विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 867 2694524 2686989 2026-07-15T07:40:05Z ~2026-39777-17 185296 /* */ 2694524 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख=ऑक्टोबर १५ |वर्ष=२००६ }} {{जिल्हा शहर|ज=मुंबई जिल्हा|श=मुंबई}}{{Infobox settlement | name = मुंबई | native_name = | native_name_lang = mr | other_name = बॉम्बे | settlement_type = मेगासिटी | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 310 | image_style = | perrow = 1/3/3/2 | caption_align = center | image1 = Coastal Road, Mumbai, November 2025 (cropped).jpg | caption1 = [[मुंबईतील सर्वात उंच इमारतींची यादी|वरळीचे क्षितिजरेषा]] आणि [[किनारी मार्ग (मुंबई)|किनारी मार्ग]] | image2 = Great Indian Pennunsula Railways Exhibition @CST,Mumbai - panoramio (89).jpg | caption2 = [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] | image3 = Mumbai 03-2016 30 Gateway of India.jpg | caption3 = [[गेटवे ऑफ इंडिया]] | image4 = Hotel The Taj Mahal Palace (cropped).jpg | caption4 = [[ताजमहाल पॅलेस हॉटेल]] | image5 = Clock_Tower_Mumbai_University_retouched.jpg | caption5 = [[राजाबाई क्लॉक टॉवर]] | image6 = Ikea_mumbai_backside.jpg | caption6 = [[वर्ल्ड वन]] | image7 = Hutatma_Chowk.jpg | caption7 = [[हुतात्मा चौक (मुंबई)|हुतात्मा चौक]] | image8 = Mumbai_India_Bridge.jpg | caption8 = [[वांद्रे-वरळी सागरी सेतू]] | image9 = Marine Lines Mumbai 2021.jpg | caption9 = [[मरीन ड्राईव्ह]] }} | flag_size = 120px | image_shield = SealofMumbai.jpg | nickname = ''भारताचे [[न्यूयॉर्क]] '',<ref name=MumbaiNewYorkOfIndia/> ''[[स्वप्नांचे शहर]]'', ''मुंबईची सात बेटे,''<ref>{{Cite web |date=16 July 1995 |title=The Seven Islands |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026175045/http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |archive-date=26 October 2012 |access-date=27 October 2012 |publisher=The Mumbai Pages}}</ref> ''द बिग कोकोनट,''<ref>{{Cite book |last=Rooney |first=John F. |url=https://books.google.com/books?id=WujvZbzZAeUC&dq=%22the+big+coconut%22+mumbai&pg=PA162 |title=The Daemon in Our Dreams |date=2007 |publisher=John F. Rooney |isbn=978-0-9752756-7-2 |language=en}}</ref>''भारताचे हॉलिवूड'',<ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Indian Cities and Their Nicknames – Complete List |url=https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |access-date=2024-03-07 |archive-date=2021-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101063027/https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |url-status=dead }}</ref> ''[[गेटवे ऑफ इंडिया]]'', ''मॅक्झिमम सिटी''<ref>{{Cite news |title=Mumbai is truly maximum city |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mumbai-is-truly-maximum-city/articleshow/64440610.cms?from=mdr |access-date=15 April 2023}}</ref> | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=280|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1156|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=Interactive Map Outlining Mumbai}} | map_alt = Mumbai is on the west coast of India, about one third of the way down to the southern tip. It is in the west side of the Maharashtra province, which covers roughly the second quarter of the west coast (counting from the north), and heads inland roughly twice as far as its coastline. | pushpin_map = Mumbai | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = 280 | pushpin_map_caption = Location in Mumbai | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[Divisions of Maharashtra|Division]] | subdivision_type3 = [[List of districts of Maharashtra|District]] | subdivision_name1 = [[महाराष्ट्र]] | subdivision_name2 = [[कोकण विभाग]] | subdivision_name3 = मुंबई शहर,<br />मुंबई उपनगर | established_title = First settled | established_date = १५०७<ref>{{Cite web|title=Mumbai Settlement|url=https://www.britannica.com/place/Mumbai/History|website=Britannia}}</ref> | named_for = [[मुंबादेवी]] | government_type = [[महानगरपालिका]] | governing_body = [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]] | leader_title = [[महापौर]] | leader_name = ऋतु तावडे | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = 233 | area_metro_km2 = 1681 | area_metro_sq_mi = 1681 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = १४ | population_total = 12478447 | population_as_of = २०११ | population_metro = 18414288 <br />20748395 (Extended UA) | population_rank = १ ला | population_demonym = मुंबईकर | timezone1 = [[भारतीय प्रमाणवेळ]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = पिन कोड | postal_code = ४०० ००१ ते ४००‌१०७ | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-22]] | registration_plate = {{plainlist| *MH-01 Mumbai(S/C) *MH-02 Mumbai(W) *MH-03 Mumbai(E) *MH-47 Borivali<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Government-Know Your RTO |url=https://mahades.maharashtra.gov.in/files/report/pdf/Know%20Your%20RTO.pdf |access-date=21 October 2019}}</ref><!--RTO offices in Mumbai as per Maharashtra Government RTO list. Do not make changes--> }} | blank_name_sec2 = {{nowrap|[[Official language]]}} | blank_info_sec2 = [[मराठी]]<!-- Do not add Hindi, Gujarati, Kannada, or English here --><ref name="NCLMreport">[http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf National Commissioner Linguistic Minorities 50th report, page 131] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date= 8 July 2016 }}. Government of India. Retrieved 15 July 2015.</ref><ref name="MCGMhistmilestone">{{Cite web |title=Evolution of the Corporation, Historical Milestones |url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715172504/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |archive-date=15 July 2015 |access-date=15 July 2015 |publisher=Municipal Corporation of Greater Mumbai |location=Mumbai}}</ref> | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = {{URL|mumbaicity.gov.in/}} | blank2_name_sec1 = [[Purchasing Power Parity|GDP (PPP)]] | blank3_name_sec1 = $400&nbsp;billion<ref name="Mumbai_info2"> *{{Cite web |date=3 June 2017 |title=Mumbai 17th in global GDP list, says survey |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbai-17th-in-global-gdp-list-says-survey-4686508/ |access-date=16 September 2021 |website=द इंडियन एक्सप्रेस |language=en}} *{{cite web|title=Global Wealth PPP Distribution: Who Are The Leaders Of The Global Economy? - Full Size|url=https://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|access-date=17 November 2022|website=visualcapitalist.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211013080238/http://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|archive-date=13 October 2021}} *{{Cite web |date=14 October 2019 |title=Mumbai is the 12th wealthiest city in the world, leaving Paris and Toronto behind |url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world |access-date=16 September 2021 |website=GQ India |language=en-IN}}</ref><ref name="Mumbai_GDP">{{cite news|last=Lewis|first=Clara|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/delhi-not-mumbai-indias-economic-capital/articleshow/55655582.cms|title=Delhi, not Mumbai, India's economic capital|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|date=28 November 2016|access-date=11 September 2023}}</ref><ref name=gdp /> }} '''मुंबई''' (पूर्वीचे नाव: '''बॉम्बे''') हे भारताच्या [[महाराष्ट्र]] [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश|राज्याचे]] [[राजधानी|राजधानीचे शहर]] आहे. अनेकदा ''भारताचे [[न्यू यॉर्क सिटी|न्यूयॉर्क]]'' म्हणून ओळखली जाणारी <ref name="MumbaiNewYorkOfIndia">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.npr.org/2008/11/27/97568932/mumbai-is-indias-new-york|title=Mumbai Is India's New York|publisher=NPR|access-date=26 February 2024}}</ref> मुंबई ही भारताची आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते. हे [[भारत|भारतातील]] सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे. येथील मुख्य भाषा मराठी आहे. मुंबई आंतरराष्ट्रीय शहर आहे. शहराची अंदाजे लोकसंख्या १.२६ कोटी आहे.<ref name="Cities1Lakhandabove">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> [[मुंबई महानगर प्रदेश|मुंबई मेट्रोपॉलिटन क्षेत्राचे]] केंद्र हे शहर आहे आणि [[मुंबई महानगर प्रदेश|मुंबई महानगर प्रदेशाची]] २.३ कोटीपेक्षा जास्त लोकसंख्या आहे. हे जगातील सहाव्या क्रमांकाचे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले महानगर क्षेत्र आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://demographia.com/db-worldua.pdf|title=World Urban Areas|year=2018|publisher=Demographia|access-date=21 October 2019}}</ref> मुंबई हे भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर [[कोकण]] किनारपट्टीवर वसलेले आहे आणि येथे खोल नैसर्गिक बंदर आहे. २००८ मध्ये मुंबईला अल्फा वर्ल्ड सिटी म्हणून नाव देण्यात आले.<ref name="lboro2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title=The World According to GaWC 2008|website=Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC)|publisher=Loughborough University|url-status=live|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110223235243/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|archive-date=23 February 2011|access-date=7 May 2009}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiastudyabroad.org/locations/mumbai/|title=Mumbai &#124; ISAC|publisher=Indiastudyabroad.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512013615/http://indiastudyabroad.org/locations/mumbai/|archive-date=12 May 2015|access-date=29 May 2015}}</ref> मुंबई बनवणारी सात बेटे पूर्वी [[मराठी भाषा]] बोलणाऱ्या [[कोळी समाज|कोळी लोकांची]] निवासस्थाने होती.<ref name="james customs2">{{जर्नल स्रोत|last=James|first=V.|date=1977|title=Marriage Customs of Christian Son Kolis|url=https://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/1064|format=PDF|journal=Asian Folklore Studies|volume=36|issue=2|pages=131–148|doi=10.2307/1177821|jstor=1177821|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231210/http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/1064|archive-date=2 December 2013}}</ref> <ref name="munshi2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.97812/2015.97812.Gujarat-And-Its-Literature-1852#page/n31/mode/2up/search/Kolis|title=Gujarāt and its literature, from early times to 1852|last=Munshi|first=Kanaiyalal M.|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan Educational Trust|year=1954|page=xix|quote=The next immigrants into the islands of Bombay were the Kolis, who on all authorities continued to be their original inhabitants till Aungier founded the city of Bombay. Kathiawad and Central Gujarāt was the home of the Kolis in pre-historic times.}}</ref> <ref name="rnmehta2">{{जर्नल स्रोत|last=Mehta|first=R. N.|year=1983|title=Bombay – An analysis of the toponym|journal=Journal of the Oriental Institute|pages=138–140|quote=The kolis who succeeded the stone-age men on the island brought with them from Gujarat their patron goddess Mummai whom their descendants still worship in Kathiawar. The name of Bombay is derived from this koli goddess.}}</ref> शतकानुशतके [[मुंबईची सात बेटे|बॉम्बेची सात बेटे]] स्वदेशी राज्यकर्त्यांच्या ताब्यात होती. नंतर ती [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज साम्राज्याच्या]] स्वाधीन झाली. पुढे १६६१ मध्ये [[ब्रगांझाची कॅथेरीन|कॅथरीन ब्रागांझाचा]] विवाह [[इंग्लंडचा दुसरा चार्ल्स|इंग्लंडच्या चार्ल्स II]] सोबत झाला तेव्हा हुंड्याच्या रुपात ईस्ट इंडिया कंपनीला ही सात बेटे मिळाली. १७८२ च्या सुरूवातीस, हॉर्नबी वेलार्ड प्रकल्पाने मुंबईचा आकार बदलला,<ref name="Dwivedi 2001 282">{{Harvard citation no brackets|Dwivedi|Mehrotra|2001}}</ref> ज्याने [[अरबी समुद्र|अरबी समुद्रातील]] सात बेटांमधील क्षेत्राचे पुनर्वसन हाती घेतले.<ref name="fp-onceuponatime2">{{Cite magazine|date=24 June 2011|title=Once Upon a Time in Bombay|url=https://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a-time-in-bombay/|magazine=Foreign Policy|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109020758/http://foreignpolicy.com/slideshow/once-upon-a-time-in-bombay/|archive-date=9 January 2015|access-date=22 February 2012}}</ref> प्रमुख रस्ते आणि [[भारतामधील रेल्वे वाहतूक|रेल्वेच्या]] बांधकामाबरोबरच, १८४५ मध्ये पूर्ण झालेल्या पुनर्वसन प्रकल्पाने मुंबईचे [[अरबी समुद्र|अरबी समुद्रावरील]] प्रमुख बंदरात रूपांतर केले. १९ व्या शतकात मुंबई आर्थिक आणि शैक्षणिक विकासाने वैशिष्ट्यीकृत होती. २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात हे शहर [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीचा]] एक मजबूत आधार बनले. १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर हे शहर [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे स्टेटमध्ये]] समाविष्ट करण्यात आले. १९६० मध्ये [[संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ|संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीच्या]] अनुषंगाने, मुंबई या राजधानीसह महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous?NavigationTarget=navurl://d20cb3d618ee8cb6c3a780df7c58030c|title=Bombay: History of a City|publisher=British Library|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213041900/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous?NavigationTarget=navurl%3A%2F%2Fd20cb3d618ee8cb6c3a780df7c58030c|archive-date=13 February 2009|access-date=8 November 2008}}</ref> मुंबई ही [[दक्षिण आशिया|दक्षिण आशियाची]] आर्थिक, व्यावसायिक,<ref name="millionaireRoleModel2">{{स्रोत बातमी|last=Lakshmi|first=Rama|url=https://www.washingtonpost.com/world/new-millionaires-emerge-as-role-models-for-indias-lower-castes/2011/04/03/AFesUMfD_story.html|title=New millionaires hope to serve as role models for India's lower castes|date=14 April 2011|work=The Washington Post|location=Mumbai|access-date=23 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623215214/http://www.washingtonpost.com/world/new-millionaires-emerge-as-role-models-for-indias-lower-castes/2011/04/03/AFesUMfD_story.html|archive-date=23 June 2015|url-status=live}}</ref> आणि [[बॉलीवूड|मनोरंजन राजधानी]] आहे. मुंबईचे वॉल स्ट्रीट म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या दलाल स्ट्रीटवर [[मुंबई रोखे बाजार|बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज]] वसलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.investopedia.com/terms/d/dalalstreet.asp#:~:text=Dalal%20Street%20is%20a%20street,for%20the%20Indian%20financial%20sector|title=What Is Dalal Street?|last=James Chen|publisher=Dotdash Meredith|access-date=26 February 2024}}</ref> जागतिक आर्थिक प्रवाहाच्या दृष्टीने हे शहर जगातील शीर्ष दहा वाणिज्य केंद्रांपैकी एक आहे,<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-a-land-of-opportunities/articleshow/9292526.cms?referral=PM|title=Mumbai, a land of opportunities|date=20 July 2011|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=22 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140804070300/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-a-land-of-opportunities/articleshow/9292526.cms?referral=PM|archive-date=4 August 2014|url-status=live}}</ref> भारताच्या GDP च्या ६.१६% उत्पन्न,<ref name="mmrda muip gdp2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm|title=Mumbai Urban Infrastructure Project|publisher=Mumbai Metropolitan Region Development Authority|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226031015/http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm|archive-date=26 February 2009|access-date=18 July 2008}}</ref> देशाच्या औद्योगिक उत्पादनाच्या २५%, भारतातील सागरी व्यापारापैकी ७०% (मुंबई पोर्ट ट्रस्ट, धरमतर पोर्ट आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर|जेएनपीटी]]),<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://business.रीडिफ.कॉम/slide-show/2010/aug/11/slide-show-1-worst-oil-spills-in-the-world.htm|title=10 worst oil spills that cost trillions in losses : रीडिफ.कॉम Business|website=रिडिफ.कॉम|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814232747/http://business.रीडिफ.कॉम/slide-show/2010/aug/11/slide-show-1-worst-oil-spills-in-the-world.htm|archive-date=14 August 2010|access-date=16 August 2010}}</ref> आणि [[भारताची अर्थव्यवस्था|भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील]] ७०% भांडवली व्यवहार मुंबईचे आहेत.<ref name="NMIAtender2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.cidco.maharashtra.gov.in/pdf/PIM_NMIA.pdf|title=Development of Mumbai International Airport (NMIA)|year=2013|publisher=CIDCO|page=7|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808061543/http://www.cidco.maharashtra.gov.in/pdf/PIM_NMIA.pdf|archive-date=8 August 2014|access-date=8 July 2015}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Mahajan|first=Poonam|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/column-poonam-mahajan-explains-why-mumbai-is-at-the-very-heart-of-india-story-2005310|title=Poonam Mahajan explains why Mumbai is at the very heart of India story|date=26 July 2014|work=DNA India|location=Mumbai|access-date=21 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621131904/http://www.dnaindia.com/mumbai/column-poonam-mahajan-explains-why-mumbai-is-at-the-very-heart-of-india-story-2005310|archive-date=21 June 2015|url-status=live}}</ref> या शहरात महत्त्वाच्या वित्तीय संस्था आणि असंख्य [[भारतातील कंपन्यांची यादी|भारतीय कंपन्या]] आणि [[बहुराष्ट्रीय कंपनी|बहुराष्ट्रीय कंपन्यांची]] कॉर्पोरेट मुख्यालये आहेत. भारतातील काही प्रमुख वैज्ञानिक आणि आण्विक संस्थांचे घर देखील हे शहर आहे. मुंबई हे [[बॉलीवूड]] आणि [[मराठी चलचित्रपट|मराठी चित्रपट]] उद्योगांचे घर आहे. मुंबईतील व्यवसायाच्या संधी संपूर्ण भारतातून स्थलांतरितांना आकर्षित करतात. == नाव == [[चित्र:Mumbadevi temple.jpg|thumb|180px|मुंबादेवीचे देऊळ]] मुंबईचे नाव [[मुंबादेवी]] या देवीवरून पडले आहे, असा समज आहे. {{संदर्भ हवा}} पोर्तुगीजांच्या ''बोम बाहीया'' या नावाचे इंग्रजांनी ''बॉम्बे'' केले. मुंबई, बम्बई आणि बॉम्बे ही तीनही स्त्रीलिंगी नावे एकाच वेळी प्रचलित होती. काहीजण या नगरीला मुंबापुरी म्हणतात. * १९९५ मध्ये या शहराचे बॉम्बे हे अधिकृत नाव बदलून मुंबई करण्यात आले. == इतिहास == [[चित्र:Mumbai 03-2016 31 Gateway of India.jpg|thumb|200px|गेटवे ऑफ इंडिया, मुंबई]] मुंबई हा सात बेटांचा समूह होता. या बेटांवर [[पाषाणयुग]]ापासून वस्ती असल्याचे पुरावे आहेत. याचा सर्वांत जुना लिखित पुरावा इ.स.पू. २५० सालातील असून यात मुंबई शहराचा उल्लेख [[ग्रीक]]ांनी (Heptanesia असा) नोंदवला आहे. इ.स.पू. ३ च्या सुमारास ही बेटे [[सम्राट अशोक]]ाच्या [[मौर्य]] साम्राज्यात समाविष्ट होती. शिलाहार या [[हिंदू]] साम्राज्याने [[इ.स. १३४३|१३४३]] पर्यंत मुंबईवर राज्य केले व नंतर [[गुजरात]]च्या [[मुस्लिम]] साम्राज्याने मुंबई हस्तगत केली. [[एलिफंटा आयलंड|एलिफंटा गुंफा]] व [[वाळकेश्वर मंदिर]] ही याच काळातील आहेत. १५३४ साली [[पोर्तुगीज]]ांनी बहादूर शहाकडून मुंबई काबीज केली व ''बॉम बाहीया'' असे नाव दिले. १६६१ रोजी [[पोर्तुगीज]]ांनी मुंबई [[इंग्लंड]]चा राजा [[इंग्लंडचा दुसरा चार्ल्स|दुसरा चार्ल्स]] याच्या [[कॅथेरीन ब्रेगांझा]] या पोर्तुगीज राजकन्येशी झालेल्या लग्नात हुंडा म्हणून देऊन टाकली व नंतर हीच मुंबई ब्रिटिश राजघराण्याकडून [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|ईस्ट इंडिया कंपनीस]] भाड्याने देण्यात आली. कंपनीने ही बेटे भारतीय उपखंडातील आपले पहिले मोठे बंदर स्थापन करण्यास योग्य वाटले आणि आपली [[मुंबई प्रेसिडेन्सी|एक प्रेसिडेन्सी]] येथे हलवली.{{संदर्भ}} मुंबईमध्ये [[कोळी समाज]]ातील लोक हे एक बेट होण्या आधीपासून समुद्रकिनाऱ्यावर राहत आले आहेत. त्यांचा उदरनिर्वाह समुद्रावर आहे. हे कोळी समुद्रातून मासे पकडून ते ताजे असतानाच बाजारात विकतात किंवा सुकवून पावसाळ्यात स्वतःसाठी किंवा विकण्यासाठी ठेवतात. जेथे कोळी समाजाची वस्ती असते त्याला "[[कोळीवाडा]]" असे म्हणतात. मुंबईत असे बरेच कोळीवाडे आहेत.{{संदर्भ}} मुंबई मध्ये [[आगरी]] आणि [[कोळी]] समाजाबरोबरच [[भंडारी]] समाज देखील इथला [[मूळ रहिवासी]] समजला जातो. यांचे वास्तव्य [[पालघर]] ते [[प्रभादेवी]] व [[डोंगरी]] पर्यंत होते. कालांतराने हे लोक इतरत्र स्थलांतरित झाले. [[दादर]], [[माहीम]], [[प्रभादेवी]] येथे भंडारी अधिक असत [[भागोजीशेठ कीर]] हे त्यांतील एक होत. [[चित्र:Agrees, or Salt Cultivators of Salsette (9842277595).jpg|thumb|मीठ तयार करणारे साळशेतचे आगरी]] [[आगरी समाज]] हे मुंबई, [[ठाणे]] आणि [[रायगड]] जिल्ह्यात खाड्या, नदीकाठी आणि भात खाचरांच्या ठिकाणी हा समाज बहुसंख्येने आहे. १९३१ च्या जनगणनेनुसार [[आगरी]] लोकांची [[लोकसंख्या]] [[मुंबई शहर]] जिल्ह्यात ७,४८६ तर [[मुंबई उपनगर]] जिल्ह्यांत ७,३२० तत्कालिन मुंबई राज्यातील एकूण लोकसंख्या २,६५,२८५ होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Krishikosh: Home|दुवा=http://krishikosh.egranth.ac.in/|संकेतस्थळ=krishikosh.egranth.ac.in|ॲक्सेसदिनांक=१८ जानेवारी २०१९}}</ref> [[माहीम]], [[शीव]], [[धारावी]], [[कुलाबा]], [[वडाळा]], [[शिवडी]], [[वरळी]], [[वेसावे]], [[कफ परेड]], [[मांडवी]], चारकोप, [[बंदरपखाडी]], [[खार(मुंबई)]], [[गोराई]], [[मालाड]], [[मढ किल्ला|मढ]] या भागांतही मुंबईचे मूळ रहिवासी [[अनेक शतके]] राहत होते.. मुंबईची लोकसंख्या वाढत गेली. ([[इ.स. १६६१|१६६१]] : १०,०० ते [[इ.स. १६८७|१६८७]] : ६०,०००).१६८७ रोजी ईस्ट इंडिया कंपनीने आपले मुख्यालय [[सुरत]]ेहून मुंबईत हलविले. कालांतराने हे शहर मुंबई इलाख्याची (Bombay Province) राजधानी झाली.{{संदर्भ}} [[इ.स. १८१७|१८१७]] ते [[इ.स. १८४५|१८४५]] पर्यंत [[हॉर्नबी व्हेलार्ड]] (Hornby Vellard)च्या (आताच्या सागर किनाऱ्याने जाणाऱ्या हाजी अली रोडच्या) आतल्या भागात येणारी बेटे जोडून जमीन सलग करण्याचे काम मुंबईत सुरू होते. याचा परिणाम म्हणून मुंबईचे क्षेत्रफळ वाढून [[४३८ चौरस कि.मी.]] झाले. [[इ.स. १८५३|१८५३]] रोजी [[आशिया]]तील पहिला [[लोहमार्ग]] मुंबईपासून सुरू झाला. अमेरिकन यादवी युद्धाच्या काळात मुंबई ही जगातील प्रमुख [[कापूस]] बाजारपेठ म्हणून उदयास आली व शहराची भरभराट सुरूच राहिली. [[सुएझ कालवा|सुएझ कालव्याच्या]] निर्मितीनंतर मुंबई हे [[अरबी समुद्र]]ातील प्रमुख [[बंदर]] झाले.{{संदर्भ}} पुढील ३० वर्षात मुंबई शहराची भरभराट झाली. [[इ.स. १९०६|१९०६]]च्या सुमारास शहराच्या लोकसंख्येची वाढ होऊन ती १० लाखांपर्यंत पोहोचली व मुंबई शहर हे [[कोलकाता|कलकत्याखालोखाल]] दुसरे मोठे शहर बनले. भारतीय स्वातंत्र्ययुद्धाचे मुंबई हे प्रमुख केंद्र होते. [[महात्मा गांधी]]नी [[इ.स. १९४२|१९४२]] मध्ये [[भारत छोडो आंदोलन]] मुंबई येथून सुरू केले. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर मुंबई हीच [[बॉम्बे प्रांत|बॉम्बे इलाख्याची]] राजधानी राहिली. [[इ.स. १९५०|१९५०]] साली मुंबई शहरच्या सीमा उत्तरेकडील [[साष्टी]] बेटापर्यंत वाढविण्यात आल्या. == स्वातंत्र्य == [[चित्र:Hutatma chowk.jpg|thumb|left|180px|हुतात्मा चौक]] [[इ.स. १९५५|१९५५]] नंतर बॉम्बे इलाख्याची फाळणी करून [[महाराष्ट्र]] व [[गुजरात]] राज्यांची निर्मिती व्हावी अशी मागणी होत होती. परंतु काहींच्या मते मुंबईला केंद्रशासित करावी असे होते. [[संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ]]ीने यास प्रखर विरोध केला व मुंबईला महाराष्ट्र राज्याची राजधानी करण्याची मागणी केली. त्यावेळेस देशाचे पंतप्रधान पंडित [[जवाहरलाल नेहरू]] आणि गृहमंत्री [[मोरारजी देसाई]] यांनी विरोध केला, तरीही मराठी आणि इतर सहकाऱ्यांनी त्यांचा विरोधाला न जुमानता मुंबई ही महाराष्ट्राची केली. त्यासाठी झालेल्या चळवळीदरम्यान केलेल्या गोळीबारात १०५ लोक मरण पावले. या १०५ हुतात्म्यांच्या आहुतीनंतर [[१ मे]], [[इ.स. १९६०|१९६०]] रोजी [[महाराष्ट्र]] राज्याची निर्मिती झाली आणि त्या राज्याची राजधानी मुंबईच राहिली. त्यांच्याच स्मरणार्थ फ्लोरा फाऊंटन येथे कारंज्याच्याच शेजारी एक स्तंभ उभारून त्या चौकाचे नाव हुतात्मा चौक केले.{{संदर्भ}} १९७० च्या शेवटी मुंबईने बांधकाम व्यवसायाची भरभराट तसेच परप्रांतीयांचे लोंढे अनुभवले. याच काळात मुंबई [[कोलकाता|कोलकात्याला]] मागे टाकून भारताच्या सर्वांत जास्त लोकसंख्या असलेले शहर बनले. परप्रांतीयांच्या वाढत्या लोंढ्यामुळे [[मराठी]] लोकांमध्ये असंतोष वाढला. याचा परिणाम म्हणून स्थानिक लोकांच्या हितरक्षणासाठी [[शिवसेना]] नावाची राजकीय संघटना उदयास आली. [[बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाला भरघोस पाठिंबा मिळाला. [[मराठी]] अस्मितेच्या रक्षणार्थ मुंबईची बम्बई ([[हिंदी भाषा]]) व बॉम्बे) ही नावे बदलून केवळ मुंबई हेच [[मराठी]] नाव अधिकृत करण्यात आले. यानंतर मुंबई विमानतळास व मुंबईच्या [[मध्य रेल्वे]]तील प्रमुख स्थानकास [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांचे नाव देण्यात आले.{{संदर्भ हवा}} दादर पश्चिम येथे असलेला कबुतरखाना [[इ.स. १९३३|१९३३]] मध्ये वलमजी रतनजी व्होरा यांनी बांधला. या व्यतिरिक्त फोर्टमध्ये जीपीओ समोर, ग्रॅंटरोड, गिरगाव व घाटकोपर येथेही कबुतरखाने आहेत. == भूगोल == [[चित्र:भारताच्या मुंबईचे स्थान.png|right|thumb|200px|मुंबईचे भारताच्या स्थान]] मुंबई पश्चिम किनारपट्टीत ([[कोकण विभाग]]) [[उल्हास नदी]]च्या मुखावर असलेल्या [[साळशेत बेट]]ांवर (साष्टी) वसले आहे. मुंबईचा मोठा भाग हा [[समुद्रसपाटी]]च्या पातळीत आहे. जमिनीची उंची सरासरी १० ते १५ मी. आहे. उत्तर मुंबईचा भूभाग [[डोंगर]]ाळ आहे. मुंबईतील सर्वांत उंच भूभाग हा समुद्रसपाटीपासून ४५० मीटर (१,४५० फूट) उंचीवर आहे. मुंबईचे [[मुंबई जिल्हा]] व [[मुंबई उपनगर]] जिल्हा असे दोन वेगवेगळे भाग आहेत. मुंबई जिल्ह्याला "आयलंड सिटी" किंवा दक्षिण मुंबई म्हणतात. मुंबईचे एकूण क्षेत्रफळ ६०३.४ चौरस किलोमीटर आहे ज्यामधील ४३७.७१ चौरस किलोमीटर बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या हद्दीत येते व इतर भाग मुंबई पोर्ट ट्रस्ट, अणुऊर्जा कमिशन आणि [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान|संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानाकडे]] आहेत. मुंबईला पाणीपुरवठा करणारे सात तलाव/धरणे आहेत - [[भातसा]], [[तानसा]], तुळशी, विहार, मध्य वैतरणा, अप्पर वैतरणा व [[तानसा धरण|मोडकसागर]]. विहार व [[पवई तलाव]] शहराच्या हद्दीत आहेत तर तुळशी तलाव [[बोरीवली]] उद्यानाच्या जवळपास आहे. तीन नद्या - [[दहिसर नदी|दहिसर]], [[पोयसर नदी|पोयसर]] व [[ओशिवरा नदी|ओशिवरा]] (ऊर्फ वालभट) या बोरीवली राष्ट्रीय उद्यानातून उगम पावतात तर [[मिठी नदी]] तुळशी तलावातून सुरू होते. याशिवाय शहराच्या उत्तरेस वाहणारी [[उल्हास नदी]] [[कर्जत]]जवळच्या डोंगरात उगम पावते आणि [[वसई]]जवळ समुद्राला मिळते. मिठी नदी [[माहीमची खाडी|माहीमच्या खाडीत]] लुप्त होते. == प्रेक्षणीय स्थळे == फोर्ट परिसर - [[गेटवे ऑफ इंडिया]], हॉटेल ताज, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, बृहन्मुंबई मनपा इमारत, [[मुंबई उच्च न्यायालय]], [[मुंबई विद्यापीठ]] राजाबाई टॉवर, महाराष्ट्र पोलीस मुख्यालय, छत्रपती शिवाजी महाराज वस्तू संग्रहालय, रिझर्व्ह बँक नाणी नोटा संग्रहालय, एशियाटीक सोसायटी लायब्ररी, डेव्हिड ससून लायब्ररी, जहांगीर आर्ट गॅलरी, नॅशनल गॅलरी ऑफ मॉडर्न आर्ट्स, फ्लोरा फाऊंटन ([[हुतात्मा चौक, मुंबई|हुतात्मा चौक]]), वेलिंग्टन फाऊंटन, ओव्हल मैदान, आझाद मैदान, बलार्ड ईस्टेट, [[क्रॉफर्ड मार्केट]], फॅशन स्ट्रीट, सेंट थॉमस कॅथेड्रल, कॅथेड्रल ऑफ होली नेम, Knesset Eliymoo सिनेगॉग, [[हॉर्निमन सर्कल]] गार्डन नरिमन पॉइंट परिसर - हॉटेल ट्रायडेंट, नरिमन पॉइंटचे टोक वरळी - नेहरू तारांगण, नेहरू सेंटर आर्ट गॅलरी गिरगाव - तारापोरवाला मत्स्यालय दादर - [[शिवाजी पार्क]] प्रभादेवी - [[सिद्धिविनायक मंदिर, मुंबई|सिद्धीविनायक मंदिर]] महालक्ष्मी - [[महालक्ष्मी मंदिर, मुंबई|महालक्ष्मी मंदिर]], [[हाजी अली दर्गा]] भुलेश्वर - मुंबादेवी मंदिर, चोरबाजार भायखळा - [[जिजामाता उद्यान, मुंबई|जिजामाता उद्यान]], [[भाऊ दाजी लाड संग्रहालय]] ताडदेव - ऑगस्ट क्रांती मैदान, [[मणिभवन|मणीभवन]] मलबार हिल - [[वाळकेश्वर मंदिर]], बाणगंगा तलाव, कमला नेहरू गार्डन ([[हँगिंग गार्डन्स, मुंबई|हँगिंग गार्डन]]) पवई तलाव - पवई अंधेरी पूर्व जुहू - जुहू, विलेपार्ले पूर्व संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान - बोरीवली == मिठी नदी == मिठी ऊर्फ माहीम ही मुंबईतील सर्वात महत्त्वाची नदी आहे. या नदीची लांबी फक्त १८ किलोमीटर असली तरी दर दहा-पंधरा वर्षांनी हिला बेसुमार पूर येतो आणि मुंबईच्या कुर्ल्यातील आणि अन्य अनेक पश्चिमी उपनगरांतील रस्ते आणि घरे पाण्याखाली जातात. २००५ सालच्या अभूतपूर्व पूरानंतर मिठी नदीच्या रुंदीकरणासाठी आणि खोलीकरणासाठी १४ वर्षांत २,००० कोटी रुपये खर्च झाले तरी २०१९ साली मिठीच्या पुरामुळे मुंबई परत पाण्याखाली गेली. मिठी नदीला फक्त अर्धा डझन नाले मिळतात, पण पुरेश्या नालेसफाईच्या अभावी मिठी नदीला पूर येतोच येतो.{{संदर्भ}} ===मुंबईतील ११७ नाले=== या नद्यांना मिळणारे जिजामाता नाला, मालपा डोंगरी नाला, आंबेवाडी नाला असे तीन नाले असून हे तिन्ही नाले अंधेरी पूर्व-पश्चिम वाहणाऱ्या मोगरा नाल्यात विलीन होतात. तसेच रस्त्यावरून वाहणाऱ्या पावसाचे पाणीही पदपथालगतच्या गटाराच्या माध्यमातून मोगरा नाल्यालाच येऊन मिळते. अंधेरी पूर्व भागाचे क्षेत्रफळ सुमारे ३०० हेक्टरच्या आसपास आहे. अंधेरी पूर्व भागातील ३०० हेक्टर परिसरात मुसळधार पाऊस पडल्यानंतर तीन नाले, तसेच रस्त्यावरून वाहणारे पाणी मोगरा नाल्याला येऊन मिळते. परिणामी, मोगरा नाला दुथडी भरून वाहू लागतो.{{संदर्भ}} याशिवाय धारावीतील ६० फुटी रस्त्यावरील नाला,जोगेश्वरी रेल्वे स्टाफ कॉलनी जवळून वाहणारा नाला, माहीम आणि किंग्ज सर्कल रेल्वेमार्गालगत असलेल्या आझाद नगर मधील नाला वगैरे नाले आहेत. शहरातून वाहणाऱ्या मिठी, दहिसर या नद्यांचे नालेच झाले आहेत. एफ/उत्तर- आणिक वडाळा रोड नाला, कोरबा मिठागर नाला, खाऊ क्लिक रोड नाला, जे.के.केमिकल नाला, दीनबंधू नाला, प्रतीक्षानगर, रावळी लो लेव्हल नाला, वडाळा ट्रक टर्मिनस नाला, शेख मिस्त्री नाला, सेमिंडा नाला, सोमय्या नाला जी/दक्षिण- एलपीजी नाला, टेक्स्टाईल मिल नाला, नेहरू सायन्स सेंटर नाला, रेसकोर्स नाला जी/उत्तर- कुट्टीवाडी नाला, दादर धारावी नाला, नाईकनगर नाला, नाईकनगर ब्रॅंच नाला, प्रेमनगर नाला, शेठवाडी नाला एल- अलीदादा नाला, कारशेड नाला, टिळकनगर रेल्वे स्थानक नाला, नाला क्रमांक १०, बाह्मणवाडी नाला(कुर्ला), भारतीय नगर नाला, भारतीयनगर नाला उपनाला, मिठी नदी कुर्ला पश्चिम, शिवाजी कुटिर आऊटफॉल, श्रमजीवी नाला, संजयनगर नाला, सफेद पूल नाला एम/पूर्व- आदर्श नगर नाला, एनएडी नाला, गायकवाड नगर नाला, डम्पिंग ग्राऊंड नाला, देवनाला नाला, निरंकारी नाला, पीएमजीपी नाला, पीएमजीपी नाला-देवनार, पीएमजीपी नाला-गोवंडी, मानखुर्द नाला, रफिकनगर नाला, रफीनगर नाला, वैभवनगर नाला, सुभाषनगर नाला एम/पश्चिम- अयोध्यानगर नाला, चरई नाला, फर्टिलायझर नाला, वाशीनाका नाला एन- गावदेवी नाला, गौरीशंकर वाडी नाला, बर् नगर नाला, लक्ष्मीबाग नाला, वल्लभबाग नाला, सोमय्या नाला, सोमय्या नाला-घाटकोपर पूर्व, सोमय्या नाला रेल्वे कल्व्हर्ट एस- अलॉंग वेस्ट साईट मिठी, उषानगर नाला, कन्नमवारनगर नाला, क्रॉम्प्टन कांजूर नाला, टेक्नोवर्क नाला, ट्रान्समिशन नाला, दातार कॉलनी नाला, टी- एसीसी नाला, नानेपाडा नाला, मोतीनगर नाला, रामगड नाला एच/पूर्व- ओएनजीसी, गोळीबार नाला, चमडावाडी नाला, बेहरामपाडा नाला, वांद्रे मिठी नदी, वाकोला नदी एच /पश्चिम- गझदरबंध नाला, बोरान नाला, हरिजन नाला. के/पूर्व- कार्गो नाला, कृष्णनगर नाला (हा नाला सेव्हन हिल्स हाॅस्पिटलपाशी उगम पावतो आणि विमानतळाच्या टी-2 टर्मिनलजवळ मिठी नदीला मिळतो), कोंडीविटा नाला, कोलडोंगरी नाला, चोखामेळा नाला, जिजामाता नाला, नवलकर नाला, अंधेरी पूर्व मिठी नदी, मेघवाडी नाला, मोगरा नाला, लेलेवाडी नाला, शास्त्रीनगर नाला, श्रद्धानंद नाला के/पश्चिम- अभिषेक नाला, आल्फा कल्व्हर्ट, इंडियन ऑईल नाला, कोलडोंगरी नाला, जीवननगर नाला, नेहरूनगर नाला, पत्रावाला चाळ, फेअरडील नाला, मीलन सबवे, रसराज नाला, स्टार बाजार नाला पी/दक्षिण- प्रेमनगर नाला, भगतसिंह नाला, मोतीलाल नगर नाला, वालभट नाला पी/उत्तर- पुष्पापा पार्क आणि मालवणी नाला आर/दक्षिण- पोयसर नदी प्रणाली आर/मध्य- चंदावरकर नाला प्रणाली आर/उत्तर- अवधूतनगर नाला, काजूपाडा नाला, केतकीपाडा नाला, कोकणी पाडा नाला, तेरे कंपाऊंड नाला, दहिसर नदी प्रणाली, धारखाडी नाला, यादवनगर नाला == हवामान == मुंबई शहर हे विषुववृत्तीय प्रदेशात (Tropical zone) आणि [[अरबी समुद्र]]ाजवळ असल्यामुळे इथे दोन प्रमुख प्रकारचे ऋतू अनुभवास येतात: १)आर्द्र २)शुष्क. आर्द्र हवामानाच्या काळात ([[मार्च]] ते [[ऑक्टोबर महिना|ऑक्टोबर]]) [[तापमान]] व [[सापेक्ष आर्द्रता]] अधिक असते. तापमान ३०° से. (८६° फॅ.) पर्यंत जाते. मान्सूनचा पाऊस मुंबईत [[जून]] ते [[ऑक्टोबर]]पर्यंत पडतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान २,२०० मिमी (८५ इंच) आहे. विक्रमी वार्षिक पर्जन्यमान [[इ.स. १९५४|१९५४]] साली ३,४५२ मिमी इतके झाले होते, तर एका दिवसात सर्वांत जास्त पाऊस [[जुलै २६]], [[इ.स. २००५|२००५]] रोजी ९४४ मिमी (३७.१६ इंच) इतका पडला होता. [[नोव्हेंबर]] ते [[फेब्रुवारी महिना|फेब्रुवारीपर्यंत]] असलेल्या शुष्क ऋतूत मध्यम सापेक्ष आर्द्रता व मध्यम तापमान असते. उत्तरेकडून वाहणारे थंड वारे या बदलाकरता कारणीभूत असतात. वार्षिक तापमान कमाल ४०° से. ते किमान १०° से. इतके असते. विक्रमी वार्षिक तापमान कमाल ४३°से. व किमान ७°से असे नोंदवले गेले आहे. [[चित्र:India mumbai temperature precipitation averages chart.svg|thumb|मुंबईच्या तापमानाचा आलेख.|alt=मुंबईच्या तापमानाचा आलेख.]] == अर्थव्यवस्था == मुंबई भारताची आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखली जाते. भारताच्या १० % कारखाना-रोजगार (Factory employment), ४० % प्राप्तिकर, २० % केंद्रीय कर (Central excise), ६० % आयात कर, ४० % परदेश व्यापार आणि ४० अब्ज रुपये (९ अब्ज अमेरिकन डॉलर्स) व्यावसायिक कर एकट्या मुंबईतून येतो. महत्त्वाच्या आर्थिक संस्थांची कार्यालये मुंबईत असून [[मुंबई शेअर बाजार]], [[भारतीय रिझर्व बँक]], नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज, टाटा, गोदरेज व रिलायन्स समूह अशा मोठ्या उद्योगसमूहांच्या मुख्य कचेऱ्या मुंबईत आहेत. २००८ साली मुंबईचे [[वार्षिक सकल उत्पन्न]] {{रुपया}}९,१९,६०० कोटी इतके होते व प्रति व्यक्ती आय {{रुपया}}१,२८,००० होती, जी राष्ट्रीय सरासरीच्या तिप्पट आहे. अनेक आंतरराष्ट्रीय बँका व कंपन्यांच्या शाखा मुंबईत आहेत.{{संदर्भ}} [[इ.स. १९८०|१९८०]] पर्यंत कापड गिरणी ही मुंबईच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा होती. परंतु आता [[अभियांत्रिकी]], दागिने पॉलिशिंग, आरोग्य, माहिती तंत्रज्ञान ही क्षेत्रे महत्त्वाची भूमिका बजावतात. मुंबईला राजधानीचा दर्जा मिळाल्यामुळे केंद्रीय व राज्य सरकारी नोकर यांचेही नोकरदार वर्गातील प्रमाण लक्षणीय आहे. मुंबईत भरपूर प्रमाणात कुशल व अकुशल कामगार उपलब्ध आहेत. त्यांचे व्यवसाय प्रामुख्याने फेरीवाले, टॅक्सी वाहक, मॅकेनिक व इतर आहेत. मुंबईतील बंदरामुळे खूप लोकांना रोजगार मिळाले आहेत. [[बॉलीवूड|मुंबईतील मनोरंजन व्यवसायानेदेखील]] खूप लोकांना व्यवसाय पुरवला असून मुंबई हे भारताच्या प्रमुख [[दूरचित्रवाणी]] वाहिन्या, [[चित्रपट]] व्यावसायिक व उपग्रह वाहिन्यांचे मुख्यालय आहे. [[बॉलिवूड|'बॉलिवूड']] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या [[हिंदी चित्रपटसृष्टी]]चे मुंबई हेच केंद्र आहे.{{संदर्भ}} == प्रशासन == === महानगर प्रशासन === [[चित्र:BMC headquarters.jpg|right|thumb|200px|बृहन्मुंबई महानगरपालिका]] मुंबईचा कारभार [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]] चालवते. महानगरपालिकेचे कार्यक्षेत्र नागरी प्रशासन व पायाभूत सेवा-सुविधा पुरवणे हे असते. प्रशासकीय प्रमुख या नात्याने बहुतांश कार्यकारी अधिकार महाराष्ट्र सरकारने नेमलेल्या आय.ए.एस. दर्जाच्या महापालिका आयुक्ताकडे असतात. प्रशासकीय सोईकरता शहराचे १४ प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागावर एक उपायुक्त असतो. मुंबई महापालिकेच्या १४ प्रभागातील लोकांनी निवडलेले २२७ [[नगरसेवक]], ५ नियुक्त नगरसेवक व एक [[महापौर]] यांपासून महापालिकेची सभा (काउन्सिल) बनविली जाते. राज्यातील जवळजवळ सर्व राजकीय पक्ष आपले उमेदवार नगरसेवकपदासाठी उभे करतात. === जिल्हा प्रशासन === मुंबई शहर [[महाराष्ट्र]]ाच्या २ जिल्ह्यात विभागले आहे. जिल्ह्याचा प्रमुख [[जिल्हाधिकारी]] हा असतो व त्याचे काम सातबारा(जमीनजुमल्याच्या नोंदी) ठेवणे, राज्य सरकाराकरिता सारावसुली, करवसुली व निवडणुकीचे व्यवस्थापन करणे हे असते. === लोकसभा, विधानसभा प्रतिनिधित्व === मुंबईचे प्रतिनिधित्व [[लोकसभा|लोकसभेवर]] ६ [[खासदार]], तर [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेवर]] ३६ [[आमदार]] करतात. === महानगर पोलीस यंत्रणा === मुंबई पोलिसांचा प्रमुख पोलीस आयुक्त असतो; हा राज्याच्या गृह मंत्रालयाने नियुक्त केलेला एक आय.पी.एस. अधिकारी असतो. [[मुंबई पोलिस]] हे गृहमंत्रालयाच्या अखत्यारीत असून शहर सात पोलीस व सतरा वाहतूक नियंत्रण विभागात काम करतात. या विभागाचे प्रमुख म्हणून पोलीस उपायुक्त काम करतात. वाहतूक नियंत्रण पोलीस ही मुंबई पोलिसांच्या अधिकारक्षेत्रात असलेली स्वायत्त संस्था आहे. === न्याय यंत्रणा === [[मुंबई उच्च न्यायालय]]ाचे अधिकारक्षेत्र [[महाराष्ट्र]] व [[गोवा]] ही राज्ये तसेच [[दमण आणि दीव]], [[दादरा आणि नगर-हवेली]] हे केंद्रशासित प्रदेश आहेत. * मुंबईत सत्र न्यायालय (Sessions Court) आणि दिवाणी न्यायालय (Civil Court) अशी आणखी दोन कनिष्ठ न्यायालये आहेत. तसेच उपनगरीय न्यायालये (Metropolitan Court's) आहेत. == वाहतूक व्यवस्था == {{Multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Rapid transit map of Mumbai.jpg |caption1= |image2=Churchgate railway station, Mumbai (2006).jpg |caption2=[[मुंबई उपनगरी रेल्वे|मुंबई उपनगरीय रेल्वे]] प्रणाली दररोज ७.५ दशलक्षहून अधिक प्रवासी वाहतूक करते. जगातील कोणत्याही शहरी रेल्वे व्यवस्थेशी जोडले तर ही सर्वाधिक प्रवासी घनता आहे. |image3=Mumbaimetro.jpg |caption3=[[मुंबई मेट्रो]] सध्या शहराच्या पूर्वी आणि पाश्चात्य भागात कनेक्टिव्हिटी प्रदान करते. |image4=Mumbai Monorail train at platform.jpg |caption4=[[मुंबई मोनोरेल]] मार्च २०१४ मध्ये सुरू झाले. |image5=Mumbai 03-2016 48 bus in Mahim.jpg |caption5=(बृहन्मुंबई इलेक्ट्रिक सप्लाय ॲंड ट्रान्सपोर्ट) [[बेस्ट]] बस दररोज ३ दशलक्ष प्रवासी वाहून नेतात.|alt=मार्ग ५६ वरील सर्वोत्तम बस |image6=PremierPadminiTaxis gobeirne.jpg |caption6=मुंबईतील काळ्या आणि पिवळ्या प्रीमियर पद्मिनी टॅक्सीचे प्रतीक आहे. |image7=Mumbai 03-2016 81 Dadar Beach view of the SeaLink.jpg |caption7=[[वांद्रे-वरळी सागरी महामार्ग|वांद्रे-वरळी सी लिंक]] एक केबल पूल आहे जो मध्य मुंबईला त्याच्या पश्चिम उपनगरांसह जोडतो |image8=Mumbai airport domestic departure terminal 1C (6).JPG |caption8=[[छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]], मुंबई, [[भारत]] |image9=Jawaharlal Nehru Trust Port.jpg |caption9=[[जवाहरलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट]], भारताच्या सर्वात व्यस्त बंदर आहे }} मुंबई सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेमध्ये उपनगरीय रेल्वे, बेस्ट बसेस, रिक्षा व भाड्याच्या अन्य गाड्या सामील आहेत. रिक्षांना दक्षिण मुंबईमध्ये चालवण्यावर बंदी आहे. सर्व भाड्याच्या गाड्यांना सी.एन.जी. वर चालण्याची सक्ती आहे. २००५ मध्ये मुंबईत एकूण १५.३ लाख गाड्या होत्या. वाहतुकीच नवीन साधन म्हणून कॅब हा ही पर्याय आहे. === रस्तेमार्ग === मुंबईतून राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ३, राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४ व राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ८ सुरू होतात. मुंबई-[[पुणे]] द्रुतगती मार्ग हा भारताच्या पहिला द्रुतगती मार्ग असून मुंबई-[[वडोदरा]] द्रुतगती मार्ग व पश्चिम मुक्तमार्ग यांचे काम सुरू आहे. [[राजीव गांधी सागरी सेतू]] ([[वांद्रे-वरळी सागरी महामार्ग]] सागरी सेतू) व माहीम कॉजवे हे दोन पूल दक्षिण मुंबईला पश्चिम उपनगरांशी जोडतात. मुंबईतील तीन मुख्य महामार्ग आहेत: १) पूर्व द्रुतगती मार्ग ([[भायखळा]] ते [[ठाणे]]). २) पूर्व मुक्त मार्ग ([[चिंचपोकळी]] ते [[चेंबूर]]). ३) [[सायन]]-[[पनवेल]] द्रुतगती मार्ग. ४) पश्चिम द्रुतगती मार्ग ([[वांद्रे]] ते [[भाईंदर]]). मुंबईच्या [[बेस्ट]] बसेसमधून दररोज सुमारे ५५ लाख लोक प्रवास करतात. बेस्ट मुंबईसह [[नवी मुंबई]], [[मीरा-भाईंदर]] व [[ठाणे|ठाण्यापर्यंत]] सुविधा पुरवते. बेस्टच्या एकूण ४,०१३ गाड्या दररोज ३९० मार्गांवरून धावतात. यामध्ये सिंगल डेकर, डबल डेकर, व्हेस्टिब्यूल, लो फ्लोअर, दुर्बल-मित्र, वातानुकूलित व युरो-३ च्या सी.एन.जी. वर चालणाऱ्या बसेस सामील आहेत. महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या (एस.टी.) गाड्या मुंबईला महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्रमुख शहरांशी जोडतात. [[नवी मुंबई महापालिका परिवहन]] (एन.एम.एम.टी.) व्होल्व्हो बसेस [[नवी मुंबई]]तील गावांपासून ते मुंबईतील [[वांद्रे]] व [[बोरीवली]]पर्यंत चालवते.{{संदर्भ}} मुंबई दर्शन ही बस सुविधा मुंबईच्या अनेक प्रेक्षणीय स्थळे दाखविते. मुंबईची ८८ % लोकसंख्या सार्वजनिक परिवहनसेवा वापरते, पण तरीही शहरामध्ये वाहतूककोंडी ही वारंवार घडते.{{संदर्भ}} === रेल्वेमार्ग === मुंबईत रेल्वेच्या दोन विभागांची मुख्यालये आहेत: [[मध्य रेल्वे]]चे मुख्यालय [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] मध्ये आहे तर [[पश्चिम रेल्वे]]चे मुख्यालय [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] येथे आहे. मुंबईची जीवनरेषा मानली जाणारी [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]] तीन वेगवेगळ्या भागांमध्ये विभाजित आहे: [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]], [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] व [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]]. २००७ मध्ये मुंबई उपनगरीय रेल्वेनी तब्बल ६३ लाख लोकांना सेवा पुरवली. गर्दीच्या वेळेला एका १७०० जणांची क्षमता असलेली ९ डब्यांची लोकलगाडी वास्तवामध्ये ४५००हून अधिक लोकांना घेऊन जाते. उपनगरीय रेल्वेची एकूण लांबी ३१९ कि.मी. आहे व १२ आणि १५ डब्यांच्या गाड्या दररोज २,२२६ खेपा करतात. [[मुंबई मेट्रो]]चा पहिला मार्ग कार्यरत असून तो [[वर्सोवा]] ते [[घाटकोपर]] असा धावतो. मेट्रोच्या दुसऱ्या व तिसऱ्या मार्गाची चाचपणी केली गेली असून त्यांचे काम भविष्यात सुरू होण्याची अपेक्षा आहे. [[मुंबई मोनोरेल]] ह्या [[जलद परिवहन]] पद्धतीचा पहिला टप्पा मार्च २०१४ मध्ये चालू झाला जो [[चेंबूर]] ते [[वडाळा]] डेपो दरम्यान धावतो. वडाळा ते [[दक्षिण मुंबई]]मधील जेकब सर्कलपर्यंत नंतर चालू झाले. [[भारतीय रेल्वे]] मार्फत मुंबई महाराष्ट्रातील व भारताच्या इतर शहरांना चांगल्या प्रकारे जोडलेली आहे. बाहेरगावच्या गाड्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] (कुर्ला), [[मुंबई सेंट्रल]], [[वांद्रे टर्मिनस]] ह्या पाच प्रमुख टर्मिनसहून सर्व लांब पल्ल्यांच्या गाड्या सुटतात.{{संदर्भ}} === विमानवाहतूक === [[छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] मुंबईतील महत्त्वाचे हवाई प्रवास केंद्रस्थान आहे व देशातील सर्वांत व्यस्त विमानतळ आहे. २००७ मध्ये २.५ कोटी लोकांनी या विमानतळाचा आंतरराष्ट्रीय, देशांतर्गत व राज्यांतर्गत प्रवासासाठी वापर केला. सध्या वर्षात सुमारे ४ कोटी प्रवासी मुंबई विमानतळाचा वापर करतात. [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] हा प्रस्तावित विमानतळ नवी मुंबई येथे तयार होत आहे. याने सध्याच्या विमानतळाचा भार कमी होण्यास मदत होईल. [[जुहू विमानतळ]] हा भारताच्या पहिला विमानतळ आहे. येथून खाजगी कंपन्यांची छोटी विमाने उडतात. हा विमानतळ शिकाऊ आणि हौशी वैमानिकांसाठीही उपयोगात आहे.{{संदर्भ}} === जलमार्ग === मुंबईतील सागरी बंदरांचा कारभार मुंबई पोर्ट ट्रस्ट व [[जवाहरलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट]] (नवी मुंबई) या संस्था पाहतात. मुंबई बंदर हे जगातील सर्वोत्कृष्ट नैसर्गिक बंदरांपैकी एक आहे. न्हावा शेवा बंदर म्हणजेच जवाहरलाल नेहरू बंदर (सुरुवात : २६ मे, १९८९) भारताच्या सर्वांत व्यस्त बंदर असून देशातील ५५ % ते ६० % मालवाहतूक मुंबई येथून होते. मुंबई [[भारतीय नौदल|भारतीय नौदलाच्या]] पश्चिम विभागाचे मुख्यालय आहे.{{संदर्भ}} == नागरी सुविधा == बृहन्मुंबई महानगरपालिका मुंबईला [[तुळशी तलाव|तुळशी]] व विहार या तलावांमार्फत पाणीपुरवठा करते आणि भांडुपच्या जलशुद्धीकरण केंद्रात पाणी शुद्ध केले जाते. मुंबईला दररोज ४२० कोटी लिटर पाण्याची गरज पडते, पण महानगरपालिका फक्त ३५० कोटी लिटरच पुरवते. या पाण्यापैकी सुमारे ७० कोटी लिटर पाण्याची गळती अथवा चोरी होते. मुंबईचा रोजचा कचरा ७८०० मेट्रिक टन आहे व तो [[मुलुंड]] व गोराईतील डम्पिंग केंद्रांत पाठविला जातो. [[वांद्रे]] व [[वरळी]]तील सांडपाणी शुद्धीकरण केंद्रात सांडपाण्याचे शुद्धीकरण केले जाते. [[बेस्ट]], [[महावितरण]] व रिलायन्स एजन्सी या कंपन्या मुंबईत वीजपुरवठा करतात. वीज ही मुख्यत: अणुशक्ती व जलशक्ती मार्फत तयार केली जाते. मागणी व निर्मिती मधील फरक घटत चालला आहे, पण काही वेळा वीजपुरवठा खंडित झाल्याचे प्रसंग घडतात. [[महानगर टेलिफोन निगम लिमिटेड]] (एम.टी.एन.एल.) ही कंपनी दूरध्वनी सेवा तर [[एम.टी.एन.एल.]], [[टाटा उद्योगसमूह]], [[रिलायन्स मोबाईल]], [[एअरटेल]], व्होडाफोन-आयडिया, एअरटेल या कंपन्या भ्रमणध्वनी सेवा पुरवतात. एम.टी.एन.एल., टाटा, रिलायन्स व एअरटेल या कंपन्या इंटरनेट सेवादेखील पुरवतात.{{संदर्भ}} == लोकजीवन == [[चित्र:Mumbai Skyline.jpg|right|thumb|250px|मुंबई शहर: 'चौपाटी' किनाऱ्यावरून दिसणारे दृश्य]] मुंबईची लोकसंख्या ३ कोटी २९ लाख असून लोकसंख्या घनता २९,००० व्यक्ती/चौरस कि.मी. इतकी आहे. प्रत्येक १,००० पुरुषांमागे ८११ स्त्रिया आहेत; स्त्रियांचे प्रमाण कमीअसण्याचे कारण, रोजगाराकरिता इतर गावांहून मुंबईकडे होणारे पुरुषांचे स्थलांतर हे आहे. साक्षरतेचे प्रमाण ८६ % आहे. लोकसंख्या जास्त असल्यामुळे नागरी सोयी सुविधांवर ताण पडतो.{{संदर्भ}} मुंबईत बोलली जाणारी प्रमुख भाषा - महाराष्ट्र राज्याची राजभाषा - [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] या भाषादेखील बोलल्या जातात. मुंबई मोठे शहर असून त्यामानाने गुन्ह्यांचे प्रमाण मध्यम आहे. शहरातील प्रमुख कारागृह आर्थर रोड जेल हे आहे. विकसनशील देशांतील इतर मोठ्या शहरांप्रमाणे मुंबईतदेखील अतिनागरीकरणामुळे गरिबी, निकृष्ट सार्वजनिक आरोग्य, बेरोजगारी, पायाभूत नागरी सुविधांचा अभाव, अतिस्थलांतरण व बकाल वस्त्यांची/झोपडपट्ट्यांची वाढ असे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. जागेची कमतरता, घरांच्या वाढत्या किंमतीमुळे लोक उपनगरात, कार्यालयांपासून दूर राहतात. यामुळे वाहतूक व्यवस्थेवर ताण येतो. मुंबईतील ४५-४८ % लोकसंख्या झोपडपट्टीत राहते. मुंबईतील [[धारावी]] झोपडपट्टी ही आशिया खंडातील सर्वांत मोठी झोपडपट्टी आहे.{{संदर्भ}} === असामाजिक तत्त्वे === [[इ.स. १९९२|१९९२]]-[[इ.स. १९९३|१९९३]] मध्ये झालेल्या बॉंबस्फोटांचे व जातीय दंगलींचे चटके मुंबईला सोसावे लागले. मुंबईतील गुन्हेगारी जगताने घडवून आणलेल्या या स्फोटात ३०० लोकांना आपले प्राण गमवावे लागले, तसेच कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान झाले. मुंबईत नंतरही अनेक वेळा बॉंबस्फोट व अतिरेकी कारवाया झाल्या. नुकत्याच ([[इ.स. २००६|२००६]] मध्ये) मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वेगाड्यांत घडवून आणलेल्या बॉंबस्फोटात सुमारे २०० माणसे मरण पावली. २६ नोव्हेंबर २००८ साली झालेला हल्ला सर्वांत मोठा आतंकवादी हल्ला होता. {{संदर्भ}} == धर्म == {{bar box |title=मुंबईमधील धर्म (२०११)<ref name="census2011">{{संकेतस्थळ स्रोत|title = C-1 Population By Religious Community |url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html|publisher = Government of India, Ministry of Home Affairs|access-date =11 May 2016}} On this page, select "Maharashtra" from the download menu. "Greater Mumbai (M.Corp.)" is at line 11 of the excel file, Mumbai Suburban District at line 1065 and "Mumbai District" at line 1072.</ref> |Topicbar=#Fcd116 |left1=धर्म |right1=प्रमाण |float=right |bars= {{bar percent|[[हिंदू]]|#FF6600|66}} {{bar percent|[[मुस्लिम]]|#009000|20.65}} {{bar percent|[[बौद्ध]]|#FFFF00|4.85}} {{bar percent|[[जैन]]|#FF7601|4.10}} {{bar percent|[[ख्रिश्चन]]|#9955BB|3.25}} {{bar percent|[[शीख]]|#800000|0.58}} {{bar percent|इतर|#808080|0.57}} <small>इतरांमध्ये [[यहुदी]], [[निधर्मी]] व [[पारसी]] धर्मांचा समावेश</small> }} २०११ च्या जनगणनेनुसार मुंबईची धार्मिक लोकसंख्येत [[हिंदू]] (६६ %), [[मुस्लिम]] (२०.६५ %), [[बौद्ध]] (४.८५ %), [[जैन]] (४.१० %), [[ख्रिश्चन]] (३.२७ %),<ref name="census2011" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.census2011.co.in/census/city/365-mumbai.html|title=Mumbai (Greater Mumbai) City Census 2011 data|publisher=Census2011|access-date=3 June 2016}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.30-days.net/muslims/muslims-in/asia-south-central/india/india-mumbai |title=Muslims of Mumbai (Bombay), major city of India |work=The 30-Days Prayer Network |access-date=1 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823123240/http://www.30-days.net/muslims/muslims-in/asia-south-central/india/india-mumbai/ |archive-date=23 August 2010 }}</ref> [[शीख]] (०.५८ %) आणि बाकी [[पारशी]], [[यहूदी]] व [[निधर्मी]] (तिन्ही मिळून ०.५७ %) आहेत.<ref name="census2011" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Census GIS Household |work=Census of India |publisher=Office of the Registrar General |url=http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |access-date=9 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103061419/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |archive-date=3 January 2009 }}</ref> भाषावार जनसंख्येत [[मराठी]] लोक ४२ %, हिंदी व [[गुजराती]] लोक १९ % आणि उर्वरित अन्यभाषी लोक आहेत. मूळ ख्रिश्चनांमध्ये [[ईस्ट इंडियन]] कॅथलिकांचा समावेश आहे. मूळ हिंदू धर्मीय असलेल्या लोकांना १६ व्या शतकात पोर्तुगीजांनी बाटवले. गोवन आणि मंगलोरियन कॅथलिक हे शहराच्या ख्रिश्चन समुदायाचा महत्त्वाचा भाग देखील बनवतात. १८ व्या शतकात [[ज्यू लोक|ज्यू]] मुंबईत स्थायिक झाले. जगभरातील पारसी झोरॅस्ट्रिअन्सची सर्वात मोठी लोकसंख्या मुंबईत देखील आहे, परंतु इस्रायल राष्ट्राच्या निर्मितीनंतर ही संख्या कमी होत चालली असून ती ६०,००० इतकी आहे. ७ व्या शतकात पारसी मुसलमानांच्या विजयामुळे पारस (पारसी / इराण) पासून भारतात आले. मुंबईतील सर्वात जुने मुस्लिम समुदायांमध्ये दाऊदी बोहरा, इस्माईल खोजा आणि कोकणी मुसलमानांचा समावेश आहे.{{संदर्भ हवा}} == मुंबईकर आणि मुंबईची संस्कृती == [[चित्र:Bombay-market.jpg| right|thumb|250px|मुंबईच्या बाजारपेठेतील एक दृश्य]] मुंबईच्या रहिवाश्यांना ''मुंबईकर'' असे संबोधले जाते. मुंबईचे लोक शक्यतो रेल्वे स्थानकाजवळ राहण्याचा प्रयत्न करतात, कारण तसे करणे कामाच्या ठिकाणी येण्या-जाण्यास सोयीचे ठरते व वेळही वाचतो. मुंबईतले जीवन घड्याळ्याच्या काट्यांवर चालते. मुंबईकर अत्यंत सोशिक समजले जातात. मुंबईकर सामाजिक कार्यांना कमी वेळ देत असले तरी सण-उत्सव आनंदाने साजरे करतात. तसेच मुंबईला स्वप्ननगरी, मायानगरी असेपण म्हणतात. * मुंबईचे डबेवाले देखील प्रसिद्ध आहेत. मुंबईच्या खाद्यसंस्कृतीत [[वडापाव]] या खाद्यपदार्थाचे अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. पाणीपुरी, पावभाजी, भेळ, दक्षिण भारतीय, पंजाबी, गुजराती, चायनीज पदार्थ देखील मुंबईकरांच्या विशेष पसंतीचे आहेत. तसेच झणझणीत कोल्हापुरी चवीचा मिसळ पाव, कांदा भजी, जिलेबी आणि फाफडा हे सुद्धा आवडीने खाल्ले जातात.{{संदर्भ}} मुंबईला युनेस्को कडून ३ हेरिटेज पुरस्कार मिळाले आहेत. मुंबई भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जन्मस्थान आहे. [[दादासाहेब फाळके]] यांनी भारतीय चित्रपटसृष्टीची मुहूर्तमेढ येथे रोवली. चित्रपटशौकिनांसाठी अनेक चित्रपटगृहे व मल्टिप्लेक्सेस मुंबईत आहेत. तसेच नाट्यरसिकांसाठी अनेक नाट्यगृहे, चित्र-शिल्प-हस्तकला प्रदर्शनांसाठी शासकीय व खासगी कलादालने मुंबईत आहेत. जहांगीर कलादालन, [[एशियाटिक सोसायटी]]चे वाचनालय, [[छ्त्रपती शिवाजी महाराज संग्रहालय]] अशा प्रसिद्ध वास्तू मुंबईत आहेत.{{संदर्भ}} मुंबई एक स्वतः एक संस्कृती आहे, भारतात तसेच भारताबाहेर राहणारे अनेक मुंबई कडे एक स्वप्नपूर्तीचे शहर म्हणून बघतात, सगळ्यांना सामावून घेणारी मुंबई ही केवळ ऐकून किंवा वाचून बोलण्याचा विषय नाही तर केवळ येथे थोडें दिवस का होईना अनुभवण्याचा विषय आहे. येथील संस्कृतीची झळ येथील प्रत्येक समाजात राहून बघायला मिळते, आणि 'विविधतेत एकता' सामावून घेणार शहर एक आगळी शैली देऊन भारताचं प्रतिनिधित्व मोठ्या दिमाखात करताना दिसते. न्यू यॉर्कमधील रीडर्स डायजेस्ट या मासिकाने केलेल्या एका अध्ययनानुसार, या शहरातील नागरिकांचा प्रामाणिकपणात दुसरा क्रमांक लागतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://epaper.newsbharati.com/opnImg.aspx?lang=3&spage=Mpage&NB=2013-09-27#Mpage_1 |title=तरुण भारत,नागपूर-ई-पेपर- दि.२७/०९/२०१३ पान क्र.१ |access-date=2013-09-27 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092636/http://epaper.newsbharati.com/opnImg.aspx?lang=3&spage=Mpage&NB=2013-09-27#Mpage_1 |url-status=dead }}</ref> == भाषा == मुंबईमध्ये मराठी ही मुख्य भाषा असली तरीही हिंदी, इंग्रजी आणि गुजराती भाषांचा प्रभाव आहे. याशिवाय शहराच्या विशिष्ट भागांमध्ये भारतातील काही भाषा वापरल्या जातात. मुंबईमध्ये दुकानांवर मराठीतून फलक असण्याची सक्ती आहे. मुंबईत एक खास मराठी बोली बोलली जाते. मूळ मराठी कोळी आगरी, भंडारी यांची वेगवेगळी बोलीभाषा आहे. काही काळाने इतर राज्यांतील अमराठी लोकं येऊन त्यांची हिंदी भाषा लादली जाऊ लागली, ती मराठी माणसाला बोलता येत नाही. तसेच मराठी न येणारे हिंदी भाषिक टपोरी मिश्र भाषा बोलू लागले. तिला बम्बय्या हिंदी म्हणतात. == प्रसारमाध्यमे == मुंबईत अनेक प्रकाशन संस्था, वृत्तपत्रे, दूरदर्शन वाहिन्या व आकाशवाणी केंद्रे आहेत. प्रमुख इंग्रजी वृत्तपत्रे [[टाइम्स ऑफ इंडिया]], मिड-डे, [[इंडियन एक्सप्रेस]], डी.एन.ए., हिंदुस्तान टाइम्स व मुंबई-मिरर ही आहेत; तर प्रमुख मराठी वृत्तपत्रे [[महाराष्ट्र टाइम्स]], [[सकाळ]], [[लोकमत]], [[लोकसत्ता]], [[सामना]] व [[नवा काळ]] अशी आहेत. भारताच्या इतर भाषांतील वृतपत्रेसुद्धा मुंबईत उपलब्ध होतात. दूरदर्शनच्या २ मोफत वाहिन्या व अनेक उपग्रह वाहिन्या, केबल नेटवर्क वा डीटीएच्‌ सेवेमार्फत उपलब्ध आहेत. यांपैकी स्टार इंडिया, [[झी नेटवर्क]], व्हायाकॉम १८ व सोनी नेटवर्क यांच्या वाहिन्या अधिक पाहिल्या जातात. मुंबईत ८ एफ.एम. व ३ ए.एम.(आकाशवाणी) नभोवाणी केंद्रे आहेत. == शिक्षण == मुंबईत खासगी व महापालिकेच्या शाळा असून बहुतेक शाळा [[महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळ]] तर उर्वरित [[केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ]] (सीबीएस्‌ई / आयसीएस्‌ई) बोर्डाशी संलग्न आहेत. महानगरपालिकेच्या शाळांमध्ये बहुतांश वेळी अपुऱ्या सुविधा पहायला मिळतात. पण गरीब जनतेसाठी दुसरा पर्याय नसल्यामुळे मुलांना या शाळांमध्ये शिकायला लागते.{{संदर्भ हवा}} भारताच्या १०+२+३ शिक्षणपद्धतीप्रमाणे दहावीनंतर विद्यार्थी महाविद्यालयात ([[कला महाविद्यालय|कला]], [[वाणिज्य]] किंवा [[विज्ञान]]) प्रवेश घेतात. १२वीनंतर साधी [[पदव्युत्तर पदविका]] (पदवी) किंवा [[अभियांत्रिकी]], [[कायदा]], वैद्यकीय अशा व्यावसायिक पदवी अभ्यासक्रमांसाठी प्रवेश घेतले जातात. मुंबईची बहुतेक महाविद्यालये [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठांशी]] संलग्न आहेत. [[भारतीय प्राद्यौगिकी संस्था, मुंबई|आय. आय. टी मुंबई]], वीरमाता जिजाबाई टेक्नॉलॉजिकल इन्स्टिट्यूट (व्हिक्टोरिया ज्युबिली टेक्निकल इन्स्टिट्यूट-VJTI) व [[एस.एन.डी.टी.]] महिला विद्यापीठ या इतर संस्था मुंबईत आहेत. मुंबईत मराठी व इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा आहेत. सध्या इंग्रजी माध्यमाच्या वाढत्या प्रभावामुळे अनेक मराठी माध्यमाच्या शाळांमधील विद्यार्थीसंख्या घटत आहे. == खेळ == [[क्रिकेट]] हा खेळ मुंबईत लोकप्रिय आहे. प्रत्येक गल्लीत, मैदानात सर्वत्र क्रिकेट खेळले जाते. मुंबईच्या क्रिकेट खेळाडूंनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट गाजवले आहे. बोर्ड ऑफ कंट्रोल फॉर क्रिकेट इन इंडियाचे मुख्यालय येथे असून महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामन्यांवेळेस मुंबईतील रस्त्यांवर कमी वर्दळ असते. [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]] व [[वानखेडे स्टेडियम]] ही दोन आंतरराष्ट्रीय दर्जाची मैदाने मुंबईत आहेत. यांशिवाय नवी मुंबईतील डी.वाय. पाटील मैदान आयपीएल स्पर्धांसाठी वापरले जाते. [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबईच्या क्रिकेट संघाने]] [[रणजी करंडक|रणजी सामन्यांत]] सातत्याने अव्वल दर्जाची कामगिरी केली आहे व सर्वाधिक [[रणजी करंडक]] जिंकण्याचा मान मुंबईकडेच आहे. [[मुंबई इंडियन्स]] हा संघ [[इंडियन प्रीमियर लीग|आयपीएल]]मध्ये मुंबईचे प्रतिनिधित्व करतो. मुंबईने आजवर अनेक क्रिकेट खेळाडू भारतास दिले आहेत. * [[अजित वाडेकर]], [[सुनिल गावस्कर]], [[दिलीप वेंगसरकर]], [[सचिन तेंडुलकर]], [[विनोद कांबळी]], [[संजय मांजरेकर]], [[रवी शास्त्री]], [[झहीर खान]], [[अजित आगरकर]], [[रोहित शर्मा]], [[अजिंक्य रहाणे]] हे भारताचे आघाडीचे क्रिकेट खेळाडू मुंबईचे आहेत. [[फुटबॉल]] हा दुसरा लोकप्रिय खेळ आहे. विशेषतः पावसाळ्यात तो खेळण्यात येतो. [[हॉकी]], [[टेनिस]], [[बिलियर्ड्स]], [[बॅडमिंटन]], [[टेबल टेनिस]], [[डर्बी]], [[रग्बी फुटबॉल|रग्बी]] हे खेळसुद्धा कमी अधिक प्रमाणात खेळले जातात. [[व्हॉलीबॉल]], [[बास्केटबॉल]], [[कबड्डी]] हे खेळ महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांत लोकप्रिय आहेत. विशेषतः हे खेळ पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात खेळण्यात येतात. == उपनगरे == #[[वांद्रे]], #[[सांताक्रुझ]], #[[नाहूर]], #[[विलेपार्ले]], [[अंधेरी]], [[जोगेश्वरी]], [[गोरेगाव]], [[मालाड]], [[कांदिवली]], [[बोरीवली]], [[कुर्ला]], [[शीव]], [[घाटकोपर]], [[भांडुप]], [[मुलुंड]], [[विक्रोळी]], [[दहिसर]], [[खार रोड]], [[विद्याविहार]], [[कांजुरमार्ग]], [[चेंबूर]], [[मानखुर्द]], [[गोवंडी]], [[टिळकनगर]]. == मुंबईविषयी लिहिली गेलेली पुस्तके == === ललित === * ब्रेथलेस इन बॉम्बे (मर्झबान एफ. श्रॉफ- २००९) * फॅमिली मॅटर्स (रोहिन्टन मिस्त्री- २००२) * मॅक्झिमम सिटी: बॉम्बे लॉस्ट अँड फाउंड (सुकेतू मेहता-२००४) * मिडनाइट्स चिल्ड्रन (सलमान रश्दी- १९८१) * मुंबई फेबल्स (ग्यान प्रकाश) * रावण अँड एडी ([[किरण नगरकर]]- १९९४) * शांताराम (ग्रेगरी डेव्हिड रॉबर्ट्‌स- २००३) * अधांतर (गिरणगावावरचं नाटक) लेखक - [[जयंत पवार]] * आठवणीतील मुंबई (प्रसाद मोकाशी) * जिंकून हरलेली लढाई (सचिन वाझे) * प्रिय मुंबई ([[मधुवंती सप्रे]]) * मुंबई...बंबई... बॉंबे (कवितासंग्रह - बाळासाहेब लबडे) * राडा (कादंबरी) लेखक - [[भाऊ पाध्ये]] * लालबाग परळ (मराठी चित्रपट) * मी शिवाजी पार्क(मराठी चित्रपट) === ललितेतर === * Alice in Bhuleshwar: Navigating a Mumbai Neighbourhood (कैवान मेहता) * Love and Longing in Bombay (विक्रम चंद्र- १९९७) * Beautiful Thing: Inside the Secret World of Bombay's Dance Bars (सोनिया फालेरो) * Behind the Beautiful Forevers : Life, Death and Hope in a Mumbai Undercity (कॅथरीन बू-२०१२) * Black Friday: The True Story Of The Bombay Bomb Blasts (एस. हुसेन झैदी) * Bombay (सॅम्युअल शेपर्ड-१९३२) * Bombay and Western India (खंड १ला, जेम्स डग्लस-१८९३) * Bombay Cinema: An Archive of the City (रंजनी मजुमदार) * Bombay-Gateway of India, (प्रकाशक : द रोटरी क्लब ऑफ इंडिया-१९३६) * Bombay, Meri Jaan (संपादक जेरी पिंटो आणि नरेश फर्नांडिस- २००३) * Bombay A Photorama 1661–1931 (मुंबई महापालिका प्रकाशन) * Bombay Place Names and Street names (एस.टी. शेपर्ड-१९१७) * Bombay-Poona Souvenir (खंड २१वा, इंडियन सायन्स काँग्रेस-१९३४) * Bombay: The Cities Within (शारदा द्विवेद्वी) * Bombay Then and Mumbai Now (नरेश फर्नांडिस आणि जिम मॅसेलॉस) * Censorship and Sexuality in Bombay Cinema (मोनिका मेहता) * City Of Gold : The Biography Of Bombay (गिलियन टिंडॉल) * The Gazetteer of Bombay City and Island (सरकारी प्रकाशन, ३ खंड-१९०९) * Glimpses of India (जे.एच. फरनॉक्स-१८९५) * Govind Narayan's Mumbai: An Urban Biography from 1863 (संपादक : मुरली रंगनाथन) * Guide to Bombay (जे.एम. मॅक्लीन-१८९९) * History of Bombay 1661–1708 (एम.डी. डेव्हिड-१९७३) * In the Mission Field (प्रकाशक : दमणची बिशपरी-१९२५) * Jamsetji Jejeebhoy (जे.आर.पी. मोदी-१९५९) * Mafia Queens Of Mumbai: Stories Of Women From The Ganglands (एस. हुसेन झैदी) * Old and New Bombay-A historical and descriptive account of Bombay and its environs (प्रकाशक : जी. क्लॅरिज-१९१७) * Once Was Bombay (पिंकी विराणी) * One Hundred Years One Hundred Voices: The Millworkers Of Girangaon (एम.मेनन) * Opium City: The Making Of Early Victorian Bombay (अमर फरूकी) * Peoples of Bombay (पर्सिवल स्ट्रिप आणि ऑलिव्हिया स्ट्रिप, प्रकाशक : ठाकर अँड कंपनी लिमिटेड-१९४४) * Port of Bombay (प्रकाशक : मुंबई पोर्ट ट्रस्टचे अध्यक्ष डब्ल्यू.एच. नील्सन) * Riots and After in Mumbai: Chronicles of Truth and Reconciliation (मीना मेनन) * Sentries of Mumbai (मुंबई विद्यापीठ) * Shells from Island of Bombay (डी.ई. वाच्छा-१९२०) * शिवाजी पार्क, दादर २८ : हिस्ट्री, प्लेसेस, पीपल' (शांता गोखलॆ) * Views of Bombay -Old and New (टाइम्स ऑफ इंडिया प्रेस) * Why Loiter?: Women and Risk on Mumbai Streets शिल्पा फडके, समीरा खान आणि शिल्पा रानडे) * Zero Point Bombay: In and Around Horniman Circle (कमला गणेश, उषा ठक्कर आणि गीता चढ्ढा-२००८) * अर्धी मुंबई (सुहास कुलकर्णी) * उत्तर कोकणचा प्राचीन इतिहास (रावबहाद्दुर पु.बा. जोशी-१९२६) * एक्सप्रेस टॉवरवरून ([[अप्पा पेंडसे]]) * प्रिय मुंबई (मधुवंती सप्रे - राजहंस प्रकाशन, २०१६) * माझी मुंबई (वा.वा. गोखले) * मुंबई आणि मुंबईकर ([[गंगाधर गाडगीळ]]) * मुंबई ON Sale (प्रकाश अकोलकर-२०१३) * मुंबईचे वर्णन (गोविंद नारायण माडगावकर- १८६३) * मुंबई छायाचित्र दर्शन १६६१-१९३१ (मुंबई महापालिका प्रकाशन) * मुंबई नगरी ([[न.र. फाटक]]) * वृक्षराजी मुंबईची (डॉ. कमलाकर हिप्पळगावकर); प्रकाशक : मुग्धा कर्णिक * शिवाजी पार्क : दादर २८ : हिस्ट्री, प्लेसेस, पीपल' (शांता गोखले) * सफर... मुंबईच्या वृक्षतीर्थांची (प्रकाश काळे) * सहली एक दिवसाच्या - आसपास मुंबईच्या (सुरेश परांजपे) * २६/११, मुंबईवरील हल्ला (संपादक : हरिंदर बावेजा. अनुवाद - प्रा. मुकुंद नातू) * "आमची मुंबई चांगली मुंबई" हे महागुरू श्री [[सचिन पिळगावकर]] ह्यांचे "मुंबई आन्थम" ह्या नावाने सुप्रसिद्ध गीत. * दादर:एक पिनाकोलाडा(द्वारकानाथ संझगिरी) == हे सुद्धा पहा == * [[काव्य आणि ललित साहित्यातील मुंबई]] * [[मुंबई जिल्हा]] * [[मुंबई उपनगर जिल्हा]] * [[साचा:मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे|मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे]] * [[मुंबई विद्यापीठ]], [[मुंबई शेअर बाजार]], [[भारतीय लोहमार्ग संस्था- मध्य विभाग]], [[मुंबई विभाग]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} == बाह्य दुवे == * [http://www.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र राज्याचे अधिकृत संकेतस्थळ] * [http://www.mcgm.gov.in/ बृहन्मुंबई महानगरपालिका संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ |date=2017-10-28 }} * [http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php मुंबईचा अधिकृत अहवाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php |date=2009-03-10 }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{भारतीय राज्ये आणि प्रदेशांची राजधानी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]] [[वर्ग:मुंबई]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:भारतीय राजधानी शहरे]] lgonfcundob909vhm5r8lrb624nptax 0 1155 2694519 2677405 2026-07-15T07:38:46Z ~2026-40008-82 185302 /* */ 2694519 wikitext text/x-wiki '''इतिहास''' म्हणजे भूतकाळात घडलेल्या घटनांची क्रमब्ध व रितीने मांडणी होय. इतिहास ह्या शब्दाची व्युत्पत्ती इतिहास = 'इति+ह+आस' हे असे घडले अशी सांगण्यात येते आहे{{Sfn|आपटे|१९५७-१९५९}}. व्युत्पत्तीद्वारे दिसून येणाऱ्या अर्थाचा विचार केला तर इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळात काय घडले ह्याची नोंद इतकाच अर्थ निघतो. परंतु ह्या शब्दाला इतर अर्थही कालौघात लगडलेले आढळतात. आधुनिक काळात केवळ पूर्ववृत्ताचे निवेदन इतकाच अर्थ ह्या संज्ञेला राहिला नसून ते निवेदन साधार, वास्तव असणेही त्यात गृहीत धरलेले असते. जो इतिहास विसरतो त्याला इतिहास विसरतो. प्रसिद्ध इतिहासकार ई. एच. कार यांच्यामते भूतकाळ व वर्तमानकाळ यातील न संपणारा संवाद म्हणजे इतिहास होय टायम बी यांनी म्हटल्याप्रमाणे सर्व संस्कृतींचा अभ्यास म्हणजे इतिहास होय इतिहासामध्ये संस्कृतीचा उदय असतो अभ्यासला जातो असं टाईमबी म्हणतात इतिहास ही स्वतंत्रपणे अभ्यासाची एक शाखा आहे या शाखेमध्ये शास्त्रीय आधारावर इतिहासाचा अभ्यास आणि संशोधन केले जाते मानवी संस्कृतीचा उदय आणि अस्त म्हणजे इतिहास असे टाईमबी म्हणतात इतिहासाचे प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत: १) भूतकाळातील घटनाचे ज्ञान करून देणारे ज्ञान २) इतिहासाची शास्त्रीय पद्धत ३) इतिहास आणि आपला भूतकाळ ४) भूतकाळ आणि भविष्यकाळ == प्राचीन साहित्यात इतिहास == [[चित्र:Puran.jpg|इवलेसे|पुराणकथा या एकेकाळचा इतिहास आहेत.]] राजशेखर आपल्या काव्यमीमांसेत लिहितात–‘सच द्विविधा परक्रिया पुराकल्पाभ्याम् |’त्याचा अर्थ असा–परक्रिया व पुराकल्प अशी इतिहासाची द्विविध गती आहे/होय.भारतीय साहित्यामध्ये इतिहासाला वेदाच्या बरोबरीने महत्त्व दिलेले आहे. [[ऋग्वेद]]संहितेत इतिहास सयुक्त मंत्राचा संग्रह आहे. तसेच [[नारद]] लिखित [[छांदोग्योपनिषद]] या ग्रंथात इतिहास-पुराणाला पंचम वेद म्हणले आहे. [[संस्कृत]] वाङ्‌मयामध्ये कथेच्या रूपाने इतिहास आलेला आढळतो. [[कौटिल्य]] याने केलेल्या व्याख्येप्रमाणे इतिहासात [[पुराणे]], इतिवृत्त, आख्यायिका, उदाहरण, धर्मशास्त्र व [[अर्थशास्त्र]] इतक्या विषयांचा समावेश होतो. धर्मार्थकाममोक्षाणा उपदेशसमन्वितम्| पुरावृत्त कथायुक्तं इतिहासं प्रचक्षते||{ श्रीधर स्वामी कृत विष्णू पुराण टीका} अनेक शिलालेख हे महत्त्वाचे असतात == आधुनिक व्याख्या == हॅपाल्ड यांच्या मते 'इतिहास' हा अनुभवांचा नंदादीप होय.' इतिहास म्हणजे मानवजातीच्या जीवनप्रवाहाचा अभ्यास असेही म्हणता येते. इतिहासाचे प्राचीन, मध्ययुगीन व आधुनिक असे कालखंड असू शकतात. इतिहासाच्या कोणत्याही कालखंडाचा अभ्यास म्हणजे त्या कालखंडाच्या राजकीय, सामाजिक, आíथक, प्रशासकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक बाजूंचा अभ्यास असतो.या शिवाय या सर्वांचा एकमेकांशी असलेला संबंध आणि परिणाम यांचा अभ्यास याचाही अंतर्भाव इतिहासात होतो. इतिहास या विषयाचे आकलन करून घेताना प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहासाच्या इतर घटकांची आवश्यक किमान माहिती व संस्कृतीचा सखोल अभ्यास असा दृष्टिकोन असावा लागतो.इतिहासातून माणूस नक्कीच काहीतरी शिकू शकतो असा दावा केला आहे. == संदर्भसूची == * {{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/apte_query.py?qs=%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%83&searchhws=yes | title = आपटे ह्यांच्या ''दि प्रॅक्टिकल संस्कृत-इंग्लिश डिक्शनरी'' ह्या कोशातील इतिहास ह्या शब्दाविषयीची नोद | भाषा = संस्कृत-इंग्लिश | लेखक = | लेखकदुवा = | आडनाव = आपटे | पहिलेनाव = वामन शिवराम | सहलेखक = | संपादक = | वर्ष = १९५७ ते १९५९ | महिना = | दिनांक = | फॉरमॅट = शिकागो विद्यापीठाच्या ''डिजिटल डिक्शनरीज ऑफ साऊथ एशिया'' ह्या संकेतस्थळावर उपलब्ध संगणकीय प्रत | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = | पृष्ठे = | प्रकाशक = शिकागो विद्यापीठ | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २ ऑक्टोबर २०१८ | अवतरण = }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == बाह्य दुवे == * [http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4939%3A2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3 महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - इतिहास] [[वर्ग:इतिहास| ]] jig68wrgpm19fhfe39tuzd31yxt5p9x 0 1169 2694447 2598161 2026-07-15T05:19:03Z ~2026-39958-53 185274 /* */ 2694447 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{संदर्भहीन लेख}} [[चित्र:Raja Ravi Varma, The Maharashtrian Lady.jpg|इवलेसे|उजवे|राजा रवी वर्मा यांनी काढलेले चित्र]] [[चित्र:Chitrakala.jpg|right|thumb|संगणकाच्या वापराने [[क्युबिझम]] पद्धतीने काढलेली अक्षरे]] '''चित्रकला''' हा कलेचा एक प्रकार आहे. मानवी सर्जनशीलतेचा अविष्कार यातून दिसून येतो. चित्रकलेचा [[इतिहासलेखन|इतिहास]] अतिशय पुरातन आहे. [[लिओनार्डो-द-व्हिन्सी|लिओनार्डो-द-जय]], [[रॅफेल]], [[मायकेल ॲंजेलो]], राजा रवी वर्मा इत्यादी महान [[चित्रकार]] ऐतिहासिक कालखंडात होउन गेले. == इतिहास == [[चित्र:Kurukshetra.jpg|इवलेसे|उजवे|महाभारतातील चित्र]] प्राचीन ग्रंथ विष्णूधर्मोत्तर पुराणामध्ये भारतीय चित्रकलेचा स्रोत आहे. भारत, चीन आणि इजिप्त या देशात प्राचीन काळापासून चित्रकला अस्तित्वात होती. === प्राचीन चित्रकला === [[चित्र:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|इवलेसे|डावे|अजिंठा लेण्यातील चित्र]] महाराष्ट्रातील अजिंठा लेण्यामध्ये प्राचीन चित्रकला पहावयास मिळते. === पौराणिक चित्रकला === पुराणातील विविध प्रसंगानुरूप चित्रे रेखाटली जाऊ लागली, त्यास पौराणिक चित्रकला म्हणतात. === मध्ययुगीन चित्रकला === === युरोपीय चित्रकला === ==== वास्तवदर्शी कला ==== === आशियायी चित्रकला === === भारतीय चित्रकला === * उत्तर भारतीय * कांगडा * बंगाली * राजपूत * राजस्थानी * वारली == प्रमुख चित्रकार == महाराष्ट्रातील काही प्रसिद्ध चित्रकार * [[आबालाल रहिमान]] * [[गंगाराम तांबट]] * [[जनार्दन दत्तात्रेय गोंधळेकर]] * [[गोपाळ देऊसकर]] * [[बाबूराव पेंटर]] * मिलिंद मुळीक * [[वासुदेव तारानाथ कामत]] * [[वासुदेव गायतोंडे]] * [[विकास सबनीस]] * [[सुहास बहुळकर]] == चित्रकला आणि धर्म. == == संगणकीय चित्रकला == संगणकीय चित्रकलेने विषय सहज स्पष्ट होतो . या प्रकारातील मोडणारे sOftware निर्मित इमारत चित्रे सातारा येथील कॅड point येथे बनवली जातात. ==चित्रकलाविषयक आणि चित्राकारांवरील पुस्तके== * कलोपासना (सचिन क्षीरसागर) * चित्रकार अमृता शेर-गील (रमेशचंद्र पाटकर) * आदर्श चित्रकला (प्रा. जयप्रकाश जगताप) * कॅनव्हास ([[अच्युत गोडबोले]], [[दीपा देशमुख]]) * चित्रकार गोपाल देऊसकर : कलावंत आणि माणूस (सुहास बहुळकर) * चित्रे काढा वाहनांची (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * चित्रे रंगवा पक्षांची (बालसाहित्य,लेखक - पुंडलिक वझे) * चित्रे रंगवा माणसांची (बालसाहित्य, लेखक - गोपाल नांदुरकर, राहुल देशपांडे ) * चित्रे काढा माणसांची (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * मास्टर आर्टिस्ट ज. द. गोंधळेकर (ज्योत्स्ना प्रकाशन) * पर्स्पेक्टिव्ह (मराठी पुस्तक, लेखक - मिलिंद मुळीक) * पेन्सिल टेक्निक्स भाग १, २ (गोपाल नांदुरकर, राहुल देशपांडे) * पेन्सिल शेडिंग (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * पेन्सिल शेडिंग - वास्तुचित्रे (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * पोर्ट्रेट‍्स (मराठी/इंग्रजी, वासुदेव कामत) * भारतीय चित्रकला आणि संगीत (डॉ. अलका विश्वनाथ खाडे) * मिलिंद मुळीक @ Home (मराठी पुस्तक, लेखक - मिलिंद मुळीक) * रहस्य रेखांकनाचे (ऋजुला पब्लिशिंग हाउस) * रेखाचित्रविचार : एक संवाद (रणजित होस्कोटे, सुधीर पटवर्धन) * वॉटरकलर लॅन्डस्केप्स स्टेप बाय स्टेप (मिलिंद मुळीक) * वारली चित्र संस्कृती (डॉ. [[गोविंद गारे]]) * व्यंगनगरी (विकास सबनीस) * हास्यचित्र कसे काढावे (डॉ. श्याम जोशी) == हे सुद्धा पहा == * [[सर ज.जी. कलामहाविद्यालय]] == बाह्य दुवे == * [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5707316.cms चित्रकला हाच श्वास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106221247/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5707316.cms |date=2011-01-06 }} [[वर्ग:चित्रकला]] srltsgt3w92w60cvkr43edbz8061591 2694459 2694447 2026-07-15T05:26:45Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-39958-53|~2026-39958-53]] ([[User talk:~2026-39958-53|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:2401:4900:AB94:6603:D9FC:3059:7B34:D9B|2401:4900:AB94:6603:D9FC:3059:7B34:D9B]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2598161 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{संदर्भहीन लेख}} [[चित्र:Raja Ravi Varma, The Maharashtrian Lady.jpg|इवलेसे|उजवे|राजा रवी वर्मा यांनी काढलेले चित्र]] [[चित्र:Chitrakala.jpg|right|thumb|संगणकाच्या वापराने [[क्युबिझम]] पद्धतीने काढलेली अक्षरे]] '''चित्रकला''' हा कलेचा एक प्रकार आहे. मानवी सर्जनशीलतेचा अविष्कार यातून दिसून येतो. चित्रकलेचा [[इतिहासलेखन|इतिहास]] अतिशय पुरातन आहे. [[लिओनार्डो-द-व्हिन्सी]], [[रॅफेल]], [[मायकेल ॲंजेलो]], राजा रवी वर्मा इत्यादी महान [[चित्रकार]] ऐतिहासिक कालखंडात होउन गेले. == इतिहास == [[चित्र:Kurukshetra.jpg|इवलेसे|उजवे|महाभारतातील चित्र]] प्राचीन ग्रंथ विष्णूधर्मोत्तर पुराणामध्ये भारतीय चित्रकलेचा स्रोत आहे. भारत, चीन आणि इजिप्त या देशात प्राचीन काळापासून चित्रकला अस्तित्वात होती. === प्राचीन चित्रकला === [[चित्र:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|इवलेसे|डावे|अजिंठा लेण्यातील चित्र]] महाराष्ट्रातील अजिंठा लेण्यामध्ये प्राचीन चित्रकला पहावयास मिळते. === पौराणिक चित्रकला === पुराणातील विविध प्रसंगानुरूप चित्रे रेखाटली जाऊ लागली, त्यास पौराणिक चित्रकला म्हणतात. === मध्ययुगीन चित्रकला === === युरोपीय चित्रकला === ==== वास्तवदर्शी कला ==== === आशियायी चित्रकला === === भारतीय चित्रकला === * उत्तर भारतीय * कांगडा * बंगाली * राजपूत * राजस्थानी * वारली == प्रमुख चित्रकार == महाराष्ट्रातील काही प्रसिद्ध चित्रकार * [[आबालाल रहिमान]] * [[गंगाराम तांबट]] * [[जनार्दन दत्तात्रेय गोंधळेकर]] * [[गोपाळ देऊसकर]] * [[बाबूराव पेंटर]] * मिलिंद मुळीक * [[वासुदेव तारानाथ कामत]] * [[वासुदेव गायतोंडे]] * [[विकास सबनीस]] * [[सुहास बहुळकर]] == चित्रकला आणि धर्म. == == संगणकीय चित्रकला == संगणकीय चित्रकलेने विषय सहज स्पष्ट होतो . या प्रकारातील मोडणारे sOftware निर्मित इमारत चित्रे सातारा येथील कॅड point येथे बनवली जातात. ==चित्रकलाविषयक आणि चित्राकारांवरील पुस्तके== * कलोपासना (सचिन क्षीरसागर) * चित्रकार अमृता शेर-गील (रमेशचंद्र पाटकर) * आदर्श चित्रकला (प्रा. जयप्रकाश जगताप) * कॅनव्हास ([[अच्युत गोडबोले]], [[दीपा देशमुख]]) * चित्रकार गोपाल देऊसकर : कलावंत आणि माणूस (सुहास बहुळकर) * चित्रे काढा वाहनांची (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * चित्रे रंगवा पक्षांची (बालसाहित्य,लेखक - पुंडलिक वझे) * चित्रे रंगवा माणसांची (बालसाहित्य, लेखक - गोपाल नांदुरकर, राहुल देशपांडे ) * चित्रे काढा माणसांची (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * मास्टर आर्टिस्ट ज. द. गोंधळेकर (ज्योत्स्ना प्रकाशन) * पर्स्पेक्टिव्ह (मराठी पुस्तक, लेखक - मिलिंद मुळीक) * पेन्सिल टेक्निक्स भाग १, २ (गोपाल नांदुरकर, राहुल देशपांडे) * पेन्सिल शेडिंग (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * पेन्सिल शेडिंग - वास्तुचित्रे (बालसाहित्य, लेखक - पुंडलिक वझे) * पोर्ट्रेट‍्स (मराठी/इंग्रजी, वासुदेव कामत) * भारतीय चित्रकला आणि संगीत (डॉ. अलका विश्वनाथ खाडे) * मिलिंद मुळीक @ Home (मराठी पुस्तक, लेखक - मिलिंद मुळीक) * रहस्य रेखांकनाचे (ऋजुला पब्लिशिंग हाउस) * रेखाचित्रविचार : एक संवाद (रणजित होस्कोटे, सुधीर पटवर्धन) * वॉटरकलर लॅन्डस्केप्स स्टेप बाय स्टेप (मिलिंद मुळीक) * वारली चित्र संस्कृती (डॉ. [[गोविंद गारे]]) * व्यंगनगरी (विकास सबनीस) * हास्यचित्र कसे काढावे (डॉ. श्याम जोशी) == हे सुद्धा पहा == * [[सर ज.जी. कलामहाविद्यालय]] == बाह्य दुवे == * [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5707316.cms चित्रकला हाच श्वास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106221247/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5707316.cms |date=2011-01-06 }} [[वर्ग:चित्रकला]] tl0lp8yufufenw4z47oveh20ihjgfq8 0 1406 2694430 2480095 2026-07-15T05:14:36Z ~2026-39695-70 185261 /* */ 2694430 wikitext text/x-wiki जगभरातील विविध देशातील तेथील स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीनुसार पावसाळा हा ऋतू आहे. [[भारत|भारतातील]] उन्हाळा ,[[पावसाळा]] आणि हिवाळा या [[ऋतू|ऋतुंपैकी]] [[जून]] ते [[सप्टेंबर]] या [[महिने|महिन्यांदरम्यान]] असणारा एक ऋतू.याला मोसमी पाउस असेही म्हणले जाते. <ref name=":0">{{जर्नल स्रोत|last=American Meteorological Society|date=2000-01-24|title=Final Report: Update of the Glossary of Meteorology, September 1, 1994 - August 3, 1999|दुवा=http://dx.doi.org/10.2172/764692}}</ref>पर्यटन संस्थेने त्याला "हिरवा ऋतू" (ग्रीन सीझन) असेही नाव आलंकरिक स्वरूपात दिलेले आहे. अरबी शब्द मौसम यापासून मान्सून असा शब्द तयार झाला आहे. मौसम याचा अर्थ ऋतू असा आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|दुवा=http://dx.doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.1801151|title=Todd, Michael (22 June 1907?–22 March 1958), showman|last=Fowles|first=Jib|date=2000-02|publisher=Oxford University Press|series=American National Biography Online}}</ref> ==जगभरात== Rainy जगातील विविध ठिकाणी पावसाळ्याचे-पर्जन्यमानाचे वैशिष्ट्य वेगवेगळे आहे.प्रमाण वेगळे आहे. काही देशात केवळ एकदाच पावसाळा असतो तर काही ठिकाणी वर्षातून दोनदा पाऊस पडतो. उष्ण कटिबंधात पावसाळा अधिक प्रमाणात असतो, कारण दिवसभर असलेल्या सूर्याच्या प्रखरतेमुळे हवेत असलेल्या आर्द्रतेचे प्रमाण वाढते आणि त्यामुळे त्याचे रूपांतर पाण्यात होऊन संध्याकाळी पाऊस पडण्याची शक्यता अधिक असते.विषुववृत्तीय परदेशात वनांच्या परदेशात पावसाळा असा स्वतंत्र ऋतू नसून तेथे वर्षभर पाऊस पडत असतो.<ref name=":0" /> ==भारतात== भारत हा प्रामुख्याने कृषीप्रधान देश आहे. भारतीय अर्थव्यवस्था शेतीशी संबंधित असल्याने पिकांच्या उत्पादनासाठी पावसाळ्याचे महत्त्व भारतात विशेष आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://dx.doi.org/10.3886/icpsr31573|title=CBS News/New York Times Monthly Poll #2, May 2010|date=2011-08-11|website=ICPSR Data Holdings}}</ref> दक्षिणेतील समुद्रात तयार होणार-या हवेच्या कमी दांबाच्या पट्ट्यामुळे भारतात नैऋत्य मोसमी वारे वाहू लागतात. दक्षिणेकडून हे वारे हळूहळू संपूर्ण भारतात पसरतात. याचे परिणामस्वरूप भारतात पाऊस पडतो ज्याला मान्सून असे म्हणले जाते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Pal|first=Indrani|last2=Al-Tabbaa|first2=Abir|date=2011-03-05|title=Monsoon rainfall extreme indices and tendencies from 1954–2003 in Kerala, India|दुवा=http://dx.doi.org/10.1007/s10584-011-0044-6|journal=Climatic Change|volume=106|issue=3|pages=407–419|doi=10.1007/s10584-011-0044-6|issn=0165-0009}}</ref>यामुळे भारताचा विचार करता अन्य राज्यांच्या तुलनेत दक्षिण भारतात अधिक पाऊस पडतो.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2009-05|title=[PDF Reader FAQ and support]|दुवा=http://dx.doi.org/10.1109/wosq.2009.5071545|journal=2009 ICSE Workshop on Software Quality|publisher=IEEE|doi=10.1109/wosq.2009.5071545|isbn=9781424437238}}</ref> [[File:Dakshina Kannada district during monsoon season.jpg|thumb|पावसाळ्यातील दक्षिण कर्नाटकातील दृश्य]] [[File:Naathu Naduthal.jpg|thumb|पावसआल्यातील भातलावणी(दक्षिण भारत)]] ==पावसाळ्यात घडून येणारे बदल== *अन्नधान्य- प्रामुख्याने उष्ण परदेशातील गवताळ भागात वनस्पतींची वाढ होण्याचे सर्वाधिक प्रमाण हे पावसाळ्यात असते. त्यामुळे उन्हाळ्याच्या दिवसात अन्नधान्याची मुबलकता तुलनेने कमी असते. पावसाळ्यानंतर भरभरून पिके आल्यानंतर हा तुटवडा कमी होतो.<ref>{{स्रोत पुस्तक|दुवा=https://www.worldcat.org/oclc/26763611|title=Human adaptation and accommodation|last=1939-|first=Frisancho, A. Roberto,|date=1993|publisher=University of Michigan Press|others=Frisancho, A. Roberto, 1939-|isbn=0472095110|location=Ann Arbor|oclc=26763611}}</ref> *पशू [[पक्षी]],[[कीटक]] - पावसाळ्याच्या सुरुवातीला गायी ,म्हशी गरोदर (गाभण) रहातात तसेच वासरांना जन्म देतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|दुवा=https://www.worldcat.org/oclc/228171380|title=Modelling nutrient utilization in farm animals|date=2000|publisher=CABI Pub|others=McNamara, J. P. (John P.), France, J., Beever, D. E.|isbn=9780851999371|location=Wallingford, Oxon|oclc=228171380}}</ref> परदेशातील मेक्सिकोसारख्या प्रांतात फुलपाखरे स्थलांतर करतात. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Brower|first=Lincoln P.|last2=Calvert|first2=William H.|date=1985-07|title=Foraging Dynamics of Bird Predators on Overwintering Monarch Butterflies in Mexico|दुवा=http://dx.doi.org/10.2307/2408685|journal=Evolution|volume=39|issue=4|pages=852|doi=10.2307/2408685|issn=0014-3820}}</ref>मासे,विविध प्रकारच्या बुरशी, बेडूक , आळंबीचे विविध प्रकार यांच्या वाढीचे प्रमाण पावसाळ्यात अधिक असते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Bond|first=S I|date=1969|title=Type Specimens Of Mammals In The San-Diego Natural History Museum|दुवा=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.part.12059|journal=Transactions of the San Diego Society of Natural History.|volume=15|pages=252–263|doi=10.5962/bhl.part.12059|issn=0080-5947}}</ref> *आपत्तीजन्य परिणाम- पावसाळ्यातील अतिवृष्टीमुळे नद्यांना पूर येणे, त्यांच्या किना-यावरील प्रदेशाचे नुकसान होणे, पर्वतीय प्रदेशात भूसख्लन होणे अशा आपतींना सामोरे जावे लागते. == भारतातील सृष्टीसौंदर्य== भारतातील जैवविविधता आणि पावसाळा यांचे समीकरण आहे. भारताच्या विविध प्रांतात पावसाळ्यात वाहणारे धबधबे,पश्चिम घाटातील निसर्गाचा हिरवेपणा याचा अनुभव घेता येतो.पावसाळ्यात येणार-या रानफुलांनी फुलणारं महाराष्ट्रातील सह्याद्रीचे पठार (सातारा जिल्ह्यातील कास पठार)प्रसिद्ध आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.loksatta.com/lokbhramanti-news/kas-pathar-flower-valley-of-maharashtra-1567662/|title=वन पर्यटन कास पठार (११. १०. २०१७ )|last=डॉ मुळे सुरेखा|first=|date=|work=|access-date=|archive-दुवा=|archive-date=|dead-दुवा=}}</ref> श्रावण महिन्यात भारतातील विविध राज्यात महिला आनंदाने सण आणि उत्सव साजरे करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.walkthroughindia.com/attraction/the-beauty-of-monsoon-season-in-india/|title=The Beauty of Monsoon Season in India|website=www.walkthroughindia.com|language=en-US|access-date=2018-06-20|archive-date=2018-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727133029/http://www.walkthroughindia.com/attraction/the-beauty-of-monsoon-season-in-india|url-status=dead}}</ref> [[File:MatheranPanoramaPointMonsoon.JPG|thumb|महाराष्ट्राच्या पश्चिम घाटातील पावसाळ्यातील दृश्य]] == संदर्भ == [[वर्ग:हवामान]] [[वर्ग:निसर्ग]] {{ऋतू}} ek9ape2je9dcdqq124hvr15f3fnvomw 0 1428 2694431 2603781 2026-07-15T05:14:37Z ~2026-39839-77 185262 2694431 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{विस्तार}} [[File:Sky picture near solapur university.jpg|thumb]] '''निसर्ग''' हा मानवजातीचा महत्त्वाचा आणि [[अविभाज्य]] भाग आहे. मानवी जीवनासाठी हा सर्वात मोठा आशीर्वाद आहे; तथापि, आजकाल मानव त्याला एक [[मित्र]] म्हणून ओळखण्यात अपयशी ठरतात. अनेक कवी, [[लेखक]], [[कलाकार]] आणि इतर अनेकांसाठी निसर्ग ही प्रेरणा आहे. या उल्लेखनीय सृष्टीमुळे त्यांच्या वैभवात [[कविता]] आणि [[कथा]] लिहिण्याची प्रेरणा मिळाली. आजही त्यांच्या कृतीतून प्रतिबिंबित होणाऱ्या निसर्गाचे त्यांनी खरोखरच कदर केले. मूलतः, निसर्ग म्हणजे आपण जे पाणी पितो, [[श्वास]] घेतो ती हवा, आपण ज्या पावसामध्ये भिजतो, पक्ष्यांची किलबिलाट ऐकतो, [[चंद्र]] ज्याकडे आपण टक लावून पाहतो त्याप्रमाणेच आपण वेढलेले सर्व काही आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते समृद्ध आणि दोलायमान आहे आणि त्यात [[सजीव]] आणि निर्जीव दोन्ही गोष्टींचा समावेश आहे. त्यामुळे आधुनिक युगातील लोकांनीही पूर्वीच्या माणसांकडून काहीतरी शिकून निसर्गाचे मोल उशीर होण्यापूर्वीच करायला हवे. निसर्ग हा एक मानवाचा मित्र अहे निसर्ग ही देवाने दिलेली अत्यंत सुंदर अशी देणगी आहे. निसर्गामध्ये हवा, [[पाणी]], वृक्ष, जनावरे, माणसे, [[पक्षी]] यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक, भौतिक किंवा भौतिक जग किंवा विश्वाचा व्यापक अर्थ आहे. "निसर्ग" भौतिक जगाची घटना आणि सामान्यतः जीवनाशी संबंधित आहे. निसर्ग अभ्यासाचा एक मोठा भाग नसतो तर विज्ञानाचा एक भाग असतो. जरी मानव निसर्गाचा भाग असला, तरी मानवी क्रियाकलाप इतर नैसर्गिक घटनांपासून वेगळी श्रेणी म्हणून समजली जाते. निसर्गाचे संवर्धन करण्यासाठी, पुढील नुकसान टाळण्यासाठी आपण त्वरित कठोर पावले उचलली पाहिजेत. सर्व स्तरांवर जंगलतोड रोखणे हे सर्वात महत्त्वाचे [[पाऊल]] आहे. [[झाड]] तोडण्याचे विविध क्षेत्रात गंभीर परिणाम होतात. यामुळे मातीची धूप सहज होऊ शकते आणि मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यमान कमी होऊ शकते. प्रदूषित महासागराचे [[पाणी]] सर्व उद्योगांनी तत्काळ प्रतिबंधित केले पाहिजे कारण त्यामुळे पाण्याची खूप कमतरता भासते. [[मोटारवाहन|ऑटोमोबाईल]], एसी आणि ओव्हनचा अतिवापर केल्याने भरपूर क्लोरोफ्लुरोकार्बन्स उत्सर्जित होतात ज्यामुळे [[ओझोन]]चा थर कमी होतो. यामुळे, [[जागतिक तापमानवाढ]] होते ज्यामुळे थर्मल विस्तार आणि हिमनद्या वितळतात. म्हणून, आपण शक्य असेल तेव्हा वाहनाचा वैयक्तिक वापर टाळला पाहिजे, सार्वजनिक वाहतूक आणि कारपूलिंगवर स्विच केले पाहिजे. नैसर्गिक संसाधने पुन्हा भरण्याची संधी देण्यासाठी आपण सौरऊर्जेमध्ये गुंतवणूक केली पाहिजे. शेवटी, निसर्गात एक शक्तिशाली परिवर्तनीय शक्ती आहे जी पृथ्वीवरील जीवनाच्या कार्यासाठी जबाबदार आहे. मानवजातीच्या उत्कर्षासाठी हे आवश्यक आहे त्यामुळे आपल्या भावी पिढ्यांसाठी त्याचे संवर्धन करणे आपले कर्तव्य आहे. आपण स्वार्थी कृत्ये थांबवली पाहिजेत आणि नैसर्गिक संसाधनांचे जतन करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले पाहिजे जेणेकरून पृथ्वीवर सदैव जीवनाचे पोषण होईल. आजच्या शब्दांच्या विविध उपयोगांमध्ये, "निसर्ग" सहसा भूगर्भ आणि वन्यजीव याचा संदर्भ देते. निसर्ग जिवंत [[वनस्पती]] आणि प्राण्यांचे सामान्य क्षेत्र आणि काही प्रकरणांमध्ये निर्जीव वस्तूंशी संबंधित प्रक्रियांचा संदर्भ घेऊ शकतो - विशिष्ट प्रकारच्या गोष्टी अस्तित्वात असतात आणि पृथ्वीच्या हवामान आणि [[भूगर्भशास्त्र]] यासारख्या गोष्टी त्यांच्या स्वतःच्या बदलानुसार बदलतात. "[[नैसर्गिक पर्यावरण]]" किंवा वाळवंटातील जंगली [[प्राणी]], खडक, जंगल आणि सर्वसाधारणपणे त्या गोष्टी ज्या मानवी हस्तक्षेपाने मोठ्या प्रमाणात बदलल्या नाहीत किंवा मानवी हस्तक्षेपानंतरही टिकत नाहीत. उदाहरणार्थ, उत्पादित वस्तू आणि मानवी परस्पर सहसा निसर्गाचा भाग मानले जात नाहीत, जसे की, "मानवी स्वभाव" किंवा "संपूर्ण निसर्ग" म्हणून पात्र नाही. नैसर्गिक वस्तूंच्या या अधिक परंपरागत संकल्पना आजही आढळतात ज्यात मानवी चेतनेमुळे किंवा मानवी मनामुळे कृत्रिम समजले जाणारे कृत्रिम आणि कृत्रिम दरम्यानचे फरक सूचित होते. विशिष्ट संदर्भावर आधारित, "नैसर्गिक" शब्द देखील अप्राकृतिक किंवा अलौकिक शक्तीपासून वेगळा केला जाऊ शकतो. यात एकूणच जैविक- अजैविक घटक मिळून तयार होणारी परिसंस्था. यात एकूणच प्राणी, मानव, झाडं, नदी, नाले, पर्वत हे प्रत्येक घटक एकमेकांवर अवलंबून असतात. [[वर्ग:निसर्ग|*]] d4zewb6vyzyvantyvq4009w5iasjfz1 2694470 2694431 2026-07-15T06:19:46Z ~2026-39908-89 185284 2694470 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{विस्तार}} [[File:Sky picture near solapur university.jpg|thumb]] '''निसर्ग''' हा एक मानवजातीचा महत्त्वाचा आणि [[अविभाज्य]] भाग आहे. मानवी जीवनासाठी हा सर्वात मोठा आशीर्वाद आहे; तथापि, आजकाल मानव त्याला एक [[मित्र]] म्हणून ओळखण्यात अपयशी ठरतात. अनेक कवी, [[लेखक]], [[कलाकार]] आणि इतर अनेकांसाठी निसर्ग ही प्रेरणा आहे. या उल्लेखनीय सृष्टीमुळे त्यांच्या वैभवात [[कविता]] आणि [[कथा]] लिहिण्याची प्रेरणा मिळाली. आजही त्यांच्या कृतीतून प्रतिबिंबित होणाऱ्या निसर्गाचे त्यांनी खरोखरच कदर केले. मूलतः, निसर्ग म्हणजे आपण जे पाणी पितो, [[श्वास]] घेतो ती हवा, आपण ज्या पावसामध्ये भिजतो, पक्ष्यांची किलबिलाट ऐकतो, [[चंद्र]] ज्याकडे आपण टक लावून पाहतो त्याप्रमाणेच आपण वेढलेले सर्व काही आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते समृद्ध आणि दोलायमान आहे आणि त्यात [[सजीव]] आणि निर्जीव दोन्ही गोष्टींचा समावेश आहे. त्यामुळे आधुनिक युगातील लोकांनीही पूर्वीच्या माणसांकडून काहीतरी शिकून निसर्गाचे मोल उशीर होण्यापूर्वीच करायला हवे. निसर्ग हा एक मानवाचा मित्र अहे निसर्ग हे देवाने अत्यंत सुंदर आणि मौल्यवान दिलेली देणगी आहे. निसर्गामध्ये हवा, [[पाणी]], वृक्ष, जनावरे, माणसे, [[पक्षी]] यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक, भौतिक किंवा भौतिक जग किंवा विश्वाचा व्यापक अर्थ आहे. "निसर्ग" भौतिक जगाची घटना आणि सामान्यतः जीवनाशी संबंधित आहे. निसर्ग अभ्यासाचा एक मोठा भाग नसतो तर विज्ञानाचा एक भाग असतो. जरी मानव निसर्गाचा भाग असला, तरी मानवी क्रियाकलाप इतर नैसर्गिक घटनांपासून वेगळी श्रेणी म्हणून समजली जाते. निसर्गाचे संवर्धन करण्यासाठी, पुढील नुकसान टाळण्यासाठी आपण त्वरित कठोर पावले उचलली पाहिजेत. सर्व स्तरांवर जंगलतोड रोखणे हे सर्वात महत्त्वाचे [[पाऊल]] आहे. [[झाड]] तोडण्याचे विविध क्षेत्रात गंभीर परिणाम होतात. यामुळे मातीची धूप सहज होऊ शकते आणि मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यमान कमी होऊ शकते. प्रदूषित महासागराचे [[पाणी]] सर्व उद्योगांनी तत्काळ प्रतिबंधित केले पाहिजे कारण त्यामुळे पाण्याची खूप कमतरता भासते. [[मोटारवाहन|ऑटोमोबाईल]], एसी आणि ओव्हनचा अतिवापर केल्याने भरपूर क्लोरोफ्लुरोकार्बन्स उत्सर्जित होतात ज्यामुळे [[ओझोन]]चा थर कमी होतो. यामुळे, [[जागतिक तापमानवाढ]] होते ज्यामुळे थर्मल विस्तार आणि हिमनद्या वितळतात. म्हणून, आपण शक्य असेल तेव्हा वाहनाचा वैयक्तिक वापर टाळला पाहिजे, सार्वजनिक वाहतूक आणि कारपूलिंगवर स्विच केले पाहिजे. नैसर्गिक संसाधने पुन्हा भरण्याची संधी देण्यासाठी आपण सौरऊर्जेमध्ये गुंतवणूक केली पाहिजे. शेवटी, निसर्गात एक शक्तिशाली परिवर्तनीय शक्ती आहे जी पृथ्वीवरील जीवनाच्या कार्यासाठी जबाबदार आहे. मानवजातीच्या उत्कर्षासाठी हे आवश्यक आहे त्यामुळे आपल्या भावी पिढ्यांसाठी त्याचे संवर्धन करणे आपले कर्तव्य आहे. आपण स्वार्थी कृत्ये थांबवली पाहिजेत आणि नैसर्गिक संसाधनांचे जतन करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले पाहिजे जेणेकरून पृथ्वीवर सदैव जीवनाचे पोषण होईल. आजच्या शब्दांच्या विविध उपयोगांमध्ये, "निसर्ग" सहसा भूगर्भ आणि वन्यजीव याचा संदर्भ देते. निसर्ग जिवंत [[वनस्पती]] आणि प्राण्यांचे सामान्य क्षेत्र आणि काही प्रकरणांमध्ये निर्जीव वस्तूंशी संबंधित प्रक्रियांचा संदर्भ घेऊ शकतो - विशिष्ट प्रकारच्या गोष्टी अस्तित्वात असतात आणि पृथ्वीच्या हवामान आणि [[भूगर्भशास्त्र]] यासारख्या गोष्टी त्यांच्या स्वतःच्या बदलानुसार बदलतात. "[[नैसर्गिक पर्यावरण]]" किंवा वाळवंटातील जंगली [[प्राणी]], खडक, जंगल आणि सर्वसाधारणपणे त्या गोष्टी ज्या मानवी हस्तक्षेपाने मोठ्या प्रमाणात बदलल्या नाहीत किंवा मानवी हस्तक्षेपानंतरही टिकत नाहीत. उदाहरणार्थ, उत्पादित वस्तू आणि मानवी परस्पर सहसा निसर्गाचा भाग मानले जात नाहीत, जसे की, "मानवी स्वभाव" किंवा "संपूर्ण निसर्ग" म्हणून पात्र नाही. नैसर्गिक वस्तूंच्या या अधिक परंपरागत संकल्पना आजही आढळतात ज्यात मानवी चेतनेमुळे किंवा मानवी मनामुळे कृत्रिम समजले जाणारे कृत्रिम आणि कृत्रिम दरम्यानचे फरक सूचित होते. विशिष्ट संदर्भावर आधारित, "नैसर्गिक" शब्द देखील अप्राकृतिक किंवा अलौकिक शक्तीपासून वेगळा केला जाऊ शकतो. यात एकूणच जैविक- अजैविक घटक मिळून तयार होणारी परिसंस्था. यात एकूणच प्राणी, मानव, झाडं, नदी, नाले, पर्वत हे प्रत्येक घटक एकमेकांवर अवलंबून असतात. [[वर्ग:निसर्ग|*]] knps2r03z0gdulrgnb250ux83eubmy9 0 2382 2694532 2681927 2026-07-15T07:42:05Z ~2026-39975-63 185291 /* */ 2694532 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{उदयोन्मुख लेख टीप | वर्ष =२०११ | दिनांक =१ मार्च}} {{किल्ला |नाव = शिवनेरी |चित्र = FortFromGround Shivneri.jpg |चित्रtitle = शिवनेरी किल्ला |चित्ररुंदी = 200px |नकाशा = Maharashtra | lat_d = 19 | lat_m = 12 | lat_s = 00 | lat_NS = | long_d = 73 | long_m = 51 | long_s = 34 | long_EW = E |उंची = ३५०० फूट |प्रकार = [[गिरिदुर्ग]] |श्रेणी = मध्यम |ठिकाण = [[पुणे जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |डोंगररांग = [[नाणेघाट]] |अवस्था = सर्वात चांगली |गाव = [[जुन्नर]] |स्थापना = ११७० |अक्षांश = 19.1 }} '''शिवनेरी''' किल्ला हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील एक किल्ला आहे. शिवनेरीचा हा प्राचीन [[दुर्ग|किल्ला]] [[महाराष्ट्र]] राज्यात [[जुन्नर]] शहराजवळ, पुण्यापासून १०५ किलोमीटरवर आहे. भारत सरकारने या किल्ल्याला दिनांक २६ मे, इ.स. १९०९ रोजी [[महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके|महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक]] म्हणून घोषित केलेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.asimumbaicircle.com/Gazette%20Notification/pune/scan0006%20.pdf | प्रकाशक=आर्किऑलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया, मुंबई सर्कल | भाषा=इंग्रजी | title=गॅझेट नोटिफिकेशन | ॲक्सेसदिनांक=१२ ऑक्टोबर, इ.स. २०१३ | archive-date=2016-03-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160307132456/http://www.asimumbaicircle.com/Gazette%20Notification/pune/scan0006%20.pdf | url-status=dead }}</ref> १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी छत्रपती [[शिवाजी]] महाराजांचा जन्म शिवनेरी गडावर झाला होता. या किल्ल्याला चारही बाजूंनी कठीण चढाव असून त्याला जिंकावयास कठीण असा [[बालेकिल्ला]] आहे. किल्ल्यावर शिवाई देवीचे छोटे [[मंदिर]] व [[जिजाबाई]] व बाल-शिवाजी यांच्या [[प्रतिमा]] आहेत. <br />या किल्ल्याचा आकार [[शंकर|शंकराच्या]] पिंडीसारखा आहे. [https://www.fortfacts.com/%e0%a4%b6%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%a8%e0%a5%87%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%b2%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a4%be-%e0%a4%b6%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%82/ शिवनेरी किल्ला - शिवरायांचे जन्मस्थळ]{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} शिवनेरी किल्ला अगदी जुन्नर शहरात आहे. जुन्नरमधे शिरतानाच शिवनेरीचे दर्शन होते. किल्ला तसा फार मोठा नाही. १६७३ मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनीतील डॉ. जॉन फ्रायर याने या किल्ल्याला भेट दिली होती. त्याने आपल्या साधनग्रंथात या किल्ल्यावर हजार कुटुंबांना ७ वर्षे पुरेल एवढी शिधासामुग्री आहे, असा उल्लेख केला आहे. ==जागतिक वारसा स्थळ== [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] पदस्पर्शाने पवित्र झालेल्या ह्या किल्ल्याला [[जागतिक वारसा स्थळ]] म्हणून [[युनेस्को|युनेस्कोचे]] [[मानांकन]] मिळाले आहे.<ref>महाराष्ट्र टाईम्स, बुधवार,२३ जुलै २०२५</ref> == इतिहास == ''जीर्णनगर'', [[जुन्नर|‘जुन्नेर]]’ म्हणजेच [[जुन्नर]] हे गाव इसवी सन पूर्व काळापासून प्रसिद्ध आहे. * ही शक राजा नहपानाची राजधानी होती. [[सातवाहन]] राजा गौतमीपुत्र सातकर्णी याने शकांचा नाश केला आणि जुन्नर परिसरावर आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[नाणेघाट]] हा पुरातन व्यापारी मार्ग आहे. या मार्गावरून फार मोठ्या प्रमाणात वाहतूक चालत असे. यावर नजर ठेवण्यासाठी या मार्गावरील दुर्गांची निर्मिती करण्यात आली. सातवाहनांची सत्ता स्थिरावल्यानंतर त्यांनी येथे अनेक ठिकाणी [[लेणी]] खोदवून घेतली. सातवाहनांनंतर शिवनेरी किल्ला [[चालुक्य]] व [[राष्ट्रकूट]] या राजवटींच्या सत्तेखाली होता. * ११७० ते १३०८ च्या सुमारास यादवांनी येथे आपले राज्य स्थापन केले आणि याच काळात शिवनेरीला गडाचे स्वरूप प्राप्त झाले. इ.स. १४४३ मध्ये मलिक-उल-तुजार याने यादवांचा काळात सेवेत असलेल्या स्थानिक कोळी सरदारांचा पराभव करून किल्ला सर केला. अशा प्रकारे [[दुर्ग|किल्ला]] बहमनी राजवटीखाली आला. इ.स. १४७० मध्ये मलिक-उल-तुजारचा प्रतिनिधी मलिक महंमद याने किल्ला नाकेबंद करून पुन्हा सर केला. १४४६ मध्ये मलिक महंमदच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर निजामशाहीची स्थापना झाली. पुढे १४९३ मध्ये इथली राजधानी गडावरून [[अहमदनगर]]ला हलवण्यात आली. * इ.स. १५६५ मध्ये सुलतान मूर्तिजा निजामाने आपला भाऊ कासीम याला या गडावर कैदेत ठेवले होते. यानंतर इ.स. १५९५ मध्ये किल्ला व जुन्नर प्रांत [[मालोजीराजे भोसले]] यांच्याकडे आला. जिजाबाईंचे वडील जाधवराव यांच्या हत्येनंतर १६२९ मध्ये [[जिजाबाई|जिजामाता]] गरोदर असताना शहाजीने त्यांना ५०० स्वार त्यांच्या सोबत देऊन रातोरात शिवनेरीवर नेले. ''शिवनेरी गडावर श्रीभवानीमाता शिवाईला जीजाऊने नवस केला जर आपल्याला पुत्र झाला तर तुझें नाव ठेवीन''. शके १५५१ शुक्ल नाम संवत्सरे, फाल्गुन वद्य तृतीयेला, शुक्रवारी सूर्यास्तानंतर [[शिवाजी]]राजे यांचा जन्म जाला. तारीख होती १९ फेब्रुवारी, इसवी सन १६३०. इ.स. १६३२ मध्ये जिजाबाईने शिवाजीसह गड सोडला आणि १६३७ मध्ये किल्ला मोगलांच्या ताब्यात गेला. सन १६३२मध्ये किल्ल्याचे किल्लेदार सिधोजी विश्वासराव हे होते. त्यांच्या कन्येचा विवाह शहाजी पुत्र संभाजी राजे यांचाशी झाला होता. जुन्नर रणसंग्रामात शहाजीपुत्र थोरले संभाजी राजे यांनी पराक्रम केला होता. (इतिहासात दुर्लक्षित युद्ध) शायिस्ताखानाने जुन्नर जिकलं पण संभाजी राजांच्या अतुलनीय पराक्रमामुळे शिवनेरी जिंकता आले नाही. * त्यामुळे जुन्नर मोगलाईत तर शिवनेरी निजामशाहीत अशी परिस्थिती होती. सन १६५० मध्ये मोगलांविरूद्ध येथील महादेव कोळ्यांनी बंड केले. यांचे नेतृत्व सरनाईक आणि किल्ल्याचे किल्लेदार खेमाजी रघतवान यांनी केले. यात मोगलांचा विजय झाला. पुढे इ.स. १६७३मध्ये शिवनेरीचा किल्लेदार अजीजखान याला फितवून किल्ल्याला माळ लावून सर करण्याचा अयशस्वी प्रयत्‍न शिवाजी राजांनी केला. शिवरायांच्या उत्तरेकडील मोहिमेवेळी पेशवे मोरोपंत पिंगळे यांनी शिवनेरी घेण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांना यश आलं नाही. शिवरायांना त्यांच्या जीवनात जंजिरा आणि शिवनेरी जिंकता आले नाही अशी नोंद आहे.( पण स्वराज्याचा सीमा ह्या साल्हेर पर्यंत होत्या. त्यामुळे जुन्नर/शिवनेरी सारखा प्रांत नसणे शंकास्पद आहे. तसेच चावंड, हडसर, जीवधन सारखे किल्ले स्वराज्यात होते. तसेच शंभूराजांवेळी औरंगझेबाने रामशेजला वेढा टाकणाऱ्या मोघली सरदारांना जुन्नरवर हल्ला करून ताब्यात घेण्यास सांगितले असे पुरावे आहेत) मोघलाईत शिवनेरीचे अनेक किल्लेदार होते. अजीजखान, फत्तेखान, मुन्शी काझी यासारखे अनेक होते. आबाभट नावाच्या व्यक्तीने धर्मांतर करून मोघलाईत प्रवेश केला.{{संदर्भ हवा}} औरंगझेबाने त्याला शिवनेरीचा किल्लेदार म्हणून नेमले. यातील अजीजखान हा पराक्रमी होता. इ.स. १६७८ मध्ये जुन्नर प्रांत लुटला गेला आणि मराठ्यांनी किल्ला घेण्याचा परत एकदा प्रयत्‍न केला, मात्र अपयश पदरात पडले. पुढे ३८ वर्षांनंतर १७१६ मध्ये शाहूमहाराजांनी किल्ला मराठेशाहीत आणला व नंतर तो पेशव्यांकडे हस्तांतरित करण्यात आला. इ.स. १७५५ च्या पेशवे-आंग्रे युद्धानंतर नाना साहेब पेशव्यांनी तुळाजीला शिवनेरीवर कैदेत ठेवले होते. तुळाजींनी सुटकेसाठी स्थानिक कोळी सरदारांची मदत घेतली होती. त्यामुळे नानासाहेबांनी चिडून जाऊन कोळी सरदारांची वतने, जमिनी, जहागीरदारी जप्त केल्या अशी पेशवे दप्तरात नोंद आहे. इ.स. १७६४मध्ये माधवराव पेशवे यांनी प्रशासनात केलेल्या बदलाची परिणती, शिवनेरी आणि पुरंदर किल्ल्याच्या कोळ्यांनी केलेल्या बंडात झाली. शिवनेरीवरील कोळ्यांना रामचंद्र शिवाजी माने याने कामावरून कमी केले होते. रामचंद्र माने याने १५ सप्टेंबर १७६४ रोजी शनिवारवाड्यावर राघोबादादा यांस बंड मोडून काढणे अवघड जात असल्याबद्दलची माहिती पत्राद्वारे कळवली होती. महादेव कोळी समाज एकत्रित जमाव करून अचानक हल्ला करतात अश्याच प्रकारे गनिमी काव्याप्रमाणे त्यानी जीवधन, चावंड, हडसर यासारख्या किल्लांचा ताबा घेतला होता. नंतर पुढे शिवनेरीवरील उधो विश्वेश्वराचे धोरणांना विरोध करण्यासाठी बंड केले. सन १७६५मध्ये महादेव कोळ्यांनी दुसरे बंड केले. या बंडाचे नेतृत्व जुन्नरच्या मावळतील देशमुख/नाईक संताजी शेळकंदे यांनी केले. यामध्ये त्यांनी शिवनेरीचा ताबा घेतला. हे बंड मोडून काढण्यासाठी पुण्याहून बारभाईंनी आणि सवाई माधवरावांनी उधो विश्वेश्वरच्या मदतीला गारद्यांना पाठवले. पुढे बंड मोडून काढले आणि महादेव कोळी सरदारांना शिक्षा करण्यात आली. संताजी मात्र पळून जाण्यात यशस्वी झाले. वारंवार होणाऱ्या बंडामुळे पेशवे हैराण झाले. पुढे सन १७७१मध्ये नाना फडणीसांनी संताजी बरोबर तह केला आणि त्यांना सरदारकी बहाल केली आणि शिवनेरीवर पुन्हा कोळ्यांना सेवेत रुजू केले. पेशवे काळात शिवनेरीचा उपयोग कैद्यांसाठी केला जात होता. शिवनेरी किल्ल्यावरील कैद्यांना काही आनंदाच्या प्रसंगी सोडूनदेखील देण्यात येत होते. १८ एप्रिल १७७४ रोजी सवाई माधवराव यांचा जन्म झाला. या आनंदाप्रीत्यार्थ बारभाई मंडळाने शिवनेरी आणि नारायणगड यांवरील कैद्यांना सोडून देण्यात आले होते, अशी नोंद आहे. काळाच्या ओघात शिवनेरीवरील कैदखानाची पडझड होऊन गेली. सन १० मे १८१८ मध्ये मेजर एल्ड्रिजनने शिवनेरी किल्ल्याला वेढा घातला. किल्लेदाराने काही काळ किल्ला लढवला. नंतर त्याने किल्ला सोडून हडसरच्या किल्ल्याचा किल्लेदाराकडे आश्रय घेतला अशी इतिहासात नोंद आहे. * महादेव कोळी चौथरा शिवाजी महाराजांच्या पुणे परिसरातील कारवाया आदिलशाहीला खुपत होत्या. मोगलांना जरी त्या ठाऊक असल्या तरी अजून त्यांना त्याचा थेट उपसर्ग होत नव्हता. त्याच सुमाराला काही महादेव कोळी लोकांनी मोगलांविरुद्ध आघाडी उघडून जुन्नर व शिवनेरीचा ताबा घेतला. ह्यापूर्वी हा भाग निजामशाहीकडे होता. निजामशाही पडल्यानंतर सीमाभागाकडे आदिलशाहीचे व मोगलांचे थोडे दुर्लक्ष होत होते. कदाचित ह्याचा फायदा घेऊन ह्या महादेव कोळ्यांनी त्या प्रांतावर अधिकार स्थापित केला असावा. मोगलांनी ह्यावर लगेच उपाययोजना करण्यासाठी व महादेव कोळ्यांना परास्त करण्यासाठी एक भली मोठी फौज पाठवली. शिवनेरीला वेढा पडला व लवकरच महादेव कोळ्यांच्या नवख्या सैन्याने बलाढ्य मोगल सैन्यापुढे नांगी टाकली. सुमारे १५०० महादेव कोळ्यांना जेरबंद करण्यात आले. त्यांचे अतोनात हाल करून नंतर माथ्यावरच्या एका चौथऱ्यावर त्यांचा शिरच्छेद करण्यात आला. ह्या नरसंहाराची आठवण म्हणून आज त्या चौथऱ्याला कोळी चौथरा म्हणतात. नंतर त्या चौथऱ्यावर एक घुमटी बांधली गेली व त्यावर पारसीमधे दोन शिलालेखदेखील आहेत. या उठावाचे नेतृत्व सरनाईक व किल्ल्याचे किल्लेदार खेमाजी रघतवान यांनी केले.यात सरनाईकाच्या कुटूंबाला,नातेवाईकांना तसेच 52 मावळातील देशमुख/नाईकांना यांची धरपकड करून शिरछेद करण्यात आला. यात लहान मुले तसेच स्त्रियांचा देखील समावेश होता. आपली दहशत बसावी म्हणून तसेच पुन्हा उठाव होऊ नये म्हणून मोघलांनी असे भयानक दुष्कृत्य केले. [२] == गडावर जाण्याच्या वाटा == गडावर जाण्याच्या दोन प्रमुख वाटा जुन्नर गावातूनच जातात. पुणेकरांना तसेच मुंबईकरांना एका दिवसात शिवनेरी पाहून घरी परतता येते. * साखळीची वाट : या वाटेने गडावर यायचे झाल्यास जुन्नर शहरात शिरल्यानंतर नव्या बसस्टँड समोरील रस्त्याने छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्याजवळ यावे. येथे चार रस्ते एकत्र मिळतात. डाव्या बाजूस जाणाऱ्या रस्त्याने साधारणतः एक किलोमीटर गेल्यावर रस्त्याच्या उजव्या कडेला एक मंदिर लागते. मंदिरासमोरून जाणारी मळलेली पायवाट थेट शिवनेरी किल्ल्याच्या एका कातळभिंतीपाशी घेऊन जाते. भिंतीला लावलेल्या साखळीच्या आणि कातळात खोदलेल्या पायऱ्यांच्या साह्याने वर पोहचता येते. ही वाट थोडी अवघड असून गडावर पोहचण्यास पाऊण तास लागतो. * सात दरवाज्यांची वाट : छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्यापासून डाव्या बाजूच्या रस्त्याने चालत सुटल्यास डांबरी रस्ता आपणास गडाच्या पायऱ्यांपाशी घेऊन जातो. या वाटेने गडावर येताना सात दरवाजे लागतात. पहिला महादरवाजा, दुसरा गणेश दरवाजा, तिसरा पीर दरवाजा, चौथा हत्ती दरवाजा, पाचवा शिवाई देवी वाजा, सहावा मेणा दरवाजा आणि सातवा कुलूप दरवाजा. या मार्गे किल्ल्यावर पोहचण्यासाठी दीड तास लागतो. == कसे जाल ? == * मुंबईहून माळशेज मार्गेः<br /> जुन्नरला येतांना [[माळशेज घाट]] पार केल्यावर '८ ते ९ कि.मी.’ अशी एक पाटी रस्त्याच्या कडेला लावलेली दिसते. हा मार्ग गणेश खिंडीतून शिवनेरी किल्ल्यापर्यंत जातो. या मार्गाने गडावर पोहचण्यास मुंबईपासून एक दिवस लागतो * पुणेहून नारायणगाव मार्गेः<br /> पुणे मधून नारायणगाव पर्यंत साधारणतः 75 कि.मी. अंतरावर पुणे-नाशिक मार्गे व त्यानंतर नारायणगाव-जुन्नर मार्गे 15 कि.मी. ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Inside shivneri fort.jpg चित्र:Shivaji birthplace in shivneri fort.jpg चित्र:BeautifulViewFromTop Shivneri.jpg चित्र:AWalkWay Shivneri.jpg चित्र:AnotherViewFromTop Shivneri.jpg चित्र:WayToTheFort Shivneri.jpg चित्र:Shiverneri window.jpg चित्र:AnotherGate Shivneri.jpg चित्र:AnEntrance 1 Shivneri.jpg चित्र:FortFromGround Shivneri.jpg चित्र:WaterStorageOnTheFort Shivneri.jpg चित्र:WayToTheFort Shivneri 1.jpg चित्र:MainEntranceGate.jpg चित्र:शिवनेरी०१०.jpg </gallery> ==पुस्तके== * शिवनेरीची जीवनगाथा : शिवनेरीचा इतिहास सांगणारे पुस्तक लेखक - डॉ. [[लहू कचरू गायकवाड]] ==इतर== महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाच्या पुणे-मुंबई दरम्यान धावणाऱ्या आरामदायक विनाथांबा बससेवेला ''शिवनेरी'' असे नाव दिलेले आहे. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्यदुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.marathimati.com/maharashtra/travel/forts/shivneri-fort/ | title = शिवनेरी किल्ला | प्रकाशक = [[मराठीमाती]] | भाषा = मराठी | access-date = 2013-11-09 | archive-date = 2014-01-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108070859/http://www.marathimati.com/maharashtra/travel/forts/shivneri-fort/ | url-status = dead }} * [https://pravasmitra.com/shivneri-fort-information-in-marathi/ शिवनेरी किल्ला माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009001124/https://pravasmitra.com/shivneri-fort-information-in-marathi/ |date=2020-10-09 }} - प्रवास मित्र {{महाराष्ट्रातील किल्ले}} {{महाराष्ट्रातील किल्ले (विभागवार)}} {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:पुणे जिल्हा]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके]] gm3qwu07e3xyk7b119x8fbg5ppieoah 0 2497 2694537 2577335 2026-07-15T07:48:40Z ~2026-39689-55 185313 /* */ 2694537 wikitext text/x-wiki {{अन्न |name=पुरणपोळी |image=Holige1.JPG |image_size=250px |caption= |alternate_name= पुरणपोळी, बॉबबट्टू, बक्सम, ओलिगा, होलिगे, ओबाट्टू, पुरण पुरी, वेद्मी, पयासाबोल्ली, बोल्ली, पोली किंवा उप्पिट्टू भाकशालु, उब्बाट्टी, पोले, फक्त पोली |country=[[भारत]] |region=[[आंध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[तेलंगाणा]], [[केरळ]] and [[तमिळनाडू]] |creator= अज्ञात |course= मुख्य |served=गरम किंवा थंड |main_ingredient=गव्हाचे पीठ, साखर, गुळ, चणा, तूप |variations= हरभऱ्याचे किंवा तूरडाळीचे पुरण | serving_size = 1 पोळी |calories= 291 | calories_ref = [https://m.tarladalal.com/calories-for-puran-poli-maharashtrian-puran-poli-recipe-37027 tarladalal] |other= |type= }} [[चित्र:Traditional_Puranpoli_-_Homemade_-_maharashtra.jpg|thumb|250px|पुरणपोळी]] [[Image:Coconut holige.jpg|thumb|250px|पुरणपोळी]] '''पुरणपोळी''' ([[मराठी]]:'''पुरणाची पोळी''' ,[[गुजराती]]: '''પુરાણોપોલી''', [[तमिळ]]: போளி '''पोली''', [[कन्नड]]: ಹೋಳಿಗೆ '''ओबट्टु/होलिगे''', [[तेलुगु]]:'''बूरेलु'''''/'''''बोब्बाटु/बोब्बाटलु/पोलेय्लु/भाकशालू''') हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] बनवला जाणारा एक गोड आणि महत्त्वाचा [[खाद्यपदार्थ]] आहे. देवाला पुरणपोळीचा [[नैवेद्य]] हा विविध सणांच्या निमित्ताने दाखवला जातो. [[होळी|होळीच्या]] दिवशी पुरणपोळीचा नैवेद्य महत्त्वाचा मानला जातो. पूर्वी लोक एखादा सण अथवा पाहुणे आले असता पुरणपोळी करत. मराठीमध्ये काही लोक पोळीसाठी चपाती हा हिंदी शब्द वापरतात. पोळी हा शब्द पल या धातूपासून बनलेला असू शकतो. त्याचा अर्थ असा आहे की विस्तार,पांगापांग आणि संरक्षण करणे. अशा प्रकारे पोळीचा अर्थ असा होतो की ज्याचा विस्तार केला जावू शकतो असा पदार्थ. लाटण्याच्या प्रक्रियेने पोळीचा विस्तारच केला जातो. पुरणपोळी बनवण्याची प्रत्येक प्रांतात वेगवेगळी पद्धत आहे. महाराष्ट्र, [[कर्नाटक]] आणि [[आंध्र प्रदेश|आंध्रप्रदेशामध्ये]] वेगवेगळी पद्धत आहे. ==पुरणपोळी माहिती== महाराष्ट्रात [[गुढीपाडवा]], [[मकर संक्रांत]], [[होळी]], बैल-[[पोळा]], [[श्रावणी शुक्रवार]] इत्यादी सणांच्या दिवशी पुरणपोळी करतात.याशिवाय दिवाळीच्या लक्ष्मीपूजनाला किंवा नवरात्रीतील नवमीलासुद्धा पुरण पोळीचे महत्त्व आहे. विशेषतः होळीला घरोघरी पुरणपोळी केली जाते. पुरणपोळी ही गुळवणी, [[तूप]] आणि [[दूध]] तसेच कटाच्या आमटीबरोबर खाल्ली जाते. धामि॔क पंरपंरेत पुरणपोळीला फार महत्त्व आहे. तसेच, पुरणपोळीसोबत मिरचीचे लोणचेही चवीला खातात. कर्नाटकामध्ये पुरणपोळी बटाटा आणि वांगी या भाजीसोबतही खाल्ली जाते. ==पुरणपोळीची पाककृृती== साहित्य— #३०० ग्रॅम [[हरभरा|हरभरा डाळ]] #३०० ग्रॅम [[गूळ]] किंवा [[साखर]] #एक छोटा चमचा [[वेलची (निःसंदिग्धीकरण)|वेलची]] पूड, [[जायफळ]] आणि [[सुंठ]] #१५० ग्रॅम [[गहू]] [[पीठ]] किंवा मैदा #पाणी अपवाद : [[गुजरात]]<nowiki/>मध्ये [[तूर]] डाळ वापरतात. सामान्यपणे तूर डाळ किंवा तोगरि बेले ह्यांचा कर्नाटक आणि तमिळनाडू राज्यांमध्ये उपयोग करतात. #प्रथम हरभरा डाळ कुकरमध्ये चांगली शिजवून घेतली जाते. ती १५ मिनिटे व्यवस्थित शिजवून दयावी. #डाळ शिजल्यानंतर त्याच्यातले आधण (उकळलेले पाणी ) काढून घ्यावे. काढून घेतलेले आधण कटाच्या आमटीसाठी वापरतात. #शिजलेल्या डाळीत गूळ घालून मंद आचेवर शिजवून घ्यावी. म्हणजे पुरण तयार होईल. त्यात आवडीप्रमाणे वेलची पूड, जायफळ पूड घालावी. #तयार झालेले पुरण पुरणयंत्रातून गाळून घ्यावे म्हणजे ते एकजीव होते. #गव्हाचे पीठ किंवा मैदा मळून त्याची कणिक तयार करावी. पुरण पोळीला पिवळा रंग येण्यासाठी पुरणामध्ये हळद वापरावी. #नंतर पुरणाचे सारण कणकेचा गोळा करून त्याच्यात भरावे आणि छान पुरणपोळी लाटून घ्यावी. तव्यावर मध्यम आचेवर तेल लावून पोळी भाजून घ्यावी. == इतर माहिती == काही प्रांंतात पुरणपोळी ,गुळवणी ह्या गोड पदार्थाबरोबर खाल्ली जाते. गुळवणी बनवण्यासाठी [[साखर]] किंवा [[गूळ]], [[वेलदोडे|वेलची]], सुंठ आणि पाणी इत्यादी साहित्य वापरतात.आचे वर एका पातेल्यात पाणी,साखर,वेलची आणि सुंठ समप्रमाणात घ्यावे आणि पाण्याला उकळी येऊन द्यावी. थंड झाल्यानंतर त्याच्यात दूध आणि तूप घालावे आणि पोळीबरोबर खाण्यासाठी स्वादिष्ट गुळवणी तयार होईल. पुरण पोळी देवाचा नैवेद्य म्हणून वापरली जाते. पुरणपोळीच्या जेवणात शक्यतो लोक तळलेले पदार्थ आवडीने खातात. प्रामुख्याने कांदाभजी आणि [[पापड]] हे पदार्थ या जेवणात समाविष्ट केले जातात. ==नावे == याला विविध प्रदेशात विविध नावे आहेत. [[मराठी भाषा|मराठी]]<nowiki/>मध्ये पुरणपोळी म्हणून ओळखले जाते. [[तेलुगू भाषा|तेलगू]], [[आंध्र प्रदेश]] मध्ये याला बॉबबट्टू किंवा बक्सम किंवा ओलिगा म्हणून ओळखले जाते. [[कन्नड भाषा|कन्नड]] मध्ये याला होलिगे किंवा ओबाट्टू म्हणून ओळखले जाते. [[गुजराती भाषा|गुजराती]] मध्ये पुरण पुरी किंवा वेद्मी म्हणून ओळखले जाते. [[मलयाळम भाषा|मल्याळम]] मध्ये पयासाबोल्ली किंवा फक्त बोल्ली म्हणून ओळखले जाते. पोली किंवा उप्पिट्टू [[तमिळ भाषा|तामिळ]] मध्ये, भाकशालु, उब्बाट्टी किंवा पोले [[तेलुगू भाषा|तेलगू]], मध्ये आणि फक्त पोली [[कोकणी भाषा|कोकणी]] मध्ये. [[केरळ]] आणि [[तमिळनाडू|तामिळनाडूमध्ये]] सहसा भोजन व मेजवानीमध्ये पाला पासाम दिले जाते. ==हे सुद्धा पहा== * [[कटाची आमटी]] {{विस्तार}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील नैवेद्याचे खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककला]] [[वर्ग:पाककृती]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] 7d573hkstveo7d1bgdaq8vnv5k7nk2i 0 2555 2694513 2588141 2026-07-15T07:37:02Z ~2026-39794-94 185295 /* */ 2694513 wikitext text/x-wiki सांस्कृतिक, आध्यात्मिक अथवा धार्मिक कारणांनी साजऱ्या होणाऱ्या दिवसांना सण असे म्हणतात. भारतातील बरेचसे सण, उत्सव मेळे आणि जत्रा या मौसमी स्वरूपाच्या असतात.त्या साजरा करण्याचा दिनांक भारतीय पंचांगाला अनुसरून असतो. या सणांचे अंकनही मराठी कॅलेंडरवर असते. महत्त्वाच्या सणांच्या दिवशी शाळा, कॉलेजे, संस्था आणि सरकारी व गैरसरकारी कार्यालये यांना सुटी जाहिर केली जाते . ==भारतीय हिंदू सण== {|class="wikitable sortable" ! क्रमांक !! उत्सव !! तिथि |- | १ || [[गुढीपाडवा]] || चैत्र शुक्ल प्रतिपदा |- | २ || [[रामनवमी]] ||चैत्र शुक्ल नवमी |- | ३ || [[हनुमान जयंती]] ||चैत्र शुक्ल पौर्णिमा |- |४ |अक्षय्य तृतीय |वैशाख शुक्ल तृतीय |- | ४ || [[वटपौर्णिमा]] || |- | ५ || [[कार्तिकी एकादशी]] || |- | ६ || [[गुरुपौर्णिमा]] || |- | ७ || [[नागपंचमी]] || |- | ८ || [[रक्षाबंधन]] || |- | ९ || [[कृष्ण जन्माष्टमी]] || श्रावण कृष्ण अष्टमी |- | १० || [[पोळा]] || |- | ११ || [[गणेश चतुर्थी]] || |- | १२ || [[शारदीय नवरात्र]] || |- | १३ || [[दिवाळी]] ||आश्विन कृष्ण अमावस्या<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.drikpanchang.com/marathi/calendar/marathi-calendar.html|title=2025 Marathi Festivals, 2025 Marathi Calendar for New Delhi, NCT, India|last=LLP|first=Adarsh Mobile Applications|website=Drikpanchang|language=en|access-date=2025-07-11}}</ref> |- | १४ || [[दत्तजयंती]] || |- | १५ || [[मकरसंक्रांत]] || |- | १६ || [[महाशिवरात्री]] || |- | १७ || [[होळी]] ||फाल्गुन शुक्ल पौर्णिमा <ref name=":0" /> |- | १८ || [[शिव जयंती]] || |- |} ==पुस्तके== हिंदू सण, कधी, कां आणि कसे साजरे करतात यांवर अनेक मराठी पुस्तके आहेत. त्यांपैकी काही ही : * अनमोल सणांच्या गोष्टी : आपले सण आपले उत्सव (लेखक - श्रीकांत प्र. गोवंडे) * आदिवासींचे सण-उत्सव (संपादक डॉ. सरोजिनी बाबर) * आपले उत्सव (लेखक - डॉ. शरद हेबाळकर) * आपले मराठी सण आणि उत्सव (डॉ. म.वि. सोवनी) * आपले सण आणि विज्ञान (लेखिका - सौ. पुष्पा वंजारी) * आपले सण आपले उत्सव (आपलं प्रकाशन) * आपले सण, आपले उत्सव (लेखक - [[दा.कृ. सोमण]]) * आर्यांच्या सणांचा प्राचीन व अर्वाचीन इतिहास (लेखक - ऋग्वेदी) * ऋतु हिरवे सण बरवे (लेखक - डॉ. सुधीर निरगुडकर) * दसरा दिवाळी (संपादक डॉ. सरोजिनी बाबर) * दिवाळीचा फराळ (मधुराणी भागवत) * दिवाळी फराळ (रसिक प्रकाशन) * पंचांग (दरवर्षी प्रकाशित होणारे वार्षिक हिंदू कॅलेंडर) * फेस्टिव्हल्स ऑफ महाराष्ट्र (सकाळ प्रकाशन, संकल्पना मृणाल पवार) * भारतीय सण आणि उत्सव (लेखिका - डॉ. स्वाती सुहास कर्वे) * भारतीय सण आणि उत्सव (डॉ. कृ.पं. देशपांडे) * भारतीय सण आणि उत्सव (प्रा. मधु जाधव) * भोंडला भुलाबाई (डॉ. सरोजिनी बाबर) * महिलांचे सण आणि उत्सव अर्थात्‌ लेडिज स्पेशल (करुणा ढापरे) * राष्ट्रीय व धार्मिक सण आणि उत्सव (लेखिका - करुणा ढापरे) * शास्त्र असे सांगते (दोन भाग; वेदवाणी प्रकशन) * श्रावण भाद्रपद (डॉ. सरोजिनी बाबर) * सण आणि उत्सव (धों.वे, जोगी) * सण उत्सव आणि व्रते (सनातन प्रकाशन) * सण, धार्मिक उत्सव आणि व्रते (सनातन प्रकाशन) * सणांच्या गोष्टी (लेखिका - माधुरी भिडे) * सणांच्या गोष्टी (लेखक - श्रीकांत प्र. गोवंडे) * स्तोत्र मंत्रांचे विज्ञान (काल-आज-उद्या) * स्त्रियांचे खेळ आणि गाणी (डॉ. सरोजिनी बाबर) * हिंदू सण आणि उत्सव (लेखक - दीपक भागवत) == संदर्भ यादि == <references /> {{हिंदू सण}} [[Category:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव|*]] p0fjh24luswv6664c3h1lw5pyv9gjjo 0 3250 2694512 2450497 2026-07-15T07:36:19Z ~2026-39804-56 185294 2694512 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Shibuya night.jpg|300px|thumb|[[तोक्यो]] जगातील एक सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेले शहर]] [[चित्र:Tampere - Amuri.jpg|250px|thumb|[[तांपेरे]]]] '''शहर''' या शब्द मुळचा [[अरबी भाषा|अरबी भाषेतला]] आहे. शहरे म्हणजे नागरी वसाहत होय. तसेच शहरामध्ये मानवाच्या सर्व गरजा पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सोयीसुविधा उपलब्ध असतात. शहरात नोकरीच्या संधीही उपलब्ध असतात. शहरात ज्याप्रमाणे सर्व सोयीसुविधा यांचे फायदे आहेत त्याचप्रमाणे त्यांचे तोटेही आहेत, जसे की, शहरात वेगवेगळ्या प्रकाराचे प्रदूषण होत असते. [[संयुक्त राष्ट्रे]] हे शहर काय आहे यासाठी तीन व्याख्या वापरते, कारण सर्व अधिकारक्षेत्रातील सर्व शहरांचे समान निकष वापरून वर्गीकरण केले जात नाही. शहरांची व्याख्या योग्य शहरे, त्यांच्या शहरी क्षेत्राची व्याप्ती किंवा त्यांचे महानगर प्रदेश अशी केली जाऊ शकते. {{विस्तार}} [[वर्ग:शहरे]] nslqbtqz2un9v7671g93ug22hmg5ebz 0 3289 2694514 2613507 2026-07-15T07:37:02Z Abhijitsathe 4193 2694514 wikitext text/x-wiki हा लेख भारताचे माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांच्याविषयी आहे. * क्रिकेट खेळाडू [[भागवत चंद्रशेखर|चंद्रशेखरविषयीचा]] लेख [[भागवत चंद्रशेखर|येथे]] आहे. * कवी चंद्रशेखर यांच्याविषयीचा लेख [[चंद्रशेखर शिवराम गोऱ्हे|येथे]] आहे. {{माहितीचौकट पंतप्रधान | नाव = चंद्र शेखर (सिंग) | चित्र = Chandra Shekhar Singh 2010 stamp alt.jpg | चित्र आकारमान = 200px | पद = [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याचे ८वे पंतप्रधान]] | कार्यकाळ_आरंभ = १० नोव्हेंबर १९९० | कार्यकाळ_समाप्ती = २१ जून १९९१ | राष्ट्रपती = [[रामस्वामी वेंकटरमण]] | उपराष्ट्रपती = [[शंकर दयाळ शर्मा]] | उपपंतप्रधान = [[देवीलाल|चौधरी देवीलाल]] | मागील = [[विश्वनाथ प्रताप सिंग|राजा विश्वनाथ प्रतापसिंह]] | पुढील = [[पी. वी. नरसिंहराव|पामुलपर्ती वेंकट नरसिम्हा राव]] | जन्मदिनांक = १ जुलै १९२७ | जन्मस्थान = इब्राहीमपट्टी, [[बालिया जिल्हा|बलिया]], [[उत्तर प्रदेश|आग्रा-अवध संयुक्त प्रदेश]], [[ब्रिटिश भारत]]<br>(आता इब्राहीमपट्टी, [[बालिया जिल्हा|बलिया]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]]) | मृत्युदिनांक = ८ जुलै २००७ (वय : {{age in years|1927|7|1|2007|7|8}}) | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = [[काँग्रेस समाजवादी पक्ष]] (१९६४ पर्यंत)<br>[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९६४-१९७५)<br>[[अपक्ष]] (१९७५-१९७७)<br>[[जनता पक्ष]] (१९७७-१९८८)<br>[[जनता दल]] (१९८८-१९९०)<br>[[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] (१९९०-२००७) | पती = | पत्नी = दुजादेवी | नाते = | अपत्ये = [[नीरज शेखर]] (मुलगा)<br>पंकज शेखर (मुलगा) | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = [[अलाहाबाद विद्यापीठ]] | व्यवसाय = | धंदा = | धर्म = [[हिंदू]] | सही = Chandra_Shekhar_(ex-Indian_PM)_Autograph.jpg | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''चंद्रशेखर''' (१ जुलै १९२७ - ८ जुलै २००७) हे एक भारतीय राजकारणी होते ज्यांनी १० नोव्हेंबर १९९० ते २१ जून १९९१ दरम्यान [[भारताचे पंतप्रधान|देशाचे आठवे पंतप्रधान]] म्हणून काम पाहिले. जनता दलाच्या तुटलेल्या अल्पसंख्यांक सरकारचे त्यांनी नेतृत्व केले, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसकडून मिळालेल्या बाहेरील पाठिंब्याने. सार्वत्रिक निवडणुका लांबणीवर टाकण्यासाठी ही व्यवस्था होती. * ते पहिले भारतीय पंतप्रधान आहेत ज्यांनी कधीही कोणतेही सरकारी कार्यालय सांभाळलेले नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=https://www.nytimes.com/1990/11/11/world/socialist-is-installed-as-india-s-eighth-prime-minister.html | title=Socialist Is Installed as India's Eleventh Prime Minister | publisher=[[न्यू यॉर्क टाइम्स]] | work=Sanjoy Hazarika | date=11 November 1990 | accessdate=20 December 2018}}</ref> त्यांचे सरकार मोठ्या प्रमाणात निव्वळ एक "कठपुतळी" म्हणून पाहिले जात होते आणि लोकसभेतील थोड्याच खासदारांसह सरकार स्थापन केले गेले होते.<ref name="WC">{{cite book|title=The Working Class|url=https://books.google.com/books?id=_b6KKd8wut4C|accessdate=20 December 2018|year=1990|publisher=Centre of Indian Trade Unions|page=86}}</ref><ref>{{cite book|title=Puppet on a String|url=https://books.google.com/books?id=tWVOAQAAIAAJ|date=October 1990|publisher=Far Eastern Economic Review|page=6}}</ref><ref name="IT">{{संकेतस्थळ स्रोत | url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19901215-chandra-shekhar-exploits-fears-weaknesses-of-congressi-and-janata-dals-813388-1990-12-15 | title=Chandra Shekhar exploits fears, weaknesses of Congress(I) and Janata Dal(S) | publisher=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]] | work=Inderjit Badhwar,.Prabhu Chawla | date=15 December 1990 | accessdate=20 December 2018}}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=Xd7PAAAAIAAJ | title=The Interim Man | publisher=[[The Economist]] | year=1990 | pages=42}}</ref> [[मूडीज]] (अमेरिकी आर्थिक सेवा कंपनी) यांनी भारताची ढासळलेली परिस्थिती भाकित केली होती, तेव्हा त्यांचे सरकार अर्थसंकल्प पास करू शकले नाही. या स्थितीमुळे जागतिक बँकेने भारतास आर्थिक मदत बंद केली. कर्जाची परतफेड चुकू नये, म्हणुन चंद्रशेखर यांनी सोने गहाण करण्यास परवानगी दिली. ही परवानगी निवडणुकीच्या काळातच गुप्तपणे दिली गेली म्हणुन प्रचंड टीका झाली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/How-the-economy-found-its-feet/article14506275.ece | title=How the economy found its feet | publisher=द हिंदू | work=Deepak Nayar | date=18 October 2016 | accessdate=21 December 2018}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=https://indianexpress.com/article/explained/in-fact-how-govts-pledged-gold-to-pull-economy-back-from-the-brink/ | title=In fact: How govts pledged gold to pull economy back from the brink | publisher=द इंडियन एक्सप्रेस | work=Shaji Vikraman | date=5 April 2017 | accessdate=21 December 2018}}</ref><ref name="CorbridgeHarriss2013">{{cite book|author1=Stuart Corbridge|author2=John Harriss|title=Reinventing India: Liberalization, Hindu Nationalism and Popular Democracy|url=https://books.google.com/books?id=ERgoAAAAQBAJ&pg=PT144|accessdate=20 December 2018|date=28 May 2013|publisher=Wiley|isbn=978-0-7456-6604-4|pages=144–}}</ref> १९९१ चे भारतीय आर्थिक संकट आणि राजीव गांधी यांच्या हत्येमुळे त्यांचे सरकार अजूनच आर्थिक गर्तेच्या संकटात सापडले.<ref name="NYT">{{संकेतस्थळ स्रोत | url=https://www.nytimes.com/1990/11/10/world/rival-of-singh-becomes-india-premier.html?pagewanted=1 | title=Rival of Singh Becomes India Premier | publisher=[[न्यू यॉर्क टाइम्स]] | work=Sanjoy Hazarika | date=10 November 1990 | accessdate=20 December 2018}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/1991-the-untold-story/article14513325.ece | title=1991, the untold story | publisher=द हिंदू | work=[[Yashwant Sinha]] | date=29 July 2016 | accessdate=21 December 2018}}</ref> == पूर्वीचे जीवन == चंद्रशेखर यांचा जन्म १ जुलै १९२७ रोजी उत्तर प्रदेशमधील इब्राहिमपट्टी या गावात राजपूत गरीब शेतकरी कुटुंबात झाला. सतीशचंद्र पी जी कॉलेज येथे त्यांनी बॅचलर ऑफ आर्ट्स पदवी मिळविली. १९५० मध्ये त्यांनी [[अलाहाबाद विद्यापीठ|अलाहाबाद विद्यापीठात]] राज्यशास्त्र विषयात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. == राजकीय जीवन == चंद्रशेखर समाजवादी चळवळीत सामील झाले आणि बलिया येथील जिल्हा [[प्रजा सोशलिस्ट पार्टी]] (पीएसपी)चे सचिव म्हणून निवडले गेले. एका वर्षाच्या आत, ते उत्तर प्रदेशमधील पीएसपीच्या राज्य युनिटचे सहसचिव म्हणून निवडले गेले. १९५५-५६ मध्ये त्यांनी पक्षाच्या सरचिटणीसपदाची सूत्रे स्वीकारली. १९६२ मध्ये उत्तर प्रदेशमधून राज्यसभेवर निवडून गेल्याने त्यांची राष्ट्रीय कारकीर्द सुरू झाली. १९७७ पासून २००४ पर्यंत (१९८४ चा अपवाद वगळता) ते आठ वेळा [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ]]ामधून लोकसभेवर निवडून जात होते. == मृत्यू == ८० व्या वाढदिवसाच्या, आठवडाभरानंतर चंद्रशेखर यांचे ८ जुलै २००७ रोजी निधन झाले. काही काळ ते मायलोमाने ग्रस्त होते आणि मे पासून ते नवी दिल्लीतील अपोलो रुग्णालयात होते. त्याच्या पश्चात दोन मुलं आहेत.<ref name="hindu20070709">{{cite news |work=द हिंदू |date=9 July 2007 |title=Chandra Shekhar dead |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/chandra-shekhar-dead/article1869301.ece |accessdate=11 December 2014}}</ref> भारतीय अनेक पक्षांच्या राजकारण्यांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली आणि भारत सरकारने ७ दिवस राज्यशोक घोषित केले. १० जुलै रोजी यमुना नदीच्या काठी जन्यकस्थळ येथे पारंपारिक अंत्ययात्रेच्या वेळी संपूर्ण राज्य सन्मानाने त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले. ऑगस्टमध्ये त्यांची राख सिरुवाणी नदीत विसर्जित केली गेली.<ref>{{cite news |work=द हिंदू |date=9 July 2007 |title=Leaders mourn Chandra Shekhar's death |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/leaders-mourn-chandra-shekhars-death/article1869563.ece |accessdate=11 December 2014}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Former-PM-Chandrashekhars-samadhi-to-be-called-Jannayak-Sthal/articleshow/47022230.cms|title=Former PM Chandrashekhar's samadhi to be called Jannayak Sthal|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref><ref>{{cite news |work=द हिंदू |date=13 August 2007 |title=Chandra Shekhar's ashes immersed in Siruvani |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chandra-shekhars-ashes-immersed-in-siruvani/article1890992.ece |accessdate=11 December 2014}}</ref><ref>{{cite news |work=द हिंदू |date=10 July 2007 |title=Dignitaries bid adieu to Chandra Shekhar |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/dignitaries-bid-adieu-to-chandra-shekhar/article1870197.ece |accessdate=11 December 2014}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{क्रम| मागील= [[विश्वनाथ प्रताप सिंग]]| यादी=[[भारतीय पंतप्रधान]]| पुढील=[[पी. वी. नरसिंहराव]]| पासून=[[नोव्हेंबर १०]], [[इ.स. १९९०|१९९०]]| पर्यंत=[[जून २१]], [[इ.स. १९९१|१९९१]] }} {{भारतीय पंतप्रधान}} {{DEFAULTSORT:चंद्रशेखर,सिंग}} [[वर्ग:भारताचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:बलियाचे खासदार]] [[वर्ग:जनता पक्षाचे राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९२७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 4hf61r1zvr9uy9kw7t5kznc73jz3px9 0 3361 2694273 2518205 2026-07-14T14:17:28Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694273 wikitext text/x-wiki '''दिलीप नारायण सरदेसाई''' ([[८ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९४०|१९४०]]:[[मडगाव]], [[गोवा]] - [[२ जुलै]] [[इ.स. २००७|२००७]]:[[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]) हे एक भारतीय कसोटी क्रिकेट खेळाडू होते. हे पहिले गोवेकर क्रिकेट खेळाडू होते. {{बदल}} ==कारकीर्द== सरदेसाई यांनी आंतरविद्यापीठ रोहिंटन बारिया ट्रॉफीमध्ये 1959–60 साली क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले आणि 87च्या सरासरीने 435 धावा केल्या. 1960 मध्ये पुणे येथे पाकिस्तान दौऱ्यावर जाणाऱ्या भारतीय संघाविरुद्ध त्यांनी प्रथम वर्गीय क्रिकेटमधील पदार्पण केले. 1960–61, 194 मिनिटांत 87 धावा केल्या. त्याच्या तत्कालीन यशामुळे बेंगळुरू येथे झालेल्या संघाविरुद्ध बोर्ड अध्यक्ष इलेव्हन संघासाठी निवड करण्यात आली. तेथे त्याने 106* धावा केल्या आणि त्यानंतर कसोटी मालिकेतील शेवटच्या सामन्यात ते स्टॅन्डबाय म्हणून खेळले. त्याने मद्रास विद्यापीठ विरुद्ध त्याचवेळी 202 धावा केल्या होत्या आणि नंतर रणजी करंडक स्पर्धेत बॉम्बेचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी निवड केली. 1 960-61 मधील ते पाच वर्षातील सर्वोत्तम क्रिकेटपटूंपैकी एक होते. ==कसोटी कारकीर्द== 1961–62 मध्ये गुजरातच्या विरुद्ध 281 धावांपेक्षा सरदेसाईने प्रथम वर्गीय क्रिकेटमध्ये दाखवले नव्हते, परंतु डिसेंबर 1961 मध्ये कानपूर येथे ग्रीन पार्क येथे इंग्लंडविरुद्धच्या दुसऱ्या कसोटीत त्यांनी कसोटी पदार्पण केले. त्यानंतर त्याने वेस्ट इंडीजचा दौरा केला. या हंगामात पाचपैकी तीन कसोटी सामन्यात खेळला होता. बार्बाडोस विरुद्धच्या सामन्यात चार्ली ग्रिफिथने नरी कॉन्ट्रॅक्टर गंभीर जखमी झाला होता तेव्हा दुसऱ्या टोकाला फलंदाजाला दुखापत झाली होती. कंत्राटदाराच्या इजामुळे सरदेसाईसाठी संघात स्थान निर्माण झाले. ब्रिजटाऊनच्या कसोटीत त्याने 31 व 60 धावा फटकावल्या, पण फलंदाजांना सलामीची जोडी फोडता आली नाही. सरदेसाईने 1963–64 दरम्यान इंग्लंडविरुद्ध 5 कसोटीत 449 धावा फटकावल्या आणि पाचव्या व अंतिम कसोटीत 79 आणि 87 अशी कामगिरी केली. त्यामुळे भारताने अनुक्रमे पहिला डाव खेळण्यास मदत केली. न्यू झीलंड विरुद्ध 1964–65 मध्ये, सरदेसाईने मुंबईत दुहेरी शतक झळकावले होते आणि दिल्लीमध्ये एक दमदार शतक झळकवले होते. न्यू झीलंडने भारताने मुंबईवर मात केली होती, परंतु सरदेसाईच्या 200 धावा जवळजवळ भारताने जिंकला होता. 1966–67 मध्ये त्याने वेस्ट इंडीजविरुद्ध खेळताना 1967 मध्ये इंग्लंडचा दौरा केला होता. लॉर्ड्सवरील पॅव्हिलियनमध्ये त्याने एका पायऱ्यापाठोपाठ स्वतःला जखमी केले होते आणि हेडिंग्ले येथे पहिली कसोटी गमावली होती. तो लॉर्डस् येथे दुसऱ्या कसोटीत खेळण्यासाठी परतला, पण त्या सामन्यात एक तुटलेली बोट चालू राहिली. 1967–68 मध्ये दुखापतीमुळे आणि अपयशाच्या मालिकेमुळे ऑस्ट्रेलियात दोन कसोटींतून त्याला वगळण्यात आले. 1970–71 मध्ये वेस्ट इंडीज दौऱ्यात भारतीय संघासाठी सरदारसाहेबांची निवड झाली तेव्हा सरदारजींची कारकीर्द संपली होती. किंगस्टन येथे झालेल्या पहिल्या कसोटीत भारताने 75 धावांच्या मोबदल्यात पहिले पाच बळी गमावले होते. परंतु सरदेसाईने 212 धावा केल्या आणि 387 धावा काढल्या. पोर्ट ऑफ स्पेनच्या पुढील कसोटीत 112 धावा केल्या. भारताची 6 बाद 70 अशी अवस्था झाल्यानंतर 4 बाद 150 धावांचा पाठलाग करताना भारताने 6 बाद 70 अशी मजल मारली होती. सुनील गावसकरने गेल्या पाच दिवसांपासून या मालिकेत 642 धावा केल्या होत्या. वेस्ट इंडीजवर भारताने मालिकेतील पहिली विजयाची मालिका जिंकली होती आणि विजय मर्चंट, निवड समितीचे अध्यक्ष सरदेसाई, "भारतीय क्रिकेटचे पुनर्जन्मपंथी" असे नामकरण केले होते. सरदेसाई यांनी 1971 साली ओव्हल मैदानावर झालेल्या इंग्लंडच्या सामन्यात 54 व 40 धावांनी विजय मिळविला होता. 1972 ते 1970च्या हंगामाच्या शेवटी त्याने सर्व क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली. सरदेसाई यांनी 13 हंगामांत रणजी ट्रॉफीमध्ये बॉम्बे खेळला, त्यात 10 फायनल्स समाविष्ट होत्या आणि पराभूत झालेल्या संघात तो पूर्णही केला नव्हता. 1967च्या अंतिम सामन्यात त्यांनी 1996च्या अंतिम सामन्यात 199 धावा केल्या. दोन वर्षांनंतर त्याच संघाविरुद्ध सेमीफाइनल मध्ये, कैलाश घट्टानी यांनी त्याला मनंकित केले. सरदेसाईचा अंतिम प्रथम श्रेणीचा सामना 1972–73 साली मद्रास विरुद्ध रणजी ट्रॉफीचा अंतिम सामना होता, जो तिसऱ्या दिवशी पहिल्याच चेंडूवर संपला. तीन घरेलू हंगामात त्याने 1,000हून अधिक प्रथम श्रेणी धावा केल्या, 1964–65 मध्ये त्याने 1492च्या कारकिर्दीत सर्वोत्तम कामगिरी केली. ==क्रिकेट नंतर जीवन== सरदेसाईंनी बॉम्बे आणि गोव्यातील घरांदरम्यान आपला फ्लॅट दरम्यानचा काळ विभक्त केला. 2 जुलै 2007 रोजी दुपारी 9.15 वाजता (19 .15 वा.) छातीत संसर्ग झाल्यानंतर त्यांना 23 जून रोजी बॉम्बे रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. स्रोत : [http://instantdial.org/dilip-sardesai-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%AA-%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%88/ instantdial.org]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|सरदेसाई, दिलीप]] [[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] gvzglbnx2zapkyvi5ar8ze1s8sipqbd 0 3870 2694529 2687771 2026-07-15T07:41:06Z ~2026-39817-60 185310 /* */ 2694529 wikitext text/x-wiki [[File:Bhushi dam.JPG|thumb|पावसाळ्यात भुशी धरण]] '''लोणावळा''' हे भारतातील राज्य महाराष्ट्रातल्या [[पुणे]] जिल्ह्यामध्ये असलेले एक पर्यटनस्थळ आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.india.com/travel/lonavala/ |title= Lonavala Tourist Palace |प्रकाशक=india.com |दिनांक=21 July 2017 | अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जुलै २०२१}}</ref> लोणावळा [[पुणे|पुण्यापासून]] रस्त्याने ६४ किमी तसेच [[मुंबई|मुंबईपासून]] ८८ किमी अंतरावर आहे. लोणावळा [[चिक्की]] हा एक चवीने गोड असलेला सुप्रसिद्ध पदार्थ आहे. लोणावळा हे मुंबई व पुण्यामधील एक अतिमहत्त्वाचे रेल्वेस्थानक आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.hindustantimes.com/mumbai-news/pack-your-bags-head-to-lonavla-maharashtra-govt-is-developing-it-as-an-international-tourist-spot/story-CXJmSzZqis1gCggICza2RK.html |title= Pack your bags, head to Lonavla, Maharashtra govt is developing it as an international tourist spot |प्रकाशक=hindustantimes.com |दिनांक=15 June 2017 | अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जुलै २०२१}}</ref> पुण्यातून येथे येण्यासाठी उपनगरीय लोकल रेल्वेगाड्या असतात. मुंबई – पुणे एक्सप्रेस हायवे आणि मुंबई – चेन्नई हायवे लोणावळा शहरातून जातो. लोणावळा हे [[भारतीय नौदल|भारतीय नौदलाचे]] सर्वोत्तम तांत्रिक प्रशिक्षण केंद्र आयएनएस शिवाजीचे मुख्यालय आहे. * [[मुंबई]]-[[पुणे]] महामार्गावर समुद्रसपाटीपासून ६२५ मीटर उंचीवर [[सह्याद्री|सह्याद्रीच्या]] ऐन घाटमाथ्यावरील हे ठिकाण थंड हवेसाठी प्रसिद्ध आहे. विपुल वनराई, हिरवीगार निसर्गशोभा, वनश्रींने भरगच्च असलेले डोंगरमाथे व दऱ्या, पावसाळयात कडेलोट होऊन कोसळणारे धबधबे हे सारं काही मनाला खूपखूप सुखद वाटते, म्हणूनच या ठिकाणी पर्यटकांची नेहमी गर्दी असते. पावसाळयाच्या दिवसात पावसाच्या सरी अंगावर झेलत व ढगांच्या ओलसर धुकट वातावरणात हरवून जाण्यात खूप मजा वाटते. हिवाळयात तर धुके लपेटूनच फिरावे लागते. उन्हाळ्यात जांभळे आणि करवंदांची लयलूट असते. लोणावळा आणि [[खंडाळा]] या दोन्ही ठिकाणांच्या जवळपासच पाहण्यासारख्या अनेक गोष्टी आहेत. * [[राजमाची]] पॉइंट, वळवण धरण, भुशी धरण, टायगर्स लीप, ड्यूक्स अँड डचेस नोज, कार्ला-भाजा येथील लेणी, [[लोहगड]], [[विसापूर]] किल्ले ही त्यांपैकी काही ठळक ठिकाणे होत. हवामान चांगले असल्याने या परिसरात अनेक सॅनेटोरियम्स आहेत. लोणावळा येथील शेंगदाणा चिक्की आणि काजू, बदाम यांपासुन बनवलेली चिक्की तर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर प्रसिद्ध आहे. वर्षाला ५० टन चिक्की निर्यात केली जाते. == इतिहास == लोणावळा हे नाव लेण आणि अवली या दोन शब्दापासून बनवण्यात आले आहे. * लेण म्हणजे लेणी आणि अवली म्हणजे रांग. लोणावळा शहराजवळ कार्ले लेणी, भाजे लेणी, पाटण लेणी, बेडसे लेणी ह्या लेण्या आहेत. हे यादव साम्राज्याचा भाग होते. तद्नंतर मुघलांना या जागेचे व्यूहात्मक महत्त्व लक्षात आल्याने त्यांनी ते काबीज केले आणि बराच काळ ताब्यात ठेवले. या भागातील किल्ल्यांनी आणि मावळ्यांनी मराठा आणि पेशवा राज्यांच्या इतिहासात मोलाची भूमिका बजावली आहे. १८७१मध्ये तेव्हाचे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचे गव्हर्नर लॉर्ड [[माउंटस्टुअर्ट एल्फिन्स्टन]] यांनी लोणावळा आणि खंडाळा शोधले.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.mumbai.org.uk/excursions/lonavala.html |title=Lonavala - Tourist attraction |प्रकाशक=mumbai.org.uk |दिनांक=21 July 2017 |प्राप्त दिनांक= |accessdate=2017-07-21 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721203059/http://www.mumbai.org.uk/excursions/lonavala.html |url-status=dead }}</ref> ==लोकसंख्या== २०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार लोणावळ्याची लोकसंख्या ५७,६९८ होती.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.census2011.co.in/data/town/802810-lonavala.html |title=Lonavala Population Census 2011 |प्रकाशक=census2011.co.in |दिनांक=21 July 2017 | प्राप्त दिनांक=}}</ref> ५३.४७% पुरुष तर ४६.५३% स्त्रिया आहेत. लोणावळ्याचे साक्षरता गुणोत्तर ८९% आहे. लोणावळ्यातील १०% लोकसंख्या ही ६ वर्षाखालील मुलांची आहे. == लोणावळ्याच्या आसपासची पर्यटनस्थळे == ===[[खंडाळा]]=== हे एक प्रसिद्ध थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथून मुंबई दिशेला जाणाऱ्या बोरघाटाची उतरण सुरू होते. ===राजमाची पॉईंट=== राजमाची पॉईंट लोणावळ्यापासून ६.५ किमी अंतरावर आहे. येथून शिवाजी महाराजांचा राजमाची किल्ला तसेच आजूबाजूच्या परिसराचे विहंगम दृश्य बघता येते. ===टायगर पॉईंट=== टायगर पॉईंट हा एक उंचावरील कडा आहे. जेथे सरळ उभी अशी ६५० मीटरची खोल दरी आहे. ===कार्ला लेणी=== लोणावळ्याजवळच्या मळवली येथे असलेल्या कार्ला लेण्यांची निर्मिती बुद्ध भिक्षूंनी ख्रिस्तपूर्व २ ऱ्या आणि ३ ऱ्या शतकात केली. येथे एकवीरा देवीचे प्रसिद्ध मंदिर आहे. ===लोहगड किल्ला=== मळवली रेल्वे स्थानकापासून ११.२ किमी लांबीच्या चढाईच्या रस्त्याने, एकेकाळी शिवाजी महाराजांचा लष्करी तळ असलेल्या या लोहगड किल्ल्याला पोहोचता येते. लोहगडसमोरच विसापूरचा किल्ला आहे. ===भुशी धरण=== लोणावळा आणि आयएनएस शिवाजीमध्ये असलेल्या धरणाजवळील हा धबधबा प्रसिद्ध आहे. येथे आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे रेल्वे टर्मिनस उभारले जाणार आहे जेणेकरून लोणावळा रेल्वे स्थानकावरील ताण कमी होईल व [[पुणे उपनगरी रेल्वे]]साठी विशेष टर्मिनस मिळेल. ==वाहतूक== लोणावळा रस्ता व रेल्वेमार्गे भारतातील प्रमुख शहरांशी जोडलेले आहे. [[मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्ग]] याजवळून जातो व त्यास लोणावळ्यासाठी प्रवेशमार्ग आहे. [[राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४]] लोणावळ्यातूनच जातो. ===रेल्वे=== [[लोणावळा रेल्वे स्थानक]] [[पुणे-मुंबई रेल्वेमार्ग|पुणे-मुंबई रेल्वेमार्गावरील]] अतिमहत्त्वाचे स्थानक असून येथून जाणाऱ्या सगळ्या गाड्या येथे थांबतात. येथे दौंडप्रमाणेच मोठे रेल्वे जंक्शन उभारले जावे, अशी प्रवाशांची अनेक शतकांपासून मागणी आहे. ==संदर्भ== [[वर्ग:थंड हवेची ठिकाणे]] [[वर्ग:पुणे जिल्हा]] pcp7kg0pf2d0pd2n8brrnib8zrcqip0 0 4823 2694337 2598809 2026-07-14T18:55:47Z AdvAnantGholam 172574 2694337 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = कोकण | headerstyle = background:#CFECEC; | label1 = प्रकार | data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्ये | data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]] | label4 = प्रमुख शहर | data4 = [[मुंबई]] | label5 = किनारपट्टी | data5 = सुमारे 720 कि.मी. | label6 = प्रमुख भाषा | data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी - कुळवाडी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]] | label7 = ऐतिहासिक नाव | data7 = [[अपरान्त]] | label8 = भौगोलिक सीमा | data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]] | label9 = प्रमुख नद्या | data9 = [[वैतरणा]], उल्हास, सावित्री, वशिष्ठी, [[शास्त्री]], [[तेरेखोल]], [[बाव]] | label10 = प्रमुख उद्योग | data10 = शेती, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, सागरी व्यापार | label10 = प्रमुख पिके | data10 = [[हापूस]]आंबा, [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]] }} [[Image:Konkan Division.png|right|thumb|250 px|कोकण विभागातील जिल्हे दर्शवणारा नकाशा]] == प्रस्तावना == [[कोकण]] हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], सेऊण (यादव) राजवंश|यादव, [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> मुबलक पर्जन्यमान, लाल जांभा दगड|जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[सागरी व्यापार]] आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार (लोकनाट्य)|दशावतार]], [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == व्युत्पत्ती (Etymology) == '''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून "कोकण" या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून "अपरान्त" ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ "पश्चिमेकडील सीमाभाग" किंवा "पश्चिमेकडील प्रदेश" असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> "कोकण" या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> काही संशोधकांच्या मते "कोकण" या शब्दाचा उगम द्रविड भाषा|द्रविड भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी "कोकण" या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.<ref>''Encyclopaedia of Indian Place Names''.</ref> इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना "अपरान्त" या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे "अपरान्त" ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> आज "कोकण" ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> == भौगोलिक ओळख (Geography) == '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.<ref>India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.<ref>Census of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === भूगर्भीय निर्मिती === [[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.<ref>Geological Survey of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.<ref>Geological Survey of India.</ref> कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Geological Survey of India.</ref> सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == इतिहास (History) == [[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> === पौराणिक आख्यायिका === [[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ === कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === अपरान्त जनपद === प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>''Mahavamsa''.</ref> === सातवाहन ते यादवकाल === मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === मध्ययुगीन काळ === [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === पोर्तुगीज आणि मराठा काल === इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार === अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ === इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> === ऐतिहासिक वारसा === कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था == [[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.<ref>भारत सरकार. ''Census of India''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.<ref>महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.</ref> आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == समाज व लोकजीवन == [[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> [[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == धर्म व धार्मिक परंपरा == [[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === हिंदू धर्म === कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === ग्रामदैवत परंपरा === कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === गणेश उपासना === [[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === शैव व शक्ती उपासना === कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === परशुराम परंपरा === कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref>''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === बौद्ध व जैन वारसा === प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === इस्लाम आणि सूफी परंपरा === अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === ख्रिस्ती धर्म === सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === धार्मिक सहअस्तित्व === कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला == [[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === मंदिर स्थापत्य === कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिल्पवैभव === कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिलाहारकालीन योगदान === शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === प्रमुख मंदिरे === कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.<ref>''कोकणातील देवळे''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === वीरगळ आणि शिलालेख === कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === सांस्कृतिक वारसा === कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती == [[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === भाषा व बोलीभाषा === कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === साहित्य === कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === लोककला === कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === रंगभूमी व नाट्यपरंपरा === कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === सण व उत्सव === [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === खाद्यसंस्कृती === कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === लोकजीवनातील परंपरा === कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.<ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === सांस्कृतिक महत्त्व === कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे == [[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राचीन सागरी व्यापार === प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === बंदरे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref><ref>Jawaharlal Nehru Port Authority.</ref> === शेती व बागायती === कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).</ref> === मत्स्यव्यवसाय === [[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.<ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === उद्योग व पायाभूत सुविधा === औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === आर्थिक महत्त्व === मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == जैवविविधता व पर्यावरण == [[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === हवामान === कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.<ref>India Meteorological Department.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वनसंपदा === कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राणी व पक्षीजीवन === कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>Zoological Survey of India.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === सागरी परिसंस्था === कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.<ref>National Centre for Sustainable Coastal Management.</ref><ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref> === संरक्षित क्षेत्रे === कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संवर्धन === कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> == पर्यटन व वारसा स्थळे == [[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === समुद्रकिनारे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref> === किल्ले === कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === मंदिरे === कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे === कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref> === नैसर्गिक पर्यटन === कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === धार्मिक पर्यटन === कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === सांस्कृतिक पर्यटन === कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> === जागतिक वारसा व संवर्धन === [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व === पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा == [[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पायाभूत सुविधा === कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.<ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref><ref>राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).</ref> === नागरीकरण व स्थलांतर === [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> === शाश्वत विकास === कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === समकालीन महत्त्व === आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे == [[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संत व धर्मपरंपरा === * [[समर्थ रामदास]] * [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]] * राऊळ महाराज * [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार) कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष === * [[लोकमान्य टिळक]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]] * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]] या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === साहित्य, कला व संस्कृती === * [[वि. स. खांडेकर]] * [[पु. ल. देशपांडे]] * [[जयवंत दळवी]] * [[मंगेश पाडगावकर]] * [[आचार्य अत्रे]] कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन === * [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]] * [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]] * [[अनंत काणेकर]] विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वारसा === या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == हेही पहा == * [[कोकण विभाग]] * [[महाराष्ट्र]] * [[गोवा]] * [[सह्याद्री]] * [[अरबी समुद्र]] * [[पश्चिम घाट]] * [[कोकण रेल्वे]] * [[मालवणी]]संस्कृती * [[गणपतीपुळे]] * [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला * [[जंजिरा]]किल्ला * [[विजयदुर्ग]] * [[दशावतार]](लोकनाट्य) == संदर्भ == {{संदर्भ}} == ग्रंथसूची == === मुख्य संदर्भ === * घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे. * दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''. * कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''. === अधिक वाचन === * गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''. * देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''. * प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''. * कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''. * ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन. * पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''. * तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''. * दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''. == बाह्य दुवे == * महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग * महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) * भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India) * Geological Survey of India * UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats {{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}} {{महाराष्ट्र राज्य}} [[वर्ग:कोकण]] hm75tcrsrk6l1jm4v8colrqilru634g 2694338 2694337 2026-07-14T18:55:53Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]]) 2694338 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = कोकण | headerstyle = background:#CFECEC; | label1 = प्रकार | data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्ये | data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]] | label4 = प्रमुख शहर | data4 = [[मुंबई]] | label5 = किनारपट्टी | data5 = सुमारे 720 कि.मी. | label6 = प्रमुख भाषा | data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी - कुळवाडी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]] | label7 = ऐतिहासिक नाव | data7 = [[अपरान्त]] | label8 = भौगोलिक सीमा | data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]] | label9 = प्रमुख नद्या | data9 = [[वैतरणा]], उल्हास, सावित्री, वशिष्ठी, [[शास्त्री]], [[तेरेखोल]], [[बाव]] | label10 = प्रमुख उद्योग | data10 = शेती, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, सागरी व्यापार | label10 = प्रमुख पिके | data10 = [[हापूस]]आंबा, [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]] }} [[Image:Konkan Division.png|right|thumb|250 px|कोकण विभागातील जिल्हे दर्शवणारा नकाशा]] == प्रस्तावना == [[कोकण]] हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], सेऊण (यादव) राजवंश|यादव, [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> मुबलक पर्जन्यमान, लाल जांभा दगड|जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[सागरी व्यापार]] आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार (लोकनाट्य)|दशावतार]], [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == व्युत्पत्ती (Etymology) == '''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून "कोकण" या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून "अपरान्त" ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ "पश्चिमेकडील सीमाभाग" किंवा "पश्चिमेकडील प्रदेश" असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> "कोकण" या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> काही संशोधकांच्या मते "कोकण" या शब्दाचा उगम द्रविड भाषा|द्रविड भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी "कोकण" या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.<ref>''Encyclopaedia of Indian Place Names''.</ref> इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना "अपरान्त" या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे "अपरान्त" ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> आज "कोकण" ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> == भौगोलिक ओळख (Geography) == '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.<ref>India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.<ref>Census of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === भूगर्भीय निर्मिती === [[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.<ref>Geological Survey of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.<ref>Geological Survey of India.</ref> कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Geological Survey of India.</ref> सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == इतिहास (History) == [[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> === पौराणिक आख्यायिका === [[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ === कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === अपरान्त जनपद === प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>''Mahavamsa''.</ref> === सातवाहन ते यादवकाल === मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === मध्ययुगीन काळ === [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === पोर्तुगीज आणि मराठा काल === इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार === अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ === इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> === ऐतिहासिक वारसा === कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था == [[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.<ref>भारत सरकार. ''Census of India''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.<ref>महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.</ref> आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == समाज व लोकजीवन == [[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> [[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == धर्म व धार्मिक परंपरा == [[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === हिंदू धर्म === कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === ग्रामदैवत परंपरा === कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === गणेश उपासना === [[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === शैव व शक्ती उपासना === कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === परशुराम परंपरा === कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref>''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === बौद्ध व जैन वारसा === प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === इस्लाम आणि सूफी परंपरा === अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === ख्रिस्ती धर्म === सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === धार्मिक सहअस्तित्व === कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला == [[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === मंदिर स्थापत्य === कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिल्पवैभव === कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिलाहारकालीन योगदान === शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === प्रमुख मंदिरे === कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.<ref>''कोकणातील देवळे''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === वीरगळ आणि शिलालेख === कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === सांस्कृतिक वारसा === कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती == [[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === भाषा व बोलीभाषा === कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === साहित्य === कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === लोककला === कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === रंगभूमी व नाट्यपरंपरा === कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === सण व उत्सव === [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === खाद्यसंस्कृती === कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === लोकजीवनातील परंपरा === कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.<ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === सांस्कृतिक महत्त्व === कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे == [[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राचीन सागरी व्यापार === प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === बंदरे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref><ref>Jawaharlal Nehru Port Authority.</ref> === शेती व बागायती === कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).</ref> === मत्स्यव्यवसाय === [[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.<ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === उद्योग व पायाभूत सुविधा === औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === आर्थिक महत्त्व === मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == जैवविविधता व पर्यावरण == [[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === हवामान === कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.<ref>India Meteorological Department.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वनसंपदा === कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राणी व पक्षीजीवन === कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>Zoological Survey of India.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === सागरी परिसंस्था === कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.<ref>National Centre for Sustainable Coastal Management.</ref><ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref> === संरक्षित क्षेत्रे === कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संवर्धन === कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> == पर्यटन व वारसा स्थळे == [[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === समुद्रकिनारे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref> === किल्ले === कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === मंदिरे === कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे === कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref> === नैसर्गिक पर्यटन === कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === धार्मिक पर्यटन === कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === सांस्कृतिक पर्यटन === कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> === जागतिक वारसा व संवर्धन === [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व === पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा == [[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पायाभूत सुविधा === कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.<ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref><ref>राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).</ref> === नागरीकरण व स्थलांतर === [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> === शाश्वत विकास === कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === समकालीन महत्त्व === आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे == [[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संत व धर्मपरंपरा === * [[समर्थ रामदास]] * [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]] * राऊळ महाराज * [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार) कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष === * [[लोकमान्य टिळक]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]] * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]] या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === साहित्य, कला व संस्कृती === * [[वि. स. खांडेकर]] * [[पु. ल. देशपांडे]] * [[जयवंत दळवी]] * [[मंगेश पाडगावकर]] * [[आचार्य अत्रे]] कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन === * [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]] * [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]] * [[अनंत काणेकर]] विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वारसा === या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == हेही पहा == * [[कोकण विभाग]] * [[महाराष्ट्र]] * [[गोवा]] * [[सह्याद्री]] * [[अरबी समुद्र]] * [[पश्चिम घाट]] * [[कोकण रेल्वे]] * [[मालवणी]]संस्कृती * [[गणपतीपुळे]] * [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला * [[जंजिरा]]किल्ला * [[विजयदुर्ग]] * [[दशावतार]](लोकनाट्य) == संदर्भ == {{संदर्भ}} == ग्रंथसूची == === मुख्य संदर्भ === * घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे. * दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''. * कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''. === अधिक वाचन === * गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''. * देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''. * प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''. * कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''. * ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन. * पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''. * तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''. * दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''. == बाह्य दुवे == * महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग * महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) * भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India) * Geological Survey of India * UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats {{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}} {{महाराष्ट्र राज्य}} [[वर्ग:कोकण]] o7khpt21hclse7tr9ay2n338c9w7iqc 2694339 2694338 2026-07-14T19:11:12Z AdvAnantGholam 172574 2694339 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = कोकण | headerstyle = background:#CFECEC; | label1 = प्रकार | data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्ये | data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]] | label4 = प्रमुख शहर | data4 = [[मुंबई]] | label5 = किनारपट्टी | data5 = सुमारे 720 कि.मी. | label6 = प्रमुख भाषा | data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]] | label7 = ऐतिहासिक नाव | data7 = [[अपरान्त]] | label8 = भौगोलिक सीमा | data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]] | label9 = प्रमुख नद्या | data9 = [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], [[सावित्री नदी|सावित्री]], [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली, [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] | label10 = प्रमुख पिके | data10 = [[हापूस आंबा|हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]] | label11 = प्रमुख उद्योग | data11 = शेती, बागायती, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, सागरी व्यापार }} [[Image:Konkan Division.png|right|thumb|250 px|कोकण विभागातील जिल्हे दर्शवणारा नकाशा]] == प्रस्तावना == [[कोकण]] हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], सेऊण (यादव) राजवंश|यादव, [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> मुबलक पर्जन्यमान, लाल जांभा दगड|जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == व्युत्पत्ती (Etymology) == '''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून "कोकण" या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून "अपरान्त" ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ "पश्चिमेकडील सीमाभाग" किंवा "पश्चिमेकडील प्रदेश" असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> "कोकण" या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> काही संशोधकांच्या मते "कोकण" या शब्दाचा उगम द्रविड भाषा|द्रविड भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी "कोकण" या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.<ref>''Encyclopaedia of Indian Place Names''.</ref> इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना "अपरान्त" या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे "अपरान्त" ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> आज "कोकण" ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> == भौगोलिक ओळख (Geography) == '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.<ref>India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.<ref>Census of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === भूगर्भीय निर्मिती === [[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.<ref>Geological Survey of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.<ref>Geological Survey of India.</ref> कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Geological Survey of India.</ref> सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == इतिहास (History) == [[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> === पौराणिक आख्यायिका === [[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ === कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === अपरान्त जनपद === प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>''Mahavamsa''.</ref> === सातवाहन ते यादवकाल === मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === मध्ययुगीन काळ === [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === पोर्तुगीज आणि मराठा काल === इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार === अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ === इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> === ऐतिहासिक वारसा === कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था == [[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.<ref>भारत सरकार. ''Census of India''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.<ref>महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.</ref> आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == समाज व लोकजीवन == [[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> [[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == धर्म व धार्मिक परंपरा == [[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === हिंदू धर्म === कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === ग्रामदैवत परंपरा === कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === गणेश उपासना === [[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === शैव व शक्ती उपासना === कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === परशुराम परंपरा === कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref>''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === बौद्ध व जैन वारसा === प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === इस्लाम आणि सूफी परंपरा === अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === ख्रिस्ती धर्म === सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === धार्मिक सहअस्तित्व === कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला == [[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === मंदिर स्थापत्य === कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिल्पवैभव === कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिलाहारकालीन योगदान === शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === प्रमुख मंदिरे === कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.<ref>''कोकणातील देवळे''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === वीरगळ आणि शिलालेख === कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === सांस्कृतिक वारसा === कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती == [[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === भाषा व बोलीभाषा === कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === साहित्य === कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === लोककला === कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === रंगभूमी व नाट्यपरंपरा === कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === सण व उत्सव === [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === खाद्यसंस्कृती === कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === लोकजीवनातील परंपरा === कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.<ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === सांस्कृतिक महत्त्व === कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे == [[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राचीन सागरी व्यापार === प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === बंदरे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref><ref>Jawaharlal Nehru Port Authority.</ref> === शेती व बागायती === कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).</ref> === मत्स्यव्यवसाय === [[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.<ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === उद्योग व पायाभूत सुविधा === औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === आर्थिक महत्त्व === मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == जैवविविधता व पर्यावरण == [[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === हवामान === कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.<ref>India Meteorological Department.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वनसंपदा === कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राणी व पक्षीजीवन === कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>Zoological Survey of India.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === सागरी परिसंस्था === कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.<ref>National Centre for Sustainable Coastal Management.</ref><ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref> === संरक्षित क्षेत्रे === कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संवर्धन === कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> == पर्यटन व वारसा स्थळे == [[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === समुद्रकिनारे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref> === किल्ले === कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === मंदिरे === कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे === कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref> === नैसर्गिक पर्यटन === कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === धार्मिक पर्यटन === कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === सांस्कृतिक पर्यटन === कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> === जागतिक वारसा व संवर्धन === [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व === पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा == [[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पायाभूत सुविधा === कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.<ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref><ref>राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).</ref> === नागरीकरण व स्थलांतर === [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> === शाश्वत विकास === कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === समकालीन महत्त्व === आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे == [[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संत व धर्मपरंपरा === * [[समर्थ रामदास]] * [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]] * राऊळ महाराज * [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार) कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष === * [[लोकमान्य टिळक]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]] * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]] या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === साहित्य, कला व संस्कृती === * [[वि. स. खांडेकर]] * [[पु. ल. देशपांडे]] * [[जयवंत दळवी]] * [[मंगेश पाडगावकर]] * [[आचार्य अत्रे]] कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन === * [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]] * [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]] * [[अनंत काणेकर]] विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वारसा === या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == हेही पहा == * [[कोकण विभाग]] * [[महाराष्ट्र]] * [[गोवा]] * [[सह्याद्री]] * [[अरबी समुद्र]] * [[पश्चिम घाट]] * [[कोकण रेल्वे]] * [[मालवणी]]संस्कृती * [[गणपतीपुळे]] * [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला * [[जंजिरा]]किल्ला * [[विजयदुर्ग]] * [[दशावतार]](लोकनाट्य) == संदर्भ == {{संदर्भ}} == ग्रंथसूची == === मुख्य संदर्भ === * घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे. * दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''. * कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''. === अधिक वाचन === * गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''. * देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''. * प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''. * कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''. * ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन. * पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''. * तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''. * दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''. == बाह्य दुवे == * महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग * महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) * भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India) * Geological Survey of India * UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats {{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}} {{महाराष्ट्र राज्य}} [[वर्ग:कोकण]] o3aboav2hqmj5weiii6j9dxs1dhz1th 2694342 2694339 2026-07-14T19:53:44Z AdvAnantGholam 172574 2694342 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = कोकण | headerstyle = background:#CFECEC; | label1 = प्रकार | data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्ये | data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]] | label4 = प्रमुख शहर | data4 = [[मुंबई]] | label5 = किनारपट्टी | data5 = सुमारे 720 कि.मी. | label6 = प्रमुख भाषा | data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]] | label7 = ऐतिहासिक नाव | data7 = [[अपरान्त]] | label8 = भौगोलिक सीमा | data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]] | label9 = प्रमुख नद्या | data9 = [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], [[सावित्री नदी|सावित्री]], [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली, [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] | label10 = प्रमुख पिके | data10 = [[हापूस आंबा|हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]] | label11 = प्रमुख उद्योग | data11 = [[शेती]], बागायती, मत्स्यव्यवसाय, [[पर्यटन]], सागरी व्यापार | label12 = प्रमुख वारसा | data12 = [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[कान्हेरी लेणी]], [[गणपतीपुळे]] | label13 = प्रमुख वैशिष्ट्ये | data13 = [[समुद्र]]किनारे, सागरी किल्ले, [[हापूस]]आंबा, [[मंदिर]]संस्कृती, जैवविविधता }} [[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]] == प्रस्तावना == [[कोकण]] हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], सेऊण (यादव) राजवंश|यादव, [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> मुबलक पर्जन्यमान, लाल जांभा दगड|जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref>[[File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|thumb|right|300px|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग – कोकण प्रदेशाची पूर्वेकडील नैसर्गिक सीमा]] == व्युत्पत्ती (Etymology) == '''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून "कोकण" या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून "अपरान्त" ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ "पश्चिमेकडील सीमाभाग" किंवा "पश्चिमेकडील प्रदेश" असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> "कोकण" या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> काही संशोधकांच्या मते "कोकण" या शब्दाचा उगम द्रविड भाषा|द्रविड भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी "कोकण" या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.<ref>''Encyclopaedia of Indian Place Names''.</ref> इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना "अपरान्त" या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे "अपरान्त" ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> आज "कोकण" ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> == भौगोलिक ओळख (Geography) == [[File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] येथील समुद्रकिनारा]] '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.<ref>India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.<ref>Census of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === भूगर्भीय निर्मिती === [[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.<ref>Geological Survey of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.<ref>Geological Survey of India.</ref> कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Geological Survey of India.</ref> सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == इतिहास (History) == [[File:Shrivardhan fort.JPG|thumb|right|300px|[[श्रीवर्धन]] परिसरातील ऐतिहासिक वारसा]] [[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> === पौराणिक आख्यायिका === [[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ === कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === अपरान्त जनपद === प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>''Mahavamsa''.</ref> === सातवाहन ते यादवकाल === मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === मध्ययुगीन काळ === [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === पोर्तुगीज आणि मराठा काल === इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार === अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ === इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> === ऐतिहासिक वारसा === कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था == [[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.<ref>भारत सरकार. ''Census of India''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.<ref>महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.</ref> आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == समाज व लोकजीवन == [[File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक घरातील मातीची चूल]] [[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref>[[File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|thumb|left|300px|कोकणातील पारंपरिक लाकडी साकव]] कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> [[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == धर्म व धार्मिक परंपरा == [[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === हिंदू धर्म === कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === ग्रामदैवत परंपरा === कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === गणेश उपासना === [[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === शैव व शक्ती उपासना === कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === परशुराम परंपरा === कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref>''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === बौद्ध व जैन वारसा === प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === इस्लाम आणि सूफी परंपरा === अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === ख्रिस्ती धर्म === सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === धार्मिक सहअस्तित्व === कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला == [[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === मंदिर स्थापत्य === कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिल्पवैभव === कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिलाहारकालीन योगदान === शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === प्रमुख मंदिरे === कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.<ref>''कोकणातील देवळे''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === वीरगळ आणि शिलालेख === कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === सांस्कृतिक वारसा === कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती == [[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === भाषा व बोलीभाषा === कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === साहित्य === कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === लोककला === कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === रंगभूमी व नाट्यपरंपरा === कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === सण व उत्सव === [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === खाद्यसंस्कृती === कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === लोकजीवनातील परंपरा === कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.<ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === सांस्कृतिक महत्त्व === कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे == [[File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|thumb|left|300px|कोकण किनारपट्टीवरील पारंपरिक बंदर परिसर]] [[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref>[[File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक आठवडी बाजार]] === प्राचीन सागरी व्यापार === प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === बंदरे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref><ref>Jawaharlal Nehru Port Authority.</ref> === शेती व बागायती === कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).</ref> === मत्स्यव्यवसाय === [[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.<ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === उद्योग व पायाभूत सुविधा === औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === आर्थिक महत्त्व === मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == जैवविविधता व पर्यावरण == [[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === हवामान === कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.<ref>India Meteorological Department.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वनसंपदा === कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राणी व पक्षीजीवन === कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>Zoological Survey of India.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === सागरी परिसंस्था === कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.<ref>National Centre for Sustainable Coastal Management.</ref><ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref> === संरक्षित क्षेत्रे === कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संवर्धन === कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> == पर्यटन व वारसा स्थळे == [[File:गणपतीपुळे.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] मंदिर व समुद्रकिनारा]] [[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === समुद्रकिनारे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref> === किल्ले === [[File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|thumb|right|300px|[[विजयदुर्ग]] किल्ला]] कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === मंदिरे === कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे === कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref> === नैसर्गिक पर्यटन === कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === धार्मिक पर्यटन === कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === सांस्कृतिक पर्यटन === कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> === जागतिक वारसा व संवर्धन === [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व === पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा == [[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पायाभूत सुविधा === कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.<ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref><ref>राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).</ref> === नागरीकरण व स्थलांतर === [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> === शाश्वत विकास === कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === समकालीन महत्त्व === आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे == [[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संत व धर्मपरंपरा === * [[समर्थ रामदास]] * [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]] * राऊळ महाराज * [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार) कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष === * [[लोकमान्य टिळक]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]] * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]] या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === साहित्य, कला व संस्कृती === * [[वि. स. खांडेकर]] * [[पु. ल. देशपांडे]] * [[जयवंत दळवी]] * [[मंगेश पाडगावकर]] * [[आचार्य अत्रे]] कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन === * [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]] * [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]] * [[अनंत काणेकर]] विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वारसा === या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> [[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]] == हेही पहा == * [[कोकण विभाग]] * [[महाराष्ट्र]] * [[गोवा]] * [[सह्याद्री]] * [[अरबी समुद्र]] * [[पश्चिम घाट]] * [[कोकण रेल्वे]] * [[मालवणी]]संस्कृती * [[गणपतीपुळे]] * [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला * [[जंजिरा]]किल्ला * [[विजयदुर्ग]] * [[दशावतार]](लोकनाट्य) == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:गणपतीपुळे.jpg|[[गणपतीपुळे]] File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|गणपतीपुळे समुद्रकिनारा File:सह्याद्री.jpg|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्रीच्या रांगा File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|श्रीवर्धन परिसर File:Shrivardhan fort.JPG|श्रीवर्धन किल्ला File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|पारंपरिक लाकडी साकव File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|कोकणातील पारंपरिक मातीची चूल File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|[[विजयदुर्ग]] किल्ला File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील आठवडी बाजार File:आंबा आणि फणस बागा.jpg </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भ}} == ग्रंथसूची == * घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे. * दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''. * कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''. === अधिक वाचन === * गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''. * देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''. * प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''. * कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''. * ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन. * पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''. * तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''. * दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''. == बाह्य दुवे == * महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग * महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) * भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India) * Geological Survey of India * UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats {{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}} {{महाराष्ट्र राज्य}} [[वर्ग:कोकण]] 7lojc09l3d8dh57o82b82d5dk6wfat0 2694345 2694342 2026-07-14T20:08:34Z AdvAnantGholam 172574 2694345 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = कोकण | headerstyle = background:#CFECEC; | label1 = प्रकार | data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश | label2 = देश | data2 = [[भारत]] | label3 = राज्ये | data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]] | label4 = प्रमुख शहर | data4 = [[मुंबई]] | label5 = किनारपट्टी | data5 = सुमारे 720 कि.मी. | label6 = प्रमुख भाषा | data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]] | label7 = ऐतिहासिक नाव | data7 = [[अपरान्त]] | label8 = भौगोलिक सीमा | data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]] | label9 = प्रमुख नद्या | data9 = [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], [[सावित्री नदी|सावित्री]], [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली, [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] | label10 = प्रमुख पिके | data10 = [[हापूस आंबा|हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]] | label11 = प्रमुख उद्योग | data11 = [[शेती]], बागायती, मत्स्यव्यवसाय, [[पर्यटन]], सागरी व्यापार | label12 = प्रमुख वारसा | data12 = [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[कान्हेरी लेणी]], [[गणपतीपुळे]] | label13 = प्रमुख वैशिष्ट्ये | data13 = [[समुद्र]]किनारे, सागरी किल्ले, [[हापूस]]आंबा, [[मंदिर]]संस्कृती, जैवविविधता }} [[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]] == प्रस्तावना == [[कोकण]] हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], सेऊण (यादव) राजवंश|यादव, [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> मुबलक पर्जन्यमान, लाल जांभा दगड|जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref>[[File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|thumb|right|300px|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग – कोकण प्रदेशाची पूर्वेकडील नैसर्गिक सीमा]] == व्युत्पत्ती (Etymology) == '''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून "कोकण" या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून "अपरान्त" ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ "पश्चिमेकडील सीमाभाग" किंवा "पश्चिमेकडील प्रदेश" असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> "कोकण" या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> काही संशोधकांच्या मते "कोकण" या शब्दाचा उगम द्रविड भाषा|द्रविड भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी "कोकण" या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.<ref>''Encyclopaedia of Indian Place Names''.</ref> इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना "अपरान्त" या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे "अपरान्त" ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> आज "कोकण" ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> == भौगोलिक ओळख (Geography) == [[File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] येथील समुद्रकिनारा]] '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.<ref>India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.<ref>Census of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === भूगर्भीय निर्मिती === [[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.<ref>Geological Survey of India.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.<ref>Geological Survey of India.</ref> कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Geological Survey of India.</ref> सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == इतिहास (History) == [[File:Shrivardhan fort.JPG|thumb|right|300px|[[श्रीवर्धन]] परिसरातील ऐतिहासिक वारसा]] [[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> === पौराणिक आख्यायिका === [[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.<ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ === कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === अपरान्त जनपद === प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>''Mahavamsa''.</ref> === सातवाहन ते यादवकाल === मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === मध्ययुगीन काळ === [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === पोर्तुगीज आणि मराठा काल === इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार === अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ === इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> === ऐतिहासिक वारसा === कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था == [[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.</ref> प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.<ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Census of India.</ref> भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.<ref>भारत सरकार. ''Census of India''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.<ref>महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.</ref> आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == समाज व लोकजीवन == [[File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक घरातील मातीची चूल]] [[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref>[[File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|thumb|left|300px|कोकणातील पारंपरिक लाकडी साकव]] कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref><ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.<ref>''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.</ref> [[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == धर्म व धार्मिक परंपरा == [[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === हिंदू धर्म === कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === ग्रामदैवत परंपरा === कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === गणेश उपासना === [[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === शैव व शक्ती उपासना === कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === परशुराम परंपरा === कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref>''शोध अपरांतांचा''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === बौद्ध व जैन वारसा === प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === इस्लाम आणि सूफी परंपरा === अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === ख्रिस्ती धर्म === सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === धार्मिक सहअस्तित्व === कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला == [[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === मंदिर स्थापत्य === कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिल्पवैभव === कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === शिलाहारकालीन योगदान === शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === प्रमुख मंदिरे === कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.<ref>''कोकणातील देवळे''.</ref><ref>''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.</ref> === वीरगळ आणि शिलालेख === कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === सांस्कृतिक वारसा === कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती == [[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> === भाषा व बोलीभाषा === कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === साहित्य === कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === लोककला === कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === रंगभूमी व नाट्यपरंपरा === कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === सण व उत्सव === [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === खाद्यसंस्कृती === कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === लोकजीवनातील परंपरा === कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.<ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref><ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref> === सांस्कृतिक महत्त्व === कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे == [[File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|thumb|left|300px|कोकण किनारपट्टीवरील पारंपरिक बंदर परिसर]] [[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref>[[File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक आठवडी बाजार]] === प्राचीन सागरी व्यापार === प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.</ref> === बंदरे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref><ref>Jawaharlal Nehru Port Authority.</ref> === शेती व बागायती === कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).</ref> === मत्स्यव्यवसाय === [[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.<ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === उद्योग व पायाभूत सुविधा === औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पर्यटन === कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === आर्थिक महत्त्व === मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> == जैवविविधता व पर्यावरण == [[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.</ref> === हवामान === कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.<ref>India Meteorological Department.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वनसंपदा === कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === प्राणी व पक्षीजीवन === कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>Zoological Survey of India.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === सागरी परिसंस्था === कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.<ref>National Centre for Sustainable Coastal Management.</ref><ref>भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.</ref> === संरक्षित क्षेत्रे === कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संवर्धन === कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>Forest Survey of India.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> == पर्यटन व वारसा स्थळे == [[File:गणपतीपुळे.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] मंदिर व समुद्रकिनारा]] [[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === समुद्रकिनारे === कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref> === किल्ले === [[File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|thumb|right|300px|[[विजयदुर्ग]] किल्ला]] कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.<ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === मंदिरे === कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref><ref>''कोकणातील देवळे''.</ref> === लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे === कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.<ref>Archaeological Survey of India.</ref> === नैसर्गिक पर्यटन === कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.<ref>महाराष्ट्र वन विभाग.</ref><ref>Forest Survey of India.</ref> === धार्मिक पर्यटन === कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === सांस्कृतिक पर्यटन === कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.<ref>''कोकणची लोकसंस्कृती''.</ref><ref>''कोकणातील गावऱ्हाटी''.</ref> === जागतिक वारसा व संवर्धन === [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.<ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref><ref>Archaeological Survey of India.</ref> === पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व === पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.<ref>महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).</ref><ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> == आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा == [[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref> === पायाभूत सुविधा === कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.<ref>Konkan Railway Corporation Limited.</ref><ref>राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).</ref> === नागरीकरण व स्थलांतर === [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.<ref>भारताची जनगणना (Census of India).</ref> === पर्यावरणीय आव्हाने === किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.<ref>Ministry of Environment, Forest and Climate Change.</ref><ref>UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.</ref> === शाश्वत विकास === कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.<ref>महाराष्ट्र शासन.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === समकालीन महत्त्व === आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे == [[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref><ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === संत व धर्मपरंपरा === * [[समर्थ रामदास]] * [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]] * राऊळ महाराज * [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार) कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.<ref>घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.</ref> === समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष === * [[लोकमान्य टिळक]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]] * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]] या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === साहित्य, कला व संस्कृती === * [[वि. स. खांडेकर]] * [[पु. ल. देशपांडे]] * [[जयवंत दळवी]] * [[मंगेश पाडगावकर]] * [[आचार्य अत्रे]] कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> === विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन === * [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]] * [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]] * [[अनंत काणेकर]] विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.<ref>Maharashtra State Gazetteers.</ref> === वारसा === या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.<ref>दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.</ref> [[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]] == हेही पहा == * [[कोकण विभाग]] * [[महाराष्ट्र]] * [[गोवा]] * [[सह्याद्री]] * [[अरबी समुद्र]] * [[पश्चिम घाट]] * [[कोकण रेल्वे]] * [[मालवणी]]संस्कृती * [[गणपतीपुळे]] * [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला * [[जंजिरा]]किल्ला * [[विजयदुर्ग]] * [[दशावतार]](लोकनाट्य) == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:गणपतीपुळे.jpg|[[गणपतीपुळे]] File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|गणपतीपुळे समुद्रकिनारा File:सह्याद्री.jpg|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्रीच्या रांगा File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|श्रीवर्धन परिसर File:Shrivardhan fort.JPG|श्रीवर्धन किल्ला File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|पारंपरिक लाकडी साकव File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|कोकणातील पारंपरिक मातीची चूल File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|[[विजयदुर्ग]] किल्ला File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील आठवडी बाजार </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भ}} == ग्रंथसूची == * घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे. * दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''. * कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''. === अधिक वाचन === * गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''. * देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''. * बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''. * प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''. * कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''. * ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन. * पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''. * तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''. * दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''. == बाह्य दुवे == * महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग * महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) * भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India) * Geological Survey of India * UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats {{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}} {{महाराष्ट्र राज्य}} [[वर्ग:कोकण]] hawo32vuwtqct2z3u8avi7jkrp3gbl3 0 4865 2694457 2591295 2026-07-15T05:24:39Z ~2026-39696-60 185280 /* */ 2694457 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = केंद्रशासित प्रदेश | राज्य_नाव = अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह | स्थानिक_नाव = अंदमान आणि निकोबार बेटे | मुळ_नकाशा = India_Andaman_and_Nicobar_Islands_locator_map.svg | मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही | राजधानी = [[पोर्ट ब्लेर]] | मोठे_शहर = पोर्ट ब्लेर | अक्षांश = 11.68 | रेखांश = 92.77 | संक्षिप्त_नाव = IN-AN | अधिकृत_भाषा = [[निकोबारी भाषा|निकोबारी]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] | नेता_पद_१ = लेफ्टनंट गव्हर्नर | नेता_नाव_१ = लेफ्टनंट जनरल भूपिंदर सिंग | स्थापित_दिनांक = [[जानेवारी ११]] [[इ.स. १९५६]] | क्षेत्रफळ_एकूण = ८२४९ | लोकसंख्या_वर्ष = इ.स. २००१ | लोकसंख्या_क्रमांक = ३२ | लोकसंख्या_एकूण = ३५६१५२ | लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = ¹ | जिल्हे = २ | संकेतस्थळ = tourism.andaman.nic.in/ | चिन्ह = | तळटिपा = ¹लोकसंख्या [http://www.censusindia.net/t_00_005.html भारतातील २००१ ची जनगणनेनुसार] }} '''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह''' किंवा '''अंदमान आणि निकोबार बेटे''' हा ५७१ बेटे समाविष्ट असलेला एक भारतीय [[केंद्रशासित प्रदेश]] आहे. [[भारत]]ाच्या [[आग्नेय]]ेस ही बेटे समाविष्ट आहेत. अंदमान बेटावरील [[श्री विजयपुरम]] शहर हे अंदमान आणि निकोबार बेटांची [[राजधानी]] आहे. [[निकोबारी भाषा|निकोबारी]] व [[बंगाली भाषा|बंगाली]] येथील प्रमुख [[भाषा]] आहेत. अंदमान आणि निकोबार बेटांचे [[क्षेत्रफळ]] ८,२४९ चौ.किमी असून [[लोकसंख्या]] ३,७९,९४४ एवढी आहे. येथील [[साक्षरता]] ८६.२७ टक्के आहे. [[तांदूळ]], [[चिकू]] व [[अननस]] ही येथील प्रमुख पिके आहेत. तसेच येथे [[दगडी कोळसा]], [[तांबे]] व [[गंधक]] ही [[खनिज]]े देखील मोठ्या प्रमाणात आढळतात. निकोबार बेटावरील [[इंदिरा पॉइंट]] हे भारताच्या सरहद्दीचे शेवटचे टोक आहे. == नाव आणि इतिहास == ‘अंदमान’ हे नाव रामायणातील ‘हनुमान’ या नावावरून पडल्याचे सांगितले जाते. (हनुमान – हन्दुमान – अन्दुमान -अंदमान).{{संदर्भ हवा}} दुसऱ्या मतानुसार, अंदमान हे नाव तेथील ग्रेट अंदमानी या तेथील मूलनिवासी जमाती जमातीवरून पडलेले आहे. ‘निकोबार’चे मूळ तमिळ नाव नक्कवरम (अर्थ- नग्न लोकांचा प्रदेश) असे आहे. राजेंद्र चोल (इ.स. १०१४ ते इ.स. १०४२) हा तमिळनाडूच्या प्रसिद्ध चोल राजघराण्यातील एक पराक्रमी राजा होऊन गेला. त्याने अंदमान-निकोबार द्वीपसमूहाचा ताबा घेऊन, सुमात्रा (इंडोनेशिया)च्या श्रीविजय साम्राज्याविरुद्ध लढण्यासाठी तिथे आपला कायमस्वरूपी आरमारी तळ स्थापन केला. त्या बेटांना त्या काळी तिनमत्तिवू असे संबोधले जाई. चोल राजवंशाच्या आमदानीत निकोबार बेटांचे नाव नक्कवरम असल्याचे तंजावरच्या इ.स. १०५० च्या शिलालेखांवरूनही स्पष्ट होते. इसवी सनाच्या बाराव्या-तेराव्या शतकातील प्रसिद्ध जगप्रवासी मार्को पोलो यानेही आपल्या प्रवास वर्णनांत या बेटांचा उल्लेख ‘नेकुवेरन’ (Necuveran) असा केलेला आढळतो. == काळे पाणी == अंदमान-निकोबारची हवा दमट असल्याने एकेकाळी रोगट होती. त्यामुळे जन्मठेप झालेल्या कैद्याला जेव्हा अंदमानला पाठवण्यात येई तेव्हा त्याला [[काळे पाणी|काळ्या पाण्याची शिक्षा]] झाली असे म्हणत. [[विनायक दामोदर सावरकर|सावरकरांनी]] त्यांच्या 'कमला' काव्याची निर्मिती या ठिकाणच्या सेल्युलर जेलमध्ये केली. कोणतेही लेखन साहित्य नसताना ही निर्मिती केली गेली आहे. काळा पाणी मधली काळा हा शब्द 'काळ' पासून आला आहे ज्याचा अर्थ 'कर्म' असा होतो. == जिल्हे == अंदमान-निकोबारमध्ये एकूण ३ जिल्हे आहेत. १) [[उत्तर आणि मध्य अंदमान जिल्हा]] २) [[दक्षिण अंदमान जिल्हा]] ३) [[निकोबार जिल्हा]] == द्वीपसमूहातील बेटांची नावे == या समूहात असलेल्या रोझ बेटाला [[सुभाषचंद्र बोस|नेताजी सुभाषचंद्र बोस]] द्वीप हे नवीन नाव दिले आहे. तसेच नील बेटाचे 'शहीद द्वीप', तर 'हॅवलॉक' बेटाचे 'स्वराज द्वीप' अशी बदलेली नावे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.telegraphindia.com/india/modi-renames-ross-havelock-and-neil-islands-in-the-andamans/cid/1680359|title= Modi renames Ross, Havelock and Neil islands in the Andamans |लेखक= पीटीआय, पोर्टब्लेअर|दिनांक= ३१ डिसेंबर २०१८|प्रकाशक= |ॲक्सेसदिनांक=३१ डिसेंबर २०१८ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}(इंग्रजी मजकूर)</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://zeenews.india.com/hindi/india/three-islands-name-changed-in-andman-nicobar-named-as-subhash-chandra-bose-shaheed-swaraj-dweep/482397|title= अंडमान-निकोबार के 3 आइलैंड के नाम बदले जाएंगे, अब कहलाएंगे सुभाषचंद्र बोस, शहीद और स्वराज द्वीप|लेखक=ज़ी न्यूज़ डेस्क |दिनांक= ३१ डिसेंबर २०१८|प्रकाशक= झी न्यूज|ॲक्सेसदिनांक=३१ डिसेंबर २०१८ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}} (हिंदी मजकूर)</ref> == अंदमानवरील पुस्तके == * अंडमान तथा निकोबार द्वीप समूह (हिंदी, बहादुर राम टमटा) * अंडमान निकोबार की लोक कथाएँ (हिंदी, बलराम आगरवाल) * अंतरंग : अंदमान निकोबार (केशर मेश्राम) * अंदमानचे स्वप्न (मूळ कानडी भाषेतल्या रहमत तरीकेरे यांच्या प्रवासवर्णनात्मक पुस्तकाचा मराठी अनुवाद, अनुवादक - ए. आर. यार्दी) * काळे पाणी (कादंबरी, लेखक [[वि.दा. सावरकर]]) * क्रांतितीर्थ (अंदमानचा सर्वस्पर्शी लेखाजोखा, लेखक मधु आडेलकर) : अंदमान बेटांचे नैसर्गिक रूप, भौगोलिक स्थान, तेथील सात आदिवासी जमाती आणि त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण जीवनपद्धती, एका अपघातानेच ब्रिटिशांना लागलेला अंदमानचा शोध, अंदमानला मिळालेली ‘काळेपाणी’ ही ओळख, भारतीय राजबंद्यांना या काळ्यापाण्यावर पाठवून ब्रिटिशांनी त्यांच्यावर केलेले अनन्वित अत्याचार, ‘खुले तुरुंग’, ‘सेल्युलर जेल’ यांची तपशीलवार माहिती ‘क्रांतितीर्थ’मध्ये दिलेली आहे. कोष्टकरूपाने मांडणी करून कोणता राजबंदी कोणत्या खटल्यासंदर्भात अंदमानात पाठवला गेला त्याची नावा-गावासह, जाती-पातीच्या उल्लेखांसह अगदी तारीख-वार, स्थळ-काळासकट नोंद केलेली आहे. यावरून हे समजते की १८५७ च्या उठावापासून भारतीय स्वातंत्र्यप्राप्तीपर्यंतच्या प्रत्येक लढ्यात हिंदू-[[मुसलमान]], ब्राह्मण-भिल्ल, उत्तर भारतीय-दक्षिण भारतीय, नबाब, कवी, [[पत्रकार]], [[शिक्षक]], कामगार असे सारेच हिंदुस्थानी सामील झाले होते. पाच वेळा अंदमानचे अभ्यास दौरे, त्यांत अनेक बेटांवर प्रत्यक्ष जाऊन केलेले अवलोकन, व्यक्तिगत मुलाखती, संदर्भग्रंथांचा आधार, सेल्युलर जेलचे ‘दप्तर’, अन्य प्रकाशित माहिती अशा शक्य तेवढ्या उपलब्ध साधनांचा वापर करून संशोधकाची चिकाटी व इतिहासाचे भान जपत, वयाच्या ८२व्या वर्षी आडेलकरांनी ‘क्रांतितीर्थ’ हे पुस्तक लिहिले आहे. * क्रांतितीर्थ अंदमान : अंदमानच्या बेटांची आणि तिथल्या जेलची माहिती देणारे पुस्तक (लेखक : श्रीकांत चौगुले; प्रकाशक : साहित्य सुगंध प्रकाशन, पुणे) * चलो चले अंण्डमान (हिंदी, प्रीति अगरवाल) * देवभूमी अंदमान (नितीन लाळे) * पाचूची बेटे - अंदमान निकोबार ([[शैला कामत]]) == अर्थव्यवस्था == '''कृषी''' अंदमान-निकोबारमधील एकूण ४८,६७५ हेक्टर (१२०,२८० एकर) जमीन कृषी हेतूसाठी वापरली जाते. अन्नपदार्थ, अंदमान ग्रुप बेटांमध्ये मुख्यत्वे घेतले जाते, तर नारळ आणि अंडकोट हे निकोबार ग्रुप बेटांची रोख पिके आहेत. रब्बी हंगामात [[डाळ]]ी, [[तेलबिया]] आणि [[भाजीपाला]] इत्यादी उत्पादन घेतले जाते. शेतकऱ्यांच्या मालकीच्या डोंगराळ प्रदेशात [[आंबा]], सांता (Kinnow?), [[संत्रे|संत्री]], [[केळ]]ी, [[पपई|पपया]], [[अननस]] आणि रूट पीक यांसारख्या विविध प्रकारच्या फळांचे पीक घेतले जाते. मटि(??), [[लवंग]], [[जायफळ]] आणि [[दालचिनी]] यांसारख्या मसाल्यांची पिके एक मल्टि-स्तरीय पीक पद्धती अनुसरून उगवली जातात. या बेटांवर रबर, लाल तेल, हस्तरेखा(??), नॉन आणि [[काजू]] मर्यादित प्रमाणात होतात. '''उद्योग''' अंदमान-निकोबारमध्ये १,३७४ नोंदणीकृत लघु-स्तरीय, गावे आणि हस्तकला एकके आहेत. यांशिवाय शेल (??) आणि लाकूड हस्तकला हीही एकके आहेत. मध्यम आकाराची चार औद्योगिक एकके देखील आहेत. एसएसआय युनिट्स पॉलिथीन पिशव्या, पीव्हीसी कंड्यूट पाईप्स आणि फिटिंग्ज, पेंट्स व वार्निश, फायबर ग्लास आणि मिनी आट(??) मिल्स, सॉफ्ट ड्रिंक आणि पेये इत्यादींच्या निर्मितीमध्ये गुंतलेली आहेत. लहान आकाराची हस्तकला एकके शिंपले, बेकरी उत्पादनांमध्ये गुंतलेले आहेत. [[तांदूळ]] गिरण्या चालवणे, फर्निचर बनविणे हेही उद्योग अंदमान-निकोबारमध्ये चालतात.. अंदमान आणि निकोबार बेटे इन्टिग्रेटेड डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन हे [[पर्यटन]], [[मत्स्यव्यवसाय]], उद्योग आणि औद्योगिक वित्तपुरवठा या क्षेत्रांत विस्तारले आहेत. ते अलायन्स एर / जेट एरवेजसाठी अधिकृत एजंट म्हणून काम करतात. बहुतेक स्वच्छ आणि व्हर्जिन समुद्रकिनारे असल्याने ही बेटे एक पर्यटन स्थळ बनली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://indianbackpacker.com/index.php/india/islands/andaman-and-nicobar-islands-andaman-and-nicobar-islands-unexplored-beauty-of-india|title=Backpacking in the Andaman and Nicobar Islands, Portblair, beaches,|दिनांक=2012-12-21|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-30|archive-date=2012-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221184850/http://indianbackpacker.com/index.php/india/islands/andaman-and-nicobar-islands-andaman-and-nicobar-islands-unexplored-beauty-of-india|url-status=bot: unknown}}</ref> '''पर्यटन''' मुख्य लेख : अंदमान आणि निकोबार बेटांमधील पर्यटन अंदमान आणि निकोबार बेटे ही परदेशी समुद्रकिनाऱ्यांप्रमाणे जागतिक प्रवाशांच्या भेटीची बेटे, तसेच समान नामांकित, स्नॉर्केलिंग आणि समुद्र-चालनासारख्या साहसी खेळांच्या अद्भुत संधींसह प्रमुख पर्यटन केंद्रे म्हणून विकसित होत आहेत. एनआयटीआय (नॅशनल इंस्टिट्यूट ऑफ ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया)च्या अंतर्गत वेगवेगळ्या बेटांचा विकास करण्याची योजना चालू आहे. अव्हिस आयलॅंड, स्मिथ आयलॅंड आणि लाँग आयलंडमध्ये शासनाच्या सहभागाने लक्झरी रिसॉर्ट्‌स नियोजित आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://niti.gov.in/content/holistic-development-islands-islanders-benefits|title=Holistic Development of Islands for Islanders' Benefits {{!}} NITI Aayog, (National Institution for Transforming India), Government of India|संकेतस्थळ=niti.gov.in|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-30}}</ref> पोर्ट ब्लेअरमध्ये, मुख्य ठिकाणे म्हणजे सेल्युलर जेल, महात्मा गांधी मरीन नॅशनल पार्क, अंदमान वॉटर स्पोर्ट्‌स कॉम्प्लेक्स, चथम सॉ मिल, मिनी झू, कॉर्बिन्स कॉव्ह, चिडिया टापू, वंदूर बीच, फॉरेस्ट म्युझियम, ॲँथ्रोपॉलॉजिकल म्युझियम, फिशरीज म्युझियम, नवल संग्रहालय (सामुद्रिका), रॉस बेट आणि उत्तर बे बेट. पूर्वी भेट देता येत असलेले वायपर बेट आता प्रशासनाने बंद ठेवले आहे. रावळगर बीचसाठी नील आयलॅंड, स्कुबा डायविंग / स्नॉर्केलिंग / समुद्रचालनासाठी, सिंक बेट, सॅडल पीक, माउंट हॅरिएट, माड ज्वालामुखी व हॅवेलॉक बेट आहे. उत्तर अंदमान येथे असलेल्या दिगलीपूर हेदेखील २०१८पासून लोकप्रिय आहे आणि बरेच पर्यटक उत्तर अंदमान येथे देखील येऊ लागले आहेत. दक्षिणी गट (निकोबार बेटे) बहुतेक पर्यटकांना उपलब्ध नसतात. '''ऊर्जा निर्मिती''' जपानच्या साहाय्याने, दक्षिणी अंदमान द्वीपसमूहात आता १५-मेगावॅट डिझेल पॉवर प्लांट असेल. चीनहून होणाऱ्या तेल पुरवठ्यासाठी एक रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण चोक पॉईंट असेल. जलसंध्यां(??)जवळील नागरी पायाभूत सुविधा मजबूत करण्यासाठी ही इंडो-जपानी रणनीति असल्याचे मानले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/india-collaborates-with-japan-on-andamans-project/article8347298.ece|title=India collaborates with Japan on Andamans project|last=Barry|first=Ellen|date=2016-03-13|work=द हिंदू|access-date=2019-01-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == अंदमान पर्यटन स्थळे == * [[श्री विजयपुरम]] [[चित्र:Seal of Andaman and Nicobar Islands.svg|इवलेसे|150px|अंदमान आणि निकोबारचे सील]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय राज्ये}} [[वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह| ]] [[वर्ग:द्वीपसमूह]] gztznopjhxg2krr4r6s9uxqhuif8sx5 0 4994 2694530 2649976 2026-07-15T07:41:10Z ~2026-39996-25 185311 /* */ 2694530 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = ऑक्टोबर १ |वर्ष = २००९ }} {{देश |राष्ट्र_प्रचलित_नाव = मुंबई च्या राजा चा विजय असो |राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये=Reino de España<br />(रेइनो दे एस्पान्या) |राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = स्पेनचे राजतंत्र |राष्ट्र_ध्वज = Flag of Spain.svg |राष्ट्र_चिन्ह = लालबाग परळ |जागतिक_स्थान_नकाशा = LocationSpain.svg |राष्ट्र_नकाशा =Map-spain.jpg |ब्रीद_वाक्य = ''Plus Ultra''<small>([[लॅटिन भाषा|लॅटिन]])</small> <br /> अजुनी पुढे |राजधानी_शहर = [[माद्रिद]] |सर्वात_मोठे_शहर = माद्रिद |राष्ट्रप्रमुख_नाव = [[फेलिपे सहावा, स्पेन|फेलिपे सहावा]] <small> (राजा) |पंतप्रधान_नाव = [[पेद्रो सांचेझ]] |राष्ट्र_गीत = [[मार्चा रेआल]] (शाही कूच) (फक्त संगीत, शब्द नाहीत)<ref group="टीप">'शाही गान' म्हणूनही वापरले जाते</ref> |राष्ट्रीय_भाषा = [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] (कास्तेयानो))<ref group="टीप">स्पेनच्या काही स्वायत्त संघांमध्ये स्पॅनिशबरोबरच [[गॅलिशियन भाषा|गॅलिशियन]], [[बास्क भाषा|बास्क]], [[कातालान भाषा|कातालान]] [[ऑक्सितान भाषा|ऑक्सितान]], [[अरेनिस भाषा|अरेनिस]] या भाषा अधिकृत आहेत. </ref> |इतर_प्रमुख_भाषा = [[गॅलिशियन भाषा|गॅलिशियन]], [[बास्क भाषा|बास्क]], [[कातालान भाषा|कातालान]] |राष्ट्रीय_चलन = [[युरो]] ([[इ.स. १९९९|१९९९ पासून]])<br />[[स्पॅनिश पेसेटा]] ([[इ.स. १९९९|१९९९ पर्यंत]]) |इयू_प्रवेश = १ जानेवारी १९८६ |क्षेत्रफळ_क्रमवारी_क्रमांक = ५० |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = ५,०४,७८२ |क्षेत्रफळ_जलव्याप्त_टक्के = १.०४ |लोकसंख्या_क्रमवारी_क्रमांक = २९ |लोकसंख्या_संख्या = ४,५२,००,७३७ ([[इ.स. २००७|२००७]]चा अंदाज)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L=1|title=स्पेनच्या [[जानेवारी १]] [[इ.स. २००७|२००७]] रोजी असलेल्या लोकसंख्येची अधिकृत आकडेवारी|प्रकाशक=Instituto Nacional de Estadística de España (स्पेनची राष्ट्रीय संख्याशास्त्र संस्था)|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080524050305/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L=1|url-status=dead}}</ref> |लोकसंख्या_घनता = ८७.८ |प्रमाण_वेळ = [[मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ]]<ref group="टीप">[[कॅनरी द्वीपसमूह]]ावर [[पश्चिम युरोपीय प्रमाणवेळ]] ही प्रमाणवेळ वापरली जाते.</ref> |यूटीसी_कालविभाग = + १:०० |आंतरराष्ट्रीय_दूरध्वनी_क्रमांक = ३४ |आंतरजाल_प्रत्यय = .es, .cat, .eu<ref group="टीप">युरोपीय महासंघाचा सदस्य म्हणून .eu आणि कातालान भाषिक प्रदेशात .cat हे प्रत्यय वापरले जातात.</ref> |जीडीपी_क्रमवारी_क्रमांक = ११ |जीडीपी_डॉलरमध्ये = १,३५१ अब्ज<ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=10|title=आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधिचा अहवाल<!-- Bot generated शीर्षक -->}}</ref> |जीडीपी_राष्ट्रीय_चलनामध्ये = |दरडोई_जीडीपी_क्रमवारी_क्रमांक = २५ |दरडोई_जीडीपी_डॉलरमध्ये = २६, ३२० |दरडोई_जीडीपी_राष्ट्रीय_चलनामध्ये = }} '''स्पेन''' ([[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]]:[[मिडिया:स्प-एस्पान्या.ogg|(España)एस्पान्या]]) ([[आंतरराष्ट्रीय उच्चारानुरूप अक्षर पद्धती]]|es'paɲa), अधिकृत नाव '''स्पेनचे राजतंत्र''' (स्पॅनिश:Reino de España '''रेइनो दे एस्पान्या''') हा [[दक्षिण युरोप]]ामध्ये वसलेला एक [[देश]] आहे.<ref group="टीप"> स्पॅनिश घटनेत स्पेनच्या अधिकृत नावासंबंधी कोणताही स्पष्ट उल्लेख नाही. स्पेनसंदर्भात बोलताना साधारणत: एस्पान्या (España), स्पेन (Spain), स्पॅनिश राज्य (Estado español), स्पॅनिश राष्ट्र (Nación española) असा उल्लेख केला जातो. इ.स. १९८४ मध्ये स्पेनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने "आंतरराष्ट्रीय करारांमध्ये स्पेनचा "स्पेन" किंवा "स्पेनचे प्रजातंत्र" यांपैकी कोणताही उल्लेख अधिकृत समजला जाईल" अशी घोषणा केली.</ref> स्पेनच्या अखत्यारित [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रातील]] बालेआरिक व कॅनेरी बेटे आणि [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक समुद्रातील]] काही बेटे तसेच उत्तर [[आफ्रिका|आफ्रिकेतील]] काही भूभाग आहे. स्पेनच्या उत्तरेस बिस्के, दक्षिणेस व पूर्वेस भूमध्य समुद्र आणि पश्चिमेस अटलांटिक महासागर असून ह्या देशाच्या सीमा पश्चिमेस [[पोर्तुगाल]], पूर्वेस [[फ्रान्स]] व [[आंदोरा]] आणि दक्षिणेस [[मोरोक्को]] व [[जिब्राल्टर]] यांना लागून आहेत. फ्रान्सनंतर स्पेन हा पश्चिम युरोपमधला दुसरा मोठा व [[इबेरियन द्वीपकल्प|इबेरियन द्वीपकल्पातील]] तीन देशांपैकी सर्वात मोठा देश आहे. [[माद्रिद]] ही स्पेनची [[राजधानी]] व सर्वात मोठे [[शहर]] आहे. स्पेनमध्ये अध्यक्षीय [[लोकशाही]] असून हा देश [[युरोपीय महासंघ|युरोपीय महासंघाचा]] [[इ.स. १९८६|१९८६]] पासून सभासद आहे. हा देश आर्थिकदृष्ट्या विकसित असून स्पॅनिश अर्थव्यवस्था जगात आठव्या आणि युरोपीय महासंघात पाचव्या क्रमांकावर आहे. == इतिहास == {{मुख्य|स्पेनचा इतिहास}} स्पेनचा इतिहास खूप प्राचीन आहे. [[रोमन साम्राज्य|रोमन साम्राज्यात]] स्पेनची भरभराट झाली आणि हा देश रोमन साम्राज्यातील महत्त्वाच्या प्रांतांपैकी एक म्हणून उदयास आला. मध्ययुगाच्या सुरुवातीच्या काळात स्पेन जर्मेनिक अंमलाखाली आला. पुढे अरबांच्या आक्रमणानंतर जवळजवळ संपूर्ण स्पेन [[खिलाफत|अरब साम्राज्याचा]] भाग होऊन [[इस्लाम धर्म|मुस्लिम]] अंमलाखाली आला. उत्तरेकडील [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन]] राज्यांनी प्रदीर्घ लढा देऊन हळूहळू मुस्लिम अंमलाचे उच्चाटन केले आणि [[इ.स. १४९२|१४९२]] पर्यंत हा प्रदेश अरब साम्राज्यातून पूर्णपणे मुक्त केला. त्याचवर्षी [[ख्रिस्तोफर कोलंबस|ख्रिस्तोफर कोलंबसने]] अमेरिका खंडाचा शोध लावला आणि स्पेनच्या जागतिक साम्राज्याची सुरुवात झाली. [[इ.स.चे १६ वे शतक|सोळाव्या शतकापर्यंत]] स्पेन हे युरोपातील सर्वात शक्तिशाली राज्य म्हणून प्रस्थापित झाले आणि हा दबदबा [[इ.स.चे १७ वे शतक|सतराव्या शतकाच्या]] मध्यापर्यंत कायम राहीला. मात्र सततच्या युद्धांमुळे आणि इतर अंतर्गत प्रश्नांमुळे साम्राज्याचे विघटन झाले. [[इ.स.चे २० वे शतक|विसाव्या शतकाच्या]] मध्यापर्यंत स्पेनमध्ये हुकुमशाही प्रस्थापित झाली आणि देशाला आर्थिक व राजकीय स्थैर्य प्राप्त झाले. [[इ.स. १९८६|१९८६]] मध्ये युरोपीय महासंघात सामील झाल्यापासून स्पेनने आर्थिक व सांस्कृतिक नवनिर्मितीचा काळ अनुभवला आहे. === नावाची व्युत्पत्ती === स्पेनचे खरे नाव ''एस्पान्या'' असून स्पेन हा त्याचा इंग्लिश उच्चार आहे. रोमन काळात हा प्रदेश इस्पानिया म्हणून ओळखला जात होता व या नावावरून एस्पान्या हे नाव पडले. ग्रीक या प्रदेशास इबेरिया (इबेर (एब्रो) नदीचा प्रदेश) म्हणून ओळखत होते. इस्पानिया या नावाचा पहिला उल्लेख इ.स.पूर्व २०० व्या शतकात केला गेल्याचे आढळते. पाचवा एनो नावाच्या कवीने प्रथम हा शब्द वापरला. इस्पानिया हा लॅटिन शब्द आहे, मात्र या शब्दाचा उगम कसा झाला याबाबत मतभेद आहेत कारण लॅटिन भाषेत याचे संदर्भ मिळत नाहीत. [[File:Aldabe, Centro Civico; Calle herreria; Vitoria Gasteiz.jpg|thumb|अल्दाबे, नागरी केंद्र; लोहार गल्ली; व्हिटोरिया गॅस्टेझ]] === प्रागैतिहासिक आणि रोमनपूर्व काळ === {{मुख्य|प्रागैतिहासिक स्पेन}} सुमारे ३५,००० वर्षांपूर्वी आधुनिक मानवाने क्रो-मॅग्नन मानवाच्या रूपात इबेरियन द्वीपकल्पावर पहिल्यांदा पाऊल ठेवले. आधुनिक मानवाच्या सुरुवातीच्या वसाहती पिरेनिस पर्वतांमध्ये होत्या. उत्तर स्पेनमध्ये कान्ताब्रिया संघातील आल्तामिरा गुहा अशा वसाहतींपैकी आहे. ही गुहा आपल्या भित्तिचित्रांसाठी प्रसिद्ध आहे. या भित्तिचित्रांची निर्मिती सुमारे १५,००० वर्षांपूर्वी केली गेली असावी असा अंदाज आहे. आधुनिक मानवाच्या आगमनापूर्वी १२ लाख वर्षे या प्रदेशात निअँडरथल मानवाची वस्ती असल्याचे पुरावे आतापुएर्सा येथील उत्खननात मिळाले आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm|title='युरोपातला सर्वात जुना दात' सापडला - बी.बी.सी.वरील बातमी |प्रकाशक=बी.बी.सी.|date=30 June 2007|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> ''इबेरियन'' आणि ''केल्ट'' ह्या रोमनपूर्व काळात स्पेनमधील मुख्य जमाती होत्या. इबेरियन लोक दक्षिणेस भूमध्य समुद्राच्या किनारी प्रदेशात व केल्ट उत्तरेस अटलांटिक समुद्राच्या किनारी प्रदेशात रहात होते. द्वीपकल्पाच्या मध्यभागात या दोन्ही जमातींच्या मिश्र वस्त्या होत्या ज्या ''केल्टायबेरियन'' म्हणून ओळखल्या जातात. स्पेनमधल्या अनेक शहरांची नावे या जमातींच्या मूळ वसाहतींच्या नावांवरून अस्तित्त्वात आली आहेत. उदा.- एल्चे (मूळ लिसि), लेरिदा (मूळ लेर्दा). स्पेनमधल्या सर्वात लांब नदीला एब्रो हे नावदेखील इबेरियन लोकांमुळे पडले. ह्या दोन मुख्या जमाती वगळता इतर वंशिक समूहांच्या वस्त्या सध्याच्या आंसालुसिया संघातील मैदानी प्रदेशात होत्या. ख्रिस्तपूर्व ५०० ते ३०० दरम्यान ग्रीक आणि फिनिशियन व्यापाऱ्यांनी आपल्या वखारी आणि व्यापारी वसाहती भूमध्य समुद्राच्या किनारी प्रदेशात उभारल्या. पुढे यांपैकी काही वसाहतींचा विकास होऊन आजची स्पॅनिश शहरे उदयास आली. मालागा, आम्पुरियास, आलिसान्ते ही त्यांपैकी काही शहरे आहेत. उत्तर आफ्रिकेतील फिनिशियन वसाहतींमधून उदयास आलेल्या कार्थेज साम्राज्याने पुढे संपूर्ण इबेरियन द्वीपकल्पावर ताबा मिळवला आणि या प्रदेशास ''नवीन कार्थेज'' (कार्तागो नोवा) असे नाव दिले. सध्याच्या कार्ताहेना या शहराचे नाव मूळ कार्तागो नोवा या शब्दावरून आले. बार्सेलोना हे विख्यात शहर कार्थेज राजा हमिल्कर बार्का याने वसविले. आपल्या कुटुंबाच्या नावावरून त्याने या शहरास बार्सिनो हे नाव दिले, ज्यावरून बार्सेलोना हे नाव आले. ===इस्पानिया=== [[दुसरे प्युनिक युद्ध|दुसऱ्या प्युनिक युद्धादरम्यान]] (साधारणतः इ.स.पूर्व २१० ते २०५ दरम्यान) रोमन साम्राज्याने भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यालगत असणाऱ्या सर्व कार्थेज वसाहती आपल्या ताब्यात घेतल्या, ज्यामुळे पुढे संपूर्ण इबेरियन द्वीपकल्प रोमनांच्या नियंत्रणाखाली आला. सुमारे ५०० वर्षे टिकलेल्या या अंमलाचे श्रेय रोमन कायदा, भाषा आणि त्यांनी बांधलेल्या रस्त्यांच्या जाळ्याकडे जाते.<ref name="hispania">{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Payne |पहिलेनाव=Stanley G. | title = स्पेन आणि पोतर्तुगालचा इतिहास; विभाग पहिला: प्राचीन इस्पानिया |प्रकाशक=The Library of Iberian Resources Online |दिनांक=1973 |दुवा=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> मूळनिवासी असलेल्या केल्ट आणि इबेरियन लोकांचे टप्प्याटप्प्याने रोमनीकरण झाले तसेच त्यांच्या स्थानिक प्रमुखांचा रोमन अभिजनवर्गात प्रवेश झाला.<ref name="country">{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Rinehart |पहिलेनाव=Robert |सहलेखक=Seeley, Jo Ann Browning | title = देशांचा अभ्यासः स्पेन - इस्पानिया|प्रकाशक=Library of Congress Country Series |दिनांक=1998 |दुवा=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref><ref group="टीप">रोमन अभिजन वर्गाकडून पाळली जाणारी जमीन मालकीची पद्धत ([[लातिफुन्दिया]]) तत्कालीन इबेरियन जमीन मालकीच्या पद्धती ऐवजी वापरली जाऊ लागली.</ref> [[चित्र:Merida 6127.JPG|thumb|left| रोमनांनी बांधालेले [[मेरिदा]] येथील सभागृह.]] रोमनांनी आधीपासून अस्तित्त्वात असलेल्या [[लिस्बन]](''Olissis bona ओलिसिस बोना''), [[तारागोना]](''Tarraco ताराको'') या शहरांचा विकास केला तसेच अनेक नवीन शहरे देखिल वसवली. उदा.:[[झारागोझा]](''Caesaraugusta सेयासाराउगुस्ता''), [[मेरिदा]](''Augusta Emerita औगुस्ता एमेरिता''), [[वालेन्सिया]](''Valentia'' वालेन्तिया), [[लेओन]](''Legio Septima लेजिओ सेप्तिमा''), [[बादाखोस]](''Pax Augusta पाक्स औगुस्ता''), आणि [[पालेन्सिया]]("Παλλαντία Pallas" ''Ateneia पालास आतेनेइया''). रोमान अंमलाखाली या प्रांताची अर्थव्यवस्था भरभराटीस आली. [[इस्पानिया]] म्हणून ओळखला जाणाऱ्या ह्या प्रांताची रोमन साम्राज्याचे धान्याचे कोठार म्हणून ओळख निर्माण झाली. या प्रांताच्या बंदरांमधून [[सोने]], [[लोकर]], [[ऑलिव्ह तेल]], आणि [[वाईन]] यांची निर्यात सुरू झाली. कालवे व सिंचन प्रकल्पांमुळे या प्रदेशातील कृषी उत्पादन वाढले; यातील काही आजही अस्तित्त्वात आहेत. [[सम्राट त्राहान]], [[सम्राट थिओडोसियस पहिला]] व तत्त्ववेत्ता [[सेनेका]] यांचा; तसेच [[मार्तियाल]], [[किंतिलियान]] आणि [[लुकान]] या कवींचा जन्म इस्पानियात झाला. इसवी सनाच्या पहिल्या शतकात येथे ख्रिश्चन धर्माचा प्रसार सुरू झाला आणि त्याला दुसऱ्या शतकाखेरीस लोकप्रियता मिळाली.<ref name="country"/> वर्तमान स्पेनमधल्या भाषा, धर्म, परंपरा आणि कायदे यांचा उगम या काळात शोधता येऊ शकेल.<ref name="hispania"/> रोमन साम्राज्याच्या अस्ताला सुरुवात झाल्यानंतर, जर्मेनिक रानटी टोळ्यांनी ५व्या शतकात इस्पानियावर हल्ले करण्यास प्रारंभ केला. [[व्हिसिगॉथ]], [[सुएबि]], [[व्हॅन्डल]] आणि [[अलन]] या टोळ्या पिरेनिस पर्वत ओलांडून स्पेनमध्ये आल्या. रोमनीकरण झालेले व्हिसिगॉथ इ.स.४१५ मध्ये स्पेनमधे आले. या एकाधिकारशाहीने रोमन कॅथोलिक धर्म स्वीकारल्यानंतर ईशान्येस विखुरलेले सुएबि टोळ्यांचे आणि आग्नेयेस विखुरलेले [[बायझेंटाईन साम्राज्य|बायझन्टाईन]] साम्राज्यातले प्रदेश जिंकून इबेरिया द्वीपकल्पाच्या बऱ्याच मोठ्या भागावर ताबा मिळवला. === मुस्लिम अंमल === {{मुख्य|अल्-अंदालुस}} आठव्या शतकात सन ७११ ते सन ७१८ दरम्यान उत्तर आफ्रिकेतील [[बर्बर]] अथवा [[मूर]] जातीच्या अरबांनी जवळजवळ संपूर्ण इबेरिया द्वीपकल्पावर ताबा मिळवला. [[उमय्याद घराणे|उमय्याद घराण्याच्या]] अरब साम्राज्य वाढवण्याच्या प्रयत्नांचा हा एक भाग होता. केवळ उत्तरेच्या डोंगराळ प्रदेशातील काही छोटी राज्ये स्वतंत्र राहिली.<ref group="टीप"> [[इ.स. ७३२]]पर्यंत बर्बर सैन्याची आगेकूच उत्तरेकडे सुरू राहिली आणि शेवटी मध्य फ्रान्समधल्या तोर्स येथील युद्धात त्यांना पराभव स्वीकारावा लागला.</ref> कुराणात उल्लेख असलेले लोक म्हणून ख्रिश्चन आणि यहुदी धर्मियांना आपापल्या धर्माप्रमाणे वागण्याची मोकळीक देण्यात आली, मात्र मुस्लिम नसल्यामुळे त्यांच्यावर अनेक निर्बंधही लादण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/Jews_in_Arab_lands_(gen).html|title=यहुद्यांना मुस्लिम देशांमध्ये मिळणारी वागणूक|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13}} आणि: {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=39|title=विस्मरणातले स्थलांतरित|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|archive-date=2008-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117215705/http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=39|url-status=dead}} *{{वेबॅक आर्किव्ह|दुवा=http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=39|date=20080528021623}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.myjewishlearning.com/history_community/Medieval/IntergroupTO/JewishMuslim/Almohads.htm|title=अल्मोहाद घराणे|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|archive-date=2009-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213223723/http://www.myjewishlearning.com/history_community/Medieval/IntergroupTO/JewishMuslim/Almohads.htm|url-status=dead}}</ref> दरम्यान धर्मांतराचे प्रमाणही हळूहळू वाढत राहिले. १० व्या आणि ११ व्या शतकातल्या अनेक सामूहिक धर्मांतरांमुळे एक वेळ अशीही आली की मुस्लिमांची संख्या ख्रिश्चनांपेक्षा जास्त झाली.<ref name="chap2">{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Payne |पहिलेनाव=Stanley G. | title = स्पेन आणि पोतर्तुगालचा इतिहास; विभाग दुसरा: अल्-अंदालुस|प्रकाशक=The Library of Iberian Resources Online |दिनांक=1973 |दुवा=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> [[चित्र:Mosque Cordoba.jpg|thumb|left|[[कोर्दोबा]] येथील [[माझ्कीता]] मशीदीचा अंतर्भाग. स्पेनच्या एकत्रीकरणानंतर हिचे चर्चमध्ये रूपांतर करण्यात आले.]] खुद्द इबेरियातला मुस्लिम समाजही दुभंगलेल्या अवस्थेत होता आणि या समाजात सामाजिक तेढही होती. ज्यांनी इबेरियावर हल्ल्यासाठी सैन्य पुरवले त्या उत्तर आफ्रिकेतल्या मूर लोकांचे मध्यपूर्वेतल्या अरब सत्ताधीशांशी खटके उडत होते.<ref group="टीप">उत्तर स्पेनमधला ''मध्य मेसेता'' हा भाग अरबांनी बर्बरांना राहण्यासाठी दिला होता. बर्बरांनी पुढे या राहण्यास अवघड असलेल्या भागात स्थायिक होण्याचे प्रयत्न सोडून दिले.</ref> पुढे मूर लोकांची संख्या वाढल्यावर ग्वादाल्किविर नदीचे खोरे, वालेन्सिया येथील किनारी मैदानी प्रदेश आणि ग्रानादाचा डोंगराळ भाग येथे त्यांची सत्ता स्थापन झाली.<ref name="chap2"/> स्पेनमधल्या मुस्लिम [[कोर्दोबा खलिफत|खलिफतीची]] [[कोर्दोबा]] ही राजधानी होती. [[मध्ययुगीन युरोप|मध्ययुगीन युरोपातले]] हे सर्वात मोठे, सर्वात श्रीमंत आणि सर्वात सुसंस्कृत शहर होते.<ref group="टीप">स्पेनमधल्या मुस्लिम राजवटीच्या प्रभावामुळे मध्ययुगीन युरोपातील शहरांच्या वाढीस आणि सांस्कृतिक विकासास चालना मिळाली; मात्र युरोपातील शहरे तत्कालीन कोर्दोबा शहराच्या पातळीवर येईपर्यंत १२वे शतक उजाडले.</ref> भूमध्य समुद्रामार्गे होणारा व्यापार आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीला या काळात बहर आला. मध्यपूर्वेतल्या व उत्तर आफ्रिकेतल्या बौद्धिक संपन्नतेची अरबांनी या प्रदेशास ओळख करून दिली. या काळात अभिजात [[ग्रीक संस्कृती]]चे पश्चिम युरोपमध्ये पुनरुज्जीवन करण्यात यहुदी आणि मुस्लिम विद्वानांनी महत्त्वाचे योगदान दिले. रोमन, यहुदी आणि मुस्लिम संस्कृतींमधल्या परस्पर देवाणघेवाणीमुळे या प्रदेशाची स्वतःची एक विशिष्ट संस्कृती उदयास आली.<ref name="chap2"/> या काळात लोकसंख्येचा मोठा भाग शहरांबाहेर गावांमध्ये रहात होता. रोमन काळातले जमिनीच्या मालकी हक्कांसंबंधीचे नियम या काळातही चालू राहिले. अरब सत्ताधीशांनी जमिनीचे मालकी हक्क मान्य केल्यामुळे व नवीन पिके आणि नवीन शेतीच्या पद्धती आणल्यामुळे शेतीच्या विकासात आणि धान्य उत्पादनात प्रचंड वाढ झाली. मात्र ११ व्या शतकापर्यंत कोर्दोबा खलिफतिचे तुकडे पडून तिचे [[तैफा]] या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या संस्थानांमधे विभाजन झाले. एकमेकांशी सतत शत्रुत्व ठेवून वागणाऱ्या या राज्यांमुळे छोट्या ख्रिश्चन राज्यांना आपल्या सीमा विस्तारण्याची आणि सामर्थ्य वाढवण्याची संधी मिळाली.<ref name="chap2"/> उत्तर आफ्रिकेत राज्य करणाऱ्या [[अल्मोर्विद]] आणि [[अल्मोहाद]] घराण्याच्या राज्यकर्त्यांच्या आगमनामुळे आणि त्यांनी लागू केलेल्या कर्मठ इस्लामच्या कडक अंमलबजावणीमुळे मुस्लिम संस्थानांची एकजूट होण्यास मदत झाली. मात्र सुरुवातीला उत्तर स्पेनमध्ये यश मिळूनही ख्रिश्चन राज्यांच्या वाढत्या लष्करी शक्तीला रोखण्यास ही एकजूट कमी पडली.<ref name="country"/> === स्पेनचे एकत्रीकरण === {{मुख्य|रेकोन्किस्ता}} '''रेकोन्किस्ता''' (''Reconquista'' : पुनर्विजय) हा शब्दप्रयोग स्पेनमधल्या ख्रिश्चन राज्यांच्या झालेल्या विस्तारास उद्देशून करण्यात येतो. कित्येक शतके चाललेल्या या विस्ताराची सुरुवात सन ७२२ मध्ये [[कोवादोंगा]] येथे झालेल्या [[कोवादोंगाचे युद्ध|युद्धापासून]] झाली असे मानण्यात येते. या युद्धात ख्रिश्चन सैन्याने मुस्लिम सैन्यावर मिळवलेला विजय [[आस्तुरियाचे राज्य|आस्तुरिया संस्थानाची]] स्थापना होण्यास कारणीभूत ठरला, तर उत्तरेस पिरेनिस पर्वताच्या पलीकडे गेलेल्या मुस्लिम सैन्याला मध्य फ्रान्समध्ये पराभव स्वीकारावा लागला. शेवटी मुस्लिम सैन्याने माघार घेऊन पिरेनिस पर्वताच्या दक्षिणेस असलेल्या [[एब्रो नदी|एब्रो]] आणि [[दुएरो नदी|दुएरो]] नद्यांदरम्यानच्या सुरक्षित प्रदेशात आश्रय घेतला. मध्ययुगीन युरोपातले सर्वात पवित्र स्थळ [[सान्तियागो दे कोम्पोस्तेला]] असलेल्या गालिसिया राज्यातून सन ७३९ पर्यंत मुस्लिमांचे पूर्णपणे उच्चाटन झाले. काही काळाने [[फ्रँक लोकं|फ्रँक]] सैन्याने पिरेनिस पर्वताच्या दक्षिणेस आपले परागणे स्थापन केले, ज्यांचे रूपांतर पुढे नावारे, आरागोन आणि कातालोनिया संस्थानांमध्ये झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Rinehart |पहिलेनाव=Robert |सहलेखक=Seeley, Jo Ann Browning | title = देशांचा अभ्यासः स्पेन - कास्तिये आणि आरागोन|प्रकाशक=Library of Congress Country Series |दिनांक=1998 |दुवा=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> === स्पॅनिश साम्राज्याचा उदय === {{मुख्य|स्पॅनिश साम्राज्य}} [[चित्र:Portrait_of_Philip_II_of_Spain_by_Sofonisba_Anguissola_-_002.jpg|thumb|right|[[फिलिप दुसरा, स्पेन|फिलिप दुसरा]]]] [[आरागोन|अरागॉन]] आणि [[कॅस्तिल]]च्या एकत्रीकरणानंतर आधुनिक स्पेनचा उदय झाला व स्पॅनिश साम्राज्याची मुहुर्तमेढ रोवली गेली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/Imperial.html|title=Imperial Spain|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|प्रकाशक=University of Calgary}}</ref> सोळाव्या आणि सतराव्या शतकात स्पेन युरोपमधील अग्रगण्य शक्ती होती. हे पद आपल्याला आधीन देश व प्रदेशांशी होणाऱ्या व्यापारातून व तेथून लुटून आणलेल्या संपत्तीमुळे स्पेनला प्राप्त झाले. सोळाव्या शतकात [[चार्ल्स पहिला, स्पेन|चार्ल्स पहिला]] व [[फिलिप दुसरा, स्पेन|फिलिप दुसरा]] या राजांची कारकिर्दी स्पेनच्या सत्तेचा सर्वोच्च बिंदु समजला जातो. या काळातच [[स्पॅनिश-इटालियन युद्ध]], [[कॉम्युनेरोसचा उठाव]], [[डच उठाव]], [[मॉरिस्को उठाव]], [[ऑट्टोमन-हाब्सबर्ग युद्ध]], [[ॲंग्लो-स्पॅनिश युद्ध (१५८५)|ॲंग्लो-स्पॅनिश युद्ध]] आणि [[स्पेन-फ्रांस युद्ध]] यांत स्पेनने सरशी मिळवली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Payne |पहिलेनाव=Stanley G. | title = A History of Spain and Portugal; Ch. 13 The [[Spanish Empire]] |प्रकाशक=The Library of Iberian Resources Online |वर्ष=1973 |दुवा=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> [[चित्र:Spanish Galleon.jpg|thumb|left|स्पॅनिश [[गॅलियन]]प्रकारची नौका त्या देशाच्या समृद्धीचे प्रतीक झाली.]] या व यानंतरच्या काळात स्पॅनिश साम्राज्य [[दक्षिण अमेरिका]], [[मध्य अमेरिका]], [[मेक्सिको]], सध्याच्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचा]] दक्षिण व पश्चिम भाग, [[फिलिपिन्स|फिलिपाईन्स]], [[गुआम]], [[मेरियाना द्वीपसमूह]], [[इटली]]चा उत्तर भाग, [[बेल्जियम]], [[लक्झेंबर्ग]], [[नेदरलँड्स]] सह जगाच्या कानाकोपऱ्यांतून दूरवर पसरले. ''या साम्राज्यावर कधी सूर्य अस्त होत नाही'' असे म्हणले जायचे. (हेच नंतर इंग्लिश साम्राज्याबद्दल म्हणले गेले.) या सुमारास स्पेनने अनेक धाडसी शोधकांना आश्रय देउन त्यांना जगाच्या पाठीवर नवनवीन प्रदेश शोधण्यास पाठवले. त्यांच्या पाठोपाठ स्पॅनिश व्यापारी व तद्नंतर सैन्य येउन पोचले व युरोपियन साम्राज्यवादाचा पाया घातला गेला. सोळाव्या शतकाअखेर स्पेनच्या मिळकतीचा पाचवा हिस्सा केवळ अमेरिकेतून येणारी चांदी होती. जवळजवळ फुकटात मिळवलेली ही चांदी स्पेन [[भारत]], [[चीन]] व [[ओस्मानी साम्राज्य|ऑट्टोमन साम्राज्यांत]] पाठवत असे व बदल्यात मसाले व इतर सामग्री विकत घेत असे. सतराव्या शतकाच्या मध्यापासून स्पॅनिश साम्राज्याच्या अस्तापर्यंत स्पेनने २.८ कोटी किलो चांदी फक्त चीनमध्ये पाठवल्याची नोंद आहे. हे सोने सुरुवातील स्पेनमधून [[रेशीममार्ग|रेशीममार्गे]] पाठवण्यात येई पण [[मनिला गॅलियन]]ची सुरुवात झाल्यावर हा मार्ग जास्त सुकर व त्वरित झाला. संपत्तीबरोबरच स्पॅनिश शोधकांनी या नवीन जगातून विविध प्रकारच्या वनस्पती, प्राणी आणि विद्वत्ताही युरोपमध्ये नेली, ज्यामुळे युरोपच्या उरलेल्या जगाबद्दलचा दृष्टिकोन कायमचा बदलला.<ref>{{स्रोत पुस्तक |आडनाव=Thomas |पहिलेनाव=Hugh |लेखकदुवा=Hugh Thomas | title = Rivers of gold: the rise of the Spanish Empire |प्रकाशक=George Weidenfeld & Nicholson |वर्ष=2003 |स्थान=London |पृष्ठे=''passim''|आयएसबीएन=978-0297645634}}</ref> ही सांस्कृतिक प्रगती आता [[स्पॅनिश सुवर्णकाळ]] म्हणून ओळखली जाते. सोळाव्या शतकाच्या अखेरीस व सतराव्या शतकाच्या सुरुवातीला स्पेनवर चहुबाजूंनी संकटे येऊ घातली होती. ऑट्टोमन साम्राज्याला धार्जिणे असलेल्या [[बार्बरी चाचे|बार्बरी चाच्यांनी]] गुलाम पकडून नेण्यासाठी घातलेल्या धाडींनी किनारपट्टीवरील जीवन अवघड झाले होते तर त्याच वेळी इस्लामी साम्राज्यवाद स्पेनवर घाट घालत होता. याचवेळी स्पेनचे [[इटली]] व [[फ्रान्स|फ्रांस]]शी अधिकृत युद्ध चालूच होते. [[प्रोटेस्टंट सुधारणा|प्रोटेस्टंट सुधारणेमुळे]] [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन धर्मात]] पडलेल्या फुटीने स्पेन या युद्धांत खोलवर खेचले गेले. याचा परिणाम सततची युद्धे व त्यामुळे येणारी अस्थिरता ही होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|title=The Seventeenth-Century Decline|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|प्रकाशक=The Library of Iberian resources online}}</ref> शतकाच्या मध्यात स्पेनमध्ये प्लेगचा प्रादुर्भाव झाला आणि युद्धांनी जेरीस आलेल्या साम्राज्यावर अवकळा पसरली.<ref>[http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm Chapter 15: A History of Spain and Portugal], Stanley G. Payne</ref> आत्तापर्यंतच्या धर्मकारणावरून केलेल्या युद्धात स्पेनने आपली संपत्ती पणाला लावली होती. ती आता तुटपुंजी वाटायला लागली व याचा प्रभाव एकंदर युरोपीय अर्थतंत्रावर झाला. स्पेनला जरी प्रोटेस्टंट सैन्याचे आक्रमण थोपवून धरण्यात यश आले असले तरी पोर्तुगाल आणि नेदरलँड्सला स्वातंत्र्य देणे भाग पडले. याशिवाय फ्रांसचा जिंकून घेतलेला प्रदेशही गमावला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Payne |पहिलेनाव=Stanley G. | title = A History of Spain and Portugal; Ch. 14 Spanish Society and Economics in the Imperial Age |प्रकाशक=The Library of Iberian Resources Online |वर्ष=1973 |दुवा=http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> युरोपमध्ये ही परिस्थिती असली तरी युरोपबाहेरील स्पेनचे प्रचंड साम्राज्य अबाधित राहिले. एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत त्याला कोणी हात लावण्याची हिंमत केली नाही. या पडतीमुळे स्पेनच्या राज्याचा उत्तराधिकाऱ्यांत वाद सुरू झाले आणि अठराव्या शतकाच्या सुरुवातीला झालेल्या स्पॅनिश वॉर ऑफ सक्सेशन{{मराठी शब्द सुचवा}} आणि नागरी युद्धात स्पेनने युरोपमधील आपल्या अनेक वसाहती गमावल्या आणि युरोपमधील अग्रगण्य सत्तास्थान सोडले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Rinehart |पहिलेनाव=Robert |सहलेखक=Seeley, Jo Ann Browning | title = A Country Study: Spain - Spain in Decline |प्रकाशक=Library of Congress Country Series |वर्ष=1998 |दुवा=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> या दरम्यान बर्बन राजवंशाने सत्ता हस्तगत केली. पहिला बर्बन राजा [[फिलिप पाचवा, स्पेन|फिलिप पाचव्याने]] परत कॅस्तिल आणि अरागॉनचे एकत्रीकरण केले, स्थानिक सरदार, दरखदारांची सत्ता काढून घेतली व परत एक स्पॅनिश राष्ट्र स्थापन केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Rinehart |पहिलेनाव=Robert |सहलेखक=Seeley, Jo Ann Browning | title = A Country Study: Spain - Bourbon Spain |प्रकाशक=Library of Congress Country Series |वर्ष=1998 |दुवा=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> अठराव्या शतकाअखेर व एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला पुन्हा समृद्धी वाढायला लागली. बर्बन राजांनी फ्रांसच्या धर्तीवर राज्यकारभार व अर्थतंत्र चालवण्यास सुरुवात केली. एकोणिसाव्या शतकाअखेर पुन्हा एकदा व्यापारउदीम सुरू झाला. ब्रिटिश वसाहतींना व [[अमेरिकन क्रांती|अमेरिकन स्वातंत्र्ययुद्धात]] अमेरिकेला सैनिकी मदत केल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय संबंध सुधारण्यास मदत झाली व स्पेन पुन्हा प्रगत राष्ट्रांत गणला जाऊ लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |आडनाव=Gascoigne |पहिलेनाव=Bamber | title = History of Spain: Bourbon dynasty: from AD 1700 |प्रकाशक=Library of Congress Country Series |वर्ष=1998 |दुवा=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?HistoryID=ab50&ParagraphID=iss#iss |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09}}</ref> === नेपोलियनचे आक्रमण === [[चित्र:Carga de los mamelucos restaurado.jpg|thumb|[[२ मे, १८०८]] - [[फ्रांसिस्को गोया]]चे चित्र]] १७९३ साली स्पेनने [[फ्रांसचे पहिले प्रजासत्ताक|फ्रांसच्या प्रजासत्ताक]] विरुद्ध युद्ध पुकारले. याचे कारण फ्रांसने केलेला आपल्या बर्बन वंशीय राजा [[लुई सोळावा, फ्रांस|लुई १६व्याचा]] वध असे दिले गेले. यामुळे स्पेनमध्ये फ्रांसधार्जिण्या उच्चवर्गाविरुद्ध जनमत तयार झाले. १७९५पर्यंत या युद्धात स्पेनची हार अटळ दिसू लागली व फ्रांसशी मानहानीकारक तह करावा लागला ज्यानुसार स्पेनला फक्त नावापुरते स्वतंत्र अस्तित्त्व राहिले. १७९६मध्ये स्पेनने [[ग्रेट ब्रिटन]] व [[पोर्तुगाल]]विरुद्ध युद्ध पुकारले. खिळखिळे झालेले अर्थतंत्र, सैन्य आणि इतर कारणांची जबाबदारी घेऊन स्पेनच्या राजाने पदत्याग केला. [[फ्रान्स|फ्रांस]]च्या सम्राट [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ने आपला भाऊ [[जोसेफ बोनापार्ट]]ला स्पेनचा राजा केले. फ्रांसने बसवलेल्या राजाचा स्पेनच्या नागरिकांनी पहिल्यापासून धिक्कारच केला. [[मे २]], [[इ.स. १८०८]] रोजी [[माद्रिद]]मधील नागरिकांनी फ्रेंच सैन्याविरुद्ध उठाव केला. या बरोबरच इतरही अनेक ठिकाणी फ्रेंच सैन्याला हाकलून देण्याची तजवीज सुरू झाली. या घटनेला आता स्पेनच्या स्वातंत्र्ययुद्धाची सुरुवात मानले जाते.<ref>(Gates 2001, p.20)</ref> परिस्थिती हाताबाहेर जात असल्याचे पाहून नेपोलियनला स्वतःला दखल देणे भाग पडले. मोठ्या सैन्यासह स्पेनवर चाल करून त्याने स्पॅनिश व मध्येच घुसू पाहणाऱ्या ब्रिटिश सैन्याला [[कॉरुना]] येथे मात दिली. पण स्पेनच्या स्थानिक लोकांनी गनिमी काव्याने लढाया सुरूच ठेवल्या. इकडे [[आर्थर वेलेस्ली, ड्युक ऑफ वेलिंग्टन|आर्थर वेलेस्लीने]] आपल्या ब्रिटिश सैन्यात [[पोर्तुगाल]]च्या सैन्याचा समावेश केला व पूर्वेकडून चाल केली. याच सुमारास नेपोलियन रशियात अडकून पडला होता. शेवटी फ्रांसने १८१४मध्ये स्पेनमधून काढते पाउल घेतले व [[फर्डिनांड सातवा, स्पेन|फर्डिनांड सातवा]] स्पेनच्या राजेपदी आला.<ref>(Gates 2001, p.467)</ref> हा वीस वर्षांचा काळ स्पेनसाठी घातक होता. यात देशाच्या अर्थतंत्राचे दिवाळे निघाले आणि जनतेत मोठी फूट पाडली. सैन्याचे वा राजकारण्यांचे लक्ष देशांतर्गत असल्यामुळे युरोपबाहेरील वसाहतींकडे दुर्लक्ष झाले व [[क्युबा]] व [[पोर्तो रिको]] सोडल्यास लॅटिन अमेरिकेतील जवळजवळ सगळ्या वसाहती एक-एक करून स्पेनच्या हातातून निसटायला सुरुवात झाली. === आधुनिक स्पेन === विसाव्या शतकाच्या सुरुवातील स्पेननेही [[आफ्रिकेची कुतरओढ|आफ्रिकेच्या कुतरओढीत]] भाग घेतला. युरोपीय देशांनी तोडलेल्या लचक्यांपैकी स्पेनच्या वाट्याला [[पश्चिम सहारा]], [[मोरोक्को]] आणि [[विषुववृत्तीय गिनी]] हे प्रदेश आले. मोरोक्कोत झालेल्या १९२० च्या रिफ युद्धात पराभव झाल्याने स्पेनमधील राजेशाही व्यवस्था खिळखिळी झाली. पंतप्रधान [[मिगेल प्रिमो दि रिव्हेरा]]ने १९२३-३१ दरम्यान हुकुमशहा म्हणून स्पेनवर राज्य केले. [[स्पेनचे दुसरे प्रजासत्ताक|१९३१ च्या दुसऱ्या प्रजसत्ताकच्या]] स्थापनेनंतर रिव्हेराची हुकुमशाही संपली. या व्यवस्थेत [[पाईज बास्को|बास्क]], [[कातालोनिया]] आणि [[गॅलिशिया]] प्रदेशांना स्वायत्त प्रदेश जाहीर करण्यात आले. याचबरोबर स्त्रीयांना मतदानाचा हक्क देण्यात आला. [[चित्र:Dabrowszczacy przysiegaja wiernosc sprawie Republiki.jpg|thumb|right|स्पेनच्या नागरीयुद्धात आंतरराष्ट्रीय सैन्यातून लढणारे पोलिश स्वयंसेवक.]] अवघ्या ५ वर्षांनी १९३६मध्ये हे प्रजासत्ताक कोसळले व स्पॅनिश नागरी युद्ध सुरू झाले. तीन वर्षांच्या तुंबळ लढाईनंतर जनरल [[फ्रांसिस्को फ्रँको]]च्या नेतृत्वाखालील गटाने स्पेनची सत्ता काबीज केली. यात [[नाझी जर्मनी]] आणि [[इटली]]ने फ्रँकोची मोठी मदत केली होती. या फाशीवादी गटाविरुद्ध लढणाऱ्या रिपब्लिकन गटाला [[सोव्हिएत संघ]], [[मेक्सिको]] तसेच अमेरिकेच्या असंघटित सैनिकांची मदत होती. पाश्चिमात्य देशांनी अधिकृतरीत्या तटस्थतेची भूमिका घेतली होती. यानंतर सुरू झालेल्या [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] स्पेनने तटस्थता घेतली असली तरी त्यांची [[अक्ष राष्ट्रे|अक्ष राष्ट्रांकडे]] सहानुभूती होती. स्पेनच्या लाखो सैनिकांनी दुसऱ्या महायुद्धात दोन्ही बाजूंकडून भाग घेतला होता. या नागरीयुद्धात ५ लाखाहून अधिक व्यक्ती मृत्यू पावल्या<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/3212605/Spanish-Civil-War-crimes-investigation-launched.html Spanish Civil War crimes investigation launched], Telegraph, October 16, 2008</ref> आणि अजून पाच लाख व्यक्ती परागंदा झाल्या.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/2809025.stm Spanish Civil War fighters look back], BBC News, February 23, 2003</ref> [[चित्र:Franco0001.PNG|thumb|left|[[फ्रांसिस्को फ्रँको]]]] फ्रँकोने आपला एकछत्री अंमल बळकट करण्यासाठी देशातील राजकीय पक्षांचे उच्चाटन केले व इतर देशांशी व्यवहार कमी केले. याने स्पेन आर्थिक आणि राजकीयदृष्ट्या मागासला. स्पेनला [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांतही]] प्रवेश देण्यात आला नाही. १९५० च्या दशकात सुरू झालेल्या शीतयुद्धामुळे स्पेनला भौगोलिक महत्त्व प्राप्त झाले व अमेरिका व इतर पाश्चात्यदेशांनी स्पेनची मनधरणी करण्यास सुरुवात केली. [[इ.स. १९५५]] मध्ये स्पेनला संयुक्त राष्ट्रांत प्रवेश देण्यात आला व अमेरिकेने त्यानंतर लगेच तेथे लश्करी तळ उभारले. १९६० च्या दशकात स्पेनने आश्चर्यकारक गतीने आर्थिक प्रगती साधली. ''स्पॅनिश चमत्कार'' म्हणून ओळखलेल्या जाणाऱ्या या काळात स्पेनने मोठी औद्योगिक प्रगती केली. याचबरोबर बाहेरील देशांतील प्रवाशांना आकर्षित करण्यासाठीही मोठे प्रयत्न करण्यात आले. फ्रँको १९७५ मध्ये मृत्यू पावल्यावर राजकुमार [[हुआन कार्लोस पहिला, स्पेन|हुआन कार्लोसने]] राजा या नात्याने राष्ट्रप्रमुखपद धारण केले. फ्रँकोनेच असे होण्याचे मान्य केलेले होते. इ.स. १९७८ मध्ये स्पेनने [[स्पेनचे संविधान (१९७८)|नवीन संविधान]] अंगिकारले व त्यानुसार अनेक अधिकार आपल्या अंतर्गत असलेल्या राज्यांना दिले गेले. स्पेन आता स्वायत्त राज्यांचे राष्ट्र बनले. [[पाईज बास्को|बास्क]] प्रदेशात पूर्णपणे स्वातंत्र्य मागणारी [[ई.टी.ए.]] ही संघटना अजूनही कार्यरत आहे. == भूगोल == {{मुख्य|स्पेनचा भूगोल}} क्षेत्रफळाच्या हिशोबात स्पेन हा जगात ५१व्या क्रमांकाचा सर्वांत मोठा देश आहे. ५,०४,७८२ किमी² क्षेत्रफळाचा हा देश आकारमानाने [[तुर्कमेनिस्तान|तुर्कमेनिस्तानाइतका]] असून [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[कॅलिफोर्निया]] राज्यापेक्षा मोठा आहे. इबेरियन द्वीपकल्पाचा ८४% भाग स्पेनने व्यापलेला आहे. === चतुःसीमा === [[चित्र:स्पेन outline.JPG|thumb|left|200px|स्पेनच्या चतुःसीमा]] स्पेनच्या सीमा पश्चिमेस [[पोर्तुगाल]], दक्षिणेस [[जिब्राल्टर]] व [[मोरोक्को]] आणि ईशान्येस [[फ्रान्स]] ह्यांना लागून आहेत. [[सेयुता]] आणि [[मेलिया]] ही स्पेनची दोन शहरे उत्तर आफ़्रिकेत मोरोक्कोस लागून आहेत. स्पेनच्या ईशान्येस [[पिरेनिस पर्वतरांग]] असून [[फ्रान्स]] आणि [[आंदोरा|आंदोरा संस्थानाच्या]] सीमा ह्या पर्वतरांगेला समांतर आहेत. [[कातालोनिया]] राज्यातील फ्रेंच सीमेजवळील [[यिविया]] हे शहर पिरेनिस पर्वतांमध्ये असून तीन बाजूंनी फ्रान्सने वेढलेले आहे. [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरातील]] [[कॅनरी द्वीपसमूह]] आणि [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्रातील]] बालेआरिक बेटे तसेच [[जिब्राल्टरची सामुद्रधुनी|जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीजवळ]] असलेली आणि प्लाझास दे सोबेरानिया (स्वैर भाषांतर: आधिपत्याखालील जागा) म्हणून ओळखली जाणारी चाफारिने, अल्बोरान, वेलेझ, आलुसेमास, पेरेहिल ही आणि इतर अनेक निर्जन बेटे स्पेनच्या अंकित आहेत. === भौगोलिक संरचना === [[चित्र:स्पेन sat.jpg|thumb|right|150px|नासाने स्पेनचे उपग्रहाद्वारे टिपलेले छायाचित्र]] स्पेनला सुमारे ४,९६४ किमी (एकूण सीमेच्या ८८%) लांबीचा किनारा लाभलेला आहे, तर जमिनीवरील सीमेची लांबी १,९१७.८ किमी (एकूण सीमेच्या १२%)आहे. उत्तरेस बिस्के, पश्चिमेस [[अटलांटिक महासागर]], दक्षिणेस [[भूमध्य समुद्र]] व [[जिब्राल्टरची सामुद्रधुनी]] आणि आग्नेयेस [[बालेआरिक समुद्र]] आहे. कमीतकमी १३ किमी रुंद असलेल्या जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीने स्पेन आणि युरोप खंडाला उत्तर आफ्रिकेपासून वेगळे केले आहे. स्पेनला लाभलेल्या सागरतटांपैकी भूमध्य समुद्रकिनाऱ्याची लांबी १,६६० किमी व अटलांटिक किनाऱ्याची लांबी ७१० किमी आहे. [[चित्र:स्पेन topo.jpg|thumb|left|150px|स्पेनचा भौगोलिक नकाशा]] या देशाचा बराचसा भाग पर्वतरांगा आणि पठारांनी व्यापलेला आहे. स्पेनमधील [[सिएरा नेवाडा]] (हिमपर्वत) ही पर्वतरांग प्रसिद्ध आहे. सुमारे ४५० किमी लांबीची [[पिरेनिस पर्वतरांग]] उत्तरेस बिस्के समुद्रापासून सुरू होऊन दक्षिणेस भूमध्य समुद्राजवळ येऊन संपते. फ्रान्स व स्पेन यांची सीमा या पर्वतरांगेला समांतर आहे. स्पेनचा मध्यभाग पर्वतरांगांनी वेढलेल्या मेसेता नावाच्या, सुमारे ६१० ते ७६० मीटर उंचीच्या पठाराने व्यापलेला आहे. ह्या पर्वतांमधून उगम पावणार-या जवळजवळ १८०० नद्यांपैकी [[ताहो नदी|ताहो]], [[एब्रो नदी|एब्रो]], [[दुएरो नदी|दुएरो]], [[ग्वादिना नदी|ग्वादिना]] आणि [[ग्वादाल्किविर नदी|ग्वादाल्किविर]] ह्या स्पेनमधल्या मुख्य नद्या आहेत. स्पेनमधली सर्वात लांब असलेली [[ताहो नदी|ताहो]] ही नदी ९६० किमी लांब आहे. भूमध्य समुद्राला मिळणाऱ्या एब्रो नदीचा अपवाद वगळता इतर सर्व नद्या अटलांटिक महासागरास जाऊन मिळतात. स्पेनचा किनारी प्रदेश हा मैदानी प्रदेश असून खनिज संपत्तीने समृद्ध आहे. ग्वादाल्किविर नदीच्या खोऱ्यातील आंदालुसिया राज्यातील मैदानी प्रदेश सर्वात मोठा आहे. === हवामान === भौगोलिक परिस्थितिमुळे स्पेनचे हवामान वैविध्यपूर्ण झाले आहे. येथील हवामानाचे ढोबळमानाने तीन भाग पाडले आहेत. * भूमध्य सागरी हवामान === राजकीय विभाग === {{मुख्य|स्पेनचे स्वायत्त संघ}} [[चित्र:स्पेन राजकीय.JPG|350px|right|thumb|स्पेनचे राजकीय विभाग]] स्पॅनिश राज्यघटनेमध्ये स्पेनची व्याख्या "सर्व स्पॅनिश लोकांच्या स्वयंशासित संस्थानांचा मिळून बनलेला देश" अशी करण्यात आली आहे. या व्याख्येस अनुसरून प्रशासनाच्या दृष्टीने स्पेनचे विभाजन १७ स्वशासित संघांमध्ये करण्यात आले असून या संघांचे पुढे प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागाचे आणि काही लहान संघांचे विभाजन नगरपालिकांमध्ये करण्यात आले आहे. नगरपालिका हा स्पॅनिश प्रशासनाचा मूळ आणि सर्वात लहान घटक आहे. [[सेउता]] आणि [[मेलिया]] ही [[मोरोक्को]]जवळील स्पॅनिश शहरे धरून स्पेनमध्ये एकूण ५० प्रभाग आहेत. === मोठी शहरे === {{मुख्य|स्पेनमधील शहरांची यादी}} {| class="wikitable" width=60% |- | नाव || राज्य || लोकसंख्या |- | [[माद्रिद]] || [[माद्रिद]] || ५८,४३,०४१ |- | [[बार्सेलोना]] || [[कातालोनिया]] || ४६,८६,७०१ |- | [[वालेन्सिया]] || [[वालेन्सिया]] || १६,२३,७२४ |- | [[सेविया]] || [[आंदालुसिया]] || १३,१७,०९८ |- | [[मालागा]] || [[आंदालुसिया]] || १०,७४,०७४ |- | [[बिल्बाओ]] || [[बास्के]] || ९,४६,८२९ |} * '''[[माद्रिद]]''' - स्पेनच्या मध्यभागी मान्सानारेस नदीकाठी वसलेले माद्रिद हे शहर स्पेन आणि माद्रिद संघाची राजधानी आहे. माद्रिद हे स्पेनमधले सर्वात मोठे शहर आहे. राजधानी असल्यामुळे हे शहर स्पेनमधले मुख्य राजकीय केंद्र आहे. स्पॅनिश संसद आणि स्पेनच्या अध्यक्षांचे निवासस्थान या शहरात आहे. * '''[[बार्सेलोना]]''' - स्पेनमधले दुसरे सर्वात मोठे शहर असलेले बार्सेलोना शहर भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर, योब्रे आणि बेसोस नद्यांच्या मुखाशी आणि कोयसेरोला पर्वताच्या पूर्व पायथ्याशी वसलेले आहे. ॲस्टन ही कातालोनिया संघाची राजधानी आहे. युरोपातील प्रमुख बंदरांपैकी एक आणि स्पेनमधला दुसरा सर्वात मोठा विमानतळ असलेले हे शहर स्पेनचे मुख्य आर्थिक केंद्र आहे. [[१९९२ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९९२ सालच्या ऑलिम्पिक]] स्पर्धा बार्सिलोना येथे झाल्या होते. * '''[[वालेन्सिया]]''' - स्पेनमधले तिसरे आणि युरोपातील १५वे सर्वात मोठे शहर असलेले वालेन्सिया शहर हे वालेन्सिया संघ आणि वालेन्सिया प्रांत यांची रजधानी आहे. * '''[[सेविया]]''' - ग्वादालकिविर नदीच्या खोरऱ्यात वसलेले सेविया शहर दक्षिण स्पेनमध्ये आहे. आंदलुसिया संघ आणि सेविया प्रांताची, तसेच स्पेनची आर्थिक राजधानी असलेले हे शहर कला व संस्कृती यांचे केंद्र आहे. * '''[[मालागा]]''' - मालागा शहर ग्वादलमेदिना आणि ग्वादालोर्से नद्यांदरम्यान आगार्किया टेकड्यांच्या पायथ्याशी वसलेले आहे. दक्षिण स्पेनमधले आंदलुसिया संघातले हे शहर स्पेनमधले एक बंदर असून भूमध्य समुद्राच्या, ''कोस्ता देल सोल'' (सूर्यकिनारा) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या किनाऱ्याजवळ आहे. * '''[[बिल्बाओ]]''' - उत्तर स्पेनमधले, नेर्बिओन नदीकाठी वसलेले बिल्बाओ शहर बास्के प्रभाग आणि बिस्काया प्रांत यांची राजधानी आहे. हे शहर स्पेनमधले मुख्य औद्योगिक शहर आहे. == समाजव्यवस्था == === प्रशासन === ===वस्तीविभागणी=== === धर्म === ===शिक्षण=== === संस्कृती === ===भाषा=== मुख्य लेख: [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]], [[स्पेनमधल्या भाषा]] [[चित्र:स्पेन भाषा.png|thumb|right|200px|स्पेनमधल्या भाषा]] स्पॅनिश (''एस्पान्योल'' किंवा ''कास्तेयानो'' ) ही स्पेनमधली मुख्य भाषा आहे आणि संपूर्ण स्पेनमध्ये बोलली जाते. स्पॅनिश घटनेमध्ये हिला राष्ट्रभाषेचा दर्जा दिला गेला आहे. जगात स्पॅनिश हे नाव जरी प्रचलित असले तरी स्पेनमधे आणि स्पॅनिश बोलणऱ्या लोकांमध्ये ती ''कास्तेयानो'' (कास्तिये प्रदेशातील भाषा) म्हणून ओळखली जाते. स्पॅनिश घटनेने कास्तेयानो हे नाव अधिकृत म्हणून स्वीकारले आहे. स्पॅनिश एकूण २१ देशांमध्ये बोलली जाते. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सहा अधिकृत भाषांमध्ये स्पॅनिशचा समावेश आहे. स्पॅनिश वगळता स्पेनमध्ये इतरही अनेक भाषा बोलल्या जातात. अशा एकूण सहा स्वतंत्र भाषा आहेत, ज्या अधिकृत भाषा म्हणून स्वीकारल्या गेल्या आहेत. * अरेनिस (''आरानेस''), ''ओक्सितान'' या भाषेची बोली भाषा. * आरागोनेस (घटनेनुसार अधिकृत दर्जा नाही मात्र मोठ्या प्रमाणावर बोलली जाते) * आस्तुरियन (''आस्तुरिआनु'')<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.jgpa.es/portal.do?TR=C&IDR=45|title=Junta General del Principado de Asturias|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|प्रकाशक=Junta General del Principado de Asturias|archive-date=2009-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116020349/http://www.jgpa.es/portal.do?TR=C&IDR=45|url-status=dead}}</ref> * बास्के (''एउस्केरा'') * कातालान (''काताला''), वालेन्सियामध्ये ही भाषा ''वालेन्सियन'' म्हणून ओळखली जाते. * गॅलिसियन (''गालेगो'') ह्या सहा भाषा वगळता स्पेनमध्ये ''आस्तुर-लेओनेस'', ''लेओनेस'', ''एस्त्रेमादुरन'', ''कान्ताब्रियन'' अशा बोलीभाषा देखिल छोट्या प्रमाणावर बोलल्या जातात. मात्र इतर भाषांच्या तुलनेत या भाषा बोलणाऱ्यांची कमी संख्या, साहित्यिक परंपरेचा अभाव आणि लोकांकडून या भाषांना घटनेत अधिकृत स्थान देण्याची न होणारी मागणी म्हणून या भाषांना अधिकृत मान्यता नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.proel.org/lenguas2.html|title=Languages of Spain map|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-15|प्रकाशक=Proel}}</ref> भूमध्य समुद्राजवळील पर्यटनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या शहरांमध्ये काही प्रमाणात [[जर्मन भाषा|जर्मन]] आणि [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजीही]] बोलली जाते. == राजकारण == === संविधान === [[इ.स. १८१२]]पासून स्पेनमध्ये संवैधानिक राज्य आहे. स्पेनने [[स्पेनचे १९७८ चे संविधान|१९७८मध्ये नवीन संविधान]] अंगिकारले. या संविधानासह स्पेनने हुकुमशाही सोडून लोकशाही पत्करली. १९७५मध्ये [[फ्रांसिस्को फ्रँको]] मृत्यू पावल्यावर १९७७मध्ये ''कॉंस्तित्युअंत कोर्तेस''च्या (संवैधानिक सभा) रूपात संसदीय निवडणूका घेतल्या गेल्या. या सभेने १९७८ चे संविधान लिहिले व अंगिकारले. यानुसार स्पेन १७ स्वतंत्र राज्ये व दोन स्वतंत्र शहरांचा संघदेश आहे. जरी हे भाग स्वतंत्र असले तरी स्पेनच्या संविधानानुसार ते स्पेनचे अविभाज्य अंग आहेत. या संविधानाने स्पॅनिश व्यक्तिंना धर्मस्वातंत्र्यही दिले आहे. === शासनव्यवस्था === स्पेन तांत्रिकदृष्ट्या लोकशाही देश असला तरी वस्तुतः तो संवैधानिक राजेशाही प्रकारात मोडतो. राजेपद वंशपरंपरागत असून सत्ता द्विगृही संसदच्या (''कोर्तेस जनरालेस'') हातात आहे. राष्ट्राध्यक्ष सर्वसत्ताधिकारी असून त्याला मंत्रीमंडळ कारभारात मदत करते. संसदीय निवडणुकांनतर राजा राष्ट्राध्यक्षपदासाठी संसदसदस्यांच्या संमतीने त्यातील एका सदस्याची निवड करतो. संसदेचे कनिष्ठ गृह, जेथे कायदे केले जातात, ३५० सदस्यांचे ''काँग्रेसो दि लॉस दिप्युतादोस'' आहे. हे गृह भारताच्या लोकसभेसारखे आहे व त्यातील सदस्यांची निवड थेट गुप्त मतदानाने देशातील प्रजा करते. वरिष्ठ गृह (राज्यसभासमान) २५९ सदस्यांचे ''सेनादो'' असून त्यातील २०८ सदस्यांची निवड थेट होते तर ५१ इतर सदस्यांची नेमणून प्रत्येक राज्यातील विधानसभा करते. दोन्ही गृहांची मुदत चार वर्षे असते. * राज्याधिकारी ** राजा - [[हुआन कार्लोस पहिला, स्पेन|हुआन कार्लोस पहिला]] - [[नोव्हेंबर २२]], [[इ.स. १९७५]]पासून * सत्ताधिकारी ** राष्ट्राध्यक्ष - [[होजे लुइस रोद्रिगेझ झपातेरो]] - [[मार्च १४]], [[इ.स. २००४]]पासून *** प्रथम उपराष्ट्राध्यक्ष आणि राष्ट्रमंत्री - [[मरिया तेरेसा फर्नांदेझ दिला व्हेगा]] *** द्वितीय उपराष्ट्राध्यक्ष आणि अर्थमंत्री - [[एलेना साल्गादो]] *** तृतीय उपराष्ट्राध्यक्ष आणि गृहमंत्री - [[मनुएल शावेस]] * मंत्रीमंडळ ** कॉन्सेहो दि मिनिस्त्रोस - राष्ट्राध्यक्षाच्या संमतीने राजाकडून नेमणूक स्पेन स्वतंत्र राज्यांचा संघदेश (''एस्तादो दि लास ऑतोनोमियास'') असून येथील सत्ताव्यवस्था [[स्वित्झर्लंड]], [[जर्मनी]] व [[बेल्जियम]]प्रमाणे विकेंद्रीत आहे. प्रत्येक राज्याच्या विधानसभेकडे संसदेप्रमाणे अधिकार असून त्या त्या राज्यातील शिक्षण, स्वास्थ्य व इतर अनेक बाबतीत पूर्णाधिकार असतात. [[पाईज बास्को|बास्क]] आणि [[नव्हारे]] राज्यांना आपआपली अर्थव्यवस्था स्वतंत्रपणे सांभाळण्याचीही मुभा आहे. बास्क आणि [[कातालोनिया]]मध्ये स्वतंत्र पोलिसदल असून त्यांची बांधिलकी राष्ट्रीय सुरक्षादलांशी नाही. === सीमावाद === ==== स्पेनने दावा केलेले इतर देशांचे भाग ==== स्पेनने [[जिब्राल्टर]]वर दावा केला आहे. हा ६ किमी_२चा भाग [[युनायटेड किंग्डम]]ने १७०४मध्ये स्पेनकडून जिंकून घेतला होता. [[इबेरियन द्वीपकल्प|इबेरियन द्वीपकल्पाचे]] हे दक्षिण टोक स्पेनने [[स्पॅनिश भाऊबंदकी]]च्या युद्धात गमावले होते. जिब्राल्टरसह जिंकलेले [[मिनोर्का]] बेट युनायटेड किंग्डमने १८०२ मध्ये [[एमियेन्सचा तह|एमियेन्सच्या तहानुसार]] स्पेनला परत केले. [[१७१३चा उत्रेचचा तह|१७१३ च्या उत्रेचच्या तहानुसार]] स्पेनने जिब्राल्टर कायमचे ब्रिटनला दिले,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.mgar.net/docs/utrech.htm|title=Tratado de Utretch - Gibraltar (Spanish)|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09|प्रकाशक=mgar.net}}</ref> पण जर ब्रिटनने जिब्राल्टर सोडायचे ठरवले तर ते परत स्पेनकडे येईल अशी अट घातली. परंतु १९४०पासून स्पेनने युनायटेड किंग्डमकडे सातत्याने जिब्राल्टर परत करण्याची मागणी केली आहे. जिब्राल्टरच्या रहिवाश्यांना स्पेनमध्ये विलीन होणे पसंत नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.gibnet.com/texts/ref2.htm|title=Gibraltar rejects Spain}}*{{वेबॅक आर्किव्ह|दुवा=http://www.gibnet.com/texts/ref2.htm|date=20080921203349}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांनी]] स्पेन व युनायटेड किंग्डमला ही बाब आपसात मिटवण्याचे आवाहन केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.gibnet.com/texts/un_cres2.htm|title=UN Consensus Resolution|प्रकाशक=The UN|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13}}*{{वेबॅक आर्किव्ह|दुवा=http://www.gibnet.com/texts/un_cres2.htm|date=20080509094503}}</ref> == अर्थतंत्र == [[चित्र:Vista de Madrid desde Callao 01.jpg|thumb|250px|एडिफिसियो कॅरियॉन इमारतीवरून दिसणारे मध्य माद्रिदचे दृष्य. डावीकडे [[क्वात्रो तोरेस]] भाग तर उजवीकडे [[तोरे पिकासो]]च्या इमारतीसह एझीसीए भाग आहे.]] {{मुख्य|स्पेनचे अर्थतंत्र}} [[जागतिक बँक|जागतिक बँकेच्या]] आकड्यांनुसार स्पेनचे अर्थतंत्र जगातील नवव्या क्रमांकाचे तर युरोपमध्ये पाचव्या क्रमांकाचे आहे. [[सी.आय.ए.]]च्या आकडेवारीनुसार २००७ मधील राष्ट्रीय उत्पन्न १४,३९,००,००० अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] (सुमारे ७० अब्ज अब्ज रुपये) होते. दरमाणशी वार्षिक उत्पन्न अंदाजे ३३,५०० अमेरिकन डॉलर (१,६७,००० रुपये) इतके होते. येथील अर्थतंत्रवाढीचा दर ३.८% होता. स्पेन जगात गुंतवणूक करणाऱ्यांपैकी तिसऱ्या क्रमांकाचा देश आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.ottawaregion.com/media_lib/Doing_Business_Archive_Presentations/Doing_Business_in_Spain_Legal_Environment.pdf |title=Doing Business in Spain |access-date=2009-04-24 |archive-date=2009-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324234316/http://www.ottawaregion.com/media_lib/Doing_Business_Archive_Presentations/Doing_Business_in_Spain_Legal_Environment.pdf |url-status=dead }}</ref> येथे बेरोजगारीचे प्रमाण ७.६% आहे. हे प्रमाण १९९० च्या दशकात २०% पर्यंत पोचले होते. स्पेनमध्ये चलनवाढीचा दर जास्त आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1592/Spain%92s_economy_.html|title=Spain's Economy: Closing the Gap|publisher=[[OECD]] Observer|month=May | year=2005|accessdate=2008-08-15}}</ref> तसेच दोन नंबरचा पैसाही मुबलक प्रमाणात आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.frontpagemag.com/Articles/Read.aspx?GUID=3E2579A7-6002-4048-97BB-46679C5D8A88|title=Going Underground: America's Shadow Economy|publisher=FrontPage magazine|month=January|year=2005|accessdate=2008-08-15|archive-date=2009-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116015103/http://www.frontpagemag.com/Articles/Read.aspx?GUID=3E2579A7-6002-4048-97BB-46679C5D8A88|url-status=dead}}</ref> येथील शिक्षणव्यवस्था जगातील इतर देशांच्या मानाने यथातथाच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.oecd.org/dataoecd/51/21/37392840.pdf|title=OECD report for 2006|फॉरमॅट=PDF|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-09|प्रकाशक=OECD}}</ref> १९९९मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान [[होजे मारिया अझनार]]च्या सरकारने प्रयत्नपूर्वक स्पेनला [[युरो]] वापरणाऱ्या देशांच्या रांगेत बसवण्यात यश मिळवले. युरोपमधील देशांच्या मानाने स्पेनचे अर्थतंत्र अधिक चांगल्या स्थितीत असल्याचे मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.oecd.org/WBOS/ViewHTML.aspx?QueryName=198&QueryType=View&Lang=en|title=OECD figures|प्रकाशक=OECD|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|archive-date=2008-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509001824/http://stats.oecd.org/WBOS/ViewHTML.aspx?QueryName=198&QueryType=View&Lang=en|url-status=dead}}</ref> कदाचित त्यामुळे परदेशी गुंतवणूकीचे प्रमाण येथे जास्त आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF|title=Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics|फॉरमॅट=PDF|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|प्रकाशक=La Moncloa|archive-date=2008-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726044742/http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF|url-status=dead}}</ref> गेल्या चाळीस वर्षांत स्पेनच्या पर्यटन उद्योगाला भरभराट आली आहे व ४० अब्ज युरो (२५० अब्ज रुपये) उलाढाल असलेला हा उद्योग जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा आहे.<ref name="guru">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.theglobalguru.com/article.php?id=60&offer=GURU001|title="Global Guru" analysis|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|प्रकाशक=The Global Guru|archive-date=2011-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106210622/http://www.theglobalguru.com/article.php?id=60&offer=GURU001|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.bde.es/informes/be/boleco/coye.pdf|format=PDF|publisher=[[Bank of Spain]]|title=Economic report|accessdate=2008-08-13|archive-date=2008-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726044741/http://www.bde.es/informes/be/boleco/coye.pdf|url-status=dead}}</ref> गेल्या काही वर्षांत स्पेनच्या बांधकाम उद्योगाचा मोठा विकास झाला आहे. राष्ट्रीय उत्पन्नाचा एक षष्ठांश भाग हा उद्योग पुरवतो व देशातील १२% कामगारांना या एका उद्योगाने रोजगार पुरवला आहे.<ref name="guru"/> पण याचबरोबर घरांच्या किंमती अतिशय वाढल्याने वैयक्तिक देण्यांचे प्रमाणही मोठे झाले आहे. कमी उत्पन्न असलेल्या लोकांत देण्याचे प्रमाण वार्षिक उत्पन्नाच्या सव्वापट झाले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.bde.es/informes/be/boleco/2005/be0507e.pdf|title=Bank of Spain Economic Bulletin 07/2005|फॉरमॅट=PDF|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-08-13|प्रकाशक=Bank of Spain|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722185109/http://www.bde.es/informes/be/boleco/2005/be0507e.pdf|url-status=dead}}</ref> २००८/०९ च्या जागतिक मंदीमध्ये स्पेनच्या बांधकाम क्षेत्रातही मोठी मंदी आली आहे. युरोपीय संघातील एका गटाने याचे भाकित केले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.ft.com/cms/s/0/cf5d0f08-7f49-11dd-a3da-000077b07658.html?nclick_check=1|title=Recession to hit जर्मनी, UK and Spain|प्रकाशक=[[Financial Times]]|date=2008-09-10|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-09-11}}</ref> स्पेनच्या अर्थमंत्र्यांच्या मते गेल्या ५० वर्षांतले सगळ्यात मोठे आर्थिक संकट आता येऊ घातले आहे.<ref>[http://www.spanishnews.es/20090118-spain-faces-deepest-recession-in-50-years/id=142/ Spain faces deepest recession in 50 years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320144009/http://www.spanishnews.es/20090118-spain-faces-deepest-recession-in-50-years/id=142/ |date=2016-03-20 }}, Spanish News, January 18, 2009</ref> सरकारी अंदाजाप्रमाणे येथील बेरोजगारी १६% पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे, तर इतर गटांचे मत हा आकडा २०% असेल असे आहे.<ref>[http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=12987582 Mounting joblessness in Spain | And worse to come], The Economist, January 22, 2009</ref> == खेळ == *[[ऑलिंपिक खेळात {{लेखनाव}}]] == तळटीपा == <references group="टीप" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{commons|Spain|स्पेन}} {{माहितीचौकट युरोपातील देश}} {{स्पेन प्रशासकीय विभाग}} [[वर्ग:युरोपातील देश]] [[वर्ग:उत्तर गोलार्धातील देश]] [[वर्ग:स्पेन]] owk1e3ysal8nu13xo7cx67le1ym2ave 0 6477 2694426 2598778 2026-07-15T05:12:44Z ~2026-39695-63 185254 /* */ 2694426 wikitext text/x-wiki [[File:臺北市大安區大安國民中學(前門).jpg|thumb|[[ताइपेइ]], [[तैवान]]मधील एक शाळा.]] '''शाळा''' हे एक शैक्षणिक केंद्र आहे. शाळा हे ज्ञानाचे मंदिर आहे.जिथे इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंतचा अभ्यासक्रम शिकवला जातो. असे म्हणतात की शाळा हे विद्याथ्यांचे दुसरे घर आहे. ज्ञानाचे आदान - प्रदान हे शाळेच्या माध्यमातून होत असते. शाळेचा अभ्यासक्रम खालील दोन अभ्यासक्रमांत विभागला आहे. शाळा हे समाजाने समाजाला स्वतःविषयी जागृत करून आदर्श नागरिक बनवण्याचे माध्यम होय. * [[प्राथमिक शाळा]] * [[माध्यमिक शाळा]] शाळेपासून आपले प्राथमिक शिक्षण चालू होते. आणि शाळा ही आपल्या मूळ शिक्षणाचा पाया ठरतो. आयुष्याची जडणघडण येथेच होते. तसेच आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाची ती पहिली पायरी असते असेच म्हणावे लागेल. शाळा ही सर्वांगीण विकासाचा पाया भक्कम करणारे एक माध्यम आहे, तसेच नवनवीन गोष्टी येथे शिकवल्या जातात. तिथे मुलांना नवे काहीतरी शिकण्याची संधी मिळते. स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते. शाळेमुळे सर्वांगीण विकास म्हणजेच बौद्धिक विकास, सामाजिक विकास, मानसिक विकास, शारीरिक विकास व नैतिक विकास होत असतो. [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] 343cpy3uf2vgs9ohgw1kxvrcclg05ma 2694433 2694426 2026-07-15T05:15:24Z ~2026-39871-71 185264 2694433 wikitext text/x-wiki [[File:臺北市大安區大安國民中學(前門).jpg|thumb|[[ताइपेइ]], [[तैवान]]मधील एक शाळा.]] '''शाळा''' हे एक शैक्षणिक केंद्र आहे. शाळा हे ज्ञानाचे मंदिर आहे.जिथे इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंतचा अभ्यासक्रम शिकवला जातो. असे म्हणतात की शाळा हे विद्याथ्यांचे दुसरे घर आहे. ज्ञानाचे आदान - प्रदान हे शाळेच्या माध्यमातून होत असते. शाळेचा अभ्यासक्रम खालील दोन अभ्यासक्रमांत विभागला आहे. शाळा हे समाजाने समाजाला स्वतःविषयी जागृत करून आदर्श नागरिक बनवण्याचे माध्यम होय. * [[प्राथमिक शाळा]] * [[माध्यमिक शाळा]] शाळेपासून आपले प्राथमिक शिक्षण चालू होते नाही. आणि शाळा ही आपल्या मूळ शिक्षणाचा पाया ठरतो नाही. आयुष्याची जडणघडण येथेच होते. तसेच आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाची ती पहिली पायरी असते असेच म्हणावे लागेल. शाळा ही सर्वांगीण विकासाचा पाया भक्कम करणारे एक माध्यम आहे, तसेच नवनवीन गोष्टी येथे शिकवल्या जातात. तिथे मुलांना नवे काहीतरी शिकण्याची संधी मिळते. स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते. शाळेमुळे सर्वांगीण विकास म्हणजेच बौद्धिक विकास, सामाजिक विकास, मानसिक विकास, शारीरिक विकास व नैतिक विकास होत असतो. [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] feqejf649shmfk3rp5ywbwnx9zx8tv6 2694444 2694433 2026-07-15T05:18:13Z ~2026-39871-71 185264 /* */ 2694444 wikitext text/x-wiki [[File:臺北市大安區大安國民中學(前門).jpg|thumb|[[ताइपेइ]], [[तैवान]]मधील एक शाळा.]] '''शाळा''' हे एक शैक्षणिक केंद्र आहे. शाळा हे ज्ञानाचे मंदिर आहे.जिथे इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंतचा अभ्यासक्रम शिकवला जातो. असे म्हणतात की शाळा हे विद्याथ्यांचे दुसरे घर आहे. ज्ञानाचे आदान - प्रदान हे शाळेच्या माध्यमातून होत असते. शाळेचा अभ्यासक्रम खालील दोन अभ्यासक्रमांत विभागला आहे. शाळा हे समाजाने समाजाला स्वतःविषयी जागृत करून आदर्श नागरिक बनवण्याचे माध्यम होय. * [[प्राथमिक शाळा]] * [[माध्यमिक शाळा]] शाळेपासून आपले प्राथमिक शिक्षण चालू होते . आणि शाळा ही आपल्या मूळ शिक्षणाचा पाया ठरतो . आयुष्याची जडणघडण येथेच होते. तसेच आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाची ती पहिली पायरी असते असेच म्हणावे लागेल. शाळा ही सर्वांगीण विकासाचा पाया भक्कम करणारे एक माध्यम आहे, तसेच नवनवीन गोष्टी येथे शिकवल्या जातात. तिथे मुलांना नवे काहीतरी शिकण्याची संधी मिळते. स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते. शाळेमुळे सर्वांगीण विकास म्हणजेच बौद्धिक विकास, सामाजिक विकास, मानसिक विकास, शारीरिक विकास व नैतिक विकास होत असतो. [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] 59wh9bb6g4m37bqo54iy80s3fduk8i5 2694521 2694444 2026-07-15T07:39:00Z ~2026-39976-53 185297 2694521 wikitext text/x-wiki [[File:臺北市大安區大安國民中學(前門).jpg|thumb|[[ताइपेइ]], [[तैवान]]मधील एक शाळा.]] '''शाळा''' हे एक शैक्षणिक केंद्र आहे. शाळा हे ज्ञानाचे मंदिर आहे.जिथे इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंतचा अभ्यासक्रम शिकवला जातो. असे म्हणतात की शाळा हे विद्याथ्यांचे दुसरे घर आहे. ज्ञानाचे आदान - प्रदान हे शाळेच्या माध्यमातून होत असत. शाळेचा अभ्यासक्रम खालील दोन अभ्यासक्रमांत विभागला आहे. शाळा हे समाजाने समाजाला स्वतःविषयी जागृत करून आदर्श नागरिक बनवण्याचे माध्यम होय. * [[प्राथमिक शाळा]] * [[माध्यमिक शाळा]] शाळेपासून आपले प्राथमिक शिक्षण चालू होते . आणि शाळा ही आपल्या मूळ शिक्षणाचा पाया ठरतो . आयुष्याची जडणघडण येथेच होते. तसेच आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाची ती पहिली पायरी असते असेच म्हणावे लागेल. शाळा ही सर्वांगीण विकासाचा पाया भक्कम करणारे एक माध्यम आहे, तसेच नवनवीन गोष्टी येथे शिकवल्या जातात. तिथे मुलांना नवे काहीतरी शिकण्याची संधी मिळते. स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते. शाळेमुळे सर्वांगीण विकास म्हणजेच बौद्धिक विकास, सामाजिक विकास, मानसिक विकास, शारीरिक विकास व नैतिक विकास होत असतो. [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] czc0msh5v19dmb58p5u9tenju767hlj 2694527 2694521 2026-07-15T07:40:49Z ~2026-39976-53 185297 /* */ 2694527 wikitext text/x-wiki [[File:臺北市大安區大安國民中學(前門).jpg|thumb|[[ताइपेइ]], [[तैवान]]मधील एक शाळा.]] '''शाळा''' हे एक शैक्षणिक केंद्र आहे. शाळा हे ज्ञानाचे मंदिर आहे.जिथे इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंतचा अभ्यासक्रम शिकवला जातो. असे म्हणतात की शाळा हे विद्याथ्यांचे दुसरे घर आहे. ज्ञानाचे आदान - प्रदान हे शाळेच्या माध्यमातून होत असते. शाळेचा अभ्यासक्रम खालील दोन अभ्यासक्रमांत विभागला आहे. शाळा हे समाजाने समाजाला स्वतःविषयी जागृत करून आदर्श नागरिक बनवण्याचे माध्यम होय. * [[प्राथमिक शाळा]] * [[माध्यमिक शाळा]] शाळेपासून आपले प्राथमिक शिक्षण चालू होते . आणि शाळा ही आपल्या मूळ शिक्षणाचा पाया ठरतो . आयुष्याची जडणघडण येथेच होते. तसेच आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाची ती पहिली पायरी असते असेच म्हणावे लागेल. शाळा ही सर्वांगीण विकासाचा पाया भक्कम करणारे एक माध्यम आहे, तसेच नवनवीन गोष्टी येथे शिकवल्या जातात. तिथे मुलांना नवे काहीतरी शिकण्याची संधी मिळते. स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते. शाळेमुळे सर्वांगीण विकास म्हणजेच बौद्धिक विकास, सामाजिक विकास, मानसिक विकास, शारीरिक विकास व नैतिक विकास होत असतो. [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] 59wh9bb6g4m37bqo54iy80s3fduk8i5 0 9273 2694463 2692669 2026-07-15T05:49:13Z QueerEcofeminist 12675 Mass changes to the content without consensus/sources/references 2690251 wikitext text/x-wiki '''धनगर समाज हा १०८ कुळांनी बनलेला शेतकरी आणि पशुपालक योद्धा आणि धार्मिक परंपरा असलेला समाज आहे ''' हे लोक [[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[आंध्र प्रदेश|गुजरात,]] [[मध्य प्रदेश|मध्यप्रदेश]], [[तेलंगणा]] राज्यांत राहतात.{{संदर्भ}} == '''इतिहास''' == '''[[अहिल्यादेवी होळकर|पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर]]''' (३१ मे, १७२५ - १३ ऑगस्ट, १७९५, राज्यकालावधी इ.स. १७६७ - इ.स. १७९५) या भारतातील, [[माळव्याच्या]] '''तत्त्वज्ञानी महाराणी''' म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी नर्मदा तीरी, इंदूरच्या दक्षिणेस असलेल्या महेश्वर या ठिकाणी आपली राजधानी हलविली. मल्हाररावांनी त्यांना प्रशासकीय व सैन्याच्या कामात पारंगत केलेल होते. त्या आधाराने अहिल्यादेवींनी इ.स. १७६६ ते इ.स. १७९५, म्हणजे त्यांच्या मृत्यूपर्यंत माळव्यावर राज्य केले होते. * पुण्यश्लोक [[अहिल्यादेवी होळकर]] यांचा जन्म ३१ मे इ.स. १७२५ रोजी महाराष्ट्राच्या अहमदनगर जिल्ह्यातील जामखेड तालुक्यातील चौंडी (मल्हारपीठ) खेड्यात झाला. त्यांचे वडील माणकोजी शिंदे हे त्या गावचे पाटील होते. * स्त्रीशिक्षण फारसे प्रचलित नसतानाही त्यांच्या वडिलांनी त्यांना लिहिण्यावाचण्यास शिकवले होते. [[मल्हारराव होळकर]] पुण्यास जाताना चौंडीस थांबले होते. आख्यायिकेनुसार, ८ वर्षाच्या अहिल्यादेवींना, मल्हाररावांनी एका देवळात बघितले. मुलगी आवडल्यामुळे त्यांनी तिला, स्वतःचा मुलगा खंडेराव याची वधू म्हणून आणले. अहिल्याबाई होळकर या उचित न्यायदानासाठी प्रसिद्ध होत्या. त्यांनी भारतभरात अनेक हिंदू मंदिरे व नदीघाट बांधले, यवढच नाही तर त्यानी लोकांना रोजगार निर्माण व्हावा म्हणून औद्योगिक धोरण आखंल प्रसिंध हिंदू मंदिराचा त्यांनी जीर्णोद्धार केला; महेश्वर व इंदूर या गावांना सुंदर बनवले. त्या अनेक देवळांच्या आश्रयदात्या होत्या. त्यांनी अनेक तीर्थक्षेत्री धर्मशाळांचे बांधकाम केले. त्यांत द्वारका, काशी, उज्जैन, नाशिक व परळी वैजनाथ यांचा प्रामुख्याने समावेश आहे. वेरावळ येथील सोमनाथचे गझनीच्या महंमदाने ध्वस्त केलेले देऊळ बघून अहिल्यादेवींनी शेजारीच एक शंकराचे एक देऊळ बांधले. सोमनाथला जाणारे लोक या देवळालाही भेट देतात. अहिल्यादेवींना प्रजेस कल्याणकारी असे काम करण्याची आवड होती. * इंग्रजी लेखक लॉरेन्स यांनी अहिल्यादेवी होळकर, यांना भारताच्या "कॅथरीन द ग्रेट, एलिझाबेथ मार्गारेट" असे म्हणले आहे.[१] थोडक्यात अहिल्यादेवी यांची तुलना रशियाची राणी कॅथरीन द ग्रेट, इंग्लंडची राणी एलिझाबेथ तसेच डेन्मार्कची राणी मार्गारेट यांच्याशी एकत्रित केली आहे. त्याने म्हटले आहे की, ज्या वेळेस जगातील सर्वात महान स्त्रियांचा इतिहास लिहिला जाईल त्या वेळेस पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांचे नाव सर्व प्रथम लिहिला जाईल.{{संदर्भयादी}} == संस्कृती == धनगर समाजातील लोक हे हातात कुऱ्हाड, पाठीवर घोंगड, हातात कड, कोल्हापुरी चप्पल वापरतात.{{संदर्भ}} '''जय मल्हार''' ''यळकोट यळकोट जय मल्हार'', '''बिरोबाच्या नावानं चांगभलं''' हे समाजाचे ब्रीदवाक्य आहे.{{संदर्भ}} धनगर समाजामध्ये हा सगळ्या धनगरांच्या देवळात ''भंडारा'' उधळला जातो.{{संदर्भ}} ही लोक धनगरी ओवी गातात व गजी नृत्य केले जाते. [[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जाती]] a15mdcrcimwn66g38svgyik4ztjiv38 0 12368 2694407 2353789 2026-07-15T04:41:47Z ~2026-39823-78 185253 2694407 wikitext text/x-wiki '''INTERNET''' हे संगणकांच्या जगभर पसरलेल्या कित्येक लाख अशा नेटवर्कस्‌चेचे मिळून बनलेले एक प्रचंड नेटवर्क आहे. (अनेक वर्तमानपत्रे व मासिकांत इंटरनेटला 'अंतरजाल' हा शब्द वापरलेला आढळतो) महाजाल हे इलेक्ट्रॉनिक संपर्काच्या काही जागतिक प्रमाण अशा [[प्रोटोकॉल|प्रोटोकॉल्स]] (इलेक्ट्रॉनिक अभियांत्रिकीतील माहिती देवाणघेवाणीच्या प्रमाण संवादपद्धती)वर चालते. इंटरनेट हे केवळ एकच एकसंध असे नेटवर्क नसून ते अनेक लहान नेटवर्क्स्‌नी बनलेले आहे. इंटरनेटच्या माध्यमातून अनेकविविध प्रकारच्या माहितीची देवाणघेवाण जोडलेल्या संगणकांना करता येते. काही सर्वसामान्य वापराची उदाहरणे म्हणजे, [[ईमेल|इलेक्ट्रॉनिक पत्रे (ई-मेल)]], [[वर्ल्डवाईड वेब|वर्ल्डवाईड वेब पेजेस्]] , लोकांशी गप्पा मारणे (चॅटिंग) इत्यादी. इंटरनेटच्या स्थापनेची मुळे सन १९६९ पर्यंतच्या खोल संशोधनात रुजलेली आहेत. तेव्हा अमेरिकन सरकारने खाजगी आर्थिक शक्तीच्या मदतीने एक भक्कम, अभेद्य आणि पसरलेले संगणकीय जाळे बनविण्याचा ध्यास घेतला होता. नवीन अमेरिकी बॅकबोन नॅशनल सायन्स फाऊंन्‍डेशनने सन १९८० मध्ये दिलेल्या आर्थिक मदतीमुळे आणि त्याचबरोबर काही खाजगी आर्थिक मदत मिळाल्यामुळे, जागतिक पातळीवर नव्या संगणकीय जाळ्याच्या तंत्रविद्येवर संशोधन केले गेले. ह्यामुळे अनेक संगणकीय जाळ्यांनी एकमेकांशी हातमिळवणी केली.. सन १९९० मध्ये जेव्हा हे जाळे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर लोकप्रिय झाले, त्याचे अर्थकारण व्हायला सुरुवात झाली. यामुळे त्याची लोकप्रियता इतकी वाढली कि ते आधुनिक माणसाच्या आयुष्यातला एक महत्त्वाचा घटक बनले. सन २००९ च्या आकड्यांवरून हे स्पष्ट होते की जगातील जवळपास एक चतुर्तांश लोकसंख्या 'महाजालचा' वापर आपल्या रोजच्या आयुष्यात करते. इंटरनेटवर लक्ष्य ठेवायला आणि त्याचा वापर नियमित करायला कुठलीच केंद्रीय समिती नाही. प्रत्येक भागीदार जाळे (नेटवर्क) आपापले धोरण निश्चित करत असतो. आपल्या दैनंदिन आयुष्यात इंटरनेटचा वापर इंटरनेट संगणक नेटवर्कची एक जागतिक संस्था आहे. जेव्हा एखादा इंटरनेट वर असतो, तेव्हा त्या व्यक्तीच्या समूहाचा एक भाग बनतात जो संगणकाचा वापर त्यांचे विचार आणि माहिती देवाणघेवाण करण्यासाठी करतो. [[चित्र:PikiWiki_Israel_32304_The_Internet_Messenger_by_Buky_Schwartz.JPG|इवलेसे|'this picture is created by MUKUL RISBUD, MAHARASHTRA]] आम्ही आमच्या दैनंदिन जीवनात नियमितपणे इंटरनेट वापरतो. हे सामान्य लोकांसाठी आधुनिक विज्ञान भेट आहे. कल्पना आणि माहितीच्या देवाणघेवाणीच्या क्षेत्रात जगभर क्रांती घडवून आणली आहे. हे माहितीच्या जागतिक महामार्ग तयार करते आणि जवळजवळ सर्व देशांना व्यापते. हे उपलब्ध आहे, उघडा, जलद, सोपे, स्वस्त आणि बहुविध. रोजच्या मानवी जीवनाचे सर्व क्षेत्र इंटरनेटद्वारे स्पर्शले आहेत. व्यवसायकर्ते इंटरनेटवरून आपला व्यवसाय अतिशय वेगाने विकसित करू शकतात. बरेच व्यापारी ऑनलाईन त्यांची उत्पादने ऑनलाइन विकतात. विद्यार्थी त्यांना आवश्यक शैक्षणिक माहिती मिळवू शकता आम्ही नोकरींसाठी ऑनलाइन अर्ज करू शकतो. आम्ही इंटरनेटद्वारे प्रतिमा आणि व्हिडिओ सामायिक करू शकतो. ==इतिहास== इंटरनेट युगाची खऱ्या अर्थाने सुरुवात [[इ.स. १९६९]] पासून झाली. तेव्हा अर्पानेट (Arpanet)मुळे अशा जाळ्याची कल्पना समोर आली. यावेळी युनिक्स (Unix) सारख्या अद्ययावत ऑपरेटिंग सिस्टिमची सुरुवात झाली. ही सिस्टिम आजदेखील वेबसर्व्हरसाठी एक चांगली प्रणाली मानली जाते. त्यानंतर लगेचच म्हणजे १९७० मध्ये पहिल्या ई-मेलची निर्मिती झाली. ई-मेलची निर्मिती करणाऱ्या रे टॉमलिन्सन (Ray Tomlinson) यांनी तेव्हा ई-मेलमध्ये @ हे चिन्ह वापरण्याचा निर्णय घेतला या @ चिन्हा मुळे ई-मेल वापरणारा आणि कॉम्प्युटर म्हणजेच सर्व्हर या दोन्ही गोष्टी विभागल्या गेल्या. पुढे १९७१ मध्ये इंटरनेटवर गटेनबर्ग आणि ई-बुक या दोन नवीन प्रकल्प आले. गटेनबर्ग यामध्ये माहितीचे भांडार आणि ई-बुकमध्ये चित्रस्वरूपात (स्कॅन इमेजेस) पुस्तके संग्रहित करण्यात आली. नंतर १९७४ च्या सुरुवातीला टीसीपी/आयपी (TCP/IP)चा वापर केला गेला. सर्व नेटवर्कमध्ये केंद्रीय नियंत्रण असावे हा यामागचा प्रयत्‍न. हा पुढे टिसीपी/आयपी ने यशस्वी झाला. १९७५ मध्ये जॉन विटल (John Vittal) याने ई-मेलमध्ये नवीन सुधारणा आणल्या. त्यामुळे ई-मेलला प्रतिउत्तर (Reply) देणे व आलेल्या ई-मेलला दुसऱ्याला (Forward) पाठविणे हे महत्त्वाच्या गोष्टी शक्य झाल्या. १९७७ मध्ये डेनिस हायेस आणि डेल हेदरिंगटन (Dennis Hayes and Dale Heatherington) यांनी मॉडेमचा शोध लावला. तर १९७८ मध्ये पहिला अनावश्यक ई-मेल समोर आला. या अनावश्यक ई-मेलला नंतर स्पॅम (spam) असे नाव मिळाले.. १७७९ मध्ये यूज़नेट (Usenet)चा वापर सुरू झाला. पदवी अभ्यासक्रमाच्या दोन विद्यार्थांनी बनविलेल्या या यूज़नेट प्रणालीद्वारे जगभरातील लोक इंटरनेटच्या माध्यमातून एकमेकांशी चर्चा करू शकतात. १९८२त पहिल्यांदा चिन्हाद्वारे प्रतिक्रिया दाखविण्याची सुरुवात :-) हे चिन्ह वापरून झाली. आपल्या प्रत्येक विनोदाच्या शेवटी ते :-) हे हसण्याची चिन्ह वापरत होते. या आणि अशा अनेक चिन्हांना आता इमोटिकॉन (emoticon) असे म्हणतात. ही चिन्हेआता ई-मेल आणि चॅटींगमध्ये सरआस वापरली जातात. १९८४ मध्ये पहिल्या डोमेन नेम सर्व्हर (Domain Name Servers (DNS))ची निर्मिती झाली. डोमेन नेम सर्व्हरमध्ये हव्या त्याप्रमाणे नाव वापरण्याची सोय असल्याने पूर्वीच्या आयपी ॲड्रेस मधील क्रमांकाएवजी हे लक्षात ठेवायला फारच सोपे होते. डोमेन नेम सर्व्हरद्वारे नाव दिल्यानंतर त्याचे रूपांतर आपोआप आयपी ॲड्रेस मधील क्रमांकामध्ये होते.. १९८५ मध्ये काल्पनिक (व्हर्चुअल) समूह स्थापन झाले. तेव्हाची द वेल (The Well) का समूह आजदेखील इंटरनेटवरील एक प्रभावशाली समूह (community) आहे. १९८७ मध्ये इंटरनेटचे जवळपास ३०,००० धारक होते. तर १९८८ मध्ये इंटरनेटवरील गप्पागोष्टींचे पहिल्यांदा सहक्षेपण (Internet Relay Chat) केले गेले. आज त्याला चॅटिंग म्हणतात. तेव्हाच म्हणजे १९८८ मध्ये इंटरनेटवर पहिल्या उपद्रवी प्रोग्रॅमने हल्ला चढवून मोठ्या अडचणी निर्माण केल्या. १९८९ मध्ये अमेरीका ऑन लाईन म्हणजेच AOL (America Online)ची निर्मिती झाली. AOLमुळे पुढील काळात इंटरनेट लोकप्रिय होण्यास मदत झाली. त्याच साली म्हणजे १९८९ मध्ये वर्ल्ड वाईड वेब (World Wide Web) ही संकल्पना टीम बर्नर-ली (Tim Berners-Lee) यांनी अस्तित्वात आणली. मात्र ती खऱ्या अर्थाने १९९० पासून सुरू झाली. १९९० च्या सालामध्ये इंटरनेटच्या क्षेत्रामध्ये बऱ्याच प्रकारे प्रगती झाली. त्‍यासाली द वर्ल्ड (The World) या पहिल्या व्यावसायिक डायल-अप इंटरनेट सेवा पुरविण्याची (dial-up Internet provider) सुरुवात झाली. १९९१ मध्येच पहिले इंटरनेटवरील पान म्हणजेच वेबपेज बनविले गेले. १९९० मध्येच गोफर (Gopher) या पहिल्या शोध प्रणालीची देखील निर्मिती झाली. ती फक्त फाईलचे नावच नाही तर त्यातील मजकूरदेखील शोधत असे. याच साली एमपीथ्री (MP3) या प्रकाराला सर्वमान्यता मिळाली. हा फाईलचा प्रकार आजदेखील आवाजाच्या आणि गाण्याच्या फाईलसाठी जगप्रसिद्ध आहे. १९९१ मध्येच इंटरनेटवरील अतिमहत्त्वाचा टप्पा असलेल्या पहिल्या वेबकॅमचा म्हणजेच ऑनलाईन कॅमेऱ्याचा केंब्रिज विद्यापीठामध्ये वापर केला गेला. पुढे १९९३ मध्ये सर्वसामान्यांसाठी प्रथमच मोझाईक हा पहिला ग्राफिकल (graphical) इंटरनेट ब्राऊझर उपलब्ध झाला. खरे तर सर्वात पहिला इंटरनेट ब्राऊझर नव्हता. पण तो जास्त तांत्रिक गुंतागुतीचा नव्हता आणि त्यामुळे वापरायला अतिशय सोपा होता. लगेचच तो सर्वाधिक प्रचलित इंटरनेट ब्राऊझर बनला. १९९३ मध्येच अमेरिकेतील व्हाईट हाउस आणि शासकीय संकेतस्थळ इंटरनेटवर आल्या. त्यामुळे तेव्हाच्या वेबच्या क्षेत्रामध्ये प्रथमच .gov आणि .org या दोन वेबसाईटच्या नामप्रकारांची निर्मिती झाली. १९९४ मध्ये मोझाईकच्या इंटरनेट ब्राऊझरला नेटस्केप नॅव्हिगेटर हा पहिला प्रतिस्पर्धी इंटरनेट ब्राऊझर तयार झाला. १९९५ मध्ये बँकेचे तसेच क्रेडिट कार्डचे व्यवहार ऑनलाईन करण्यासाठी व्यावसायिक दृष्ट्या सुरक्षित इंटरनेट ब्राऊझर आवश्यक भासू लागला. या आवश्यकतेनुसार नेटस्केप कंपनीनेच सुरक्षित असा SSL (Secure Sockets Layer) प्रणाली असलेला ब्राऊझर तयार केला. कारण याच साली Echo Bay या इंटरनेटवर ऑनलाईन विक्री करणाऱ्या संकेतस्थळची निर्मिती झाली. ती आज eBay नावाने ओळखली जाते. याच साली Amazon.com या संकेतस्थळची देखील निघाली. असे असले तरी जवळपास ६ वर्षांपर्यंत म्हणजेच २००१ पर्यंत या संकेतस्थळला कुठलाच आर्थिक फायदा झाला नव्हता. १९९५ मध्येच सर्वसामान्यांना देखील इंटरनेटवर आपली मोफत संकेतस्थळ बनविता यावी यासाठी Geocities या संकेतस्थळ निर्माण झाली. मात्र ती २००९ च्या वर्षात झालेल्या मोठ्या तोट्यामुळे बंद करावी लागली. याच साली नेटस्केप नॅव्हिगेटर ब्राऊझरच्या माध्यमातूनच सर्वप्रथम जावा आणि नंतर जावास्क्रिप्ट या प्रोग्रॅम प्रणाली ब्रेंडन ईच (Brendan Eich) याने नेटस्केप नॅव्हिगेटरचा एक भाग म्हणून बनवल्या.. १९९६ मध्ये सर्वप्रथम हॉटमेल (HoTMaiL) या ऑनलाईन मोफत ई-मेल सेवा सुरू झाली. १९९७ मध्ये "weblog" या पहिल्या इंटरनेटवरील ब्लॉगची निर्मिती केली गेली. १९९८ मध्ये आजच्या जगप्रसिद्ध गूगल या सर्च सेवा पुरविणारी संकेतस्थळ सुरू झाली. याच साली नेटस्केप कंपनीने सर्वप्रथम इंटरनेटच्या माध्यमातून फाईल्सची देवाण-घेवाण करणारा प्रोग्रॅम बनविला. १९९९ मध्ये सेटी (SETI) हा प्रोग्रॅम इंटरनेटवर आला. जवळपास ३० लाख कॉम्प्युटरना जोडलेला या प्रोग्रॅमचे काम होते परग्रहावरील सजीवांचा शोध घेणे. इंटरनेटच्या माध्यमातून जोडलेल्या रेडिओ टेलेस्कोपमध्ये जमा झालेल्या माहितीचे विश्लेषण करण्याचे काम सेटीद्वारे केले जात होते. २००१ मध्ये [[विकिपीडिया]] (Wikipedia) या इंटरनेटवरील माहितीच्या विश्वातील मुक्तज्ञान कोष असलेल्या संकेतस्थळची निर्मिती झाली. २००३ मध्ये तयार झालेल्या स्काईप (Skype) द्वारे प्रथमच इंटरनेटद्वारे आवाज संभाषणाला म्हणजेच Voice over IP callingला सुरुवात झाली. याच साली MySpace आणि Linkedin या संकेतस्थळ सुरू झाल्या आणि खऱ्या अर्थाने सोशल नेटवर्किंगला सुरुवात झाली. २००४ मध्ये वेब २.० (Web 2.0) या इंटरनेटवरील संकेतस्थळच्या नवीन प्रणालीला सुरुवात झाली. याच साली म्हणजे २००४ मध्ये द फेसबुक ("The" Facebook) ही सोशल नेटवर्किंगची संकेतस्थळ प्रामुख्याने कॉलेजच्या विद्यार्थांसाठी चालू झाले. जी पुढे फक्त फेसबुक या नावाने प्रचलित झाली. पुढे २००५ मध्ये यूट्यूब (YouTube) या व्हिडिओ म्हणजेचे चलचित्र मोफत ऑनलाईन ठेवण्याची सेवा देणारी संकेतस्थळ सुरू झाली. तर त्यानंतर २००६ मध्ये ट्‌विटर (Twitter) ने लोकांना आपल्याला हवे ते इंटरनेटवर बोलण्याची मुभा दिली. ट्‌विटर या वेबसाईटवर आपण १४० अक्षरांमध्ये आपला कुठलाही संदेश/माहिती ठेवू शकतो. इंटरनेटचा वापर करून जे काही बोलणे, भाषण, कामे केली जातात त्याला काय म्हणतात? सर्वांचे उत्तर नक्कीच 'ऑनलाईन' (online) हे हेच असणार. परंतु इंग्रजीमध्ये ऑनलाईन या शब्दाला मराठी मध्ये काय म्हणतात ? ते शब्द मराठी व्याकरण दृष्ट्या परिपूर्ण आहेत का ? याबाबत आपली मत ? दरम्यान 'ऑनलाइन' या इंग्रजी शब्दासाठी 'आंतरजालास्पर्शी' हा मराठी शब्द सुचवलेला आहे. तोही इंटरनेट शब्दाच्या म्हणजे आंतरजाल या मराठी शब्दावरूनच सुचवण्यात आलेला आहे.'आंतरजालस्पर्शी' या शब्द निर्मिती बाबत विविध वर्तमानपत्रांमध्ये बातम्या देखील प्रसिद्ध झाले आहेत. आंतरजालस्पर्शी हा शब्द आंतरजालाशी ( इंटरनेटशी ) संबंधितच आहे. आंतरजालस्पर्शी हा ऑनलाईन साठीचा मराठी प्रतिशब्द कोणी सुचवला ? हा शब्द कसा तयार झाला ? याबाबत बाबत आपण आंतरजालामार्फत शोध घेऊन माहिती मिळू शकता ==== संदर्भ ==== ==== हे सुद्धा पहा ==== *[[महाजाल आणि मराठी]] * eigram [[वर्ग:संगणकशास्त्र]] [[वर्ग:इंटरनेट]] [[वर्ग:संगणक]] e3cdm660sx9olkry3uhhqtn21he2nz4 2694553 2694407 2026-07-15T08:53:20Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-39823-78|~2026-39823-78]] ([[User talk:~2026-39823-78|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2353789 wikitext text/x-wiki '''INTERNET''' हे संगणकांच्या जगभर पसरलेल्या कित्येक लाख अशा नेटवर्कस्‌चेचे मिळून बनलेले एक प्रचंड नेटवर्क आहे. (अनेक वर्तमानपत्रे व मासिकांत इंटरनेटला 'अंतरजाल' हा शब्द वापरलेला आढळतो) महाजाल हे इलेक्ट्रॉनिक संपर्काच्या काही जागतिक प्रमाण अशा [[प्रोटोकॉल|प्रोटोकॉल्स]] (इलेक्ट्रॉनिक अभियांत्रिकीतील माहिती देवाणघेवाणीच्या प्रमाण संवादपद्धती)वर चालते. इंटरनेट हे केवळ एकच एकसंध असे नेटवर्क नसून ते अनेक लहान नेटवर्क्स्‌नी बनलेले आहे. इंटरनेटच्या माध्यमातून अनेकविविध प्रकारच्या माहितीची देवाणघेवाण जोडलेल्या संगणकांना करता येते. काही सर्वसामान्य वापराची उदाहरणे म्हणजे, [[ईमेल|इलेक्ट्रॉनिक पत्रे (ई-मेल)]], [[वर्ल्डवाईड वेब|वर्ल्डवाईड वेब पेजेस्]] , लोकांशी गप्पा मारणे (चॅटिंग) इत्यादी. इंटरनेटच्या स्थापनेची मुळे सन १९६९ पर्यंतच्या खोल संशोधनात रुजलेली आहेत. तेव्हा अमेरिकन सरकारने खाजगी आर्थिक शक्तीच्या मदतीने एक भक्कम, अभेद्य आणि पसरलेले संगणकीय जाळे बनविण्याचा ध्यास घेतला होता. नवीन अमेरिकी बॅकबोन नॅशनल सायन्स फाऊंन्‍डेशनने सन १९८० मध्ये दिलेल्या आर्थिक मदतीमुळे आणि त्याचबरोबर काही खाजगी आर्थिक मदत मिळाल्यामुळे, जागतिक पातळीवर नव्या संगणकीय जाळ्याच्या तंत्रविद्येवर संशोधन केले गेले. ह्यामुळे अनेक संगणकीय जाळ्यांनी एकमेकांशी हातमिळवणी केली.. सन १९९० मध्ये जेव्हा हे जाळे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर लोकप्रिय झाले, त्याचे अर्थकारण व्हायला सुरुवात झाली. यामुळे त्याची लोकप्रियता इतकी वाढली कि ते आधुनिक माणसाच्या आयुष्यातला एक महत्त्वाचा घटक बनले. सन २००९ च्या आकड्यांवरून हे स्पष्ट होते की जगातील जवळपास एक चतुर्तांश लोकसंख्या 'महाजालचा' वापर आपल्या रोजच्या आयुष्यात करते. इंटरनेटवर लक्ष्य ठेवायला आणि त्याचा वापर नियमित करायला कुठलीच केंद्रीय समिती नाही. प्रत्येक भागीदार जाळे (नेटवर्क) आपापले धोरण निश्चित करत असतो. आपल्या दैनंदिन आयुष्यात इंटरनेटचा वापर इंटरनेट संगणक नेटवर्कची एक जागतिक संस्था आहे. जेव्हा एखादा इंटरनेट वर असतो, तेव्हा त्या व्यक्तीच्या समूहाचा एक भाग बनतात जो संगणकाचा वापर त्यांचे विचार आणि माहिती देवाणघेवाण करण्यासाठी करतो. [[चित्र:PikiWiki_Israel_32304_The_Internet_Messenger_by_Buky_Schwartz.JPG|इवलेसे|'this picture is created by MUKUL RISBUD, MAHARASHTRA]] आम्ही आमच्या दैनंदिन जीवनात नियमितपणे इंटरनेट वापरतो. हे सामान्य लोकांसाठी आधुनिक विज्ञान भेट आहे. कल्पना आणि माहितीच्या देवाणघेवाणीच्या क्षेत्रात जगभर क्रांती घडवून आणली आहे. हे माहितीच्या जागतिक महामार्ग तयार करते आणि जवळजवळ सर्व देशांना व्यापते. हे उपलब्ध आहे, उघडा, जलद, सोपे, स्वस्त आणि बहुविध. रोजच्या मानवी जीवनाचे सर्व क्षेत्र इंटरनेटद्वारे स्पर्शले आहेत. व्यवसायकर्ते इंटरनेटवरून आपला व्यवसाय अतिशय वेगाने विकसित करू शकतात. बरेच व्यापारी ऑनलाईन त्यांची उत्पादने ऑनलाइन विकतात. विद्यार्थी त्यांना आवश्यक शैक्षणिक माहिती मिळवू शकता आम्ही नोकरींसाठी ऑनलाइन अर्ज करू शकतो. आम्ही इंटरनेटद्वारे प्रतिमा आणि व्हिडिओ सामायिक करू शकतो. ==इतिहास== इंटरनेट युगाची खऱ्या अर्थाने सुरुवात [[इ.स. १९६९]] पासून झाली. तेव्हा अर्पानेट (Arpanet)मुळे अशा जाळ्याची कल्पना समोर आली. यावेळी युनिक्स (Unix) सारख्या अद्ययावत ऑपरेटिंग सिस्टिमची सुरुवात झाली. ही सिस्टिम आजदेखील वेबसर्व्हरसाठी एक चांगली प्रणाली मानली जाते. त्यानंतर लगेचच म्हणजे १९७० मध्ये पहिल्या ई-मेलची निर्मिती झाली. ई-मेलची निर्मिती करणाऱ्या रे टॉमलिन्सन (Ray Tomlinson) यांनी तेव्हा ई-मेलमध्ये @ हे चिन्ह वापरण्याचा निर्णय घेतला या @ चिन्हा मुळे ई-मेल वापरणारा आणि कॉम्प्युटर म्हणजेच सर्व्हर या दोन्ही गोष्टी विभागल्या गेल्या. पुढे १९७१ मध्ये इंटरनेटवर गटेनबर्ग आणि ई-बुक या दोन नवीन प्रकल्प आले. गटेनबर्ग यामध्ये माहितीचे भांडार आणि ई-बुकमध्ये चित्रस्वरूपात (स्कॅन इमेजेस) पुस्तके संग्रहित करण्यात आली. नंतर १९७४ च्या सुरुवातीला टीसीपी/आयपी (TCP/IP)चा वापर केला गेला. सर्व नेटवर्कमध्ये केंद्रीय नियंत्रण असावे हा यामागचा प्रयत्‍न. हा पुढे टिसीपी/आयपी ने यशस्वी झाला. १९७५ मध्ये जॉन विटल (John Vittal) याने ई-मेलमध्ये नवीन सुधारणा आणल्या. त्यामुळे ई-मेलला प्रतिउत्तर (Reply) देणे व आलेल्या ई-मेलला दुसऱ्याला (Forward) पाठविणे हे महत्त्वाच्या गोष्टी शक्य झाल्या. १९७७ मध्ये डेनिस हायेस आणि डेल हेदरिंगटन (Dennis Hayes and Dale Heatherington) यांनी मॉडेमचा शोध लावला. तर १९७८ मध्ये पहिला अनावश्यक ई-मेल समोर आला. या अनावश्यक ई-मेलला नंतर स्पॅम (spam) असे नाव मिळाले.. १७७९ मध्ये यूज़नेट (Usenet)चा वापर सुरू झाला. पदवी अभ्यासक्रमाच्या दोन विद्यार्थांनी बनविलेल्या या यूज़नेट प्रणालीद्वारे जगभरातील लोक इंटरनेटच्या माध्यमातून एकमेकांशी चर्चा करू शकतात. १९८२त पहिल्यांदा चिन्हाद्वारे प्रतिक्रिया दाखविण्याची सुरुवात :-) हे चिन्ह वापरून झाली. आपल्या प्रत्येक विनोदाच्या शेवटी ते :-) हे हसण्याची चिन्ह वापरत होते. या आणि अशा अनेक चिन्हांना आता इमोटिकॉन (emoticon) असे म्हणतात. ही चिन्हेआता ई-मेल आणि चॅटींगमध्ये सरआस वापरली जातात. १९८४ मध्ये पहिल्या डोमेन नेम सर्व्हर (Domain Name Servers (DNS))ची निर्मिती झाली. डोमेन नेम सर्व्हरमध्ये हव्या त्याप्रमाणे नाव वापरण्याची सोय असल्याने पूर्वीच्या आयपी ॲड्रेस मधील क्रमांकाएवजी हे लक्षात ठेवायला फारच सोपे होते. डोमेन नेम सर्व्हरद्वारे नाव दिल्यानंतर त्याचे रूपांतर आपोआप आयपी ॲड्रेस मधील क्रमांकामध्ये होते.. १९८५ मध्ये काल्पनिक (व्हर्चुअल) समूह स्थापन झाले. तेव्हाची द वेल (The Well) का समूह आजदेखील इंटरनेटवरील एक प्रभावशाली समूह (community) आहे. १९८७ मध्ये इंटरनेटचे जवळपास ३०,००० धारक होते. तर १९८८ मध्ये इंटरनेटवरील गप्पागोष्टींचे पहिल्यांदा सहक्षेपण (Internet Relay Chat) केले गेले. आज त्याला चॅटिंग म्हणतात. तेव्हाच म्हणजे १९८८ मध्ये इंटरनेटवर पहिल्या उपद्रवी प्रोग्रॅमने हल्ला चढवून मोठ्या अडचणी निर्माण केल्या. १९८९ मध्ये अमेरीका ऑन लाईन म्हणजेच AOL (America Online)ची निर्मिती झाली. AOLमुळे पुढील काळात इंटरनेट लोकप्रिय होण्यास मदत झाली. त्याच साली म्हणजे १९८९ मध्ये वर्ल्ड वाईड वेब (World Wide Web) ही संकल्पना टीम बर्नर-ली (Tim Berners-Lee) यांनी अस्तित्वात आणली. मात्र ती खऱ्या अर्थाने १९९० पासून सुरू झाली. १९९० च्या सालामध्ये इंटरनेटच्या क्षेत्रामध्ये बऱ्याच प्रकारे प्रगती झाली. त्‍यासाली द वर्ल्ड (The World) या पहिल्या व्यावसायिक डायल-अप इंटरनेट सेवा पुरविण्याची (dial-up Internet provider) सुरुवात झाली. १९९१ मध्येच पहिले इंटरनेटवरील पान म्हणजेच वेबपेज बनविले गेले. १९९० मध्येच गोफर (Gopher) या पहिल्या शोध प्रणालीची देखील निर्मिती झाली. ती फक्त फाईलचे नावच नाही तर त्यातील मजकूरदेखील शोधत असे. याच साली एमपीथ्री (MP3) या प्रकाराला सर्वमान्यता मिळाली. हा फाईलचा प्रकार आजदेखील आवाजाच्या आणि गाण्याच्या फाईलसाठी जगप्रसिद्ध आहे. १९९१ मध्येच इंटरनेटवरील अतिमहत्त्वाचा टप्पा असलेल्या पहिल्या वेबकॅमचा म्हणजेच ऑनलाईन कॅमेऱ्याचा केंब्रिज विद्यापीठामध्ये वापर केला गेला. पुढे १९९३ मध्ये सर्वसामान्यांसाठी प्रथमच मोझाईक हा पहिला ग्राफिकल (graphical) इंटरनेट ब्राऊझर उपलब्ध झाला. खरे तर सर्वात पहिला इंटरनेट ब्राऊझर नव्हता. पण तो जास्त तांत्रिक गुंतागुतीचा नव्हता आणि त्यामुळे वापरायला अतिशय सोपा होता. लगेचच तो सर्वाधिक प्रचलित इंटरनेट ब्राऊझर बनला. १९९३ मध्येच अमेरिकेतील व्हाईट हाउस आणि शासकीय संकेतस्थळ इंटरनेटवर आल्या. त्यामुळे तेव्हाच्या वेबच्या क्षेत्रामध्ये प्रथमच .gov आणि .org या दोन वेबसाईटच्या नामप्रकारांची निर्मिती झाली. १९९४ मध्ये मोझाईकच्या इंटरनेट ब्राऊझरला नेटस्केप नॅव्हिगेटर हा पहिला प्रतिस्पर्धी इंटरनेट ब्राऊझर तयार झाला. १९९५ मध्ये बँकेचे तसेच क्रेडिट कार्डचे व्यवहार ऑनलाईन करण्यासाठी व्यावसायिक दृष्ट्या सुरक्षित इंटरनेट ब्राऊझर आवश्यक भासू लागला. या आवश्यकतेनुसार नेटस्केप कंपनीनेच सुरक्षित असा SSL (Secure Sockets Layer) प्रणाली असलेला ब्राऊझर तयार केला. कारण याच साली Echo Bay या इंटरनेटवर ऑनलाईन विक्री करणाऱ्या संकेतस्थळची निर्मिती झाली. ती आज eBay नावाने ओळखली जाते. याच साली Amazon.com या संकेतस्थळची देखील निघाली. असे असले तरी जवळपास ६ वर्षांपर्यंत म्हणजेच २००१ पर्यंत या संकेतस्थळला कुठलाच आर्थिक फायदा झाला नव्हता. १९९५ मध्येच सर्वसामान्यांना देखील इंटरनेटवर आपली मोफत संकेतस्थळ बनविता यावी यासाठी Geocities या संकेतस्थळ निर्माण झाली. मात्र ती २००९ च्या वर्षात झालेल्या मोठ्या तोट्यामुळे बंद करावी लागली. याच साली नेटस्केप नॅव्हिगेटर ब्राऊझरच्या माध्यमातूनच सर्वप्रथम जावा आणि नंतर जावास्क्रिप्ट या प्रोग्रॅम प्रणाली ब्रेंडन ईच (Brendan Eich) याने नेटस्केप नॅव्हिगेटरचा एक भाग म्हणून बनवल्या.. १९९६ मध्ये सर्वप्रथम हॉटमेल (HoTMaiL) या ऑनलाईन मोफत ई-मेल सेवा सुरू झाली. १९९७ मध्ये "weblog" या पहिल्या इंटरनेटवरील ब्लॉगची निर्मिती केली गेली. १९९८ मध्ये आजच्या जगप्रसिद्ध गूगल या सर्च सेवा पुरविणारी संकेतस्थळ सुरू झाली. याच साली नेटस्केप कंपनीने सर्वप्रथम इंटरनेटच्या माध्यमातून फाईल्सची देवाण-घेवाण करणारा प्रोग्रॅम बनविला. १९९९ मध्ये सेटी (SETI) हा प्रोग्रॅम इंटरनेटवर आला. जवळपास ३० लाख कॉम्प्युटरना जोडलेला या प्रोग्रॅमचे काम होते परग्रहावरील सजीवांचा शोध घेणे. इंटरनेटच्या माध्यमातून जोडलेल्या रेडिओ टेलेस्कोपमध्ये जमा झालेल्या माहितीचे विश्लेषण करण्याचे काम सेटीद्वारे केले जात होते. २००१ मध्ये [[विकिपीडिया]] (Wikipedia) या इंटरनेटवरील माहितीच्या विश्वातील मुक्तज्ञान कोष असलेल्या संकेतस्थळची निर्मिती झाली. २००३ मध्ये तयार झालेल्या स्काईप (Skype) द्वारे प्रथमच इंटरनेटद्वारे आवाज संभाषणाला म्हणजेच Voice over IP callingला सुरुवात झाली. याच साली MySpace आणि Linkedin या संकेतस्थळ सुरू झाल्या आणि खऱ्या अर्थाने सोशल नेटवर्किंगला सुरुवात झाली. २००४ मध्ये वेब २.० (Web 2.0) या इंटरनेटवरील संकेतस्थळच्या नवीन प्रणालीला सुरुवात झाली. याच साली म्हणजे २००४ मध्ये द फेसबुक ("The" Facebook) ही सोशल नेटवर्किंगची संकेतस्थळ प्रामुख्याने कॉलेजच्या विद्यार्थांसाठी चालू झाले. जी पुढे फक्त फेसबुक या नावाने प्रचलित झाली. पुढे २००५ मध्ये यूट्यूब (YouTube) या व्हिडिओ म्हणजेचे चलचित्र मोफत ऑनलाईन ठेवण्याची सेवा देणारी संकेतस्थळ सुरू झाली. तर त्यानंतर २००६ मध्ये ट्‌विटर (Twitter) ने लोकांना आपल्याला हवे ते इंटरनेटवर बोलण्याची मुभा दिली. ट्‌विटर या वेबसाईटवर आपण १४० अक्षरांमध्ये आपला कुठलाही संदेश/माहिती ठेवू शकतो. ==== संदर्भ ==== ==== हे सुद्धा पहा ==== *[[महाजाल आणि मराठी]] * eigram [[वर्ग:संगणकशास्त्र]] [[वर्ग:इंटरनेट]] [[वर्ग:संगणक]] ch59n0s1df38cgb861xlhastdm0t1s2 0 13860 2694271 2597388 2026-07-14T14:15:29Z কল্কি 179159 /* बाह्य दुवे */ 2694271 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|सोनाली मनोहर कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = सोनाली कुलकर्णी | चित्र = Sonali Kulkarni graces the News18 Reel Movie Awards 2018 (10) (cropped).jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १९७४|१९७४]] | जन्म_स्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = [[अभिनय]] (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]</br>[[हिंदी भाषा|हिंदी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = दोघी,<br>मुक्ता, </br>दिल चाहता है | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = {{लग्न|[[चंद्रकांत कुलकर्णी]]|1992|2009|end=divorce}} {{लग्न|नचिकेत पंतवैद्य|2010}} | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = [http://www.sonalikulkarni.org/ सोनालीकुलकर्णी.ऑर्ग] | तळटिपा = }} '''सोनाली कुलकर्णी''' ह्या एक मराठी चित्रपट अभिनेत्री आहेत. त्यांचा जन्म पुणे येथे झाला. त्यांनी मराठी आणि हिंदी चित्रपटांमध्ये काम केलेले आहे. दोघी​​, देऊळ, दिल चाहता है, सिंघम, आणि टॅक्सी नं. ९२११ मधल्या त्यांच्या भूमिका प्रसिद्ध आहेत. ==ओळख== ==जीवन== ==लेखन== सोनाली कुलकर्णी यांनी सो कूल या पुस्तकाचे लेखन केले आहे. ==कार्य== ==चित्रपट== इंग्रजी, इटालियन, बंगाली, मराठी, तामीळ, तेलगू, हिंदी भाषांतील सुमारे ८० चित्रपटांत सोनाली कुलकर्णी यांनी कामे केली आहेत. ===मराठी=== * [[अगं बाई अरेच्चा २!]] * [[कैरी (मराठी चित्रपट)|कैरी]] * [[घराबाहेर (मराठी चित्रपट)|घराबाहेर]] * [[देऊळ (मराठी चित्रपट)|देऊळ ]] * [[देवराई (मराठी चित्रपट)|देवराई]] * [[दोघी (मराठी चित्रपट)|दोघी]] * गुलाबजाम (आगामी) * [[पुणे ५२ (मराठी चित्रपट)|पुणे ५२]] * [[डॉ. प्रकाश बाबा आमटे (मराठी चित्रपट)|डॉ. प्रकाश बाबा आमटे]] * [[रिंगा रिंगा (मराठी चित्रपट)|रिंगा रिंगा]] * [[सखी (मराठी चित्रपट)|सखी]] * [[पेन्शन (मराठी चित्रपट)|पेन्शन]] ===हिंदी=== * [[अग्निवर्षा (हिंदी चित्रपट)|अग्निवर्षा]] * [[कितने दूर कितने पास (हिंदी चित्रपट)|कितने दूर कितने पास]] * [[जहाँ तुम ले चलो (हिंदी चित्रपट)|जहाँ तुम ले चलो]] * [[जुनून (हिंदी चित्रपट)|जुनून]] * [[टॅक्सी नंबर ९२११ (हिंदी चित्रपट)|टॅक्सी नंबर ९२११]] * [[डरना जरूरी है (हिंदी चित्रपट)|डरना जरूरी है]] * [[दायरा (हिंदी चित्रपट)|दायरा]] * [[दिल चाहता है]] * [[दिल विल प्यार व्यार (हिंदी चित्रपट)|दिल विल प्यार व्यार]] * [[प्यार तूने क्या किया (हिंदी चित्रपट)|प्यार तूने क्या किया]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] * [[ब्राईड अँड प्रेज्युडिस (हिंदी चित्रपट)|ब्राईड अँड प्रेज्युडिस]] * [[मिशन कश्मीर (हिंदी चित्रपट)|मिशन कश्मीर]] ===इंग्रजी=== * डाॅ. आंबेडकर * ब्राईड अँड प्रेज्युडिस * माया द रिॲलिटी * सायलेन्स प्लीज ... द ड्रेसिंग रूम ===इंग्रजी आणि इटालियन=== * द वृंदावन फिल्म स्टुडिओ ===इटालियन=== * फायर ॲ माय हार्ट ===गुजराती=== * लव्ह इज ब्लाईंड ===तमिळ=== * माय मादम ===तेलुगू=== * यल्लम्मा ==पुरस्कार== * पुण्याच्या प्रियंका महिला उद्योग संस्थेतर्फ स्व. राजीव गांधी कला गौरव पुरस्कार (२१-५-२०१६) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.sonalikulkarni.org/ सोनालीकुलकर्णी.ऑर्ग] * [http://www.marathitaraka.net/ मराठी तारका संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207164248/http://www.marathitaraka.net/ |date=2007-12-07 }} {{विस्तार}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:कुलकर्णी, सोनाली}} [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] fh8h8r63ia7ng1l9ihwq0zskf4zofr0 0 14315 2694428 2647160 2026-07-15T05:14:23Z ~2026-39639-48 185260 /* */ 2694428 wikitext text/x-wiki '''गुलाब''' हे रोसा या कुळातील झुडुप असून त्याला अनेकरंगी फुले येतात. ==उपयोग== {{विकिकरण}} [[बाग|बागेमध्ये]], [[गुलकंद]], [[अत्तर]] करण्यासाठी, प्रेमाचे, मैत्रीचे, शांततेचे प्रतीक, घरादाराची शोभा वाढवण्याकरिता, डोक्यात माळून शृंगार प्रसाधनासाठी, वगैरे तसेच गुलाबाच्या पाकळ्या खाद्यपदार्थत जेवणाची चव वाढवण्यसाठी याचा उपयोग होतो. गुलाबामुळे सौंदर्यात तेज निर्माण होते. गुलाबाची कुटुंब राजकारण तरी काही नाही होणारे आत, पोटजात रोझा एक वृक्षाच्छादित बारमाही आहे. १०० प्रजाती प्रती आहेत. ते ताठ, अनेकदा तीक्ष्णसह सशस्त्र आहेत डेखासह क्लाइंबिंग किंवा असू शकते वनस्पती एक गट वाढविली. फुलांचे आकार आणि आकार बदलू मध्ये आणि पांढरा पासून माध्यमातून सीमेत रंगामध्ये, सहसा मोठे, आकर्षक आहेत. बहुतेक प्रजाती युरोप, उत्तर अमेरिका, आणि वायव्य आफ्रिका नेटिव्ह लहान क्रमांक, आशिया विध श्रेणी विकासात वापरला गेला आहे. गुलाब या फुलाचा मोठ्या प्रमाणात व्यावसाय केला जातो. गुंला शिकलेला माझ्या लक्षात आले की मी ब्राम्हण असून ते ज्येष्ठ नागरीक म्हणून घडवत असते आणि ती म्हणजे हे सगळे करण्यामागे एक उद्देश आहे का तुझ्यासाठी का नाही हे वॉटसनला सांगत असताना होम्स आणि अनुवाद हे वॉटसनला सांगत असताना होम्स ब हे फुल प्रेमाचे प्रतिक र एकत्र करून बरणीत भरून ती भरणी उन्हात ठेवा काही दिवसांनी सुगंधी गुलकंद तयार होईल, गोवर, कांजिण्या यावर उपयोगी आहे. गुलाबाचे फळ हे हिप या नावाने ओळखतात. हे जीवनसत्त्व कचा स्रोत आहे. ;ने आढळणाऱ्या विलायती गुलाबांच्या जाती ;गुलाबाचे प्रकार - १) हायब्रीड टी २) फ्लोरीबंडा ३) मिनिंएचर्स ४) वेली गुलाब : हरितगृहात वाढणाऱ्या गुलाब - हरितगृहात खालील महत्त्वाचे घटक वनस्पतीच्या वाढीसाठी मदत करतात. - 1) सूर्यप्रकाश 2) हवा 3) उष्णता 4) आद्रता {| class="wikitable" ! {{fontcolor|brown|'''[[रंग]]'''}} ! {{fontcolor|brown|'''[[जात|जातीचे नाव]]'''}} |- | '''लाल''' | पापा मिलांद, सोफिया लॉरेन्स, क्रिमसन ग्लोरी, मिस्टर लिंकन, ख्रिश्चन डायर |- | '''गुलाबी''' | मारिया, मृणालिनी, कॅलस, फर्स्ट प्राईज, क्वीन एलिझाबेथ |- | '''पांढरा''' | जवाहर, पास्कली, गार्डन पार्टी, लुशियाना, व्हर्गो |- | '''पिवळा''' | लांडोरा, सनकिंग, समर सनशाईन, माबेला, डच गोल्ड |- | '''निळा / जांभळा''' | ब्ल्यू मून, नीलांबरी, लेडी एक्स, पॅराडाईज |- | '''केशरी''' | लारा, समर हॉलिडे, फोकलोअर, सुपर स्टार |- | '''बहुरंगी''' | डबल डिलाईट, टाटा सेंटेनरी, पीस, अभिसारिका, सी पर्ल |} '''फुलांपासून तयार होणारे विविध उपयोगी पदार्थ''' - १) गुलाबपाणी २) गुलाब अत्तर (गुलाब तेल) ३) गुलकंद ४) पंखुरी ५) गुलरोधन हेअर ऑईल ६) जीवनसत्त्वे ७) अन्य उपयोग कीड व रोग - कीड- १) उंटअळी २) मावा ३)फुलकिडे ४) तुडतुडे ५) खवले कीड ६) कोळी ७) हुमणी कीड ८) वाळवी ९) पिठ्या ढेकुण रोग - १) भुरी २)काळे ठिपके ३) फांदीमर ४) पाने पिवळी पडणे अभिवृद्धी- गुलाबाची अभिवृद्धी फाटे कलम, गुटी कलम, तसेच डोळे भरून केली जाते. == अधिक माहितीसाठी पाहा == [[फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ]] == गुलाबाची विविध फुले == ===स्थानिक=== <gallery> चित्र:Rose1.JPG चित्र:Rose2.JPG चित्र:Rose3.JPG चित्र:Rose4.JPG चित्र:Rose5.JPG चित्र:Rose6.JPG चित्र:Rose7.JPG चित्र:Rose8a.JPG चित्र:Rose9b.JPG चित्र:Rose10.JPG चित्र:Rose11.JPG चित्र:Rose12a.JPG चित्र:Rose13.JPG चित्र:Rose14.JPG चित्र:Rose15.JPG चित्र:Rose16.JPG चित्र:Rose18.JPG चित्र:Rose19.JPG चित्र:Rose20.JPG चित्र:Rose22a.JPG चित्र:Rose25.JPG चित्र:Rose27.JPG चित्र:Rose30.JPG </gallery> ==रंगानुसार गुलाबाची फुले== <gallery> चित्र:Rosa (P1080315).jpg चित्र:Rose20090913 36-3.jpg चित्र:Rose Gelb.JPG चित्र:A Yellow Rose.jpg चित्र:Rose close-up peach.jpg चित्र:Hummel im Anflug.jpg चित्र:Rose Orangefarbig.JPG चित्र:Orange Rose1.jpg चित्र:Rose Macro.jpg चित्र:Small Red Rose.JPG चित्र:Zuchtrose.jpg चित्र:Roserose.JPG चित्र:Lavender rose.jpg चित्र:Lila farbene Rosenblüte.JPG चित्र:4491 - Bern - Rosengarten - Rose.JPG चित्र:Roos.jpg </gallery> === पांढरे गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Aviateur Blériot - Giverny03.jpg चित्र:Rosa Carte Blanche.jpg चित्र:Rosa Frau Karl Druschki Wien 2014.jpg चित्र:Rosa Lace Cascade 1.jpg चित्र:Rosa alba.JPG चित्र:Mrs. Herbert Stevens May 2008.jpg चित्र:Rosa Iceberg 1.jpg चित्र:Rosa sp.265.jpg चित्र:Rosa White Cover.jpg </gallery> === पिवळे गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa 'Gelber Engel' 01.jpg चित्र:Rosa Gold Glow 2.jpg चित्र:Rosa 'Golden Monica' 02.JPG चित्र:Rosa Golden Wings 1.jpg चित्र:Rosa Lemon Delight 1.jpg चित्र:Rosa New Day 1.jpg चित्र:Rosa Sunbonnet 1.jpg चित्र:Rose Yellow Fleurette 20070601 2.jpg </gallery> === जर्दाळु गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Apricot Nectar.jpg चित्र:Rosa Catherine Mermet 1.jpg चित्र:Rosa Diamond Jubilee.jpg चित्र:Rosa Irish Elegance 1.jpg चित्र:Rosa Norwich Castle 1.jpg चित्र:Rosa 'Exotic' qtl1.jpg चित्र:Rosa Westerland - Giverny01.jpg </gallery> === भगवे गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Confetti 2.jpg चित्र:Rosa Cricket 1.jpg चित्र:Rosa Livin' Easy01.jpg चित्र:Rose Sahara 20070601 3.jpg चित्र:Rose Welwyn Garden Glory 20070601.jpg </gallery> === लाल गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Dame de Coeur 1.jpg चित्र:Rosa Eyepaint 2.jpg चित्र:Rose Ingrid Bergmann.jpg चित्र:Rosa Irish Wonder.jpg चित्र:Rosa Kardinal.jpg चित्र:Rose Osaka.JPG चित्र:Meilland2 rouge resized.JPG चित्र:Dart's Red Dot (Interplant 1989).JPG चित्र:Rosa Red Chateau01.jpg चित्र:Rosa cultivar Tatjana 1.JPG चित्र:Rosa Triolet (Orard 1994 Rosaceae).jpg चित्र:Rosa Trumpeter.jpg </gallery> === गुलाबी गुलाब === <gallery> चित्र:Indian_red_roses.jpg चित्र:Bridal pink - morwell rose garden.jpg चित्र:Rose Fontaline 20070601.jpg चित्र:Rose Heavenly Pink 20070601.jpg चित्र:Rosa Lavender Dream - Giverny01.jpg चित्र:Rosa 'Mme Caroline Testout'.jpg चित्र:Rosa Maria Callas01.jpg चित्र:Rosa Queen Elizabeth1ZIXIETTE.jpg चित्र:Rosa Tausendschon2bUME.jpg चित्र:Rosa Winifred Coulter 1.jpg File:गुलाब फूल.jpg </gallery> === जांभळे गुलाब === <gallery> चित्र:Blue Parfum (Tantau 1978) 01.jpg चित्र:Rosamidnightblue.jpg चित्र:Pacific-dream-bleu-ardoise375.png चित्र:Rosa-Rhapsody-in-Blue.jpg चित्र:Duftrosengarten Rapperswil - Shocking Blue FL Kordes 1979 2011-07-02 14-32-18.JPG चित्र:Rosa 'Wild Blue Yonder'.JPG </gallery> === बहुरंगी गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Banzai 1983.jpg चित्र:Rosa 'Fourth of July' 2.JPG चित्र:Rosa Inspiration.jpg चित्र:Rosalifelines.jpg चित्र:Marvelle (McGredy 1998).JPG चित्र:Rosa Maxim.jpg चित्र:Rose Nostalgie.JPG चित्र:Rosa Papageno 1989.jpg चित्र:Rosa-paradise.jpg चित्र:Duftrosengarten Rapperswil - President Herbert Hoover TH Coddington-Totty 1930 2010-09-13 16-26-42.JPG चित्र:Jacrite1BCANNA.jpg चित्र:Rosa-rockinrobin.jpg चित्र:Samba (Kordes 1964) 01.jpg चित्र:Rosatigertail.jpg </gallery> ==इतर प्रकार== <gallery> चित्र:Rosa a1.jpg चित्र:Rosa sp.10.jpg चित्र:Rosa sp.11.jpg चित्र:Pink rose albury botanical gardens.jpg चित्र:Pink rose albury botanical gardens02.jpg चित्र:Stavenn Rosa 01.jpg चित्र:Rose in the garden of fortress koenigstein saxonia germany.jpg चित्र:RosepicMay 2005.jpg चित्र:Biella-Rosa-DSCF9265.JPG चित्र:Rose desktop.jpg </gallery> {{commons|Category:Rosa|गुलाब}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:फुलझाडे]] [[वर्ग:काटेरी वृक्ष]] 38hpc3inlzq51n5cn47no6cnstk838n 2694429 2694428 2026-07-15T05:14:27Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]) 2694429 wikitext text/x-wiki '''गुलाब''' हे रोसा या कुळातील झुडुप असून त्याला अनेकरंगी फुले येतात. ==उपयोग== {{विकिकरण}} [[बाग|बागेमध्ये]], [[गुलकंद]], [[अत्तर]] करण्यासाठी, प्रेमाचे, मैत्रीचे, शांततेचे प्रतीक, घरादाराची शोभा वाढवण्याकरिता, डोक्यात माळून शृंगार प्रसाधनासाठी, वगैरे तसेच गुलाबाच्या पाकळ्या खाद्यपदार्थत जेवणाची चव वाढवण्यसाठी याचा उपयोग होतो. गुलाबामुळे सौंदर्यात तेज निर्माण होते. गुलाबाची कुटुंब राजकारण तरी काही नाही होणारे आत, पोटजात रोझा एक वृक्षाच्छादित बारमाही आहे. १०० प्रजाती प्रती आहेत. ते ताठ, अनेकदा तीक्ष्णसह सशस्त्र आहेत डेखासह क्लाइंबिंग किंवा असू शकते वनस्पती एक गट वाढविली. फुलांचे आकार आणि आकार बदलू मध्ये आणि पांढरा पासून माध्यमातून सीमेत रंगामध्ये, सहसा मोठे, आकर्षक आहेत. बहुतेक प्रजाती युरोप, उत्तर अमेरिका, आणि वायव्य आफ्रिका नेटिव्ह लहान क्रमांक, आशिया विध श्रेणी विकासात वापरला गेला आहे. गुलाब या फुलाचा मोठ्या प्रमाणात व्यावसाय केला जातो. गुंला शिकलेला माझ्या लक्षात आले की मी ब्राम्हण असून ते ज्येष्ठ नागरिक म्हणून घडवत असते आणि ती म्हणजे हे सगळे करण्यामागे एक उद्देश आहे का तुझ्यासाठी का नाही हे वॉटसनला सांगत असताना होम्स आणि अनुवाद हे वॉटसनला सांगत असताना होम्स ब हे फुल प्रेमाचे प्रतिक र एकत्र करून बरणीत भरून ती भरणी उन्हात ठेवा काही दिवसांनी सुगंधी गुलकंद तयार होईल, गोवर, कांजिण्या यावर उपयोगी आहे. गुलाबाचे फळ हे हिप या नावाने ओळखतात. हे जीवनसत्त्व कचा स्रोत आहे. ;ने आढळणाऱ्या विलायती गुलाबांच्या जाती ;गुलाबाचे प्रकार - १) हायब्रीड टी २) फ्लोरीबंडा ३) मिनिंएचर्स ४) वेली गुलाब : हरितगृहात वाढणाऱ्या गुलाब - हरितगृहात खालील महत्त्वाचे घटक वनस्पतीच्या वाढीसाठी मदत करतात. - 1) सूर्यप्रकाश 2) हवा 3) उष्णता 4) आद्रता {| class="wikitable" ! {{fontcolor|brown|'''[[रंग]]'''}} ! {{fontcolor|brown|'''[[जात|जातीचे नाव]]'''}} |- | '''लाल''' | पापा मिलांद, सोफिया लॉरेन्स, क्रिमसन ग्लोरी, मिस्टर लिंकन, ख्रिश्चन डायर |- | '''गुलाबी''' | मारिया, मृणालिनी, कॅलस, फर्स्ट प्राईज, क्वीन एलिझाबेथ |- | '''पांढरा''' | जवाहर, पास्कली, गार्डन पार्टी, लुशियाना, व्हर्गो |- | '''पिवळा''' | लांडोरा, सनकिंग, समर सनशाईन, माबेला, डच गोल्ड |- | '''निळा / जांभळा''' | ब्ल्यू मून, नीलांबरी, लेडी एक्स, पॅराडाईज |- | '''केशरी''' | लारा, समर हॉलिडे, फोकलोअर, सुपर स्टार |- | '''बहुरंगी''' | डबल डिलाईट, टाटा सेंटेनरी, पीस, अभिसारिका, सी पर्ल |} '''फुलांपासून तयार होणारे विविध उपयोगी पदार्थ''' - १) गुलाबपाणी २) गुलाब अत्तर (गुलाब तेल) ३) गुलकंद ४) पंखुरी ५) गुलरोधन हेअर ऑईल ६) जीवनसत्त्वे ७) अन्य उपयोग कीड व रोग - कीड- १) उंटअळी २) मावा ३)फुलकिडे ४) तुडतुडे ५) खवले कीड ६) कोळी ७) हुमणी कीड ८) वाळवी ९) पिठ्या ढेकुण रोग - १) भुरी २)काळे ठिपके ३) फांदीमर ४) पाने पिवळी पडणे अभिवृद्धी- गुलाबाची अभिवृद्धी फाटे कलम, गुटी कलम, तसेच डोळे भरून केली जाते. == अधिक माहितीसाठी पाहा == [[फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ]] == गुलाबाची विविध फुले == ===स्थानिक=== <gallery> चित्र:Rose1.JPG चित्र:Rose2.JPG चित्र:Rose3.JPG चित्र:Rose4.JPG चित्र:Rose5.JPG चित्र:Rose6.JPG चित्र:Rose7.JPG चित्र:Rose8a.JPG चित्र:Rose9b.JPG चित्र:Rose10.JPG चित्र:Rose11.JPG चित्र:Rose12a.JPG चित्र:Rose13.JPG चित्र:Rose14.JPG चित्र:Rose15.JPG चित्र:Rose16.JPG चित्र:Rose18.JPG चित्र:Rose19.JPG चित्र:Rose20.JPG चित्र:Rose22a.JPG चित्र:Rose25.JPG चित्र:Rose27.JPG चित्र:Rose30.JPG </gallery> ==रंगानुसार गुलाबाची फुले== <gallery> चित्र:Rosa (P1080315).jpg चित्र:Rose20090913 36-3.jpg चित्र:Rose Gelb.JPG चित्र:A Yellow Rose.jpg चित्र:Rose close-up peach.jpg चित्र:Hummel im Anflug.jpg चित्र:Rose Orangefarbig.JPG चित्र:Orange Rose1.jpg चित्र:Rose Macro.jpg चित्र:Small Red Rose.JPG चित्र:Zuchtrose.jpg चित्र:Roserose.JPG चित्र:Lavender rose.jpg चित्र:Lila farbene Rosenblüte.JPG चित्र:4491 - Bern - Rosengarten - Rose.JPG चित्र:Roos.jpg </gallery> === पांढरे गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Aviateur Blériot - Giverny03.jpg चित्र:Rosa Carte Blanche.jpg चित्र:Rosa Frau Karl Druschki Wien 2014.jpg चित्र:Rosa Lace Cascade 1.jpg चित्र:Rosa alba.JPG चित्र:Mrs. Herbert Stevens May 2008.jpg चित्र:Rosa Iceberg 1.jpg चित्र:Rosa sp.265.jpg चित्र:Rosa White Cover.jpg </gallery> === पिवळे गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa 'Gelber Engel' 01.jpg चित्र:Rosa Gold Glow 2.jpg चित्र:Rosa 'Golden Monica' 02.JPG चित्र:Rosa Golden Wings 1.jpg चित्र:Rosa Lemon Delight 1.jpg चित्र:Rosa New Day 1.jpg चित्र:Rosa Sunbonnet 1.jpg चित्र:Rose Yellow Fleurette 20070601 2.jpg </gallery> === जर्दाळु गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Apricot Nectar.jpg चित्र:Rosa Catherine Mermet 1.jpg चित्र:Rosa Diamond Jubilee.jpg चित्र:Rosa Irish Elegance 1.jpg चित्र:Rosa Norwich Castle 1.jpg चित्र:Rosa 'Exotic' qtl1.jpg चित्र:Rosa Westerland - Giverny01.jpg </gallery> === भगवे गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Confetti 2.jpg चित्र:Rosa Cricket 1.jpg चित्र:Rosa Livin' Easy01.jpg चित्र:Rose Sahara 20070601 3.jpg चित्र:Rose Welwyn Garden Glory 20070601.jpg </gallery> === लाल गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Dame de Coeur 1.jpg चित्र:Rosa Eyepaint 2.jpg चित्र:Rose Ingrid Bergmann.jpg चित्र:Rosa Irish Wonder.jpg चित्र:Rosa Kardinal.jpg चित्र:Rose Osaka.JPG चित्र:Meilland2 rouge resized.JPG चित्र:Dart's Red Dot (Interplant 1989).JPG चित्र:Rosa Red Chateau01.jpg चित्र:Rosa cultivar Tatjana 1.JPG चित्र:Rosa Triolet (Orard 1994 Rosaceae).jpg चित्र:Rosa Trumpeter.jpg </gallery> === गुलाबी गुलाब === <gallery> चित्र:Indian_red_roses.jpg चित्र:Bridal pink - morwell rose garden.jpg चित्र:Rose Fontaline 20070601.jpg चित्र:Rose Heavenly Pink 20070601.jpg चित्र:Rosa Lavender Dream - Giverny01.jpg चित्र:Rosa 'Mme Caroline Testout'.jpg चित्र:Rosa Maria Callas01.jpg चित्र:Rosa Queen Elizabeth1ZIXIETTE.jpg चित्र:Rosa Tausendschon2bUME.jpg चित्र:Rosa Winifred Coulter 1.jpg File:गुलाब फूल.jpg </gallery> === जांभळे गुलाब === <gallery> चित्र:Blue Parfum (Tantau 1978) 01.jpg चित्र:Rosamidnightblue.jpg चित्र:Pacific-dream-bleu-ardoise375.png चित्र:Rosa-Rhapsody-in-Blue.jpg चित्र:Duftrosengarten Rapperswil - Shocking Blue FL Kordes 1979 2011-07-02 14-32-18.JPG चित्र:Rosa 'Wild Blue Yonder'.JPG </gallery> === बहुरंगी गुलाब === <gallery> चित्र:Rosa Banzai 1983.jpg चित्र:Rosa 'Fourth of July' 2.JPG चित्र:Rosa Inspiration.jpg चित्र:Rosalifelines.jpg चित्र:Marvelle (McGredy 1998).JPG चित्र:Rosa Maxim.jpg चित्र:Rose Nostalgie.JPG चित्र:Rosa Papageno 1989.jpg चित्र:Rosa-paradise.jpg चित्र:Duftrosengarten Rapperswil - President Herbert Hoover TH Coddington-Totty 1930 2010-09-13 16-26-42.JPG चित्र:Jacrite1BCANNA.jpg चित्र:Rosa-rockinrobin.jpg चित्र:Samba (Kordes 1964) 01.jpg चित्र:Rosatigertail.jpg </gallery> ==इतर प्रकार== <gallery> चित्र:Rosa a1.jpg चित्र:Rosa sp.10.jpg चित्र:Rosa sp.11.jpg चित्र:Pink rose albury botanical gardens.jpg चित्र:Pink rose albury botanical gardens02.jpg चित्र:Stavenn Rosa 01.jpg चित्र:Rose in the garden of fortress koenigstein saxonia germany.jpg चित्र:RosepicMay 2005.jpg चित्र:Biella-Rosa-DSCF9265.JPG चित्र:Rose desktop.jpg </gallery> {{commons|Category:Rosa|गुलाब}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:फुलझाडे]] [[वर्ग:काटेरी वृक्ष]] bs9j3ooat95t1kqkjd7pcz6npbjd5fa 0 14372 2694413 2694013 2026-07-15T04:57:57Z ~2026-39695-63 185254 /* */ 2694413 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान व फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]], '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> एका झाडाला विशेषतः 1). 😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर, शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] 2vckoxtmdlcpllar1eztmb1u7nlno1j 2694415 2694413 2026-07-15T05:00:35Z ~2026-39924-71 185255 /* */ 2694415 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान व फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]], '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> एका झाडाला विशेषतः 1). 😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀😀 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर, शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] 6v9cnnv9inob3at3awsmt9vjxqhp6sm 2694416 2694415 2026-07-15T05:00:36Z ~2026-39779-94 185256 /* */ 2694416 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान व फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]], '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> एका झाडाला विशेषतः 1). 😏😏 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर, शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] hjzy1kp4mh86q6vx5h5e9x8bqsxmc3m 2694418 2694416 2026-07-15T05:01:59Z ~2026-39779-94 185256 /* */ 2694418 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान व फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]], '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर, शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] 072jl8pc6zy90p3r44alzipyin55y6h 2694467 2694418 2026-07-15T06:05:56Z ~2026-39964-23 185281 /* */ 2694467 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान आणि फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]], '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर, शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] 1ng9kjgd2kwzwa2tiybxpba7zfppva6 2694506 2694467 2026-07-15T07:30:54Z ~2026-39975-63 185291 /* */ 2694506 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान आणि फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]] '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर, शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] i2mucwnkkds8t2xd37lv35sgspvb7w2 2694510 2694506 2026-07-15T07:35:05Z ~2026-39995-48 185292 /* */ 2694510 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान आणि फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]] '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे. झाडे अंदाजे ३७ कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] p7kmypuw0ux57r4hn0uf7tq44h2p211 2694520 2694510 2026-07-15T07:38:52Z ~2026-39859-63 185303 /* */ 2694520 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान आणि फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]] '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे, झाडे अंदाजे 37 कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] m8mzmvc36kq29xiotfzqr0m0j41warb 2694536 2694520 2026-07-15T07:43:12Z ~2026-40008-52 185301 /* */ 2694536 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:झाडांची पाने.JPG|thumb|झाडांची पाने विविध रंगांची असू शकतात.]] [[चित्र:मेपलचे पान फळ.JPG|thumb|मेपल नावाच्या झाडाचे पिकलेले व त्यामुळे पिवळसर झालेले पान आणि फळे]] [[वनस्पतीशास्त्र|वनस्पतिशास्त्रामध्ये]] '''झाड''' बहुतेक [[प्रजातींची उपलब्धता|प्रजातींमध्ये]] वाढवलेली देठ किंवा खोड असलेली एक बारमाही [[वनस्पती]] आहे, झाडे अंदाजे 37 कोटी वर्षांपासून अस्तित्वात आहेत. असा अंदाज आहे की, जगात जवळजवळ ३००० [[अब्ज]] परिपक्व झाडे आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Crowther|first=T. W.|last2=Glick|first2=H. B.|last3=Covey|first3=K. R.|last4=Bettigole|first4=C.|last5=Maynard|first5=D. S.|last6=Thomas|first6=S. M.|last7=Smith|first7=J. R.|last8=Hintler|first8=G.|last9=Duguid|first9=M. C.|date=2015|title=Mapping tree density at a global scale|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015Natur.525..201C/abstract|journal=Natur|language=en|volume=525|issue=7568|pages=201–205|doi=10.1038/nature14967|issn=0028-0836}}</ref> 2)या खोडात सामान्यतः सामर्थ्यासाठी वुडी टिशू आणि झाडाच्या एका भागापासून दुसऱ्या भागात साहित्य वाहून नेण्यासाठी रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतक असतात. 3) जमिनीखाली, मुळे वाढतात आणि सर्वत्र पसरतात; ते झाडाला लंगर घालतात आणि मातीमधून ओलावा आणि पोषकद्रव्ये काढतात. 4) जमिनीच्या वर शाखा छोट्या छोट्या फांद्या आणि कोंबांमध्ये विभागतात. 5)फांद्यांवर सामान्यतः पाने उगवितात, ज्यामुळे हलकी [[ऊर्जा]] प्राप्त होते आणि प्रकाश संश्लेषणाद्वारे ही ऊर्जा एका प्रकारच्या साखरे मध्ये रूपांतरित होते, ज्यामुळे झाडाच्या वाढीस आणि विकासास अन्न मिळते. झाडे सामान्यतः बिया वापरून पुनरुत्पादिन करतात. बहुतेक झाडांवर [[फूल]] आणि फळ उपस्थित असू शकतात परंतु काही झाडे, जसे की कॉनिफर, त्याऐवजी [[परागकण]] आणि बियाणे शंकू असतात. पाम, [[केळ]] आणि [[बांबू]] देखील बियाणे तयार करतात, परंतु वृक्ष फर्न त्याऐवजी बीजाणू तयार करतात. झाडे ही पृथ्वीच्या रक्षणासाठी महत्त्वाची आहेत. झाडे आहेत तर जीवन आहे. झाडांन पासून आपल्याला प्राणवायू मिळतो. झाडाचे वेगवेगळे प्रकार असतात . '''धार्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे वृक्ष:''' == झाडांची काळजी == मृत झाडे सुरक्षा धोक्यात आणतात, विशेषतः जास्त वारा आणि तीव्र वादळ दरम्यान हा धोका वाढतो. मृत झाडे काढून टाकणे हा एक आर्थिक भार असतो, तर निरोगी झाडे अस्तित्वात असताना हवा स्वच्छ करू शकतात, मालमत्तेची मूल्ये वाढवू शकतात आणि अंगभूत वातावरणाचे तापमान कमी करू शकतात आणि त्याद्वारे इमारत शीतलीकरणाचा खर्च कमी करू शकतात. दुष्काळाच्या वेळी झाडे पाण्याच्या ताणामध्ये पडू शकतात, ज्यामुळे झाड रोग आणि कीटकांच्या समस्येस बळी पडण्यास प्रवृत्त असतात आणि शेवटी या झाडांचा मृत्यू होऊ शकतात. कोरड्या कालावधीत झाडे सिंचन केल्यास पाण्याचा ताण आणि मृत्यूचा धोका कमी होऊ शकतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tfsweb.tamu.edu/AftertheStorm/Drought/|title=Urban and Community Forestry {{!}} DROUGHT TFS|website=tfsweb.tamu.edu|language=en|access-date=2020-06-26}}</ref> ==उत्कृष्ट वृक्ष== वृक्षांची सैद्धांतिक जास्तीत जास्त उंची १३० मीटर आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Koch|first=George W.|last2=Sillett|first2=Stephen C.|last3=Jennings|first3=Gregory M.|last4=Davis|first4=Stephen D.|date=2004|title=The limits to tree height|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428..851K/abstract|journal=Natur|language=en|volume=428|issue=6985|pages=851–854|doi=10.1038/nature02417|issn=0028-0836}}</ref> परंतु पृथ्वीवरील सर्वात उंच नमुना रेडवुड नॅशनल पार्क, [[कॅलिफोर्निया]] येथे कोस्ट रेडवुड (सेक्वाइया सेम्परव्हिरेन्स) असल्याचे मानले जाते. याला हायपरियन असे नाव देण्यात आले आहे आणि ते ११५.८५ मी उंच आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> २००६ मध्ये, हे झाड ११५.५ मी उंच असल्याचे नोंदविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoia.php|title=Sequoia sempervirens (coast redwood) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सर्वात उंच ज्ञात मोठ्या पानाचे झाड म्हणजे तस्मानियामध्ये ९९.८ मीटर उंचीची वाढणारी माउंटन अ‍ॅश (युकलिप्टस रेगॅनन्स) आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|title=Tassies Tallest Trees|date=2014-02-10|website=web.archive.org|access-date=2020-06-26|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210163226/http://www.gianttrees.com.au/index.php/meet-the-giants/tassies-tallest-trees|url-status=bot: unknown}}</ref> घनफळानुसार सर्वात मोठे झाड म्हणजे कॅलिफोर्नियाच्या तुलारे काउंटीमधील सेक्वाइया नॅशनल पार्कमध्ये जनरल शर्मन ट्री म्हणून ओळखले जाणारे एक मॉन्स्टर सेक्वाइया (सेक्वाइएडेंड्रॉन गिगंटियम) आहे. गणनामध्ये फक्त खोड वापरली जाते आणि या झाडाचे घनफळ १४८७ घन मीटर असा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Sequoiadendron.php|title=Sequoiadendron giganteum (giant sequoia) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> सत्यापित वय असलेले सर्वात जुने जिवंत झाड सुद्धा कॅलिफोर्नियामध्ये आहे. व्हाईट माउनटेन्स वर वाढणारी ही एक मोठी बेसिन ब्रिस्टलॉन पाइन (पिनस लॉन्गाएवा) आहे. हे या झाडाच्या गाभ्याचा नमुना ड्रिल करून आणि वार्षिक रिंग मोजून दिनांकित केले गेले आहे. हे सध्या ५०६९ वर्ष जुने असल्याचा अंदाज आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_longaeva.php|title=Pinus longaeva (Great Basin bristlecone pine) description - The Gymnosperm Database|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> थोडेसे दक्षिणेस, मेक्सिकोच्या ओआक्सकामधील, सांता मारिया डेल तुले येथे सगळ्यात रुंद खोड असलेले झाड आहे. हे एक मॉन्टेझुमा सायप्रस (टॅक्सोडियम म्यूक्रोनाटम) आहे, ज्याला अरबोल डेल तुले म्हणतात आणि स्तनाची उंची ११.६२ मीटर आहे आणि परीघ रुंदी ३६.२ मीटर आहे. या झाडाची खोड गोलाकार नसल्याने मोठ्या ओटीच्या मुळांमध्ये रिक्त जागा समाविष्ट झाल्यामुळे अचूक परिमाण दिशाभूल करणारे असू शकतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.conifers.org/cu/Taxodium_mucronatum.php|title=Taxodium mucronatum (ahuehuete) description|website=www.conifers.org|access-date=2020-06-26}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] qx1nylar52zy1r369gcsmfew3yzm16z 0 14604 2694475 2569057 2026-07-15T06:25:13Z ~2026-39679-65 185287 /* */ 2694475 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Lionel Andrés Messi Cuccittini.jpg|इवलेसे|फुटबॉल]] [[चित्र:La mejor Hinchada de Football Argentino.jpg|इवलेसे|फुटबॉलमध्ये चाहत्यांचा मूलभूत उद्देश सामना दरम्यान त्यांच्या संघास प्रोत्साहित करणे होय.]] '''फुटबॉल''' हा जगातील सर्वांत लोकप्रिय खेळ आहे. फुटबॉलच्या संघात ११ खेळाडू असतात. हा मैदानी खेळ मुख्यतः हिरवळ असलेल्या मैदानात खेळला जातो. मैदानाच्या दोन टोकांना उभारलेल्या गोलजाळ्यात चेंडू पोहोचवणे असे या खेळातील खेळाडूंचे उद्दिष्ट असते. गोलरक्षक वगळता इतर दहा खेळाडूंनी चेंडूला हात लावणे नियमबाह्य ठरते. जो संघ अधिक वेळा गोलजाळ्यात चेंडू टाकेल (गोल करेल) तो संघ विजेता ठरतो. ==इतिहास== १९०४ रोजी [[पॅरिस]] येथे [[फ्रान्स]], [[बेल्जियम]], [[नेदरलॅंड]](हाॅलंड), [[डेन्मार्क]], [[स्पेन]], [[स्वीडन]] आणि [[स्वित्झर्लंड]] या देशांनी फेडरेशन इंटरनॅशनेल डे फुटबॉल असोसिएशन ([[फिफा]]) ही संघटना स्थापन केली. [[इ.स. १८६३]] साली [[फुटबॉल असोसिएशन]] या इंग्लंडमधील संघटनेने फुटबॉल खेळास नियमबद्ध केले. आंतरराष्ट्रीय सामन्यांचे आयोजन [[फिफा]]संघटना करते. या खेळातील अत्यंत लोकप्रिय स्पर्धा [[फिफा विश्वचषक|फुटबॉल विश्वचषक]] ही होय. ==खेळाची विशेषता== १९६२ च्या जागतिक चषक स्पर्धेत [[चिली]] व [[इटली]] यांच्यातील सामन्यात [[पंच]] म्हणून काम बघणारे [[इंग्लिश]] पंच [[केन ॲस्टन]] हे रेड व यलो कार्डाचे जनक आहेत. त्यानंतर १९७० च्या जागतिक स्पर्धेत या कार्ड्&zwnj;सची सुरुवात झाली आणि त्यानंतर संपूर्ण जगभरात याला मान्यता मिळाली. केवळ फुटबाॅलच नव्हे तर इतर अनेक खेळांमध्ये या रंगीत कार्डांचा वापर केला जातो. फुटबॉल म्हणजे पायचेंडू. पायाने खेळवला जाणारा, हवा भरलेला मोठा कातडी चेंडू. या सांघिक व मैदानी खेळाचे अनेक प्रकार आहे. त्यांपैकी दोन प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे : १ असोसिएशन फुटबॉल अथवा सॉकर आणि २ रग्बी. सॉकर हा प्रत्येकी अकरा खेळाडू असलेल्या दोन संघांमध्ये खेळला जातो. त्यात चेंडू हाताळणे वा तो हातात घेऊन पळत सुटणे नियमबाह्य मानले जाते. रग्बी वा रग्बी युनियन ह्या प्रकारात मात्र चेडू हाताळणे वा तो हातात घेऊन धावणे ग्राह्य मानतात. त्यातूनच रग्बी लीग हा वेगळा प्रकार १८९५ साली निर्माण झाला. रग्बी युनियन या प्रकारातून निर्माण झालेल्या अमेरिकन फुटबॉलमध्ये खूपच वेगळेपणा दिसून येतो. रग्बीमध्ये चेंडू पुढे पळवता येत नाही; या खेळात तो पुढेही नेता येतो. तसेच हा खेळ अधिक उग्र व आक्रमक असल्याने त्यात आडदांडपणा व धसमुसळेपणा जास्त आढळतो. कॅनडियन फुटबॉल हा अमेरिकन फुटबॉलशी साधर्म्य असलेला पण काही महत्त्वाचे फेरफार असलेला प्रकार आहे. आयर्लंडमध्ये खेळला जाणारा गेलिक फुटबॉल हाही एक आडदांड प्रकार आहे. ऑस्ट्रेलियामध्ये खेळला जाणारा ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल हा जुन्या गेलिक फुटबॉलचे काही नियम आत्मसात केलेला तथापि वेगळा व वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकार आहे. या सर्व प्रकारांची माहिती नोंदीत पुढे दिली आहे. यांपैकी सॉकर हा खेळ जास्त लोकप्रिय असून तो जगातील बहुतेक देशांतून खेळला जातो. भारतात ब्रिटिशांच्या बरोबर आलेला फुटबॉल म्हणजे सॉकरच होय. == खेळाचे स्वरूप == हा खेळ एका गोल चेंडूने खेळला जातो. यात ११ जणांचे दोन संघ असतात. ९० मिनिटांचा एक सामना असतो. सामान्यतः ४५ मिनिटे खेळानंतर १५ मिनिटांचा ब्रेक व परत ४५ मिनिटे खेळ असतो. == महत्त्वाच्या संघटना == * [[फिफा]] : फेदेरात्सिओन इंटरनात्सिओनाल दे फुटबॉल आसोसिआत्सिओन * [[युएफा]] : युनिअन युरोपिअन दे फूटबॉल असोसिएशन * ए.एफ.सी : असिअन फुटबॉल कॉन्फेडरेशन * सी. ए. एफ : कॉन्फेडरेशन आफ्रिकान डे फुटबॉल * कोन्काकाफ : द कॉन्फेडरेशन ऑफ नॉर्थ ,सेंट्रल अमेरिका आणि कॅरिबिअन फुटबॉल == मुख्य आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा == * [[फिफा विश्वचषक|फुटबॉल विश्वचषक]] * [[युएफा युरोपियन फुटबॉल अजिंक्यपद|युरो चषक]] * [[कोपा अमेरिका]] * [[मर्डेका चषक]] == राष्ट्रांतर्गत/आंतरराष्ट्रीय क्लब स्पर्धा == * [[इंग्लिश प्रीमियर लीग]] * [[स्पॅनिशला लीगा]] * [[इटालियन सेरी आ]] * [[यु.ए.फा. चॅंपियन्स लीग]] * [[यु.ए.फा. कप]] * [[एफ.ए. कप]] * [[बुन्डेसलीगा - जर्मनी]] * [[लीग वन(1) - फ्रान्स]] * [[आय लीग - भारत]] == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स|Football (Soccer)|{{लेखनाव}}}} * {{संकेतस्थळ|http://www.fifa.com/|फिफा - अधिकृत संकेतस्थळ|इंग्रजी, फ्रेंच, स्पॅनिश, जर्मन, पोर्तुगीज व अरबी}} * {{संकेतस्थळ|http://www.fifa.com/worldfootball/lawsofthegame.html|फिफा - खेळाचे वर्तमान नियम|इंग्लिश}} {{आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल}} {{सांघिक खेळ}} [[वर्ग:खेळ|football]] [[वर्ग:फुटबॉल]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:मैदानी खेळ]] [[वर्ग:भारतीय मैदानी खेळ]] c00pgd446e9n1vxh6p7ovhslkifclfa 0 15280 2694437 2660489 2026-07-15T05:16:15Z ~2026-39876-95 185268 /* */ 2694437 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''त्र्यंबकेश्वर''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= त्र्यंबकेश्वर | जिल्हा = [[नाशिक जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा= मराठी | नेता_पद =<nowiki>[नगराध्यक्ष]]</nowiki> | नेता_नाव =त्रिवेणी तुंगार |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ =अहिराणी | तळटिपा =}} '''त्र्यंबकेश्वर''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[ त्र्यंबकेश्वर तालुका|त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील]] एक गाव आहे.ते तालुक्याचे ठिकाण आहे. [[चित्र:Trimbhakeshwar Temple.jpg|thumb|right|त्र्यंबकेश्वर तीर्थस्थान]] ==पार्श्वभूमी== '''त्र्यंबकेश्वर''' हे [[नाशिक]] जवळचे बारा ज्योतिर्लिंगापैकी एक हिंदू तीर्थस्थान आहे आणि [[त्र्यंबकेश्वर तालुका|त्र्यंबकेश्वर तालुक्याचे]] मुख्य ठिकाण/मुख्यालय/मुख्य प्रशासकीय केंद्र आहे. येथे [[सिंहस्थ कुंभमेळा]] भरतो. याच तीन आखाड्यांच्या नेतृत्वाखाली नाशिकमध्ये दर बारा वर्षांनी अर्ध [[सिंहस्थ कुंभमेळा]] भरतो. शैवांचे आखाडेही त्र्यंबकेश्वरात जमतात. हिंदू धर्मातील वैष्णवांमध्ये [[दिगंबर अनी]], [[निर्वाणी अनी]] आणि [[निर्मोही अनी]] असे तीन आखाडे सर्वोच्च स्थानी आहेत. येथे [[निवृत्तिनाथ महाराज]] [[समाधी]] मंदिर आहे. [[गोदावरी नदी]]चा उगम येथेच झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/546347.cms |title=संग्रहित प्रत |access-date=2006-12-07 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311093753/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/546347.cms |url-status=dead }}</ref> == भौगोलिक स्थान == त्र्यंबकेश्वर हे शहर भारत देशाच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यात [[नाशिक]] पासून २८ कि.मी. अंतरावर असलेल्या ब्रह्मगिरी पर्वताच्या पायथ्याशी आहे. [[मुंबई]] पासून १६५ कि.मी.अंतरावर असून जाण्यसाठी कसारा घाटातून [[इगतपूरी]] मार्गे तसेच [[भिवंडी]] - [[वाडा] मार्गे [[खोडाळ्या]]वरून जाता येते. हे शहर समुद्रसपाटीपासून ३००० फूट उंचीवर आहे. याच ठिकाणी [[शंकर|शंकराच्या]] [[बारा ज्योतिर्लिंगे|बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी]] एक ज्योतिर्लिंग ''त्र्यंबकेश्वर'' या नांवाने प्रसिद्ध आहे. == श्री त्र्यंबकेश्वर मंदिर (इतिहास)== दहाव्या शतकातील शिलाहार राजा झंझ याने गोदावरी ते भीमा दरम्यानच्या बारा नद्यांच्या उगमस्थळी एकूण बारा शिवालये बांधली. त्यांतील एक हे शिवालय आहे. ती शिवालये अशी : गोदावरी नदीच्या उगमाशी त्र्यंबकेश्वर, वाकी नदीच्या उगमाशेजारचे त्रिंगलवाडीतले शिवालय, धारणा नदीच्या उगमाशेजारचे -तऱ्हेळे येथे, बाम नदीच्या उगमाशेजारचे - बेलगावला, कडवा नदीच्या उगमाशेजारचे - टाकेदला, प्रवरा नदीच्या उगमाशेजारी - [[अमृतेश्वर मंदिर, रतनवाडी|रतनवाडीतील अमृतेश्वर]], मुळाउगमस्थानी असलेल्या - हरिश्चंद्रगडावरील हरिश्चंद्रेश्वर, पुष्पावतीजवळ - खिरेश्वरातील नागेश्वर, कुकडीजवळ्च्या - पूरमधील [[कुकडेश्वर मंदिर|कुकडेश्वर]], मीना नदीच्या उगमाशेजारच्या - पारुंडेतील ब्रह्मनाथ, घोड नदीच्या उगमस्थानी - वचपे गावातील सिद्धेश्वर आणि भीमा नदीजवळचे -भवरगिरी. ही सर्व मंदिरे शिल्प सौंदर्याने नटलेली आहेत, कोरीव कलेने सजलेली आहेत. यातच त्र्यंबकेश्वराच्या मंदिराचा समावेश आहे.डोंगरामधून लहान असा एक रस्ता आहे. [[नानासाहेब पेशवे]] यांनी [[इ.स. १७५५]]-[[इ.स. १७८६|१७८६]] या कालावधीत [[नागर स्थापत्यशैली]त श्री त्र्यंबकेश्वर मंदिर नव्याने बांधवले. भारत सरकारने या मंदिराला दिनांक ३० एप्रिल, इ.स. १९४१ रोजी [[महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके|महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक]] म्हणून घोषित केलेले आहे. हे बारा [[ज्योतिर्लिंग]] मंदिरांपैकी एक मंदिर आहे.<ref>{{cite web | दुवा=http://www.asiaurangabad.in/pdf/notification/Nasik/Trimbakeshwar%20temple%20-%20Trimbak.pdf | प्रकाशक=आर्किऑलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया, औरंगाबाद सर्कल | भाषा=इंग्रजी | title=नोटीफिकेशन ऑफ सेंट्रली प्रोटेक्टेड मॉन्यूमेन्ट्स इन इंडिया | ॲक्सेसदिनांक=४ जुलै २०१३ | archive-date=2016-03-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210646/http://www.asiaurangabad.in/pdf/notification/Nasik/Trimbakeshwar%20temple%20-%20Trimbak.pdf | url-status=dead }}</ref> मंदिराच्या चहूबाजूस दगडी तटबंदी आहे. कळसावर पाच सुवर्णकलश असून ध्वजा पंचधातूंची आहे. कलश आणि ध्वजा अण्णासाहेब विंचुरकरांनी अर्पण केली आहे. मंदिराच्या बाजूस असलेल्या [[कुशावर्त]] तीर्थाचा जीर्णोद्धार [[होळकर|होळकरांचे]] फडणीस असलेल्या पारनेरकरांनी केला. "गोदावरीतटी, एका ठायी नांदताती, ब्रह्मा, विष्णू, महेश वैकुंठचतुर्दशी, त्रिपुरीपौर्णिमा आणि महाशिवरात्रीस, भक्त लोटती, भावे भजती त्रिनेत्र ज्योतिर्लिंगास त्र्यंबकेश्वर महती जगती वर्णावी किती ॥ १० ॥ ब्रह्मगिरी पर्वताच्या निसर्गरम्य परिसरात वसलेले त्र्यंबकेश्वर हे तीर्थक्षेत्र असल्याने तेथे बाराही महिने भाविकांचा मोठा राबता असतो. श्रावण महिन्यात ही गर्दी अधिकच वाढते. [[श्रावणी सोमवार|श्रावणी सोमवारांना]] त्र्यंबकेश्वरी लक्षावधी भाविक हजेरी लावतात. [[श्रावण]] महिन्यातील पहिल्या तीन सोमवारी त्र्यंबकेश्वरास भाविकांची गर्दी वाढत जाते. त्र्यंबकेश्वर मंदिराच्या चारही बाजूंना कोट बांधलेला असून त्याच्या पूर्व बाजूस मुख्य दरवाजा आहे. या दरवाजाला लागूनच गावातला प्रमुख रस्ता आहे. तर दक्षिण बाजूलाही आणखी एक छोटा दरवाजा आहे. येथील [[कुशावर्त|कुशावर्तात]] स्नान करण्यासाठी भाविक भारतवर्षातून हजेरी लावतात. येथे ब्रह्मगिरी हे महाराष्ट्रातले उंचीने दुसऱ्या क्रमांकाचे स्थळ(?) आहे. [[निवृत्तीनाथ|निवृत्तीनाथांची]] यात्राही येथे भरते. गावात अनेक प्राचीन देवळे आहेत. त्यावरील कोरीवकाम पाहण्याजोगे आहे. गावामध्ये राहण्याची उत्तम व्यवस्था आहे. नाशिकहून दर तासाला बसगाड्यांची सोय आहे. येथून [[ठाणे जिल्हा|ठाणे जिल्ह्यातील]] [[जव्हार]] येथे जाणारा नयनरम्य असा घाट रस्ता आहे. या भागात मोठ्या प्रमाणात पाऊस होतो. मुख्यतः [[तांदूळ]] व [[नाचणी]] ही पिके घेतली जातात. ग्रामीण आदिवासींसाठी हे बाजाराचे गाव आहे. आदिवासी संघटना या भागात आदिवासींच्या हक्कांसाठी काम करीत असतात. मठांना इनाम मिळालेल्या जमिनी बहुधा येथील आदिवासी कसतात. == धार्मिक विधी आणि पूजा == त्र्यंबकेश्वर तीर्थ क्षेत्रात विविध प्रकारच्या पूजा व धार्मिक विधी केल्या जातात. त्यापैकी नारायण नागबळी ही विधी संपूर्ण भारतात फक्त त्र्यंबकेश्वर येथे च केली जाते. या व्यतिरिक्त कालसर्प पुजा, त्रिपिंडी श्राद्ध, कुंभ विवाह, रुद्राभिषेक आणि महामृत्युंजय जाप, उत्तरक्रिया, लघुरुद्र, जननशांती, सिंहस्थ विधी हे व इतर विधी त्र्यंबकेश्वर येथे होतात. ==हवामान== येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ [[सेल्सियस]]पर्यंत असते. जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ब्रह्मगिरी - ब्रम्हगिरी प्रदक्षिणा (फेरी) ( त्र्यंबकेश्वर / नाशिक ) त्र्यंबकेश्वर - १२ ज्योतिर्लिंगापैकी एक, भाविक इथे महादेवाचे दर्शन घेतात, कुशावर्तात अंघोळ करतात, काही पूजा अर्चा ज्या फक्त इथेच होतात त्या करतात, त्यातले काही जण पाठीमागे असलेल्या ब्रह्मगिरी वर शंकराच्या जटा पाहून परत येतात. पण मुळात या ब्रह्मगिरी पर्वतावर खूप काही आहे, या पर्वताला पौराणिक , ऐतिहासिक आणि भौगोलिक महत्त्व आहे. आजच्या भटकंती मध्ये संपूर्ण ब्रह्मगिरी, आणि ब्रह्मगिरीच्या जोडकिल्ला दुर्गभांडार पाहणार आहोत तसेच मेटघरचा किल्ला म्हणजेच ब्रह्मगिरीच्या पाठीमागच्या बाजूने हत्तीदरवाजा गडाचे अवशेष पाहत खाली उतरू. आणि गडाला वळसा घालून पुन्हा त्र्यंबकेश्वर. थोडक्यात काय तर संपूर्ण ब्रह्मगिरी प्रदक्षिणा . ब्रह्मगिरी : त्र्यंबकेश्वर मंदिरामागे आडवी पसरलेली एक लांबच लांब डोंगररांग दिसते, हाच तो ब्रह्मगिरी पर्वत. या रांगेचा उजवीकडील भाग हा मूळ डोंगररांगे पासून थोडा वेगळा झालेला भासतो, एका नैसर्गिक भिंतीने हा उजवीकडील डोंगर मूळ ब्रह्मगिरी शी जोडला गेला आहे. हा ब्रह्मगिरीच्या जोडकिल्ला दुर्गभांडार. त्र्यंबकेश्वर मंदिर आणि कुशावर्तचे दर्शन घेतेले कि आपण ब्रह्मगिरी पर्वताच्या रस्त्याला लागतो, रस्ता व्यवस्थित बांधीव पायऱ्यांचा आहे, खरेतर हे बांधकाम अलीकडचे आहे. १९०८ मध्ये दोन शेठजीनी त्याकाळी ४०००० रुपये खर्च करून या पायऱ्या बांधल्या होत्या, हा मार्ग आजच्या तारखेला खूप चांगल्या स्थितीत आहे. पुढे कातळात कोरलेल्या पुरातन पायऱ्या दर्शनी पडतात, हा पर्यायांचा मार्ग दगडात कोरून काढलेल्या दरवाजा ओलांडून आपल्यला ब्रह्मगिरी वर प्रवेश देते. पर्वताच्या माथ्यावर येताच आपल्याला एका वाड्याचे अवशेष दिसतात आणि बाजूलाच एक छोटेसे पाण्याचे टाके, हा वाडा मोरोपंत पिंगळे यांचा आहे असे सांगितले जाते , तर थोड्या अंतरावर दारुकोठार ही दिसते. पण एक प्रश्न डोक्यात येऊन राहतो कि दारू कोठार वाड्याच्या इतके जवळ कसे काय? या वाड्याच्या अवशेषांचा रेफ्रेन्स शोधण्याच्या प्रयन्त केला पण काही सापडले नाही. इथून पुढे पायवाटेने आपण डोंगराच्या पलीकडच्या बाजूस पोहचतो. डावीकडे काही मंदिरे दिसतात आणि उजवीकडे थोडे दूर शंकराच्या जटाचे मंदिर दिसत असते. भगवान शंकरांनी या ठिकाणी गुढग्यावर बसून कातळावर जटा आपटल्या आणि गंगेचा इथे उगम झाला अशी अक्खय्यिका आहे .त्या जटा आणि गुढग्यांचे ठसे इथे कातळात पाहता येतात. हा झाला श्रद्धेचा भाग - इथून पुढे एक पाय वाट दुर्ग भांडार गडाकडे जाते. सहसा भाविक या वाटेला जात नाहीत. पायवाट थोडीसी निसरडी आहे तर थोडे जपून , अर्धा तास चाललो कि समोर दुर्ग भांडारचे दर्शन होते, एका नैसर्गिक भिंतीने हा दुर्गभांडार मुख्य ब्रहागिरी पासून वेगळा झालेला दिसतो. या भिंतीवर उतरण्यासाठी कातळात कोरून काढलेल्या पायऱ्या आपल्याला उतारवय लागतात. नाशिक मधील किल्ल्यांचे हे वैशिष्ट , इथे कातळात कोरलेल्या सुबक पायऱ्या जागोजागी पाहायला मिळतात. दुर्ग-भांडारच्या पायऱ्यांचे वैशिष्ट म्हणजे उतरताना आपल्या तीनही बाजूंनी कातळ असतो फक्त डोक्यवरचे छत काय ते उघडे असते. पायऱ्या संपल्या कि थोडे रांगत आपण भिंतीवर येतो, या भिंतीच्या माथ्यवरून चालताना दोन्ही बाजूला दरी दिसते - उजवीकडे त्र्यंबकेश्वर तर डावीकडे हरिहर / भास्करगडचा परिसर पाहत आपण दुर्गभांडार पाशी पोहचतो. इथून पुन्हा तश्याच कातळात कोरलेल्या पायऱ्या चढत आपण गडाच्या माथ्यावर जातो. इथून संपूर्ण ब्रह्मगिरी आपण पाहू शकतो. गडाच्या शेवटच्या टोकावर व्यवस्तीत बांधून काढलेला बुरुज पाहून पुन्हा परतीचा मार्ग चालू करावा. पुन्हा महादेवाच्या जटाकडे आलो कि सरळ गंगेच्या ( गोदावरीच्या ) उगम स्थानाकडे जावे, इथे गौतम ऋषींचा आश्रम लागतो आणि अगदी थोड्या अंतरावर गोदावरीचे मंदिर, नदीचा प्रवाह गोमुखातून होतो. ब्रह्मगिरी वरून तीन नद्यांचा उगम होतो त्यातील अहिल्या आणि गोदावरीचा खाली मंदिराजवळ संगम होतो. भाविक शकयतो इथून मागे वळतात, आपण मात्र इथून सरळ सरळ समोर चालत जाणार आहोत, इथे पुढे आपल्याला किल्ल्याचे अवशेष दिसू लागतात, हा मेटघरचा किल्ला. पायवाटेवर चालतना वर ब्रह्मगिरीची पाच शिखरे दिसतात, त्यामुळे ब्रह्मगिरीला पंचलिंगी असेही म्हणले जाते. या शिखरांची नावे - साद्य जटा , वामदेव , अघोर , ईशान आणि तट पुरुष. चालत चालत आपण गडाच्या दरवाज्यापाशी पोहचतो - या दरवाजास हत्ती दरवाजा म्हणतात. समोर तटबंदीचे अवशेष आहेत, दरवाजातून बाहेर पडले कि, घळीतून खाली उतरण्याची वाट आहे तर डाव्या बाजूला शेवटच्या टोकावर बुरुज दिसतो, ऐकीव माहितीप्रमाणे या बुरुजास विनय बुरुज म्हणतात ( reference सापडला नाही ). बांधून काढलेल्या पायऱ्या काही ठिकाणी दिसतात पण वरची तटबंधी ढासळून खाली आल्याने पायऱ्या आणि वाट काही ठिकाणी मोडून गेली आहे. एका ठिकाणी तर लोखंडी शिडी ने खाली उतरावे लागते. गड उतरून खाली आलो कि काही समाध्या आणि वीरगळी दिसतात. इथून पुढे आपण डावीकडे वळतो आणि गडाच्या कातळ भीतीला समांतर चालत समोरच्या खिंडीपाशी येतो. खिंड ओलांडली कि अगदी १५ मिनिटात खाली उत्तरत त्रयम्बकेश्वर पाशी येतो. अश्या प्रकाराने संपूर्ण ब्राह्गिरीची प्रदक्षिणा पूर्ण होते. ==नागरी सुविधा==येथे भक्तांच्या राहण्यासाठी गजानन महाराज संस्थान सेवेत आहेत. अतिशय स्वस्त दरात खोल्या उपलब्ध आहेत.संस्थानात प्रसादलयाची उत्तम सोय आहे.येथे राहणाऱ्या भाविकांसाठी खूप कमी दरात भोजन व नाश्ता उपलब्ध आहे. खोल्यांची नोंदणी येथे येऊनच करावी लागते. ==जवळपासची गावे== येथून जवळच २८ किलोमीटर अंतरावर नाशिक हा जिल्हा आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == नोंदी == #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} {{विस्तार}} {{ज्योतिर्लिंग मंदिरे}} [[वर्ग:ज्योतिर्लिंगे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] [[वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुका]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके]] 1j0w90wq5elq265evruox71blyfc4l8 0 15615 2694572 2692660 2026-07-15T11:44:04Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694572 wikitext text/x-wiki [[चित्र:RMS Titanic 3.jpg|right|thumb|300 px|आर.एम.एस. टायटॅनिक]] [[इ.स. १९१२|१९१२ मध्ये]] बांधले गेलेले '''आर.एम.एस. टायटॅनिक''' ({{lang-en|'''RMS Titanic'''}}) हे जगातील सर्वात मोठे प्रवासी जहाज होते. १० एप्रिल १९१२ रोजी [[इंग्लंड]]मधील [[साउथहॅंप्टन]] येथून हे जहाज [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहराकडे]] सफरीला निघाले. ४ दिवसांनी १४ एप्रिल १९१२ रोजी उत्तर [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरामध्ये]] एका [[हिमनग|हिमनगासोबत]] झालेल्या टक्करीमध्ये टायटॅनिक बुडाले. एकूण २,२२७ प्रवासी व कर्मचाऱ्यांपैकी १,५१७ लोक ह्या दुर्घटनेमध्ये मृत्यूमुखी पडले. जगातील सर्वात विनाशकारी सागरी अपघातांपैकी हा एक मानला जातो. जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याची २ प्रमुख कारणे होती. एकतर जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील(संख्या:११७८) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. दुसरी बाब, टायटॅनिक वरील बऱ्याच जणांना घटनेचे गांभीर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य देण्याची, त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पूर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवू शकले. टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यू येतो. टायटॅनिक जहाजाच्या डिझाईन व बांधणीमध्ये अनेक अनुभवी अभियंत्यांचा सहभाग होता. त्याच्या बांधणीसाठी त्या काळातील सर्वात अद्ययावत उत्पादन तंत्रे वापरण्यात आलेली होती. तसेच ह्या जहाजामध्ये अनेक सुरक्षा वैशिष्ट्यांचा वापर करण्यात आला होता. असे असतानाही हे जहाज पहिल्याच सफरीमध्ये बुडाले ह्यामुळे अनेक तज्ज्ञांना धक्का बसला. == प्रवास == [[चित्र:TitanicRoute.svg|thumb|500 px|उजवे|जहाजाचा प्रवासमार्ग व बुडण्याचे ठिकाण]] १० एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिकने आपला प्रवास साउथॅम्पटन ( इंग्लंड ) येथुन सुरू केला. सर्वात अणुभवी कॅप्टन स्मिथ या जहाजाचे कप्तान होते व हा प्रवास संपताच ते निवृत्त होणार होते. बंदरातुन बाहेर पडत असतांनाच टायटॅनिकच्या जोराने जवळ उभ्या असलेल्या एस एस न्युयॉर्क या जहाजाचा दोर तुटला व ते टायटॅनिक जवळ सरकू लागले. टायटॅनिक व एस एस न्युयॉर्क यांची धडक टाळण्यात अखेर यश आले. एका टगबोटीने एस एस न्युयॉर्कला टायटॅनिक पासून केवळ ४ मीटर अंतरावरून वळवण्यात यश मिळवले. पुढे आणखी २ ठिकाणी थांबत टायटॅनिकने २२४० जणांसकट प्रवास सुरू केला.टायटॅनिक वर प्रवाशांमध्ये ३ वर्ग होते. प्रथम (३२९ प्रवासी) , द्वितिय (२८५प्रवासी)व तृतीय (७१० प्रवासी). प्रथम वर्गाच्या प्रवाशांची राहण्याची सोय वरच्या मजल्यांवर होती तर तृतीय वर्गाचे प्रवासी सर्वात खालच्या मजल्यांवर होते. == प्रवासी == टायटॅनिक मध्ये जगातील श्रीमंत लोकांपैकी काही लोक प्रवास करत होते. [[जॉन जेकब अॅस्टर]] हे १९०९ मधील सर्वात श्रीमंत दांपत्य टायटॅनिक मध्ये प्रवास करत होते. टायटॅनिक मध्ये सर्वसाधारणपणे १३१७ लोक प्रवास करत होते. *३२४ (प्रथम वर्ग) *२८४ (द्वितीय वर्ग) *७०९ (तृतीय वर्ग) जहाजाच्या पूर्ण क्षमतेपेक्षा कमी प्रवासी जहाजावर होते , पूर्ण भरू शकत असलेले टायटॅनिक "नॅशनल कोल"च्या संपामुळे बऱ्याच लोकांनी आपले आरक्षण रद्द केले होते. टायटॅनिकचे मालक जे.पी.मॉर्गन यांनी त्यांची सवारी शेवटच्या मिनिटाला रद्द केली. जहाजाची मूळ क्षमता - *१०३४ (प्रथम वर्ग) *५१० (द्वितीय वर्ग) *१०२२ (तृतीय वर्ग) === मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी === टायटॅनिक जहाजाच्या दुर्घटनेत अनेक आणि श्रीमंत व्यक्तींनी आपले प्राण गमावले. * [[जॉन जेकब अॅस्टर चौथा]] – जहाजावरील सर्वात श्रीमंत प्रवासी, जे एक अमेरिकन उद्योगपती आणि रिअल इस्टेट विकासक होते.<ref>{{cite book |last=Eaton |first=John P. |title=Titanic: Triumph and Tragedy |year=१९९४ |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-03697-8}}</ref> * [[इसिदोर स्ट्रॉस]] – अमेरिकेतील [[मेसीझ डिपार्टमेंटल स्टोर]]चे सह-मालक आणि माजी काँग्रेस सदस्य.<ref>{{cite book |last=Lynch |first=Don |title=Titanic: An Illustrated History |year=१९९२ |publisher=Madison Press Books |pages=४८-५२}}</ref> * [[आयडा स्ट्रॉस]] – इसिदोर स्ट्रॉस यांच्या पत्नी. त्यांनी आपल्या पतीला सोडून जीवरक्षक नौकेत बसण्यास नकार दिला आणि पतीसोबतच मृत्यू स्वीकारला.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victim/ida-straus.html |title=Ida Straus Biography |website=Encyclopedia Titanica |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * [[थॉमस अँड्रुझ]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य डिझायनर आणि जहाज निर्माते, ज्यांनी शेवटच्या क्षणापर्यंत लोकांना वाचवण्याचे काम केले.<ref>{{cite book |last=Bullock |first=Shan F. |title=Thomas Andrews, Shipbuilder |year=१९१२ |publisher=Maunsel and Company}}</ref> * [[बेंजामिन गुगेनहाइम]] – अमेरिकन खाण उद्योगपती. त्यांनी आपल्या सेवकासह उत्कृष्ट कपडे परिधान करून सन्मानाने मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{cite book |last=Davenport-Hines |first=Richard |title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew |year=२०१२ |publisher=HarperCollins |pages=१४२}}</ref> * [[आर्चिबाल्ड बट]] – [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[विल्यम हॉवर्ड टाफ्ट]] आणि [[थियोडोर रूझवेल्ट|थियोडोर रुझवेल्ट]] यांचे लष्करी सल्लागार. * [[विल्यम थॉमस स्टीड]] – एक ब्रिटिश पत्रकार आणि संपादक, ज्यांनी अन्वेषणात्मक पत्रकारितेची सुरुवात केली होती.<ref>{{cite journal |last=Luckhurst |first=Roger |title=The Titanic and the W.T. Stead Phenomenon |journal=Journal of Victorian Culture |volume=१७ |issue=४ |year=२०१२ |pages=४८०–४८५}}</ref> * [[चार्ल्स डेव्हिस ड्युएल]] – अमेरिकन चित्रपट निर्माते आणि उद्योजक. * [[जॉर्ज डंटन विडनर]] – [[फिलाडेल्फिया]] येथील सर्वात श्रीमंत व्यावसायिक आणि रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार. * [[हॅरी एल्किन्स विडनर]] – जॉर्ज विडनर यांचा मुलगा आणि दुर्मिळ पुस्तकांचा संग्राहक; त्याच्या स्मरणार्थ [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] ग्रंथालय उभारले गेले.<ref>{{cite book |last=Widener |first=Eleanor Elkins |title=The Harry Elkins Widener Memorial Library |year=१९१५ |publisher=Harvard University Press}}</ref> * [[जॉन बोर्शमन थॉयर]] – [[पेनसिल्व्हेनिया रेल्वे कंपनी]]चे उपाध्यक्ष. * [[एडवर्ड स्मिथ (कॅप्टन)|एडवर्ड स्मिथ]] – टायटॅनिकचे मुख्य कॅप्टन, ज्यांनी जहाजासोबतच जलसमाधी घेतली.<ref>{{cite book |last=Lord |first=Walter |title=A Night to Remember |year=१९५५ |publisher=R & W Holt}}</ref> * आर्थर एरनेस्ट वेबस्टर – जहाजावरील मुख्य कॅप्टन एडवर्ड स्मिथ यांचे निकटवर्तीय आणि अधिकारी. * [[हेन्री टिंगल वाइल्ड]] – जहाजावरील मुख्य मुख्य अधिकारी. * [[विल्यम मॅकमास्टर मुरडॉक]] – जहाजावरील प्रथम अधिकारी, ज्यांनी हिमनगाची टक्कर टाळण्याचा शेवटचा प्रयत्न केला होता.<ref>{{cite book |last=Maltin |first=Tim |title=101 Things You Thought You Knew About the Titanic |year=२०१० |publisher=Beautiful Books}}</ref> * [[जेम्स पॉल मूडी]] – जहाजावरील सहाव्या दर्जाचे अधिकारी, ज्यांनी इतर नौका सोडण्यात मदत केली. * [[वॉल्टर डोनल्ड डग्लस]] – [[मिनीयापोलिस]] येथील उद्योगपती आणि रेल्वे मालक. * क्रिस्टोफर हेड – [[लंडन]]मधील [[चेल्सी (लंडन)|चेल्सी]]चे माजी महापौर आणि कला संग्राहक. * फ्रेडरिक राइट – क्रिकेट खेळाडू आणि क्रीडा प्रशिक्षक. == वाचलेले निवडक प्रवासी == या दुर्घटनेतून वाचलेल्या काही व्यक्तींनी त्यानंतरच्या आयुष्यात विविध क्षेत्रांत मोठे योगदान दिले. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रवाशाचे नाव !! दुर्घटनाकालीन पार्श्वभूमी !! दुर्घटनेनंतरचे आयुष्य आणि विशेष नोंद |- | [[मार्गारेट ब्राउन]] | अमेरिकन सामाजिक कार्यकर्त्या आणि समाजसेविका. | दुर्घटनेनंतर त्यांना ''द अनसिंकेबल मॉली ब्राउन'' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी जिवंत राहिलेल्या गरीब प्रवाशांसाठी निधी उभारला आणि [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] [[फ्रान्स|फ्रांस]]मध्ये मदत कार्य केले.<ref>{{cite book |last=Iversen |first=Kristen |title=Molly Brown: Unraveling the Myth |year=१९९९ |publisher=Johnson Books}}</ref> |- | [[जे. ब्रुस इस्मे]] | टायटॅनिक जहाजाची मालिक असलेल्या [[व्हाईट स्टार लाइन]] कंपनीचे अध्यक्ष. | महिला आणि लहान मुले जहाजावर असताना स्वतः जीवरक्षक नौकेत बसल्यामुळे त्यांच्यावर जगभरातून तीव्र टीका झाली. त्यांनी कंपनीच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Frances |title=How to Survive the Titanic: The Sinking of J. Bruce Ismay |year=२०११ |publisher=HarperCollins}}</ref> |- | [[आर्चिबाल्ड ग्रॅसी चौथा]] | अमेरिकन लष्करी अधिकारी आणि लेखक. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर त्यांनी टायटॅनिकवरील अनुभवांवर आधारित एक पुस्तक लिहिले. मात्र दुर्घटनेच्या धक्क्यातून आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे डिसेंबर १९१२ मध्येच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite book |last=Gracie |first=Archibald |title=The Truth About the Titanic |year=१९१३ |publisher=Mitchell Kennerley}}</ref> |- | [[चार्ल्स लाईटोलर]] | जहाजावरील दुय्यम अधिकारी, जे सर्वात ज्येष्ठ वाचलेले कर्मचारी होते. | त्यांनी [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] [[रॉयल नेव्ही|ब्रिटिश आरमारात]] सेवा बजावली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यांनी स्वतःच्या खाजगी बोटीचा वापर करून [[डंकर्क]] येथून १३० [[डंकर्कची लढाई|ब्रिटिश सैनिकांचे प्राण वाचवले]].<ref>{{cite book |last=Stenson |first=Patrick |title=Lights: The Odyssey of C.H. Lightoller |year=१९८४ |publisher=Bodley Head}}</ref> |- | [[लॉरेन्स बीस्ली]] | ब्रिटिश शिक्षक आणि विज्ञान लेखक. | दुर्घटनेनंतर अवघ्या नऊ आठवड्यांत त्यांनी द लॉस ऑफ द एसएस टायटॅनिक हे पुस्तक लिहिले, जे या दुर्घटनेचे सर्वात अचूक ऐतिहासिक वर्णन मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the SS Titanic |year=१९१२ |publisher=Houghton Mifflin}}</ref> |- | [[कॉस्मो डफ-गॉर्डन]] | ब्रिटिश जमीनदार आणि [[ऑलिम्पिक]] पदक विजेते तलवारबाज. | त्यांच्या जीवरक्षक नौकेत खूप कमी लोग बसवले गेल्यामुळे आणि त्यांनी कर्मचाऱ्यांना पैसे दिल्यामुळे त्यांच्यावर चौकशी समितीसमोर आरोप झाले, ज्यामुळे त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा कमी झाली. |- | [[ल्युसी डफ-गॉर्डन]] | लंडनमधील फॅशन डिझायनर आणि कॉस्मो डफ-गॉर्डन यांच्या पत्नी. | दुर्घटनेनंतर त्यांनी आपला फॅशन व्यवसाय न्यू यॉर्क आणि पॅरिसमध्ये वाढवला. त्या काळातील आघाडीच्या फॅशन डिझायनर म्हणून त्यांचे नाव राहिले.<ref>{{cite book |last=Etherington-Smith |first=Meredith |title=The "It" Girls: Lucy, Lady Duff Gordon, the Couturiere "Lucile" |year=१९८६ |publisher=Hamish Hamilton}}</ref> |- | [[डोरोथी गिब्सन]] | अमेरिकन मूकपट अभिनेत्री. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर अवघ्या एका महिन्यात त्यांनी [[सेव्हड फ्रॉम द टायटॅनिक]] या चित्रपटात काम केले, जो टायटॅनिकवर आधारित पहिला चित्रपट होता.<ref>{{cite journal |last=Bigham |first=Randy Bryan |title=Finders Keepers: The Life of Dorothy Gibson |journal=The Titanic Commutator |volume=२१ |year=१९९७}}</ref> |- | [[इव्हा हार्ट]] | दुर्घटनेच्या वेळी केवळ ७ वर्षांची असलेली ब्रिटिश मुलगी. | त्यांनी आपल्या आईसोबत जीव वाचवला. मोठेपणी त्यांनी टायटॅनिक संवर्धनासाठी आणि जहाजाचे अवशेष समुद्रातून बाहेर काढण्याच्या विरोधात मोठी मोहीम राबवली.<ref>{{cite book |last=Hart |first=Eva |title=Shadow of the Titanic: A Survivor's Story |year=१९९४ |publisher=Ward Lock}}</ref> |- | [[मिलविना डीन]] | दुर्घटनेच्या वेळी अवघ्या ९ आठवड्यांची असलेली लहान मुलगी. | त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतील सर्वात तरुण प्रवासी होत्या. ३१ मे २००९ रोजी वयाच्या ९७ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले आणि त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतून वाचलेल्या शेवटच्या जिवंत व्यक्ती ठरल्या.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/8076091.stm |title=Last Titanic survivor dies aged 97 |work=BBC News |access-date=४ जुलै २०२६ }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == अपघात == ४ दिवसांच्या प्रवासात टायटॅनिकला सतत हिमनगाबाबत इशारे मिळत होते. त्यानंतर अमेरिका नावाच्या स्टिमरने टायटॅनिकला मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश रविवार १४ एप्रिल दुपारी १३.४५ला पाठवला. यावेळी बिनतारी संदेश सांभाळण्या व्यक्तींकडे प्रवाशांची संदेश वहणाची प्रमुख कामगिरी असल्याने यासंदेशाला त्यांनी गांभीर्याने घेतले नाही. त्याच संध्याकाळी मेसाबा जहाजाने मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश असाच वाया गेला. त्याच रात्री ११:४० वाजता टायटॅनिक किनारयापासून ४०० मैलांवर होते आणि टायटॅनिक वरील टेहाळणी पथकाला जहाजाच्या सरळ रेषेतच हिमनग आढळला. तो संदेश ताबडतोब जहाजाच्या केबिनमध्ये गेला. त्यावेळी कार्यरत असणाऱ्या अधिकारयाने ताबडतोब जहाज डावीकडे वळवण्याचे आदेश दिले. बरेच प्रयत्न करून जहाजाची दिशा बदलण्यात आली. तरी टायटॅनिकची सरळ धडक टाळण्यात जरी यश आले असले तरी जहाज पुर्णपणे बचावले नाही. टायटॅनिकच्या उजव्या बाजुचा पाण्याखाली २० फुट खोलीवर असणारा भाग हिमनगावर घासला गेला, व या भागात झालेल्या भेगांतुन पाणी वेगाने आत घुसले. तळाकडील मजले पाण्याने भरताच टायटॅनिकचा मागील भाग पाण्याखाली गेला ज्यामुळे पाणी आणखी वेगाने आत शिरु लागले. == जास्त मृत्यूमुखींचे कारण == जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याचे प्रमुख कारणे - *जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील ( ११७८ ) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. *टायटॅनिक वरील बरयाच जणांना घटनेचे गांभिर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पुर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवु शकले. *टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यु येतो. {{clear}} टायटॅनिक बद्दल आजही माझ्या मनात कायम कुतूहल अन् जास्तीत जास्त माहिती कशी मिळेल याची धडपड कायम चालू असते. टायटॅनिक हे फक्त एक जहाज नसुन एक पर्व आहे जे कधीही संपुष्टात येणार नाही. माझ्या सारख्या करोडो चाहत्यांसाठी अन् ऐतिहासिक जहाजेचे योग्य पद्धतीने संवर्धन व्हावे,यासाठी अन् माझ्या माध्यमातून तीची ओळख सर्वदूर पसरली जावी, हा प्रामाणिक हेतू ठेवून हा अल्बम मी माझ्या फेसबुक अकाऊंटला क्रिएट केला आहे.आशा करतो की आपण सर्वांनी ही माहिती वाचावी. लेखन:भरत सोनवणे (औरंगाबाद). == #TitanicinfoBLS == * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml ''बीबीसी''वरील लेखागार]{{en icon}} * [http://www.titanichistoricalsociety.org टायटॅनिक ऐतिहासिक समिती] {{en icon}} == हे सुद्धा पहा == [[टायटॅनिक, चित्रपट]] {{commons|RMS Titanic|टायटॅनिक}} [[वर्ग:प्रवासी जहाजे]] njrmd38f3axo1q8y9xuvnwmwif9pgpi 0 15726 2694434 2635925 2026-07-15T05:15:25Z ~2026-39749-00 185265 /* */ 2694434 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{मट्रा}} '''लायोनेल आन्द्रेस मेस्सी''' ({{lang-es|Lionel Messi}}) याचा जन्म २४ जून १९८७ साली अर्जेन्टिना येथे झाला. हा [[आर्जेन्टिना फुटबॉल संघ|आर्जेन्टिना]] देशाचा एक [[फुटबॉल]] खेळाडू आहे. तो [[ला लीगा]], ह्या [[स्पेन]]मधील व्यावसायिक फुटबॉल साखळी स्पर्धात [[एफ.सी. बार्सेलोना]] ह्या संघाकडून खेळतो. मेस्सीची गणना त्याच्या पिढीतील सर्वश्रेष्ठ फ़ुटबॉल खेळाडू म्हणून केली जाते. अवघ्या २१ व्या वयात त्याने बैलन डी'ऑर आणि FIFA World Player of the Year साठी नामांणकन मिळले. त्याच्या खेळाची शैली आणि क्षमता डिएगो मॅराडोनाशी मेळ खाते. मेस्सी-रोनाल्डो प्रतिद्वंद्विता अर्जेंटीना फॉरवर्ड लायोनेल मेस्सी आणि पोर्तुगीज अग्रेसर क्रिस्टियानो रोनाल्डोच्या चाहत्यांमध्ये आणि ॲथलीट्सच्या मते त्यांच्यात एक फुटबॉल स्पर्धा आहे. एकत्रित दहा बॅलोन डीओर / फिफा बॅलोन डीऑर पुरस्कार (5 प्रत्येक) पुरस्कार जिंकल्यानंतर, दोन्हीला त्यांच्या पिढीतील केवळ दोन सर्वश्रेष्ठ खेळाडू म्हणूनच ओळखले जाते, परंतु बऱ्याचजणांनी सर्वांत महान मानले. दोन्ही खेळाडूंनी एकाच सीझनमध्ये नियमितपणे 50 गोल बाधा मोडली आहे आणि क्लब आणि देशाच्या करियरमध्ये प्रत्येकी 600 गोल केले आहेत. स्पोर्ट्स पत्रकार आणि पंडित नियमितपणे आधुनिक फुटबॉलमध्ये सर्वोत्तम खेळाडू असल्याचा विश्वास ठेवण्याच्या प्रयत्नात दोन्ही खेळाडूंच्या वैयक्तिक गुणवत्तेची दखल घेतात. मुस्लिम अली-जो फ्रॅझियर मुष्टियुद्ध मुष्टियुद्ध, टेनिसमधील बोर्न बोर्ग-जॉन मॅकेनरो प्रतिस्पर्धी आणि फॉर्म्युला वन मोटर रेसिंगमध्ये एरिटन सेना-ॲलेन प्रॉस्ट प्रतिद्वंद्वीसारख्या मागील जागतिक क्रीडा स्पर्धांशी तुलना नाही केली गेली आहे. काही टीकाकारांनी भिन्न भौतिक गोष्टींचे विश्लेषण करणे आणि दोन गोष्टींचे शैली खेळणे निवडले तर दोन भागांच्या विवादास्पद व्यक्तिमत्त्वांच्या आसपास वादविवादाचे भाग घेते: रोनाल्डोला कधीकधी स्वभावाचे पात्र म्हणून वर्णन केले जाते तर मेसीला आरक्षित वर्णाने चित्रित केले जाते. असे होऊ शकते की म्हणूनच मेस्सी विश्वासार्ह मानले जाते आणि जनतेस अधिक पसंती देतात, जरी 2013 पासून रोनाल्डोने त्यांची प्रतिष्ठा सुधारली असली तरी. क्लब स्तरावर मेस्सी आणि रोनाल्डो यांनी एफसी बार्सिलोना आणि रीयल मॅड्रिड सीएफचे प्रतिनिधित्व केले. या दोन खेळाडूंनी जगातील सर्वात लोकप्रिय रेस-सीझन क्लब गेम, एल क्लासिको (सर्वाधिक पाहिल्या जाणाऱ्या वार्षिक क्रीडा स्पर्धांमध्ये) मध्ये प्रत्येक हंगामात कमीतकमी दोनदा एकमेकांना सामोरे जावे लागले. इटालियन क्लब जुव्हेन्टस एफसीला रोनाल्डोचे स्थानांतरण होईपर्यंत 2018 मध्ये. क्षेत्राबाहेर ते दोन प्रतिस्पर्धी स्पोर्ट्सवेअर निर्माते, ॲडिडासचे मेसी आणि नायकेचे रोनाल्डोचे चेहरे आहेत, जे त्यांच्या राष्ट्रीय संघांचे किट पुरवठा करणारे आणि त्यांच्या क्लबसाठी उलट आहेत. फुटबॉलमधील दोन सर्वाधिक सशुल्क खेळाडू, मेसी आणि रोनाल्डो वेतन, बोनस आणि ऑफ-फील्ड कमाईमधून एकत्रित उत्पन्नामध्ये जगातील सर्वोत्तम पेड क्रीडापटूंच्या तारे आहेत. 2018 मध्ये, मेस्सीने रोनाल्डोला सर्वोत्तम पेड ॲथलीट्सच्या यादीत फोर्ब्सच्या यादीत 111 दशलक्ष डॉलर्स कमावले आणि रोनाल्डोला 108 दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली. 2016 मध्ये संयुक्त 211 दशलक्ष फेसबुक चाहत्यांसह रोनाल्डोमध्ये 122 दशलक्ष आणि मेसी 8 9 दशलक्ष होते. == इतिहास == 2007 मध्ये, रोनाल्डो आणि मेस्सी यांनी बॉलॉन डीओर या दोन्ही सामन्यांमध्ये ए.सी. मिलन काका यांना उपविजेता म्हणून पदवी मिळविली. या क्रीडा पत्रकारांच्या आंतरराष्ट्रीय पॅनलने जगातील सर्वोत्कृष्ट खेळाडू म्हणून पुरस्कार जाहीर केला. आणि फीफा वर्ल्ड प्लेयर ऑफ द ईयर, आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारासाठी प्रशिक्षक व कर्णधारांनी हा पुरस्कार दिला. त्यावर्षीच्या एका मुलाखतीत मेसीने असे म्हणले होते की, "क्रिस्टियानो रोनाल्डो हा असामान्य खेळाडू आहे आणि त्याच्यासारख्याच संघात असणे ही त्याच्यासाठी विलक्षण असेल." 2007-08च्या यूईएफए चॅम्पियन्स लीगच्या उपांत्य सामन्यात मॅन्चेस्टर युनायटेडला बार्सिलोना खेळण्यासाठी काढण्यात आले होते तेव्हा त्यांना सर्वप्रथम एक गेममध्ये खेळण्यात आले होते आणि त्यांना ताबडतोब प्रमुख प्रतिस्पर्धी म्हणून स्थान देण्यात आले. रोनाल्डोने पहिल्या टप्प्यात पेनल्टी गमावले, पण युनायटेडच शेवटी पॉल स्कॉल्सच्या गोलद्वारा फाइनलपर्यंत पोहचला. वर्षाच्या शेवटी, रोनाल्डोला बॉलॉन डीओर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आणि त्याने पुन्हा एकदा पुरस्कार जिंकला याची शपथ घेतली. 2009 यूईएफए चॅम्पियन्स लीग फाइनल 27 मे 2009 रोजी मॅन्चेस्टर युनायटेड आणि बार्सिलोना दरम्यान रोममधील स्टॅडीओ ओलिंपिको येथे लढत होते. "स्वप्न टकराव" म्हणून वर्णन केलेले सामना, पुन्हा एकदा दोनमधील ताजी लढा म्हणून प्रसिद्ध झाले, यावेळी जगातील सर्वोत्तम खेळाडू कोण ठरेल हे ठरविण्यासाठी; रोनाल्डोने दावा केला की तो चांगला होता दोन तर मेस्सीचा क्लब-जोडी झवी त्याच्या बरोबर होता. युनायटेड मॅनेजर ऍलेक्स फर्ग्यूसन अधिक राजनयिक होते, दोन्ही खेळाडूंना जगातील प्रतिष्ठित प्रतिभाच्या रूपात प्रशंसा करतात. मेस्सीने एक मुख्य भूमिका बजावली ज्यायोगे तो युद्धात अडकलेला नव्हता त्यामुळे युनायटेड बॅँफ-बॅक पॅट्रिस इव्हराशी थेट लढत टाळले 70 व्या मिनिटाला हेरेलने बार्सिलोनाचा 2-0 असा विजय मिळविला. दरम्यान, काही वेळा लवकर धावा केल्याशिवाय रोनाल्डोला बहुतेक खेळासाठी परावृत्त केले गेले आणि कार्ल्स पुयोलवर झालेल्या धक्कादायक कारणासाठी त्याने बुक केले तेव्हा त्याच्या निराशाचा शेवट दिसून आला. == मेस्सी आणि रोनाल्डो यांच्यातील संबंध == 2015च्या एका मुलाखतीत रोनाल्डो यांनी प्रतिस्पर्धावर टिप्पणी केली की "मला वाटतं की आम्ही कधीकधी एकमेकांना स्पर्धेत ढकलतो, म्हणूनच स्पर्धा इतकी जास्त आहे" तर रोनाल्डोचा व्यवस्थापक मँचेस्टर युनायटेडच्या ऍलेक्स फर्ग्यूसनच्या काळात त्याच्या व्यवस्थापकाने असे म्हणले की "मला वाटत नाही की एकमेकांच्या विरोधात प्रतिद्वंद्विता त्यांना त्रास देत आहेत." मला वाटते की सर्वोत्तम असणे आवश्यक असल्याचे त्यांच्या स्वतःचे वैयक्तिक अभिमान आहे." मेसीने कोणताही रिव नाकारला आहे [[वर्ग:आर्जेन्टिनाचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:एफ.सी. बार्सेलोना फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 61lpgq07wxu7zoliy0rdcshvivc6fty 2694438 2694434 2026-07-15T05:16:49Z ~2026-39749-00 185265 /* */ 2694438 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{मट्रा}} '''लायोनेल आन्द्रेस मेस्सी''' ({{lang-es|Lionel Messi}}) याचा जन्म २४ जून १९८७ साली अर्जेन्टिना येथे झाला. हा [[आर्जेन्टिना फुटबॉल संघ|आर्जेन्टिना]] देशाचा एक [[फुटबॉल]] खेळाडू आहे. तो [[ला लीगा]], ह्या [[स्पेन]]मधील व्यावसायिक फुटबॉल साखळी स्पर्धात [[एफ.सी. बार्सेलोना]] ह्या संघाकडून खेळतो. मेस्सीची गणना त्याच्या पिढीतील सर्वश्रेष्ठ फ़ुटबॉल खेळाडू म्हणून केली जाते. अवघ्या २१ व्या वयात त्याने बैलन डी'ऑर आणि FIFA World Player of the Year साठी नामांणकन मिळले. त्याच्या खेळाची शैली आणि क्षमता डिएगो मॅराडोनाशी मेळ खाते. मेस्सी-रोनाल्डो प्रतिद्वंद्विता अर्जेंटीना फॉरवर्ड लायोनेल मेस्सी आणि पोर्तुगीज अग्रेसर क्रिस्टियानो रोनाल्डोच्या चाहत्यांमध्ये आणि ॲथलीट्सच्या मते त्यांच्यात एक फुटबॉल स्पर्धा आहे. एकत्रित दहा बॅलोन डीओर / फिफा बॅलोन डीऑर पुरस्कार (5 प्रत्येक) पुरस्कार जिंकल्यानंतर, दोन्हीला त्यांच्या पिढीतील केवळ दोन सर्वश्रेष्ठ खेळाडू म्हणूनच ओळखले जाते, परंतु बऱ्याचजणांनी सर्वांत महान मानले. दोन्ही खेळाडूंनी एकाच सीझनमध्ये नियमितपणे 50 गोल बाधा मोडली आहे आणि क्लब आणि देशाच्या करियरमध्ये प्रत्येकी 600 गोल केले आहेत. स्पोर्ट्स पत्रकार आणि पंडित नियमितपणे आधुनिक फुटबॉलमध्ये सर्वोत्तम खेळाडू असल्याचा विश्वास ठेवण्याच्या प्रयत्नात दोन्ही खेळाडूंच्या वैयक्तिक गुणवत्तेची दखल घेतात. मुस्लिम अली-जो फ्रॅझियर मुष्टियुद्ध मुष्टियुद्ध, टेनिसमधील बोर्न बोर्ग-जॉन मॅकेनरो प्रतिस्पर्धी आणि फॉर्म्युला वन मोटर रेसिंगमध्ये एरिटन सेना-ॲलेन प्रॉस्ट प्रतिद्वंद्वीसारख्या मागील जागतिक क्रीडा स्पर्धांशी तुलना केली गेली आहे. काही टीकाकारांनी भिन्न भौतिक गोष्टींचे विश्लेषण करणे आणि दोन गोष्टींचे शैली खेळणे निवडले तर दोन भागांच्या विवादास्पद व्यक्तिमत्त्वांच्या आसपास वादविवादाचे भाग घेते: रोनाल्डोला कधीकधी स्वभावाचे पात्र म्हणून वर्णन केले जाते तर मेसीला आरक्षित वर्णाने चित्रित केले जाते. असे होऊ शकते की म्हणूनच मेस्सी विश्वासार्ह मानले जाते आणि जनतेस अधिक पसंती देतात, जरी 2013 पासून रोनाल्डोने त्यांची प्रतिष्ठा सुधारली असली तरी. क्लब स्तरावर मेस्सी आणि रोनाल्डो यांनी एफसी बार्सिलोना आणि रीयल मॅड्रिड सीएफचे प्रतिनिधित्व केले. या दोन खेळाडूंनी जगातील सर्वात लोकप्रिय रेस-सीझन क्लब गेम, एल क्लासिको (सर्वाधिक पाहिल्या जाणाऱ्या वार्षिक क्रीडा स्पर्धांमध्ये) मध्ये प्रत्येक हंगामात कमीतकमी दोनदा एकमेकांना सामोरे जावे लागले. इटालियन क्लब जुव्हेन्टस एफसीला रोनाल्डोचे स्थानांतरण होईपर्यंत 2018 मध्ये. क्षेत्राबाहेर ते दोन प्रतिस्पर्धी स्पोर्ट्सवेअर निर्माते, ॲडिडासचे मेसी आणि नायकेचे रोनाल्डोचे चेहरे आहेत, जे त्यांच्या राष्ट्रीय संघांचे किट पुरवठा करणारे आणि त्यांच्या क्लबसाठी उलट आहेत. फुटबॉलमधील दोन सर्वाधिक सशुल्क खेळाडू, मेसी आणि रोनाल्डो वेतन, बोनस आणि ऑफ-फील्ड कमाईमधून एकत्रित उत्पन्नामध्ये जगातील सर्वोत्तम पेड क्रीडापटूंच्या तारे आहेत. 2018 मध्ये, मेस्सीने रोनाल्डोला सर्वोत्तम पेड ॲथलीट्सच्या यादीत फोर्ब्सच्या यादीत 111 दशलक्ष डॉलर्स कमावले आणि रोनाल्डोला 108 दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली. 2016 मध्ये संयुक्त 211 दशलक्ष फेसबुक चाहत्यांसह रोनाल्डोमध्ये 122 दशलक्ष आणि मेसी 8 9 दशलक्ष होते. == इतिहास == 2007 मध्ये, रोनाल्डो आणि मेस्सी यांनी बॉलॉन डीओर या दोन्ही सामन्यांमध्ये ए.सी. मिलन काका यांना उपविजेता म्हणून पदवी मिळविली. या क्रीडा पत्रकारांच्या आंतरराष्ट्रीय पॅनलने जगातील सर्वोत्कृष्ट खेळाडू म्हणून पुरस्कार जाहीर केला. आणि फीफा वर्ल्ड प्लेयर ऑफ द ईयर, आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारासाठी प्रशिक्षक व कर्णधारांनी हा पुरस्कार दिला. त्यावर्षीच्या एका मुलाखतीत मेसीने असे म्हणले होते की, "क्रिस्टियानो रोनाल्डो हा असामान्य खेळाडू आहे आणि त्याच्यासारख्याच संघात असणे ही त्याच्यासाठी विलक्षण असेल." 2007-08च्या यूईएफए चॅम्पियन्स लीगच्या उपांत्य सामन्यात मॅन्चेस्टर युनायटेडला बार्सिलोना खेळण्यासाठी काढण्यात आले होते तेव्हा त्यांना सर्वप्रथम एक गेममध्ये खेळण्यात आले होते आणि त्यांना ताबडतोब प्रमुख प्रतिस्पर्धी म्हणून स्थान देण्यात आले. रोनाल्डोने पहिल्या टप्प्यात पेनल्टी गमावले, पण युनायटेडच शेवटी पॉल स्कॉल्सच्या गोलद्वारा फाइनलपर्यंत पोहचला. वर्षाच्या शेवटी, रोनाल्डोला बॉलॉन डीओर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आणि त्याने पुन्हा एकदा पुरस्कार जिंकला याची शपथ घेतली. 2009 यूईएफए चॅम्पियन्स लीग फाइनल 27 मे 2009 रोजी मॅन्चेस्टर युनायटेड आणि बार्सिलोना दरम्यान रोममधील स्टॅडीओ ओलिंपिको येथे लढत होते. "स्वप्न टकराव" म्हणून वर्णन केलेले सामना, पुन्हा एकदा दोनमधील ताजी लढा म्हणून प्रसिद्ध झाले, यावेळी जगातील सर्वोत्तम खेळाडू कोण ठरेल हे ठरविण्यासाठी; रोनाल्डोने दावा केला की तो चांगला होता दोन तर मेस्सीचा क्लब-जोडी झवी त्याच्या बरोबर होता. युनायटेड मॅनेजर ऍलेक्स फर्ग्यूसन अधिक राजनयिक होते, दोन्ही खेळाडूंना जगातील प्रतिष्ठित प्रतिभाच्या रूपात प्रशंसा करतात. मेस्सीने एक मुख्य भूमिका बजावली ज्यायोगे तो युद्धात अडकलेला नव्हता त्यामुळे युनायटेड बॅँफ-बॅक पॅट्रिस इव्हराशी थेट लढत टाळले 70 व्या मिनिटाला हेरेलने बार्सिलोनाचा 2-0 असा विजय मिळविला. दरम्यान, काही वेळा लवकर धावा केल्याशिवाय रोनाल्डोला बहुतेक खेळासाठी परावृत्त केले गेले आणि कार्ल्स पुयोलवर झालेल्या धक्कादायक कारणासाठी त्याने बुक केले तेव्हा त्याच्या निराशाचा शेवट दिसून आला. == मेस्सी आणि रोनाल्डो यांच्यातील संबंध == 2015च्या एका मुलाखतीत रोनाल्डो यांनी प्रतिस्पर्धावर टिप्पणी केली की "मला वाटतं की आम्ही कधीकधी एकमेकांना स्पर्धेत ढकलतो, म्हणूनच स्पर्धा इतकी जास्त आहे" तर रोनाल्डोचा व्यवस्थापक मँचेस्टर युनायटेडच्या ऍलेक्स फर्ग्यूसनच्या काळात त्याच्या व्यवस्थापकाने असे म्हणले की "मला वाटत नाही की एकमेकांच्या विरोधात प्रतिद्वंद्विता त्यांना त्रास देत आहेत." मला वाटते की सर्वोत्तम असणे आवश्यक असल्याचे त्यांच्या स्वतःचे वैयक्तिक अभिमान आहे." मेसीने कोणताही रिव नाकारला आहे [[वर्ग:आर्जेन्टिनाचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:एफ.सी. बार्सेलोना फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] nhw3s3xdvt7lcwrcvi1xjsz3vqg34gj 0 18047 2694443 2694004 2026-07-15T05:17:58Z ~2026-39749-90 185271 /* */ 2694443 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहे. हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूपात ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] gf50cfl3zgkhjau6gw0hjwmbzud924a 2694473 2694443 2026-07-15T06:21:35Z ~2026-39829-54 185286 2694473 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहे. हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो अस्ता. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूपात ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[पाणी|जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] rnm96bl7sgfd1iq8uuqbsbs3fxogg9e 2694511 2694473 2026-07-15T07:35:46Z ~2026-40021-77 185293 /* */ 2694511 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहे, हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो अस्ता. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूपात ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[पाणी|जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] cegrie0j6jgzm4d75m8io9ogjugzdlb 2694517 2694511 2026-07-15T07:38:02Z ~2026-40021-77 185293 /* */ 2694517 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहे. हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो अस्ता. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूपात ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[पाणी|जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] rnm96bl7sgfd1iq8uuqbsbs3fxogg9e 2694526 2694517 2026-07-15T07:40:36Z ~2026-39763-40 185309 2694526 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहे. हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो असतात. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूपात ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[पाणी|जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] 5g21hd0e74kqjgygpowzg1np18eh6w5 2694533 2694526 2026-07-15T07:42:06Z ~2026-39763-40 185309 2694533 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहे. हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो अस्ता. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूप ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[पाणी|जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] h37mmlotwz1wt02lg57bwgzvp401rxa 2694535 2694533 2026-07-15T07:42:44Z ~2026-40021-77 185293 /* */ 2694535 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Water_droplet_blue_bg05.jpg|thumb|पाण्याचा थेंब]] [[चित्र:Drinking water.jpg|thumbfyo7thbgjvgu 10 will all cm णी]] [[चित्र:Stilles Mineralwasser.jpg|thumb|बाटलीतील खनिजयुक्त पाणी (मिनरल वॉटर)]] '''पाणी''' (H₂O) हा [[हायड्रोजन]] व [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] या [[अणू|अणूंपासून]] बनलेला द्रव पदार्थ आहेत. हायड्रोजन वायूचे दोन अणू आणि प्राणवायूचा (ऑक्सिजन) एक अणू यांचा संयोग होऊन पाण्याचा एक [[रेणू]] तयार होतो अस्ता. सामान्य तापमानाला पाणी [[द्रव]] अवस्थेत असते. या द्रवरूप ते निसर्गात विपुल प्रमाणात आढळते. पाणी रंगहीन, गंधहीन असून त्याला स्वतःची चव नसते. ते [[प्राणी]]-[[वनस्पती|वनस्पतींच्या]] सर्व जैविक प्रक्रियेत आवश्यक असते. त्यांच्या घन रूपाला [[बर्फ]] व वायुरूपाला [[वाफ]] म्हणतात. पाणी एका रूपातून दुसऱ्या रूपात म्हणजे द्रव रूपातून वायुरूपात म्हणजे वाफेत रूपांतरित होते. तसेच बर्फाला उष्णता दिली की त्याचे पाणी होते आणि पाणी फार फार थंड केले की त्याचा बर्फ बनतो. अनेक पदार्थ पाण्यात विरघळतात व म्हणून पाण्याला वैश्विक [[द्रावक]] (Universal solvent) असे म्हणतात. पाणी एका जागी स्थिर झाल्यास [[गुरुत्वाकर्षण|गुरुत्वाकर्षणामुळे]] त्यातले पाण्याहून जड असलेले कण तळाशी साठत जातात आणि हलके कण वर येऊन तरंगतात. या दोन्हीं मधले पाणी स्वच्छ होत जाते. शहरांच्या पाणीपुरवठा केंद्रांमध्ये या गुणधर्माचा उपयोग करून पाणी स्वच्छ केले जाते. आपल्या शरीरात ६० ते ७०% पाणी असते. निरोगी आरोग्यासाठी ते तितके असणे चांगले असते, म्हणूनच पाण्याला जीवन म्हणतात. पाणी हे जीवन आहे म्हणून पाणी वाचवणे व त्याचा योग्य वापर करणे आवश्यक आहे. पाण्यामध्ये [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] विरघळतो. मासे पाण्यातील [[प्राणवायू|ऑक्सिजन]] घेऊन जिवंत राहतात. पाण्याच्या एका विशिष्ट गुणधर्मामुळे सृष्टीमध्ये पाण्याचे स्थान एकमेवाद्वितीय आहे. पाण्याचे तापमान कमी केले असता ०° सेल्सियस तापमानाला  ते घनरूप घेऊ लागते. तापमान अजून कमी केल्यास ४° सेल्सियस तापमानापर्यंत ते आकुंचन पावते. परंतु त्यापेक्षा कमी तापमान झाल्यास पाणी प्रसरण पावू लागते आणि त्याची घनता कमी होते आणि त्याबरोबरच परिणामी ४° सेल्सियसपेक्षा अधिक तापमान असलेल्या पाण्यावर तरंगू लागते. याला पाण्याची अपवादात्मक प्रसरणशीलता म्हणतात. यामुळे बर्फाळ प्रदेशातील जलचर बर्फाखालील पाण्यात जगत असतात. [[अण्वस्त्र|अणू बॉंब]] बनवण्यासाठी लागणारे [[पाणी|जड पाणी]] हा पाण्याचा दुसरा प्रकार मानला जातो. पाणी ही माणसाची मुलभूत गरज आहे. [[पृथ्वी|पृथ्वीवर]] पाण्याचे प्रमाण ७१% इतके असूनही ते पिण्यासारखे नाही. समुद्रात पाणी सुमारे ९६.५% आहे. अंटार्कटिक हिमखंड, ज्यात पृथ्वीवरील सर्व ताज्या पाण्यापैकी ६१% भाग आहे, परंतु नियमित वापरासाठी हे मिळवणे शक्य नाही. पृथ्वीतलावर पिण्यायोग्य पाण्याचे प्रमाण फक्त ३% आहे. त्यामुळे पाण्याचा वापर गरजे इतकाच करावा. पाण्याची नासाडी करू नये. मानवाला पृथ्वीवर उपलब्ध पाणी पुढील स्रोतांमधून मिळते. १) [[विहीर]] : २) [[कूपनलिका]] : भारत एक कृषीप्रधान देश आहे, येथील [[शेतकरी]] मुख्यत: सिंचनासाठी भूजलवर अवलंबून आहेत. वाढती लोकसंख्या, कमी जमीन धारण आणि [[शहरीकरण]] यासह भूगर्भातील गोष्ठीसाठी खोल बोअरवेल खोदले जातात. बोअरवेल (विंधन विहीर) म्हणजे उभ्या छिद्रीत विहिरी आहेत. कूपननलिका खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या केसिंगच्या प्रकारात, जिथे ड्रिल केले जाते तेथील आच्छादनाची खोली आणि मातीच्या प्रकारात या दोन फरक आहेत. कोसळण्याविरूद्ध बोरेहोलच्या बाह्य पृष्ठभागास आधार देण्यासाठी केसिंगची आवश्यकता काही विशिष्ट खोलींमध्ये आवश्यक असू शकते आणि सहसा पीव्हीसी पाईप्सपासून बनलेली असते. सरकार आता सौर पंपसाठी सबसिडी देत ​​असतानाही, सामान्यत: बोअरवेलमध्ये पाणी सोडण्यासाठी विद्युत पंपांचा वापर केला जातो. पंपांची ही सुविधा वाढीच्या वेगाने [[भूजल]] कमी होण्याची शक्यता आहे. बोअरवेलचे जास्त प्रमाणात ड्रिलिंग केल्याने पाण्याचे रिचार्ज करण्याच्या दरापेक्षा जास्त दराने भूजल शोषणाला कारणीभूत ठरते आणि भूजल पातळी खालावते. यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळसारख्या]] अनेक राज्यांनी भूजल वापरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि नियमांचे पालन करण्याचे कायदे आणि वैधानिक अधिकार आणले आहेत. काही राज्यांत भूजल विषयक कायद्यांची अंमलबजावणी झाली आहे जे पाण्याचे दुर्भिक्ष असलेल्या प्रदेशात सरकारी संस्थांच्या परवानगीशिवाय बोअरवेलचे ड्रिलिंग रोखतात. तथापि, काही राज्ये परवानगी घेण्याशिवाय केवळ पिण्याच्या पाण्याच्या बोअरवेलची ड्रिलिंग करण्यास परवानगी देतात. म्हणून, बोअरवेल ड्रिल करण्यापूर्वी त्याचा तपशील शोधणे चांगले. ३) [[तलाव]]: सरोवर पाण्याचे एक मोठे शरीर (तलावापेक्षा मोठे आणि सखोल) असते. एक तलाव समुद्रापासून विभक्त होत असल्याने तो समुद्र नाही. काही तलाव खूप मोठे आहेत आणि पूर्वी लोक त्यांना कधीकधी समुद्र म्हणतात. तलाव नद्यांप्रमाणे वाहत नाहीत, परंतु बऱ्याच नद्या त्यामधून वाहतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील बहुतेक तलाव गोड्या पाण्याचे असून बहुतेक [[उत्तर गोलार्ध|उत्तर गोलार्धात]] आहेत. जगातील ६० % पेक्षा जास्त तलावे [[कॅनडा|कॅनडामध्ये]] आहेत. [[फिनलॅंड|फिनलॅंडला]] हजारो तलावांचा भूभाग म्हणून ओळखले जाते (फिनलॅंडमध्ये १८७,८८८ तलाव आहेत, त्यातील ६०,००० मोठे आहेत). बऱ्याच तलावांमध्ये [[वीजनिर्मिती]], करमणुकीसाठी, सिंचनासाठी, उद्योगासाठी, शेतीसाठी किंवा घरांमध्ये पाणी वापरण्यासाठी तयार केलेली मानवनिर्मित जलाशये आहेत. जर सरोवरातून नद्या वाहत्या नसाव्यात, किंवा त्या काही कमी आहेत, तर फक्त बाष्पीभवनाने तलावाने पाणी गमावले आहे किंवा पाणी मातीच्या छिद्रांमधून वाहते. जेथे पाणी जलद बाष्पीभवन होते आणि तलावाच्या सभोवतालच्या मातीमध्ये मीठाची पातळी जास्त असते, अगदी कोरड्या ठिकाणी, तलावाच्या पाण्यामध्ये मीठ जास्त प्रमाणात असते आणि तलावाला मीठ तलाव म्हणतात. ग्रेट मीठ तलाव, [[कॅस्पियन समुद्र]], अरल समुद्र आणि [[मृत समुद्र]] अशी मीठ तलावाची उदाहरणे आहेत. ४) [[नदी]] : नदी हा पाण्याचा प्रवाह आहे जो भूमीच्या पृष्ठभागावरील वाहिनीमधून वाहतो. ज्या नदीत नदी वाहते त्या नदीला नदी बेड असे म्हणतात आणि प्रत्येक बाजूला पृथ्वीला नदीकाठ म्हणतात. एक नदी उंच जमिनीवर किंवा टेकड्यांमध्ये किंवा डोंगरावर सुरू होते आणि गुरुत्वाकर्षणामुळे उंच भूमीपासून खालच्या मैदानात वाहते. एक लहान प्रवाह म्हणून नदी सुरू होते आणि ती वाहते. त्यास अनेक प्रवाह मिळतात आणि ती आणखी मोठी होते. ५) [[ओढा|ओढे]] ६) [[पाऊस]] शेवटी असे म्हणावे लागेल की पाणी हे जीवन आहे. ==भारतातील राज्यवार पाण्याची २०१९ सालची स्थिती== '''राजस्थान''' : राजस्थान राज्याच्या शहरी भागात तलाव आणि विहिरी यांची संख्या सुमारे ७७२ आहे; यांपैकी २०१९ साली ३२९ तलाव आणि विहिरी सुकून गेल्या आहेत. राजस्थानमध्ये ११ मोठ्या नद्या आहेत. त्यांतल्या बहुतेक फक्त पावसाळ्यात वाहत्या असतात. या नद्यांचे पाणी पिण्यासाठी आणि शेतीला वापरले जाते. '''उत्तर प्रदेश''' : या राज्यात १,७७,००० विहिरी होत्या. गेल्या पाच वर्षांत ७७,००० विहिरी बंद झाल्या. तलाव २५,३५४ होते; पाच वर्षांत १०४५ तलाव कमी झाले, बाकी बहुतेकांत पाणी आहे. . २४ नैसर्गिक तळी आहेत; पैकी १२२ कोरडी झाली आहेत. '''बिहार''' : आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार साडेचार लाख हातपंपांत पाणी येत नाही. ८,३८६ पैकी १,८७६ ग्राम पंचायतीमध्ये भूजल खूप खाली गेले आहे. सरकारी आकड्यांनुसार २० वर्षांपूर्वी सरकारी आणि खासगी तलावांची संख्या अडीच लाख होती, ती आता कमी होऊन ९८,४०१ एवढीच राहिली आहे. राज्यात लहानमोठ्या १५० नद्या आहेत, त्यापैकी ४८ नद्या कोरड्या झाल्या आहेत. पाणी हे आपले जीवन आहे. पृथ्वीची निर्मितीच मुळात पाण्यापासून झाली आहे असे बोलले जाते. आजकाल पाण्याचा खूप अपव्यय होताना आपल्याला दिसून येत आहे. सरकार रेडिओ, दूरदर्शन मार्फत पाण्याच्या काटकसरी बाबत जनजागृती करत असले तरी लोक ऐकून बघून सोडून देतात किवा फार थोडे लोक असतात जे पाण्याची बचत करताना दिसतात. आपण पुढच्या पिढीचा विचार करायला पहिजे त्यांचासाठी आपण आत्ता पाण्याची बचत केली तर पुढे होणारे दुष्परिणाम टाळले जातील. ==पाण्याचे महत्व== ''' पाण्याचे महत्व:''' सगळ्यात जास्त महत्त्वाचे पाण्याचे महत्त्व म्हणजे, सजीव प्राण्याच्या शरीराला योग्यरित्या कार्य करण्यासाठी पाणी आवश्यक आहे. ==पुस्तके== * उदक चालवावे युक्ती * नद्या आणि जनजीवन ([[संजय संगवई]]) * पाणी : उद्याची दिशा (मुकुंद धाराशिवकर) * पाणी - २१ व्या शतकातील संघर्षाची ठिणगी (अप्पासाहेब पवार) * भारतीय जलक्रांतीची पदचिन्हे  ( [[माधव चितळे]] ) * भारतीय जलसंस्कृती : स्वरूप आणि व्याप्ती [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] * शुष्क नद्यांचे आक्रोश [[(डॉ. रा.श्री. मोरवंचीकर)]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] [[वर्ग:पाणी]] [[वर्ग:निसर्ग]] cc9jurnxig0u2wbpra670uyp9s73s3b 0 18120 2694515 2102660 2026-07-15T07:37:24Z ~2026-39900-74 185298 /* */ 2694515 wikitext text/x-wiki [[शरीर|शरीराचा]] एक [[अवयव]]. 3 इंद्रीयांपैकी एक आहे व आतिशय संवेदनशील अवयवय असून त्याला प्रकाशाची जाणीव होते . डोळ्यांचा उपयोग वस्तूचे रंगरूप पहाण्यासाठी होतो. जेव्हा प्रकाश एखाद्या वस्तूवर पडतो तेव्हा त्यावरून प्रकाश परीवर्तीती होऊन आपल्या डोळ्यामध्ये पडतो त्यावेळी ती वस्तू आपल्याला दिसते. माणसाला दोन डोळे असतात. त्यामुळे आपल्याला [[खोली|खोलीची]] जाणीव होते. निसर्गाने माणसाचे डोळे आपल्या [[कवटी|कवटीच्या]] खोबणीत बसवले आहेत.त्यामुळे ते आकस्मिक आघातापासून बऱ्यापैकी सुरक्षित असतात. डोळा हा खूप महत्त्वाचा अवयव आहे, कारण डोळे नसले तर आपण काहीच पाहु शकणार नाही व त्याचे अनुभव सुद्धा घेऊ शकत नाही. तसेच डोळे हे खूप नाजूक असतात. त्यांची काळजी घेणे आवश्यक असते.डोळे किंवा नेत्र जीवधारींचा तो अंग आहे जो प्रकाशाच्या प्रति संवेदनशील आहे. हे प्रकाशला संसूचित करून त्याला तंत्रिका कोशिका द्वारे विद्युत-रासायनिक संवेदों में बदलते. उच्चस्तरीय जंतूचे डोळे एका जटिल प्रकाशीय तंत्र जो जवळपासच्या वातावरणातून प्रकाश एकत्र करताे आणि मध्यपटा द्वारे डोळ्यात प्रवेश करनारे प्रकाशाच्या तीव्रतेचे नियंत्रण करते. या प्रकाशाला लेंसच्या सहायता ने योग्य स्थान पर केंद्रित करताे.(ज्या द्वारे प्रतिबिम्ब बनते); या प्रतिबिम्बला विद्युत संकेत बदलते. या संकेतांना तंत्रिका कोशिकांच्या माध्यमातून मस्तिष्क जवळ पाठवल्या जातात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://mr.vikaspedia.in/health/93693094093093693e93894d92494d930/92194b93393e|title=डोळा|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=विकासपिडिया|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=१५ मार्च २०१९}}</ref> आपण दररोज डोळ्यांची काळजी घेण्याच्या सवयींचा सराव केल्यास डोळ्याच्या अडचणी सहज टाळता येतात. परंतु आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे याच अत्यंत महत्त्वाच्या सवयींकडे सर्वात जास्त दुर्लक्ष केले जाते. आपले डोळे आपल्या आरोग्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. आपल्या डोळ्याचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी आणि दृष्टी दृढ ठेवण्यासाठी, आपल्या रोजच्या नित्यकर्माचा भाग असावा त्यासाठी डोळ्यांची निगा व काळजी घेतली पाहिजे. ==डोळ्यांचे रंग व वर्णन== डोळे काळे, निळे, घारे, हिरवे व लाल रंगाचे असू शकतात. नेत्र हे तेजस्वी असतात. त्यांना कफ ह्या दोषापासून भीती असते. त्यामुळे डोळ्यांमध्ये सात दिवसातून एकदा तरी अंजन करावे. नेत्र रोग :- आयुर्वेदामध्ये नेत्राचे विविध रोग ( संख्या: ७६) वर्णन केले आहे. त्याचप्रमाणे त्यावरील उत्तम चिकित्सा देखील सांगितलेल्या आहेत. ( नेत्र तर्पण, सेक, इ.) संरचना डोळ्याचे विभिन्न भाग अशा प्रकारे आहेत- श्वेतपटल रक्तक दृष्टिपटल नेत्रश्लेष्मला (कंजंक्टिभा) स्वच्छमण्डल परितारिका पुतली पूर्वकाल कक्ष पश्च कक्ष नेत्रोद नेत्रकाचाभ द्रव ==पुस्तके== डोळ्यांचे आरोग्य या विषयावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत, त्यांपैकी काही ही : * चष्मा व नेत्ररोग चिकित्सा (डॉ. जयनारायण जैस्वाल) * डोळ्यांची निगा (डॉ. छाया कुलकर्णी) * नेत्र स्वास्थ्य साधना (सदाशिव निंबाळकर) * पाहू आनंदे (डॉ. तेजस्विनी आणि डॉ. प्रसाद वाळिंबे) [[चित्र:Eye_iris.jpg|thumb|मानवी डोळा]] आपल्या डोळ्यांचा आकार कधी बदलत नही. == संदर्भ == [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:मानवी शरीर]] [[वर्ग:मानवी नेत्ररचना]] <references /> == बाह्य दुवे == nh4ns50ic2fp7ucijnhasvku62ohmqz 2694525 2694515 2026-07-15T07:40:34Z ~2026-39900-74 185298 /* */ 2694525 wikitext text/x-wiki [[शरीर|शरीराचा]] एक [[अवयव]]. पाच इंद्रीयांपैकी एक आहे व आतिशय संवेदनशील अवयवय असून त्याला प्रकाशाची जाणीव होते . डोळ्यांचा उपयोग वस्तूचे रंगरूप पहाण्यासाठी होतो. जेव्हा प्रकाश एखाद्या वस्तूवर पडतो तेव्हा त्यावरून प्रकाश परीवर्तीती होऊन आपल्या डोळ्यामध्ये पडतो त्यावेळी ती वस्तू आपल्याला दिसते. माणसाला दोन डोळे असतात. त्यामुळे आपल्याला [[खोली|खोलीची]] जाणीव होते. निसर्गाने माणसाचे डोळे आपल्या [[कवटी|कवटीच्या]] खोबणीत बसवले आहेत.त्यामुळे ते आकस्मिक आघातापासून बऱ्यापैकी सुरक्षित असतात. डोळा हा खूप महत्त्वाचा अवयव आहे, कारण डोळे नसले तर आपण काहीच पाहु शकणार नाही व त्याचे अनुभव सुद्धा घेऊ शकत नाही. तसेच डोळे हे खूप नाजूक असतात. त्यांची काळजी घेणे आवश्यक असते.डोळे किंवा नेत्र जीवधारींचा तो अंग आहे जो प्रकाशाच्या प्रति संवेदनशील आहे. हे प्रकाशला संसूचित करून त्याला तंत्रिका कोशिका द्वारे विद्युत-रासायनिक संवेदों में बदलते. उच्चस्तरीय जंतूचे डोळे एका जटिल प्रकाशीय तंत्र जो जवळपासच्या वातावरणातून प्रकाश एकत्र करताे आणि मध्यपटा द्वारे डोळ्यात प्रवेश करनारे प्रकाशाच्या तीव्रतेचे नियंत्रण करते. या प्रकाशाला लेंसच्या सहायता ने योग्य स्थान पर केंद्रित करताे.(ज्या द्वारे प्रतिबिम्ब बनते); या प्रतिबिम्बला विद्युत संकेत बदलते. या संकेतांना तंत्रिका कोशिकांच्या माध्यमातून मस्तिष्क जवळ पाठवल्या जातात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://mr.vikaspedia.in/health/93693094093093693e93894d92494d930/92194b93393e|title=डोळा|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=विकासपिडिया|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=१५ मार्च २०१९}}</ref> आपण दररोज डोळ्यांची काळजी घेण्याच्या सवयींचा सराव केल्यास डोळ्याच्या अडचणी सहज टाळता येतात. परंतु आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे याच अत्यंत महत्त्वाच्या सवयींकडे सर्वात जास्त दुर्लक्ष केले जाते. आपले डोळे आपल्या आरोग्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. आपल्या डोळ्याचे आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी आणि दृष्टी दृढ ठेवण्यासाठी, आपल्या रोजच्या नित्यकर्माचा भाग असावा त्यासाठी डोळ्यांची निगा व काळजी घेतली पाहिजे. ==डोळ्यांचे रंग व वर्णन== डोळे काळे, निळे, घारे, हिरवे व लाल रंगाचे असू शकतात. नेत्र हे तेजस्वी असतात. त्यांना कफ ह्या दोषापासून भीती असते. त्यामुळे डोळ्यांमध्ये सात दिवसातून एकदा तरी अंजन करावे. नेत्र रोग :- आयुर्वेदामध्ये नेत्राचे विविध रोग ( संख्या: ७६) वर्णन केले आहे. त्याचप्रमाणे त्यावरील उत्तम चिकित्सा देखील सांगितलेल्या आहेत. ( नेत्र तर्पण, सेक, इ.) संरचना डोळ्याचे विभिन्न भाग अशा प्रकारे आहेत- श्वेतपटल रक्तक दृष्टिपटल नेत्रश्लेष्मला (कंजंक्टिभा) स्वच्छमण्डल परितारिका पुतली पूर्वकाल कक्ष पश्च कक्ष नेत्रोद नेत्रकाचाभ द्रव ==पुस्तके== डोळ्यांचे आरोग्य या विषयावर मराठीत अनेक पुस्तके आहेत, त्यांपैकी काही ही : * चष्मा व नेत्ररोग चिकित्सा (डॉ. जयनारायण जैस्वाल) * डोळ्यांची निगा (डॉ. छाया कुलकर्णी) * नेत्र स्वास्थ्य साधना (सदाशिव निंबाळकर) * पाहू आनंदे (डॉ. तेजस्विनी आणि डॉ. प्रसाद वाळिंबे) [[चित्र:Eye_iris.jpg|thumb|मानवी डोळा]] आपल्या डोळ्यांचा आकार कधी बदलत नही. == संदर्भ == [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:मानवी शरीर]] [[वर्ग:मानवी नेत्ररचना]] <references /> == बाह्य दुवे == ohe1famrd83qgfxpz2xg53pusofkc4l 0 18903 2694446 2640196 2026-07-15T05:18:46Z ~2026-39789-86 185273 /* */ ,, 2694446 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport||clubs=|equipment=नाही|venue=कबड्डी मैदान किंवा कबड्डी कोर्ट|olympic=१९३६ ऑलिम्पिक|ball=नाही|category=मैदानी|team=०७|registered=||first=|union=आतंरराष्ट्रीय कबड्डी संघटना|caption=२०१८ आशियाई स्पर्धेतील एक सामना,|imagesize=300px|image=Iran men's national kabaddi team 13970602000432636707284535394012 98208.jpg||nickname=कौडी, पकाडा, हादुदू, भवतिक, सादुकुडा, हुतुतू, हिमोशिका}} '''कबड्डी''' हा एक [[भारतीय]] सांघिक खेळ आहे, ज्याचा उगम [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रामध्ये]] झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sportsadda.com/kabaddi/features/kabaddi-history-origins-india-evolutions-pkl-world-cup-asian-games|title=History of kabaddi: The origin and evolution of the sport|date=2021-18-12T12:04:00+00:00|website=SportsAdda|language=en|access-date=2022-04-26|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929004925/https://www.sportsadda.com/kabaddi/features/kabaddi-history-origins-india-evolutions-pkl-world-cup-asian-games|url-status=dead}}</ref> कबड्डी खेळामध्ये १२ खेळाडू असत,त्यातील सात खेळाडूंच्या दोन संघांमध्ये हा खेळ खेळला जातो. यात एकच खेळाडू ज्याला "[[रेडर]]" म्हणून संबोधले जाते, तो विरुद्ध संघाच्या अर्ध्या कोर्टात धाव घेतो, शक्य तितक्या त्यांच्या बचावकर्त्यांना स्पर्श करतो, आणि त्यांच्या स्वतःच्या अर्ध्या कोर्टात परत जातो. हे करताना विरोधी संघाच्या सर्व बचावकर्त्यांचा त्याला स्पर्श न होता एका दमात तो परत आला पाहिजे. (दम घेणे) -आपल्या अंगणातून चढाई करता दुसऱ्या अंगणात प्रवेश करण्या अगोदर तोंडातून कबड्डी कबड्डी कबड्डी बोलणे म्हणजेच दम घेणे होय.कबड्डी ह्या खेळाला मैदानाची गरज असते रेडरने स्पर्श केलेल्या प्रत्येक खेळाडूसाठी गुण मिळतो, तर विरोधी संघ रेडरला थांबवल्याबद्दल एक गुण मिळतो. खेळाडूंना स्पर्श केल्यास किंवा हाताळले गेल्यास खेळातून बाहेर काढले जाते, परंतु त्यांच्या संघाने टॅग किंवा टॅकलमधून मिळवलेल्या प्रत्येक गुणासाठी त्यांना परत आणले जाते.<ref>{{cite encyclopediasantosh|title=कबड्डी|encyclopedia=मराठी विश्वकोश|publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|ॲक्सेसदिनांक=७ मार्च २०१८|author=नातू, मो. ना.|volume=३|edition=ऑनलाईन|दुवा=https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand3/index.php/khand3-suchi?id=6199}}</ref>[[चित्र:Game-asia-kabadi.jpg|thumb|right|300px|कबड्डी]]हा खेळ भारतीय उपखंड आणि इतर आसपासच्या आशियाई देशांमध्ये लोकप्रिय आहे. प्राचीन भारताच्या इतिहासात कबड्डीचे वर्णन आढळत असले तरी २०व्या शतकात हा खेळ स्पर्धात्मक खेळ म्हणून लोकप्रिय झाला. हा बांगलादेशचा राष्ट्रीय खेळ आहे. भारतातील तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश, बिहार, हरियाणा, कर्नाटक, केरळ, महाराष्ट्र, ओडिशा, पंजाब, तेलंगणा आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांचा खेळ आहे. कबड्डीच्या दोन प्रमुख शाखा आहेत: "[[पंजाबी कबड्डी]]", ज्याला "वर्तुळ शैली" असेही संबोधले जाते, त्यामध्ये खेळाच्या पारंपारिक प्रकारांचा समावेश आहे जो बाहेर गोलाकार मैदानावर खेळला जातो, तर "मानक शैली", यात हा खेळ आयताकृती कोर्टवर खेळला जातो. प्रमुख व्यावसायिक लीग आणि [[आशियाई खेळ|आशियाई खेळांसारख्या]] आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये हीच शैली वापरली जाते. हा खेळ [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडातील]] विविध भागात असंख्य नावांनी ओळखला जातो, जसे की: ''कबड्डी'' किंवा [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा|तेलंगणमध्ये]] ''चेडुगुडू''; [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळमध्ये]] ''कबड्डी''; [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[बांगलादेश|बांगलादेशमध्ये]] कबडी किंवा हा-डु-डू; [[मालदीव|मालदीवमध्ये]] ''भाविक'', [[पंजाब]] प्रदेशात ''कौड्डी'' किंवा ''कबड्डी''; पश्चिम भारतात ''हुतूतू'', पूर्व भारतात ''हुदूदू''; दक्षिण भारतात ''चडकुडू''; [[नेपाळ]] मध्ये ''कपर्डी'', तर तामिळनाडूमध्ये ''कबडी'' किंवा ''सादुगुडू''. == इतर माहिती == मूळचा भारतीय असलेला हा खेळ [[पाकिस्तान]], [[भूतान]], [[नेपाळ|नेपाल]], [[श्रीलंका]], [[बांगलादेश]], [[मलेशिया]] इत्यादी देशात खेळला जातो. जपान याही देशात तो प्रसारीत झाला आहे. या खेळात दोन संघ मैदानाच्या दोन बाजू राखून आळीपाळीने प्रतिस्पर्धी संघावर चढाया करायला एक खेळाडू पाठवतात. प्रत्येक संघात बारा खेळाडू असतात. प्रत्यक्ष सामन्यात सात खेळाडू खेळतात. इतर पाच खेळाडू बदली खेळाडू म्हणून खेळवले जातात. पुरुषांसाठी वीस मिनिटांचे, तर महिलांसाठी पंधरा मिनिटांचे दोन डाव खेळवले जातात. संपूर्ण सामन्यात बरोबरी झाल्यास पुन्हा पाच मिनिटांचे दोन डाव खेळवतात. [[चित्र:KAbaddi.jpg|इवलेसे|२०१६ मधील पिंड येथील सामना]] [[महाराष्ट्र]] व [[मध्य प्रदेश]] या राज्यांत हुतुतू, [[कर्नाटक]] व [[तमिळनाडू|तामिळनाडू]]<nowiki/>मध्ये चाडू-गुडू, [[केरळ|केरळमध्ये]] वंदिकली, [[पंजाब|पंजाबमध्ये]] झबर गगने, तर [[बंगाल|बंगालमध्ये]] दो-दो या नावाने हा खेळ खेळला जातो इ.स. १९३४ मध्ये या खेळाचे नियम तयार झाले. इ.स. १९३६ मध्ये [[हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ]], [[अमरावती]] यांनी या खेळाच्या प्रसारासाठी [[बर्लिन]] [[ऑलिंपिक|ऑलिंपिकमध्ये]] प्रदर्शनीय सामना खेळून दाखवला. इ.स. १९३८ पासून हा खेळ भारतात राष्ट्रीय खेळ म्हणून ओळखला जाऊ लागला. १९५० मध्ये अखिल भारतीय कबड्डी संघ स्थापन झाला. महाराष्ट्राने जे नियम या खेळाकरिता निश्चित केले होते त्या नियमानुसार संपूर्ण भारतात कबड्डी हा खेळ खेळाला जाऊ लागला. पुढे कबड्डीच्या प्रचार आणि प्रसार करीता अपार कष्ट आणि मेहनत घेतल्या गेलेल्या या खेळाने देशाच्या सीमा ओलांडल्या. कबड्डीला कानाकोपऱ्यात पोहचण्यात अनेकाने मेहनत घेतली. या खेळाला आंतरराष्टीय स्थरात पोहचवण्यात महाराष्ट्राचा खूप मोठा हात आहे. विशेष म्हणजे कबड्डी हा असा खेळ आहे ज्या मध्ये पुरुष व महिला या दोघांनी देखील विश्वकप जिंकला आहे. गेल्या काही वर्षा मध्ये प्रो कबड्डी सामाण्यामुळे या खेळणं रससंजीवनी मिळाली आहे. मोठमोठ्या कलाकार आपापल्या विकत घेत आहे. == खेळाकरता लागणारे मैदान == कबड्डी क्रीडांगणाचे मोजमाप - ▪️पुरुष व कुमार गट मुले: १३✖️ १० मीटर ▪️महिला व कुमार गट मुली: १२✖️८ मीटर ▪️किशोर गट मुले व मुली: ११✖️८ असे आयताकृती क्रीडांगण बनवतात. ते बनवताना बारीक चाळलेली माती व शेणखत यांचा वापर करून एकसारखे सपाट मैदान बनवले जाते. पूर्वी फक्त खुल्या मैदानावर होणारा हा खेळ आता बंदिस्त जागेत व मॅटवरही खेळवला जायला लागला आहे. हा खेळ माती मध्ये जास्त प्रमाणात खेळला जातो. पवन सेहरावत,अनुप कुमार,परदिप नरवाल,राहुल चौधरी आणि महिलांमधे अभिलाषा म्हात्रे,दिपाली जोसेफ हे प्रसिद्ध कब्बडी खेळाडू आहेत. चढाया करताना 'कब्बडी' हा शब्द खेळाडूस सलग उच्चारावा लागतो.जर असे आपण केले नाही तर आपल्याला फाउल करतात. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} इतिहास == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Kabaddi|{{लेखनाव}}}} * {{संकेतस्थळ|http://www.asiankabaddi.org/|आशियाई हौशी कबड्डीपटू महासंघ|इंग्लिश}} * {{संकेतस्थळ|http://www.indiankabaddi.org/|भारतीय हौशी कबड्डीपटू महासंघ|इंग्लिश}} [[वर्ग:कबड्डी| ]] [[वर्ग:भारतीय मैदानी खेळ]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची राज्यप्रतीके]] 6j2g62k7oz4ldftuojsvk04d4o0dvly 2694460 2694446 2026-07-15T05:27:09Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-39789-86|~2026-39789-86]] ([[User talk:~2026-39789-86|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2640196 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport||clubs=|equipment=नाही|venue=कबड्डी मैदान किंवा कबड्डी कोर्ट|olympic=१९३६ ऑलिम्पिक|ball=नाही|category=मैदानी|team=०७|registered=||first=|union=आतंरराष्ट्रीय कबड्डी संघटना|caption=२०१८ आशियाई स्पर्धेतील एक सामना,|imagesize=300px|image=Iran men's national kabaddi team 13970602000432636707284535394012 98208.jpg||nickname=कौडी, पकाडा, हादुदू, भवतिक, सादुकुडा, हुतुतू, हिमोशिका}} '''कबड्डी''' हा एक [[भारतीय]] सांघिक खेळ आहे, ज्याचा उगम [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रामध्ये]] झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sportsadda.com/kabaddi/features/kabaddi-history-origins-india-evolutions-pkl-world-cup-asian-games|title=History of kabaddi: The origin and evolution of the sport|date=2021-18-12T12:04:00+00:00|website=SportsAdda|language=en|access-date=2022-04-26|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929004925/https://www.sportsadda.com/kabaddi/features/kabaddi-history-origins-india-evolutions-pkl-world-cup-asian-games|url-status=dead}}</ref> कबड्डी खेळामध्ये १२ खेळाडू असत,त्यातील सात खेळाडूंच्या दोन संघांमध्ये हा खेळ खेळला जातो. यात एकच खेळाडू ज्याला "[[रेडर]]" म्हणून संबोधले जाते, तो विरुद्ध संघाच्या अर्ध्या कोर्टात धाव घेतो, शक्य तितक्या त्यांच्या बचावकर्त्यांना स्पर्श करतो, आणि त्यांच्या स्वतःच्या अर्ध्या कोर्टात परत जातो. हे करताना विरोधी संघाच्या सर्व बचावकर्त्यांचा त्याला स्पर्श न होता एका दमात तो परत आला पाहिजे. (दम घेणे) -आपल्या अंगणातून चढाई करता दुसऱ्या अंगणात प्रवेश करण्या अगोदर तोंडातून कबड्डी कबड्डी कबड्डी बोलणे म्हणजेच दम घेणे होय<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.yogems.com/yopedia/the-pulsating-game-of-kabaddi/|title=Kabaddi {{!}} Kabbadi Rules {{!}} How to play Kabbadi {{!}} Kabbadi Players {{!}} YoGems|date=2020-06-29|language=en-US|access-date=2022-04-26|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212095212/https://www.yogems.com/yopedia/the-pulsating-game-of-kabaddi/|url-status=dead}}</ref> रेडरने स्पर्श केलेल्या प्रत्येक खेळाडूसाठी गुण मिळतो, तर विरोधी संघ रेडरला थांबवल्याबद्दल एक गुण मिळतो. खेळाडूंना स्पर्श केल्यास किंवा हाताळले गेल्यास खेळातून बाहेर काढले जाते, परंतु त्यांच्या संघाने टॅग किंवा टॅकलमधून मिळवलेल्या प्रत्येक गुणासाठी त्यांना परत आणले जाते.<ref>{{cite encyclopediasantosh|title=कबड्डी|encyclopedia=मराठी विश्वकोश|publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|ॲक्सेसदिनांक=७ मार्च २०१८|author=नातू, मो. ना.|volume=३|edition=ऑनलाईन|दुवा=https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand3/index.php/khand3-suchi?id=6199}}</ref>[[चित्र:Game-asia-kabadi.jpg|thumb|right|300px|कबड्डी]]हा खेळ भारतीय उपखंड आणि इतर आसपासच्या आशियाई देशांमध्ये लोकप्रिय आहे. प्राचीन भारताच्या इतिहासात कबड्डीचे वर्णन आढळत असले तरी २०व्या शतकात हा खेळ स्पर्धात्मक खेळ म्हणून लोकप्रिय झाला. हा बांगलादेशचा राष्ट्रीय खेळ आहे. भारतातील तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश, बिहार, हरियाणा, कर्नाटक, केरळ, महाराष्ट्र, ओडिशा, पंजाब, तेलंगणा आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांचा खेळ आहे. कबड्डीच्या दोन प्रमुख शाखा आहेत: "[[पंजाबी कबड्डी]]", ज्याला "वर्तुळ शैली" असेही संबोधले जाते, त्यामध्ये खेळाच्या पारंपारिक प्रकारांचा समावेश आहे जो बाहेर गोलाकार मैदानावर खेळला जातो, तर "मानक शैली", यात हा खेळ आयताकृती कोर्टवर खेळला जातो. प्रमुख व्यावसायिक लीग आणि [[आशियाई खेळ|आशियाई खेळांसारख्या]] आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये हीच शैली वापरली जाते. हा खेळ [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडातील]] विविध भागात असंख्य नावांनी ओळखला जातो, जसे की: ''कबड्डी'' किंवा [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा|तेलंगणमध्ये]] ''चेडुगुडू''; [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळमध्ये]] ''कबड्डी''; [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[बांगलादेश|बांगलादेशमध्ये]] कबडी किंवा हा-डु-डू; [[मालदीव|मालदीवमध्ये]] ''भाविक'', [[पंजाब]] प्रदेशात ''कौड्डी'' किंवा ''कबड्डी''; पश्चिम भारतात ''हुतूतू'', पूर्व भारतात ''हुदूदू''; दक्षिण भारतात ''चडकुडू''; [[नेपाळ]] मध्ये ''कपर्डी'', तर तामिळनाडूमध्ये ''कबडी'' किंवा ''सादुगुडू''. == इतर माहिती == मूळचा भारतीय असलेला हा खेळ [[पाकिस्तान]], [[भूतान]], [[नेपाळ|नेपाल]], [[श्रीलंका]], [[बांगलादेश]], [[मलेशिया]] इत्यादी देशात खेळला जातो. जपान याही देशात तो प्रसारीत झाला आहे. या खेळात दोन संघ मैदानाच्या दोन बाजू राखून आळीपाळीने प्रतिस्पर्धी संघावर चढाया करायला एक खेळाडू पाठवतात. प्रत्येक संघात बारा खेळाडू असतात. प्रत्यक्ष सामन्यात सात खेळाडू खेळतात. इतर पाच खेळाडू बदली खेळाडू म्हणून खेळवले जातात. पुरुषांसाठी वीस मिनिटांचे, तर महिलांसाठी पंधरा मिनिटांचे दोन डाव खेळवले जातात. संपूर्ण सामन्यात बरोबरी झाल्यास पुन्हा पाच मिनिटांचे दोन डाव खेळवतात. [[चित्र:KAbaddi.jpg|इवलेसे|२०१६ मधील पिंड येथील सामना]] [[महाराष्ट्र]] व [[मध्य प्रदेश]] या राज्यांत हुतुतू, [[कर्नाटक]] व [[तमिळनाडू|तामिळनाडू]]<nowiki/>मध्ये चाडू-गुडू, [[केरळ|केरळमध्ये]] वंदिकली, [[पंजाब|पंजाबमध्ये]] झबर गगने, तर [[बंगाल|बंगालमध्ये]] दो-दो या नावाने हा खेळ खेळला जातो इ.स. १९३४ मध्ये या खेळाचे नियम तयार झाले. इ.स. १९३६ मध्ये [[हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ]], [[अमरावती]] यांनी या खेळाच्या प्रसारासाठी [[बर्लिन]] [[ऑलिंपिक|ऑलिंपिकमध्ये]] प्रदर्शनीय सामना खेळून दाखवला. इ.स. १९३८ पासून हा खेळ भारतात राष्ट्रीय खेळ म्हणून ओळखला जाऊ लागला. १९५० मध्ये अखिल भारतीय कबड्डी संघ स्थापन झाला. महाराष्ट्राने जे नियम या खेळाकरिता निश्चित केले होते त्या नियमानुसार संपूर्ण भारतात कबड्डी हा खेळ खेळाला जाऊ लागला. पुढे कबड्डीच्या प्रचार आणि प्रसार करीता अपार कष्ट आणि मेहनत घेतल्या गेलेल्या या खेळाने देशाच्या सीमा ओलांडल्या. कबड्डीला कानाकोपऱ्यात पोहचण्यात अनेकाने मेहनत घेतली. या खेळाला आंतरराष्टीय स्थरात पोहचवण्यात महाराष्ट्राचा खूप मोठा हात आहे. विशेष म्हणजे कबड्डी हा असा खेळ आहे ज्या मध्ये पुरुष व महिला या दोघांनी देखील विश्वकप जिंकला आहे. गेल्या काही वर्षा मध्ये प्रो कबड्डी सामाण्यामुळे या खेळणं रससंजीवनी मिळाली आहे. मोठमोठ्या कलाकार आपापल्या विकत घेत आहे. == खेळाकरता लागणारे मैदान == कबड्डी क्रीडांगणाचे मोजमाप - ▪️पुरुष व कुमार गट मुले: १३✖️ १० मीटर ▪️महिला व कुमार गट मुली: १२✖️८ मीटर ▪️किशोर गट मुले व मुली: ११✖️८ असे आयताकृती क्रीडांगण बनवतात. ते बनवताना बारीक चाळलेली माती व शेणखत यांचा वापर करून एकसारखे सपाट मैदान बनवले जाते. पूर्वी फक्त खुल्या मैदानावर होणारा हा खेळ आता बंदिस्त जागेत व मॅटवरही खेळवला जायला लागला आहे. हा खेळ माती मध्ये जास्त प्रमाणात खेळला जातो. पवन सेहरावत,अनुप कुमार,परदिप नरवाल,राहुल चौधरी आणि महिलांमधे अभिलाषा म्हात्रे,दिपाली जोसेफ हे प्रसिद्ध कब्बडी खेळाडू आहेत. चढाया करताना 'कब्बडी' हा शब्द खेळाडूस सलग उच्चारावा लागतो.जर असे आपण केले नाही तर आपल्याला फाउल करतात. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} इतिहास == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Kabaddi|{{लेखनाव}}}} * {{संकेतस्थळ|http://www.asiankabaddi.org/|आशियाई हौशी कबड्डीपटू महासंघ|इंग्लिश}} * {{संकेतस्थळ|http://www.indiankabaddi.org/|भारतीय हौशी कबड्डीपटू महासंघ|इंग्लिश}} [[वर्ग:कबड्डी| ]] [[वर्ग:भारतीय मैदानी खेळ]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची राज्यप्रतीके]] sxkh9ub4jhsco4xo37npfkufszadmyv 2694476 2694460 2026-07-15T06:28:36Z ~2026-39809-50 185288 /* */ 2694476 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport||clubs=|equipment=नाही|venue=कबड्डी मैदान किंवा कबड्डी कोर्ट|olympic=१९३६ ऑलिम्पिक|ball=नाही|category=मैदानी|team=०७|registered=||first=|union=आतंरराष्ट्रीय कबड्डी संघटना|caption=२०१८ आशियाई स्पर्धेतील एक सामना,|imagesize=300px|image=Iran men's national kabaddi team 13970602000432636707284535394012 98208.jpg||nickname=कौडी, पकाडा, हादुदू, भवतिक, सादुकुडा, हुतुतू, हिमोशिका}} '''कबड्डी''' हा एक [[भारतीय]] सांघिक खेळ आहे, ज्याचा उगम [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रामध्ये]] झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sportsadda.com/kabaddi/features/kabaddi-history-origins-india-evolutions-pkl-world-cup-asian-games|title=History of kabaddi: The origin and evolution of the sport|date=2021-18-12T12:04:00+00:00|website=SportsAdda|language=en|access-date=2022-04-26|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929004925/https://www.sportsadda.com/kabaddi/features/kabaddi-history-origins-india-evolutions-pkl-world-cup-asian-games|url-status=dead}}</ref> कबड्डी खेळामध्ये १२ खेळाडू असत,त्यातील सात खेळाडूंच्या दोन संघांमध्ये हा खेळ खेळला जातो. यात एकच खेळाडू ज्याला "[[रेडर]]" म्हणून संबोधले जाते, तो विरुद्ध संघाच्या अर्ध्या कोर्टात धाव घेतो, शक्य तितक्या त्यांच्या बचावकर्त्यांना स्पर्श करतो, आणि त्यांच्या स्वतःच्या अर्ध्या कोर्टात परत जातो. हे करताना विरोधी संघाच्या सर्व बचावकर्त्यांचा त्याला स्पर्श न होता एका दमात तो परत आला पाहिजे. (दम घेणे) -आपल्या अंगणातून चढाई करता दुसऱ्या अंगणात प्रवेश करण्या अगोदर तोंडातून कबड्डी कबड्डी कबड्डी बोलणे म्हणजेच दम घेणे होय<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.yogems.com/yopedia/the-pulsating-game-of-kabaddi/|title=Kabaddi {{!}} Kabbadi Rules {{!}} How to play Kabbadi {{!}} Kabbadi Players {{!}} YoGems|date=2020-06-29|language=en-US|access-date=2022-04-26|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212095212/https://www.yogems.com/yopedia/the-pulsating-game-of-kabaddi/|url-status=dead}}</ref> रेडरने स्पर्श केलेल्या प्रत्येक खेळाडूसाठी गुण मिळतो, तर विरोधी संघ रेडरला थांबवल्याबद्दल एक गुण मिळतो. खेळाडूंना स्पर्श केल्यास किंवा हाताळले गेल्यास खेळातून बाहेर काढले जाते, परंतु त्यांच्या संघाने टॅग किंवा टॅकलमधून मिळवलेल्या प्रत्येक गुणासाठी त्यांना परत आणले जाते.<ref>{{cite encyclopediasantosh|title=कबड्डी|encyclopedia=मराठी विश्वकोश|publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ, मुंबई|ॲक्सेसदिनांक=७ मार्च २०१८|author=नातू, मो. ना.|volume=३|edition=ऑनलाईन|दुवा=https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand3/index.php/khand3-suchi?id=6199}}</ref>[[चित्र:Game-asia-kabadi.jpg|thumb|right|300px|कबड्डी]]हा खेळ भारतीय उपखंड आणि इतर आसपासच्या आशियाई देशांमध्ये लोकप्रिय आहे. प्राचीन भारताच्या इतिहासात कबड्डीचे वर्णन आढळत असले तरी २०व्या शतकात हा खेळ स्पर्धात्मक खेळ म्हणून लोकप्रिय झाला. हा बांगलादेशचा राष्ट्रीय खेळ आहे. भारतातील तमिळनाडू, आंध्र प्रदेश, बिहार, हरियाणा, कर्नाटक, केरळ, महाराष्ट्र, ओडिशा, पंजाब, तेलंगणा आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांचा खेळ आहे. कबड्डीच्या दोन प्रमुख शाखा आहेत: "पंजाबी [[पंजाबी कबड्डी|कबड्डी]]", ज्याला "वर्तुळ शैली" असेही संबोधले जाते, त्यामध्ये खेळाच्या पारंपारिक प्रकारांचा समावेश आहे जो बाहेर गोलाकार मैदानावर खेळला जातो, तर "मानक शैली", यात हा खेळ आयताकृती कोर्टवर खेळला जातो. प्रमुख व्यावसायिक लीग आणि [[आशियाई खेळ|आशियाई खेळांसारख्या]] आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये हीच शैली वापरली जाते. हा खेळ [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडातील]] विविध भागात असंख्य नावांनी ओळखला जातो, जसे की: ''कबड्डी'' किंवा [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा|तेलंगणमध्ये]] ''चेडुगुडू''; [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]] आणि [[केरळ|केरळमध्ये]] ''कबड्डी''; [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[बांगलादेश|बांगलादेशमध्ये]] कबडी किंवा हा-डु-डू; [[मालदीव|मालदीवमध्ये]] ''भाविक'', [[पंजाब]] प्रदेशात ''कौड्डी'' किंवा ''कबड्डी''; पश्चिम भारतात ''हुतूतू'', पूर्व भारतात ''हुदूदू''; दक्षिण भारतात ''चडकुडू''; [[नेपाळ]] मध्ये ''कपर्डी'', तर तामिळनाडूमध्ये ''कबडी'' किंवा ''सादुगुडू''. == इतर माहिती == मूळचा भारतीय असलेला हा खेळ [[पाकिस्तान]], [[भूतान]], [[नेपाळ|नेपाल]], [[श्रीलंका]], [[बांगलादेश]], [[मलेशिया]] इत्यादी देशात खेळला जातो. जपान याही देशात तो प्रसारीत झाला आहे. या खेळात दोन संघ मैदानाच्या दोन बाजू राखून आळीपाळीने प्रतिस्पर्धी संघावर चढाया करायला एक खेळाडू पाठवतात. प्रत्येक संघात बारा खेळाडू असतात. प्रत्यक्ष सामन्यात सात खेळाडू खेळतात. इतर पाच खेळाडू बदली खेळाडू म्हणून खेळवले जातात. पुरुषांसाठी वीस मिनिटांचे, तर महिलांसाठी पंधरा मिनिटांचे दोन डाव खेळवले जातात. संपूर्ण सामन्यात बरोबरी झाल्यास पुन्हा पाच मिनिटांचे दोन डाव खेळवतात. [[चित्र:KAbaddi.jpg|इवलेसे|२०१६ मधील पिंड येथील सामना]] [[महाराष्ट्र]] व [[मध्य प्रदेश]] या राज्यांत हुतुतू, [[कर्नाटक]] व [[तमिळनाडू|तामिळनाडू]]<nowiki/>मध्ये चाडू-गुडू, [[केरळ|केरळमध्ये]] वंदिकली, [[पंजाब|पंजाबमध्ये]] झबर गगने, तर [[बंगाल|बंगालमध्ये]] दो-दो या नावाने हा खेळ खेळला जातो इ.स. १९३४ मध्ये या खेळाचे नियम तयार झाले. इ.स. १९३६ मध्ये [[हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ]], [[अमरावती]] यांनी या खेळाच्या प्रसारासाठी [[बर्लिन]] [[ऑलिंपिक|ऑलिंपिकमध्ये]] प्रदर्शनीय सामना खेळून दाखवला. इ.स. १९३८ पासून हा खेळ भारतात राष्ट्रीय खेळ म्हणून ओळखला जाऊ लागला. १९५० मध्ये अखिल भारतीय कबड्डी संघ स्थापन झाला. महाराष्ट्राने जे नियम या खेळाकरिता निश्चित केले होते त्या नियमानुसार संपूर्ण भारतात कबड्डी हा खेळ खेळाला जाऊ लागला. पुढे कबड्डीच्या प्रचार आणि प्रसार करीता अपार कष्ट आणि मेहनत घेतल्या गेलेल्या या खेळाने देशाच्या सीमा ओलांडल्या. कबड्डीला कानाकोपऱ्यात पोहचण्यात अनेकाने मेहनत घेतली. या खेळाला आंतरराष्टीय स्थरात पोहचवण्यात महाराष्ट्राचा खूप मोठा हात आहे. विशेष म्हणजे कबड्डी हा असा खेळ आहे ज्या मध्ये पुरुष व महिला या दोघांनी देखील विश्वकप जिंकला आहे. गेल्या काही वर्षा मध्ये प्रो कबड्डी सामाण्यामुळे या खेळणं रससंजीवनी मिळाली आहे. मोठमोठ्या कलाकार आपापल्या विकत घेत आहे. == खेळाकरता लागणारे मैदान == कबड्डी क्रीडांगणाचे मोजमाप - ▪️पुरुष व कुमार गट मुले: १३✖️ १० मीटर ▪️महिला व कुमार गट मुली: १२✖️८ मीटर ▪️किशोर गट मुले व मुली: ११✖️८ असे आयताकृती क्रीडांगण बनवतात. ते बनवताना बारीक चाळलेली माती व शेणखत यांचा वापर करून एकसारखे सपाट मैदान बनवले जाते. पूर्वी फक्त खुल्या मैदानावर होणारा हा खेळ आता बंदिस्त जागेत व मॅटवरही खेळवला जायला लागला आहे. हा खेळ माती मध्ये जास्त प्रमाणात खेळला जातो. पवन सेहरावत,अनुप कुमार,परदिप नरवाल,राहुल चौधरी आणि महिलांमधे अभिलाषा म्हात्रे,दिपाली जोसेफ हे प्रसिद्ध कब्बडी खेळाडू आहेत. चढाया करताना 'कब्बडी' हा शब्द खेळाडूस सलग उच्चारावा लागतो.जर असे आपण केले नाही तर आपल्याला फाउल करतात. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} इतिहास == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Kabaddi|{{लेखनाव}}}} * {{संकेतस्थळ|http://www.asiankabaddi.org/|आशियाई हौशी कबड्डीपटू महासंघ|इंग्लिश}} * {{संकेतस्थळ|http://www.indiankabaddi.org/|भारतीय हौशी कबड्डीपटू महासंघ|इंग्लिश}} [[वर्ग:कबड्डी| ]] [[वर्ग:भारतीय मैदानी खेळ]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची राज्यप्रतीके]] a6312vv5xdsfh7twumfjl1uw3g25xtf 0 20584 2694384 2693866 2026-07-14T23:44:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694384 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १८ मार्च |वर्ष = २०२६ }} {{Infobox cricket tournament main | name = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक | image = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp | imagesize = | caption = '''टी२० विश्वचषक''' | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] | tournament format = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]] | first = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | last = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] | participants = २०<ref>{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}</ref> | champions = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद) | most successful = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे) | most runs = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)<ref name="stats3000.cricinfo.com">[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो</ref> | most wickets = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)<ref name="stats5000000.cricinfo.com"> [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो</ref> }} {{Season sidebar | image = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]] | caption = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी | title = स्पर्धा | list = * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] * [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] * [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] * [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] * [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] * [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] * [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] }} '''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)<ref>{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]] | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}</ref> ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे. सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.<ref>{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}</ref> मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.<ref name="2018SA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.<ref>{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> २०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते. ==इतिहास== ===पार्श्वभूमी=== २००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;देशांतर्गत स्पर्धा [[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]] १३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}} वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस म्हणून मिळविली.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}</ref> एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० {{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}} १७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत). ===उद्घाटन स्पर्धा=== [[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]] दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}</ref> [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती. ===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.<ref>{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.<ref name=ICC>{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले. ;कोविड-१९ जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.<ref>{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}</ref> <ref name=sixsports.in /> २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.<ref>{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.<ref name=sixsports.in>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}</ref> संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.<ref>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}</ref> त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील. २०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.<ref>{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}</ref> ==स्वरूप== ===यजमान=== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.<ref>{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}</ref> २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती. डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.<ref name="ndtv-t20usa2">{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}</ref> २०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,<ref>{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.<ref>{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}</ref> नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०) ! scope="col" | क्षेत्र ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | नियामक मंडळ ! scope="col" | यजमान |- ! scope="row" | आफ्रिका | [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | अमेरिका | [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज |- | [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] [[यूएसए क्रिकेट]] || वेस्ट इंडीज अमेरिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="5" | आशिया | [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका |- | [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश |- | [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan="2" | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत |- | [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती ओमान |- | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] [[श्रीलंका क्रिकेट]] || भारत श्रीलंका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | पूर्व आशिया-पॅसिफिक | [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया |- | [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] [[न्यूझीलंड क्रिकेट]] || ऑस्ट्रेलिया न्यूझीलंड |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | युरोप | [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड |- | [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] [[क्रिकेट आयर्लंड]] [[क्रिकेट स्कॉटलंड]] || इंग्लंड वेल्स आयर्लंड स्कॉटलंड |} ===पात्रता=== {{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}} [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे. ===अंतिम स्पर्धा=== प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०</ref> # सर्वाधिक गुणसंख्या # समान असल्यास, सर्वाधिक विजय # तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]] # तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी स्ट्राईक रेट]] # तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल. बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०</ref> ==स्पर्धेचे निकाल== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=5%|वर्ष !rowspan=2 width=15%|यजमान देश !rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान !colspan=3|अंतिम सामना !rowspan=2 width=6%|संघ |- !width=18%|विजेता !width=18%|निकाल !width=18%|उपविजेता |- |२००७<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]'' |{{flagicon|RSA}}<br>दक्षिण आफ्रिका |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]<br>दक्षिण आफ्रिका |{{cr|India}}<br /><small>१५७/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ५ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक] |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१५२ सर्वबाद (१९.३ षटके)</small> |१२ |- |२००९<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}<br>इंग्लंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१३९/२ (१८.४ षटके)</small> |'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१३८/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१०<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|England}}<br /><small>१४८/३ (१७ षटके)</small> |'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक] |{{cr|Australia}}<br /><small>१४७/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१२<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]'' |{{flagicon|SRI}}<br>श्रीलंका |[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]<br>श्रीलंका |{{cr|WIN}}<br /><small>१३७/६ (२० षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक] |{{cr|SRI}}<br /><small>१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)</small> |१२ |- |२०१४<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]'' |{{flagicon|BAN}}<br>बांगलादेश |[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]<br>बांगलादेश |{{cr|SRI}}<br /><small>१३४/४ (१७.५ षटके)</small> |'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक] |{{cr|IND}}<br /><small>१३०/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०१६<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}<br>भारत |[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]<br>भारत |{{cr|WIN}}<br /><small>१६१/६ (१९.४ षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक] |{{cr|ENG}}<br /><small>१५५/९ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२१<br>''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}<br />[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]] |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]<br />संयुक्त अरब अमिराती |{{cr|AUS}}<br /><small>१७३/२ (१८.५ षटके)</small> |'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१७२/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२२<br>''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}<br>ऑस्ट्रेलिया |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |{{cr|ENG}}<br /><small>१३८/५ (१९ षटके)</small> |'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक] |{{cr|PAK}}<br /><small>१३७/८ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२४<br>''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}<br />बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|India}}<br /><small>१७६/७ (२० षटके)</small> |'''भारत ७ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक] |{{cr|SA}}<br /><small>१६९/८ (२० षटके)</small> |२० |- |२०२६<br>''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}<br>भारत, श्रीलंका |[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]<br>भारत |{{cr|India}}<br /><small>२५५/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१५९ (१९ षटके)</small> |२० |- |२०२८<br>''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}<br>ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |TBD |TBD |TBD |२० |- |२०३०<br>''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}<br>इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |TBD |TBD |TBD |२० |} ==संघाची कामगिरी== [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'': {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align: center;" |- !rowspan="2" style="width:150px;"|संघ !colspan=3|सहभाग !rowspan="2" style="width:300px;"|सर्वोत्कृष्ट निकाल !colspan="6"|आकडेवारी<ref name="resultsummary">{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}</ref> |- !width=75|एकूण !width=75|पहिला !width=75|शेवटचा !width=30|सामने !width=30|विजय !width=30|पराभव !width=30|बरोबरी !width=30|अनिर्णित !width=30|विजय% |- |style="text-align:left;"|{{Cr|India}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|England}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|West Indies}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Australia}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Pakistan}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Sri Lanka}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|South Africa}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|New Zealand}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Afghanistan|२०१३}} | ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style="background:#cc9966;" |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Bangladesh}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Ireland}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Netherlands}} | ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Zimbabwe}} | ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Scotland}} | ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Namibia|2021}} | ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Oman}} | ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Nepal}} | ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Hong Kong}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|United Arab Emirates}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Papua New Guinea}} | २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.०० |- |style="text-align:left;" |{{Cr|CAN}} |२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८ |- |style="text-align:left;" |{{Cr|UGA}} |१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Kenya}} | १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.०० |- |{{Cr|Italy}} |१ |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) |४ |१ |३ |० |० |२५.०० |- ! colspan="11" |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}<br/> स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}} |} ''नोंदी:'' * कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते. ==स्पर्धेनुसार संघ निकाल== ;सूची * {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते * {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते * {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी * {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२) * फे१ — १ली फेरी (गट फेरी) * पा — पात्र * × — पात्र परंतु माघार घेतली * ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित) {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !संघ !{{flagicon|RSA}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|BAN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|UAE}}<br/>{{flagicon|OMA}}<br/>[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>{{flagicon|USA}}<br/>[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>{{flagicon|NZ}}<br/>[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>{{flagicon|Ireland|cricket}}<br/>{{flagicon|SCO}}<br/>{{flagicon|Wales}}<br/>[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]<br/> <small>(२०)</small> !सहभाग |- | id=AFG"" align=left| {{cr|AFG|२०१३}} |—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| फे१ || || ! ८ |- | id=AUS"" align=left| {{cr|AUS}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red"| पा || ! १० |- | align=left| {{cr|Italy}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || ! १ |- | align=left| {{cr|BAN}} | फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || × || || ! ९ |- | align=left| {{cr|CAN}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|ENG}} | style="background:#BBF3BB" | फे२ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || style="border: 3px solid red"| पा ! १० |- | align=left| {{cr|HK}} |—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|IND}} |bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style="border: 3px solid red; background:#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:gold" | '''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:gold" | '''वि''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|IRE}} |—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"| पा ! ९ |- | align=left| {{cr|KEN}} | फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|NAM}} |—||—||—||—||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|NEP}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|NED}} |—|| फे१ ||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || ! ७ |- | align=left| {{cr|NZ}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style="border: 3px solid red" | पा || ! १० |- | align=left| {{cr|OMA}} |—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|PAK}} |bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|PNG}} |—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|SCO}} | फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"|पा ! ७ |- | align=left| {{cr|SA}} | style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB" |फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:silver" | '''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|SL}} | bgcolor="#cc9966"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|UAE}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|UGA}} |—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१ || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|USA}} |—||—||—||—||—||—|| — || — || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|WIN}} | फे१ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|ZIM}} | फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style="background:#BBF3BB"| फे२ || — || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! ७ |} ==संघांचे पदार्पण== पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार. {| class="wikitable" width=55% sortable" style="text-align:" |- ! वर्ष ! पदार्पण करणारा संघ ! एकूण |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}} | style="text-align:center;" |१२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] | {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] | {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] | कोणताही नाही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] | {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] | {{cr|OMA}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] | {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] | कोणताही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] | {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] | {{cr|ITA}} | style="text-align:center;" | १ |- | [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- | [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- ! एकूण ! ! २५ |} ==स्पर्धा विक्रम== {{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | टी२० विश्वचषक विक्रम |- ! colspan="4" | फलंदाजी |- |सर्वाधिक धावा | rowspan="2" |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] |१,२९२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- |[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] <small>(किमान २० डाव)</small> |५८.७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सामन्यात सर्वाधिक धावा | {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}} |१२३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट <small>(किमान ५०० चेंडू)</small> |{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]] |१४४.१६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref name="espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वाधिक ५०+ धावा |{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]] |१५ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-fifties-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वाधिक शतके |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |२ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] |२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |- |सर्वाधिक षटकार |६३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-sixes-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]] | {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]<br> वि {{cr|SRI}} |१७६ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक धावा |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |३८३ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | गोलंदाजी |- |सर्वाधिक बळी |{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] |५० <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]] |१२.६० <small>([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]] |११.७२ <small>([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]] |५.६६ <small>([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्तम गोलंदाजी |{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}} |६/८ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक बळी |{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]] |१७ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | क्षेत्ररक्षण |- |सर्वाधिक गडी बाद <small>([[यष्टीरक्षक]])</small> |{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]] |३९ <small>([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक झेल <small>([[क्षेत्ररक्षण]])</small> |{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]] |२५ <small>([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | संघ |- |सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |२६०/६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वात कमी धावसंख्या |{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}}) |३९ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }}) |३९ <small>([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |- |सर्वाधिक विजय % <small>(किमान १० सामने)</small> |{{cr|IND }} |७३.३३% <small>(सामने ६१, विजय ४३)</small> <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वात मोठा विजय <small>(धावांनुसार)</small> |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |१७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा |{{cr|IND}} v {{cr|ENG}} |४९९/१४ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा |{{cr|NED}} v {{cr|SRI}} |७९-११ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक सलग विजय |{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}} |८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} *[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] *[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} *[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website] {{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{fb start}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}} {{fb end}} [[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]] 0rnkuxz17hgyvg6o8jo4rsc0ur7ednk 0 24488 2694397 2677843 2026-07-15T03:44:54Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694397 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते. मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.<ref name="nytimesobit">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}</ref> == पूर्वजीवन == मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.<ref name=nytimesobit/> त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu">{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}</ref> मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012 }}</ref> स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटन (बक्स काउंटी)|न्यूटन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> == कारकीर्द == युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.<ref>{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&p=2497317|url-status=dead}}</ref> १९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.<ref name="nytimesobit" /><ref>{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}</ref> युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.<ref>{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}</ref> या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> == साहित्यिक कारकीर्द == [[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]] मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.<ref name="suite"/> यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.<ref>{{cite web|url= http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/ |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}</ref> मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.<ref>{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}</ref> [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते. == राजकीय कारकीर्द == [[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]] मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती "असे नको करू नको करू". मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' <ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती करण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''<ref>{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=188 |edition=First}}</ref> १९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.<ref>{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |first= Paul B. |last=Beers |page=198 |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}</ref> मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिकाल लिहिली. == वैयक्तिक जीवन == मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.<ref name="nytimesobit"/> त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.<ref name="nytimesobit"/> === दातृत्त्व === आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.<ref>{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}</ref> याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.<ref name="nytimesobit"/> १९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो. मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले<ref>{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}</ref> आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.<ref name=nytimesobit/> === मृत्यू === आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले<ref name=nytimesobit/><ref name="suite">{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}</ref> त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.<ref>{{cite web|url= http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&pers_id=6230&last_name=Michener&first_name=James|title= James Albert Michener|website= Texas State Cemetery|access-date= March 1, 2017|archive-date= 2017-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&pers_id=6230&last_name=Michener&first_name=James|url-status= dead}}</ref> == कृती == मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.<ref>{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher = Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}</ref> कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता. ===काल्पनिक कथा=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी |- |''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]||१९४७ |- |''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]||१९४९ |- |''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]||१९५० |- |''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]||१९५३ |- |''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]||१९५४ |- |''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]||१९५९ |- |''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]||१९६३ |- |''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]||१९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] |- |''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]||१९७१ |- |''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]||१९७४ || [[कॉलोराडो]] |- |''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]||१९७८ ||[[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] |- |''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]||१९७८ |- |''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]|| १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] |- |''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]|| १९८२ |- |''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]|| १९८३ |- |''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]||१९८५ |- |''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]''||१९८७ |- |''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]''|| १९८८ |- |''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]''|| १९८९ |- |''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]''|| १९८९ |- |''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]''|| १९९१ |- |''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९९२ |- |''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]''|| १९९२ |- |''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]''|| १९९४ |- |''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]''|| १९९५ |- |''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]''||२००७ |} ===अकाल्पनिक कथा व कादंबऱ्या=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक!!प्रकाशनवर्ष!!नोंदी |- |''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ ("द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ")''||१९३९|| संपादक |- |''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]''||१९५१|| |- |''द फ्लोटिंग वर्ल्ड''||१९५४|| |- |''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]''||१९५७ || |- |''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || |- |''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न''|| १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह |- |''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन''||१९६१|| |- |''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन''|| १९६८ || |- |''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]''|| १९६८|| प्रवासवर्णन |- |''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी''||१९६९|| |- |''द क्वालिटी ऑफ लाइफ''|| १९७० || |- |''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय''|| १९७१ || |- |''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०''|| १९७३ || |- |''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग''|| १९७३ || |- |''स्पोर्ट्स इन अमेरिका''|| १९७६ || |- |''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल''|| १९७८ || |- |''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड''|| १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना |- |''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]''|| १९८३ || |- |''मिशनर ॲंथोलॉजी''|| १९८५ || |- |''सिक्स डेझ इन हवाना''|| १९८९ || |- |''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम''|| १९९० || |- |''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]''||१९९० || |- |''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]''|| १९९२ |- |''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]''|| १९९२ || आत्मचरित्र |- |''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम''|| १९९३ || |- |''लिटररी रिफ्लेक्शन्स''|| १९९३ || |- |''विल्यम पेन''|| १९९३ || |- |''व्हेंचर्स इन एडिटिंग''|| १९९५ || |- |''धिस नोबल लँड''|| १९९६ || |- |''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ || |- |''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स''|| १९९७ || |- |} ===रूपांतरणे=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक !! नोंदी |- |''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]''|| १९५३ चित्रपट |- |''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]''||१९५३ चित्रपट |- |''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]''|| १९५४ चित्रपट |- |''[[अंटिल दे सेल]]''|| ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट |- |''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]''|| दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट |- |''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९५८ चित्रपट |- |''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]''|| १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]''|| १९६६ चित्रपट |- |''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]''|| १९७० चित्रपट |- |''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]''|| १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]''|| [[ॲंथोनी क्विन]]अभिनित १९७८ चित्रपट |- |''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]''|| १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]] |- |''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट |} {{विस्तार}} == संदर्भ आणि यादी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}} [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] [[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]] o1hd900xbpd69oug4mcotblfwhbzgfr 2694406 2694397 2026-07-15T04:39:19Z अभय नातू 206 /* अकाल्पनिक कथा व कादंबऱ्या */ 2694406 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''जेम्स आल्बर्ट मिशनर''' ([[फेब्रुवारी ३]], [[इ.स. १९०७]]:[[डॉइल्सटाउन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[ऑक्टोबर १६]], [[इ.स. १९९७]]:[[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन]], [[टेक्सास]], अमेरिका) हे [[पुलित्झर पुरस्कार]] विजेते अमेरिकन लेखक होते. मिशनरने ४०पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. यांतील बहुतेक पुस्तकांची कथानके दीर्घ काळात पसरलेली आणि अनेक कुटुंबांतील अनेक पिढ्यांचा माग घेणारी आहेत. ही कथानके विशिष्ट प्रदेशांत असून त्यांत तेथील इतिहासाचा बारीक तपशील विणलेला आहे. ही पुस्तके लिहिण्यासाठी मिशनरने प्रत्येक प्रदेशांत अनेक वर्षे घालवून संशोधन केले होते.<ref name="nytimesobit">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/10/17/books/james-michener-author-of-novels-that-sweep-through-the-history-of-places-is-dead.html |title=James Michener, Author of Novels That Sweep Through the History of Places, Is Dead |first=Albin |last=Krebs |work=The New York Times |date=October 17, 1997 |access-date=November 5, 2009}}</ref> == पूर्वजीवन == मिशनरचा जन्म ३ फेब्रुवारी, १९०७ रोजी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डॉइल्सटाउन]] शहरात झाला. नंतर त्यांनी लिहिलेले आहे की आपले खरे आई-वडील कोण होते आणि आपला जन्म नेमका कुठे झाला हे त्यांना माहिती नव्हते.<ref name=nytimesobit/> त्यांना त्यांच्या दत्तक आई मेबेल मिशनरने वाढवले. त्या [[क्वेकर]] होत्या आणि जेम्सनाही त्यांनी क्वेकर धर्मात वाढवले.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu">{{cite web|url=https://pabook.libraries.psu.edu/michener__james_albert |website=Pennsylvania Center for the Book|title=James Michener Biography|publisher= Penn State University Libraries}}</ref> मिशनरने १९२५मध्ये डॉइल्सटाउनच्या [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल वेस्ट|सेंट्रल बक्स हाय स्कूल]]मधून बारावी उत्तीर्ण केल्यानंतर १९२९मध्ये [[स्वार्थमोर कॉलेज]]मधून इंग्लिश आणि इतिहास विषयांमध्ये पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी देशभर प्रवास केला. खिशात पैसे नसल्याने ते महामार्गावर लोकांकडून फुकट लिफ्ट मागत तसेच मालगाड्यांच्या डब्यातून प्रवास करीत असत. त्यानंतर ते [[स्कॉटलंड]]ला [[युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ]] येथे गेले व तेथे दोन वर्षांची पदवी मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |title=Biographical Sketch, James A. Michener Papers |website=University of Miami Library |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729050100/http://www.library.miami.edu/specialcollections/collections/findingaids/m0134_find.html |archive-date=July 29, 2012 }}</ref> स्कॉटलंडहून परतल्यावर त्यांनी [[पॉट्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|पॉट्सटाउनमधील]] [[द हिल स्कूल (पॉट्सटाउन)|द हिल स्कूल]] येथे शिक्षकाची नोकरी पत्करली. १९३३ ते १९३६ दरम्यान त्यांनी [[न्यूटन (बक्स काउंटी)|न्यूटन]] शहरातील जॉर्ज स्कूल येथे इंग्लिश शिकवले. त्यानंतर ते [[कॉलोराडो]]च्या [[ग्रीली (कॉलोराडो)|ग्रीली]] शहराला गेले व तेथील ''कॉलोराडो स्टेट टीचर्स कॉलेज''मधून (आताचे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]) शिक्षणशास्त्रात उच्चपदवी घेतली.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> == कारकीर्द == युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडोमधून पदवी घेतल्यावर मिशनरने तेथे आणि कॉलेज हाय स्कूल मध्ये शिकवले. ऑक्टोबर १९७२मध्ये विद्यापीठाने त्यांच्या नावाने एक ग्रंथालय स्थापले आहे.<ref>{{cite web|url=http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|title=UNC Celebrating Michener Library's First 40 Years|first=Kalen|last=May|date=October 30, 2012|website=University of Colorado|access-date=July 17, 2016|archive-date=May 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510102404/http://www.unco.edu/news/releases.aspx?id=4484|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|website=Michener Library|url=http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&p=2497317|title=Michener|access-date=2025-04-20|archive-date=2017-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120000543/http://libguides.unco.edu/c.php?g=94768&p=2497317|url-status=dead}}</ref> १९३९मध्ये मिशनरने [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] पाहुणे व्याख्याता म्हणून पद स्वीकारले व ते [[कॉलोराडो]] सोडून परत ईशान्य अमेरिकेत गेले. तेथे एक वर्ष काम केल्यानंतर त्यांनी [[मॅकमिलन पब्लिशर्स]] या प्रकाशन कंपनीमध्ये समाजशास्त्रीय शिक्षण संपादक पदावर नोकरी घेतली.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> याच सुमारास [[दुसरे महायुद्ध]] सुरू होते व [[जपानी साम्राज्य|जपानने]] [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] केल्यानंतर त्यात अमेरिका ओढले गेले होते व अमेरिकेतील १८-४५ वर्षाच्या सगळ्या नागरिकांना लष्करात भरती केले जात होते. आपण [[क्वेकर]] धर्म पाळतो, लढाई करणे हे आपल्या धर्माविरुद्ध असल्याने आपण [[नैतिक युद्धविरोधी]] असल्याचे कारण सांगून मिशनरना लष्करात भरती होणे नाकारता आले असते परंतु मिशनरनी [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] भरती होणे पसंत केले.<ref name="nytimesobit" /><ref>{{cite web|title= James A. Michener Biography and Interview |website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url= https://achievement.org/achiever/james-a-michener/#interview}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://epdf.pub/michener-a-writers-journey.html | title=Michener: A Writer's Journey - PDF Free Download| date=July 7, 0419}}</ref> युद्धादरम्यान त्यांची जेथे बदली झाली तेथील अधिकाऱ्यांचा असा चुकीचा समज झाला की अॅडमिरल [[मार्क मिट्शर]] हे जेम्स मिशनरचे वडील आहेत. त्यामुळे त्यांना अनेक ठिकाणी पाठविण्यात आले.<ref>{{cite book|author=Michener, James A. |title=Return to Paradise|url=https://archive.org/details/returntoparadise0000mich |url-access=registration |publisher=Random House|date= 1951}}</ref> या प्रवासांमधील अनुभवांवरून त्यांनी [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] हे आपले पहिले पुस्तक लिहिले.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> == साहित्यिक कारकीर्द == [[File:James Michener's typewriter (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|[[डॉइल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउनमधील]] [[जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालय|जेम्स ए. मिशनर कला संग्रहालयात]] ठेवलेला मिशनर यांचा टंकलेखक]] मिशनरने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान आपल्या लेखनाला सुरुवात केली. [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकन आरमारातील]] सेंकट लेफ्टनंट पदावर असताना त्यांना आरमारी इतिहासकार म्हणून नेमणूक झाली. [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] केलेल्या आपल्या प्रवासांमध्ये त्यांनी तपशीलवार नोंदी ठेवल्या होत्या. या नोंदींचा वापर करून त्यांनी आपले [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक|पहिले पुस्तक]] लिहिले. या पुस्तकाला तुफान लोकप्रियता मिळाली व १९४८चा [[पुलित्झर पुरस्कार]]ही मिळाला. या वेळी मिशनरचे वय ४० वर्षे होते. [[रॉजर्स अँड हॅमरस्टाइन]] या नाट्यसंस्थेने १९४९मध्ये त्याचे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|ब्रॉडवेवरील संगीतनाटकात]] रुपांतर केले.<ref name="suite"/> यावरून पुढे [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१मध्ये]] त्याच नावाचे चित्रपट काढले गेले. त्यांच्या [[सेंटेनियल (पुस्तक)|सेंटेनियल]] या पुस्तकाचे १२ भागांच्या दूरचित्रवाणी मालिकेत रुपांतर केले गेले. ही मालिका १९७८-७९मध्ये [[नॅशनल ब्रॉडकास्टिंग कंपनी|एनबीसीवर]] प्रसारित झाली.<ref>{{cite web|url= http://www.dvdtalk.com/reviews/34269/centennial-the-complete-series/ |title= Centennial: The Complete Miniseries|website= DVDTalk.com|access-date=March 1, 2017 }}</ref> मिशनरना त्यांच्या जीवनकालात अमाप प्रसिद्धी मिळाली. त्यांच्या पुस्तकांच्या किमान ७.५ कोटी प्रती जगभरात विकल्या गेल्या.<ref>{{cite book |url=http://www.bookrags.com/biography/james-michener/ |title=James Michener Biography |website=Bookrags.com |access-date=May 3, 2009}}</ref> [[हवाई (कादंबरी)|हवाई]] ही त्यांची पहिली महाकांदबरी होती. याचे प्रकाशन [[हवाई]]ला [[अमेरिकेची राज्ये|अमेरिकेचे ५०वे राज्य]] म्हणून मान्यता मिळण्याच्या दिवशीच केले गेले. या कादंबरीसाठी हवाईमध्ये अनेक वर्षे राहून त्यांनी खोल संशोधन केले होते. त्यांनी आपल्या पुढील सगळ्या महाकादंबऱ्या लिहिताना त्यांनी असेच अफाट संशोधन आणि अभ्यास केला. यासाठी त्यांनी ऐतिहासिक, सामाजिक, भौगोलिक, भूशास्त्रीय आणि अशा अनेक विषयांत खोल बुडी मारली. मिशनरच्या अनेक महाकादंबऱ्या प्रत्येकी १,००० पेक्षा अधिक पानांच्या आहेत. आपल्या [[माय लॉस्ट मेक्सिको]] पुस्तकात त्यांनी म्हणले आहे की ते अनेकदा आठवडेच्या आठवडे आपल्या टंकलेखकावर दररोज १२-१५ तास लेखन करीत असत व त्यांच्या या अफाट लेखनाचा मेळ ठेवण्यासाठी त्यांच्या व्यवस्थेला महाकठीण झाले होते. == राजकीय कारकीर्द == [[File:James Michener 1962 campaign poster 02 (Michener Art Mus, Doylestown, PA).jpg|thumb|upright=.6|१९६२ च्या [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|प्रतिनिधीगृहाच्या]] निवडणुकीतील मिशनरचे प्रचारपत्र]] मिशनर [[१९६० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९६० च्या राष्ट्राध्यक्षीय निवडणुकीत]] उभे असलेल्या [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या [[पेनसिल्व्हेनिया]]तील [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटीमधील]] प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. १९६२मध्ये मिशनरने स्वतः [[बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|बक्स काउंटी]] आणि [[लीहाय काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)|लीहाय काउंटीमधून]] [[१९६२ अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक|अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहासाठीची निवडणुक]] लढवली परंतु यात ते हरले. ही निवडणूक लढवणे ही आपली चूक असल्याचे त्यांनी म्हणले. ''१९६२ च्या निवडणुकीत [[डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका)|डेमोक्रॅटिक पक्षाकडून]] उभे राहणे ही माझी चूक होती. माझी बायको तरी मला सांगत होती "असे नको करू नको करू". मग मी हरलो आणि पुन्हा पुस्तके लिहायला लागलो.'' <ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> आपल्या [[द वर्ल्ड इज माय होम]] या आत्मचरित्रात त्यांनी म्हणले आहे की या निवडणुकीत उभे राहणे हे त्यांच्यासाठी खूप चांगली गोष्ट होती करण ''जनतेत प्रचार केल्यावर माणसाला चांगली अक्कल येते.''<ref>{{cite book |last1=Michener |first1=James |title=The World is My Home |date=1992 |publisher=Random House |location=New York |isbn=0-679-40134-2 |page=188 |edition=First}}</ref> १९६८मध्ये मिशनर [[अमेरिकेचे पेनसिल्व्हेनियातील सेनेटर|पेनसिल्व्हेनियाचे सेनेटर]] [[जोसेफ एस. क्लार्क]] यांच्या तिसऱ्या मुदतीसाठीच्या प्रचारसमितीचे अध्यक्ष होते. क्लार्क हे [[रिचर्ड श्वाइकर]] यांच्याविरुद्ध हरले.<ref>{{cite book |title=Pennsylvania Politics Today and Yesterday: The Tolerable Accommodation |first= Paul B. |last=Beers |page=198 |publisher=Penn State University Press |date=March 31, 1976 |isbn=978-0271002385}}</ref> मिशनर १९६७-६८मध्ये पेनसिल्व्हेनिया संविधान समितीचे चिटणीस होते.<ref name="secureapps.libraries.psu.edu"/> त्याच वर्षी ते [[अमेरिकेचे इलेक्टोरल कॉलेज|अमेरिकेच्या इलेक्टोरल कॉलेजचे]] सदस्यही होते. याद्दल त्यांनी ''प्रेसिडेंशियल लॉटरी: द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' ही पुस्तिकाल लिहिली. == वैयक्तिक जीवन == मिशनरनी एकूण तीन वेळा लग्न केले. १९३५मध्ये त्यांनी पॅटी कून यांच्याशी लग्न केले. १९४८मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाल्यावर त्याच वर्षी मिशनरनी व्हँगे नॉर्डशी लग्न केले.<ref name="nytimesobit"/> त्यांनी १९५५मध्ये घटस्फोट घेतला व मिशनरनी [[मरी योरिको साबुसावा]] यांच्याशी लग्न केले. साबुसावा या [[जपानी अमेरिकन लोक|जपानी वंशाच्या अमेरिकन]] नागरिक होत्या. त्यांना व त्यांच्या आई-वडिलांना अमेरिकन सैन्याने केवळ जपानी वंशाचे असल्या कारणाने [[जपानी अमेरिकन कारागृह|जपानी अमेरिकन कारागृहांमध्ये]] बंदी केलेले होते. साबुसावा १९९४मध्ये मृत्यू पावल्या.<ref name="nytimesobit"/> === दातृत्त्व === आयुष्याच्या उत्तरकाळात मिशनरनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग दान करून टाकला. यात शैक्षणिक, सांस्कृतिक आणि साहित्यिक संस्थाना दिलेले १० कोटी डॉलर होते. मिशनरनी जेथे पदवीशिक्षण घेतले ते [[स्वार्थमोर कॉलेज]] त्यांच्या दातृत्त्वाचे मोठे लाभार्थी होते.<ref>{{cite web|url=http://www.michenerartmuseum.org/|title=James A. Michener Art Museum|website=michenerartmuseum.org|access-date=February 16, 2004|archive-date=March 30, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060330003403/http://www.michenerartmuseum.org/|url-status=dead}}</ref> याशिवाय त्यांनी ३.७ कोटी डॉलर [[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्सास अॅट ऑस्टिन]]ला दिले होते.<ref name="nytimesobit"/> १९८९मध्ये मिशनरनी आपल्या [[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]] या कादंबरीच्या [[कॅनडा]]तील आवृत्तीच्या रॉयल्टीचे उत्पन्न जर्नी प्राइझ या पुरस्कारासाठी दिला. दरवर्षी १ लाख [[कॅनेडियन डॉलर]]चा हा पुरस्कार कॅनडातील सर्वोत्तम लघुकथा लिहिणाऱ्या नवोदित केनेडियन लेखकाला दिला जातो. मिशनरनी आपली उरलेली संपत्ती आणि प्रताधिकार स्वार्थमोर कॉलेजला बहाल केले<ref>{{cite news |last=O'Neill |first=James |title=Michener's gift keeps on giving |newspaper=Philadelphia Inquirer |date=March 1, 1998}}</ref> आणि आपली इतर कागदपत्रे [[युनिव्हर्सिटी ऑफ नॉर्दर्न कॉलोराडो]]ला दिली.<ref name=nytimesobit/> === मृत्यू === आयुष्याच्या शेवटी मिशनर [[मूत्रपिंड|मूत्रपिंडाच्या]] व्याधीने त्रस्त होते आणि त्यांना रोज रक्त शुद्धीकरण करावे लागत असे. अशी चार वर्षे काढल्यावर त्यांनी हे बंद करण्याचे ठरवले. त्यांनी म्हणले की त्यांना आयुष्यात जे काही करायचे होते ते सगळे ते करून चुकले होते आणि आता अधिक शारीरिक हाल करून घेण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. रोजची ही शुश्रुषा बंद केल्यानंतर काही दिवसांनी १६ ऑक्टोबर, १९९७ रोजी मिशनर ऑस्टिन येथे मृत्यू पावले<ref name=nytimesobit/><ref name="suite">{{cite news |title=Get Me Michener at Raffles |location=Singapore |work=The New Paper |date=September 16, 1998}}</ref> त्यांनी आपल्या देहाचे अग्निदहन व्हावे अशी इच्छा व्यक्त केली होती. त्यानुसार त्यांच्या अस्थि त्यांच्या तिसऱ्या पत्नीच्या अस्थींशेजारी ऑस्टिन मेमोरियल पार्क सेमेटरी येथे ठेवण्यात आलेल्या आहेत. त्यांच्या नावाचा स्मृतीलेख [[टेक्सास स्टेट सेमेटरी]] येथे उभारलेला आहे.<ref>{{cite web|url= http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&pers_id=6230&last_name=Michener&first_name=James|title= James Albert Michener|website= Texas State Cemetery|access-date= March 1, 2017|archive-date= 2017-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20170312043440/http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?step=2&pers_id=6230&last_name=Michener&first_name=James|url-status= dead}}</ref> == कृती == मिशनरच्या [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]] या पहिल्याच पुस्तकाला पुलित्झर पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक कृतींवरून चित्रपट, संगीतनाटके आणि दूरचित्रवाणि मालिका तयार झाल्या. त्यांनी अमेरिकेतील इलेक्टोरल कॉलेज पद्धतीवर टीका करणारे ''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी:द रेकलेस गॅम्बल इन अवर इलेक्टोरल सिस्टम'' हे पुस्तक लिहिले. १९६९मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे २०१४ आणि २०१६मध्ये पुनर्प्रकाशन झाले.<ref>{{cite book|url=http://www.penguinrandomhouse.com/books/114093/presidential-lottery-by-james-a-michener/9780812986822/|title= Presidential Lottery|date=1969|author=Michener, James|publisher = Penguin Random House|access-date=March 1, 2017 }}</ref> कादंबऱ्या, लघुकथा आणि अकाल्पनिक कथांच्या लेखनाशिवाय मिशनर चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका तसेच रेडियो कार्यक्रमांच्या निर्मितीतही सहभागी होता. ===काल्पनिक कथा=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक !! प्रकाशन वर्ष !! नोंदी |- |''[[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक]]||१९४७ |- |''[[द फायर्स ऑफ स्प्रिंग (कादंबरी)|द फायर्स ऑफ स्प्रिंग]]||१९४९ |- |''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (कादंबरी)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]||१९५० |- |''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री (कादंबरी)|द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]||१९५३ |- |''[[सायोनारा (कादंबरी)|सायोनारा]]||१९५४ |- |''[[हवाई (कादंबरी)|हवाई]]||१९५९ |- |''[[कॅरेव्हान्स (कादंबरी)|कॅरेव्हान्स]]||१९६३ |- |''[[द सोर्स (कादंबरी)|द सोर्स]]||१९६५ || [[जेरुसलेम]] व [[मध्यपूर्व]] |- |''[[द ड्रिफ्टर्स (कादंबरी)|द ड्रिफ्टर्स]]||१९७१ |- |''[[सेंटेनियल (कादंबरी)|सेंटेनियल]]||१९७४ || [[कॉलोराडो]] |- |''[[चेझापीक (कादंबरी)|चेझापीक]]||१९७८ ||[[मेरिलँड]], [[व्हर्जिनिया]], [[वॉशिंग्टन डी.सी.]] |- |''[[द वॉटरमेन (कादंबरी)|द वॉटरमेन]]||१९७८ |- |''[[द कव्हेनंट (कादंबरी)|द कव्हेनंट]]|| १९८० || [[दक्षिण आफ्रिका]] |- |''[[स्पेस (कादंबरी)|स्पेस]]|| १९८२ |- |''[[पोलंड (कादंबरी)|पोलंड]]|| १९८३ |- |''[[टेक्सास (कादंबरी)|टेक्सास]]||१९८५ |- |''[[लेगसी (१९८७ कादंबरी)|लेगसी]]''||१९८७ |- |''[[अलास्का (कादंबरी)|अलास्का]]''|| १९८८ |- |''[[कॅरिबियन (कादंबरी)|कॅरिबियन]]''|| १९८९ |- |''[[जर्नी (कादंबरी)|जर्नी]]''|| १९८९ |- |''[[द नॉव्हेल (कादंबरी)|द नॉव्हेल]]''|| १९९१ |- |''[[साउथ पॅसिफिक (कादंबरी)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९९२ |- |''[[मेक्सिको (कादंबरी)|मेक्सिको]]''|| १९९२ |- |''[[रिसेशनल (कादंबरी)|रिसेशनल]]''|| १९९४ |- |''[[मिरॅकल इन सेव्हिया (कादंबरी)|मिरॅकल इन सेव्हिया]]''|| १९९५ |- |''[[माटेकुंबे (कादंबरी)|माटेकुंबे]]''||२००७ |} === सत्याधारित कथा व कादंबऱ्या === {| class="wikitable sortable" !शीर्षक!!प्रकाशनवर्ष!!नोंदी |- |''द फ्युचर ऑफ द सोशल स्टडीझ ("द प्रॉब्लेस ऑफ द सोशल स्टडीझ")''||१९३९|| संपादक |- |''[[द व्हॉइस ऑफ एशिया]]''||१९५१|| |- |''द फ्लोटिंग वर्ल्ड''||१९५४|| |- |''[[द ब्रिज ॲट अँडाऊ]]''||१९५७ || |- |''[[रास्कल्स इन पॅरेडाइझ (पुस्तक)|रास्कल्स इन पॅरेडाइझ]]'' || १९५७ || |- |''जॅपनीझ प्रिंट्स: फ्रॉम द अर्ली मास्टर्स टू द मॉडर्न''|| १९५९ || [[रिचर्ड डग्लस लेन]]च्या टिप्पणींसह |- |''रिपोर्ट ऑफ द काउंटी चेरमन''||१९६१|| |- |''द मॉडर्न जॅपनीझ प्रिंट: ॲन अप्रिशियेशन''|| १९६८ || |- |''[[इबेरिया (पुस्तक)|इबेरिया]]''|| १९६८|| प्रवासवर्णन |- |''प्रेसिडेन्शियल लॉटरी''||१९६९|| |- |''द क्वालिटी ऑफ लाइफ''|| १९७० || |- |''केंट स्टेट: व्हॉट हॅपन्ड अँड व्हाय''|| १९७१ || |- |''मिशनर मिसलेनी – १९५०/१९७०''|| १९७३ || |- |''फर्स्टफ्रुट्स, अ हार्वेस्ट ऑफ इझ्रायेली रायटिंग''|| १९७३ || |- |''स्पोर्ट्स इन अमेरिका''|| १९७६ || |- |''अबाउट सेंटेनियल: सम नोट्स ऑन द नोव्हेल''|| १९७८ || |- |''जेम्स मिशनर्स युएसए: द पीपल अँड द लँड''|| १९८१ || संपादक [[पीटर चैटिन]]; मिशनरची प्रस्तावना |- |''[[कलेक्टर्स, फोर्जर्स — अँड अ रायटर: अ मेम्वा]]''|| १९८३ || |- |''मिशनर ॲंथोलॉजी''|| १९८५ || |- |''सिक्स डेझ इन हवाना''|| १९८९ || |- |''पिलग्रिमेज: अ मेम्वा ऑफ पोलंड अँड रोम''|| १९९० || |- |''[[द ईगल अँड द रेव्हन]]''||१९९० || |- |''[[माय लॉस्ट मेक्सिको]]''|| १९९२ |- |''[[द वर्ल्ड इज माय होम]]''|| १९९२ || आत्मचरित्र |- |''क्रीचर्स ऑफ द किंग्डम''|| १९९३ || |- |''लिटररी रिफ्लेक्शन्स''|| १९९३ || |- |''विल्यम पेन''|| १९९३ || |- |''व्हेंचर्स इन एडिटिंग''|| १९९५ || |- |''धिस नोबल लँड''|| १९९६ || |- |''थ्री ग्रेट नॉव्हेलस ऑफ वर्ल्ड वॉर २'' || १९९६ || |- |''अ सेंचुरी ऑफ सॉनेट्स''|| १९९७ || |- |} ===रूपांतरणे=== {| class="wikitable sortable" !शीर्षक !! नोंदी |- |''[[द ब्रिजेस ॲट टोको-री]]''|| १९५३ चित्रपट |- |''[[रिटर्न टू पॅरेडाइझ (१९५३ चित्रपट)|रिटर्न टू पॅरेडाइझ]]''||१९५३ चित्रपट |- |''[[मेन ऑफ द फायटिंग लेडी]]''|| १९५४ चित्रपट |- |''[[अंटिल दे सेल]]''|| ''रिटर्न टू पॅरेडाइझ'' मधील लघुकथेवर आधारित १९५७ चित्रपट |- |''[[सायोनारा (चित्रपट)|सायोनारा]]''|| दहा ऑस्कार पुरस्कारांसाठी नामांकित व चार पुरस्कार जिंकलेला १९५७ चित्रपट |- |''[[साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| १९५८ चित्रपट |- |''[[ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ (दूरचित्रवाणी मालिका)|ॲडव्हेंचर्स इन पॅरेडाइझ]]''|| १९५९-१९६२ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[हवाई (चित्रपट)|हवाई]]''|| १९६६ चित्रपट |- |''[[द हवाईयन्स (चित्रपट)|द हवाईयन्स]]''|| १९७० चित्रपट |- |''[[सेंटेनियल (दूरचित्रवाणी मालिका)|सेंटेनियल]]''|| १९७८ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[कॅरेव्हान्स (१९७८ चित्रपट)|कॅरेव्हान्स]]''|| [[ॲंथोनी क्विन]]अभिनित १९७८ चित्रपट |- |''[[स्पेस (दूरचित्रवाणी मालिका)|स्पेस]]''|| १९८५ दूरचित्रवाणी मालिका |- |''[[जेम्स ए. मिशनर्स टेक्सास]] |- |''[[साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|साउथ पॅसिफिक]]''|| २००१ दूरचित्रवाणीवरील चित्रपट |} {{विस्तार}} == संदर्भ आणि यादी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:मिशनर, जेम्स}} [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] [[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:जेम्स मिशनर|*]] hleg7t9u4whem7yr5n1dj09tle8fw6s 0 29949 2694427 2642243 2026-07-15T05:13:59Z ~2026-39917-69 185259 /* */ 2694427 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट खेळाडू संपूर्ण माहिती |नाव = रोहित शर्मा |flag = Flag of India.svg |nationality = भारत |देश_इंग्लिश_नाव = India |देश = भारत |image = Rohit Gurunath Sharma.jpg |पूर्ण नाव = रोहित गुरूनाथ शर्मा |दिनांकजन्म = ३० |महिनाजन्म = ४ |वर्षजन्म = १९८७ |देश_जन्म = [[भारत]] |living = true |heightft = ५ |heightinch = ९ |विशेषता = [[फलंदाज]] |फलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने |गोलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने [[ऑफब्रेक]] भारतीय संघाचा कर्णधार | international = true |कसोटी सामना पदार्पण दिनांक = ६ नोव्हेंबर |कसोटी सामना पदार्पणवर्ष = २०१३ |कसोटी सामना पदार्पण विरुद्ध= वेस्ट इंडीज |कसोटी सामने = ४४ | शेवटचा कसोटी सामना दिनांक = १२ मार्च | शेवटचा कसोटी सामना वर्ष = २०२२ | शेवटचा कसोटी सामना विरुद्ध = श्रीलंका | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण दिनांक = २३ जून | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पणवर्ष = २००७ | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण विरुद्ध = आयर्लंड | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = २२८ | एकदिवसीय शर्ट क्र = ४५ | शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना दिनांक =१७ जुलै | शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना वर्ष = २०२२ | शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना विरुद्ध = इंग्लंड |आंतरराष्ट्रीय टी२० शर्ट क्र = ४६ |आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण दिनांक = १९ सप्टेंबर |आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पणवर्ष = २००७ |आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण विरुद्ध = इंग्लंड |शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना दिनांक = १० नोव्हेंबर |शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना वर्ष = २०२२ |शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना विरुद्ध = इंग्लंड |संघ१ = मुंबई |वर्ष१ = २००६/०७ - सद्य |संघ क्र.१ = |संघ२ = डेक्कन चार्जर्स |वर्ष२ = २००८-२०१० |संघ क्र.२ = ४५ |संघ३ = मुंबई इंडियन्स |वर्ष३ = २०११-सद्य |संघ क्र.३ = ४५ | column१ = [[कसोटी सामने|कसोटी]] | सामने१ = ४५ | धावा१ = ३,१३७ | फलंदाजीची सरासरी१ = ४६.१३ | शतके/अर्धशतके१ = ८/१४ | सर्वोच्च धावसंख्या१ = २१२ | चेंडू१ = ३८३ | बळी१ = २ | गोलंदाजीची सरासरी१ = ११२.० | ५ बळी१ = ० | १० बळी१ = ० | सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = १/२६ | झेल/यष्टीचीत१ = ४५/- | column२ = [[एकदिवसीय सामने|ए.सा.]] | सामने२ = २३३ | धावा२ = ९३७६ | फलंदाजीची सरासरी२ = ४८.५८ | शतके/अर्धशतके२ = २९/४५ | सर्वोच्च धावसंख्या२ = २६४ | चेंडू२ = ५९३ | बळी२ = ८ | गोलंदाजीची सरासरी२ = ६४.३७ | ५ बळी२ = ० | १० बळी२ = ० | सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = २/२७ | झेल/यष्टीचीत२ = ७८/- | column३ = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं. टी२०]] | सामने३ = १४८ | धावा३ = ३,८५३ | फलंदाजीची सरासरी३ = ३२.८२ | शतके/अर्धशतके३ = ४/२९ | सर्वोच्च धावसंख्या३ = ११८ | चेंडू३ = ६८ | बळी३ = १ | गोलंदाजीची सरासरी३ = ११३.०० | ५ बळी३ = ० | १० बळी३ = ० | सर्वोत्तम गोलंदाजी३ = १/२२ | झेल/यष्टीचीत३ = ५८/- | column४ = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | सामने४ = १०६ | धावा४ = ८०३३ | फलंदाजीची सरासरी४ = ५४.६४ | शतके/अर्धशतके४ = २५/३४ | सर्वोच्च धावसंख्या४ = ३०९[[नाबाद|*]] | चेंडू४ = २१५३ | बळी४ = २४ | गोलंदाजीची सरासरी४ = ४८.०८ | ५ बळी४ = ० | १० बळी४ = ० | सर्वोत्तम गोलंदाजी४ = ४/४१ | झेल/यष्टीचीत४ = ८९/- | दिनांक = १० नोव्हेंबर | वर्ष = २०२२ | source = {{cricinfo|ref=india/content/player/34102.html}} }} '''रोहित गुरुनाथ शर्मा''' ([[एप्रिल ३०]], [[इ.स. १९८७|१९८७]], [[नागपूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हा [[भारत]]ाकडून [[एकदिवसीय]] आंतरराष्ट्रीय सामने खेळलेला [[क्रिकेट]] खेळाडू आहे. तो उजव्या हाताचा [[फलंदाज]] असून अधूनमधून तोच उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक [[गोलंदाजी]] करतो. तो [[इंडियन प्रीमियर लीग]]च्या [[मुंबई इंडियन्स]] या संघात खेळतो. इंडियन प्रीमियर लीगमध्ये रोहित सर्वात यशस्वी कर्णधार आहे. त्याच्या नेतृत्वाखाली मुंबईचा संघ ५ वेळेस इंडियन प्रीमियर लीगचा कप जिंकला आहे.रोहितच्या नावावर आयपीयलमध्ये हँट्रिक आणि दोन शतक देखील आहे. असे करणारा तो पहिला आयपीयलमधील खेळाडू आहे. त्याने वयाच्या २० व्या वर्षी आपल्या आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीला सुरुवात केली. [[इ.स. २०१३| २०१३]] मध्ये त्याने भारतीय संघाचा एक सलामीचा फलंदाज म्हणून खेळायला सुरुवात केली. रोहित शर्मा ने त्याच्या पदार्पणातल्या पहिल्या दोन कसोटी सामन्यात सलग दोन शतके केली. त्यातील [[वेस्ट इंडीज]] विरुद्धच्या [[नोव्हेंबर]] २०१२ मधील [[ईडन गार्डन]], [[कोलकाता]] येथे झालेल्या कसोटीत १९९ धावा करून त्याचे पहिले व वेस्ट इंडीज विरुद्धच्या [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] येथे झालेल्या दुसऱ्या कसोटीत नाबाद १११ धावा करून त्याचे दुसरे शतक पूर्ण केले. २ नोव्हेंबर २०१३ रोजी बंगलोर येथे झालेल्या ऑस्ट्रेलिया विरुद्धच्या एकदिवसीय सामन्यात रोहितने २०९ धावा करून आपले पहिले द्विशतक पूर्ण केले. याच सामन्यात त्याने १६ षटकार मारले, व एका सामन्यात सर्वाधिक षटकार मारण्याचा विश्वविक्रम आपल्या नावावर केला. त्यानंतर १३ नोव्हेंबर २०१४ मध्ये ईडन गार्डन्स, कोलकाता येथे एकदिवसीय सामन्यात श्रीलंकेविरूद्ध विश्वविक्रमी २६४ धावा करून त्याने जगात सर्वाधिक वैयक्तिक धावा करण्याचा विक्रम आपल्या नावावर केला. रोहितने १ ऑक्टोबर २०१७ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्धच्या एकदिवसीय सामन्यात एक सलामीचा फलंदाज म्हणून भारताकडून सर्वात जलद ४००० धावा पूर्ण केल्या.रोहितने आत्तापर्यंत एकदिवसीय सामन्यांमध्ये तीन द्विशतके केली आहेत. आणि २०-२० मध्ये ४ शतके केली आहेत. त्याने २०१७ डिसेंबरमध्ये श्रीलंका विरुद्ध टी२० मध्ये ३७ बॉल मध्ये जलद शतक ठोकणारा तो जगात दुसरा क्रिकेट खेळाडू ठरला.त्यांने जगाकडून "हिटमॅन" नावाची पदवी मिळवली. रोहित शर्मा हा एकदिवसीय सामन्यामध्ये तीन द्विशतक करणारा जगातील अव्वल खेळाडू आहे.आणि हा खेळाडू महाराष्ट्रीयन आहे याचा महाराष्ट्रातील लोकांना अभिमान आहे. तसेेेच आयपीएलमध्येही त्याची खूप मोठी कामगिरी आहे. २००८ व २००९ या २ मोसमात रोहित शर्मा हा डेक्कन चार्जर्स या संघाकडून खेळला. २००८ मध्ये १ल्याचं मोसमात डेक्कन कडून त्याने ३ चेंडूत ३ बळी घेण्याचा विक्रम केला. व याच वर्षी त्याला "एमर्जन्सी प्लयेर ऑफ द यिअर" हा अवॉर्ड देण्यात आला. तर २००९ साली डेक्कन चार्जर्स या संघाचं कर्णधार पद मिळालं. व या सीझन मध्ये त्याने सलग ४ अर्धशतके झळकावली. तर अनेकवेळा "सामनावीर" या कितबाने गौरवले. व डेक्कनचा संघ यावर्षी रोहितने फायनल पर्यंत पोहोचवला. आणि अंतिम सामन्यात आरसीबी वर २२ धावांनी मात करून डेक्कनला १ ले विजेतेपद मिळवून दिलं. . या कामगिरीमुळे २०१० साली मुंबई इंडियन्स संघाने त्याला खरेदी केले.पुढे २०१२ साली कोलकत्ता विरुद्ध इडन गार्डन वर (४६)१०९* धावांची खेळी करून आयपएलचे १ ले शतक झळकावले. त्याला मुंबई इंडियन्स संघाने कर्णधार पद दिले.२०१३ ला रोहितने मुंबईला १ल विजेतेपद मिळवून दिलं. पुढे ,२०१५ ,२०१७,२०१९ आणि २०२० एकूण ५ विजेतेपद मिळवून दिली.. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Rohit Sharma|रोहित शर्मा}} {{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}} {{मुंबई इंडियन्स संघ}} {{भारतीय संघ २०१५ क्रिकेट विश्वचषक}} [[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|शर्मा,रोहित]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय कसोटी फलंदाज]] [[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:भारताचे विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख]] [[वर्ग:राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:भारताचे टी२० पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] a2e7aerb3xynx5y7ci5ar41ng6kxsr8 0 29992 2694455 2694003 2026-07-15T05:22:08Z ~2026-39781-44 185279 /* */ 2694455 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''पाऊस''' ही एक हवामानविषयक घटना आहे, जी पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील ढगांमधून [[पाणी|पाण्या]]<nowiki/>चे द्रव किंवा घन थेंबांच्या वर्षावमुळे उद्भवते. पाऊस पडला की जल प्राप्ती होतो. पावसामुळे धरती हिरवीगार व धरती शेती करण्यास तयार होते. सगळीकडे हिरवळ पसरते. नद्या, विहिरी तुडूंब भरतात. [[चित्र:Water_cycle.png|इवलेसे|पावसाचे चक्र]] [[चित्र:Rain in Kolkata.jpg|इवलेसे|उजवे|पाऊस — [[कोलकाता]], [[भारत]].]] पाऊस पडणे ही एक नैसर्गिक घटना आहे.[[वातावरण]]ातील [[ढग]]ांमधील [[बाष्प]]ाचे (वाफेचे) [[द्रवीभवन]] होऊन [[पृथ्वी]]वर पाण्याचे थेंब पडू लागतात. हवा थंड झाल्याने किंवा [[आर्द्रता|आर्द्रतेचे]] प्रमाण वाढल्याने (संपृक्त saturated झाल्याने) पाऊस पडतो. <br /><br /> पृथ्वीवर दरवर्षी साधारण ५०५,००० घन किमी पाऊस पडतो, त्यातील ३९८,००० घन किमी पाऊस समुद्रावर पडतो. तरी, सर्वात जास्त पाऊस ठराविक प्रदेशांतच पडतो.पाऊस पडतो तिथे समृद्धता असते.पाऊस ह्या शब्दाचे अनेक समानार्थी शब्द आहेत . ==वार्षिक पर्जन्यमानाचे प्रकार == १. अतिशय जास्त पाऊस ३०० ते ७५० सें.मी. (किंवा त्याहून अधिक अपवादात्मक पर्जन्यमान) <br />२ जास्त पाऊस २०० ते ३०० सें.मी. <br />३ मध्यम पाऊस १०० ते २०० सें.मी. <br />४ कमी पाऊस ५० ते १०० सें.मी. ( किंवा अपवादात्मक कमी पर्जन्यमान.) ==दृश्य पावसाचे प्रकार== पाऊस (Rain), रिमझिम (किंवा झिमझिम) पाऊस (Drizzle), पर्जन्य (Rainfall), पावसाच्या धारा (किंवा सरी) (Rain Showers), मुसळधार पाऊस (Heavy Rain)/(Heavy Downpour)/(Torrential Rain), पावसाची रिपरिप/पिरपिर (Incessant Light Rain), संततधार/पावसाची झड (Incessant Heavy Rain, Downpour), नागडा पाऊस (Rain and Sunshine together), शिरवे/धावता पाऊस (Passing Showers), गारांचा पाऊस/गारपीट (Hailstorm), अतिवृष्टी (Excessive Rainfall), हिमवर्षा (Snowfall), हिमवर्षाव (Rain of Snow Flakes), बर्फमिश्रित पाण्याचा पाऊस (Sleet), हिमवादळ (Snow Storm), हलका पाऊस (Light Rain), तुरळक पाऊस (Isolated Rainfall,), विखुरलेला पाऊस (Scattered Rain), थांबून थांबून पडणारा पाऊस (Intermittent Rain), सार्वत्रिक पाऊस (Widespread Rain), गडगडाटी पाऊस/मेघगर्जनेसहित पाऊस (Thunder Showers), वादळी पाऊस/पावसाचे वादळ (Stormy Rain/Rain Storm), मोसमी पाऊस (Monsoon), नैर्ऋत्य मोसमी पाऊस (Southwest Monsoon Rain), ईशान्य मोसमी पाऊस/हस्ताचा पाऊस, (Northeast Monsoon, Post-Monsoon), उन्हाळी पाऊस (Summer Rain), हिवाळी पाऊस (Winter Rain), बारमाही पाऊस (Year Long Rain), अवकाळी (किंवा अवकाळ्या) पाऊस (Un-seasonal Rain), रात्रीचा पाऊस (Night Rain), धडकवणी/मृगाचा पाऊस/वळवाचा पाऊस/वळीव (Pre-Monsoon showers), हस्ताचा पाऊस/पर्जन्य ( heavy rainfall ) ,सरासरी पाऊस/पर्जन्यमान (Average Rainfall), वार्षिक पाऊस (Annual Rainfall), पर्जन्यछाया/पर्जन्य छायेचा प्रदेश (Rain Shadow), पावसाळी दिवस (Rainy Day), उत्तरेचा पाऊस (Northerly Rain); कृत्रिम पाऊस (Artificial Rain), ढग फवारणी/मेघारोपण (Cloud seeding) == पावसाची झड == अखंडपणे मुसळधार पाऊस पडणे यास 'झड लागणे' म्हणतात. याचा कालावधी तीन दिवस अथवा कधीकधी सात दिवसही असतो. अशा झडीचा शेतीला फायदा होतो पण क्वचित प्रमाणात नुकसानही होते.परिणामतः झड लागल्यावर [[ओला दुष्काळ]] पडतो. *भारतातील सर्वाधिक पावसाची ठिकाणे : १. [[मौसीनराम]] (सरासरी वार्षिक पाऊस ११,८७३ मिलीमीटर ) २. [[चेरापुंजी]] (सरासरी ११,७७७ मिमी.) ३. [[अगुंबे]] (सरासरी ७६४० मिमी) ४. [[आंबोली]] (७५०० मिमी ५. [[ताम्हिणी]] (सरासरी वार्षिक पाऊस ६४९८ मिलिमीटर ) == १-६-२०११ ते ११-९-२०११ या कालावधीत ४००० मिमीच्या आसपास पाऊस पडलेली भारतातील ठिकाणे आणि तेथील त्या मोसमातील पर्जन्याचे आकडे == * [[आंबोली (सिंधुदुर्ग)|आंबोली]] (महाराष्ट्र) ७१८४ मिमी * [[कोल्लूर]] (कर्नाटक) ७०१२ मिमी * अगुंबे (कर्नाटक) ७००७ मिमी * [[गगनबावडा]] (महाराष्ट्र) ६६२६ मिमी * [[संगमेश्वर]] (महाराष्ट्र) ६४८६ मिमी * [[मुळशी]] (महाराष्ट्र) ६३१६ मिमी * [[महाबळेश्वर]] (महाराष्ट्र) ६२४१ मिमी * [[चेरापुंजी]] (मेघालय) ५४२६ मिमी * भिरा (महाराष्ट्र) ५४५२ मिमी * राधानगरी (महाराष्ट्र) ५३४७ मिमी * कोयना (महाराष्ट्र) ५३११ मिमी * लोणावळा (महाराष्ट्र) ५११६ मिमी * काद्रा (कर्नाटक) ५१०४ मिमी * गिरसप्पा (कर्नाटक) ४९८६ मिमी * सिद्दपुरा (कर्नाटक) ४९४९ मिमी * तिल्लारी (महाराष्ट्र) ४९४५ मिमी * गोरखाना (कर्नाटक) ४७५६ मिमी * वळपई (गोवा) ४६०१ * चिन्न कल्लार (तमिळ्नाडू) ४५७६ मिमी * राजापूर (महाराष्ट्र) ४४९७ * मंडनगड (महाराष्ट्र) ४४५० मिमी * भागमंडल (कर्नाटक) ४३९९ मिमी * तुळशी सरोवर (मुंबई-महाराष्ट्र) ४३९६ मिमी * कणकवली (महाराष्ट्र) ४३७४ मिमी * म्हसळा (महाराष्ट्र) ४३१५ मिमी * सावंतवाडी (महाराष्ट्र) ४३११ मिमी * रत्‍नागिरी (महाराष्ट्र) ४३०२ मिमी * वळवंड (महाराष्ट्र) ४२६० मिमी * लांजा (महाराष्ट्र) ४२१४ मिमी * करकला (कर्नाटक) ४११८ मिमी * माथेरान (महाराष्ट्र) ४१२४ मिमी * चिपळूण (महाराष्ट्र) ४०२९ मिमी * वडकारा (केरळ) ४०१५ मिमी * भटकळ (कर्नाटक) ३९७८ * पवना (महाराष्ट्र) ३९२८ मिमी * केंपें (गोवा) ३९२४ मिमी * मालवण (महाराष्ट्र) ३९२० मिमी * जवाहर (महाराष्ट्र) ३९१५ मिमी * सांगें (गोवा) ३९०० मिमी * होनावर (कर्नाटक) ३९०० मिमी * ताम्हिणी, हुईकळ, मौसीनराम, पूचिपारा, वळक्कड, कॅसलरॉक या अन्य ठिकाणीही ४००० मिमीपेक्षा जास्त पाऊस पडला होता. इ.स. १९७६, १९७८, १९९०, १९९४, २००५, २००६, २०११, आणि २०१४ या वर्षी ताम्हिणी घाटात [[चेरापुंजी]]पेक्षा जास्त पाऊस पडला होता. ==पावसाच्या कविता== पावसावर लिहिला गेलेल्या काही मराठी कविता आणि गाणी पुढीलप्रमाणे आहेत. #घन घन माला नभी दाटल्या कोसळती धारा (चित्रपटगीत, चित्रपट - वरदक्षिणा, कवी - [[ग.दि. माडगूळकर]], संगीत - [[वसंत पवार]], गायक - [[मन्ना डे]]) #ये रे ये रे पावसा, तुला देतो पैसा #नाच रे मोरा आंब्याच्या बनात, नाच रे मोरा नाच ! (चित्रपटगीत, चित्रपट - [[देवबाप्पा (चित्रपट)|देवबप्पा]], गीतकार - [[ग.दि. माडगूळकर|ग.दि.माडगुळकर]], संगीतकार - [[पु.ल. देशपांडे|पु.ल.देशपांडे]], गायीका - [[आशा भोसले]] ) #श्रावणमासी हर्ष मानसी,हिरवळ दाटे चोहीकडे (कवी - [[बालकवी]]) #सरीवर सरी आल्या गं । सचैल गोपी न्हाल्या गं ॥ ([[बा.भ. बोरकर]]) [[वर्ग:पाऊस| ]] [[वर्ग:वर्षाव]] [[वर्ग:निसर्ग]] hoczpfyu03z30ab33v2c52qz23bzflg 0 31735 2694471 1748316 2026-07-15T06:19:55Z ~2026-39701-70 185282 2694471 wikitext text/x-wiki volleyball is a big game of world. from SP {{विस्तार}} {{सांघिक खेळ}} या संकेतस्थळावर मी लिहिलेल्या ओळींचा मला अभिप्रेत असलेले काही लोक म्हणतात की आपल्याकडे आठवायला लागल्यावर असं लक्षात येतं नाही आहे कारन ते मला अभिप्रेत [[वर्ग:रिकामी पाने]] 86ac3xjtnl864qcrw1zdztk9j255wot 2694477 2694471 2026-07-15T06:29:20Z NDG 174384 RV Vandalism 2694477 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{सांघिक खेळ}} या संकेतस्थळावर मी लिहिलेल्या ओळींचा मला अभिप्रेत असलेले काही लोक म्हणतात की आपल्याकडे आठवायला लागल्यावर असं लक्षात येतं नाही आहे कारन ते मला अभिप्रेत [[वर्ग:रिकामी पाने]] 1uqx8l1vlg5hp7vfsoprsgdqkcc3gzp 0 31736 2694425 2599025 2026-07-15T05:12:43Z ~2026-39779-94 185256 /* */ 2694425 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ajee Wilson and Brown at USTAF in 2018.jpg|इवलेसे|खेळ]] खेळ ही एक शारीरिक व मानसिक कला आहे आणि खेळल्यामुळे शारीरिक [[विकास]] साधतो तसेच मानसिकताही प्रबळ बनते. दररोज किमान अर्धा ते एक [[तास]] कोणतातरी खेळ खेळला पाहिजे. खेळामुळे चपळता वाढते त्याचप्रमाणे आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकासही घडतो. खेळाचे वेगवेगळे प्रकार आहेत. वेगवेगळे खेळ वेगवेगळ्या [[पद्धतींनी]] खेळले जातात. खेळांमध्ये बैठे खेळ व [[मैदानी खेळ]] असे दोन प्रकार आहेत. आज जगभरात विविध स्तरांवर विविध खेळ खेळले जातात. खेळ हा माणसासाठी महत्त्वाचा असून त्यामुळे मानसिक स्वास्थ्य लाभते. ==इतिहास== प्राचीन काळी राजे, राजवाडे यांच्या काळात मनोरंजनासाठी विविध खेळांचे आयोजन केले जात असे. रेड्याच्या शर्यती, बैलांच्या झुंजी, त्या सोबत कुस्त्या , तलवारबाजी, दांडपट्टा, तिरंदाजी ... असे अनेक खेळ खेळले जात होते . == खेळाडूवृत्ती == == व्यावसायिकीकरण == == राजकारण == == शारीरिक कला == == तत्रज्ञान == == प्रक्षणीय खेळ == == अधिक माहिती == खेळल्यामुळे शारीरिक विकास साधतो व मानसिकता प्रबळ बनते. खेळ ही एक शारीरिक कला आहे. दररोज किमान अर्धा ते एक तास खेळ खेळला पाहिजे. शालेय मुलांसाठी अभ्यासाबरोबर खेळ ही महत्त्वाचा आहे म्हणून खेळाचा समावेश शालेय अभ्यासात केला जातो.तसेच मुलांमध्ये गोडी निर्माण होईल असे त्याचे स्वरूप ठेवले जाते. खेळ आरोग्यासाठी चांगले आहे .खेळ हा जीवनातील महत्त्वाचा घटक बनलेला आहे. आंतरराष्ट्रीय खेळ व स्पर्धा या साठी स्वतंत्रपणे नियमांची आखणी केलेली असते. स्पर्धेचे ठिकाण, खेळाडूंची संख्या, खेळांचे वेगवेगळे प्रकार त्यासाठी आवश्यक असलेले व्यवस्थापन, पंच , उत्तम प्रकारची क्रिडांगणे या सर्व गोष्टींचे नियोजन आवश्यक असते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर घेतल्या जाणा-या स्पर्धांचे नियम बदलत असतात. १९८२ मध्ये अथेन्स या ठिकाणी भरलेल्या आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेमध्ये काही बदल व नियम सुचविले गेले होते. यावेळी आयोजक व पंचांनी या बदललेल्या नियमांचे पालन केले. == हे सुद्धा पहा == * [[महाराष्ट्रातील खेळ]] {{विस्तार}} {{सांघिक खेळ}} 6vumlwblw600u13qei3g4lcdnn0rlw5 2694522 2694425 2026-07-15T07:39:03Z ~2026-39816-40 185304 /* */ 2694522 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ajee Wilson and Brown at USTAF in 2018.jpg|इवलेसे|खेळ]] खेळ ही शारीरिक व मानसिक कला आहे आणि खेळल्यामुळे शारीरिक [[विकास]] साधतो तसेच मानसिकताही प्रबळ बनते. दररोज किमान अर्धा ते एक [[तास]] कोणतातरी खेळ खेळला पाहिजे. खेळामुळे चपळता वाढते त्याचप्रमाणे आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकासही घडतो. खेळाचे वेगवेगळे प्रकार आहेत. वेगवेगळे खेळ वेगवेगळ्या [[पद्धतींनी]] खेळले जातात. खेळांमध्ये बैठे खेळ व [[मैदानी खेळ]] असे दोन प्रकार आहेत. आज जगभरात विविध स्तरांवर विविध खेळ खेळले जातात. खेळ हा माणसासाठी महत्त्वाचा असून त्यामुळे मानसिक स्वास्थ्य लाभते. ==इतिहास== प्राचीन काळी राजे, राजवाडे यांच्या काळात मनोरंजनासाठी विविध खेळांचे आयोजन केले जात असे. रेड्याच्या शर्यती, बैलांच्या झुंजी, त्या सोबत कुस्त्या , तलवारबाजी, दांडपट्टा, तिरंदाजी ... असे अनेक खेळ खेळले जात होते . == खेळाडूवृत्ती == == व्यावसायिकीकरण == == राजकारण == == शारीरिक कला == == तत्रज्ञान == == प्रक्षणीय खेळ == == अधिक माहिती == खेळल्यामुळे शारीरिक विकास साधतो व मानसिकता प्रबळ बनते. खेळ ही एक शारीरिक कला आहे. दररोज किमान अर्धा ते एक तास खेळ खेळला पाहिजे. शालेय मुलांसाठी अभ्यासाबरोबर खेळ ही महत्त्वाचा आहे म्हणून खेळाचा समावेश शालेय अभ्यासात केला जातो.तसेच मुलांमध्ये गोडी निर्माण होईल असे त्याचे स्वरूप ठेवले जाते. खेळ आरोग्यासाठी चांगले आहे .खेळ हा जीवनातील महत्त्वाचा घटक बनलेला आहे. आंतरराष्ट्रीय खेळ व स्पर्धा या साठी स्वतंत्रपणे नियमांची आखणी केलेली असते. स्पर्धेचे ठिकाण, खेळाडूंची संख्या, खेळांचे वेगवेगळे प्रकार त्यासाठी आवश्यक असलेले व्यवस्थापन, पंच , उत्तम प्रकारची क्रिडांगणे या सर्व गोष्टींचे नियोजन आवश्यक असते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर घेतल्या जाणा-या स्पर्धांचे नियम बदलत असतात. १९८२ मध्ये अथेन्स या ठिकाणी भरलेल्या आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेमध्ये काही बदल व नियम सुचविले गेले होते. यावेळी आयोजक व पंचांनी या बदललेल्या नियमांचे पालन केले. == हे सुद्धा पहा == * [[महाराष्ट्रातील खेळ]] {{विस्तार}} {{सांघिक खेळ}} 4dgm29z30adpwmemzsvcynweqatrakm 2694528 2694522 2026-07-15T07:41:00Z ~2026-39885-51 185305 /* */ 2694528 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ajee Wilson and Brown at USTAF in 2018.jpg|इवलेसे|खेळ]] खेळ शारीरिक व मानसिक कला आहे आणि खेळल्यामुळे शारीरिक [[विकास]] साधतो तसेच मानसिकताही प्रबळ बनते. दररोज किमान अर्धा ते एक [[तास]] कोणतातरी खेळ खेळला पाहिजे. खेळामुळे चपळता वाढते त्याचप्रमाणे आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकासही घडतो. खेळाचे वेगवेगळे प्रकार आहेत. वेगवेगळे खेळ वेगवेगळ्या [[पद्धतींनी]] खेळले जातात. खेळांमध्ये बैठे खेळ व [[मैदानी खेळ]] असे दोन प्रकार आहेत. आज जगभरात विविध स्तरांवर विविध खेळ खेळले जातात. खेळ हा माणसासाठी महत्त्वाचा असून त्यामुळे मानसिक स्वास्थ्य लाभते. ==इतिहास== प्राचीन काळी राजे, राजवाडे यांच्या काळात मनोरंजनासाठी विविध खेळांचे आयोजन केले जात असे. रेड्याच्या शर्यती, बैलांच्या झुंजी, त्या सोबत कुस्त्या , तलवारबाजी, दांडपट्टा, तिरंदाजी ... असे अनेक खेळ खेळले जात होते . == खेळाडूवृत्ती == == व्यावसायिकीकरण == == राजकारण == == शारीरिक कला == == तत्रज्ञान == == प्रक्षणीय खेळ == == अधिक माहिती == खेळल्यामुळे शारीरिक विकास साधतो व मानसिकता प्रबळ बनते. खेळ ही एक शारीरिक कला आहे. दररोज किमान अर्धा ते एक तास खेळ खेळला पाहिजे. शालेय मुलांसाठी अभ्यासाबरोबर खेळ ही महत्त्वाचा आहे म्हणून खेळाचा समावेश शालेय अभ्यासात केला जातो.तसेच मुलांमध्ये गोडी निर्माण होईल असे त्याचे स्वरूप ठेवले जाते. खेळ आरोग्यासाठी चांगले आहे .खेळ हा जीवनातील महत्त्वाचा घटक बनलेला आहे. आंतरराष्ट्रीय खेळ व स्पर्धा या साठी स्वतंत्रपणे नियमांची आखणी केलेली असते. स्पर्धेचे ठिकाण, खेळाडूंची संख्या, खेळांचे वेगवेगळे प्रकार त्यासाठी आवश्यक असलेले व्यवस्थापन, पंच , उत्तम प्रकारची क्रिडांगणे या सर्व गोष्टींचे नियोजन आवश्यक असते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर घेतल्या जाणा-या स्पर्धांचे नियम बदलत असतात. १९८२ मध्ये अथेन्स या ठिकाणी भरलेल्या आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेमध्ये काही बदल व नियम सुचविले गेले होते. यावेळी आयोजक व पंचांनी या बदललेल्या नियमांचे पालन केले. == हे सुद्धा पहा == * [[महाराष्ट्रातील खेळ]] {{विस्तार}} {{सांघिक खेळ}} 8ca1xsqfrlxli6x30rqsjecyrzy8b5s 0 31792 2694432 2693989 2026-07-15T05:14:40Z ~2026-39871-41 185263 /* */ 2694432 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''फूल''' हे फुलझाडांमधील [[प्रजनन|प्रजननाचा]] अवयव आहे. फुलामध्ये [[पुंकेसर]] व [[स्त्रीकेसर]] असतात व कीटकांना आकर्षित करण्यासाठी आकर्षक, रंगीबेरंगी पाकळ्या असतात. काही फुलांमध्ये [[मध]] देखील असते. फुलांचा छान [[वास|सुगंध]] येतो. फूल हे सुंदर असते त्यामुळे ते लोकांना आवडते. फूल झाडाच्या स्त्री व पुरुष बीजाचे मीलन घडवून आणण्यास मदत करते व त्यानंतर फळाची निर्मिती होते. फुलांचा उपयोग देवासाठी, केसात माळण्यासाठी, त्योहारासाठी करतात. वेगवेगळ्या देवाला वेगवेगळी फुले अरपण केली जातात, अनेक फुलांच्या समूहाला '''[[फुलोरा]]''' असे म्हणतात. [[चित्र:लिलिची फुले.JPG‎|thumb|वसंत ऋतुमध्ये फुललेली जांभळ्या लिलिची फुले]] अनंत काळापासून फुलणारी विविधरंगी, विविधढंगी फुले आपल्या सौंदर्याने केवळ पशुपक्ष्यांना आणि किंटकांनाच नव्हे तर माणसालाही नेहमीच मोहात पाडत आली आहेत. काही फुलांचा रंग, काहींचा आकार, तर काहींचा सुगंध तर काहींचे सगळेच [[गुण]] निसर्गातील विविध घटकांना आकर्षित करणारे असतात. शास्त्रीयदॄष्ट्या फूल म्हणजे वनस्पतींचे [[प्रजनन|पुनरुत्पादनाचे]] रचनात्मक अवयव होय. अंकुराचा मुख्यत्वेकरून पुनरुत्पादनाकरिता रूपांतरीत भाग. [[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|इवलेसे|फुले]] == फुलांची रचना == काही [[वनस्पती]]त खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला 'फुलोरा' (Inflorescence) म्हणतात. फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे. # अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence) - या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात. उदाहरणार्थ: पळस, गुलमोहर, शंकासूर, पिचकारी [[चित्र:Spathodea_campanulata.JPG|इवलेसे|अकुंठित फुलोरा-पिचकारी]] # कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence) - कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई. [[चित्र:JasminumSambac3.jpg|इवलेसे|कुंठित फुलोरा-मोगरा]] == फुलांचे अवयव == फुलांचे अवयव मुख्यत्वे चार मंडलांमधे रचलेले असतात, त्यातील वरील दोन मंडले प्रजोत्पतीचे काम करतात व खालील दोन मंडले त्यांना मदतगार म्हणून काम करतात. [[चित्र:Flower_parts.JPG|इवलेसे|फुलांची रचना]] * पहिले मंडल: Calyx पुष्पकोश – संदल मंडल # हे सर्वात खालचे मंडळ असून ते फुलाच्या देठाच्या टोकाशी रचलेले असते. # त्याच्या पाकळ्यांना संदले म्हणतात. (Sepals) # या पाकळ्या बहुतकरून हिरव्या रंगाच्या असतात, परंतु काही वेळा रंगीत देखील असतात त्यांना दलाभ (petaloid calyx) असे म्हणतात. # पुष्पकोश किंवा संदल मंडल मुख्यत्वे आतील प्रजोत्पादन करणाऱ्या परागकोश आणि जायांग या अवयवांच्या संरक्षणाचे काम करतात. * दुसरे मंडल: Corolla -प्रदल मंडल, पुष्पमुकुट # हे संदल मंडलाच्या आतील बाजूस असते. # ह्याच्या पाकळ्यांना प्रदल (petal) असे म्हणतात. # बहुतांशी प्रदले ही रंगीबेरंगी असतात. # किटकांना किंवा पक्ष्यांना परागीभवनासाठी आकर्षित करण्याचे कार्य प्रदले करतात. * तिसरे मंडल : Androecium केसरमंडल, पुंकेसर मंडल # हे तिसरे मंडल प्रदल मंडलाच्या आतल्या बाजूला असते. याला पुंकेसर मंडल असे म्हणतात. # ज्या भागांचे हे मंडल बनलेले असते त्याला केसरदल (Stamens) असे म्हणतात. केसरदलाचे तीन भाग असतात: # केसरतंतू – (Filament) # परागकोश Anthers: परागकोशात चार परागकोष्ठ, प्रत्येक परागकोष्ठात असंख्य परागकण असतात. परागकोश (परागाशय) Anthers, pollen sac, परागकोष्ठ Pollen graim. # संधानी Connective (संयोगिका). * चौथे मंडल: Gynoecium जायांग # याला स्त्री किजमंडल असेही म्हणतात. # ज्या भागांचे हे बनलेले असते त्याला किंज (Carpel) असे म्हणतात. किंजमंडलाचे सुद्धा तीन भाग असतात. # किंजपुट (Ovary) - किंजपुटामध्ये अतिलहान बीजक पर्यण्ड (Ovule) असतो. प्रत्येक बीजकामधे एक लंबवर्तुळाकृती पेशी असते. तिला गर्भकोश किंवा भ्रूण-स्थूल (Embryo sac) असे म्हणतात. # किंजल - कुक्षिवृन्त (Style) # किंजल्क – कुक्षी – (Stigma) एकाच फुलात जेव्हा चारी मंडले असतात त्या वेळी त्या पुष्पाला पूर्णपुष्प (Complete Flowers) असे म्हणतात. पण चारांपैकी एक जरी मंडल कमी असले तर ते फूल अपूर्णपुष्प (Incomplete Flower) समजले जाते. केसरमंडल व किंज - मंडल ही दोन्ही मंडले एकाच फुलात असतात. त्याला द्विलिंगी (Hermaphrodite – bisexual) फूल असे म्हणतात. परंतु दोन्ही मंडलापैकी एक जरी मंडल कमी असले तर त्याला एकलिंगी (Unisexual) फूल असे म्हणतात. मग ते फूल केशरपुष्प (Staminate – male), अगर किंजी पुष्प (Pistillate – female) म्हणून ओळखले जाते. जर कोणत्याही फुलात दोन्ही (केसर किंवा किंज मंडले) नसली तर ते फूल वन्ध्यपुष्प समजले जाते (Neuter).[[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|thumb|फुले]] फुलाचे उपयोग सुशोभीकरणासाठी, पूजेसाठी व कीटकांना अन्न म्हणून होतो. फुले निरनिराळ्या रंगांची, रंगांच्या छटांची असतात. भारतातील सुहासिनी सण त्योहाराच्या वेळी फुले केसात माळतात. फुलात चार प्रकारची रंगद्रव्ये आढळतात. जनुकीय गुणधर्म फुलात निरनिराळी रंगद्रव्ये तयार करण्यास कारणीभूत ठरतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/kutumbkatta-news/tree-different-colour-flower-akp-94-2077420/|title=वनस्पतींना निरनिराळ्या रंगांची फुले कशी येतात?|दिनांक=2020-02-06|संकेतस्थळ=लोकसत्ता|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-06}}</ref> # क्लोरोफिल - हरित रंगद्रव्य # कॅरेटिनॉइड्स - पिवळा, नारंगी, लाल रंग # ॲंथोसायनीन - लाल, जांभळा, निळा, आमसुली रंगद्रव्ये # बेटालेंन्स - लाल-पिवळा == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Flower Rangoli design.jpg|[[दिवाळी|दिवाळीसाठी]] काढलेली फुलांची [[रांगोळी]] चित्र:Yellow Flower from India.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Yellow Flower from India 1.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Sadafuli flower.jpg|सदाफुलीचे फूल चित्र:Tulsi flowers.jpg|तुळस चित्र:Buch flower from India.jpg|बुचाचे फूल </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:वनस्पतीचे भाग]] 880rgtftbzjd6mfssb8krbtvyr2ykx3 2694452 2694432 2026-07-15T05:20:42Z ~2026-39800-20 185257 /* */ 2694452 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''फूल''' हे फुलझाडांमधील [[प्रजनन|प्रजननाचा]] अवयव आहे. फुलामध्ये [[पुंकेसर]] व [[स्त्रीकेसर]] असतात व कीटकांना आकर्षित करण्यासाठी आकर्षक, रंगीबेरंगी पाकळ्या असतात. काही फुलांमध्ये [[मध]] देखील असते. फुलांचा छान [[वास|सुगंध]] येतो. फूल हे सुंदर असतात त्यामुळे ते लोकांना आवडतात. फूल झाडाच्या स्त्री व पुरुष बीजाचे मीलन घडवून आणण्यास मदत करतात व त्यानंतर फळाची निर्मिती होते. फुलांचा उपयोग देवासाठी, केसात माळण्यासाठी, त्योहारासाठी करतात. वेगवेगळ्या देवाला वेगवेगळी फुले अरपण केली जातात, अनेक फुलांच्या समूहाला '''[[फुलोरा]]''' असे म्हणतात. [[चित्र:लिलिची फुले.JPG‎|thumb|वसंत ऋतुमध्ये फुललेली जांभळ्या लिलिची फुले]] अनंत काळापासून फुलणारी विविधरंगी, विविधढंगी फुले आपल्या सौंदर्याने केवळ पशुपक्ष्यांना आणि किंटकांनाच नव्हे तर माणसालाही नेहमीच मोहात पाडत आली आहेत. काही फुलांचा रंग, काहींचा आकार, तर काहींचा सुगंध तर काहींचे सगळेच [[गुण]] निसर्गातील विविध घटकांना आकर्षित करणारे असतात. शास्त्रीयदॄष्ट्या फूल म्हणजे वनस्पतींचे [[प्रजनन|पुनरुत्पादनाचे]] रचनात्मक अवयव होय. अंकुराचा मुख्यत्वेकरून पुनरुत्पादनाकरिता रूपांतरीत भाग. [[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|इवलेसे|फुले]] == फुलांची रचना == काही [[वनस्पती]]त खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला 'फुलोरा' (Inflorescence) म्हणतात. फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे. # अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence) - या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात. उदाहरणार्थ: पळस, गुलमोहर, शंकासूर, पिचकारी [[चित्र:Spathodea_campanulata.JPG|इवलेसे|अकुंठित फुलोरा-पिचकारी]] # कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence) - कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई. [[चित्र:JasminumSambac3.jpg|इवलेसे|कुंठित फुलोरा-मोगरा]] == फुलांचे अवयव == फुलांचे अवयव मुख्यत्वे चार मंडलांमधे रचलेले असतात, त्यातील वरील दोन मंडले प्रजोत्पतीचे काम करतात व खालील दोन मंडले त्यांना मदतगार म्हणून काम करतात. [[चित्र:Flower_parts.JPG|इवलेसे|फुलांची रचना]] * पहिले मंडल: Calyx पुष्पकोश – संदल मंडल # हे सर्वात खालचे मंडळ असून ते फुलाच्या देठाच्या टोकाशी रचलेले असते. # त्याच्या पाकळ्यांना संदले म्हणतात. (Sepals) # या पाकळ्या बहुतकरून हिरव्या रंगाच्या असतात, परंतु काही वेळा रंगीत देखील असतात त्यांना दलाभ (petaloid calyx) असे म्हणतात. # पुष्पकोश किंवा संदल मंडल मुख्यत्वे आतील प्रजोत्पादन करणाऱ्या परागकोश आणि जायांग या अवयवांच्या संरक्षणाचे काम करतात. * दुसरे मंडल: Corolla -प्रदल मंडल, पुष्पमुकुट # हे संदल मंडलाच्या आतील बाजूस असते. # ह्याच्या पाकळ्यांना प्रदल (petal) असे म्हणतात. # बहुतांशी प्रदले ही रंगीबेरंगी असतात. # किटकांना किंवा पक्ष्यांना परागीभवनासाठी आकर्षित करण्याचे कार्य प्रदले करतात. * तिसरे मंडल : Androecium केसरमंडल, पुंकेसर मंडल # हे तिसरे मंडल प्रदल मंडलाच्या आतल्या बाजूला असते. याला पुंकेसर मंडल असे म्हणतात. # ज्या भागांचे हे मंडल बनलेले असते त्याला केसरदल (Stamens) असे म्हणतात. केसरदलाचे तीन भाग असतात: # केसरतंतू – (Filament) # परागकोश Anthers: परागकोशात चार परागकोष्ठ, प्रत्येक परागकोष्ठात असंख्य परागकण असतात. परागकोश (परागाशय) Anthers, pollen sac, परागकोष्ठ Pollen graim. # संधानी Connective (संयोगिका). * चौथे मंडल: Gynoecium जायांग # याला स्त्री किजमंडल असेही म्हणतात. # ज्या भागांचे हे बनलेले असते त्याला किंज (Carpel) असे म्हणतात. किंजमंडलाचे सुद्धा तीन भाग असतात. # किंजपुट (Ovary) - किंजपुटामध्ये अतिलहान बीजक पर्यण्ड (Ovule) असतो. प्रत्येक बीजकामधे एक लंबवर्तुळाकृती पेशी असते. तिला गर्भकोश किंवा भ्रूण-स्थूल (Embryo sac) असे म्हणतात. # किंजल - कुक्षिवृन्त (Style) # किंजल्क – कुक्षी – (Stigma) एकाच फुलात जेव्हा चारी मंडले असतात त्या वेळी त्या पुष्पाला पूर्णपुष्प (Complete Flowers) असे म्हणतात. पण चारांपैकी एक जरी मंडल कमी असले तर ते फूल अपूर्णपुष्प (Incomplete Flower) समजले जाते. केसरमंडल व किंज - मंडल ही दोन्ही मंडले एकाच फुलात असतात. त्याला द्विलिंगी (Hermaphrodite – bisexual) फूल असे म्हणतात. परंतु दोन्ही मंडलापैकी एक जरी मंडल कमी असले तर त्याला एकलिंगी (Unisexual) फूल असे म्हणतात. मग ते फूल केशरपुष्प (Staminate – male), अगर किंजी पुष्प (Pistillate – female) म्हणून ओळखले जाते. जर कोणत्याही फुलात दोन्ही (केसर किंवा किंज मंडले) नसली तर ते फूल वन्ध्यपुष्प समजले जाते (Neuter).[[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|thumb|फुले]] फुलाचे उपयोग सुशोभीकरणासाठी, पूजेसाठी व कीटकांना अन्न म्हणून होतो. फुले निरनिराळ्या रंगांची, रंगांच्या छटांची असतात. भारतातील सुहासिनी सण त्योहाराच्या वेळी फुले केसात माळतात. फुलात चार प्रकारची रंगद्रव्ये आढळतात. जनुकीय गुणधर्म फुलात निरनिराळी रंगद्रव्ये तयार करण्यास कारणीभूत ठरतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/kutumbkatta-news/tree-different-colour-flower-akp-94-2077420/|title=वनस्पतींना निरनिराळ्या रंगांची फुले कशी येतात?|दिनांक=2020-02-06|संकेतस्थळ=लोकसत्ता|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-06}}</ref> # क्लोरोफिल - हरित रंगद्रव्य # कॅरेटिनॉइड्स - पिवळा, नारंगी, लाल रंग # ॲंथोसायनीन - लाल, जांभळा, निळा, आमसुली रंगद्रव्ये # बेटालेंन्स - लाल-पिवळा == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Flower Rangoli design.jpg|[[दिवाळी|दिवाळीसाठी]] काढलेली फुलांची [[रांगोळी]] चित्र:Yellow Flower from India.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Yellow Flower from India 1.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Sadafuli flower.jpg|सदाफुलीचे फूल चित्र:Tulsi flowers.jpg|तुळस चित्र:Buch flower from India.jpg|बुचाचे फूल </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:वनस्पतीचे भाग]] duvqyx1v8wr3c6isolvhmvrtsdgjym2 2694472 2694452 2026-07-15T06:20:38Z ~2026-39851-83 185285 /* */ 2694472 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''फूल''' हे फुलझाडांमधील [[प्रजनन|प्रजननाचा]] अवयव आहे. फुलामध्ये [[पुंकेसर]] व [[स्त्रीकेसर]] असतात व कीटकांना आकर्षित करण्यासाठी आकर्षक, रंगीबेरंगी पाकळ्या असतात. काही फुलांमध्ये [[मध]] देखील असते. फुलांचा छान [[वास|सुगंध]] येतो. फूल हे सुंदर असतात त्यामुळे ते लोकांना आवडतात. फूल झाडाच्या स्त्री व पुरुष बीजाचे मीलन घडवून आणण्यास मदत करतात व त्यानंतर फळाची निर्मिती होते. फुलांचा उपयोग देवासाठी, केसात माळण्यासाठी, त्योहारासाठी करतात. वेगवेगळ्या देवाला वेगवेगळी फुले अरपण केली जातात, अनेक फुलांच्या समूहाला '''[[फुलोरा]]''' असे म्हणतात. [[चित्र:लिलिची फुले.JPG‎|thumb|वसंत ऋतुमध्ये फुललेली जांभळ्या लिलिची फुले]] अनंत काळापासून फुलणारी विविधरंगी, विविधढंगी फुले आपल्या सौंदर्याने केवळ पशुपक्ष्यांना आणि किंटकांनाच नव्हे तर माणसालाही नेहमीच मोहात पाडत आली आहेत. काही फुलांचा रंग, काहींचा आकार, तर काहींचा सुगंध तर काहींचे सगळेच [[गुण]] निसर्गातील विविध घटकांना आकर्षित करणारे असतात. शास्त्रीयदॄष्ट्या फूल म्हणजे वनस्पतींचे [[प्रजनन|पुनरुत्पादनाचे]] रचनात्मक अवयव होय. अंकुराचा मुख्यत्वेकरून पुनरुत्पादनाकरिता रूपांतरीत भाग. [[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|इवलेसे|पिवळी फुले]] == फुलांची रचना == काही [[वनस्पती]]त खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला 'फुलोरा' (Inflorescence) म्हणतात. फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे. # अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence) - या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात. उदाहरणार्थ: पळस, गुलमोहर, शंकासूर, पिचकारी [[चित्र:Spathodea_campanulata.JPG|इवलेसे|अकुंठित फुलोरा-पिचकारी]] # कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence) - कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई. [[चित्र:JasminumSambac3.jpg|इवलेसे|कुंठित फुलोरा-मोगरा]] == फुलांचे अवयव == फुलांचे अवयव मुख्यत्वे चार मंडलांमधे रचलेले असतात, त्यातील वरील दोन मंडले प्रजोत्पतीचे काम करतात व खालील दोन मंडले त्यांना मदतगार म्हणून काम करतात. [[चित्र:Flower_parts.JPG|इवलेसे|फुलांची रचना]] * पहिले मंडल: Calyx पुष्पकोश – संदल मंडल # हे सर्वात खालचे मंडळ असून ते फुलाच्या देठाच्या टोकाशी रचलेले असते. # त्याच्या पाकळ्यांना संदले म्हणतात. (Sepals) # या पाकळ्या बहुतकरून हिरव्या रंगाच्या असतात, परंतु काही वेळा रंगीत देखील असतात त्यांना दलाभ (petaloid calyx) असे म्हणतात. # पुष्पकोश किंवा संदल मंडल मुख्यत्वे आतील प्रजोत्पादन करणाऱ्या परागकोश आणि जायांग या अवयवांच्या संरक्षणाचे काम करतात. * दुसरे मंडल: Corolla -प्रदल मंडल, पुष्पमुकुट # हे संदल मंडलाच्या आतील बाजूस असते. # ह्याच्या पाकळ्यांना प्रदल (petal) असे म्हणतात. # बहुतांशी प्रदले ही रंगीबेरंगी असतात. # किटकांना किंवा पक्ष्यांना परागीभवनासाठी आकर्षित करण्याचे कार्य प्रदले करतात. * तिसरे मंडल : Androecium केसरमंडल, पुंकेसर मंडल # हे तिसरे मंडल प्रदल मंडलाच्या आतल्या बाजूला असते. याला पुंकेसर मंडल असे म्हणतात. # ज्या भागांचे हे मंडल बनलेले असते त्याला केसरदल (Stamens) असे म्हणतात. केसरदलाचे तीन भाग असतात: # केसरतंतू – (Filament) # परागकोश Anthers: परागकोशात चार परागकोष्ठ, प्रत्येक परागकोष्ठात असंख्य परागकण असतात. परागकोश (परागाशय) Anthers, pollen sac, परागकोष्ठ Pollen graim. # संधानी Connective (संयोगिका). * चौथे मंडल: Gynoecium जायांग # याला स्त्री किजमंडल असेही म्हणतात. # ज्या भागांचे हे बनलेले असते त्याला किंज (Carpel) असे म्हणतात. किंजमंडलाचे सुद्धा तीन भाग असतात. # किंजपुट (Ovary) - किंजपुटामध्ये अतिलहान बीजक पर्यण्ड (Ovule) असतो. प्रत्येक बीजकामधे एक लंबवर्तुळाकृती पेशी असते. तिला गर्भकोश किंवा भ्रूण-स्थूल (Embryo sac) असे म्हणतात. # किंजल - कुक्षिवृन्त (Style) # किंजल्क – कुक्षी – (Stigma) एकाच फुलात जेव्हा चारी मंडले असतात त्या वेळी त्या पुष्पाला पूर्णपुष्प (Complete Flowers) असे म्हणतात. पण चारांपैकी एक जरी मंडल कमी असले तर ते फूल अपूर्णपुष्प (Incomplete Flower) समजले जाते. केसरमंडल व किंज - मंडल ही दोन्ही मंडले एकाच फुलात असतात. त्याला द्विलिंगी (Hermaphrodite – bisexual) फूल असे म्हणतात. परंतु दोन्ही मंडलापैकी एक जरी मंडल कमी असले तर त्याला एकलिंगी (Unisexual) फूल असे म्हणतात. मग ते फूल केशरपुष्प (Staminate – male), अगर किंजी पुष्प (Pistillate – female) म्हणून ओळखले जाते. जर कोणत्याही फुलात दोन्ही (केसर किंवा किंज मंडले) नसली तर ते फूल वन्ध्यपुष्प समजले जाते (Neuter).[[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|thumb|फुले]] फुलाचे उपयोग सुशोभीकरणासाठी, पूजेसाठी व कीटकांना अन्न म्हणून होतो. फुले निरनिराळ्या रंगांची, रंगांच्या छटांची असतात. भारतातील सुहासिनी सण त्योहाराच्या वेळी फुले केसात माळतात. फुलात चार प्रकारची रंगद्रव्ये आढळतात. जनुकीय गुणधर्म फुलात निरनिराळी रंगद्रव्ये तयार करण्यास कारणीभूत ठरतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/kutumbkatta-news/tree-different-colour-flower-akp-94-2077420/|title=वनस्पतींना निरनिराळ्या रंगांची फुले कशी येतात?|दिनांक=2020-02-06|संकेतस्थळ=लोकसत्ता|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-06}}</ref> # क्लोरोफिल - हरित रंगद्रव्य # कॅरेटिनॉइड्स - पिवळा, नारंगी, लाल रंग # ॲंथोसायनीन - लाल, जांभळा, निळा, आमसुली रंगद्रव्ये # बेटालेंन्स - लाल-पिवळा == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Flower Rangoli design.jpg|[[दिवाळी|दिवाळीसाठी]] काढलेली फुलांची [[रांगोळी]] चित्र:Yellow Flower from India.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Yellow Flower from India 1.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Sadafuli flower.jpg|सदाफुलीचे फूल चित्र:Tulsi flowers.jpg|तुळस चित्र:Buch flower from India.jpg|बुचाचे फूल </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:वनस्पतीचे भाग]] dj68spyvyvx7apc0d571px4f1r3g61g 2694518 2694472 2026-07-15T07:38:25Z ~2026-39707-40 185300 /* */ 2694518 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''फूल''' हे फुलझाडांमधील [[प्रजनन|प्रजननाचा]] अवयव आहे. फुलामध्ये [[पुंकेसर]] व [[स्त्रीकेसर]] असतात व कीटकांना आकर्षित करण्यासाठी आकर्षक, रंगीबेरंगी पाकळ्या असतात. काही फुलांमध्ये [[मध]] देखील असते. फुलांचा छान [[वास]] येतो. फूल हे सुंदर असतात त्यामुळे ते लोकांना आवडतात. फूल झाडाच्या स्त्री व पुरुष बीजाचे मीलन घडवून आणण्यास मदत करतात व त्यानंतर फळाची निर्मिती होते. फुलांचा उपयोग देवासाठी, केसात माळण्यासाठी, त्योहारासाठी करतात. वेगवेगळ्या देवाला वेगवेगळी फुले अरपण केली जातात, अनेक फुलांच्या समूहाला '''[[फुलोरा]]''' असे म्हणतात. [[चित्र:लिलिची फुले.JPG‎|thumb|वसंत ऋतुमध्ये फुललेली जांभळ्या लिलिची फुले]] अनंत काळापासून फुलणारी विविधरंगी, विविधढंगी फुले आपल्या सौंदर्याने केवळ पशुपक्ष्यांना आणि किंटकांनाच नव्हे तर माणसालाही नेहमीच मोहात पाडत आली आहेत. काही फुलांचा रंग, काहींचा आकार, तर काहींचा सुगंध तर काहींचे सगळेच [[गुण]] निसर्गातील विविध घटकांना आकर्षित करणारे असतात. शास्त्रीयदॄष्ट्या फूल म्हणजे वनस्पतींचे [[प्रजनन|पुनरुत्पादनाचे]] रचनात्मक अवयव होय. अंकुराचा मुख्यत्वेकरून पुनरुत्पादनाकरिता रूपांतरीत भाग. [[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|इवलेसे|पिवळी फुले]] == फुलांची रचना == काही [[वनस्पती]]त खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला 'फुलोरा' (Inflorescence) म्हणतात. फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे. # अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence) - या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात. उदाहरणार्थ: पळस, गुलमोहर, शंकासूर, पिचकारी [[चित्र:Spathodea_campanulata.JPG|इवलेसे|अकुंठित फुलोरा-पिचकारी]] # कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence) - कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई. [[चित्र:JasminumSambac3.jpg|इवलेसे|कुंठित फुलोरा-मोगरा]] == फुलांचे अवयव == फुलांचे अवयव मुख्यत्वे चार मंडलांमधे रचलेले असतात, त्यातील वरील दोन मंडले प्रजोत्पतीचे काम करतात व खालील दोन मंडले त्यांना मदतगार म्हणून काम करतात. [[चित्र:Flower_parts.JPG|इवलेसे|फुलांची रचना]] * पहिले मंडल: Calyx पुष्पकोश – संदल मंडल # हे सर्वात खालचे मंडळ असून ते फुलाच्या देठाच्या टोकाशी रचलेले असते. # त्याच्या पाकळ्यांना संदले म्हणतात. (Sepals) # या पाकळ्या बहुतकरून हिरव्या रंगाच्या असतात, परंतु काही वेळा रंगीत देखील असतात त्यांना दलाभ (petaloid calyx) असे म्हणतात. # पुष्पकोश किंवा संदल मंडल मुख्यत्वे आतील प्रजोत्पादन करणाऱ्या परागकोश आणि जायांग या अवयवांच्या संरक्षणाचे काम करतात. * दुसरे मंडल: Corolla -प्रदल मंडल, पुष्पमुकुट # हे संदल मंडलाच्या आतील बाजूस असते. # ह्याच्या पाकळ्यांना प्रदल (petal) असे म्हणतात. # बहुतांशी प्रदले ही रंगीबेरंगी असतात. # किटकांना किंवा पक्ष्यांना परागीभवनासाठी आकर्षित करण्याचे कार्य प्रदले करतात. * तिसरे मंडल : Androecium केसरमंडल, पुंकेसर मंडल # हे तिसरे मंडल प्रदल मंडलाच्या आतल्या बाजूला असते. याला पुंकेसर मंडल असे म्हणतात. # ज्या भागांचे हे मंडल बनलेले असते त्याला केसरदल (Stamens) असे म्हणतात. केसरदलाचे तीन भाग असतात: # केसरतंतू – (Filament) # परागकोश Anthers: परागकोशात चार परागकोष्ठ, प्रत्येक परागकोष्ठात असंख्य परागकण असतात. परागकोश (परागाशय) Anthers, pollen sac, परागकोष्ठ Pollen graim. # संधानी Connective (संयोगिका). * चौथे मंडल: Gynoecium जायांग # याला स्त्री किजमंडल असेही म्हणतात. # ज्या भागांचे हे बनलेले असते त्याला किंज (Carpel) असे म्हणतात. किंजमंडलाचे सुद्धा तीन भाग असतात. # किंजपुट (Ovary) - किंजपुटामध्ये अतिलहान बीजक पर्यण्ड (Ovule) असतो. प्रत्येक बीजकामधे एक लंबवर्तुळाकृती पेशी असते. तिला गर्भकोश किंवा भ्रूण-स्थूल (Embryo sac) असे म्हणतात. # किंजल - कुक्षिवृन्त (Style) # किंजल्क – कुक्षी – (Stigma) एकाच फुलात जेव्हा चारी मंडले असतात त्या वेळी त्या पुष्पाला पूर्णपुष्प (Complete Flowers) असे म्हणतात. पण चारांपैकी एक जरी मंडल कमी असले तर ते फूल अपूर्णपुष्प (Incomplete Flower) समजले जाते. केसरमंडल व किंज - मंडल ही दोन्ही मंडले एकाच फुलात असतात. त्याला द्विलिंगी (Hermaphrodite – bisexual) फूल असे म्हणतात. परंतु दोन्ही मंडलापैकी एक जरी मंडल कमी असले तर त्याला एकलिंगी (Unisexual) फूल असे म्हणतात. मग ते फूल केशरपुष्प (Staminate – male), अगर किंजी पुष्प (Pistillate – female) म्हणून ओळखले जाते. जर कोणत्याही फुलात दोन्ही (केसर किंवा किंज मंडले) नसली तर ते फूल वन्ध्यपुष्प समजले जाते (Neuter).[[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|thumb|फुले]] फुलाचे उपयोग सुशोभीकरणासाठी, पूजेसाठी व कीटकांना अन्न म्हणून होतो. फुले निरनिराळ्या रंगांची, रंगांच्या छटांची असतात. भारतातील सुहासिनी सण त्योहाराच्या वेळी फुले केसात माळतात. फुलात चार प्रकारची रंगद्रव्ये आढळतात. जनुकीय गुणधर्म फुलात निरनिराळी रंगद्रव्ये तयार करण्यास कारणीभूत ठरतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/kutumbkatta-news/tree-different-colour-flower-akp-94-2077420/|title=वनस्पतींना निरनिराळ्या रंगांची फुले कशी येतात?|दिनांक=2020-02-06|संकेतस्थळ=लोकसत्ता|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-06}}</ref> # क्लोरोफिल - हरित रंगद्रव्य # कॅरेटिनॉइड्स - पिवळा, नारंगी, लाल रंग # ॲंथोसायनीन - लाल, जांभळा, निळा, आमसुली रंगद्रव्ये # बेटालेंन्स - लाल-पिवळा == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Flower Rangoli design.jpg|[[दिवाळी|दिवाळीसाठी]] काढलेली फुलांची [[रांगोळी]] चित्र:Yellow Flower from India.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Yellow Flower from India 1.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Sadafuli flower.jpg|सदाफुलीचे फूल चित्र:Tulsi flowers.jpg|तुळस चित्र:Buch flower from India.jpg|बुचाचे फूल </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:वनस्पतीचे भाग]] sfkefn2nl16aqhap3b0lwog7fr4cjt8 2694531 2694518 2026-07-15T07:41:27Z ~2026-39707-40 185300 /* */ 2694531 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''फूल''' हे फुलझाडांमधील [[प्रजनन|प्रजननाचा]] अवयव आहे. फुलामध्ये [[पुंकेसर]] व [[स्त्रीकेसर]] असतात व कीटकांना आकर्षित करण्यासाठी आकर्षक, रंगीबेरंगी पाकळ्या असतात. काही फुलांमध्ये [[मध]] देखील असते. फुलांचा छान [[वास|सुगंध]] येतो. फूल हे सुंदर असतात त्यामुळे ते लोकांना आवडतात. फूल झाडाच्या स्त्री व पुरुष बीजाचे मीलन घडवून आणण्यास मदत करतात व त्यानंतर फळाची निर्मिती होते. फुलांचा उपयोग देवासाठी, केसात माळण्यासाठी, त्योहारासाठी करतात. वेगवेगळ्या देवाला वेगवेगळी फुले अरपण केली जातात, अनेक फुलांच्या समूहाला '''[[फुलोरा]]''' असे म्हणतात. [[चित्र:लिलिची फुले.JPG‎|thumb|वसंत ऋतुमध्ये फुललेली जांभळ्या लिलिची फुले]] अनंत काळापासून फुलणारी विविधरंगी, विविधढंगी फुले आपल्या सौंदर्याने केवळ पशुपक्ष्यांना आणि किंटकांनाच नव्हे तर माणसालाही नेहमीच मोहात पाडत आली आहेत. काही फुलांचा रंग, काहींचा आकार, तर काहींचा सुगंध तर काहींचे सगळेच [[गुण]] निसर्गातील विविध घटकांना आकर्षित करणारे असतात. शास्त्रीयदॄष्ट्या फूल म्हणजे वनस्पतींचे [[प्रजनन|पुनरुत्पादनाचे]] रचनात्मक अवयव होय. अंकुराचा मुख्यत्वेकरून पुनरुत्पादनाकरिता रूपांतरीत भाग. [[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|इवलेसे|पिवळी फुले]] == फुलांची रचना == काही [[वनस्पती]]त खोडाच्या टोकावर किंवा पानाच्या खाचेत एकच फूल येते. काही वनस्पतींत त्याच जागी अनेक फुले येऊन फुलांची गुच्छासारखी रचना तयार होते तिला 'फुलोरा' (Inflorescence) म्हणतात. फुलोऱ्यातील फुलांच्या उमलण्याच्या दिशेवरून त्याची दोन मुख्य प्रकारांत विभागणी केलेली आहे. # अकुंठित फुलोरा (Racemose Inflorescence) - या प्रकारच्या फुलोऱ्यात अक्षाच्या टोकावर नवीन फुले येतात आणि आधी उमललेली फुले पुष्पवृन्ताच्या किंवा अक्षाच्या खालच्या बाजूला असतात. उदाहरणार्थ: पळस, गुलमोहर, शंकासूर, पिचकारी [[चित्र:Spathodea_campanulata.JPG|इवलेसे|अकुंठित फुलोरा-पिचकारी]] # कुंठित फुलोरा (Cymose Inflorescence) - कुंठित फुलोऱ्यात अक्षाच्या तळाला नवीन फूल उमलते त्यामुळे पुष्पवृन्ताची वाढ तिथेच कुंठित होते. उदाहरणार्थ: मोगरा, जाई, जुई. [[चित्र:JasminumSambac3.jpg|इवलेसे|कुंठित फुलोरा-मोगरा]] == फुलांचे अवयव == फुलांचे अवयव मुख्यत्वे चार मंडलांमधे रचलेले असतात, त्यातील वरील दोन मंडले प्रजोत्पतीचे काम करतात व खालील दोन मंडले त्यांना मदतगार म्हणून काम करतात. [[चित्र:Flower_parts.JPG|इवलेसे|फुलांची रचना]] * पहिले मंडल: Calyx पुष्पकोश – संदल मंडल # हे सर्वात खालचे मंडळ असून ते फुलाच्या देठाच्या टोकाशी रचलेले असते. # त्याच्या पाकळ्यांना संदले म्हणतात. (Sepals) # या पाकळ्या बहुतकरून हिरव्या रंगाच्या असतात, परंतु काही वेळा रंगीत देखील असतात त्यांना दलाभ (petaloid calyx) असे म्हणतात. # पुष्पकोश किंवा संदल मंडल मुख्यत्वे आतील प्रजोत्पादन करणाऱ्या परागकोश आणि जायांग या अवयवांच्या संरक्षणाचे काम करतात. * दुसरे मंडल: Corolla -प्रदल मंडल, पुष्पमुकुट # हे संदल मंडलाच्या आतील बाजूस असते. # ह्याच्या पाकळ्यांना प्रदल (petal) असे म्हणतात. # बहुतांशी प्रदले ही रंगीबेरंगी असतात. # किटकांना किंवा पक्ष्यांना परागीभवनासाठी आकर्षित करण्याचे कार्य प्रदले करतात. * तिसरे मंडल : Androecium केसरमंडल, पुंकेसर मंडल # हे तिसरे मंडल प्रदल मंडलाच्या आतल्या बाजूला असते. याला पुंकेसर मंडल असे म्हणतात. # ज्या भागांचे हे मंडल बनलेले असते त्याला केसरदल (Stamens) असे म्हणतात. केसरदलाचे तीन भाग असतात: # केसरतंतू – (Filament) # परागकोश Anthers: परागकोशात चार परागकोष्ठ, प्रत्येक परागकोष्ठात असंख्य परागकण असतात. परागकोश (परागाशय) Anthers, pollen sac, परागकोष्ठ Pollen graim. # संधानी Connective (संयोगिका). * चौथे मंडल: Gynoecium जायांग # याला स्त्री किजमंडल असेही म्हणतात. # ज्या भागांचे हे बनलेले असते त्याला किंज (Carpel) असे म्हणतात. किंजमंडलाचे सुद्धा तीन भाग असतात. # किंजपुट (Ovary) - किंजपुटामध्ये अतिलहान बीजक पर्यण्ड (Ovule) असतो. प्रत्येक बीजकामधे एक लंबवर्तुळाकृती पेशी असते. तिला गर्भकोश किंवा भ्रूण-स्थूल (Embryo sac) असे म्हणतात. # किंजल - कुक्षिवृन्त (Style) # किंजल्क – कुक्षी – (Stigma) एकाच फुलात जेव्हा चारी मंडले असतात त्या वेळी त्या पुष्पाला पूर्णपुष्प (Complete Flowers) असे म्हणतात. पण चारांपैकी एक जरी मंडल कमी असले तर ते फूल अपूर्णपुष्प (Incomplete Flower) समजले जाते. केसरमंडल व किंज - मंडल ही दोन्ही मंडले एकाच फुलात असतात. त्याला द्विलिंगी (Hermaphrodite – bisexual) फूल असे म्हणतात. परंतु दोन्ही मंडलापैकी एक जरी मंडल कमी असले तर त्याला एकलिंगी (Unisexual) फूल असे म्हणतात. मग ते फूल केशरपुष्प (Staminate – male), अगर किंजी पुष्प (Pistillate – female) म्हणून ओळखले जाते. जर कोणत्याही फुलात दोन्ही (केसर किंवा किंज मंडले) नसली तर ते फूल वन्ध्यपुष्प समजले जाते (Neuter).[[चित्र:Blume_mit_Schmetterling_und_Biene_1uf.JPG|thumb|फुले]] फुलाचे उपयोग सुशोभीकरणासाठी, पूजेसाठी व कीटकांना अन्न म्हणून होतो. फुले निरनिराळ्या रंगांची, रंगांच्या छटांची असतात. भारतातील सुहासिनी सण त्योहाराच्या वेळी फुले केसात माळतात. फुलात चार प्रकारची रंगद्रव्ये आढळतात. जनुकीय गुणधर्म फुलात निरनिराळी रंगद्रव्ये तयार करण्यास कारणीभूत ठरतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/kutumbkatta-news/tree-different-colour-flower-akp-94-2077420/|title=वनस्पतींना निरनिराळ्या रंगांची फुले कशी येतात?|दिनांक=2020-02-06|संकेतस्थळ=लोकसत्ता|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-06}}</ref> # क्लोरोफिल - हरित रंगद्रव्य # कॅरेटिनॉइड्स - पिवळा, नारंगी, लाल रंग # ॲंथोसायनीन - लाल, जांभळा, निळा, आमसुली रंगद्रव्ये # बेटालेंन्स - लाल-पिवळा == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Flower Rangoli design.jpg|[[दिवाळी|दिवाळीसाठी]] काढलेली फुलांची [[रांगोळी]] चित्र:Yellow Flower from India.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Yellow Flower from India 1.jpg|झेंडूचे फूल चित्र:Sadafuli flower.jpg|सदाफुलीचे फूल चित्र:Tulsi flowers.jpg|तुळस चित्र:Buch flower from India.jpg|बुचाचे फूल </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:वनस्पतीशास्त्र]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] [[वर्ग:वनस्पतीचे भाग]] ixmihh1ruhrgz5cqf1suny3ky5782xt 0 37842 2694451 2603795 2026-07-15T05:20:32Z ~2026-39696-83 185258 /* */ 2694451 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Animalia_diversity.jpg|thumb|प्राण्यांमधील विविधता]] प्राणी म्हणजे [[अन्न]] मिळविणे व इतर कारणांसाठी हालचाल करु शकणारे बहुपेशी [[सजीव]] आहेत. सजीव स्वतःची वाढ करण्याची आणि स्वतःचे संरक्षण करण्याची खटपट करतात आणि हेच त्यांच्या जिवंतपणाचे गमक आहे. प्रत्येक जीव आपल्यापासून दुसरा जीव उत्पन्न करतो हे सुद्धा जिवंतपणाचे लक्षण आहे. प्रत्येक सजीवाला आपल्या दैनंदिन क्रिया करण्यासाठी अन्न मिळवावे लागते. अन्न प्राशन करणे आणि प्राशन केलेल्या अन्नातून आवश्यक गोष्टी निघून गेल्यावर त्याज्य द्रव्ये टाकून देणे ही पण सजीव असण्याची ओळख आहे.यात समागम होते. '''[[वनस्पतीसृष्टी]]''' (वानसकोटी, Plant Kingdom) आणि '''प्राणीसृष्टी''' (प्राणीकोटी Animal Kingdom) असे सजीवांचे दोन मोठे वर्ग (कोटी) होतात. या दोन्ही कोटीमध्ये परिसंघ (Phylum), परिवर्ग (Class), श्रेणी (Order), कूल (Family), गोत्र (Genus), जाती (Specie), उपजाती (Sub specie) असे विभाग क्रमाने येतात. प्राणीसृष्टीत खालील दहा परिसंघ आहेत :- * [[:वर्ग:प्राणू|प्राणू]] (Protozoa) * [[:वर्ग:छिद्रवंत (प्राणी)|छिद्रवंत]] (Porifera) * [[:वर्ग:कुहरवंत (प्राणी)|कुहरवंत]] (Coelenterata) * [[:वर्ग:चिप्पकृमी|चिप्पकृमी]] (Platyhelminthes) * [[:वर्ग:वृत्तकृमी|वृत्तकृमी]] (Nematoda) * [[:वर्ग:कंकणी (प्राणी)|कंकणी]] (Annelida) * [[:वर्ग:खंडशाख (प्राणी)|खंडशाख]] (Arthropoda) * [[:वर्ग:मृदुकायकवची|मृदुकायकवची]] (Mollusca) * [[:वर्ग:कंटकीट (प्राणी)|कंटकीट]] (Echinodermata) * [[:वर्ग:कशावंत (प्राणी)|कशावंत]] (Chordata) {{विस्तार}} [[वर्ग:प्राणी| ]] [[वर्ग:सजीव]] [[वर्ग:जीवशास्त्र]] mdhyv63ca4vbplorgn33nd1mh416i1a 0 39671 2694563 2619511 2026-07-15T10:21:54Z Nitin.kunjir 4684 /* सांघिक विजय, पराभव, बरोबरी आणि अनिर्णित सामने */ 2694563 wikitext text/x-wiki {{एकत्रीकरण|एकदिवसीय क्रिकेट सामन्यांमधील विक्रमांची यादी}} [[File:Sachin at Castrol Golden Spanner Awards.jpg|thumb|[[सचिन तेंडुलकर]] हा एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक धावा करणारा तसेच दुसरा सर्वाधिक शतके झळकावणारा फलंदाज आहे]] [[File:MuralitharanBust2004IMG.JPG|thumb|right|alt= मुथिया मुरलीधरन|[[मुथिया मुरलीधरन]] हा एकदिवसीय क्रिकेट मध्ये सर्वाधिक गडी बाद करणारा गोलंदाज आहे]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट]] हा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]चे [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पुर्ण सदस्य|पूर्ण सभासद]] असलेल्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघ आणि एकदिवसीय दर्जा प्राप्त अग्रमानांकित चार [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा असलेले सहयोगी सदस्य|असोसिएट संघां]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=अधिकृत क्रिकेटचे प्रकार |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समीती |दुवा=http://l.yimg.com/t/icccricket/pdfs/classification-of-official-cricket-july-2008.pdf |format=पीडीएफ |ॲक्सेसदिनांक=१२ ऑगस्ट २००९|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20110929114225/http://l.yimg.com/t/icccricket/pdfs/classification-of-official-cricket-july-2008.pdf |विदा दिनांक=१९ जून २०१९|मृतदुवा=yes |df=dmy-all }}</ref> दरम्यान खेळला जाणारा क्रिकेट सामन्यांचा प्रकार आहे.एकदिवसीय क्रिकेटच्या एका डावात मर्यादित षटके असतात, पूर्वी ५५ ते ६० षटके असणारे सामने आता प्रत्येकी ५० षटकांचे खेळविण्यात येतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=कसोटी आणि एकदिवसीय क्रिकेटमधील फरक |दुवा=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4180708.stm |प्रकाशक=BBC Sport |ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २०१९ |दिनांक=६ सप्टेंबर २००५ |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919155446/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4180708.stm |url-status=dead }}</ref> एकदिवसीय क्रिकेट हे [[लिस्ट - अ सामने|लिस्ट – अ क्रिकेट]] असल्याने, एकदिवसीय सामन्यांतील आकडेवारी ही लिस्ट-अ विक्रमांमध्ये ग्राह्य धरली जाते. इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलिया दरम्यान जानेवारी १९७१ मध्ये खेळवला गेलेला सामना सर्वात सुरुवातीचा एकदिवसीय सामना समजला जातो; तेव्हा पासून आजवर २६ देशांदरम्यान ४००० पेक्षा जास्त आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळवले गेले आहेत. काही अंशी एकदिवसीय क्रिकेट खेळणाऱ्या देशांच्या संख्येत वाढ होण्यामुळे आणि त्या देशांच्या क्रिकेट मंडळांनी क्रिकेटच्या वाढत्या लोकप्रियतेसह आपली महसूल वाढवण्याचा प्रयत्न केल्यामुळे, सामन्यांची संख्या वाढली आहे. विजयांच्या टक्केवारीचा विचार करता [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा संघ ([[आशिया XI क्रिकेट संघ]] सोडून, ज्यांचे फक्त सात सामने झाले आहेत) एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक यशस्वी संघ आहे. २०१७ मध्ये त्यांनी ऑस्ट्रेलियाला मागे टाकले, आणि १९ जून २०१९ पर्यंत त्यांची विजयी टक्केवारी ६३.८७ इतकी होती. याच्या विरुद्ध, तीन संघ असेही आहेत जे आजवर एकही विजय मिळवू शकले नाहीत: [[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]], [[ओमान क्रिकेट संघ|ओमान]], आणि [[युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]], ह्या सर्व संघांचे मिळून केवळ सातच सामने झाले आहेत. [[भारत क्रिकेट संघ|भारतीय]] क्रिकेट खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीत सर्वाधिक १८,४२६ धावा केल्या आहेत, तर ५३४ बळींसह सर्वाधिक गडी बाद करण्याचा विक्रम सध्या [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] फिरकी गोलंदाज [[मुथिया मुरलीधरन]]च्या नावावर आहे. यष्टीरक्षण करताना सर्वाधिक ४८२ गडी बाद करण्याचा विक्रम श्रीलंकेच्या [[कुमार संघकारा]]च्या नावावर आहे. तर सर्वाधिक झेल घेण्याचा विक्रम श्रीलंकेच्याच [[महेला जयवर्धने]] ह्याने केला आहे. ==याद्यांचे मापदंड== सर्वसाधारणपणे प्रत्येक प्रकाराच्या यादीमध्ये पहिल्या पाच विक्रमांचा समावेश आहे. (पाचपैकी शेवटच्या स्थानासाठी बरोबरी असलेले आणि असे सर्व विक्रम नोंद केलेले असल्यास अशी यादी वगळून). ==यादी संकेत== '''संघ संकेत''' * (३००-३) असे दर्शवितात की संघाने ३ फलंदाज गमावून ३०० धावा केल्या आणि षटके टाकून संपल्यामुळे किंवा उर्वरित षटके टाकता न आल्याने किंवा धावांचा यशस्वी पाठलाग केल्यामुळे संघाचा डाव संपुष्टात आला आहे. * (३००) असे दर्शवितात की संघाने ३०० धावा केल्या आणि सर्व फलंदाज बाद झाले, किंवा एक अथवा एकापेक्षा जास्त फलंदाज फलंदाजी करू शकले नाहीत व इतर सर्व गडी बाद झाले. '''फलंदाजी संकेत''' * (१००*) असे दर्शवितात की फलंदाजाने १०० धावा केल्या आणि तो नाबाद राहीला. * (१७५) असे दर्शवितात की फलंदाजाने १७५ धावा केल्या आणि त्यानंतर तो बाद झाला. '''गोलंदाजी संकेत''' * (५-४०) दर्शवितात की फलंदाजाने ४० धावा देऊन ५ गडी बाद केले. * (४९.५ षटके) दर्शवितात की (प्रत्येकी ६ चेंडूंची) ४९ षटके पूर्ण झाली आणि एक षटक केवळ ५ चेंडू टाकून अपूरे राहीले. '''सध्या खेळणारे खेळाडू''' * सध्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळणारे विक्रमवीर खेळाडू ‡ ह्या चिन्हाने दर्शविले आहेत (म्हणजे त्यांचे विक्रम बदलू शकतात). '''मोसम''' * बहुतेक देशांमध्ये उन्हाळ्याच्या मोसमात क्रिकेट खेळले जाते. ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका, भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका, बांगलादेश, झिम्बाब्वे आणि वेस्ट इंडीज मध्ये त्यामुळे हा मोसम दोन कॅलेंडर वर्षांत विभागला जातो, आणि त्यामुळे रुढीनुसार असा मोसम (उदा.) "२००८-०९" असा दाखवला जातो. इंग्लंडमधील क्रिकेट मोसम एकेरी वर्ष कालावधी म्हणून दाखवला जातो. ''उदा.'' "२००९". आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका किंवा स्पर्धा ह्या कमी कालावधी मध्ये खेळवल्या जातात, आणि [[क्रिकइन्फो]], "मे ते सप्टेंबर मध्ये सुरू झालेल्या स्पर्धा ह्या संबंधित एका वर्षात तर ऑक्टोबर ते एप्रिल मध्ये खेळविल्या जाणाऱ्या स्पर्धा त्यावेळच्या दुहेरीवर्ष मोसमानुसार दाखवतात".<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/engine/current/series/index.html|title=सामना/मलिका आर्काईव्ह|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> विक्रमांच्या यादीत, दोन वर्षांचा कालावधी असे दर्शवितो की सदर विक्रम वरती नमूद केलेल्या देशांमधील स्थानिक मोसमात केला गेला आहे. == सांघिक विक्रम == ===सांघिक विजय, पराभव, बरोबरी आणि अनिर्णित सामने=== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" !संघ!!पहिला ए.दि. सामना!!सामने!!विजय!!पराभव!!बरोबरी!!अनिर्णित!!विजयी टक्केवारी |- | style="text-align:left;"|{{cr|AFG|variant=२०१३}}|| १९ एप्रिल २००९ || १८४ || ८९ || ८८ || १ || ६ || ५०.२८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|USA}} || १० सप्टेंबर २००४ || ८२ || ४३ || ३६ || ३ || ० || ५४.२६ |- | style="text-align:left;"|[[आफ्रिका XI क्रिकेट संघ|आफ्रिका XI]]|| १७ ऑगस्ट २००५ || ६ || १ || ४ || ० || १ || २०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|IRE}} || १३ जून २००६|| २१० || ८३ || १०८ || ३ || १६ || ४३.५५ |- | style="text-align:left;"|[[आयसीसी सुपर सिरिज, २००५|आयसीसी विश्व XI]]|| १० जानेवारी २००५ || ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- | style="text-align:left;"|[[आशिया XI क्रिकेट संघ|आशिया XI]] || १० जानेवारी २००५ || ७ || ४|| २ || ० || १ || ६६.६६ |- | style="text-align:left;"|{{cr|ENG}} || ५ जानेवारी १९७१|| ८२४ || ४०९ || ३७५ || ९ || ३१ || ५२.१४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|AUS}} || ५ जानेवारी १९७१|| १०२५ || ६१९ || ३६२ || ९ || ३५ || ६२.९७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|OMA|size=23px}} || २७ एप्रिल २०१९ || ७२ || ३६ || ३२ || १ || ३ || ५२.८९ |- | style="text-align:left;"|{{cr|CAN}} || ९ जून १९७९ || १११ || २९ || ७७ || १ || ४ || २७.५७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|KEN}} || १८ फेब्रुवारी १९९६|| १५४ || ४२ || १०७ || ० || ५ || २८.१८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|ZIM}} || ९ जून १९८३|| ५८६ || १५७ || ४०५ || ८ || १६ || २८.२४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|RSA}} || १० नोव्हेंबर १९९१|| ६९८ || ४२१ || २५० || ६ || २१ || ६२.६२ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NAM}} || १० फेब्रुवारी २००३|| ७५ || ३३ || ३९ || १ || २ || ४५.८९ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NED}} || १७ फेब्रुवारी १९९६ || १४९ || ५५ || ८६ || २ || ६ || ३९.१६ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NEP}} || १ ऑगस्ट २०१८ || ८९ || ४४ || ४२ || १ || २ || ५१.१४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NZL}} || ११ फेब्रुवारी १९७३ || ८५५ || ४०० || ४०४ || ७ || ४४ || ४९.७५ |- | style="text-align:left;"|{{cr|PAK}} || ११ फेब्रुवारी १९७३ || १,००२ || ५२९ || ४४३ || ९ || २१ || ५४.३८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|PNG|size=23px}} || ८ नोव्हेंबर २०१४ || ६६ || १४ || ५१ || १ || ० || २१.९६ |- | style="text-align:left;"|[[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]] || ७ जून १९७५ || ३ || ० || ३ || ० || ० || ०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|BER}} || १७ मे २००६ || ३५ || ७ || २८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|BAN}} || ३१ मार्च १९८६ || ४६७ || १७० || २८६ || १ || १० || ३७.३० |- | style="text-align:left;"|{{cr|IND}} || १३ जुलै १९७४ || १,०७९ || ५७५ || ४५० || १० || ४४ || ५६.०३ |- | style="text-align:left;"|{{cr|WIN}} || ५ सप्टेंबर १९७३ || ९०१ || ४३० || ४२७ || १२ || ३२ || ५०.१७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|SRI}} || ७ जून १९७५ || ९४५ || ४३६ || ४६१ || ६ || ४२ || ४८.६१ |- | style="text-align:left;"|{{cr|UAE}} || १३ एप्रिल १९९४ || १३२ || ४४ || ८७ || १ || ० || ३३.७१ |- | style="text-align:left;"|{{cr|SCO}} || १६ मे १९९९ || १८२ || ८४ || ८७ || १ || १० || ४९.१२ |- | style="text-align:left;"|{{cr|HKG}} || १६ जुलै २००४ || २६ || ९ || १६ || ० || १ || ३६.०० |- class="sortbottom" | colspan="8" | <small>शेवटचे अद्यतन: १४ जुलै २०२६</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक नोंदी–निकाल|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref><br /><small>विजयी टक्केवारीमध्ये अनिर्णित सामने विचारात घेतले गेले नाहीत; बरोबरी झाल्यास अर्धा विजय मोजला गेला आहे.</small> |} === निकाल विक्रम === ==== सर्वात मोठा विजय (धावांनी) ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अंतर ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- ! ३४२ धावा |{{cr|ENG}} (४१४–५) विजयी वि. {{cr|SA}} (७२) |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]], इंग्लंड |७ सप्टेंबर २०२५ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448356.html धावफलक] |- ! ३१७ धावा |{{cr|IND}} (३९०–५) विजयी वि. {{cr|SRI}} (७३) |[[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]], भारत |१५ जानेवारी २०२३ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348645.html धावफलक] |- ! ३०९ धावा |{{cr|AUS}} (३९९–८) विजयी वि. {{cr|NED}} (९०) || [[अरुण जेटली मैदान]], [[दिल्ली]], भारत|| २५ ऑक्टोबर २०२३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384415.html धावफलक] |- ! ३०४ धावा |{{cr|ZIM}} (४०८–६) विजयी वि. {{cr|USA}} (१०४) || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]], झिम्बाब्वे|| २६ जून २०२३|| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377762.html धावफलक] |- ! ३०२ धावा |{{cr|IND}} (३५७–८) विजयी वि. {{cr|SRI}} (५५) || [[वानखेडे मैदान]], [[मुंबई]], भारत|| २ नोव्हेंबर २०२३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384424.html धावफलक] |- | colspan="5" | <small>शेवटचे अद्यतन: १० ऑक्टोबर २०२५</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283902.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात मोठा विजय (धावांनी)|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात मोठा विजय (उरलेले चेंडू) ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अंतर ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- ! २७७ चेंडू† | {{cr|ENG}} (४६–२) विजयी वि. {{cr|CAN}} (४५) || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]], इंग्लंड || १३ जून १९७९ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html धावफलक] |- ! २७४ चेंडू | {{cr|SRI}} (४०–१) विजयी वि. {{cr|ZIM}} (३८) || [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]], श्रीलंका || ८ डिसेंबर २००१ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- ! २७२ चेंडू | {{cr|SRI}} (३७–१) विजयी वि. {{cr|CAN}} (३६) || [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]], दक्षिण आफ्रिका|| १९ फेब्रुवारी २००३ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65252.html धावफलक] |- ! २६८ चेंडू | {{cr|NEP}} (३६–२) विजयी वि. {{cr|USA}} (३५) || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]], नेपाळ|| १२ फेब्रुवारी २०२० || [https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- ! २६४ चेंडू | {{cr|NZL}} (९५–०) विजयी वि. {{cr|BAN}} (९३) || [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर]], [[क्विन्सटाऊन]], न्यू झीलंड|| ३१ डिसेंबर २००७ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/300428.html धावफलक] |- | colspan=5 | <small>शेवटचे अद्यतन: १५ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283271.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात मोठा विजय (उरलेले चेंडू)|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०१९}}</ref><br />†हा सामना प्रत्येकी ६० षटकांचा खेळवला गेला होता |} ==== सर्वाधिक विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) ==== पाठलाग करणाऱ्या संघांनी ५७ वेळा १० गडी राखून विजय मिळवला आहे, ज्यात वेस्ट इंडीजने १० वेळा या फरकाने विजय मिळवला आहे.<ref name="ODI Records – Largest margin of the win (wickets)">{{cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283279.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय विक्रम – सर्वात मोठ्या फरकाने विजय (गडी राखून)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== धावांचा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- | ४३८–९ (४९.५ षटके) || {{cr|RSA}} || {{cr|AUS}} || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] || १२ मार्च २००६ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- | ३७२–६ (४९.२ षटके) || {{cr|RSA}} || {{cr|AUS}} || [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|दरबान]] || ५ ऑक्टोबर २०१६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936139.html धावफलक] |- | ३६४–४ (४८.४ षटके) || {{cr|ENG}} || {{cr|WIN}} || [[केन्सिंग्टन ओव्हल|ब्रिजटाउन]] || २० फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158066/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-wi-2018-19.html धावफलक] |- | ३६२–१ (४३.३ षटके) || {{cr|IND}} || {{cr|AUS}} || [[सवाई मानसिंह मैदान|जयपूर]] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || [http://www.espncricinfo.com/india-v-australia-2013-14/engine/match/647251.html धावफलक] |- | ३५९–६ (४७.५ षटके) || {{cr|AUS}} || {{cr|IND}} || [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान|मोहाली]] || १० मार्च २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168245.html धावफलक] |- | colspan="6" | <small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–दुसऱ्या डावात फलंदाजी करताना सर्वोच्च धावसंख्या|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/93518.html|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (धावांनी) ==== प्रथम फलंदाजी करणाऱ्या संघांद्वारे विजयाचा सर्वात कमी फरक म्हणजे एक धाव, जी ३३ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये गाठली गेली आहे. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक सहा वेळा या एका धावेच्या फरकाने सामने जिंकले आहेत.<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283920.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सर्वात लहान विजय (धावांनी)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (उरलेले चेंडू) ==== दुसऱ्या क्रमांकावर फलंदाजी करणाऱ्या संघांनी त्यांच्या डावाच्या शेवटच्या चेंडूवर ३७ वेळा विजय मिळवला असून, दक्षिण आफ्रिकेने अशाप्रकारे सर्वाधिक ७ वेळा विजय मिळवला आहे. <ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283930.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सामन्याच्या शेवटच्या चेंडूवर जिंकणे|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) ==== १ गडी राखून विजय हा विजयाचा सर्वात कमी फरक आहे, ज्याने ६६ एकदिवसीय सामने निकाली काढले आहेत. वेस्ट इंडीज सर्वाधिक १२ वेळा असा विजय नोंदवला आहे. <ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283253.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सर्वात लहान विजय (गडी राखून)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी धावांचा यशस्वी बचाव ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !बचाव करणारा संघ !विरोधी संघ !स्थळ !दिनांक !धावफलक |- |१२५ |{{cr|IND}} |{{cr|PAK}} (८७, ३२.५ षटके) |[[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] |२ मार्च १९८५ |[https://www.espncricinfo.com/series/60851/scorecard/65732/india-vs-pakistan-1st-match-rothmans-four-nations-cup-1984-85 धावफलक] |- |१२७ |{{cr|ENG}} |{{cr|WIN}} (१२५, ४८.२ षटके) |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] |४ फेब्रुवारी १९८१ |[https://www.espncricinfo.com/series/17039/scorecard/64176/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-west-indies-1980-81 धावफलक] |- | rowspan="2" |१२९ |{{cr|ZIM}} |{{cr|AFG|variant=२०१३}} (१२६, २९.३ षटके) |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |२१ फेब्रुवारी २०१७ |[https://www.espncricinfo.com/series/10934/scorecard/1079248/zimbabwe-vs-afghanistan-3rd-odi-zim-v-afg-2016-17 धावफलक] |- |{{cr|SA}} |{{cr|ENG}} (११५, ४३.४ षटके) |[[बफेलो पार्क, ईस्ट लंडन|बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] |१९ जानेवारी १९९६ |[https://www.espncricinfo.com/series/16250/scorecard/64516/south-africa-vs-england-6th-odi-england-tour-of-south-africa-1995-96 धावफलक] |- |१३१ |{{cr|AFG|variant=२०१३}} |{{cr|ZIM}} (८२, ३०.५ षटके) |[[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] |२५ डिसेंबर २०१५ |[https://www.espncricinfo.com/series/8398/scorecard/953335/afghanistan-vs-zimbabwe-1st-odi-zimbabwe-tour-of-united-arab-emirates-2015-16 धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="6" |''पात्रता: ज्या सामन्यांमध्ये षटके कमी झाली नाहीत अशा केवळ पूर्ण झालेल्या डावांचा समावेश.'' <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{Cite web|url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchUnlikelyWin_ODI.asp?Stat=1|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट - पहिल्या डावात कमी धावसंख्येनंतर विजय|website=www.howstat.com|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ==== सर्वाधिक सलग विजय ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! विजय ! संघ ! पहिला विजय ! शेवटचा विजय |- | २१ || {{cr|AUS}} || {{cr|ENG}} होबार्ट येथे, ११ जानेवारी २००३ || {{cr|WIN}} पोर्ट ऑफ स्पेन येथे, २४ मे २००३ |- | rowspan="3" |१२ | {{cr|RSA}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|ENG}} सेंच्युरियन येथे, १३ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|NZL}} पोर्ट एलिझाबेथ येथे, ३० ऑक्टोबर २००५ |- | {{cr|PAK}} || {{cr|IND}} जयपूर येथे, १८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|BAN}} ढाका येथे, ८ जून २००८ |- | {{cr|RSA}} || {{cr|IRE}} बेनोनी येथे, २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|NZL}} हॅमिल्टन येथे, १९ फेब्रुवारी २०१७ |- | rowspan="2" |११ | {{cr|WIN}} || {{cr|ENG}} लॉर्ड्स येथे, ४ जून १९८४ || {{cr|SRI}} पर्थ येथे, २ फेब्रुवारी १९८५ |- | {{cr|AUS}}{{ref|1ब|[ब]}} || {{cr|SCO}} बासेतेरे येथे, १४ मार्च २००७ || {{cr|SRI}} ब्रिजटाऊन येथे, २८ एप्रिल २००७ |- | colspan="4" |''वरील तक्त्यामध्ये अनिर्णित सामने हे पराभव आणि बरोबरी प्रमाणे ग्राह्य धरले आहेत.'' <small>शेवटचे अद्यतन: २० जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/126874.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वाधिक सलग विजय|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २०१९}}</ref> |- | colspan="4" | नोंदी: * {{note|१अ|[अ]}} ही शृंखला अनिर्णित सामन्यानंतर सुरुवात झाली आणि अनिर्णित सामन्याने संपली. इंग्लंड विरुद्धच्या सात सामन्यांच्या मालिकेतील शेवटच्या ७व्या सामन्यात मिळवलेला विजय हा पहिला होता. ६वा एकदिवसीय सामना (आं.ए.दि. २२२५) अनिर्णितावस्थेत संपला, त्याआधी दक्षिण आफ्रिकेने ३रा (आं.ए.दि. २२२१), ४था (आं.ए.दि. २२२३), आणि ५वा (आं.ए.दि. २२२४) एकदिवसीय सामना जिंकला होता. अनिर्णित सामने वगळल्यास सदर शृंखला १५ सामन्यांपर्यंत अबाधित होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61168.html|title=इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००४–०५|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> शेवटचा विजय हा न्यू झीलंड विरुद्ध पाच सामन्यांच्या मालिकेतील ३ऱ्या सामन्यात (आं.ए.दि. २२८९) मिळविलेला होता. ४था सामना (आ.ए.दि. २२९२) अनिर्णित राहिला आणि त्यानंतरचा ५वा सामना (आं.ए.दि. २२९३) तसेच भारताविरुद्धच्या पुढील मालिकेमधील १ला सामना (आं.ए.दि. २२९७) दक्षिण आफ्रिकेने जिंकला, त्यानंतरचा २रा सामन्यात (आं.ए.दि. २२९८) त्यांना पराभव पत्करावा लागला. हे अनिर्णित सामने वगळल्यास दक्षिण आफ्रिकेची विजय शृंखला १७ सामन्यांपर्यंत जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/3.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–दक्षिण आफ्रिका–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> * {{note|1ब|[ब]}} ही शृंखला अनिर्णित सामन्याने संपली. शेवटचा विजय हा [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७ विश्वचषक स्पर्धेतील अंतिम सामन्यातील]] (आं.ए.दि. २५८१) होता. ऑस्ट्रेलियाचा पुढील सामना हा (आं.ए.दि. २६२१) भारताविरुद्धच्या सात सामन्यांच्या मालिकेतील पहिला सामना होता; जो अनिर्णित राहिला. त्यानंतरचे मालिकेतील दोन सामने (आं.ए.दि. २६२३ आणि २६२५) ऑस्ट्रेलियाने जिंकले आणि ४थ्या सामन्यात (आं.ए.दि. २६२७) त्यांचा पराभव झाला. अनिर्णित सामना वगळल्यास, ऑस्ट्रेलियावी विजयी शृंखला १३ सामन्यांची होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/2.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–ऑस्ट्रेलिया–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> |} ==== सर्वाधिक सलग पराभव ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! पराभव ! संघ ! पहिला पराभव ! शेवटचा पराभव |- | २३ || {{cr|BAN}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|WIN}} ढाका येथे, ८ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|RSA}} किंबर्ले येथे, ९ ऑक्टोबर २००२ |- | २२ || {{cr|BAN}} || {{cr|PAK}} मोराटुवा येथे, ३१ मार्च १९८६ || {{cr|IND}} मोहाली येथे, १४ मे १९९८ |- | rowspan="3" | १८ | {{cr|ZIM}} || {{cr|IND}} लेस्टर येथे, ११ जून १९८३ || {{cr|AUS}} होबार्ट येथे, १४ मार्च १९९२ |- | {{cr|BAN}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|RSA}} ब्लुमफॉंटेन येथे, २२ सप्टेंबर २००३ || {{cr|ENG}} ढाका येथे, १२ नोव्हेंबर २००३ |- | {{cr|PNG}}|| {{cr|OMN}} अबरदीन येथे, १४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|NEP}} शारजा येथे, १६ मार्च २०२२ |- | colspan=4 | ''वरील तक्त्यामध्ये अनिर्णित सामने विजय आणि बरोबरीप्रमाणे ग्राह्य धरले गेले आहेत.'' <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284056.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वाधिक सलग पराभव|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |- | colspan=4 |नोंदी: * {{note|१अ|[अ]}} २३-सामन्यांच्या श्रृंखला अनिर्णित सामन्याने (आं.ए.दि. १९०४) संपली. त्यानंतर पुन्हा सलग चार पराभव आणि एक सामना अनिर्णित राहीला (आं.ए.दि.१९५६), आणि त्यानंतर बांगलादेशला पुन्हा सलग १८ सामन्यांमध्ये पराभव सहन करावा लागला. अनिर्णित सामने वगळले तर त्यांची पराभवाची श्रृंखला ४५ सामने सुरूच राहीली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–बांगलादेश–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |} ===सांघिक धावांचे विक्रम=== ====डावातील सर्वाधिक धावा ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- |'''४९८–४ (५० षटके)''' | rowspan="3" |{{cr|England}} |{{cr|NED}} |[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]] |१७ जून २०२२ |[http://www.espncricinfo.com/series/england-in-netherlands-2022-1281442/netherlands-vs-england-1st-odi-1281444/full-scorecard धावफलक] |- | '''४८१–६ (५० षटके)'''|| {{cr|Australia}}|| [[ट्रेंट ब्रिज|नॉटिंगहॅम]]|| १९ जून २०१८ || [http://www.espncricinfo.com/series/18021/scorecard/1119539/england-vs-australia-3rd-odi-aus-in-eng-2018 धावफलक] |- | '''४४४–३ (५० षटके)'''|| {{cr|Pakistan}} || [[ट्रेंट ब्रिज|नॉटिंगहॅम]]|| ३० ऑगस्ट २०१६ || [http://www.espncricinfo.com/england-v-pakistan-2016/engine/match/913657.html धावफलक] |- | '''४४३–९ (५० षटके)'''|| {{cr|Sri Lanka}} || {{cr|Netherlands}} || [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]]|| ४ जुलै २००६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247827.html धावफलक] |- |'''४३९–२ (५० षटके)'''|| {{cr|South Africa}} || {{cr|West Indies}} || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहान्सबर्ग]]|| १८ जानेवारी २०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722341.html धावफलक] |- | colspan="6" | <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/211599.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–डावातील सर्वाधिक धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></small> |} ==== दुसऱ्या डावातील सर्वाधिक धावसंख्या ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !संघ !विरोधी संघ !स्थळ !दिनांक !धावफलक |- !४३८–९ (४९.५ षटके) |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] |१२ मार्च २००६ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- !४११–८ (५० षटके) |{{cr|Sri Lanka}} |{{cr|India}} |[[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|राजकोट]] |१५ डिसेंबर २००९ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html धावफलक] |- !३८९ (४८ षटके) |{{cr|West Indies}} |{{cr|England}} |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] |२७ फेब्रुवारी २०१९ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158069.html धावफलक] |- !३७२–६ (४९.२ षटके) |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|डर्बन]] |५ ऑक्टोबर २०१६ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936139.html धावफलक] |- !३६६–८ (५०.० षटके) |{{cr|England}} |{{cr|India}} |[[बाराबती स्टेडियम|कटक]] |१९ जानेवारी २०१७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html धावफलक] |- class="sortbottom" | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/93518.html|title=नोंदी–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–दुसऱ्या डावातील सर्वाधिक धावा|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref></small> |} ====सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- | '''८७२–१३ (९९.५ षटके)'''|| {{cr|AUS}} (४३४–४) वि {{cr|RSA}} (४३८–९) || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] || १२ मार्च २००६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- |'''८२५–१५ (१०० षटके)'''|| {{cr|IND}} (४१४–७) वि {{cr|LKA}} (४११–८) || [[माधवराव सिंधीया क्रिकेट मैदान|राजकोट]] || १५ डिसेंबर २००९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html धावफलक] |- |'''८०७–१६ (९८.० षटके)'''|| {{cr|ENG}} (४१८–६) वि {{cr|WIN}} (३८९) || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158069.html धावफलक] |- |'''७६३–१४ (९६.० षटके)'''|| {{cr|NZL}} (३९८–५) वि {{cr|ENG}} (३६५–९) || [[द ओव्हल]] || १२ जून २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743945.html धावफलक] |- |'''७४७–१४ (१०० षटके)'''|| {{cr|IND}} (३८१–६) वि {{cr|ENG}} (३६६-८) || [[बाराबती स्टेडियम|कटक]] || १९ जानेवारी २०१७ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html धावफलक] |- | colspan=5 | <small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284003.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम– सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ====सर्वात लहान धावसंख्या==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- |३५ (१२ षटके) |{{cr|USA}} |{{cr|NEP }} |[[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|किर्तीपूर]] |१२ फेब्रुवारी २०२० |[https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- | ३५ (१८ षटके) || {{cr|Zimbabwe}} || rowspan="3" | {{cr|Sri Lanka}} || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब|हरारे]]|| २५ एप्रिल २००४ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64890.html धावफलक] |- | ३६ (१८.४ षटके) || {{cr|Canada}} || [[बोलंड बँक पार्क|पार्ल]]|| १९ फेब्रुवारी २००३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65251.html धावफलक] |- | ३८ (१५.५ षटके) || {{cr|Zimbabwe}} || [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब मैदान|कोलंबो]] || ८ डिसेंबर २००१ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- | ४३ (१९.५ षटके) || {{cr|Pakistan}} || {{cr|West Indies}} || [[न्यूलॅंड्स क्रिकेट मैदान|केपटाऊन]] || २५ फेब्रुवारी १९९३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65959.html धावफलक] |- | ४३ (२०.१ षटके) || {{cr|Sri Lanka}} || {{cr|South Africa}} || [[बोलंड बँक पार्क|पार्ल]] || ११ जानेवारी २०१२ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514035.html धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283987.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात लहान धावसंख्या|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात लहान पूर्ण डाव (चेंडूंनुसार) ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !चेंडू !संघ !विरोधी संघ !मैदान !दिनांक !धावफलक |- |३५ !७२ |{{cr|United States}} |{{cr|Nepal}} |[[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|किर्तीपूर]] |१२ फेब्रुवारी २०२० |[https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- |५४ !८३ |{{cr|Zimbabwe}} |{{cr|Afghanistan|variant=२०१३}} |[[हरारे स्पोर्ट्स क्लब|हरारे]] |२६ फेब्रुवारी २०१७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079250.html धावफलक] |- |४५ !८४ |{{cr|Namibia}} |{{cr|Australia}} |[[सेन्वेस पार्क|पॉचेफस्ट्रूम]] |२७ फेब्रुवारी २००३ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65263.html धावफलक] |- |९२ !८९ |{{cr|Canada}} |{{cr|Kenya}} |[[जाफरी स्पोर्ट्स क्लब ग्राउंड|नैरोबी (जाफ)]] |५ फेब्रुवारी २००७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/267391.html धावफलक] |- |३८ !९४ |{{cr|Zimbabwe}} |{{cr|Sri Lanka}} |[[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान|कोलंबो]] |८ डिसेंबर २००१ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="7" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283160.html|title=नोंदी–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक नोंदी–सर्वात लहान पूर्ण केलेले डाव (चेंडूंद्वारे)|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ====एका डावातील सर्वाधिक षट्कार ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#9cf;" ! षट्कार ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! सामना दिनांक ! धावफलक |- !२६ | rowspan="3" |{{cr|England}} ||{{cr|NED}} ||[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]]||१७ जून २०२२||[http://www.espncricinfo.com/series/england-in-netherlands-2022-1281442/netherlands-vs-england-1st-odi-1281444/full-scorecard धावफलक] |- ! २५ | {{cr|Afghanistan|variant=२०१३}}|| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|मॅंचेस्टर]]|| १८ जून २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/1144506/afghanistan-vs-england-24th-match-icc-cricket-world-cup-2019 धावफलक] |- ! २४ | {{cr|West Indies}}|| [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]]|| २७ फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158069/west-indies-vs-england-4th-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- !२३ | {{cr|West Indies}} || {{cr|England}} || [[केन्सिंग्टन ओव्हल|ब्रिजटाऊन]]|| २० फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158066/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- ! rowspan="2" | २२ | {{cr|New Zealand}} || {{cr|West Indies}} || [[क्विन्सटाऊन इव्हेंट्स सेंटर|क्विन्सटाऊन]]|| १ जानेवारी २०१४ || [http://www.espncricinfo.com/series/11869/scorecard/661689/new-zealand-vs-west-indies-3rd-odi-west-indies-tour-of-new-zealand-2013-14 धावफलक]{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{cr|West Indies}} || {{cr|England}} || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] || २७ फेब्रुवारी २०१९||[http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158069/west-indies-vs-england-4th-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/wi/content/records/283020.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम– सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== एका डावातील सर्वाधिक चौकार ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !चौकार !संघ !विरोधी संघ !मैदान !सामना दिनांक !धावफलक |- !५६ |{{cr|Sri Lanka}} |{{cr|Netherlands}} |[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]] |४ जुलै २००६ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/247827.html धावफलक] |- !४८ | rowspan="2" |{{cr|India}} |{{cr|West Indies}} |[[होळकर स्टेडियम|इंदूर]] |८ डिसेंबर २०११ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |- !४७ |{{cr|Sri Lanka}} |[[इडन गार्डन्स|कोलकता]] |१३ नोव्हेंबर २०१४ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |- !४५ |{{cr|Scotland}} |{{cr|England}} |[[द ग्रेंज क्लब|एडिनबर्ग]] |१० जून २०१८ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1124639.html धावफलक] |- ! rowspan="2" |४४ |{{cr|England}} |{{cr|Bangladesh}} |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|नॉटिंगहॅम]] |२१ जून २००५ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/211579.html धावफलक] |- |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहान्सबर्ग]] |१२ मार्च २००६ |[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283016.html|title=नोंदी-आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय-सांघिक नोंदी-सर्वोच्च सामने एकत्रित|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ==वैयक्तिक विक्रम (फलंदाजी)== ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक धावा=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! डाव ! खेळाडू ! कालावधी |- | '''१८,४२६''' || ४५२ || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] || १९८९–२०१२ |- | '''१४,२३४''' || ४०४ || {{flagicon|SRI}} [[कुमार संघकारा]] || २०००–२०१५ |- | '''१३,७०४''' || ३६५ || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]]|| १९९५–२०१२ |- | '''१३,४३०''' || ४३३ || {{flagicon|SRI}} [[सनथ जयसुर्या]] || १९८९–२०११ |- | '''१२,६५०''' || ४१८ || {{flagicon|SRI}} [[महेला जयवर्धने]] || १९९८–२०१५ |- | colspan="4" |<small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/83548.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–फलंदाजी विक्रम–कारकीर्दीतील सर्वाधिक धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} === कारकिर्दीतील सर्वाधिक धावा – विक्रम प्रगती=== {{संदर्भ हवा}} {| class="wikitable" style="width:60%;" |- style="background:#9cf; " ! धावा ! खेळाडू ! विक्रम ह्या दिनांकापर्यंत अबाधित ! विक्रम कालावधी |- ! ८२ |{{flagicon|ENG}} [[जॉन एडरिक]]|| २४ ऑगस्ट १९७२ || १ वर्ष, २३२ दिवस |- ! ११३ |{{flagicon|AUS}} [[ग्रेग चॅपेल]]|| २६ ऑगस्ट १९७२ || २ दिवस |- ! १४४ |{{flagicon|AUS}} [[इयान चॅपेल]]|| २८ ऑगस्ट १९७२ || २ दिवस |- ! ३०२ |{{flagicon|ENG}} [[डेनिस अमिस]]|| ३१ मार्च १९७४|| १ वर्ष, २१५ दिवस |- ! ३१६ |{{flagicon|AUS}} इयान चॅपेल || १३ जुलै १९७४ || १०४ दिवस |- ! ३२२ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस || १५ जुलै १९७४ || २ दिवस |- ! ४०० |{{flagicon|ENG}} [[किथ फ्लेचर]]|| ५ जून १९७५|| ३२५ दिवस |- ! ५०९ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस || ११ जून १९७५ || ६ दिवस |- ! ५९९ |{{flagicon|ENG}} किथ फ्लेचर || १४ जून १९७५ || ३ दिवस |- ! ८५९ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस{{ref|१अ|[अ]}}|| २१ डिसेंबर १९७९ || ४ वर्षे, १९० दिवस |- ! ८६७ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || २३ डिसेंबर १९७९ || २ दिवस |- ! ८८३ |{{flagicon|WIN}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]]|| २६ डिसेंबर १९७९ || ३ दिवस |- ! ९५३ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || १६ जानेवारी १९८० || २१ दिवस |- ! १,०५९ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || २८ मे १९८० || १३३ दिवस |- ! १,१३३ |{{flagicon|WIN}} [[गॉर्डन ग्रीनीज]]|| २५ नोव्हेंबर १९८०|| १८१ दिवस |- ! १,१५४ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || ५ डिसेंबर १९८०|| ११ दिवस |- ! १,२११ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || ७ डिसेंबर १९८० || २ दिवस |- ! २,३३१ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल{{ref|१ब|[ब]}}|| ७ डिसेंबर १९८३ || ३ दिवस |- ! ६,५०१ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || ९ नोव्हेंबर १९९० || ६ वर्षे, ३३७ दिवस |- ! ८,६४८ |{{flagicon|WIN}} [[डेस्मंड हेन्स]]{{ref|१क|[क]}}|| ८ नोव्हेंबर १९९६|| ५ वर्षे, ३६५ दिवस |- ! ९,३७८ |{{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]]{{ref|१ड|[ड]}}|| १५ ऑक्टोबर २०००|| ३ वर्षे, ३४२ दिवस |- ! १८,४२६ |{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]{{ref|१इ|[इ]}}|| सद्य||{{Age in years and days|2000|10|15}} |- | colspan=4|<small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small> |- | colspan=4 |'''नोंदी:''' * {{note|१अ|[अ]}} डेनिस अमिस ने कारकिर्दीत ८५९ धावा केल्या * {{note|१ब|[ब]}} ग्रेग चॅपेल ने कारकिर्दीत २,३३१ धावा केल्या * {{note|१क|[क]}} डेस्मंड हेन्स ने कारकिर्दीत ८,६४८ धावा केल्या * {{note|१ड|[ड]}} मोहम्मद अझरुद्दीन ने कारकिर्दीत ९,३७८ धावा केल्या * {{note|१इ|[इ]}} सचिन तेंडुलकर ने कारकिर्दीत १८,४२६ धावा केल्या |} ===प्रत्येक फलंदाजी क्रमासाठी सर्वाधिक धावा === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! फलंदाजी क्रम ! खेळाडू ! धावा ! त्या क्रमांकावर सरासरी |- |'''सलामीवीर'''||{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]||'''१५,३१०'''|| ४८.३० |- |'''क्रमांक ३'''||{{flagicon|AUS}} [[रिकी पॉंटिंग]]||'''१२,६६२'''|| ४२.४९ |- |'''क्रमांक ४'''||{{flagicon|NZ}} [[रॉस टेलर]] ‡ ||'''७,३०९'''|| ५२.५८ |- |'''क्रमांक ५'''||{{flagicon|SRI}} [[अर्जुन रणतुंगा]]||'''४,६७५'''|| ३८.६४ |- |'''क्रमांक ६'''||{{flagicon|IND}} [[महेंद्रसिंग धोणी]] ‡ ||'''४,०३१'''|| ४६.३३ |- |'''क्रमांक ७'''||{{flagicon|NZL}} [[ख्रिस हॅरिस]]||'''२,१३०'''|| ३१.३२ |- |'''क्रमांक ८'''||{{flagicon|PAK}} [[वसिम अक्रम]]||'''१,२०८'''|| १७.०१ |- |'''क्रमांक ९'''||{{flagicon|BAN}} [[मशरफे मोर्तझा]] ‡ ||'''६९३'''|| ११.९५ |- |'''क्रमांक १०'''||{{flagicon|PAK}} [[वकार युनिस]]||'''४७८'''|| ११.१२ |- |'''क्रमांक ११'''||{{flagicon|SRI}} [[मुथिया मुरलीधरन]]||'''१७०'''|| ५.४८ |- | colspan=4 | <small>शेवटचे अद्यतन: २५ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.howstat.com/cricket/statistics/batting/BattingBestAggregateForPosition_ODI.asp|title= प्रत्येक फलंदाजी क्रमासाठी सर्वाधिक धावा|प्रकाशक= हाउस्टॅट | कृती=हाउस्टॅट टेस्ट क्रिकेट |ॲक्सेसदिनांक=२५ जून २०१९}}</ref> |} ===सर्वोत्कृष्ट वैयक्तिक धावसंख्या === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! खेळाडू ! सामना ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- | '''२६४''' || {{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]] || {{cr|India}} v {{cr|Sri Lanka}} || [[इडन गार्डन्स|कोलकाता]] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |- | '''२३७*''' || {{flagicon|NZL}} [[मार्टिन गुप्टिल]] || {{cr|NZ}} v {{cr|West Indies}} || [[वेस्टपॅक स्टेडियम|वेलिंग्टन]] || २१ मार्च २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656489.html धावफलक] |- | '''२१९''' || {{flagicon|India}} [[विरेंद्र सेहवाग]] || {{cr|India}} v {{cr|West Indies}} || [[होळकर क्रिकेट स्टेडियम|इंदूर]] || ८ डिसेंबर २०११ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |- | '''२१५''' || {{flagicon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] || {{cr|West Indies}} v {{cr|Zimbabwe}} || [[मनुका ओव्हल|कॅनबेरा]] || २४ फेब्रुवारी २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656427.html धावफलक] |- | '''२१०*''' || {{flagicon|Pakistan}} [[फखार झमान]] || {{cr|Pakistan}} v {{cr|Zimbabwe}} || [[क्विन्स स्पोर्ट्स क्लब|बुलावायो]] || २० जुलै २०१८ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142923.html धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: २५ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/216972.html |title=विक्रम – आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय – फलंदाजी विक्रम – एका डावात सर्वाधिक धावा |कृती=क्रिकइन्फो |ॲक्सेसदिनांक=२५ जून २०१९ }}</ref> |} ===तारखेप्रमाणे सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या (प्रोग्रेसिव्ह रेकॉर्ड)=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! दिनांक ! खेळाडू ! धावफलक ! विरोधी संघ ! नोंदी |- ! ८२ | ५ जानेवारी १९७१ ||{{flagicon|England}} [[जॉन एडरिच]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html धावफलक] |{{Cr|AUS}}|| * सर्वात पहिले अर्धशतक * संघ पराभूत |- ! १०३ | २४ ऑगस्ट १९७२||{{flagicon|England}} [[डेनिस अमिस]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html धावफलक] |{{Cr|AUS}}|| * सर्वात पहिले शतक * धावांचा पाठलाग करताना केलेल्या धावा |- ! १०५ | ७ सप्टेंबर १९७३ ||{{flagicon|West Indies}} [[रॉय फ्रेडरिक्स]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html धावफलक] |{{Cr|ENG}}|| * धावांचा पाठलाग करताना केलेल्या धावा |- ! ११६[[नाबाद|*]] | ३१ ऑगस्ट १९७४ ||{{flagicon|England}} [[डेव्हिड लॉईड]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html धावफलक] |{{Cr|PAK}}|| * सामना गमावला |- ! १३७ | ७ जून १९७५ ||{{flagicon|England}} [[डेनिस अमिस]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html धावफलक] |{{Cr|IND}}|| * विश्वचषक सामना * पुन्हा विक्रम करणारा एकमेव खेळाडू |- ! १७१[[नाबाद|*]] | ७ जून १९७५ ||{{flagicon|New Zealand}} [[ग्लेन टर्नर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65036.html धावफलक] |[[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]]|| * विश्वचषक * एकदिवसीय सामन्यातील पहिले दिडशतक * सर्वाधिक चेंडूंचा सामना (२०१) |- ! १७५[[नाबाद|*]] | १८ जून १९८३ ||{{flagicon|India}} [[कपिल देव]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65083.html धावफलक] |{{Cr|ZIM}}|| * विश्वचषक * ह्या तारखेपर्यंत सर्वात जलद शतक (१८ जून १९८३) |- ! १८९[[नाबाद|*]] | ३१ मे १९८४||{{flagicon|West Indies}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html धावफलक] |{{Cr|ENG}}|| * शेवटच्या गड्यासाठी शतकी भागीदारी |- ! १९४ | २१ मे १९९७||{{flagicon|Pakistan}} [[सईद अन्वर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66113.html धावफलक] |{{Cr|IND}}|| |- ! १९४[[नाबाद|*]] | १६ ऑगस्ट २००९ ||{{flagicon|Zimbabwe}} [[चार्ल्स कोव्हेन्ट्री]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/४१०३४०.html धावफलक] |{{Cr|BAN}}|| * विक्रमाशी बरोबरी परंतु नाबाद खेळी. * सामना पराभूत |- ! २००[[नाबाद|*]] | २४ फेब्रुवारी २०१० ||{{flagicon|India}} [[सचिन तेंडुलकर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441828.html धावफलक] |{{Cr|RSA}}|| * पहिले एकदिवसीय द्विशतक |- ! २१९ | ८ डिसेंबर २०११||{{flagicon|India}} [[विरेंद्र सेहवाग]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |{{cr|WIN}}|| * |- ! २६४ | १३ नोव्हेंबर २०१४||{{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |{{Cr|SRI}}|| * एकदिवसीय सामन्यात सर्वात पहिल्या २५० धावा * एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये दोन द्विशतके करणारा पहिलाच फलंदाज |- | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: २६ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284257.html|title=एका डावात सर्वाधिक धावा (प्रोग्रेसिव्ह रेकॉर्ड होल्डर)|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२८ जून २०१९}}</ref> |} ===फलंदाजी क्रमानुसार सर्वोत्कृष्ट वैयक्तिक धावसंख्या === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! फलंदाजी क्रमवारी ! खेळाडू ! धावसंख्या ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक |- | '''क्रमांक १''' || {{flagicon|NZ}} [[मार्टिन गुप्टिल]] || २३७* || {{cr|WIN}} || [[वेस्टपॅक मैदान]] || २१ मार्च २०१५ |- | '''क्रमांक २''' || {{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] || २६४ || {{cr|SL}} || [[इडन गार्डन्स]] || १३ November २०१४ |- | '''क्रमांक ३''' || {{flagicon|ZIM}} [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] || १९४* || {{cr|BAN}} || [[क्विन्स स्पोर्ट्स क्लब]] || १६ ऑगस्ट २००९ |- | '''क्रमांक ४''' || {{flagicon|WIN}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]] || १८९* || {{cr|ENG}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]] || ३१ मे १९८४ |- | '''क्रमांक ५''' || {{flagicon|SA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]] || १६२* || {{cr|WIN}} || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]] || २७ फेब्रुवारी २०१५ |- | '''क्रमांक ६''' || {{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] || १७५* || {{cr|ZIM}} || [[नेव्हील मैदान]]|| १८ जून १९८३ |- | '''क्रमांक ७''' || {{flagicon|NZ}} [[लुक रोंची]] || १७०* || {{cr|SL}} || [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]] || २३ जानेवारी २०१५ |- | '''क्रमांक ८''' || {{flagicon|ENG}} [[ख्रिस वोक्स]] || ९५* || {{cr|SL}} || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]] || २१ जून २०१६ |- | '''क्रमांक ९''' || {{flagicon|WIN}} [[आंद्रे रसेल]] || ९२* || {{cr|IND}} || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]] || ११ जून २०११ |- | '''क्रमांक १०''' || {{flagicon|WIN}} [[रवी रामपॉल]] || ८६* || {{cr|IND}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान]] || २ डिसेंबर २०११ |- | '''क्रमांक ११''' || {{flagicon|PAK}} [[मोहम्मद आमीर]] || ५८ || {{cr|ENG}} || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]] || ३० ऑगस्ट २०१६ |- | colspan=6 | <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Batting/BattingHighPosn_ODI.asp|title=हाऊस्टॅट! एकदिवसीय क्रिकेट – प्रत्येक फलंदाजी क्रमांकानुसार सर्वोत्कृष्ट धावा |प्रकाशक=www.howstat.com|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===कारकिर्दीतील सर्वोत्कृष्ट सरासरी=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ![[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सरासरी]] ! डाव ! धावा ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''६७.००''' | ३२ || १,५४१ ||{{flagicon|NED}} [[रॉयन टेन डोशेटे]]|| २००६–२०११ |- !'''५९.६७''' | २२४ || ११,१५९ ||{{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] ‡ || २००८–सद्य |- !'''५३.५८''' | १९६ || ६,९१२ ||{{flagicon|AUS}} [[मायकेल बेव्हन]]|| १९९४–२००४ |- !'''५३.५०''' | २२८ || ९,५७७ ||{{flagicon|RSA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]]|| २००५-२०१८ |- !'''५३.०६''' | ३५ || १,५९२ ||{{flagicon|PAK}} [[इमाम उल हक]] ‡ || २०१७–सद्य |- | colspan=5|''पात्रता: २० डाव'' <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/282911.html|title=एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वोत्कृष्ट फलंदाजी सरासरी|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ![[स्ट्राईक रेट]] ! धावा ! सामना केलेले चेंडू ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''१३०.२२''' | १०३४ || ७९४ ||{{flagicon|WIN}} [[आंद्रे रसेल]] ‡ || २०११–सद्य |- !'''१२४.१५''' | २,८४२ || २,२८९ ||{{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅक्सवेल]] ‡ || २०१२–सद्य |- !'''१२०.०८''' | ८७३ || ७२७ ||{{flagicon|IND}} [[हार्दिक पंड्या]] ‡ || २०१६–सद्य |- !'''१२०.०१''' | ३,७५३ || ३,१२७ ||{{flagicon|ENG}} [[जोस बटलर]] ‡ || २०१२–सद्य |- !'''११७.०६''' | ५९० || ५०४ || |{{flagicon|BER}} [[लायोनेल कॅन]]|| २००६–२००९ |- | colspan=5|''पात्रता: कमीत कमी ५०० चेंडूंचा सामना'' <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/282919.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक शतके=== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! शतके !! डाव !! खेळाडू !! कालावधी |- | ५० || २९५ || {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] || २००८ - सद्य |- | ४९ || ४५२ || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] || १९८९ - २०१२ |- | ३० || ३६५ || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पोंटिंग]] || १९९५ - २०१२ |- | २८ || ४३३ || {{flagicon|SRI}} [[सनथ जयसुर्या]] || १९८९ - २०११ |- | २७ || १७१ || {{flagicon|PAK}} [[हाशिम आमला]] || २००८ - सद्य |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/282935.html]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". शेवटचे अद्यतन: १९ जून २०१९.''</small> |} ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक अर्धशतके=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अर्धशतके ! डाव ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''९६''' | ४५२ ||{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]|| १९८९–२०१२ |- !'''९३''' | ३८० ||{{flagicon|SRI}} [[कुमार संघकारा]]|| २०००–२०१५ |- !'''८६''' | ३१४ ||{{flagicon|RSA}} [[जॅक कॅलिस]]|| १९९६–२०१४ |- ! rowspan=2 |'''८३''' | ३१८ ||{{flagicon|IND}} [[राहुल द्रविड]]|| १९९६–२०११ |- | ३५० ||{{flagicon|PAK}} [[इंझमाम-उल-हक]]|| १९९१–२००७ |- | colspan=4 | <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283033.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–फलंदाजी विक्रम–कारकीर्दीतील सर्वाधिक अर्धशतके|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===एका डावात सर्वाधिक षट्कार=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! षट्कार ! धावा ! खेळाडू ! विरोधी संघ ! स्थळ ! सामना दिनांक ! धावफलक |- ! १७ | १४८ ||{{cricon|ENG}} [[आयॉन मॉर्गन]] ‡ ||{{cr|AFG}}||[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|मॅंचेस्टर]]|| १८ जून २०१९ ||[http://www.espncricinfo.com/series/8039/game/1144506/afghanistan-vs-england-24th-match-icc-cricket-world-cup-2019 धावफलक] |- ! rowspan="3" | १६ | २०९ ||{{cricon|IND}} [[रोहित शर्मा]] ‡ ||{{cr|AUS}}||[[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम|बंगळूर]]|| २ नोव्हेंबर २०१३ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html धावफलक] |- | १४९ ||{{cricon|RSA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]]||{{cr|WIN}}||[[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहन्सबर्ग]]|| १८ जानेवारी २०१५ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/722341.html धावफलक] |- | २१५ ||{{cricon|WIN}} [[ख्रिस गेल]] ‡ ||{{cr|ZIM}}||[[मानुका ओव्हल|कॅनबेरा]]|| २४ फेब्रुवारी २०१५ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/656427.html धावफलक] |- ! १५ | १८५* ||{{cricon|AUS }} [[शेन वॉटसन]]||{{cr|BAN}}||[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान|ढाका]]|| ११ एप्रिल २०११ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/503364.html धावफलक]{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} == वैयक्तिक विक्रम (गोलंदाजी) == === सामन्यातील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#90ee90 ! Rank !! Bowling !! Player !! Match !! [[List of Test cricket grounds|Venue]]!! Season |- | १ || ८-१९ || {{flagicon|LKA}} '''[[चमिंडा वास]]''' || {{cr|SRI}} v {{cr|ZIM}} | [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब|कोलंबो]] || २००१-०२ |- | २ || ७-१५ || {{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] || {{cr|AUS}} v {{cr|NAM}} | [[पॉचेफस्ट्रूम]]|| २००२-०३ |- | ३ || ७-२० || {{flagicon|AUS}} [[अँडी बिकेल]]|| {{cr|AUS}} v {{cr|ENG}} | [[सेंट जॉर्जेस पार्क|पोर्ट एलिझाबेथ]] || २००२-०३ |- | ४ || ७-३० || {{flagicon|LKA}} '''[[मुथिया मुरलीधरन]]''' || {{cr|SRI}} v {{cr|IND}} | [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन मैदान|शारजा]] || २०००-०१ |- | ५ || ७-३६ || {{flagicon|PAK}} [[वकार युनिस]]|| {{cr|PAK}} v {{cr|ENG}} | [[हेडिंग्ले मैदान|लीड्स]]|| २००१ |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/BOWLING/ODI_BOWL_BEST_INNS_FIGS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} === कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! क्रम !! बळी !! गोलंदाज !! कालखंड |- | १ || ५०२ (३५६ सामने) || [[वासिम अक्रम]] (PAK) || १९८४ - २००३ |- | २ || ४५५ (२९७ सामने) || '''[[मुथिया मुरलीधरन]]''' (SL/ASIA/ICC) || १९९३ - |- | ३ || ४१६ (२६२ सामने) || [[वकार युनिस]] (PAK) || १९८९ - २००३ |- | ४ || ३८७ (३०४ सामने) || '''[[चमिंडा वास]]''' (SL/ASIA) || १९९४ - |- | ५ || ३८४ (२९२ सामने) || '''[[शॉन पोलॉक]]''' (SA/AFR/ICC) || १९९६ - |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/२८३१९३.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर २१]], [[इ.स. २००७]].</small> |} === यष्टिरक्षण === ==== कारकीर्दीतील सर्वाधिक बळी ==== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor="#ffcc00" ! क्र !! बळी !! [[यष्टिरक्षक]] !! सामने |- | १ || ४५३ (४०० c. ५३ st.) || '''[[ॲडम गिलख्रिस्ट|ॲडम गिलक्रिस्ट]]''' (AUS/ICC) || in २७५ matches |- | २ || ३६९ (३५१ c. १८ st.) || '''[[मार्क बाउचर]]''' (SA/AFRICA) || in २५० matches |- | ३ || २८७ (२१४ c. ७३ st.) || [[मोइन खान]] (PAK) || in २१९ matches |- | ४ || २३३ (१९४ c. ३९ st.) || [[इयान हीली]] (AUS) || in १६८ matches |- | ५ || २२० (१८२ c. ३८ st.) || [[रशीद लतीफ]] (PAK/ASIA/ICC) || in १६६ matches |- | colspan=3 | <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/FIELDING/ODI_FIELD_MOST_DISMISS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} === इतर वैयक्तिक विक्रम === ==== सर्वाधिक सामने ==== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! Rank !! Matches !! Player !! Period |- | १ || ४०७ || {{flagicon|IND}} '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || from १९८९ to - |- | २ || ४०३ || {{flagicon|LKA}}/ASIA '''[[सनाथ जयसुर्या]]''' || from १९८९ to - |- | ३ || ३७८ || {{flagicon|PAK}}/ASIA [[इंझमाम-उल-हक]]|| from १९९१ to २००७ |- | ४ || ३५६ || {{flagicon|PAK}} [[वासिम अक्रम]] || from १९८४ to २००३ |- | ५ || ३३४ || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] || from १९८५ to २००० |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://aus.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/INDIVIDUAL/ODI_INDIV_MOST_MATCHES.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[नोव्हेंबर १३]], [[इ.स. २००७]].</small> |} == भागीदारी विक्रम == === प्रत्येक विकेटसाठीची सर्वोच्च भागीदारी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! भागीदारी !! धावा!! फलंदाजी !! विरुद्ध !! मैदान !! मोसम |- | १st विकेट || २८६ || {{flagicon|LKA}} '''[[सनाथ जयसुर्या]]''' आणि '''[[उपुल तरंगा]]''' || v {{cr|ENG}} || [[हेडिंग्ले मैदान|लीड्स]]|| २००६ |- | २nd विकेट || ३३१ || {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' आणि '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v {{cr|NZL}} || [[नियाझी मैदान|हैदराबाद]]|| १९९९-०० |- | ३rd विकेट || २३७* || {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' आणि '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v {{cr|KEN}} || [[ब्रिस्टल]] || १९९९ |- | ४ || २७५* || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] आणि [[अजय जडेजा]] || v {{cr|ZIM}} || [[कटक]] || १९९७-९८ |- | ५ || २२३ ||{{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] आणि [[अजय जडेजा]] || v {{cr|SRI}} || [[कोलंबो]] || १९९७ |- | ६ || २१८ || ASIA '''[[माहेला जयवर्दने]]''' आणि '''[[महेंद्रसिंग धोणी]]''' || v [[आफ्रिका क्रिकेट|आफ्रिका]]|| [[चेन्नई]]|| २००६-०७ |- | ७ || १३० || {{flagicon|ZWE}} [[हीथ स्ट्रीक]] आणि [[अँडी फ्लॉवर]] || v {{cr|ENG}}|| [[हरारे]]|| २००१-०२ |- | ८ || १३८*|| {{flagicon|ZAF}} '''[[जस्टिन केम्प]]''' आणि [[अँड्रु हॉल]]|| v {{cr|IND}} || [[केप टाउन]] || २००६-०७ |- | ९ || १२६* || {{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] आणि [[सैयद किरमाणी]]|| v {{cr|ENG}} || [[टर्नब्रिज वेल्स]] || १९८३ |- | १० || १०६* || {{flagicon|West Indies}} [[विव्ह रिचर्ड्स]] आणि [[मायकेल होल्डिंग]]|| v {{cr|ENG}}|| [[मँचेस्टर]] || १९८४ |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_PARTNERSHIP_RECORDS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]]</small> |} === सर्वोच्च भागीदारी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! Rank !! [[Run (cricket)|Runs]]!! Players !! Opposition !! [[List of Test cricket grounds|Venue]]!! Season |- | १ || ३३१ (२nd विकेट)|| {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' & '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]|| [[Niaz Stadium|Hyderabad]]|| १९९९-०० |- | २ || ३१८ (२nd विकेट)|| {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' & '''[[सौरव गांगुली]]''' || v [[Sri Lanka national cricket team|Sri Lanka]]|| [[Taunton]]|| १९९९ |- | ३ || २८६ (१st विकेट) || {{flagicon|LKA}} '''[[सनत जयसूर्या]]''' & '''[[उपुल तरंगा]]''' || v [[England cricket team|England]]|| [[Headingley]]|| २००६ |- | ४ || २७५* (४) || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] & [[अजय जडेजा]] || v [[Zimbabwe national cricket team|Zimbabwe]]|| [[Cuttack]]|| १९९७-९८ |- | ५ || २६३ (२nd विकेट) || {{flagicon|PAK}} [[आमिर सोहेल]] & [[इंझमाम-उल-हक]]|| v [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]|| [[शारजाह]]|| १९९२-९३ |- |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://aus.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_२००_RUN_PARTNERSHIPS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} ==हे सुद्धा पहा== *[[Cricket statistics]] *[[List of Test cricket records]] *[[List of List A cricket records]] *[[List of Cricket World Cup records]] ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} ==बाह्यदुवे== * [http://www.cricketarchive.com/Archive/Records/Odis/index.html Cricketarchive.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130043745/http://cricketarchive.com/Archive/Records/Odis/index.html |date=2009-01-30 }} * [http://cricket-records.com/pages/odi_records.htm Cricket-records.com] * [http://www.howstat.com/cricket/home.asp Howstat.com] * [http://www.cricmania.com/cricket/DB/odi/user/us03 Cricmania.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928043032/http://www.cricmania.com/cricket/DB/odi/user/us03 |date=2007-09-28 }} * ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'' * [http://www.icc-cricket.com/odi/ ICC website (including fixtures)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202030820/http://www.icc-cricket.com/odi/ |date=2006-12-02 }} {{Cricket records}} {{DEFAULTSORT:One Day International cricket records}} [[वर्ग:क्रिकेट यादी]] rpru2snh20gfpifz1djvfhfqg3xmja6 2694564 2694563 2026-07-15T10:23:47Z Nitin.kunjir 4684 /* सर्वाधिक विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) */ 2694564 wikitext text/x-wiki {{एकत्रीकरण|एकदिवसीय क्रिकेट सामन्यांमधील विक्रमांची यादी}} [[File:Sachin at Castrol Golden Spanner Awards.jpg|thumb|[[सचिन तेंडुलकर]] हा एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक धावा करणारा तसेच दुसरा सर्वाधिक शतके झळकावणारा फलंदाज आहे]] [[File:MuralitharanBust2004IMG.JPG|thumb|right|alt= मुथिया मुरलीधरन|[[मुथिया मुरलीधरन]] हा एकदिवसीय क्रिकेट मध्ये सर्वाधिक गडी बाद करणारा गोलंदाज आहे]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट]] हा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]चे [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पुर्ण सदस्य|पूर्ण सभासद]] असलेल्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघ आणि एकदिवसीय दर्जा प्राप्त अग्रमानांकित चार [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा असलेले सहयोगी सदस्य|असोसिएट संघां]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=अधिकृत क्रिकेटचे प्रकार |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समीती |दुवा=http://l.yimg.com/t/icccricket/pdfs/classification-of-official-cricket-july-2008.pdf |format=पीडीएफ |ॲक्सेसदिनांक=१२ ऑगस्ट २००९|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20110929114225/http://l.yimg.com/t/icccricket/pdfs/classification-of-official-cricket-july-2008.pdf |विदा दिनांक=१९ जून २०१९|मृतदुवा=yes |df=dmy-all }}</ref> दरम्यान खेळला जाणारा क्रिकेट सामन्यांचा प्रकार आहे.एकदिवसीय क्रिकेटच्या एका डावात मर्यादित षटके असतात, पूर्वी ५५ ते ६० षटके असणारे सामने आता प्रत्येकी ५० षटकांचे खेळविण्यात येतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=कसोटी आणि एकदिवसीय क्रिकेटमधील फरक |दुवा=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4180708.stm |प्रकाशक=BBC Sport |ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २०१९ |दिनांक=६ सप्टेंबर २००५ |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919155446/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4180708.stm |url-status=dead }}</ref> एकदिवसीय क्रिकेट हे [[लिस्ट - अ सामने|लिस्ट – अ क्रिकेट]] असल्याने, एकदिवसीय सामन्यांतील आकडेवारी ही लिस्ट-अ विक्रमांमध्ये ग्राह्य धरली जाते. इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलिया दरम्यान जानेवारी १९७१ मध्ये खेळवला गेलेला सामना सर्वात सुरुवातीचा एकदिवसीय सामना समजला जातो; तेव्हा पासून आजवर २६ देशांदरम्यान ४००० पेक्षा जास्त आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळवले गेले आहेत. काही अंशी एकदिवसीय क्रिकेट खेळणाऱ्या देशांच्या संख्येत वाढ होण्यामुळे आणि त्या देशांच्या क्रिकेट मंडळांनी क्रिकेटच्या वाढत्या लोकप्रियतेसह आपली महसूल वाढवण्याचा प्रयत्न केल्यामुळे, सामन्यांची संख्या वाढली आहे. विजयांच्या टक्केवारीचा विचार करता [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा संघ ([[आशिया XI क्रिकेट संघ]] सोडून, ज्यांचे फक्त सात सामने झाले आहेत) एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक यशस्वी संघ आहे. २०१७ मध्ये त्यांनी ऑस्ट्रेलियाला मागे टाकले, आणि १९ जून २०१९ पर्यंत त्यांची विजयी टक्केवारी ६३.८७ इतकी होती. याच्या विरुद्ध, तीन संघ असेही आहेत जे आजवर एकही विजय मिळवू शकले नाहीत: [[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]], [[ओमान क्रिकेट संघ|ओमान]], आणि [[युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]], ह्या सर्व संघांचे मिळून केवळ सातच सामने झाले आहेत. [[भारत क्रिकेट संघ|भारतीय]] क्रिकेट खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीत सर्वाधिक १८,४२६ धावा केल्या आहेत, तर ५३४ बळींसह सर्वाधिक गडी बाद करण्याचा विक्रम सध्या [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] फिरकी गोलंदाज [[मुथिया मुरलीधरन]]च्या नावावर आहे. यष्टीरक्षण करताना सर्वाधिक ४८२ गडी बाद करण्याचा विक्रम श्रीलंकेच्या [[कुमार संघकारा]]च्या नावावर आहे. तर सर्वाधिक झेल घेण्याचा विक्रम श्रीलंकेच्याच [[महेला जयवर्धने]] ह्याने केला आहे. ==याद्यांचे मापदंड== सर्वसाधारणपणे प्रत्येक प्रकाराच्या यादीमध्ये पहिल्या पाच विक्रमांचा समावेश आहे. (पाचपैकी शेवटच्या स्थानासाठी बरोबरी असलेले आणि असे सर्व विक्रम नोंद केलेले असल्यास अशी यादी वगळून). ==यादी संकेत== '''संघ संकेत''' * (३००-३) असे दर्शवितात की संघाने ३ फलंदाज गमावून ३०० धावा केल्या आणि षटके टाकून संपल्यामुळे किंवा उर्वरित षटके टाकता न आल्याने किंवा धावांचा यशस्वी पाठलाग केल्यामुळे संघाचा डाव संपुष्टात आला आहे. * (३००) असे दर्शवितात की संघाने ३०० धावा केल्या आणि सर्व फलंदाज बाद झाले, किंवा एक अथवा एकापेक्षा जास्त फलंदाज फलंदाजी करू शकले नाहीत व इतर सर्व गडी बाद झाले. '''फलंदाजी संकेत''' * (१००*) असे दर्शवितात की फलंदाजाने १०० धावा केल्या आणि तो नाबाद राहीला. * (१७५) असे दर्शवितात की फलंदाजाने १७५ धावा केल्या आणि त्यानंतर तो बाद झाला. '''गोलंदाजी संकेत''' * (५-४०) दर्शवितात की फलंदाजाने ४० धावा देऊन ५ गडी बाद केले. * (४९.५ षटके) दर्शवितात की (प्रत्येकी ६ चेंडूंची) ४९ षटके पूर्ण झाली आणि एक षटक केवळ ५ चेंडू टाकून अपूरे राहीले. '''सध्या खेळणारे खेळाडू''' * सध्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळणारे विक्रमवीर खेळाडू ‡ ह्या चिन्हाने दर्शविले आहेत (म्हणजे त्यांचे विक्रम बदलू शकतात). '''मोसम''' * बहुतेक देशांमध्ये उन्हाळ्याच्या मोसमात क्रिकेट खेळले जाते. ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका, भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका, बांगलादेश, झिम्बाब्वे आणि वेस्ट इंडीज मध्ये त्यामुळे हा मोसम दोन कॅलेंडर वर्षांत विभागला जातो, आणि त्यामुळे रुढीनुसार असा मोसम (उदा.) "२००८-०९" असा दाखवला जातो. इंग्लंडमधील क्रिकेट मोसम एकेरी वर्ष कालावधी म्हणून दाखवला जातो. ''उदा.'' "२००९". आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका किंवा स्पर्धा ह्या कमी कालावधी मध्ये खेळवल्या जातात, आणि [[क्रिकइन्फो]], "मे ते सप्टेंबर मध्ये सुरू झालेल्या स्पर्धा ह्या संबंधित एका वर्षात तर ऑक्टोबर ते एप्रिल मध्ये खेळविल्या जाणाऱ्या स्पर्धा त्यावेळच्या दुहेरीवर्ष मोसमानुसार दाखवतात".<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/engine/current/series/index.html|title=सामना/मलिका आर्काईव्ह|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> विक्रमांच्या यादीत, दोन वर्षांचा कालावधी असे दर्शवितो की सदर विक्रम वरती नमूद केलेल्या देशांमधील स्थानिक मोसमात केला गेला आहे. == सांघिक विक्रम == ===सांघिक विजय, पराभव, बरोबरी आणि अनिर्णित सामने=== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" !संघ!!पहिला ए.दि. सामना!!सामने!!विजय!!पराभव!!बरोबरी!!अनिर्णित!!विजयी टक्केवारी |- | style="text-align:left;"|{{cr|AFG|variant=२०१३}}|| १९ एप्रिल २००९ || १८४ || ८९ || ८८ || १ || ६ || ५०.२८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|USA}} || १० सप्टेंबर २००४ || ८२ || ४३ || ३६ || ३ || ० || ५४.२६ |- | style="text-align:left;"|[[आफ्रिका XI क्रिकेट संघ|आफ्रिका XI]]|| १७ ऑगस्ट २००५ || ६ || १ || ४ || ० || १ || २०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|IRE}} || १३ जून २००६|| २१० || ८३ || १०८ || ३ || १६ || ४३.५५ |- | style="text-align:left;"|[[आयसीसी सुपर सिरिज, २००५|आयसीसी विश्व XI]]|| १० जानेवारी २००५ || ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- | style="text-align:left;"|[[आशिया XI क्रिकेट संघ|आशिया XI]] || १० जानेवारी २००५ || ७ || ४|| २ || ० || १ || ६६.६६ |- | style="text-align:left;"|{{cr|ENG}} || ५ जानेवारी १९७१|| ८२४ || ४०९ || ३७५ || ९ || ३१ || ५२.१४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|AUS}} || ५ जानेवारी १९७१|| १०२५ || ६१९ || ३६२ || ९ || ३५ || ६२.९७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|OMA|size=23px}} || २७ एप्रिल २०१९ || ७२ || ३६ || ३२ || १ || ३ || ५२.८९ |- | style="text-align:left;"|{{cr|CAN}} || ९ जून १९७९ || १११ || २९ || ७७ || १ || ४ || २७.५७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|KEN}} || १८ फेब्रुवारी १९९६|| १५४ || ४२ || १०७ || ० || ५ || २८.१८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|ZIM}} || ९ जून १९८३|| ५८६ || १५७ || ४०५ || ८ || १६ || २८.२४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|RSA}} || १० नोव्हेंबर १९९१|| ६९८ || ४२१ || २५० || ६ || २१ || ६२.६२ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NAM}} || १० फेब्रुवारी २००३|| ७५ || ३३ || ३९ || १ || २ || ४५.८९ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NED}} || १७ फेब्रुवारी १९९६ || १४९ || ५५ || ८६ || २ || ६ || ३९.१६ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NEP}} || १ ऑगस्ट २०१८ || ८९ || ४४ || ४२ || १ || २ || ५१.१४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NZL}} || ११ फेब्रुवारी १९७३ || ८५५ || ४०० || ४०४ || ७ || ४४ || ४९.७५ |- | style="text-align:left;"|{{cr|PAK}} || ११ फेब्रुवारी १९७३ || १,००२ || ५२९ || ४४३ || ९ || २१ || ५४.३८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|PNG|size=23px}} || ८ नोव्हेंबर २०१४ || ६६ || १४ || ५१ || १ || ० || २१.९६ |- | style="text-align:left;"|[[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]] || ७ जून १९७५ || ३ || ० || ३ || ० || ० || ०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|BER}} || १७ मे २००६ || ३५ || ७ || २८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|BAN}} || ३१ मार्च १९८६ || ४६७ || १७० || २८६ || १ || १० || ३७.३० |- | style="text-align:left;"|{{cr|IND}} || १३ जुलै १९७४ || १,०७९ || ५७५ || ४५० || १० || ४४ || ५६.०३ |- | style="text-align:left;"|{{cr|WIN}} || ५ सप्टेंबर १९७३ || ९०१ || ४३० || ४२७ || १२ || ३२ || ५०.१७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|SRI}} || ७ जून १९७५ || ९४५ || ४३६ || ४६१ || ६ || ४२ || ४८.६१ |- | style="text-align:left;"|{{cr|UAE}} || १३ एप्रिल १९९४ || १३२ || ४४ || ८७ || १ || ० || ३३.७१ |- | style="text-align:left;"|{{cr|SCO}} || १६ मे १९९९ || १८२ || ८४ || ८७ || १ || १० || ४९.१२ |- | style="text-align:left;"|{{cr|HKG}} || १६ जुलै २००४ || २६ || ९ || १६ || ० || १ || ३६.०० |- class="sortbottom" | colspan="8" | <small>शेवटचे अद्यतन: १४ जुलै २०२६</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक नोंदी–निकाल|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref><br /><small>विजयी टक्केवारीमध्ये अनिर्णित सामने विचारात घेतले गेले नाहीत; बरोबरी झाल्यास अर्धा विजय मोजला गेला आहे.</small> |} === निकाल विक्रम === ==== सर्वात मोठा विजय (धावांनी) ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अंतर ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- ! ३४२ धावा |{{cr|ENG}} (४१४–५) विजयी वि. {{cr|SA}} (७२) |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]], इंग्लंड |७ सप्टेंबर २०२५ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448356.html धावफलक] |- ! ३१७ धावा |{{cr|IND}} (३९०–५) विजयी वि. {{cr|SRI}} (७३) |[[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]], भारत |१५ जानेवारी २०२३ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348645.html धावफलक] |- ! ३०९ धावा |{{cr|AUS}} (३९९–८) विजयी वि. {{cr|NED}} (९०) || [[अरुण जेटली मैदान]], [[दिल्ली]], भारत|| २५ ऑक्टोबर २०२३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384415.html धावफलक] |- ! ३०४ धावा |{{cr|ZIM}} (४०८–६) विजयी वि. {{cr|USA}} (१०४) || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]], झिम्बाब्वे|| २६ जून २०२३|| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377762.html धावफलक] |- ! ३०२ धावा |{{cr|IND}} (३५७–८) विजयी वि. {{cr|SRI}} (५५) || [[वानखेडे मैदान]], [[मुंबई]], भारत|| २ नोव्हेंबर २०२३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384424.html धावफलक] |- | colspan="5" | <small>शेवटचे अद्यतन: १० ऑक्टोबर २०२५</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283902.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात मोठा विजय (धावांनी)|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात मोठा विजय (उरलेले चेंडू) ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अंतर ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- ! २७७ चेंडू† | {{cr|ENG}} (४६–२) विजयी वि. {{cr|CAN}} (४५) || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]], इंग्लंड || १३ जून १९७९ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html धावफलक] |- ! २७४ चेंडू | {{cr|SRI}} (४०–१) विजयी वि. {{cr|ZIM}} (३८) || [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]], श्रीलंका || ८ डिसेंबर २००१ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- ! २७२ चेंडू | {{cr|SRI}} (३७–१) विजयी वि. {{cr|CAN}} (३६) || [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]], दक्षिण आफ्रिका|| १९ फेब्रुवारी २००३ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65252.html धावफलक] |- ! २६८ चेंडू | {{cr|NEP}} (३६–२) विजयी वि. {{cr|USA}} (३५) || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]], नेपाळ|| १२ फेब्रुवारी २०२० || [https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- ! २६४ चेंडू | {{cr|NZL}} (९५–०) विजयी वि. {{cr|BAN}} (९३) || [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर]], [[क्विन्सटाऊन]], न्यू झीलंड|| ३१ डिसेंबर २००७ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/300428.html धावफलक] |- | colspan=5 | <small>शेवटचे अद्यतन: १५ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283271.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात मोठा विजय (उरलेले चेंडू)|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०१९}}</ref><br />†हा सामना प्रत्येकी ६० षटकांचा खेळवला गेला होता |} ==== सर्वाधिक विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) ==== पाठलाग करणाऱ्या संघांनी ६८ वेळा १० गडी राखून विजय मिळवला आहे, ज्यात वेस्ट इंडीजने १० वेळा या फरकाने विजय मिळवला आहे.<ref name="ODI Records – Largest margin of the win (wickets)">{{cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283279.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय विक्रम – सर्वात मोठ्या फरकाने विजय (गडी राखून)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== धावांचा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- | ४३८–९ (४९.५ षटके) || {{cr|RSA}} || {{cr|AUS}} || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] || १२ मार्च २००६ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- | ३७२–६ (४९.२ षटके) || {{cr|RSA}} || {{cr|AUS}} || [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|दरबान]] || ५ ऑक्टोबर २०१६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936139.html धावफलक] |- | ३६४–४ (४८.४ षटके) || {{cr|ENG}} || {{cr|WIN}} || [[केन्सिंग्टन ओव्हल|ब्रिजटाउन]] || २० फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158066/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-wi-2018-19.html धावफलक] |- | ३६२–१ (४३.३ षटके) || {{cr|IND}} || {{cr|AUS}} || [[सवाई मानसिंह मैदान|जयपूर]] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || [http://www.espncricinfo.com/india-v-australia-2013-14/engine/match/647251.html धावफलक] |- | ३५९–६ (४७.५ षटके) || {{cr|AUS}} || {{cr|IND}} || [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान|मोहाली]] || १० मार्च २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168245.html धावफलक] |- | colspan="6" | <small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–दुसऱ्या डावात फलंदाजी करताना सर्वोच्च धावसंख्या|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/93518.html|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (धावांनी) ==== प्रथम फलंदाजी करणाऱ्या संघांद्वारे विजयाचा सर्वात कमी फरक म्हणजे एक धाव, जी ३३ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये गाठली गेली आहे. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक सहा वेळा या एका धावेच्या फरकाने सामने जिंकले आहेत.<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283920.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सर्वात लहान विजय (धावांनी)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (उरलेले चेंडू) ==== दुसऱ्या क्रमांकावर फलंदाजी करणाऱ्या संघांनी त्यांच्या डावाच्या शेवटच्या चेंडूवर ३७ वेळा विजय मिळवला असून, दक्षिण आफ्रिकेने अशाप्रकारे सर्वाधिक ७ वेळा विजय मिळवला आहे. <ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283930.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सामन्याच्या शेवटच्या चेंडूवर जिंकणे|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) ==== १ गडी राखून विजय हा विजयाचा सर्वात कमी फरक आहे, ज्याने ६६ एकदिवसीय सामने निकाली काढले आहेत. वेस्ट इंडीज सर्वाधिक १२ वेळा असा विजय नोंदवला आहे. <ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283253.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सर्वात लहान विजय (गडी राखून)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी धावांचा यशस्वी बचाव ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !बचाव करणारा संघ !विरोधी संघ !स्थळ !दिनांक !धावफलक |- |१२५ |{{cr|IND}} |{{cr|PAK}} (८७, ३२.५ षटके) |[[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] |२ मार्च १९८५ |[https://www.espncricinfo.com/series/60851/scorecard/65732/india-vs-pakistan-1st-match-rothmans-four-nations-cup-1984-85 धावफलक] |- |१२७ |{{cr|ENG}} |{{cr|WIN}} (१२५, ४८.२ षटके) |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] |४ फेब्रुवारी १९८१ |[https://www.espncricinfo.com/series/17039/scorecard/64176/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-west-indies-1980-81 धावफलक] |- | rowspan="2" |१२९ |{{cr|ZIM}} |{{cr|AFG|variant=२०१३}} (१२६, २९.३ षटके) |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |२१ फेब्रुवारी २०१७ |[https://www.espncricinfo.com/series/10934/scorecard/1079248/zimbabwe-vs-afghanistan-3rd-odi-zim-v-afg-2016-17 धावफलक] |- |{{cr|SA}} |{{cr|ENG}} (११५, ४३.४ षटके) |[[बफेलो पार्क, ईस्ट लंडन|बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] |१९ जानेवारी १९९६ |[https://www.espncricinfo.com/series/16250/scorecard/64516/south-africa-vs-england-6th-odi-england-tour-of-south-africa-1995-96 धावफलक] |- |१३१ |{{cr|AFG|variant=२०१३}} |{{cr|ZIM}} (८२, ३०.५ षटके) |[[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] |२५ डिसेंबर २०१५ |[https://www.espncricinfo.com/series/8398/scorecard/953335/afghanistan-vs-zimbabwe-1st-odi-zimbabwe-tour-of-united-arab-emirates-2015-16 धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="6" |''पात्रता: ज्या सामन्यांमध्ये षटके कमी झाली नाहीत अशा केवळ पूर्ण झालेल्या डावांचा समावेश.'' <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{Cite web|url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchUnlikelyWin_ODI.asp?Stat=1|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट - पहिल्या डावात कमी धावसंख्येनंतर विजय|website=www.howstat.com|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ==== सर्वाधिक सलग विजय ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! विजय ! संघ ! पहिला विजय ! शेवटचा विजय |- | २१ || {{cr|AUS}} || {{cr|ENG}} होबार्ट येथे, ११ जानेवारी २००३ || {{cr|WIN}} पोर्ट ऑफ स्पेन येथे, २४ मे २००३ |- | rowspan="3" |१२ | {{cr|RSA}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|ENG}} सेंच्युरियन येथे, १३ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|NZL}} पोर्ट एलिझाबेथ येथे, ३० ऑक्टोबर २००५ |- | {{cr|PAK}} || {{cr|IND}} जयपूर येथे, १८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|BAN}} ढाका येथे, ८ जून २००८ |- | {{cr|RSA}} || {{cr|IRE}} बेनोनी येथे, २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|NZL}} हॅमिल्टन येथे, १९ फेब्रुवारी २०१७ |- | rowspan="2" |११ | {{cr|WIN}} || {{cr|ENG}} लॉर्ड्स येथे, ४ जून १९८४ || {{cr|SRI}} पर्थ येथे, २ फेब्रुवारी १९८५ |- | {{cr|AUS}}{{ref|1ब|[ब]}} || {{cr|SCO}} बासेतेरे येथे, १४ मार्च २००७ || {{cr|SRI}} ब्रिजटाऊन येथे, २८ एप्रिल २००७ |- | colspan="4" |''वरील तक्त्यामध्ये अनिर्णित सामने हे पराभव आणि बरोबरी प्रमाणे ग्राह्य धरले आहेत.'' <small>शेवटचे अद्यतन: २० जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/126874.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वाधिक सलग विजय|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २०१९}}</ref> |- | colspan="4" | नोंदी: * {{note|१अ|[अ]}} ही शृंखला अनिर्णित सामन्यानंतर सुरुवात झाली आणि अनिर्णित सामन्याने संपली. इंग्लंड विरुद्धच्या सात सामन्यांच्या मालिकेतील शेवटच्या ७व्या सामन्यात मिळवलेला विजय हा पहिला होता. ६वा एकदिवसीय सामना (आं.ए.दि. २२२५) अनिर्णितावस्थेत संपला, त्याआधी दक्षिण आफ्रिकेने ३रा (आं.ए.दि. २२२१), ४था (आं.ए.दि. २२२३), आणि ५वा (आं.ए.दि. २२२४) एकदिवसीय सामना जिंकला होता. अनिर्णित सामने वगळल्यास सदर शृंखला १५ सामन्यांपर्यंत अबाधित होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61168.html|title=इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००४–०५|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> शेवटचा विजय हा न्यू झीलंड विरुद्ध पाच सामन्यांच्या मालिकेतील ३ऱ्या सामन्यात (आं.ए.दि. २२८९) मिळविलेला होता. ४था सामना (आ.ए.दि. २२९२) अनिर्णित राहिला आणि त्यानंतरचा ५वा सामना (आं.ए.दि. २२९३) तसेच भारताविरुद्धच्या पुढील मालिकेमधील १ला सामना (आं.ए.दि. २२९७) दक्षिण आफ्रिकेने जिंकला, त्यानंतरचा २रा सामन्यात (आं.ए.दि. २२९८) त्यांना पराभव पत्करावा लागला. हे अनिर्णित सामने वगळल्यास दक्षिण आफ्रिकेची विजय शृंखला १७ सामन्यांपर्यंत जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/3.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–दक्षिण आफ्रिका–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> * {{note|1ब|[ब]}} ही शृंखला अनिर्णित सामन्याने संपली. शेवटचा विजय हा [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७ विश्वचषक स्पर्धेतील अंतिम सामन्यातील]] (आं.ए.दि. २५८१) होता. ऑस्ट्रेलियाचा पुढील सामना हा (आं.ए.दि. २६२१) भारताविरुद्धच्या सात सामन्यांच्या मालिकेतील पहिला सामना होता; जो अनिर्णित राहिला. त्यानंतरचे मालिकेतील दोन सामने (आं.ए.दि. २६२३ आणि २६२५) ऑस्ट्रेलियाने जिंकले आणि ४थ्या सामन्यात (आं.ए.दि. २६२७) त्यांचा पराभव झाला. अनिर्णित सामना वगळल्यास, ऑस्ट्रेलियावी विजयी शृंखला १३ सामन्यांची होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/2.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–ऑस्ट्रेलिया–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> |} ==== सर्वाधिक सलग पराभव ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! पराभव ! संघ ! पहिला पराभव ! शेवटचा पराभव |- | २३ || {{cr|BAN}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|WIN}} ढाका येथे, ८ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|RSA}} किंबर्ले येथे, ९ ऑक्टोबर २००२ |- | २२ || {{cr|BAN}} || {{cr|PAK}} मोराटुवा येथे, ३१ मार्च १९८६ || {{cr|IND}} मोहाली येथे, १४ मे १९९८ |- | rowspan="3" | १८ | {{cr|ZIM}} || {{cr|IND}} लेस्टर येथे, ११ जून १९८३ || {{cr|AUS}} होबार्ट येथे, १४ मार्च १९९२ |- | {{cr|BAN}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|RSA}} ब्लुमफॉंटेन येथे, २२ सप्टेंबर २००३ || {{cr|ENG}} ढाका येथे, १२ नोव्हेंबर २००३ |- | {{cr|PNG}}|| {{cr|OMN}} अबरदीन येथे, १४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|NEP}} शारजा येथे, १६ मार्च २०२२ |- | colspan=4 | ''वरील तक्त्यामध्ये अनिर्णित सामने विजय आणि बरोबरीप्रमाणे ग्राह्य धरले गेले आहेत.'' <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284056.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वाधिक सलग पराभव|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |- | colspan=4 |नोंदी: * {{note|१अ|[अ]}} २३-सामन्यांच्या श्रृंखला अनिर्णित सामन्याने (आं.ए.दि. १९०४) संपली. त्यानंतर पुन्हा सलग चार पराभव आणि एक सामना अनिर्णित राहीला (आं.ए.दि.१९५६), आणि त्यानंतर बांगलादेशला पुन्हा सलग १८ सामन्यांमध्ये पराभव सहन करावा लागला. अनिर्णित सामने वगळले तर त्यांची पराभवाची श्रृंखला ४५ सामने सुरूच राहीली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–बांगलादेश–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |} ===सांघिक धावांचे विक्रम=== ====डावातील सर्वाधिक धावा ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- |'''४९८–४ (५० षटके)''' | rowspan="3" |{{cr|England}} |{{cr|NED}} |[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]] |१७ जून २०२२ |[http://www.espncricinfo.com/series/england-in-netherlands-2022-1281442/netherlands-vs-england-1st-odi-1281444/full-scorecard धावफलक] |- | '''४८१–६ (५० षटके)'''|| {{cr|Australia}}|| [[ट्रेंट ब्रिज|नॉटिंगहॅम]]|| १९ जून २०१८ || [http://www.espncricinfo.com/series/18021/scorecard/1119539/england-vs-australia-3rd-odi-aus-in-eng-2018 धावफलक] |- | '''४४४–३ (५० षटके)'''|| {{cr|Pakistan}} || [[ट्रेंट ब्रिज|नॉटिंगहॅम]]|| ३० ऑगस्ट २०१६ || [http://www.espncricinfo.com/england-v-pakistan-2016/engine/match/913657.html धावफलक] |- | '''४४३–९ (५० षटके)'''|| {{cr|Sri Lanka}} || {{cr|Netherlands}} || [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]]|| ४ जुलै २००६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247827.html धावफलक] |- |'''४३९–२ (५० षटके)'''|| {{cr|South Africa}} || {{cr|West Indies}} || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहान्सबर्ग]]|| १८ जानेवारी २०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722341.html धावफलक] |- | colspan="6" | <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/211599.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–डावातील सर्वाधिक धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></small> |} ==== दुसऱ्या डावातील सर्वाधिक धावसंख्या ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !संघ !विरोधी संघ !स्थळ !दिनांक !धावफलक |- !४३८–९ (४९.५ षटके) |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] |१२ मार्च २००६ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- !४११–८ (५० षटके) |{{cr|Sri Lanka}} |{{cr|India}} |[[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|राजकोट]] |१५ डिसेंबर २००९ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html धावफलक] |- !३८९ (४८ षटके) |{{cr|West Indies}} |{{cr|England}} |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] |२७ फेब्रुवारी २०१९ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158069.html धावफलक] |- !३७२–६ (४९.२ षटके) |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|डर्बन]] |५ ऑक्टोबर २०१६ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936139.html धावफलक] |- !३६६–८ (५०.० षटके) |{{cr|England}} |{{cr|India}} |[[बाराबती स्टेडियम|कटक]] |१९ जानेवारी २०१७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html धावफलक] |- class="sortbottom" | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/93518.html|title=नोंदी–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–दुसऱ्या डावातील सर्वाधिक धावा|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref></small> |} ====सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- | '''८७२–१३ (९९.५ षटके)'''|| {{cr|AUS}} (४३४–४) वि {{cr|RSA}} (४३८–९) || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] || १२ मार्च २००६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- |'''८२५–१५ (१०० षटके)'''|| {{cr|IND}} (४१४–७) वि {{cr|LKA}} (४११–८) || [[माधवराव सिंधीया क्रिकेट मैदान|राजकोट]] || १५ डिसेंबर २००९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html धावफलक] |- |'''८०७–१६ (९८.० षटके)'''|| {{cr|ENG}} (४१८–६) वि {{cr|WIN}} (३८९) || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158069.html धावफलक] |- |'''७६३–१४ (९६.० षटके)'''|| {{cr|NZL}} (३९८–५) वि {{cr|ENG}} (३६५–९) || [[द ओव्हल]] || १२ जून २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743945.html धावफलक] |- |'''७४७–१४ (१०० षटके)'''|| {{cr|IND}} (३८१–६) वि {{cr|ENG}} (३६६-८) || [[बाराबती स्टेडियम|कटक]] || १९ जानेवारी २०१७ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html धावफलक] |- | colspan=5 | <small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284003.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम– सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ====सर्वात लहान धावसंख्या==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- |३५ (१२ षटके) |{{cr|USA}} |{{cr|NEP }} |[[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|किर्तीपूर]] |१२ फेब्रुवारी २०२० |[https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- | ३५ (१८ षटके) || {{cr|Zimbabwe}} || rowspan="3" | {{cr|Sri Lanka}} || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब|हरारे]]|| २५ एप्रिल २००४ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64890.html धावफलक] |- | ३६ (१८.४ षटके) || {{cr|Canada}} || [[बोलंड बँक पार्क|पार्ल]]|| १९ फेब्रुवारी २००३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65251.html धावफलक] |- | ३८ (१५.५ षटके) || {{cr|Zimbabwe}} || [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब मैदान|कोलंबो]] || ८ डिसेंबर २००१ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- | ४३ (१९.५ षटके) || {{cr|Pakistan}} || {{cr|West Indies}} || [[न्यूलॅंड्स क्रिकेट मैदान|केपटाऊन]] || २५ फेब्रुवारी १९९३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65959.html धावफलक] |- | ४३ (२०.१ षटके) || {{cr|Sri Lanka}} || {{cr|South Africa}} || [[बोलंड बँक पार्क|पार्ल]] || ११ जानेवारी २०१२ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514035.html धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283987.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात लहान धावसंख्या|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात लहान पूर्ण डाव (चेंडूंनुसार) ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !चेंडू !संघ !विरोधी संघ !मैदान !दिनांक !धावफलक |- |३५ !७२ |{{cr|United States}} |{{cr|Nepal}} |[[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|किर्तीपूर]] |१२ फेब्रुवारी २०२० |[https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- |५४ !८३ |{{cr|Zimbabwe}} |{{cr|Afghanistan|variant=२०१३}} |[[हरारे स्पोर्ट्स क्लब|हरारे]] |२६ फेब्रुवारी २०१७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079250.html धावफलक] |- |४५ !८४ |{{cr|Namibia}} |{{cr|Australia}} |[[सेन्वेस पार्क|पॉचेफस्ट्रूम]] |२७ फेब्रुवारी २००३ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65263.html धावफलक] |- |९२ !८९ |{{cr|Canada}} |{{cr|Kenya}} |[[जाफरी स्पोर्ट्स क्लब ग्राउंड|नैरोबी (जाफ)]] |५ फेब्रुवारी २००७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/267391.html धावफलक] |- |३८ !९४ |{{cr|Zimbabwe}} |{{cr|Sri Lanka}} |[[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान|कोलंबो]] |८ डिसेंबर २००१ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="7" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283160.html|title=नोंदी–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक नोंदी–सर्वात लहान पूर्ण केलेले डाव (चेंडूंद्वारे)|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ====एका डावातील सर्वाधिक षट्कार ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#9cf;" ! षट्कार ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! सामना दिनांक ! धावफलक |- !२६ | rowspan="3" |{{cr|England}} ||{{cr|NED}} ||[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]]||१७ जून २०२२||[http://www.espncricinfo.com/series/england-in-netherlands-2022-1281442/netherlands-vs-england-1st-odi-1281444/full-scorecard धावफलक] |- ! २५ | {{cr|Afghanistan|variant=२०१३}}|| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|मॅंचेस्टर]]|| १८ जून २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/1144506/afghanistan-vs-england-24th-match-icc-cricket-world-cup-2019 धावफलक] |- ! २४ | {{cr|West Indies}}|| [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]]|| २७ फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158069/west-indies-vs-england-4th-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- !२३ | {{cr|West Indies}} || {{cr|England}} || [[केन्सिंग्टन ओव्हल|ब्रिजटाऊन]]|| २० फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158066/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- ! rowspan="2" | २२ | {{cr|New Zealand}} || {{cr|West Indies}} || [[क्विन्सटाऊन इव्हेंट्स सेंटर|क्विन्सटाऊन]]|| १ जानेवारी २०१४ || [http://www.espncricinfo.com/series/11869/scorecard/661689/new-zealand-vs-west-indies-3rd-odi-west-indies-tour-of-new-zealand-2013-14 धावफलक]{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{cr|West Indies}} || {{cr|England}} || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] || २७ फेब्रुवारी २०१९||[http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158069/west-indies-vs-england-4th-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/wi/content/records/283020.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम– सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== एका डावातील सर्वाधिक चौकार ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !चौकार !संघ !विरोधी संघ !मैदान !सामना दिनांक !धावफलक |- !५६ |{{cr|Sri Lanka}} |{{cr|Netherlands}} |[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]] |४ जुलै २००६ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/247827.html धावफलक] |- !४८ | rowspan="2" |{{cr|India}} |{{cr|West Indies}} |[[होळकर स्टेडियम|इंदूर]] |८ डिसेंबर २०११ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |- !४७ |{{cr|Sri Lanka}} |[[इडन गार्डन्स|कोलकता]] |१३ नोव्हेंबर २०१४ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |- !४५ |{{cr|Scotland}} |{{cr|England}} |[[द ग्रेंज क्लब|एडिनबर्ग]] |१० जून २०१८ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1124639.html धावफलक] |- ! rowspan="2" |४४ |{{cr|England}} |{{cr|Bangladesh}} |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|नॉटिंगहॅम]] |२१ जून २००५ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/211579.html धावफलक] |- |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहान्सबर्ग]] |१२ मार्च २००६ |[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283016.html|title=नोंदी-आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय-सांघिक नोंदी-सर्वोच्च सामने एकत्रित|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ==वैयक्तिक विक्रम (फलंदाजी)== ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक धावा=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! डाव ! खेळाडू ! कालावधी |- | '''१८,४२६''' || ४५२ || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] || १९८९–२०१२ |- | '''१४,२३४''' || ४०४ || {{flagicon|SRI}} [[कुमार संघकारा]] || २०००–२०१५ |- | '''१३,७०४''' || ३६५ || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]]|| १९९५–२०१२ |- | '''१३,४३०''' || ४३३ || {{flagicon|SRI}} [[सनथ जयसुर्या]] || १९८९–२०११ |- | '''१२,६५०''' || ४१८ || {{flagicon|SRI}} [[महेला जयवर्धने]] || १९९८–२०१५ |- | colspan="4" |<small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/83548.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–फलंदाजी विक्रम–कारकीर्दीतील सर्वाधिक धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} === कारकिर्दीतील सर्वाधिक धावा – विक्रम प्रगती=== {{संदर्भ हवा}} {| class="wikitable" style="width:60%;" |- style="background:#9cf; " ! धावा ! खेळाडू ! विक्रम ह्या दिनांकापर्यंत अबाधित ! विक्रम कालावधी |- ! ८२ |{{flagicon|ENG}} [[जॉन एडरिक]]|| २४ ऑगस्ट १९७२ || १ वर्ष, २३२ दिवस |- ! ११३ |{{flagicon|AUS}} [[ग्रेग चॅपेल]]|| २६ ऑगस्ट १९७२ || २ दिवस |- ! १४४ |{{flagicon|AUS}} [[इयान चॅपेल]]|| २८ ऑगस्ट १९७२ || २ दिवस |- ! ३०२ |{{flagicon|ENG}} [[डेनिस अमिस]]|| ३१ मार्च १९७४|| १ वर्ष, २१५ दिवस |- ! ३१६ |{{flagicon|AUS}} इयान चॅपेल || १३ जुलै १९७४ || १०४ दिवस |- ! ३२२ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस || १५ जुलै १९७४ || २ दिवस |- ! ४०० |{{flagicon|ENG}} [[किथ फ्लेचर]]|| ५ जून १९७५|| ३२५ दिवस |- ! ५०९ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस || ११ जून १९७५ || ६ दिवस |- ! ५९९ |{{flagicon|ENG}} किथ फ्लेचर || १४ जून १९७५ || ३ दिवस |- ! ८५९ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस{{ref|१अ|[अ]}}|| २१ डिसेंबर १९७९ || ४ वर्षे, १९० दिवस |- ! ८६७ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || २३ डिसेंबर १९७९ || २ दिवस |- ! ८८३ |{{flagicon|WIN}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]]|| २६ डिसेंबर १९७९ || ३ दिवस |- ! ९५३ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || १६ जानेवारी १९८० || २१ दिवस |- ! १,०५९ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || २८ मे १९८० || १३३ दिवस |- ! १,१३३ |{{flagicon|WIN}} [[गॉर्डन ग्रीनीज]]|| २५ नोव्हेंबर १९८०|| १८१ दिवस |- ! १,१५४ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || ५ डिसेंबर १९८०|| ११ दिवस |- ! १,२११ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || ७ डिसेंबर १९८० || २ दिवस |- ! २,३३१ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल{{ref|१ब|[ब]}}|| ७ डिसेंबर १९८३ || ३ दिवस |- ! ६,५०१ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || ९ नोव्हेंबर १९९० || ६ वर्षे, ३३७ दिवस |- ! ८,६४८ |{{flagicon|WIN}} [[डेस्मंड हेन्स]]{{ref|१क|[क]}}|| ८ नोव्हेंबर १९९६|| ५ वर्षे, ३६५ दिवस |- ! ९,३७८ |{{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]]{{ref|१ड|[ड]}}|| १५ ऑक्टोबर २०००|| ३ वर्षे, ३४२ दिवस |- ! १८,४२६ |{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]{{ref|१इ|[इ]}}|| सद्य||{{Age in years and days|2000|10|15}} |- | colspan=4|<small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small> |- | colspan=4 |'''नोंदी:''' * {{note|१अ|[अ]}} डेनिस अमिस ने कारकिर्दीत ८५९ धावा केल्या * {{note|१ब|[ब]}} ग्रेग चॅपेल ने कारकिर्दीत २,३३१ धावा केल्या * {{note|१क|[क]}} डेस्मंड हेन्स ने कारकिर्दीत ८,६४८ धावा केल्या * {{note|१ड|[ड]}} मोहम्मद अझरुद्दीन ने कारकिर्दीत ९,३७८ धावा केल्या * {{note|१इ|[इ]}} सचिन तेंडुलकर ने कारकिर्दीत १८,४२६ धावा केल्या |} ===प्रत्येक फलंदाजी क्रमासाठी सर्वाधिक धावा === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! फलंदाजी क्रम ! खेळाडू ! धावा ! त्या क्रमांकावर सरासरी |- |'''सलामीवीर'''||{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]||'''१५,३१०'''|| ४८.३० |- |'''क्रमांक ३'''||{{flagicon|AUS}} [[रिकी पॉंटिंग]]||'''१२,६६२'''|| ४२.४९ |- |'''क्रमांक ४'''||{{flagicon|NZ}} [[रॉस टेलर]] ‡ ||'''७,३०९'''|| ५२.५८ |- |'''क्रमांक ५'''||{{flagicon|SRI}} [[अर्जुन रणतुंगा]]||'''४,६७५'''|| ३८.६४ |- |'''क्रमांक ६'''||{{flagicon|IND}} [[महेंद्रसिंग धोणी]] ‡ ||'''४,०३१'''|| ४६.३३ |- |'''क्रमांक ७'''||{{flagicon|NZL}} [[ख्रिस हॅरिस]]||'''२,१३०'''|| ३१.३२ |- |'''क्रमांक ८'''||{{flagicon|PAK}} [[वसिम अक्रम]]||'''१,२०८'''|| १७.०१ |- |'''क्रमांक ९'''||{{flagicon|BAN}} [[मशरफे मोर्तझा]] ‡ ||'''६९३'''|| ११.९५ |- |'''क्रमांक १०'''||{{flagicon|PAK}} [[वकार युनिस]]||'''४७८'''|| ११.१२ |- |'''क्रमांक ११'''||{{flagicon|SRI}} [[मुथिया मुरलीधरन]]||'''१७०'''|| ५.४८ |- | colspan=4 | <small>शेवटचे अद्यतन: २५ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.howstat.com/cricket/statistics/batting/BattingBestAggregateForPosition_ODI.asp|title= प्रत्येक फलंदाजी क्रमासाठी सर्वाधिक धावा|प्रकाशक= हाउस्टॅट | कृती=हाउस्टॅट टेस्ट क्रिकेट |ॲक्सेसदिनांक=२५ जून २०१९}}</ref> |} ===सर्वोत्कृष्ट वैयक्तिक धावसंख्या === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! खेळाडू ! सामना ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- | '''२६४''' || {{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]] || {{cr|India}} v {{cr|Sri Lanka}} || [[इडन गार्डन्स|कोलकाता]] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |- | '''२३७*''' || {{flagicon|NZL}} [[मार्टिन गुप्टिल]] || {{cr|NZ}} v {{cr|West Indies}} || [[वेस्टपॅक स्टेडियम|वेलिंग्टन]] || २१ मार्च २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656489.html धावफलक] |- | '''२१९''' || {{flagicon|India}} [[विरेंद्र सेहवाग]] || {{cr|India}} v {{cr|West Indies}} || [[होळकर क्रिकेट स्टेडियम|इंदूर]] || ८ डिसेंबर २०११ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |- | '''२१५''' || {{flagicon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] || {{cr|West Indies}} v {{cr|Zimbabwe}} || [[मनुका ओव्हल|कॅनबेरा]] || २४ फेब्रुवारी २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656427.html धावफलक] |- | '''२१०*''' || {{flagicon|Pakistan}} [[फखार झमान]] || {{cr|Pakistan}} v {{cr|Zimbabwe}} || [[क्विन्स स्पोर्ट्स क्लब|बुलावायो]] || २० जुलै २०१८ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142923.html धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: २५ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/216972.html |title=विक्रम – आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय – फलंदाजी विक्रम – एका डावात सर्वाधिक धावा |कृती=क्रिकइन्फो |ॲक्सेसदिनांक=२५ जून २०१९ }}</ref> |} ===तारखेप्रमाणे सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या (प्रोग्रेसिव्ह रेकॉर्ड)=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! दिनांक ! खेळाडू ! धावफलक ! विरोधी संघ ! नोंदी |- ! ८२ | ५ जानेवारी १९७१ ||{{flagicon|England}} [[जॉन एडरिच]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html धावफलक] |{{Cr|AUS}}|| * सर्वात पहिले अर्धशतक * संघ पराभूत |- ! १०३ | २४ ऑगस्ट १९७२||{{flagicon|England}} [[डेनिस अमिस]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html धावफलक] |{{Cr|AUS}}|| * सर्वात पहिले शतक * धावांचा पाठलाग करताना केलेल्या धावा |- ! १०५ | ७ सप्टेंबर १९७३ ||{{flagicon|West Indies}} [[रॉय फ्रेडरिक्स]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html धावफलक] |{{Cr|ENG}}|| * धावांचा पाठलाग करताना केलेल्या धावा |- ! ११६[[नाबाद|*]] | ३१ ऑगस्ट १९७४ ||{{flagicon|England}} [[डेव्हिड लॉईड]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html धावफलक] |{{Cr|PAK}}|| * सामना गमावला |- ! १३७ | ७ जून १९७५ ||{{flagicon|England}} [[डेनिस अमिस]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html धावफलक] |{{Cr|IND}}|| * विश्वचषक सामना * पुन्हा विक्रम करणारा एकमेव खेळाडू |- ! १७१[[नाबाद|*]] | ७ जून १९७५ ||{{flagicon|New Zealand}} [[ग्लेन टर्नर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65036.html धावफलक] |[[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]]|| * विश्वचषक * एकदिवसीय सामन्यातील पहिले दिडशतक * सर्वाधिक चेंडूंचा सामना (२०१) |- ! १७५[[नाबाद|*]] | १८ जून १९८३ ||{{flagicon|India}} [[कपिल देव]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65083.html धावफलक] |{{Cr|ZIM}}|| * विश्वचषक * ह्या तारखेपर्यंत सर्वात जलद शतक (१८ जून १९८३) |- ! १८९[[नाबाद|*]] | ३१ मे १९८४||{{flagicon|West Indies}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html धावफलक] |{{Cr|ENG}}|| * शेवटच्या गड्यासाठी शतकी भागीदारी |- ! १९४ | २१ मे १९९७||{{flagicon|Pakistan}} [[सईद अन्वर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66113.html धावफलक] |{{Cr|IND}}|| |- ! १९४[[नाबाद|*]] | १६ ऑगस्ट २००९ ||{{flagicon|Zimbabwe}} [[चार्ल्स कोव्हेन्ट्री]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/४१०३४०.html धावफलक] |{{Cr|BAN}}|| * विक्रमाशी बरोबरी परंतु नाबाद खेळी. * सामना पराभूत |- ! २००[[नाबाद|*]] | २४ फेब्रुवारी २०१० ||{{flagicon|India}} [[सचिन तेंडुलकर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441828.html धावफलक] |{{Cr|RSA}}|| * पहिले एकदिवसीय द्विशतक |- ! २१९ | ८ डिसेंबर २०११||{{flagicon|India}} [[विरेंद्र सेहवाग]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |{{cr|WIN}}|| * |- ! २६४ | १३ नोव्हेंबर २०१४||{{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |{{Cr|SRI}}|| * एकदिवसीय सामन्यात सर्वात पहिल्या २५० धावा * एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये दोन द्विशतके करणारा पहिलाच फलंदाज |- | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: २६ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284257.html|title=एका डावात सर्वाधिक धावा (प्रोग्रेसिव्ह रेकॉर्ड होल्डर)|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२८ जून २०१९}}</ref> |} ===फलंदाजी क्रमानुसार सर्वोत्कृष्ट वैयक्तिक धावसंख्या === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! फलंदाजी क्रमवारी ! खेळाडू ! धावसंख्या ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक |- | '''क्रमांक १''' || {{flagicon|NZ}} [[मार्टिन गुप्टिल]] || २३७* || {{cr|WIN}} || [[वेस्टपॅक मैदान]] || २१ मार्च २०१५ |- | '''क्रमांक २''' || {{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] || २६४ || {{cr|SL}} || [[इडन गार्डन्स]] || १३ November २०१४ |- | '''क्रमांक ३''' || {{flagicon|ZIM}} [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] || १९४* || {{cr|BAN}} || [[क्विन्स स्पोर्ट्स क्लब]] || १६ ऑगस्ट २००९ |- | '''क्रमांक ४''' || {{flagicon|WIN}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]] || १८९* || {{cr|ENG}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]] || ३१ मे १९८४ |- | '''क्रमांक ५''' || {{flagicon|SA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]] || १६२* || {{cr|WIN}} || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]] || २७ फेब्रुवारी २०१५ |- | '''क्रमांक ६''' || {{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] || १७५* || {{cr|ZIM}} || [[नेव्हील मैदान]]|| १८ जून १९८३ |- | '''क्रमांक ७''' || {{flagicon|NZ}} [[लुक रोंची]] || १७०* || {{cr|SL}} || [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]] || २३ जानेवारी २०१५ |- | '''क्रमांक ८''' || {{flagicon|ENG}} [[ख्रिस वोक्स]] || ९५* || {{cr|SL}} || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]] || २१ जून २०१६ |- | '''क्रमांक ९''' || {{flagicon|WIN}} [[आंद्रे रसेल]] || ९२* || {{cr|IND}} || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]] || ११ जून २०११ |- | '''क्रमांक १०''' || {{flagicon|WIN}} [[रवी रामपॉल]] || ८६* || {{cr|IND}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान]] || २ डिसेंबर २०११ |- | '''क्रमांक ११''' || {{flagicon|PAK}} [[मोहम्मद आमीर]] || ५८ || {{cr|ENG}} || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]] || ३० ऑगस्ट २०१६ |- | colspan=6 | <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Batting/BattingHighPosn_ODI.asp|title=हाऊस्टॅट! एकदिवसीय क्रिकेट – प्रत्येक फलंदाजी क्रमांकानुसार सर्वोत्कृष्ट धावा |प्रकाशक=www.howstat.com|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===कारकिर्दीतील सर्वोत्कृष्ट सरासरी=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ![[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सरासरी]] ! डाव ! धावा ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''६७.००''' | ३२ || १,५४१ ||{{flagicon|NED}} [[रॉयन टेन डोशेटे]]|| २००६–२०११ |- !'''५९.६७''' | २२४ || ११,१५९ ||{{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] ‡ || २००८–सद्य |- !'''५३.५८''' | १९६ || ६,९१२ ||{{flagicon|AUS}} [[मायकेल बेव्हन]]|| १९९४–२००४ |- !'''५३.५०''' | २२८ || ९,५७७ ||{{flagicon|RSA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]]|| २००५-२०१८ |- !'''५३.०६''' | ३५ || १,५९२ ||{{flagicon|PAK}} [[इमाम उल हक]] ‡ || २०१७–सद्य |- | colspan=5|''पात्रता: २० डाव'' <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/282911.html|title=एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वोत्कृष्ट फलंदाजी सरासरी|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ![[स्ट्राईक रेट]] ! धावा ! सामना केलेले चेंडू ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''१३०.२२''' | १०३४ || ७९४ ||{{flagicon|WIN}} [[आंद्रे रसेल]] ‡ || २०११–सद्य |- !'''१२४.१५''' | २,८४२ || २,२८९ ||{{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅक्सवेल]] ‡ || २०१२–सद्य |- !'''१२०.०८''' | ८७३ || ७२७ ||{{flagicon|IND}} [[हार्दिक पंड्या]] ‡ || २०१६–सद्य |- !'''१२०.०१''' | ३,७५३ || ३,१२७ ||{{flagicon|ENG}} [[जोस बटलर]] ‡ || २०१२–सद्य |- !'''११७.०६''' | ५९० || ५०४ || |{{flagicon|BER}} [[लायोनेल कॅन]]|| २००६–२००९ |- | colspan=5|''पात्रता: कमीत कमी ५०० चेंडूंचा सामना'' <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/282919.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक शतके=== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! शतके !! डाव !! खेळाडू !! कालावधी |- | ५० || २९५ || {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] || २००८ - सद्य |- | ४९ || ४५२ || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] || १९८९ - २०१२ |- | ३० || ३६५ || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पोंटिंग]] || १९९५ - २०१२ |- | २८ || ४३३ || {{flagicon|SRI}} [[सनथ जयसुर्या]] || १९८९ - २०११ |- | २७ || १७१ || {{flagicon|PAK}} [[हाशिम आमला]] || २००८ - सद्य |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/282935.html]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". शेवटचे अद्यतन: १९ जून २०१९.''</small> |} ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक अर्धशतके=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अर्धशतके ! डाव ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''९६''' | ४५२ ||{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]|| १९८९–२०१२ |- !'''९३''' | ३८० ||{{flagicon|SRI}} [[कुमार संघकारा]]|| २०००–२०१५ |- !'''८६''' | ३१४ ||{{flagicon|RSA}} [[जॅक कॅलिस]]|| १९९६–२०१४ |- ! rowspan=2 |'''८३''' | ३१८ ||{{flagicon|IND}} [[राहुल द्रविड]]|| १९९६–२०११ |- | ३५० ||{{flagicon|PAK}} [[इंझमाम-उल-हक]]|| १९९१–२००७ |- | colspan=4 | <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283033.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–फलंदाजी विक्रम–कारकीर्दीतील सर्वाधिक अर्धशतके|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===एका डावात सर्वाधिक षट्कार=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! षट्कार ! धावा ! खेळाडू ! विरोधी संघ ! स्थळ ! सामना दिनांक ! धावफलक |- ! १७ | १४८ ||{{cricon|ENG}} [[आयॉन मॉर्गन]] ‡ ||{{cr|AFG}}||[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|मॅंचेस्टर]]|| १८ जून २०१९ ||[http://www.espncricinfo.com/series/8039/game/1144506/afghanistan-vs-england-24th-match-icc-cricket-world-cup-2019 धावफलक] |- ! rowspan="3" | १६ | २०९ ||{{cricon|IND}} [[रोहित शर्मा]] ‡ ||{{cr|AUS}}||[[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम|बंगळूर]]|| २ नोव्हेंबर २०१३ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html धावफलक] |- | १४९ ||{{cricon|RSA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]]||{{cr|WIN}}||[[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहन्सबर्ग]]|| १८ जानेवारी २०१५ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/722341.html धावफलक] |- | २१५ ||{{cricon|WIN}} [[ख्रिस गेल]] ‡ ||{{cr|ZIM}}||[[मानुका ओव्हल|कॅनबेरा]]|| २४ फेब्रुवारी २०१५ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/656427.html धावफलक] |- ! १५ | १८५* ||{{cricon|AUS }} [[शेन वॉटसन]]||{{cr|BAN}}||[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान|ढाका]]|| ११ एप्रिल २०११ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/503364.html धावफलक]{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} == वैयक्तिक विक्रम (गोलंदाजी) == === सामन्यातील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#90ee90 ! Rank !! Bowling !! Player !! Match !! [[List of Test cricket grounds|Venue]]!! Season |- | १ || ८-१९ || {{flagicon|LKA}} '''[[चमिंडा वास]]''' || {{cr|SRI}} v {{cr|ZIM}} | [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब|कोलंबो]] || २००१-०२ |- | २ || ७-१५ || {{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] || {{cr|AUS}} v {{cr|NAM}} | [[पॉचेफस्ट्रूम]]|| २००२-०३ |- | ३ || ७-२० || {{flagicon|AUS}} [[अँडी बिकेल]]|| {{cr|AUS}} v {{cr|ENG}} | [[सेंट जॉर्जेस पार्क|पोर्ट एलिझाबेथ]] || २००२-०३ |- | ४ || ७-३० || {{flagicon|LKA}} '''[[मुथिया मुरलीधरन]]''' || {{cr|SRI}} v {{cr|IND}} | [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन मैदान|शारजा]] || २०००-०१ |- | ५ || ७-३६ || {{flagicon|PAK}} [[वकार युनिस]]|| {{cr|PAK}} v {{cr|ENG}} | [[हेडिंग्ले मैदान|लीड्स]]|| २००१ |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/BOWLING/ODI_BOWL_BEST_INNS_FIGS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} === कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! क्रम !! बळी !! गोलंदाज !! कालखंड |- | १ || ५०२ (३५६ सामने) || [[वासिम अक्रम]] (PAK) || १९८४ - २००३ |- | २ || ४५५ (२९७ सामने) || '''[[मुथिया मुरलीधरन]]''' (SL/ASIA/ICC) || १९९३ - |- | ३ || ४१६ (२६२ सामने) || [[वकार युनिस]] (PAK) || १९८९ - २००३ |- | ४ || ३८७ (३०४ सामने) || '''[[चमिंडा वास]]''' (SL/ASIA) || १९९४ - |- | ५ || ३८४ (२९२ सामने) || '''[[शॉन पोलॉक]]''' (SA/AFR/ICC) || १९९६ - |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/२८३१९३.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर २१]], [[इ.स. २००७]].</small> |} === यष्टिरक्षण === ==== कारकीर्दीतील सर्वाधिक बळी ==== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor="#ffcc00" ! क्र !! बळी !! [[यष्टिरक्षक]] !! सामने |- | १ || ४५३ (४०० c. ५३ st.) || '''[[ॲडम गिलख्रिस्ट|ॲडम गिलक्रिस्ट]]''' (AUS/ICC) || in २७५ matches |- | २ || ३६९ (३५१ c. १८ st.) || '''[[मार्क बाउचर]]''' (SA/AFRICA) || in २५० matches |- | ३ || २८७ (२१४ c. ७३ st.) || [[मोइन खान]] (PAK) || in २१९ matches |- | ४ || २३३ (१९४ c. ३९ st.) || [[इयान हीली]] (AUS) || in १६८ matches |- | ५ || २२० (१८२ c. ३८ st.) || [[रशीद लतीफ]] (PAK/ASIA/ICC) || in १६६ matches |- | colspan=3 | <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/FIELDING/ODI_FIELD_MOST_DISMISS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} === इतर वैयक्तिक विक्रम === ==== सर्वाधिक सामने ==== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! Rank !! Matches !! Player !! Period |- | १ || ४०७ || {{flagicon|IND}} '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || from १९८९ to - |- | २ || ४०३ || {{flagicon|LKA}}/ASIA '''[[सनाथ जयसुर्या]]''' || from १९८९ to - |- | ३ || ३७८ || {{flagicon|PAK}}/ASIA [[इंझमाम-उल-हक]]|| from १९९१ to २००७ |- | ४ || ३५६ || {{flagicon|PAK}} [[वासिम अक्रम]] || from १९८४ to २००३ |- | ५ || ३३४ || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] || from १९८५ to २००० |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://aus.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/INDIVIDUAL/ODI_INDIV_MOST_MATCHES.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[नोव्हेंबर १३]], [[इ.स. २००७]].</small> |} == भागीदारी विक्रम == === प्रत्येक विकेटसाठीची सर्वोच्च भागीदारी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! भागीदारी !! धावा!! फलंदाजी !! विरुद्ध !! मैदान !! मोसम |- | १st विकेट || २८६ || {{flagicon|LKA}} '''[[सनाथ जयसुर्या]]''' आणि '''[[उपुल तरंगा]]''' || v {{cr|ENG}} || [[हेडिंग्ले मैदान|लीड्स]]|| २००६ |- | २nd विकेट || ३३१ || {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' आणि '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v {{cr|NZL}} || [[नियाझी मैदान|हैदराबाद]]|| १९९९-०० |- | ३rd विकेट || २३७* || {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' आणि '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v {{cr|KEN}} || [[ब्रिस्टल]] || १९९९ |- | ४ || २७५* || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] आणि [[अजय जडेजा]] || v {{cr|ZIM}} || [[कटक]] || १९९७-९८ |- | ५ || २२३ ||{{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] आणि [[अजय जडेजा]] || v {{cr|SRI}} || [[कोलंबो]] || १९९७ |- | ६ || २१८ || ASIA '''[[माहेला जयवर्दने]]''' आणि '''[[महेंद्रसिंग धोणी]]''' || v [[आफ्रिका क्रिकेट|आफ्रिका]]|| [[चेन्नई]]|| २००६-०७ |- | ७ || १३० || {{flagicon|ZWE}} [[हीथ स्ट्रीक]] आणि [[अँडी फ्लॉवर]] || v {{cr|ENG}}|| [[हरारे]]|| २००१-०२ |- | ८ || १३८*|| {{flagicon|ZAF}} '''[[जस्टिन केम्प]]''' आणि [[अँड्रु हॉल]]|| v {{cr|IND}} || [[केप टाउन]] || २००६-०७ |- | ९ || १२६* || {{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] आणि [[सैयद किरमाणी]]|| v {{cr|ENG}} || [[टर्नब्रिज वेल्स]] || १९८३ |- | १० || १०६* || {{flagicon|West Indies}} [[विव्ह रिचर्ड्स]] आणि [[मायकेल होल्डिंग]]|| v {{cr|ENG}}|| [[मँचेस्टर]] || १९८४ |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_PARTNERSHIP_RECORDS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]]</small> |} === सर्वोच्च भागीदारी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! Rank !! [[Run (cricket)|Runs]]!! Players !! Opposition !! [[List of Test cricket grounds|Venue]]!! Season |- | १ || ३३१ (२nd विकेट)|| {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' & '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]|| [[Niaz Stadium|Hyderabad]]|| १९९९-०० |- | २ || ३१८ (२nd विकेट)|| {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' & '''[[सौरव गांगुली]]''' || v [[Sri Lanka national cricket team|Sri Lanka]]|| [[Taunton]]|| १९९९ |- | ३ || २८६ (१st विकेट) || {{flagicon|LKA}} '''[[सनत जयसूर्या]]''' & '''[[उपुल तरंगा]]''' || v [[England cricket team|England]]|| [[Headingley]]|| २००६ |- | ४ || २७५* (४) || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] & [[अजय जडेजा]] || v [[Zimbabwe national cricket team|Zimbabwe]]|| [[Cuttack]]|| १९९७-९८ |- | ५ || २६३ (२nd विकेट) || {{flagicon|PAK}} [[आमिर सोहेल]] & [[इंझमाम-उल-हक]]|| v [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]|| [[शारजाह]]|| १९९२-९३ |- |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://aus.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_२००_RUN_PARTNERSHIPS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} ==हे सुद्धा पहा== *[[Cricket statistics]] *[[List of Test cricket records]] *[[List of List A cricket records]] *[[List of Cricket World Cup records]] ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} ==बाह्यदुवे== * [http://www.cricketarchive.com/Archive/Records/Odis/index.html Cricketarchive.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130043745/http://cricketarchive.com/Archive/Records/Odis/index.html |date=2009-01-30 }} * [http://cricket-records.com/pages/odi_records.htm Cricket-records.com] * [http://www.howstat.com/cricket/home.asp Howstat.com] * [http://www.cricmania.com/cricket/DB/odi/user/us03 Cricmania.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928043032/http://www.cricmania.com/cricket/DB/odi/user/us03 |date=2007-09-28 }} * ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'' * [http://www.icc-cricket.com/odi/ ICC website (including fixtures)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202030820/http://www.icc-cricket.com/odi/ |date=2006-12-02 }} {{Cricket records}} {{DEFAULTSORT:One Day International cricket records}} [[वर्ग:क्रिकेट यादी]] 974rdnni93alokwfug3c3fa8w6nm68d 2694568 2694564 2026-07-15T10:40:03Z Nitin.kunjir 4684 /* धावांचा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग */ 2694568 wikitext text/x-wiki {{एकत्रीकरण|एकदिवसीय क्रिकेट सामन्यांमधील विक्रमांची यादी}} [[File:Sachin at Castrol Golden Spanner Awards.jpg|thumb|[[सचिन तेंडुलकर]] हा एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक धावा करणारा तसेच दुसरा सर्वाधिक शतके झळकावणारा फलंदाज आहे]] [[File:MuralitharanBust2004IMG.JPG|thumb|right|alt= मुथिया मुरलीधरन|[[मुथिया मुरलीधरन]] हा एकदिवसीय क्रिकेट मध्ये सर्वाधिक गडी बाद करणारा गोलंदाज आहे]] [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट]] हा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]चे [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पुर्ण सदस्य|पूर्ण सभासद]] असलेल्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघ आणि एकदिवसीय दर्जा प्राप्त अग्रमानांकित चार [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा असलेले सहयोगी सदस्य|असोसिएट संघां]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=अधिकृत क्रिकेटचे प्रकार |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समीती |दुवा=http://l.yimg.com/t/icccricket/pdfs/classification-of-official-cricket-july-2008.pdf |format=पीडीएफ |ॲक्सेसदिनांक=१२ ऑगस्ट २००९|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20110929114225/http://l.yimg.com/t/icccricket/pdfs/classification-of-official-cricket-july-2008.pdf |विदा दिनांक=१९ जून २०१९|मृतदुवा=yes |df=dmy-all }}</ref> दरम्यान खेळला जाणारा क्रिकेट सामन्यांचा प्रकार आहे.एकदिवसीय क्रिकेटच्या एका डावात मर्यादित षटके असतात, पूर्वी ५५ ते ६० षटके असणारे सामने आता प्रत्येकी ५० षटकांचे खेळविण्यात येतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=कसोटी आणि एकदिवसीय क्रिकेटमधील फरक |दुवा=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4180708.stm |प्रकाशक=BBC Sport |ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २०१९ |दिनांक=६ सप्टेंबर २००५ |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919155446/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/rules_and_equipment/4180708.stm |url-status=dead }}</ref> एकदिवसीय क्रिकेट हे [[लिस्ट - अ सामने|लिस्ट – अ क्रिकेट]] असल्याने, एकदिवसीय सामन्यांतील आकडेवारी ही लिस्ट-अ विक्रमांमध्ये ग्राह्य धरली जाते. इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलिया दरम्यान जानेवारी १९७१ मध्ये खेळवला गेलेला सामना सर्वात सुरुवातीचा एकदिवसीय सामना समजला जातो; तेव्हा पासून आजवर २६ देशांदरम्यान ४००० पेक्षा जास्त आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळवले गेले आहेत. काही अंशी एकदिवसीय क्रिकेट खेळणाऱ्या देशांच्या संख्येत वाढ होण्यामुळे आणि त्या देशांच्या क्रिकेट मंडळांनी क्रिकेटच्या वाढत्या लोकप्रियतेसह आपली महसूल वाढवण्याचा प्रयत्न केल्यामुळे, सामन्यांची संख्या वाढली आहे. विजयांच्या टक्केवारीचा विचार करता [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा संघ ([[आशिया XI क्रिकेट संघ]] सोडून, ज्यांचे फक्त सात सामने झाले आहेत) एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक यशस्वी संघ आहे. २०१७ मध्ये त्यांनी ऑस्ट्रेलियाला मागे टाकले, आणि १९ जून २०१९ पर्यंत त्यांची विजयी टक्केवारी ६३.८७ इतकी होती. याच्या विरुद्ध, तीन संघ असेही आहेत जे आजवर एकही विजय मिळवू शकले नाहीत: [[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]], [[ओमान क्रिकेट संघ|ओमान]], आणि [[युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]], ह्या सर्व संघांचे मिळून केवळ सातच सामने झाले आहेत. [[भारत क्रिकेट संघ|भारतीय]] क्रिकेट खेळाडू [[सचिन तेंडुलकर]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीत सर्वाधिक १८,४२६ धावा केल्या आहेत, तर ५३४ बळींसह सर्वाधिक गडी बाद करण्याचा विक्रम सध्या [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] फिरकी गोलंदाज [[मुथिया मुरलीधरन]]च्या नावावर आहे. यष्टीरक्षण करताना सर्वाधिक ४८२ गडी बाद करण्याचा विक्रम श्रीलंकेच्या [[कुमार संघकारा]]च्या नावावर आहे. तर सर्वाधिक झेल घेण्याचा विक्रम श्रीलंकेच्याच [[महेला जयवर्धने]] ह्याने केला आहे. ==याद्यांचे मापदंड== सर्वसाधारणपणे प्रत्येक प्रकाराच्या यादीमध्ये पहिल्या पाच विक्रमांचा समावेश आहे. (पाचपैकी शेवटच्या स्थानासाठी बरोबरी असलेले आणि असे सर्व विक्रम नोंद केलेले असल्यास अशी यादी वगळून). ==यादी संकेत== '''संघ संकेत''' * (३००-३) असे दर्शवितात की संघाने ३ फलंदाज गमावून ३०० धावा केल्या आणि षटके टाकून संपल्यामुळे किंवा उर्वरित षटके टाकता न आल्याने किंवा धावांचा यशस्वी पाठलाग केल्यामुळे संघाचा डाव संपुष्टात आला आहे. * (३००) असे दर्शवितात की संघाने ३०० धावा केल्या आणि सर्व फलंदाज बाद झाले, किंवा एक अथवा एकापेक्षा जास्त फलंदाज फलंदाजी करू शकले नाहीत व इतर सर्व गडी बाद झाले. '''फलंदाजी संकेत''' * (१००*) असे दर्शवितात की फलंदाजाने १०० धावा केल्या आणि तो नाबाद राहीला. * (१७५) असे दर्शवितात की फलंदाजाने १७५ धावा केल्या आणि त्यानंतर तो बाद झाला. '''गोलंदाजी संकेत''' * (५-४०) दर्शवितात की फलंदाजाने ४० धावा देऊन ५ गडी बाद केले. * (४९.५ षटके) दर्शवितात की (प्रत्येकी ६ चेंडूंची) ४९ षटके पूर्ण झाली आणि एक षटक केवळ ५ चेंडू टाकून अपूरे राहीले. '''सध्या खेळणारे खेळाडू''' * सध्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळणारे विक्रमवीर खेळाडू ‡ ह्या चिन्हाने दर्शविले आहेत (म्हणजे त्यांचे विक्रम बदलू शकतात). '''मोसम''' * बहुतेक देशांमध्ये उन्हाळ्याच्या मोसमात क्रिकेट खेळले जाते. ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका, भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका, बांगलादेश, झिम्बाब्वे आणि वेस्ट इंडीज मध्ये त्यामुळे हा मोसम दोन कॅलेंडर वर्षांत विभागला जातो, आणि त्यामुळे रुढीनुसार असा मोसम (उदा.) "२००८-०९" असा दाखवला जातो. इंग्लंडमधील क्रिकेट मोसम एकेरी वर्ष कालावधी म्हणून दाखवला जातो. ''उदा.'' "२००९". आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका किंवा स्पर्धा ह्या कमी कालावधी मध्ये खेळवल्या जातात, आणि [[क्रिकइन्फो]], "मे ते सप्टेंबर मध्ये सुरू झालेल्या स्पर्धा ह्या संबंधित एका वर्षात तर ऑक्टोबर ते एप्रिल मध्ये खेळविल्या जाणाऱ्या स्पर्धा त्यावेळच्या दुहेरीवर्ष मोसमानुसार दाखवतात".<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/engine/current/series/index.html|title=सामना/मलिका आर्काईव्ह|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> विक्रमांच्या यादीत, दोन वर्षांचा कालावधी असे दर्शवितो की सदर विक्रम वरती नमूद केलेल्या देशांमधील स्थानिक मोसमात केला गेला आहे. == सांघिक विक्रम == ===सांघिक विजय, पराभव, बरोबरी आणि अनिर्णित सामने=== {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" !संघ!!पहिला ए.दि. सामना!!सामने!!विजय!!पराभव!!बरोबरी!!अनिर्णित!!विजयी टक्केवारी |- | style="text-align:left;"|{{cr|AFG|variant=२०१३}}|| १९ एप्रिल २००९ || १८४ || ८९ || ८८ || १ || ६ || ५०.२८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|USA}} || १० सप्टेंबर २००४ || ८२ || ४३ || ३६ || ३ || ० || ५४.२६ |- | style="text-align:left;"|[[आफ्रिका XI क्रिकेट संघ|आफ्रिका XI]]|| १७ ऑगस्ट २००५ || ६ || १ || ४ || ० || १ || २०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|IRE}} || १३ जून २००६|| २१० || ८३ || १०८ || ३ || १६ || ४३.५५ |- | style="text-align:left;"|[[आयसीसी सुपर सिरिज, २००५|आयसीसी विश्व XI]]|| १० जानेवारी २००५ || ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- | style="text-align:left;"|[[आशिया XI क्रिकेट संघ|आशिया XI]] || १० जानेवारी २००५ || ७ || ४|| २ || ० || १ || ६६.६६ |- | style="text-align:left;"|{{cr|ENG}} || ५ जानेवारी १९७१|| ८२४ || ४०९ || ३७५ || ९ || ३१ || ५२.१४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|AUS}} || ५ जानेवारी १९७१|| १०२५ || ६१९ || ३६२ || ९ || ३५ || ६२.९७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|OMA|size=23px}} || २७ एप्रिल २०१९ || ७२ || ३६ || ३२ || १ || ३ || ५२.८९ |- | style="text-align:left;"|{{cr|CAN}} || ९ जून १९७९ || १११ || २९ || ७७ || १ || ४ || २७.५७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|KEN}} || १८ फेब्रुवारी १९९६|| १५४ || ४२ || १०७ || ० || ५ || २८.१८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|ZIM}} || ९ जून १९८३|| ५८६ || १५७ || ४०५ || ८ || १६ || २८.२४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|RSA}} || १० नोव्हेंबर १९९१|| ६९८ || ४२१ || २५० || ६ || २१ || ६२.६२ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NAM}} || १० फेब्रुवारी २००३|| ७५ || ३३ || ३९ || १ || २ || ४५.८९ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NED}} || १७ फेब्रुवारी १९९६ || १४९ || ५५ || ८६ || २ || ६ || ३९.१६ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NEP}} || १ ऑगस्ट २०१८ || ८९ || ४४ || ४२ || १ || २ || ५१.१४ |- | style="text-align:left;"|{{cr|NZL}} || ११ फेब्रुवारी १९७३ || ८५५ || ४०० || ४०४ || ७ || ४४ || ४९.७५ |- | style="text-align:left;"|{{cr|PAK}} || ११ फेब्रुवारी १९७३ || १,००२ || ५२९ || ४४३ || ९ || २१ || ५४.३८ |- | style="text-align:left;"|{{cr|PNG|size=23px}} || ८ नोव्हेंबर २०१४ || ६६ || १४ || ५१ || १ || ० || २१.९६ |- | style="text-align:left;"|[[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]] || ७ जून १९७५ || ३ || ० || ३ || ० || ० || ०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|BER}} || १७ मे २००६ || ३५ || ७ || २८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;"|{{cr|BAN}} || ३१ मार्च १९८६ || ४६७ || १७० || २८६ || १ || १० || ३७.३० |- | style="text-align:left;"|{{cr|IND}} || १३ जुलै १९७४ || १,०७९ || ५७५ || ४५० || १० || ४४ || ५६.०३ |- | style="text-align:left;"|{{cr|WIN}} || ५ सप्टेंबर १९७३ || ९०१ || ४३० || ४२७ || १२ || ३२ || ५०.१७ |- | style="text-align:left;"|{{cr|SRI}} || ७ जून १९७५ || ९४५ || ४३६ || ४६१ || ६ || ४२ || ४८.६१ |- | style="text-align:left;"|{{cr|UAE}} || १३ एप्रिल १९९४ || १३२ || ४४ || ८७ || १ || ० || ३३.७१ |- | style="text-align:left;"|{{cr|SCO}} || १६ मे १९९९ || १८२ || ८४ || ८७ || १ || १० || ४९.१२ |- | style="text-align:left;"|{{cr|HKG}} || १६ जुलै २००४ || २६ || ९ || १६ || ० || १ || ३६.०० |- class="sortbottom" | colspan="8" | <small>शेवटचे अद्यतन: १४ जुलै २०२६</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक नोंदी–निकाल|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref><br /><small>विजयी टक्केवारीमध्ये अनिर्णित सामने विचारात घेतले गेले नाहीत; बरोबरी झाल्यास अर्धा विजय मोजला गेला आहे.</small> |} === निकाल विक्रम === ==== सर्वात मोठा विजय (धावांनी) ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अंतर ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- ! ३४२ धावा |{{cr|ENG}} (४१४–५) विजयी वि. {{cr|SA}} (७२) |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]], इंग्लंड |७ सप्टेंबर २०२५ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448356.html धावफलक] |- ! ३१७ धावा |{{cr|IND}} (३९०–५) विजयी वि. {{cr|SRI}} (७३) |[[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]], भारत |१५ जानेवारी २०२३ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348645.html धावफलक] |- ! ३०९ धावा |{{cr|AUS}} (३९९–८) विजयी वि. {{cr|NED}} (९०) || [[अरुण जेटली मैदान]], [[दिल्ली]], भारत|| २५ ऑक्टोबर २०२३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384415.html धावफलक] |- ! ३०४ धावा |{{cr|ZIM}} (४०८–६) विजयी वि. {{cr|USA}} (१०४) || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]], झिम्बाब्वे|| २६ जून २०२३|| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1377762.html धावफलक] |- ! ३०२ धावा |{{cr|IND}} (३५७–८) विजयी वि. {{cr|SRI}} (५५) || [[वानखेडे मैदान]], [[मुंबई]], भारत|| २ नोव्हेंबर २०२३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384424.html धावफलक] |- | colspan="5" | <small>शेवटचे अद्यतन: १० ऑक्टोबर २०२५</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283902.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात मोठा विजय (धावांनी)|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात मोठा विजय (उरलेले चेंडू) ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अंतर ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- ! २७७ चेंडू† | {{cr|ENG}} (४६–२) विजयी वि. {{cr|CAN}} (४५) || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]], इंग्लंड || १३ जून १९७९ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html धावफलक] |- ! २७४ चेंडू | {{cr|SRI}} (४०–१) विजयी वि. {{cr|ZIM}} (३८) || [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]], श्रीलंका || ८ डिसेंबर २००१ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- ! २७२ चेंडू | {{cr|SRI}} (३७–१) विजयी वि. {{cr|CAN}} (३६) || [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]], दक्षिण आफ्रिका|| १९ फेब्रुवारी २००३ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65252.html धावफलक] |- ! २६८ चेंडू | {{cr|NEP}} (३६–२) विजयी वि. {{cr|USA}} (३५) || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किर्तीपूर]], नेपाळ|| १२ फेब्रुवारी २०२० || [https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- ! २६४ चेंडू | {{cr|NZL}} (९५–०) विजयी वि. {{cr|BAN}} (९३) || [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर]], [[क्विन्सटाऊन]], न्यू झीलंड|| ३१ डिसेंबर २००७ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/300428.html धावफलक] |- | colspan=5 | <small>शेवटचे अद्यतन: १५ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283271.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात मोठा विजय (उरलेले चेंडू)|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०१९}}</ref><br />†हा सामना प्रत्येकी ६० षटकांचा खेळवला गेला होता |} ==== सर्वाधिक विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) ==== पाठलाग करणाऱ्या संघांनी ६८ वेळा १० गडी राखून विजय मिळवला आहे, ज्यात वेस्ट इंडीजने १० वेळा या फरकाने विजय मिळवला आहे.<ref name="ODI Records – Largest margin of the win (wickets)">{{cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283279.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय विक्रम – सर्वात मोठ्या फरकाने विजय (गडी राखून)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== धावांचा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- | ४३८–९ (४९.५ षटके) || {{cr|RSA}} || {{cr|AUS}} || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] || १२ मार्च २००६ || [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- | ३७२–६ (४९.२ षटके) || {{cr|RSA}} || {{cr|AUS}} || [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|दरबान]] || ५ ऑक्टोबर २०१६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936139.html धावफलक] |- | ३६४–४ (४८.४ षटके) || {{cr|ENG}} || {{cr|WIN}} || [[केन्सिंग्टन ओव्हल|ब्रिजटाउन]] || २० फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158066/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-wi-2018-19.html धावफलक] |- | ३६२–१ (४३.३ षटके) || {{cr|IND}} || {{cr|AUS}} || [[सवाई मानसिंह मैदान|जयपूर]] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || [http://www.espncricinfo.com/india-v-australia-2013-14/engine/match/647251.html धावफलक] |- | ३६२–६ (४९.२ षटके) || {{cr|AUS}} || {{cr|IND}} || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|रायपूर]]|| ३ डिसेंबर २०२५ || [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-india-2025-26-1479563/india-vs-south-africa-2nd-odi-1479574/full-scorecard धावफलक] |- | colspan="6" | <small>शेवटचे अद्यतन: ३ डिसेंबर २०२५</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–दुसऱ्या डावात फलंदाजी करताना सर्वोच्च धावसंख्या|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/93518.html|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (धावांनी) ==== प्रथम फलंदाजी करणाऱ्या संघांद्वारे विजयाचा सर्वात कमी फरक म्हणजे एक धाव, जी ३५ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये गाठली गेली आहे. ऑस्ट्रेलियाने सर्वाधिक सहा वेळा या एका धावेच्या फरकाने सामने जिंकले आहेत.<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283920.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सर्वात लहान विजय (धावांनी)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (उरलेले चेंडू) ==== दुसऱ्या क्रमांकावर फलंदाजी करणाऱ्या संघांनी त्यांच्या डावाच्या शेवटच्या चेंडूवर ४० वेळा विजय मिळवला असून, दक्षिण आफ्रिकेने अशाप्रकारे सर्वाधिक ७ वेळा विजय मिळवला आहे. <ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283930.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सामन्याच्या शेवटच्या चेंडूवर जिंकणे|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी विजयाचे अंतर (नाबाद गडी) ==== १ गडी राखून विजय हा विजयाचा सर्वात कमी फरक आहे, ज्याने ७१ एकदिवसीय सामने निकाली काढले आहेत. वेस्ट इंडीज सर्वाधिक १२ वेळा असा विजय नोंदवला आहे. <ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283253.html|title=विक्रम - आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय - सर्वात लहान विजय (गडी राखून)|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> ==== सर्वात कमी धावांचा यशस्वी बचाव ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !बचाव करणारा संघ !विरोधी संघ !स्थळ !दिनांक !धावफलक |- |१२२ |{{cr|USA}} |{{cr|OMN}} (६५, २५.३ षटके) |[[अल अमारत क्रिकेट स्टेडियम|ओमान क्रिकेट अकादमी मैदान टर्फ १]], [[मस्कत]] |१८ फेब्रुवारी २०२५ |[https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/oman-vs-united-states-of-america-54th-match-1468884/live-cricket-score धावफलक] |- |१२५ |{{cr|IND}} |{{cr|PAK}} (८७, ३२.५ षटके) |[[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] |२ मार्च १९८५ |[https://www.espncricinfo.com/series/60851/scorecard/65732/india-vs-pakistan-1st-match-rothmans-four-nations-cup-1984-85 धावफलक] |- |१२७ |{{cr|ENG}} |{{cr|WIN}} (१२५, ४८.२ षटके) |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] |४ फेब्रुवारी १९८१ |[https://www.espncricinfo.com/series/17039/scorecard/64176/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-west-indies-1980-81 धावफलक] |- | rowspan="2" |१२९ |{{cr|ZIM}} |{{cr|AFG|variant=२०१३}} (१२६, २९.३ षटके) |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |२१ फेब्रुवारी २०१७ |[https://www.espncricinfo.com/series/10934/scorecard/1079248/zimbabwe-vs-afghanistan-3rd-odi-zim-v-afg-2016-17 धावफलक] |- |{{cr|SA}} |{{cr|ENG}} (११५, ४३.४ षटके) |[[बफेलो पार्क, ईस्ट लंडन|बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] |१९ जानेवारी १९९६ |[https://www.espncricinfo.com/series/16250/scorecard/64516/south-africa-vs-england-6th-odi-england-tour-of-south-africa-1995-96 धावफलक] |- |- | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: १८ फेब्रुवारी २०२५</small><ref>{{Cite web|url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchUnlikelyWin_ODI.asp?Stat=1|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट - पहिल्या डावात कमी धावसंख्येनंतर विजय|website=www.howstat.com|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |- class="sortbottom" | colspan="6" |''पात्रता: ज्या सामन्यांमध्ये षटके कमी झाली नाहीत अशा केवळ पूर्ण झालेल्या डावांचा समावेश.'' |} ==== सर्वाधिक सलग विजय ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! विजय ! संघ ! पहिला विजय ! शेवटचा विजय |- | '''२१'''|| rowspan="2" | {{cr|AUS}} || {{cr|ENG}} होबार्ट येथे, ११ जानेवारी २००३ || {{cr|WIN}} पोर्ट ऑफ स्पेन येथे, २४ मे २००३ |- |'''१४''' |{{cr|SRI}} लखनौ येथे, १६ ऑक्टोबर २०२३ |{{cr|ENG}} लीड्स येथे, २१ सप्टेंबर २०२४ |- |'''१३''' |{{cr|SRI}} |{{cr|AFG|variant=२०१३}} सूर्यावेवा येथे, ४ जून २०२३ |{{cr|BAN}} कोलंबो येथे, ९ सप्टेंबर २०२३ |- | rowspan="3" |'''१२''' | {{cr|RSA}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|ENG}} सेंच्युरियन येथे, १३ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|NZL}} पोर्ट एलिझाबेथ येथे, ३० ऑक्टोबर २००५ |- | {{cr|PAK}} || {{cr|IND}} जयपूर येथे, १८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|BAN}} ढाका येथे, ८ जून २००८ |- | {{cr|RSA}} || {{cr|IRE}} बेनोनी येथे, २५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|NZL}} हॅमिल्टन येथे, १९ फेब्रुवारी २०१७ |- | colspan="4" |''वरील तक्त्यामध्ये अनिर्णित सामने हे पराभव आणि बरोबरी प्रमाणे ग्राह्य धरले आहेत.'' <small>शेवटचे अद्यतन: २१ सप्टेंबर २०२४</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/126874.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वाधिक सलग विजय|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=१९ जून २०१९}}</ref> |- | colspan="4" | नोंदी: * {{note|१अ|[अ]}} ही शृंखला अनिर्णित सामन्यानंतर सुरुवात झाली आणि अनिर्णित सामन्याने संपली. इंग्लंड विरुद्धच्या सात सामन्यांच्या मालिकेतील शेवटच्या ७व्या सामन्यात मिळवलेला विजय हा पहिला होता. ६वा एकदिवसीय सामना (आं.ए.दि. २२२५) अनिर्णितावस्थेत संपला, त्याआधी दक्षिण आफ्रिकेने ३रा (आं.ए.दि. २२२१), ४था (आं.ए.दि. २२२३), आणि ५वा (आं.ए.दि. २२२४) एकदिवसीय सामना जिंकला होता. अनिर्णित सामने वगळल्यास सदर शृंखला १५ सामन्यांपर्यंत अबाधित होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61168.html|title=इंग्लंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००४–०५|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> शेवटचा विजय हा न्यू झीलंड विरुद्ध पाच सामन्यांच्या मालिकेतील ३ऱ्या सामन्यात (आं.ए.दि. २२८९) मिळविलेला होता. ४था सामना (आ.ए.दि. २२९२) अनिर्णित राहिला आणि त्यानंतरचा ५वा सामना (आं.ए.दि. २२९३) तसेच भारताविरुद्धच्या पुढील मालिकेमधील १ला सामना (आं.ए.दि. २२९७) दक्षिण आफ्रिकेने जिंकला, त्यानंतरचा २रा सामन्यात (आं.ए.दि. २२९८) त्यांना पराभव पत्करावा लागला. हे अनिर्णित सामने वगळल्यास दक्षिण आफ्रिकेची विजय शृंखला १७ सामन्यांपर्यंत जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/3.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–दक्षिण आफ्रिका–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> * {{note|1ब|[ब]}} ही शृंखला अनिर्णित सामन्याने संपली. शेवटचा विजय हा [[क्रिकेट विश्वचषक, २००७ - अंतिम सामना|२००७ विश्वचषक स्पर्धेतील अंतिम सामन्यातील]] (आं.ए.दि. २५८१) होता. ऑस्ट्रेलियाचा पुढील सामना हा (आं.ए.दि. २६२१) भारताविरुद्धच्या सात सामन्यांच्या मालिकेतील पहिला सामना होता; जो अनिर्णित राहिला. त्यानंतरचे मालिकेतील दोन सामने (आं.ए.दि. २६२३ आणि २६२५) ऑस्ट्रेलियाने जिंकले आणि ४थ्या सामन्यात (आं.ए.दि. २६२७) त्यांचा पराभव झाला. अनिर्णित सामना वगळल्यास, ऑस्ट्रेलियावी विजयी शृंखला १३ सामन्यांची होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/2.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–ऑस्ट्रेलिया–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०१३}}</ref> |} ==== सर्वाधिक सलग पराभव ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! पराभव ! संघ ! पहिला पराभव ! शेवटचा पराभव |- | २३ || {{cr|BAN}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|WIN}} ढाका येथे, ८ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|RSA}} किंबर्ले येथे, ९ ऑक्टोबर २००२ |- | २२ || {{cr|BAN}} || {{cr|PAK}} मोराटुवा येथे, ३१ मार्च १९८६ || {{cr|IND}} मोहाली येथे, १४ मे १९९८ |- | rowspan="3" | १८ | {{cr|ZIM}} || {{cr|IND}} लेस्टर येथे, ११ जून १९८३ || {{cr|AUS}} होबार्ट येथे, १४ मार्च १९९२ |- | {{cr|BAN}}{{ref|१अ|[अ]}} || {{cr|RSA}} ब्लुमफॉंटेन येथे, २२ सप्टेंबर २००३ || {{cr|ENG}} ढाका येथे, १२ नोव्हेंबर २००३ |- | {{cr|PNG}}|| {{cr|OMN}} अबरदीन येथे, १४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|NEP}} शारजा येथे, १६ मार्च २०२२ |- | colspan=4 | ''वरील तक्त्यामध्ये अनिर्णित सामने विजय आणि बरोबरीप्रमाणे ग्राह्य धरले गेले आहेत.'' <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284056.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वाधिक सलग पराभव|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |- | colspan=4 |नोंदी: * {{note|१अ|[अ]}} २३-सामन्यांच्या श्रृंखला अनिर्णित सामन्याने (आं.ए.दि. १९०४) संपली. त्यानंतर पुन्हा सलग चार पराभव आणि एक सामना अनिर्णित राहीला (आं.ए.दि.१९५६), आणि त्यानंतर बांगलादेशला पुन्हा सलग १८ सामन्यांमध्ये पराभव सहन करावा लागला. अनिर्णित सामने वगळले तर त्यांची पराभवाची श्रृंखला ४५ सामने सुरूच राहीली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/team/25.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;result=2;result=3;result=5;template=results;type=team;view=innings|title=स्टॅट्सगुरू–बांगलादेश–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विश्लेषण|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}</ref> |} ===सांघिक धावांचे विक्रम=== ====डावातील सर्वाधिक धावा ==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- |'''४९८–४ (५० षटके)''' | rowspan="3" |{{cr|England}} |{{cr|NED}} |[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]] |१७ जून २०२२ |[http://www.espncricinfo.com/series/england-in-netherlands-2022-1281442/netherlands-vs-england-1st-odi-1281444/full-scorecard धावफलक] |- | '''४८१–६ (५० षटके)'''|| {{cr|Australia}}|| [[ट्रेंट ब्रिज|नॉटिंगहॅम]]|| १९ जून २०१८ || [http://www.espncricinfo.com/series/18021/scorecard/1119539/england-vs-australia-3rd-odi-aus-in-eng-2018 धावफलक] |- | '''४४४–३ (५० षटके)'''|| {{cr|Pakistan}} || [[ट्रेंट ब्रिज|नॉटिंगहॅम]]|| ३० ऑगस्ट २०१६ || [http://www.espncricinfo.com/england-v-pakistan-2016/engine/match/913657.html धावफलक] |- | '''४४३–९ (५० षटके)'''|| {{cr|Sri Lanka}} || {{cr|Netherlands}} || [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]]|| ४ जुलै २००६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247827.html धावफलक] |- |'''४३९–२ (५० षटके)'''|| {{cr|South Africa}} || {{cr|West Indies}} || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहान्सबर्ग]]|| १८ जानेवारी २०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722341.html धावफलक] |- | colspan="6" | <small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/211599.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–डावातील सर्वाधिक धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२० जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></small> |} ==== दुसऱ्या डावातील सर्वाधिक धावसंख्या ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !संघ !विरोधी संघ !स्थळ !दिनांक !धावफलक |- !४३८–९ (४९.५ षटके) |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] |१२ मार्च २००६ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- !४११–८ (५० षटके) |{{cr|Sri Lanka}} |{{cr|India}} |[[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|राजकोट]] |१५ डिसेंबर २००९ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html धावफलक] |- !३८९ (४८ षटके) |{{cr|West Indies}} |{{cr|England}} |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] |२७ फेब्रुवारी २०१९ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158069.html धावफलक] |- !३८३–९ (५० षटके) |{{cr|NZL}} |{{cr|South Africa}} |[[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|धर्मशाळा]] |२८ ऑक्टोबर २०२३ |[https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-new-zealand-27th-match-1384418/full-scorecard धावफलक] |- !३७४–९ (५० षटके) |{{cr|NED}} |{{cr|WIN}} |[[ताकशिंगा क्रिकेट क्लब|हरारे]] |२६ जून २०२३ |[https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-qualifier-2023-1377745/netherlands-vs-west-indies-18th-match-group-a-1377763/full-scorecard धावफलक] |- class="sortbottom" | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: २८ ऑक्टोबर २०२३<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/93518.html|title=नोंदी–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–दुसऱ्या डावातील सर्वाधिक धावा|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref></small> |} ====सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! स्थळ ! दिनांक ! धावफलक |- | '''८७२–१३ (९९.५ षटके)'''|| {{cr|AUS}} (४३४–४) वि {{cr|RSA}} (४३८–९) || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|जोहान्सबर्ग]] || १२ मार्च २००६ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- |'''८२५–१५ (१०० षटके)'''|| {{cr|IND}} (४१४–७) वि {{cr|LKA}} (४११–८) || [[माधवराव सिंधीया क्रिकेट मैदान|राजकोट]] || १५ डिसेंबर २००९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html धावफलक] |- |'''८०७–१६ (९८.० षटके)'''|| {{cr|ENG}} (४१८–६) वि {{cr|WIN}} (३८९) || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158069.html धावफलक] |- |'''७६३–१४ (९६.० षटके)'''|| {{cr|NZL}} (३९८–५) वि {{cr|ENG}} (३६५–९) || [[द ओव्हल]] || १२ जून २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743945.html धावफलक] |- |'''७४७–१४ (१०० षटके)'''|| {{cr|IND}} (३८१–६) वि {{cr|ENG}} (३६६-८) || [[बाराबती स्टेडियम|कटक]] || १९ जानेवारी २०१७ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html धावफलक] |- | colspan=5 | <small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284003.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम– सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ====सर्वात लहान धावसंख्या==== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावसंख्या ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- |३५ (१२ षटके) |{{cr|USA}} |{{cr|NEP }} |[[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|किर्तीपूर]] |१२ फेब्रुवारी २०२० |[https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- | ३५ (१८ षटके) || {{cr|Zimbabwe}} || rowspan="3" | {{cr|Sri Lanka}} || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब|हरारे]]|| २५ एप्रिल २००४ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64890.html धावफलक] |- | ३६ (१८.४ षटके) || {{cr|Canada}} || [[बोलंड बँक पार्क|पार्ल]]|| १९ फेब्रुवारी २००३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65251.html धावफलक] |- | ३८ (१५.५ षटके) || {{cr|Zimbabwe}} || [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब मैदान|कोलंबो]] || ८ डिसेंबर २००१ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- | ४३ (१९.५ षटके) || {{cr|Pakistan}} || {{cr|West Indies}} || [[न्यूलॅंड्स क्रिकेट मैदान|केपटाऊन]] || २५ फेब्रुवारी १९९३ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65959.html धावफलक] |- | ४३ (२०.१ षटके) || {{cr|Sri Lanka}} || {{cr|South Africa}} || [[बोलंड बँक पार्क|पार्ल]] || ११ जानेवारी २०१२ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514035.html धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283987.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम–सर्वात लहान धावसंख्या|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== सर्वात लहान पूर्ण डाव (चेंडूंनुसार) ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !धावसंख्या !चेंडू !संघ !विरोधी संघ !मैदान !दिनांक !धावफलक |- |३५ !७२ |{{cr|United States}} |{{cr|Nepal}} |[[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|किर्तीपूर]] |१२ फेब्रुवारी २०२० |[https://www.espncricinfo.com/series/19439/game/1215127/nepal-vs-united-states-of-america-30th-match-icc-mens-cricket-world-cup-league-2-2019-2021-22 धावफलक] |- |५४ !८३ |{{cr|Zimbabwe}} |{{cr|Afghanistan|variant=२०१३}} |[[हरारे स्पोर्ट्स क्लब|हरारे]] |२६ फेब्रुवारी २०१७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079250.html धावफलक] |- |४५ !८४ |{{cr|Namibia}} |{{cr|Australia}} |[[सेन्वेस पार्क|पॉचेफस्ट्रूम]] |२७ फेब्रुवारी २००३ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/65263.html धावफलक] |- |९२ !८९ |{{cr|Canada}} |{{cr|Kenya}} |[[जाफरी स्पोर्ट्स क्लब ग्राउंड|नैरोबी (जाफ)]] |५ फेब्रुवारी २००७ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/267391.html धावफलक] |- |३८ !९४ |{{cr|Zimbabwe}} |{{cr|Sri Lanka}} |[[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान|कोलंबो]] |८ डिसेंबर २००१ |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66329.html धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="7" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283160.html|title=नोंदी–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक नोंदी–सर्वात लहान पूर्ण केलेले डाव (चेंडूंद्वारे)|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ====एका डावातील सर्वाधिक षट्कार ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#9cf;" ! षट्कार ! संघ ! विरोधी संघ ! मैदान ! सामना दिनांक ! धावफलक |- !२६ | rowspan="3" |{{cr|England}} ||{{cr|NED}} ||[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]]||१७ जून २०२२||[http://www.espncricinfo.com/series/england-in-netherlands-2022-1281442/netherlands-vs-england-1st-odi-1281444/full-scorecard धावफलक] |- ! २५ | {{cr|Afghanistan|variant=२०१३}}|| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|मॅंचेस्टर]]|| १८ जून २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/8039/scorecard/1144506/afghanistan-vs-england-24th-match-icc-cricket-world-cup-2019 धावफलक] |- ! २४ | {{cr|West Indies}}|| [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]]|| २७ फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158069/west-indies-vs-england-4th-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- !२३ | {{cr|West Indies}} || {{cr|England}} || [[केन्सिंग्टन ओव्हल|ब्रिजटाऊन]]|| २० फेब्रुवारी २०१९ || [http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158066/west-indies-vs-england-1st-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- ! rowspan="2" | २२ | {{cr|New Zealand}} || {{cr|West Indies}} || [[क्विन्सटाऊन इव्हेंट्स सेंटर|क्विन्सटाऊन]]|| १ जानेवारी २०१४ || [http://www.espncricinfo.com/series/11869/scorecard/661689/new-zealand-vs-west-indies-3rd-odi-west-indies-tour-of-new-zealand-2013-14 धावफलक]{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{cr|West Indies}} || {{cr|England}} || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|सेंट जॉर्जेस]] || २७ फेब्रुवारी २०१९||[http://www.espncricinfo.com/series/18913/scorecard/1158069/west-indies-vs-england-4th-odi-england-tour-of-wi-2018-19 धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/wi/content/records/283020.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–सांघिक विक्रम– सामन्यातील सर्वाधिक एकूण धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}</ref> |} ==== एका डावातील सर्वाधिक चौकार ==== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !चौकार !संघ !विरोधी संघ !मैदान !सामना दिनांक !धावफलक |- !५६ |{{cr|Sri Lanka}} |{{cr|Netherlands}} |[[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान|ॲम्स्टलवीन]] |४ जुलै २००६ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/247827.html धावफलक] |- !४८ | rowspan="2" |{{cr|India}} |{{cr|West Indies}} |[[होळकर स्टेडियम|इंदूर]] |८ डिसेंबर २०११ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |- !४७ |{{cr|Sri Lanka}} |[[इडन गार्डन्स|कोलकता]] |१३ नोव्हेंबर २०१४ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |- !४५ |{{cr|Scotland}} |{{cr|England}} |[[द ग्रेंज क्लब|एडिनबर्ग]] |१० जून २०१८ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/1124639.html धावफलक] |- ! rowspan="2" |४४ |{{cr|England}} |{{cr|Bangladesh}} |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|नॉटिंगहॅम]] |२१ जून २००५ |[https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/211579.html धावफलक] |- |{{cr|South Africa}} |{{cr|Australia}} |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहान्सबर्ग]] |१२ मार्च २००६ |[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html धावफलक] |- |- class="sortbottom" | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: १६ जानेवारी २०२३</small><ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283016.html|title=नोंदी-आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय-सांघिक नोंदी-सर्वोच्च सामने एकत्रित|work=क्रिकइन्फो|publisher=ईएसपीएन|url-status=live|access-date=१६ जानेवारी २०२३}}</ref> |} ==वैयक्तिक विक्रम (फलंदाजी)== ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक धावा=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! डाव ! खेळाडू ! कालावधी |- | '''१८,४२६''' || ४५२ || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] || १९८९–२०१२ |- | '''१४,२३४''' || ४०४ || {{flagicon|SRI}} [[कुमार संघकारा]] || २०००–२०१५ |- | '''१३,७०४''' || ३६५ || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]]|| १९९५–२०१२ |- | '''१३,४३०''' || ४३३ || {{flagicon|SRI}} [[सनथ जयसुर्या]] || १९८९–२०११ |- | '''१२,६५०''' || ४१८ || {{flagicon|SRI}} [[महेला जयवर्धने]] || १९९८–२०१५ |- | colspan="4" |<small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/83548.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–फलंदाजी विक्रम–कारकीर्दीतील सर्वाधिक धावा|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जून २०१९}}{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} === कारकिर्दीतील सर्वाधिक धावा – विक्रम प्रगती=== {{संदर्भ हवा}} {| class="wikitable" style="width:60%;" |- style="background:#9cf; " ! धावा ! खेळाडू ! विक्रम ह्या दिनांकापर्यंत अबाधित ! विक्रम कालावधी |- ! ८२ |{{flagicon|ENG}} [[जॉन एडरिक]]|| २४ ऑगस्ट १९७२ || १ वर्ष, २३२ दिवस |- ! ११३ |{{flagicon|AUS}} [[ग्रेग चॅपेल]]|| २६ ऑगस्ट १९७२ || २ दिवस |- ! १४४ |{{flagicon|AUS}} [[इयान चॅपेल]]|| २८ ऑगस्ट १९७२ || २ दिवस |- ! ३०२ |{{flagicon|ENG}} [[डेनिस अमिस]]|| ३१ मार्च १९७४|| १ वर्ष, २१५ दिवस |- ! ३१६ |{{flagicon|AUS}} इयान चॅपेल || १३ जुलै १९७४ || १०४ दिवस |- ! ३२२ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस || १५ जुलै १९७४ || २ दिवस |- ! ४०० |{{flagicon|ENG}} [[किथ फ्लेचर]]|| ५ जून १९७५|| ३२५ दिवस |- ! ५०९ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस || ११ जून १९७५ || ६ दिवस |- ! ५९९ |{{flagicon|ENG}} किथ फ्लेचर || १४ जून १९७५ || ३ दिवस |- ! ८५९ |{{flagicon|ENG}} डेनिस अमिस{{ref|१अ|[अ]}}|| २१ डिसेंबर १९७९ || ४ वर्षे, १९० दिवस |- ! ८६७ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || २३ डिसेंबर १९७९ || २ दिवस |- ! ८८३ |{{flagicon|WIN}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]]|| २६ डिसेंबर १९७९ || ३ दिवस |- ! ९५३ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || १६ जानेवारी १९८० || २१ दिवस |- ! १,०५९ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || २८ मे १९८० || १३३ दिवस |- ! १,१३३ |{{flagicon|WIN}} [[गॉर्डन ग्रीनीज]]|| २५ नोव्हेंबर १९८०|| १८१ दिवस |- ! १,१५४ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल || ५ डिसेंबर १९८०|| ११ दिवस |- ! १,२११ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || ७ डिसेंबर १९८० || २ दिवस |- ! २,३३१ |{{flagicon|AUS}} ग्रेग चॅपेल{{ref|१ब|[ब]}}|| ७ डिसेंबर १९८३ || ३ दिवस |- ! ६,५०१ |{{flagicon|WIN}} व्हिव्हियन रिचर्ड्स || ९ नोव्हेंबर १९९० || ६ वर्षे, ३३७ दिवस |- ! ८,६४८ |{{flagicon|WIN}} [[डेस्मंड हेन्स]]{{ref|१क|[क]}}|| ८ नोव्हेंबर १९९६|| ५ वर्षे, ३६५ दिवस |- ! ९,३७८ |{{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]]{{ref|१ड|[ड]}}|| १५ ऑक्टोबर २०००|| ३ वर्षे, ३४२ दिवस |- ! १८,४२६ |{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]{{ref|१इ|[इ]}}|| सद्य||{{Age in years and days|2000|10|15}} |- | colspan=4|<small>शेवटचे अद्यतन: २१ जून २०१९</small> |- | colspan=4 |'''नोंदी:''' * {{note|१अ|[अ]}} डेनिस अमिस ने कारकिर्दीत ८५९ धावा केल्या * {{note|१ब|[ब]}} ग्रेग चॅपेल ने कारकिर्दीत २,३३१ धावा केल्या * {{note|१क|[क]}} डेस्मंड हेन्स ने कारकिर्दीत ८,६४८ धावा केल्या * {{note|१ड|[ड]}} मोहम्मद अझरुद्दीन ने कारकिर्दीत ९,३७८ धावा केल्या * {{note|१इ|[इ]}} सचिन तेंडुलकर ने कारकिर्दीत १८,४२६ धावा केल्या |} ===प्रत्येक फलंदाजी क्रमासाठी सर्वाधिक धावा === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! फलंदाजी क्रम ! खेळाडू ! धावा ! त्या क्रमांकावर सरासरी |- |'''सलामीवीर'''||{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]||'''१५,३१०'''|| ४८.३० |- |'''क्रमांक ३'''||{{flagicon|AUS}} [[रिकी पॉंटिंग]]||'''१२,६६२'''|| ४२.४९ |- |'''क्रमांक ४'''||{{flagicon|NZ}} [[रॉस टेलर]] ‡ ||'''७,३०९'''|| ५२.५८ |- |'''क्रमांक ५'''||{{flagicon|SRI}} [[अर्जुन रणतुंगा]]||'''४,६७५'''|| ३८.६४ |- |'''क्रमांक ६'''||{{flagicon|IND}} [[महेंद्रसिंग धोणी]] ‡ ||'''४,०३१'''|| ४६.३३ |- |'''क्रमांक ७'''||{{flagicon|NZL}} [[ख्रिस हॅरिस]]||'''२,१३०'''|| ३१.३२ |- |'''क्रमांक ८'''||{{flagicon|PAK}} [[वसिम अक्रम]]||'''१,२०८'''|| १७.०१ |- |'''क्रमांक ९'''||{{flagicon|BAN}} [[मशरफे मोर्तझा]] ‡ ||'''६९३'''|| ११.९५ |- |'''क्रमांक १०'''||{{flagicon|PAK}} [[वकार युनिस]]||'''४७८'''|| ११.१२ |- |'''क्रमांक ११'''||{{flagicon|SRI}} [[मुथिया मुरलीधरन]]||'''१७०'''|| ५.४८ |- | colspan=4 | <small>शेवटचे अद्यतन: २५ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.howstat.com/cricket/statistics/batting/BattingBestAggregateForPosition_ODI.asp|title= प्रत्येक फलंदाजी क्रमासाठी सर्वाधिक धावा|प्रकाशक= हाउस्टॅट | कृती=हाउस्टॅट टेस्ट क्रिकेट |ॲक्सेसदिनांक=२५ जून २०१९}}</ref> |} ===सर्वोत्कृष्ट वैयक्तिक धावसंख्या === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! खेळाडू ! सामना ! मैदान ! दिनांक ! धावफलक |- | '''२६४''' || {{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]] || {{cr|India}} v {{cr|Sri Lanka}} || [[इडन गार्डन्स|कोलकाता]] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |- | '''२३७*''' || {{flagicon|NZL}} [[मार्टिन गुप्टिल]] || {{cr|NZ}} v {{cr|West Indies}} || [[वेस्टपॅक स्टेडियम|वेलिंग्टन]] || २१ मार्च २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656489.html धावफलक] |- | '''२१९''' || {{flagicon|India}} [[विरेंद्र सेहवाग]] || {{cr|India}} v {{cr|West Indies}} || [[होळकर क्रिकेट स्टेडियम|इंदूर]] || ८ डिसेंबर २०११ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |- | '''२१५''' || {{flagicon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] || {{cr|West Indies}} v {{cr|Zimbabwe}} || [[मनुका ओव्हल|कॅनबेरा]] || २४ फेब्रुवारी २०१५ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656427.html धावफलक] |- | '''२१०*''' || {{flagicon|Pakistan}} [[फखार झमान]] || {{cr|Pakistan}} v {{cr|Zimbabwe}} || [[क्विन्स स्पोर्ट्स क्लब|बुलावायो]] || २० जुलै २०१८ || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142923.html धावफलक] |- | colspan=6 |<small>शेवटचे अद्यतन: २५ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/216972.html |title=विक्रम – आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय – फलंदाजी विक्रम – एका डावात सर्वाधिक धावा |कृती=क्रिकइन्फो |ॲक्सेसदिनांक=२५ जून २०१९ }}</ref> |} ===तारखेप्रमाणे सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या (प्रोग्रेसिव्ह रेकॉर्ड)=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! धावा ! दिनांक ! खेळाडू ! धावफलक ! विरोधी संघ ! नोंदी |- ! ८२ | ५ जानेवारी १९७१ ||{{flagicon|England}} [[जॉन एडरिच]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html धावफलक] |{{Cr|AUS}}|| * सर्वात पहिले अर्धशतक * संघ पराभूत |- ! १०३ | २४ ऑगस्ट १९७२||{{flagicon|England}} [[डेनिस अमिस]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html धावफलक] |{{Cr|AUS}}|| * सर्वात पहिले शतक * धावांचा पाठलाग करताना केलेल्या धावा |- ! १०५ | ७ सप्टेंबर १९७३ ||{{flagicon|West Indies}} [[रॉय फ्रेडरिक्स]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html धावफलक] |{{Cr|ENG}}|| * धावांचा पाठलाग करताना केलेल्या धावा |- ! ११६[[नाबाद|*]] | ३१ ऑगस्ट १९७४ ||{{flagicon|England}} [[डेव्हिड लॉईड]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html धावफलक] |{{Cr|PAK}}|| * सामना गमावला |- ! १३७ | ७ जून १९७५ ||{{flagicon|England}} [[डेनिस अमिस]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html धावफलक] |{{Cr|IND}}|| * विश्वचषक सामना * पुन्हा विक्रम करणारा एकमेव खेळाडू |- ! १७१[[नाबाद|*]] | ७ जून १९७५ ||{{flagicon|New Zealand}} [[ग्लेन टर्नर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65036.html धावफलक] |[[पूर्व आफ्रिका क्रिकेट संघ|पूर्व आफ्रिका]]|| * विश्वचषक * एकदिवसीय सामन्यातील पहिले दिडशतक * सर्वाधिक चेंडूंचा सामना (२०१) |- ! १७५[[नाबाद|*]] | १८ जून १९८३ ||{{flagicon|India}} [[कपिल देव]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65083.html धावफलक] |{{Cr|ZIM}}|| * विश्वचषक * ह्या तारखेपर्यंत सर्वात जलद शतक (१८ जून १९८३) |- ! १८९[[नाबाद|*]] | ३१ मे १९८४||{{flagicon|West Indies}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html धावफलक] |{{Cr|ENG}}|| * शेवटच्या गड्यासाठी शतकी भागीदारी |- ! १९४ | २१ मे १९९७||{{flagicon|Pakistan}} [[सईद अन्वर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66113.html धावफलक] |{{Cr|IND}}|| |- ! १९४[[नाबाद|*]] | १६ ऑगस्ट २००९ ||{{flagicon|Zimbabwe}} [[चार्ल्स कोव्हेन्ट्री]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/४१०३४०.html धावफलक] |{{Cr|BAN}}|| * विक्रमाशी बरोबरी परंतु नाबाद खेळी. * सामना पराभूत |- ! २००[[नाबाद|*]] | २४ फेब्रुवारी २०१० ||{{flagicon|India}} [[सचिन तेंडुलकर]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441828.html धावफलक] |{{Cr|RSA}}|| * पहिले एकदिवसीय द्विशतक |- ! २१९ | ८ डिसेंबर २०११||{{flagicon|India}} [[विरेंद्र सेहवाग]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html धावफलक] |{{cr|WIN}}|| * |- ! २६४ | १३ नोव्हेंबर २०१४||{{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]]||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html धावफलक] |{{Cr|SRI}}|| * एकदिवसीय सामन्यात सर्वात पहिल्या २५० धावा * एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये दोन द्विशतके करणारा पहिलाच फलंदाज |- | colspan="6" |<small>शेवटचे अद्यतन: २६ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284257.html|title=एका डावात सर्वाधिक धावा (प्रोग्रेसिव्ह रेकॉर्ड होल्डर)|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२८ जून २०१९}}</ref> |} ===फलंदाजी क्रमानुसार सर्वोत्कृष्ट वैयक्तिक धावसंख्या === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! फलंदाजी क्रमवारी ! खेळाडू ! धावसंख्या ! विरोधी संघ ! मैदान ! दिनांक |- | '''क्रमांक १''' || {{flagicon|NZ}} [[मार्टिन गुप्टिल]] || २३७* || {{cr|WIN}} || [[वेस्टपॅक मैदान]] || २१ मार्च २०१५ |- | '''क्रमांक २''' || {{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] || २६४ || {{cr|SL}} || [[इडन गार्डन्स]] || १३ November २०१४ |- | '''क्रमांक ३''' || {{flagicon|ZIM}} [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] || १९४* || {{cr|BAN}} || [[क्विन्स स्पोर्ट्स क्लब]] || १६ ऑगस्ट २००९ |- | '''क्रमांक ४''' || {{flagicon|WIN}} [[व्हिव्हियन रिचर्ड्स]] || १८९* || {{cr|ENG}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]] || ३१ मे १९८४ |- | '''क्रमांक ५''' || {{flagicon|SA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]] || १६२* || {{cr|WIN}} || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]] || २७ फेब्रुवारी २०१५ |- | '''क्रमांक ६''' || {{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] || १७५* || {{cr|ZIM}} || [[नेव्हील मैदान]]|| १८ जून १९८३ |- | '''क्रमांक ७''' || {{flagicon|NZ}} [[लुक रोंची]] || १७०* || {{cr|SL}} || [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]] || २३ जानेवारी २०१५ |- | '''क्रमांक ८''' || {{flagicon|ENG}} [[ख्रिस वोक्स]] || ९५* || {{cr|SL}} || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]] || २१ जून २०१६ |- | '''क्रमांक ९''' || {{flagicon|WIN}} [[आंद्रे रसेल]] || ९२* || {{cr|IND}} || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]] || ११ जून २०११ |- | '''क्रमांक १०''' || {{flagicon|WIN}} [[रवी रामपॉल]] || ८६* || {{cr|IND}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान]] || २ डिसेंबर २०११ |- | '''क्रमांक ११''' || {{flagicon|PAK}} [[मोहम्मद आमीर]] || ५८ || {{cr|ENG}} || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]] || ३० ऑगस्ट २०१६ |- | colspan=6 | <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Batting/BattingHighPosn_ODI.asp|title=हाऊस्टॅट! एकदिवसीय क्रिकेट – प्रत्येक फलंदाजी क्रमांकानुसार सर्वोत्कृष्ट धावा |प्रकाशक=www.howstat.com|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===कारकिर्दीतील सर्वोत्कृष्ट सरासरी=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ![[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सरासरी]] ! डाव ! धावा ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''६७.००''' | ३२ || १,५४१ ||{{flagicon|NED}} [[रॉयन टेन डोशेटे]]|| २००६–२०११ |- !'''५९.६७''' | २२४ || ११,१५९ ||{{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] ‡ || २००८–सद्य |- !'''५३.५८''' | १९६ || ६,९१२ ||{{flagicon|AUS}} [[मायकेल बेव्हन]]|| १९९४–२००४ |- !'''५३.५०''' | २२८ || ९,५७७ ||{{flagicon|RSA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]]|| २००५-२०१८ |- !'''५३.०६''' | ३५ || १,५९२ ||{{flagicon|PAK}} [[इमाम उल हक]] ‡ || २०१७–सद्य |- | colspan=5|''पात्रता: २० डाव'' <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/282911.html|title=एकदिवसीय क्रिकेटमधील सर्वोत्कृष्ट फलंदाजी सरासरी|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट === {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ![[स्ट्राईक रेट]] ! धावा ! सामना केलेले चेंडू ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''१३०.२२''' | १०३४ || ७९४ ||{{flagicon|WIN}} [[आंद्रे रसेल]] ‡ || २०११–सद्य |- !'''१२४.१५''' | २,८४२ || २,२८९ ||{{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅक्सवेल]] ‡ || २०१२–सद्य |- !'''१२०.०८''' | ८७३ || ७२७ ||{{flagicon|IND}} [[हार्दिक पंड्या]] ‡ || २०१६–सद्य |- !'''१२०.०१''' | ३,७५३ || ३,१२७ ||{{flagicon|ENG}} [[जोस बटलर]] ‡ || २०१२–सद्य |- !'''११७.०६''' | ५९० || ५०४ || |{{flagicon|BER}} [[लायोनेल कॅन]]|| २००६–२००९ |- | colspan=5|''पात्रता: कमीत कमी ५०० चेंडूंचा सामना'' <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/282919.html|title=आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|प्रकाशक=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक शतके=== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! शतके !! डाव !! खेळाडू !! कालावधी |- | ५० || २९५ || {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] || २००८ - सद्य |- | ४९ || ४५२ || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] || १९८९ - २०१२ |- | ३० || ३६५ || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पोंटिंग]] || १९९५ - २०१२ |- | २८ || ४३३ || {{flagicon|SRI}} [[सनथ जयसुर्या]] || १९८९ - २०११ |- | २७ || १७१ || {{flagicon|PAK}} [[हाशिम आमला]] || २००८ - सद्य |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/282935.html]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". शेवटचे अद्यतन: १९ जून २०१९.''</small> |} ===कारकिर्दीतील सर्वाधिक अर्धशतके=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! अर्धशतके ! डाव ! खेळाडू ! कालावधी |- !'''९६''' | ४५२ ||{{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]|| १९८९–२०१२ |- !'''९३''' | ३८० ||{{flagicon|SRI}} [[कुमार संघकारा]]|| २०००–२०१५ |- !'''८६''' | ३१४ ||{{flagicon|RSA}} [[जॅक कॅलिस]]|| १९९६–२०१४ |- ! rowspan=2 |'''८३''' | ३१८ ||{{flagicon|IND}} [[राहुल द्रविड]]|| १९९६–२०११ |- | ३५० ||{{flagicon|PAK}} [[इंझमाम-उल-हक]]|| १९९१–२००७ |- | colspan=4 | <small>शेवटचे अद्यतन: २९ जून २०१९</small><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283033.html|title=विक्रम–आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय–फलंदाजी विक्रम–कारकीर्दीतील सर्वाधिक अर्धशतके|प्रकाशक=इएसपीएन|कृती=क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२९ जून २०१९}}</ref> |} ===एका डावात सर्वाधिक षट्कार=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#9cf;" ! षट्कार ! धावा ! खेळाडू ! विरोधी संघ ! स्थळ ! सामना दिनांक ! धावफलक |- ! १७ | १४८ ||{{cricon|ENG}} [[आयॉन मॉर्गन]] ‡ ||{{cr|AFG}}||[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|मॅंचेस्टर]]|| १८ जून २०१९ ||[http://www.espncricinfo.com/series/8039/game/1144506/afghanistan-vs-england-24th-match-icc-cricket-world-cup-2019 धावफलक] |- ! rowspan="3" | १६ | २०९ ||{{cricon|IND}} [[रोहित शर्मा]] ‡ ||{{cr|AUS}}||[[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम|बंगळूर]]|| २ नोव्हेंबर २०१३ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html धावफलक] |- | १४९ ||{{cricon|RSA}} [[ए.बी. डी व्हिलियर्स]]||{{cr|WIN}}||[[वॉन्डरर्स स्टेडियम|जोहन्सबर्ग]]|| १८ जानेवारी २०१५ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/722341.html धावफलक] |- | २१५ ||{{cricon|WIN}} [[ख्रिस गेल]] ‡ ||{{cr|ZIM}}||[[मानुका ओव्हल|कॅनबेरा]]|| २४ फेब्रुवारी २०१५ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/656427.html धावफलक] |- ! १५ | १८५* ||{{cricon|AUS }} [[शेन वॉटसन]]||{{cr|BAN}}||[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान|ढाका]]|| ११ एप्रिल २०११ ||[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/match/503364.html धावफलक]{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} == वैयक्तिक विक्रम (गोलंदाजी) == === सामन्यातील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#90ee90 ! Rank !! Bowling !! Player !! Match !! [[List of Test cricket grounds|Venue]]!! Season |- | १ || ८-१९ || {{flagicon|LKA}} '''[[चमिंडा वास]]''' || {{cr|SRI}} v {{cr|ZIM}} | [[सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब|कोलंबो]] || २००१-०२ |- | २ || ७-१५ || {{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] || {{cr|AUS}} v {{cr|NAM}} | [[पॉचेफस्ट्रूम]]|| २००२-०३ |- | ३ || ७-२० || {{flagicon|AUS}} [[अँडी बिकेल]]|| {{cr|AUS}} v {{cr|ENG}} | [[सेंट जॉर्जेस पार्क|पोर्ट एलिझाबेथ]] || २००२-०३ |- | ४ || ७-३० || {{flagicon|LKA}} '''[[मुथिया मुरलीधरन]]''' || {{cr|SRI}} v {{cr|IND}} | [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन मैदान|शारजा]] || २०००-०१ |- | ५ || ७-३६ || {{flagicon|PAK}} [[वकार युनिस]]|| {{cr|PAK}} v {{cr|ENG}} | [[हेडिंग्ले मैदान|लीड्स]]|| २००१ |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/BOWLING/ODI_BOWL_BEST_INNS_FIGS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} === कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! क्रम !! बळी !! गोलंदाज !! कालखंड |- | १ || ५०२ (३५६ सामने) || [[वासिम अक्रम]] (PAK) || १९८४ - २००३ |- | २ || ४५५ (२९७ सामने) || '''[[मुथिया मुरलीधरन]]''' (SL/ASIA/ICC) || १९९३ - |- | ३ || ४१६ (२६२ सामने) || [[वकार युनिस]] (PAK) || १९८९ - २००३ |- | ४ || ३८७ (३०४ सामने) || '''[[चमिंडा वास]]''' (SL/ASIA) || १९९४ - |- | ५ || ३८४ (२९२ सामने) || '''[[शॉन पोलॉक]]''' (SA/AFR/ICC) || १९९६ - |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://stats.क्रिकइन्फो.कॉम/ci/content/records/२८३१९३.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर २१]], [[इ.स. २००७]].</small> |} === यष्टिरक्षण === ==== कारकीर्दीतील सर्वाधिक बळी ==== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor="#ffcc00" ! क्र !! बळी !! [[यष्टिरक्षक]] !! सामने |- | १ || ४५३ (४०० c. ५३ st.) || '''[[ॲडम गिलख्रिस्ट|ॲडम गिलक्रिस्ट]]''' (AUS/ICC) || in २७५ matches |- | २ || ३६९ (३५१ c. १८ st.) || '''[[मार्क बाउचर]]''' (SA/AFRICA) || in २५० matches |- | ३ || २८७ (२१४ c. ७३ st.) || [[मोइन खान]] (PAK) || in २१९ matches |- | ४ || २३३ (१९४ c. ३९ st.) || [[इयान हीली]] (AUS) || in १६८ matches |- | ५ || २२० (१८२ c. ३८ st.) || [[रशीद लतीफ]] (PAK/ASIA/ICC) || in १६६ matches |- | colspan=3 | <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/FIELDING/ODI_FIELD_MOST_DISMISS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} === इतर वैयक्तिक विक्रम === ==== सर्वाधिक सामने ==== {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! Rank !! Matches !! Player !! Period |- | १ || ४०७ || {{flagicon|IND}} '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || from १९८९ to - |- | २ || ४०३ || {{flagicon|LKA}}/ASIA '''[[सनाथ जयसुर्या]]''' || from १९८९ to - |- | ३ || ३७८ || {{flagicon|PAK}}/ASIA [[इंझमाम-उल-हक]]|| from १९९१ to २००७ |- | ४ || ३५६ || {{flagicon|PAK}} [[वासिम अक्रम]] || from १९८४ to २००३ |- | ५ || ३३४ || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] || from १९८५ to २००० |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://aus.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/INDIVIDUAL/ODI_INDIV_MOST_MATCHES.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[नोव्हेंबर १३]], [[इ.स. २००७]].</small> |} == भागीदारी विक्रम == === प्रत्येक विकेटसाठीची सर्वोच्च भागीदारी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! भागीदारी !! धावा!! फलंदाजी !! विरुद्ध !! मैदान !! मोसम |- | १st विकेट || २८६ || {{flagicon|LKA}} '''[[सनाथ जयसुर्या]]''' आणि '''[[उपुल तरंगा]]''' || v {{cr|ENG}} || [[हेडिंग्ले मैदान|लीड्स]]|| २००६ |- | २nd विकेट || ३३१ || {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' आणि '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v {{cr|NZL}} || [[नियाझी मैदान|हैदराबाद]]|| १९९९-०० |- | ३rd विकेट || २३७* || {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' आणि '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v {{cr|KEN}} || [[ब्रिस्टल]] || १९९९ |- | ४ || २७५* || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] आणि [[अजय जडेजा]] || v {{cr|ZIM}} || [[कटक]] || १९९७-९८ |- | ५ || २२३ ||{{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] आणि [[अजय जडेजा]] || v {{cr|SRI}} || [[कोलंबो]] || १९९७ |- | ६ || २१८ || ASIA '''[[माहेला जयवर्दने]]''' आणि '''[[महेंद्रसिंग धोणी]]''' || v [[आफ्रिका क्रिकेट|आफ्रिका]]|| [[चेन्नई]]|| २००६-०७ |- | ७ || १३० || {{flagicon|ZWE}} [[हीथ स्ट्रीक]] आणि [[अँडी फ्लॉवर]] || v {{cr|ENG}}|| [[हरारे]]|| २००१-०२ |- | ८ || १३८*|| {{flagicon|ZAF}} '''[[जस्टिन केम्प]]''' आणि [[अँड्रु हॉल]]|| v {{cr|IND}} || [[केप टाउन]] || २००६-०७ |- | ९ || १२६* || {{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] आणि [[सैयद किरमाणी]]|| v {{cr|ENG}} || [[टर्नब्रिज वेल्स]] || १९८३ |- | १० || १०६* || {{flagicon|West Indies}} [[विव्ह रिचर्ड्स]] आणि [[मायकेल होल्डिंग]]|| v {{cr|ENG}}|| [[मँचेस्टर]] || १९८४ |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://www.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_PARTNERSHIP_RECORDS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]]</small> |} === सर्वोच्च भागीदारी === {| class="wikitable" width=90% |- bgcolor=#87cefa ! Rank !! [[Run (cricket)|Runs]]!! Players !! Opposition !! [[List of Test cricket grounds|Venue]]!! Season |- | १ || ३३१ (२nd विकेट)|| {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' & '''[[सचिन तेंडुलकर]]''' || v [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]|| [[Niaz Stadium|Hyderabad]]|| १९९९-०० |- | २ || ३१८ (२nd विकेट)|| {{flagicon|IND}} '''[[राहुल द्रविड]]''' & '''[[सौरव गांगुली]]''' || v [[Sri Lanka national cricket team|Sri Lanka]]|| [[Taunton]]|| १९९९ |- | ३ || २८६ (१st विकेट) || {{flagicon|LKA}} '''[[सनत जयसूर्या]]''' & '''[[उपुल तरंगा]]''' || v [[England cricket team|England]]|| [[Headingley]]|| २००६ |- | ४ || २७५* (४) || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] & [[अजय जडेजा]] || v [[Zimbabwe national cricket team|Zimbabwe]]|| [[Cuttack]]|| १९९७-९८ |- | ५ || २६३ (२nd विकेट) || {{flagicon|PAK}} [[आमिर सोहेल]] & [[इंझमाम-उल-हक]]|| v [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]|| [[शारजाह]]|| १९९२-९३ |- |- | colspan=6| <small>''स्रोत: [http://aus.क्रिकइन्फो.कॉम/db/STATS/ODIS/PARTNERSHIPS/ODI_२००_RUN_PARTNERSHIPS.html क्रिकइन्फो.कॉम]{{मृत दुवा|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. शेवटचा बदल: [[ऑक्टोबर ११]] [[इ.स. २००७]].</small> |} ==हे सुद्धा पहा== *[[Cricket statistics]] *[[List of Test cricket records]] *[[List of List A cricket records]] *[[List of Cricket World Cup records]] ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} ==बाह्यदुवे== * [http://www.cricketarchive.com/Archive/Records/Odis/index.html Cricketarchive.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130043745/http://cricketarchive.com/Archive/Records/Odis/index.html |date=2009-01-30 }} * [http://cricket-records.com/pages/odi_records.htm Cricket-records.com] * [http://www.howstat.com/cricket/home.asp Howstat.com] * [http://www.cricmania.com/cricket/DB/odi/user/us03 Cricmania.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928043032/http://www.cricmania.com/cricket/DB/odi/user/us03 |date=2007-09-28 }} * ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'' * [http://www.icc-cricket.com/odi/ ICC website (including fixtures)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202030820/http://www.icc-cricket.com/odi/ |date=2006-12-02 }} {{Cricket records}} {{DEFAULTSORT:One Day International cricket records}} [[वर्ग:क्रिकेट यादी]] inmok6v2kbda64vvqzdmu6utnkwu2fa 0 40782 2694435 2610870 2026-07-15T05:15:49Z ~2026-39823-24 185266 /* */ 2694435 wikitext text/x-wiki [[File:Blue Tiger 2.jpg|उजवे|इवलेसे|[[भारत]]ात सापडणारे '''ब्लू टाईगर''' [[फुलपाखरू]]]] '''फुलपाखरू''' हा एक आकर्षक [[रंग]]ांचा पंख असलेला एक कीटक आहे. कीटकांना डोके, पोट आणि छाती हे अवयव असतात. फुलपाखराला या जोडीने पंख आणि मिशा असतात. फुलपाखरे मिशानी वास घेतात तर पायाने चव ओळखतात.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=2z18OeqOcEgC&printsec=frontcover&dq=butterfly&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjZ75b--MjbAhVKKo8KHUBvCOs4ChDoAQhJMAY#v=onepage&q=butterfly&f=false|title=The Life Cycle of a Butterfly|last=Kalman|first=Bobbie|date=2002|publisher=Crabtree Publishing Company|isbn=9780778706502|language=en}}</ref> फुलपाखरू वेगवेगळ्या रंगाची, आकाराची ही असतात. फुलपाखरू खूप हलके आणि नाजूक असते. == फुलपाखरांचे जीवनचक्र == फुलपाखरांचे आयुष्य हे १४ दिवसांच असते. मोनारक जातीच्या फुलपाखराचे आयुष्य १४ दिवस असू शकते.<ref name=":0" /> फुलपाखरांच्या वाढीच्या [[अंडे|अंडी]], [[अळी]], [[कोष]] व [[फुलपाखरू]] या अवस्था असतात. अंडे/अंडी - विशिष्ट जातींची फुलपाखरे ही काही विशिष्ट प्रकारच्या झाडांवर अंडी घालतात. प्रत्येक जातीच्या फुलपाखरांचे होस्ट प्लांट ठरलेले असते. फुलपाखराची मादी ही मिलनानंतर लगेचच तिला हवे असलेले झाड शोधते व त्यावर अंडी घालते. काही फुलपाखरे ही एका वेळी एक अंडे घालतात तर काही समुहाने अंडी घालतात. ही अंडी पानांच्या मागे किंवा पानांच्या बेचक्यात अशी घातलेली असतात. जेणेकरून ती कोणत्याही परिस्थितीत भक्ष्य होऊ नयेत. यांचा रंग पानांशी मिळताजुळता असतो. यांचा आकार खूप लहान म्हणजे अगदी मोहरीच्या दाण्याएव्हढा असतो. फुलपाखराचे रंग वेगवेगळे असतात. अळी किंवा सुरवंट-अंडे अथवा अंडी घातल्यानंतर त्यातून एका आठवड्याच्या आसपास अळी किंवा सुरवंट त्याच अंड्याचे कवच खाऊन बाहेर पडतो. सुरवंट खूप खादाड असतो. कोवळ्या पानांचा, कळ्यांचा, फुलांचा, कोवळ्याड्याचा फडशा पाडायला तो सुरुवात करतो. परंतु सगळे सुरवंट शाकाहारी नसतात. काही मावा किडीवर तर काही मुंग्यांचे लार्व्हा खातात.ही अवस्था साधारण १५ ते २० दिवस असते. सुरवंटाचा आकार मोठा होतो. या अवस्थेत तो ३ ते ४ वेळा वरचे आवरण काढून टाकतो. यांचेही रंग आसपासच्या वातावरणातील रंगांशी मिळतेजुळते असतात. काही मांसल तर काही केसाळ असतात. कोष - अळीची वाढ पूर्ण झाली की ती एखादी सुरक्षित जागा शोधते आणि त्या जागी स्थिर होते. कोष करताना ती तिची त्वचा, पाय आणि मुख हे अवयव गळून पडतात. त्यानंतर अळी स्वतःभोवती कोष तयार करते. काही कोष झाडांवर तर काही जमिनीच्या आत असतात. कोषामध्ये राहण्याचा काळ हा सहा दिवस ते काही महिने असा असू शकतो. हा काळ सभोवतालच्या वातावरणावर अवलंबून असतो. फुलपाखरू कोषात असतानाच अळीचे रूपांतर फुलपाखरात होऊ लागते. पूर्ण वाढ झाली आणि अनुकूल वातावरण मिळाले की फुलपाखरू त्या कोषाला भेग पाडून बाहेर येते. बाहेर आल्यानंतर त्याचे पंख ओलसर आणि दुमडलेले असतात. तास ते दीड तासात त्या पंखांची हालचाल सुरू होते. यामुळे पंख कोरडे होण्याची आणि ते सरळ करण्याची प्रक्रिया पूर्ण होते. यानंतर पूर्ण वाढ झालेले फुलपाखरू आपली झेप घेऊन जीवनास सिद्ध होते. == जाती == === बिबळ्या कडवा === बिबळ्या कडवा या जातीच्या फुलपाखपाराची मादी [[रुई]]च्या पानांवर अंडी घालते. अंड्यामधून सहा ते आठ दिवसांनी अळी बाहेर पडते. या अळीलाच सुरवंट म्हणतात. या फुलपाखराचा सुरवंट अंड्यातून बाहेर पडतेवेळी भुकेने वखवखलेला असतो. मोनार्क जातीची फुलपाखरे लांब प्रवासासाठी प्रसिद्ध आहेत. ==कुळे== फुलपाखरांची वेगवेगळी कुळे असतात. त्यातील काही खालीलप्रमाणे आहेत:- #[[चपळ कुळ|चपळ कुळातील]] फुलपाखरे किंवा [[हेस्पिरिडी]]. #[[कुंचलपाद कुळ|कुंचलपाद कुळातील]] फुलपाखरे किंवा [[निम्फलिडी]]. #[[नील कुळ|नील कुळातील]] फुलपाखरे किंवा [[लायसेनिडी]]. #[[पितश्वेत कुळ|पितश्वेत कुळातील]] फुलपाखरे किंवा [[पायरीडी]]. #[[पुच्छ कुळ|पुच्छ कुळातील]] फुलपाखरे किंवा [[पिलिओनिडी]] #[[मुग्ध पंखी कुळ|मुग्ध पंखी कुळातील]] फुलपाखरे किंवा [[रिओडीनिडी]]<ref>महाराष्ट्र टाईम्स, बुधवार,३ सप्टेंबर २०२५ लेखन-[[दिवाकर ठोंबरे]]</ref> == चित्रदालन == <gallery> File:Butterfly at night light brown.jpg|रात्रीच्यावेळी उडणारे तपकिरी रंगाचे फुलपाखरू अथवा नुसतेच पाखरू File:Brown-black butterfly.jpg|रात्रीच्यावेळी उडणारे गडद तपकिरी आणि काळ्या रंगाचे फुलपाखरू अथवा नुसतेच पाखरू File:Giant Redeye Gangara thyrsis by Dr. Raju Kasambe DSCN0961 (13).jpg|जायंट रेडिए गंगारा चित्र:Common Mormon 3.jpg|कॉमन मॉरमॉन फुलपाखराचा सुरवंट चित्र:Summer_love_of_Butterfly_for_their_generations.jpg|फुलपाखरु जनन प्रक्रिया File:Close wing Nectaring posture of Cethosia cyane (Drury, (1773)) – Leopard Lacewing (Female) WLB-NEI DSC 4520.jpg|लेपर्ड लेसविंग प्रकारचे अरुणाचल प्रदेशातील मादी फुलपाखरू </gallery> == हे सुद्धा पहा == * [[महाराष्ट्र राज्य फुलपाखरू]] * [[राणी पाकोळी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} [[वर्ग:कीटक]] ma8lnvuae1h2qqs1cd266e2g6e2m3xl 0 41137 2694436 2447137 2026-07-15T05:16:00Z ~2026-39697-73 185267 /* */ एसएस 2694436 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट एफ१ संघ | Short_name = मारुती सुझुकी | Long_name = मारुती सुझुकी | Logo = <!-- [[Image:Scuderia Ferrari Logo.png|75px|Traditional Scuderia Ferrari logo]] <br><br> --> [[चित्र:Scuderia Ferrari Logo 2007.jpg|150px|2007 Scuderia Ferrari logo]]| Base = [[मारानेलो]], [[इटली]] | Principal = {{flagicon|Italy}} स्तेफानो दॉमेनिकाली | Director = | Drivers = {{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सेनज जुनियर]]<br />{{flagicon|GBR}} [[ऑलिवर बेअरमॅन]]| Test_drivers = | Chassis = | Engine = | Tyres = पिरेली | Debut = [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री]] | Final = [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री]] | Races = ८७१ | Wins = २२१ | Poles = २०७ | Fastest_laps = २२९ | Last_season = २०१३ | Cons_champ = १६ (१९६१, १९६४, १९७५, १९७६, १९७७, १९७९, १९८२, १९८३, १९९९, २०००, २००१, २००२, २००३, २००४, २००७, २००८) | Drivers_champ = १५ (१९५२, १९५३, १९५६, १९५८, १९६१, १९६४, १९७५, १९७७, १९७९, २०००, २००१, २००२, २००३, २००४, २००७) | Last_position = ३रा (३५४ अंक) }} '''स्कुदेरिया फेरारी''' ({{lang-it|Scuderia Ferrari}}) हा [[फेरारी]] [[मोटारवाहन|मोटार]]कंपनीचा मोटार शर्यतींमध्ये भाग घेणारा विभाग आहे. [[फॉर्म्युला वन]]मध्ये मुख्यत: कार्यरत असलेला फेरारी संघ आजवरच्या सर्वात यशस्वी संघांपैकी एक आहे. ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Scuderia Ferrari|स्कुदेरिया फेरारी}} *[http://www.ferrari.com/English/Formula1 अधिकृत संकेतस्थळ]{{मृत दुवा}} {{फॉर्म्युला वन संघ}} [[वर्ग: फॉर्म्युला वन कारनिर्माते]] hzpjemqzbc9qsnlep6yp3ufzapw83cy 2694441 2694436 2026-07-15T05:17:47Z ~2026-39697-73 185267 /* */ .. 2694441 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट एफ१ संघ | Short_name = मारुती सुझुकी | Long_name = मारुती सुझुकी | Logo = <!-- [[Image:Scuderia Ferrari Logo.png|75px|Traditional Scuderia Ferrari logo]] <br><br> --> [[चित्र:Scuderia Ferrari Logo 2007.jpg|150px|2007 Scuderia Ferrari logo]]| Base = [[मारानेलो]], [[इटली]] | Principal = {{flagicon|Italy}} स्तेफानो दॉमेनिकाली | Director = | Drivers = {{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सेनज जुनियर]]<br />{{flagicon|GBR}} [[ऑलिवर बेअरमॅन]]| Test_drivers = | Chassis = | Engine = | Tyres = पिरेली | Debut = [[१९५० मोनॅको ग्रांप्री]] | Final = [[२०२४ ब्रिटिश ग्रांप्री]] | Races = ८७१ | Wins = २२१ | Poles = २०७ | Fastest_laps = २२९ | Last_season = २०१३ | Cons_champ = १६ (१९६१, १९६४, १९७५, १९७६, १९७७, १९७९, १९८२, १९८३, १९९९, २०००, २००१, २००२, २००३, २००४, २००७, २००८) | Drivers_champ = १५ (१९५२, १९५३, १९५६, १९५८, १९६१, १९६४, १९७५, १९७७, १९७९, २०००, २००१, २००२, २००३, २००४, २००७) | Last_position = ३रा (३५४ अंक) }} '''स्कुदेरिया फेरारी''' ({{lang-it|Scuderia Ferrari}}) हा [[फेरारी]] [[मोटारवाहन|मोटार]]कंपनीचा मोटार शर्यतींमध्ये भाग घेणारा विभाग आहे. [[फॉर्म्युला वन]]मध्ये मुख्यत: कार्यरत असलेला मारुती सुझुकी संघ आजवरच्या सर्वात यशस्वी संघांपैकी एक आहे. ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Scuderia Ferrari|स्कुदेरिया फेरारी}} *[http://www.ferrari.com/English/Formula1 अधिकृत संकेतस्थळ]{{मृत दुवा}} {{फॉर्म्युला वन संघ}} [[वर्ग: फॉर्म्युला वन कारनिर्माते]] bwgu1rg3t7fmro1luanihxiq9llnacr 0 42498 2694442 2486843 2026-07-15T05:17:58Z ~2026-39698-03 185270 /* */ 2694442 wikitext text/x-wiki ती फुलराणी हे [[पु.ल.देशपांडे|'पु. ल.देशपांडे']] यांनी [[जॉर्ज बर्नार्ड शॉ|'जॉर्ज बर्नार्ड शॉ']] यांच्या [[Pygmalion (Play)|'पिग्मॅलियन]]' या नाटकाचे केलेले मराठी रूपांतरण आहे. या नाटकात हयात असेपर्यंत [[भक्ती बर्वे]] मंजुळेची भूमिका करीत. [[भक्ती बर्वे|भक्ती बर्व्यानंतर]] [[प्रिया तेंडुलकर]], [[सुकन्या कुलकर्णी]] आणि [[अमृता सुभाष]] या मंजुळाची भूमिका करत. या चौघींनीही लेखक [[पु.ल.देशपांडे]] यांच्या मनातील मंजुळा रङ्गमञ्चावर साकारली.ह्या कथेत मंजुळा आणि प्रो. यांच्यातील गोड तिखट प्रेमकथा दाखवली आहे. ==नाटकाची संहिता बदलली== [[सुनीताबाई देशपांडे]] यांनी पुलंच्या सर्व नाटकांच्या प्रयोगाचे हक्क कलाकारांसाठी खुले केले असल्यामुळे ‘ती फुलराणी’ला कॉपीराइट कायदा लागू होत नाही. असे असले तरी पुलंनी लिहून ठेवल्याप्रमाणे <br /> ‘नाटकातला संवाद हा कवितेच्या ओळीसारखा असावा लागतो. चांगल्या कवितेच्या ओळीतले शब्द जसे बदलता येत नाहीत, तसे चांगल्या संवादातले. इब्सेन म्हणायचा, माझ्या संवादातला एक शब्द जरी तुम्ही इकडचा तिकडे केलात तर माझ्या वाक्यांना रक्त फुटेल’. असे असूनही दिग्दर्शक राजेश देशपांडे यांनी दिग्दर्शित केलेल्या आणि [[हेमांगी कवी]] यांची मंजुळेची भूमिका असलेल्या नाटकाच्या बदल केलेल्या संहितेमुळे नाट्यरसिकांचा विरस झाला आहे. ‘ती फुलराणी’ नाटकाचा नवा प्रयोग संहितेपेक्षा वेगळाच होत असल्याची बाब ध्यानात आल्यामुळे नाट्यरसिकांमध्ये नाराजीची भावना आहे. पुलंचे मानसपुत्र आणि जागतिक कीर्तीचे गणितज्ञ दिनेश ठाकूर आणि ज्योती ठाकूर यांनी आपल्या भारतभेटीत हे नाटक पाहिले. त्यानंतर ‘लोकसत्ता’शी बोलताना नाटकाच्या नव्या रूपाला आक्षेप घेतला आहे. या नाटकाच्या सादरीकरणातील बदलांबाबत ज्येष्ठ नाट्यदिग्दर्शक डॉ. [[जब्बार पटेल]], साहित्यिक [[रत्‍नाकर मतकरी]] आणि शिवशाहीर [[बाबासाहेब पुरंदरे]] यांनी प्रतिकूल मत व्यक्त केले आहे. दिनेश ठाकूर आणि ज्योती ठाकूर म्हणाले, की ‘फार्सिकल करण्याच्या नादामध्ये ती फुलराणी नाटकाचा तोल बिघडला आहे’. हे नाटक मूळ संहितेनुसार होत नसल्याचे समजले तेव्हा जाणीवपूर्वक हा प्रयोग पाहिला. ‘[[हेमांगी कवी]] यांनी काम चांगले केले आहे. मात्र, विक्षिप्तपणा करून टाळ्या मिळविण्याचे प्रकार खटकण्याजोगेच आहेत. हे नाटक शब्दांवरचे आहे. पण, पुलंचे शब्द काढून काही ठिकाणी वेगळेच संवाद घुसडण्यात आले आहेत. गरज नसलेले संवाद आल्यामुळे ज्यांना शब्दांचे महत्त्व समजते त्यांचा विरस होतो. तुम्हाला पुलंचे शब्द नको असतील तर नव्याने नाटक लिहून घ्या आणि ते करा. मात्र, फुलराणी नाटकाबाबत जे सुरू आहे ते दुर्दैवी आहे’, असेही ठाकूर म्हणाले. {{विस्तार}} [[वर्ग:मराठी साहित्य यादी]] [[वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य]] nk5bi01vc396tpe0yg8gl0xi549cywb 0 48876 2694445 2264814 2026-07-15T05:18:23Z ~2026-39874-89 185272 /* */ 2694445 wikitext text/x-wiki '''छंद''' हा शब्द '[[पद्य|पद्या]]ची घडण' ह्या अर्थानेही वापरतात. या प्रकाराचा वापर [[मराठी]], [[संस्कृत]], [[पंजाबी]], [[हिंदी]], [[उर्दू]] भाष़ांत वापर जातो. एखादी कविता कोणत्या छंदात लिहिली आहे असे विचारताना छंद ह्या शब्दाचा वरील अर्थ अभिप्रेत असतो. [[छंदःशास्त्र]] हे पद्याच्या म्हणजे लयबद्ध अक्षररचनेच्या घटनेचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे. पद्याची घडण तपासून छंदःशास्त्र त्यातील आकृतिबंध निश्चित करते. असा आकृतिबंध म्हणजेच छंद होय. प्रत्येक छंदाची रचना विशिष्ट नियमांवर आधारित असल्याने त्यातून कवितेची लय निश्चित होते == लयबद्धतेची घडण == विविध भाषांत पद्य म्हणजे लयबद्ध अक्षररचना निर्माण करण्याचे मार्ग वेगवेगळे असतात. उदा. संस्कृतासारख्या भाषेत पद्य हे मुख्यत्वे उच्चाराचा कालावधी कमी-अधिक असलेल्या स्वरांच्या विशिष्ट क्रमाने येणाऱ्या रचनेतून निर्माण होते. इंग्रजीसारख्या भाषेत शब्दावयवावर येणारा आघात लय निर्माण करतो. छंदःशास्त्री ह्या असे लयनिर्मितीमागचे निकष शोधून पद्याच्या घडणीची व्यवस्था लावतात. == मराठी छंदांचे रचनालक्ष्यी प्रकार == [[माधव पटवर्धन (लेखक) |माधवराव पटवर्धन]] ह्यांनी आपल्या [[छंदोरचना]] ह्या ग्रंथात छंदांची विभागणी पुढील तीन प्रकारांत केली आहे. #[[वृत्त]] #[[जाति (छंद) ]] #[[छंद]] या छंदांचे विस्तृत विवरण संस्कृत - विकिपीडियावर छंद या वर्गात उपलब्ध आहे. त्यात छंदाचे नाव, प्रत्येक पादातील अक्षरसंख्या, छंदाचे लक्षण, गणविवरण आणि उदाहरण एवढ्या बाबींचा समावेश आहे. ==छंद या विषयावरील अन्य ग्रंथ== * छंदःशास्त्रीय समीक्षा (डाॅ. शुभांगी पातुरकर) * छंदोमीमांसा (डाॅ. शुभांगी पातुरकर) * मराठी मुक्तछंद (डाॅ. शुभांगी पातुरकर) {{विस्तार}} [[वर्ग:भारतीय काव्य]] ezr6kgzoogod5sd7vme7su6de7xdo4e 0 51281 2694421 2291065 2026-07-15T05:09:58Z Abhijitsathe 4193 2694421 wikitext text/x-wiki '''फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[बल्लिया]] परिसरात स्थित असून येथील तीन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बल्लिया जिल्हा|बल्लिया जिल्ह्यात]] तर उर्वरित दोन [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्यात]] आहेत. बल्लिया हा भारतामधील सर्वात प्रतिष्ठित लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक समजला जातो. [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे माजी पंतप्रधान]] [[चंद्रशेखर]] हे येथून तब्बल आठ वेळा लोकसभेवर निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ फूलपूर मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | फेफाना | rowspan=3 | [[बलिया जिल्हा|बलिया]] |- |२ | बल्लिया सदर |- |३ | बैरिया |- |४ | झहूराबाद | rowspan=2 | [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर]] |- |५ | मोहम्मदाबाद |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष !लोकसभा<br>सत्र ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]] | [[सहावी लोकसभा|सहावी]] | rowspan=2 | [[चंद्रशेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#0066CC| | rowspan=2 | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]] | [[सातवी लोकसभा|सातवी]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]] | [[आठवी लोकसभा|आठवी]] | [[जगन्नाथ चौधरी]] | bgcolor=#87CEEB| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[नववी लोकसभा|नववी]] | rowspan=6 | [[चंद्रशेखर]] | bgcolor=#008000| | [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | [[दहावी लोकसभा|दहावी]] | bgcolor=#0066CC| | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] | bgcolor=#CC3300| | [[समता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[बारावी लोकसभा|बारावी]] | rowspan=3 bgcolor=#00CC00| | rowspan=3 | [[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] |- | २००८ [[पोटनिवडणूक]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] | rowspan=2 | [[नीरज शेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] | [[भरत सिंह]] | rowspan=2 bgcolor=#FF9900| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] | [[विरेंद्र सिंह मस्त]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]] | [[सनातन पांडे]] | bgcolor=#FF3300| | [[समाजवादी पक्ष]] |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:बलिया जिल्हा]] [[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]] 795paeql7sw8knbdryj1403x1lyunzl 2694488 2694421 2026-07-15T07:18:49Z Abhijitsathe 4193 /* खासदार */ 2694488 wikitext text/x-wiki '''फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[बल्लिया]] परिसरात स्थित असून येथील तीन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बल्लिया जिल्हा|बल्लिया जिल्ह्यात]] तर उर्वरित दोन [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्यात]] आहेत. बल्लिया हा भारतामधील सर्वात प्रतिष्ठित लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक समजला जातो. [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे माजी पंतप्रधान]] [[चंद्रशेखर]] हे येथून तब्बल आठ वेळा लोकसभेवर निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ फूलपूर मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | फेफाना | rowspan=3 | [[बलिया जिल्हा|बलिया]] |- |२ | बल्लिया सदर |- |३ | बैरिया |- |४ | झहूराबाद | rowspan=2 | [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर]] |- |५ | मोहम्मदाबाद |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष !लोकसभा<br>सत्र ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]] | [[सहावी लोकसभा|सहावी]] | rowspan=2 | [[चंद्रशेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#0066CC| | rowspan=2 | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]] | [[सातवी लोकसभा|सातवी]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]] | [[आठवी लोकसभा|आठवी]] | [[जगन्नाथ चौधरी]] | bgcolor=#87CEEB| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[नववी लोकसभा|नववी]] | rowspan=6 | [[चंद्रशेखर]] | bgcolor=#008000| | [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | [[दहावी लोकसभा|दहावी]] | bgcolor=#0066CC| | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] | bgcolor=#CC3300| | [[समता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[बारावी लोकसभा|बारावी]] | rowspan=3 bgcolor=#00CC00| | rowspan=3 | [[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] |- | २००८ [[पोटनिवडणूक]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] | rowspan=2 | [[नीरज शेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] | [[भरत सिंह]] | rowspan=2 bgcolor=#FF9900| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] | [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]] | [[सनातन पांडे]] | bgcolor=#FF3300| | [[समाजवादी पक्ष]] |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:बलिया जिल्हा]] [[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]] 3zfe8w8ajl73bqpbxq1zxfz0bwue1ol 2694501 2694488 2026-07-15T07:30:06Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ]] वरुन [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] ला हलविला 2694488 wikitext text/x-wiki '''फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[बल्लिया]] परिसरात स्थित असून येथील तीन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बल्लिया जिल्हा|बल्लिया जिल्ह्यात]] तर उर्वरित दोन [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्यात]] आहेत. बल्लिया हा भारतामधील सर्वात प्रतिष्ठित लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक समजला जातो. [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे माजी पंतप्रधान]] [[चंद्रशेखर]] हे येथून तब्बल आठ वेळा लोकसभेवर निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ फूलपूर मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | फेफाना | rowspan=3 | [[बलिया जिल्हा|बलिया]] |- |२ | बल्लिया सदर |- |३ | बैरिया |- |४ | झहूराबाद | rowspan=2 | [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर]] |- |५ | मोहम्मदाबाद |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष !लोकसभा<br>सत्र ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]] | [[सहावी लोकसभा|सहावी]] | rowspan=2 | [[चंद्रशेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#0066CC| | rowspan=2 | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]] | [[सातवी लोकसभा|सातवी]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]] | [[आठवी लोकसभा|आठवी]] | [[जगन्नाथ चौधरी]] | bgcolor=#87CEEB| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[नववी लोकसभा|नववी]] | rowspan=6 | [[चंद्रशेखर]] | bgcolor=#008000| | [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | [[दहावी लोकसभा|दहावी]] | bgcolor=#0066CC| | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] | bgcolor=#CC3300| | [[समता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[बारावी लोकसभा|बारावी]] | rowspan=3 bgcolor=#00CC00| | rowspan=3 | [[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] |- | २००८ [[पोटनिवडणूक]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] | rowspan=2 | [[नीरज शेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] | [[भरत सिंह]] | rowspan=2 bgcolor=#FF9900| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] | [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]] | [[सनातन पांडे]] | bgcolor=#FF3300| | [[समाजवादी पक्ष]] |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:बलिया जिल्हा]] [[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]] 3zfe8w8ajl73bqpbxq1zxfz0bwue1ol 2694505 2694501 2026-07-15T07:30:53Z Abhijitsathe 4193 2694505 wikitext text/x-wiki '''बलिया लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[बलिया]] परिसरात स्थित असून येथील तीन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बलिया जिल्हा|बलिया जिल्ह्यात]] तर उर्वरित दोन [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्यात]] आहेत. बलिया हा भारतामधील सर्वात प्रतिष्ठित लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक समजला जातो. [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे माजी पंतप्रधान]] [[चंद्रशेखर]] हे येथून तब्बल आठ वेळा लोकसभेवर निवडून आले होते. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ बलिया मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | फेफाना | rowspan=3 | [[बलिया जिल्हा|बलिया]] |- |२ | बल्लिया सदर |- |३ | बैरिया |- |४ | झहूराबाद | rowspan=2 | [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर]] |- |५ | मोहम्मदाबाद |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष !लोकसभा<br>सत्र ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]] | [[सहावी लोकसभा|सहावी]] | rowspan=2 | [[चंद्रशेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#0066CC| | rowspan=2 | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]] | [[सातवी लोकसभा|सातवी]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]] | [[आठवी लोकसभा|आठवी]] | [[जगन्नाथ चौधरी]] | bgcolor=#87CEEB| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[नववी लोकसभा|नववी]] | rowspan=6 | [[चंद्रशेखर]] | bgcolor=#008000| | [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | [[दहावी लोकसभा|दहावी]] | bgcolor=#0066CC| | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] | bgcolor=#CC3300| | [[समता पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[बारावी लोकसभा|बारावी]] | rowspan=3 bgcolor=#00CC00| | rowspan=3 | [[समाजवादी जनता पक्ष (राष्ट्रीय)]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] |- | २००८ [[पोटनिवडणूक]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] | rowspan=2 | [[नीरज शेखर]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] | [[भरत सिंह]] | rowspan=2 bgcolor=#FF9900| | rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] | [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]] | [[सनातन पांडे]] | bgcolor=#FF3300| | [[समाजवादी पक्ष]] |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:बलिया जिल्हा]] [[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]] 4jezwoquxgbjhzkupl26uryusjbt1za 0 53988 2694454 2582896 2026-07-15T05:21:12Z ~2026-39845-53 185278 /* */ 2694454 wikitext text/x-wiki '''विठ्ठल''' ('''विठोबा '''(IAST: '''Viṭhobā'''), ज्याला '''विठ्ठल '''(IAST: '''Viṭṭhala'''), आणि '''पांडुरंग '''(IAST: '''Pāṇḍuraṅga''') म्हणूनही ओळखले जाते, हा एक [[हिंदू]] देव आहे जो भारतातील [[महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] राज्यात प्रामुख्याने पूजला जातो. तो विष्णू देवाचे रूप आहे. विठोबाला अनेकदा एका सावळा रंगाच्या तरुण मुलाच्या रूपात चित्रित केले जाते, कटीवर हात ठेवून विटेवर उभा राहतो, कधीकधी त्याची पत्नी [[रखुमाई]] सोबत असते. {{माहितीचौकट हिंदू दैवत | नाव = विठ्ठल | चित्र = Syayambhuvithoba.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = पंढरपूरच्या विठोबा मंदिरातील मध्यवर्ती प्रतिमा. | आधिपत्य = | नाव_मराठी_देवनागरी_लेखन = विठोबा | नाव_संस्कृत_देवनागरी_लेखन = | नाव_पाली_लेखन = | नाव_कन्नड_लेखन = | नाव_तमिळ_लेखन = | नाव_अन्य_लिपी = | नाव_अन्य_लिपी_लेखन = | निवासस्थान = [[पंढरपूर]] | लोक = | वाहन = [[गरुड वैनतेय|गरुड]] | शस्त्र =[[चक्र]] आणि [[शंख]] | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = [[रुक्मिणी|रखुमाई]], राही आणि [[सत्यभामा]] | अपत्ये = | अन्य_नावे = | या_देवतेचे_अन्य_अवतार = | या_अवताराची_मुख्य_देवता = [[विष्णु|विष्णू]]/[[कृष्ण|कृष्णाचे]] रूप | मंत्र = | नामोल्लेख_धार्मिक_साहित्य = | मुख्य_तीर्थक्षेत्रे = [[विठ्ठल मंदिर (पंढरपूर)]] | विशेष = | तळटिपा = }} विठोबा हे मूलत: एकेश्वरवादी, गैर-विधीवादी भक्ती-चालित<ref>Zelliot and Berntsen (1988) p. xviii "Varkari cult is rural and non-Brahman in character"</ref><ref>Sand (1990), p. 33 "According to Raeside the Varkari tradition is essentially monotheistic and without ritual, and, for this tradition, Vithoba represents Hari Krsna, while for the badavas or hereditary priests "Vithoba is neither Visnu nor Siva. Vithoba is Vithoba (...)"; p. 34 "the more or less anti-ritualistic and anti-brahmanical attitudes of Varkari sampradaya."</ref> महाराष्ट्रातील वारकरी श्रद्धा आणि कर्नाटकातील द्वैत वेदांतात स्थापन झालेल्या ब्राह्मणी हरिदास संप्रदायाचे केंद्रस्थान आहे. विठोबा मंदिर, [[पंढरपूर]] हे त्यांचे मुख्य मंदिर आहे. विठोबाच्या आख्यायिका त्याच्या भक्त पुंडलिकाभोवती फिरतात ज्याला देवता [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] आणण्याचे श्रेय दिले जाते आणि वारकरी श्रद्धेच्या कवी-संतांना तारणहार म्हणून विठोबाच्या भूमिकेभोवती फिरते. वारकरी कवी-संत हे विठोबाला समर्पित आणि मराठीत रचलेल्या भक्तीगीतांच्या अनोख्या शैलीसाठी ओळखले जातात. विठोबाला समर्पित इतर भक्ती साहित्यात हरिदासाची कन्नड स्तोत्रे आणि देवतेला प्रकाश अर्पण करण्याच्या विधींशी संबंधित सामान्य आरती गाण्याच्या मराठी आवृत्त्यांचा समावेश आहे. आषाढ महिन्यातील [[आषाढी एकादशी|शयनी एकादशी]] आणि कार्तिक महिन्यात [[कार्तिक शुद्ध एकादशी|प्रबोधिनी एकादशीला]] विठोबाचे सर्वात महत्त्वाचे सण होतात. विठोबा आणि त्यांच्या संप्रदायाचे इतिहासलेखन हे त्यांच्या नावाबाबतही सतत चर्चेचे क्षेत्र आहे. जरी त्याच्या पंथाची उत्पत्ती आणि त्याचे मुख्य मंदिर अशाच प्रकारे वादविवाद होत असले तरी ते १३ व्या शतकापर्यंत अस्तित्वात असल्याचे स्पष्ट पुरावे आहेत.<ref name=":3">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=6tnARaLBZmEC&printsec=frontcover&dq=vithoba+of+pandharpur&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwizwpvbh53jAhXSfisKHZwJDO8Q6AEIJzAA#v=onepage&q=vithoba%20of%20pandharpur&f=false|title=Rise of a Folk God: Vitthal of Pandharpur|last=Dhere|first=Ramchandra Chintaman|date=2011-10-10|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=9780199777594|language=en}}</ref> [[चित्र:Vitthal - Rakhumai.jpg|right|thumb|विठ्ठल-रखुमाईच्या सजविलेल्या मूर्ती]] हे वारकरी संप्रदायाचे (भागवत धर्माचे)प्रमुख दैवत मानले जाते.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=2_-SANNieGsC&pg=PA264&dq=vithoba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6iP_Q_IPjAhU36nMBHQiiC7MQ6AEIQDAE#v=onepage&q=vithoba&f=false|title=Religious Thought and Life in India: An Account of the Religions of the Indian Peoples, Based on a Life's Study of Their Literature and on Personal Investigations in Their Own Country|last=Monier-Williams|first=Sir Monier|date=1883|publisher=J. Murray|language=en}}</ref><ref name=":3" /> '''विठोबा''', '''विठुराया''', '''पांडुरंग''', किंवा '''पंढरीनाथ''' ही हिंदू देवता मुख्यतः भारताच्या [[महाराष्ट्र]] व [[कर्नाटक]] ह्या राज्यात पूजिली जाते. विठोबा, ज्याला वि(त) थल(अ) आणि पांडुरंगा म्हणूनही ओळखले जाते. त्याला सामान्यतः [[विष्णु|देव विष्णूचे]]<nowiki/>अवतार आहे.कृष्णाचे रूप मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_GvF3e4uq4AC&pg=PA26&dq=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%88%E0%A4%B5%E0%A4%A4&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiiy83zvvL4AhWGUWwGHbmzAyoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE%20%E0%A4%A6%E0%A5%88%E0%A4%B5%E0%A4%A4&f=false|title=Marāṭhī sāhitya: paridr̥śya|last=Bāndivaḍekara|first=Candrakānta|date=1997|publisher=Vani Prakashan|isbn=978-81-7055-575-9|language=hi}}</ref>कटेवर हात ठेवून विठोबा उभा राहतो, कधीकधी त्याची पत्नी रखुमाई सोबत असते. विठोबा हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[मराठा]], [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]], [[हिंदू]] ,[[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदाया]]चे व कर्नाटकातील हरिदास संप्रदायाचे आराध्य दैवत आहे.<ref name=":0" /><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=z9kbDQAAQBAJ&pg=PA119&dq=pandurang+of+pandharpur&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiu0Pnbjp3jAhXMw4sBHZAdB7YQ6AEIKDAA#v=onepage&q=pandurang%20of%20pandharpur&f=false|title=The Quotidian Revolution: Vernacularization, Religion, and the Premodern Public Sphere in India|last=Novetzke|first=Christian Lee|date=2016-10-18|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231542418|language=en}}</ref> ==हिंदू देवता स्वरूप== विठोबा या देवतेचा उगम आणि विकास ही विशेषतः वैष्णव संप्रदायातील म्ह्तावाची संकल्पना म्हणून ओळखली जाते.<ref name=":3" /> विठोबा हा [[कृष्ण]]ाचा द्वापार युगातील दुसरा आणि दशावतारातील नववा अवतार आहे असे मानले जाते. परंतु शास्त्र-पुराणांमध्ये विठ्लाला बौध्य वा बोधराज म्हणले आहे. ==वर्णन== गरुड पुराणामध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे विठ्ठल हा विशाल भाल असलेला, तेजस्वी नेत्रांचा, मौन धारण केलेला, कटि-कर ठेवून उभा असा आहे. हे वर्णन पूर्णपणे विठ्ठ्लाला लागू होते. विठोबाच्या प्रतिमा ह्या कटीवर हात ठेवून, भक्त [[पुंडलिक|पुंडलिकाने]] टाकलेल्या विटेवर उभ्या राहिलेल्या सावळ्या पुरुषाच्या वेषात दर्शवितात. त्याच्या संगे काही वेळा पत्‍नी [[रखुमाई]] उर्फ [[रुक्मिणी]] उभी असते. विठोबा गेली २८ युगांपासून विटेवर उभा आहे अशी मान्यता आहे. पुंडलिकाने वीट फेकाल्याने आजही वारकरी त्याचा उल्लेख " पुंडलिक वरदा हारी विठ्ठल श्री ज्ञानदेव तुकाराम पंढरीनाथ महाराज की जय." असा करतात. ==धार्मिक स्थान== त्याचे प्रमुख मंदिर महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील [[पंढरपूर]] येथे आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=P3uD22Ghqs4C&pg=PA367&dq=vithoba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6iP_Q_IPjAhU36nMBHQiiC7MQ6AEITDAG#v=onepage&q=vithoba&f=false|title=Indian Sociology Through Ghurye, a Dictionary|last=Pillai|first=S. Devadas|date=1997|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171548071|language=en}}</ref>जरी हे मंदिर कधी बांधले गेले हे निश्चित माहित नसले तरी ते तेराव्या शतकापासून उभे आहे ह्याचे पुरावे आढळतात. पंढरपूरमध्ये वर्षातून चार यात्रा भरतात. त्यातील [[आषाढ शुद्ध एकादशी|आषाढी एकादशीला]] भरणाऱ्या यात्रेत लाखो भाविक सहभागी होतात. आलेले भाविक [[भीमा नदी]]मध्ये स्नान करतात. या नदीला येथे 'चंद्रभागा' म्हणतात. विठोबा हे संपूर्ण महाराष्ट्राचे हिंदू [[आराध्यदैवत]] होय.<ref name=govsite>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://solapur.gov.in/htmldocs/rpandharpur.htm|title=सोलापूर जिल्ह्याच्या संकेतस्थळावरील पंढरपूरवरील पान|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080209014300/http://solapur.gov.in/htmldocs/rpandharpur.htm|विदा दिनांक=2008-02-09|दिनांक=|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२००७-०९-३०|प्रकाशक=एन. आई. सी.|url-status=live}}</ref> [[संत नामदेव]], [[संत तुकाराम]], [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[संत एकनाथ]] इत्यादी विठोबाचे थोर भक्त १३व्या ते १७व्या शतकात होऊन गेले. वारकरी संतांनी विठोबाच्या स्तुतीत अनेक [[मराठी]] [[अभंग|अभंगांची]] रचना केली आहे. कन्‍नड कवींनी [[कन्नड भाषा|कानडी]] श्लोक व आदि शंकराचार्यांनी पांडुरंगाष्टक स्तोत्र रचिले आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=1HY9AAAAIAAJ&q=pandurangashtakam&dq=pandurangashtakam&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwivsNqcjp3jAhXwx4sBHWSnClwQ6AEIKDAA|title=The Call of Sringeri|last=Vidyateertha|first=Abhinava|last2=Committee|first2=Sri Abhinava Vidyathirtha Mahaswamigal Pattabisheka Silver Jubilee Celebrations Souvenir|date=1979|publisher=Sri Abhinava Vidyarthirtha Mahaswamigal Pattabisheka Silver Jubilee Celebrations Souvenir Committee|language=en}}</ref> विठोबाचे प्रमुख सण [[आषाढी एकादशी|शयनी एकादशी]] व [[कार्तिकी एकादशी|प्रबोधिनी एकादशी]] आहेत. ==श्री पांडुरंग== पंढरीच्या सावळ्या परब्रह्मांची विविध काळात विविध नावांनी उपासना केली आहे. पंढरीनाथ, पांडुरंग, पंढरीराया, विठाई, विठोबा, विठुमाऊली, विठ्ठल गुरूराव, पांडुरंग, हरि, इ. नांवे भक्तांनी दिलेली आढळतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/ashadhi-wari-2022-history-of-vitthal-temple-at-pandharpur-shri-vitthal-is-a-symbol-of-cultural-unity-of-maharashtra-karnataka-and-andhra-pradesh-1078079|title=विठ्ठल हे महाराष्ट्र कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशच्या सांस्कृतिक एकतेचं प्रतिक, काय आहे इतिहास?|last=लटके|first=गणेश|date=2022-07-10|website=marathi.abplive.com|language=mr|access-date=2022-07-12}}</ref>आज सर्वपरिचित व प्रचलित नांव म्हणजे 'पांडुरंग'आणि 'श्रीविठ्ठल'. विठ्ठल शब्दाची उत्पत्ती कशी झाली याचा अनेक इतिहासकारांनी व संशोधकांनी अभ्यास केला आहे.बरेच लोक विठ्ठल हा शब्द विष्णू या शब्दाचा अपभ्रंश आहे असे म्हणतात. कानडी शिलालेखातही जे विठ्ठरस, विट्ट असे शब्द आले आहेत ते विष्णू शब्दाची व्याप्ती सांगणारेच आहेत असे मानले जाते.संत तुकोबारायांनी विठोबा शब्दाची उत्पत्ती आपल्या एका अभंगात अत्यंत सोप्या भाषेत केली आहे. तो असा की वि म्हणजे ज्ञान ठोबा म्हणजे आकार -ज्ञानाचा आकार किंवा ज्ञांनाची मूर्ती म्हणजे विठोबा किंवा वि म्हणजे गरूड अणि ठोबा म्हणजे आसन अर्थात गरूड ज्याचे आसन आहे तो विष्णू तोच कटीवर कर ठेवूनि विटेवरी उभा आहे. श्रीकृष्ण, श्रीविष्णू आणि श्रीविठोबा हे एकच आहेत. श्रीकृष्णाचा अवतार जन्म द्वापार युगात बुधवार दि. १३ जून इ.स.पु. -३२२८ श्रावण वद्य अष्टमी, श्रीमुख नाम संवत्सर ला पहाटे झाला. विठोबा म्हणजे श्रीकृष्ण म्हणून बुधवार हा विठ्ठलाचा वार मानला जातो. आजही वारकरी लोक बुधवारी पंढरपूरातून जात नाहीत. पुराणातील श्लोकाप्रमाणे:- '''वि कारो विधाताय, ठ कारो नीलकण्ठ |'''<br> '''ल कारो लक्ष्मीकांत, विठ्ठलाभिधिनीयमे ||''' अर्थ- * वि- विधाता- ब्रम्हदेव * ठ्ठ- नीलकण्ठ- शंकर * ल- लक्ष्मीकांत- विष्णू याप्रमाणे म्हणजेच ब्रह्मा विष्णू महेश हे एकाच ठिकाणी म्हणजेच विठ्ठल नावात आहेत. ==श्रीविठ्ठल मुर्तीवर्णन== दिनांचा दयाळू, भक्तकामकल्पप्रदुम आणि योगियादुर्लभ असलेल्या विठुरायाची मूर्ती स्वयंभू अशी वालुकामय शिलेची आहे. श्रींच्या मस्तकी मुकुटासारखी उंच कंगोरेदार टोपी आहे. याचा आकार शिवलिंगासारखा असल्यामुळे त्यास शिवलिंग म्हणतात. श्रींचे मुख उभट आहे. गाल फुगीर आहेत. दृष्टी समचरण आहे. कानी मकर कुंडले आहेत. गळ्यात कौस्तुभमणी आहे. पाठीवर शिंके असून ह्रदयस्थानी श्रीवत्सलांछन आहे. दोन्ही दंडावर अंगद असून मनगटावर मणिबंध आहेत. नितंब कराभ्याम् धृतो येन तस्मात् असे आद्यशंकराचार्यांनी श्रीविठ्ठल मूर्तीचे पांडुरंगाष्टक लिहून सुंदर व मार्मिक वर्णन केलेले आहे. श्रीविठ्ठलाने हात कटेवर ठेवलेले आहेत. उजव्या हातात कमळाचा देठ असून हात उताणा, अंगठा खाली येईल असा टेकविला आहे, तर डाव्या हातात शंख आहे. श्रींचे कमरेला तिहेरी मेखला आहे. छातीवर उजवीकडे भृगुऋषींनी पादस्पर्श केलेली खूण आहे. ब्रह्मदेव निघालेली नाभी आहे. कमरेला वस्त्र आहे. वस्त्राचा सोगा पावलापर्यंत आहे. डाव्या पायावर मुक्तकेशी नावाच्या दासीने बोट लावलेची खूण आहे. अशी दगडी विटेवर उभी असलेली मूर्ती आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=6I7QAAAAMAAJ&q=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AE%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%A8&dq=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AE%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%A8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjrnZ7Wv_L4AhV79DgGHSPfDzgQ6AF6BAgDEAI|title=Viṭḥṭhalācyā sthāpanecī mīmãsā: with a synopsis in English|last=Sāvajī|first=Abhayakumāra Vyaṅkaṭeśa|date=1984|publisher=Rajanī Abhaya Sāvajī|language=mr}}</ref> श्रींचे चरणस्पर्शदर्शन अथवा चरणी मस्तक ठेवून दर्शन घेऊन समाधान प्राप्त करण्याचे भाग्य केवळ इथेच आहे. द्वापार युगात मुचकुंद नावाचा एक पराक्रमी राजा होवून गेला. देव-दैत्यांच्या युद्धात देवांनी त्याचे सहाय्य मागितले. मुचकुंद राजाने अतिशय पराक्रम गाजवून देवांना विजय मिळवून दिला. देवांनी प्रसन्न होवून वर मागण्यास सांगितले तेव्हा मुचकुंद म्हणाला, अत्यंत श्रमामुळे मी थकलो, मला एकांती गाढ निद्रा हवी. जो कोणी माझी निद्राभंग करील, तो माझ्या दृष्टीक्षेपाने भस्म होवून जावा. देवांनी तथास्तु म्हणले. राजा एका गुहेत निद्राधीन झाला. पुढे कृष्ण अवतारात जरासंधाकडून कालयौवन नावाचा अत्यंत बलाढ्य असा राक्षस कृष्णाकडे युद्धासाठी आला. हा राक्षस शस्त्र किंवा अस्त्राने मरणार नसल्याने भगवान श्रीकृष्णाने युक्तीने त्या दैत्यास ज्या गुहेत मुचकुंद राजा निद्राधीन झाला होता, त्या गुहेत नेले झोपलेल्या मुचकुंदावर आपल्या अंगावरचा शेला टाकला व स्वतः श्रीकृष्ण अंधारात लपले. भगवान श्रीकृष्णाचा शेला पाहून काळयौवनास वाटले की, कृष्णच झोपला आहे, म्हणून त्याने निद्रिस्त राजावर लत्ताप्रहार केले.मुचकुंद राजाची निद्राभंग झाली.क्रोधीत नजरेने कालयौवनाकडे पाहताच तो दैत्य कापराप्रमाणे जळून भस्म झाला. नंतर श्रीकृष्णाने राजाला दर्शन दिले. भगवान श्रीकृष्णांनी सर्व प्रसंग राजाला सांगितला. तेव्हा मुचकुंद राजाने आता दृष्टीपुढे ऐसाचि तू राहे अशी प्रार्थना केली. भगवान श्रीकृष्णाने पुढील जन्मी तुझी इच्छा पूर्ण करीन, असे अभिवचन दिले. हा मुचकुंद राजा कलियुगात भक्त पुंडलिकाच्या रूपाने जन्माला आला. दिंडीर वनात (पंढरपूर क्षेत्राजवळ) चंद्रभागेतिरी लोहदंड तीर्थाजवळ वास्तव्य करून राहिला. श्रीकृष्णास असलेल्या मुख्य ८ भार्यांपैकी राधिकादेवीस जवळ बसवून घेतल्याचे श्रीरूक्मिणी देवीने पाहिले असता सवतीमत्सरापोटी श्रीरूक्मिणी रागाने निघून येऊन दिंडिर वनात तपश्चर्या करीत बसली. त्यावेळी रूक्मिणीचे शोधार्थ भगवान श्रीक्षेत्र पंढरपूरात आले असता रूक्मिणीचा शोध घेतला असता दिंडीर वनात तपश्चर्या करीत असल्याचे दिसले म्हणून तपश्चर्या भंग करू नये व मुचकुंद राजास पूर्वजन्मी दिलेल्या वरानुसार रूक्मिणीच्या शोधाचे निमित्त साधून तीर्थक्षेत्री पुंडलिकासाठी आले. पुंडलिक पूर्वाश्रमी माता-पित्याचा द्रोह करीत असे. पत्नीच्या हट्टासाठी तो तिच्याबरोबर काशीयात्रेस निघाला. जाताना कुक्कुट मुनीच्या आश्रमात राहिला. कुक्कुटमुनी परम मातृ-पितृ भक्त होते. माता-पित्याची निस्सीम सेवा केल्यामुळे त्यांना अलौकिक सामर्थ्य प्राप्त झाले होते. पापी, दुराचारी अधमांनी स्नान केल्याने दूषित मलीन झालेल्या गंगा, यमुना, सरस्वती या नद्या मालिन्यनाशासाठी व शुद्धतेसाठी आश्रमात रोज सेवा करीत. त्यामुळे त्यांना पावित्र्य व शुद्धता प्राप्त होई. हा प्रसंग पुंडलिकाने अनुभवला. नद्यांनी देवीरूपात त्यास उपदेश केला. त्याला ज्ञान प्राप्त झाले.त्याने माता-पित्याची अखंड सेवेची दीक्षा घेतली.तो पुन्हा पंढरीस आला. भक्तिभावाने माता-पित्याची सेवा करू लागला. पुंडलिकाची मातृ-पितृ भक्ती व सेवाव्रत पाहून भगवंत संतुष्ट झाले. ते पुंडलिकाचे भेटीसाठी लोहदंड तीर्थाजवळ आले. पुंडलिक माता-पित्याच्या सेवेत मग्न होते. भगवंताने त्यास दर्शन दिले, वर दिला. पुंडलिकाने त्याचे माता-पित्याची सेवा पूर्ण होईपर्यंत देवाला विटेवर उभे राहून प्रतिक्षा करण्याची विनंती केली. भगवंतानी त्याची प्रार्थना मान्य केली. पुंडलिकांनी देवाला उभा राहण्यासाठी वीट फेकली, ती वीट म्हणजे वृत्रासुराच्या शापाने दग्ध झालेला इंद्रच होय. भीमातीर म्हणजे दुसरी द्वारका, भगवान श्रीकृष्ण विठ्ठल रूपात कटीवर हात ठेवून भक्तासाठी युगे अठ्ठावीस अजूनही उभा आहे. संत शिरोमणी नामदेवराय आरतीत म्हणतात '''|| पुंडलिकाभेटी परब्रह्म आले गा ||''' ==पंढरपूरच्या विठ्ठलाचा दैनिक पूजाविधी== महाराष्ट्राचे आराध्यदैवत प्रभु विठ्ठल पांडुरंगाची आषाढी एकादशी निमित्त शासकीय महापूजा ही महाराष्ट्राचे विद्यमान मुख्यमंत्री करतात. ती सर्वोच्च शासकीय महापूजा असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/solapur/chief-minister-eknath-shinde-and-his-family-performed-maha-puja-at-the-vitthal-temple-in-pandharpur/articleshow/92776812.cms|title=मुख्यमंत्री शिंदे यांच्या हस्ते सपत्नीक विठ्ठलाची महापूजा; विठ्ठलनामाच्या गजराने अवघे पंढरपूर दुमदुमले|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-07-12}}</ref> दररोज पहाटे चार वाजता पंढरपूरातील विठ्ठलाचे मंदिर उघडल्यानंतर देवाला उठवण्यासाठी [[प्रार्थना]] म्हटली जाते.<ref name=":3" /> प्रार्थनेचे मंत्र काकड्याच्या वैदिक आणि पौराणिक मंत्रांप्रमाणे असतात. सव्वाचार वाजता काकड्याला सुरुवात होते. कान्ह्या हरिदास रचित ‘अनुपम्य नगर पंढरपूर’ ही आरती म्हटली जाते. आरतीनंतर देवाला खडीसाखर आणि लोण्याचा प्रसाद दाखवला जातो. नंतर नित्यपूजा सुरू होते. त्यामध्ये प्रथम संकल्प, गणेशपूजा, भूमिपूजा, वरुणपूजा, शंखपूजा, घंटापूजा होते. त्यानंतर पुरुषसूक्ताचे पठण करत पूजा केली जाते. सकाळी ११ वाजता विविध पक्वान्नांचा महानैवेद्य दाखवला जातो.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.vitthalrukminimandir.org/home.html|title=vitthalrukminimandir|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715010908/http://www.vitthalrukminimandir.org/home.html|archive-date=2019-07-15|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|url-status=dead}}</ref> ===धूपारती<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maharashtratourism.gov.in/-/pandharpur-solapur|title=पंढरपूर (सोलापूर) - DOT-Maharashtra Tourism - Maharashtra Tourism|website=DOT-Maharashtra Tourism|language=mr-IN|access-date=2022-07-23}}</ref>=== दुपारी चार वाजता विठ्ठलमूर्तीचा चेहेरा पुसून देवाला नवीन पोषाख आणि अलंकार घातले जातात. सायंकाळी सात वाजता धुपारती होते. या वेळी प्रथम पाद्यपूजा नंतर गंध लावून हार घालतात. धूप, दीप ओवाळून दहीभाताचा नैवेद्य दाखवतात. त्या वेळी उपस्थित हरिदास आणि भक्त मंडळी <br /> ‘जेवी बा सगुणा सख्या हरी, जेवी बा सगुणा,<br /> कालविला दहीभात आले मिरे लवणा, <br /> साय दुधावरी साखर रायपुरी कानवले चिमणा, <br /> उद्धवचिद्‌घन शेष ही इच्छितो गोपाळा रमणा’’<br /> हे पद म्हणतात. शेवटी ‘युगे अठ्ठावीस’ ही आरती म्हटली जाते आणि धुपारती होऊन उपचार संपतो. ===शेजारती<ref name=":4" />=== नित्योपचारातील शेवटचा उपचार म्हणजे शेजारती. रात्री साडेअकरा ते पावणेबाराच्या सुमारास शेजारती केली जाते. प्रथम विठ्ठलमूर्तीची पाद्यपूजा होते. त्यानंतर देवाला दुपारी घातलेला पोषाख बदलला जातो. धोतर नेसवून अंगावर उपरणे घातले जाते. डोक्‍याला पागोटे बांधले जाते. पोषाख बदलत असताना देवाच्या आसनापासून शेजघरापर्यंत पायघड्या घातल्या जातात. देवाला गंध लावून नंतर हार घालतात. त्या वेळी ‘हरि चला मंदिरा ऐशा म्हणती गोपिका’ इत्यादी आरत्या म्हटल्या जातात. शेवटी मंत्रपुष्पांजली म्हणून देवाला फुले अर्पण केली जातात आणि शेजारती संपते. ==पंढरपूरच्या विठ्ठलमंदिरातील वर्षभराचे नित्योपचार== * पहाटे ४ - मंदिर भाविकांसाठी खुले<br /> * पहाटे ४.१५ ते ६ - काकडआरती आणि नित्यपूजा <br /> * सकाळी ११ ते ११.१५ - महानैवेद्य <br /> * दुपारी ४.३० ते ५ - पोषाख नेसवणे<br /> * सायंकाळी ७ ते ७.३० - धुपारती <br /> * रात्री ११.४५ ते १२.४५ - शेजारती.<ref name=":1" /> [[चित्र:Dashaavathaaram ദശാവതാരം.jpg|इवलेसे|दशावतार origional photo]] ==बाबा पाध्ये== विठ्ठल भक्तीतून मंदिरातील सर्व उपासना, पूजाअर्चा करण्याची साग्रसंगीत व्यवस्था लावण्याचे श्रेय बाबा पाध्ये यांच्याकडे जाते.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=jUeeAgAAQBAJ&pg=PA112&dq=baba+padhye&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwiwyYLDnZPjAhXI8XMBHZ1PAQ8Q6AEIJzAA#v=onepage&q=baba%20padhye&f=false|title=Rise of a Folk God: Vitthal of Pandharpur|last=Dhere|first=Ramchandra Chintaman|date=2011-06-15|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199777648|language=en}}</ref> बडवे यांनी विठ्ठलाचे आणि उत्पात यांनी रखुमाईचे पालकत्व घ्यायचे असा दंडक त्यांनी घालून दिला. बडवे आणि पुजारी या दोघांनी विठ्ठलाची नित्य सेवा, काकडारती, महापूजा, दुपारचा नैवेद्य, सायंकाळची आरती आणि शेजारती हे सर्व पहायचे. सात सेवाधाऱ्यांनी त्यांना मदत करायची आणि त्यांची कामेदेखील ठरलेली, अशी चोख व्यवस्था बाबा पाध्ये यांनी लावून दिली होती.<ref name=":2" /> संस्कृत पंडित असलेल्या बाबा पाध्ये यांनी रचलेल्या, विठ्ठलाची महती कथन करणाऱ्या १८व्या शतकातील ‘श्रीविठ्ठल स्तवराज’ या संस्कृत काव्याचे हस्तलिखित पंढरपूर येथील मंजूळ घराण्याकडे आहे. या काव्यामध्ये ३५ श्लोक आहेत. हस्तालिखिताची सुरुवातच ‘नमो भगवते विठ्ठलाय’ अशी आहे. ‘छंद देवता कीलक न्यास’ या शास्त्रीय पद्धतीने हे काव्य रचले आहे. मात्र, हा काव्यग्रंथ अपूर्णावस्थेतच आहे. 'विठ्ठलध्यानमानसपूजा " या ग्रंथात बाबा पाध्ये यांनी विठ्ठल देवतेच्या रूपाचे वर्णन केलेले आहे.<ref name=":2" /> ==आळंदी-पंढरपूरची वारी== देहू व आळंदीहून दरवषी लाखो वारकरी पायी [[वारी]]ने पंढरपूरला जातात<ref name=":3" />. [[आळंदी]]हून संत ज्ञानेश्वर, सोपानदेवांची [[सासवड]]हून, मुक्ताईची [[मुक्ताईनगर]]हून आणि निवृत्तीनाथांची [[त्र्यंबकेश्वर]] तर संत तुकाराम महाराज यांची [[देहू]] येथून अश्या पालख्या पंढरपूरला येतात.<ref name=":3" /> काही शतके ही परंपरा चालत आली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=Qg_oxYC4PEMC&pg=PA112&dq=bhajan+about+vitthal&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihhorVj53jAhWKHqYKHfIrDQUQ6AEIPDAD#v=onepage&q=bhajan%20about%20vitthal&f=false|title=Palkhi: An Indian Pilgrimage|last=Mokashi|first=D. B.|date=1987-07-01|publisher=SUNY Press|isbn=9780887064623|language=en}}</ref> == विठोबाशी निगडित कथा == विठोबा हा देव भक्त भक्तांच्या भेटीला आलेला आहे व वारकरी संतांचा कैवारी समजला जातो. श्रीहरी विठ्ठल नामे अवतार घेऊन परमभक्तांना भेटून स्वरूप दाखविले होते आणि भक्तांची सेवा केल्याचे फळ म्हणून मोक्षास पात्र केले होते. ==पांडुरंग माहात्म्य== आजवर जी पांडुरंग माहात्म्ये उपलब्ध आहेत, त्यांत संस्कृतमधील स्कंदपुराण, पद्मपुराण आणि विष्णू पुराण यांतील तीन माहात्म्ये आहेत. मराठी भाषेत श्रीधर नाझरेकर, प्रल्हाद महाराज बडवे आणि गोपाळबोधो यांनी लिहिलेली माहात्म्ये प्रसिद्ध आहेत. शिवाय आणखीही काही माहात्म्ये आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=zrk0AwAAQBAJ&pg=PT1152&dq=pandurang+mahatmya&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwitw6zunpPjAhWBsI8KHV68CwcQ6AEIKDAA#v=onepage&q=pandurang%20mahatmya&f=false|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=9788184752779|language=en}}</ref> मराठी कवी श्रीधरस्वामी नाझरेकर यांनी मराठी भाषेत पांडुरंग माहात्म्य रचले तो काळ इ. स. १६९० ते १७२० दरम्यानचा आहे. मात्र तेनाली राम यांनी रचलेले तेलुगू पांडुरंग माहात्म्य त्यापूर्वी म्हणजे इ.स. १५६५ चे आहे. संस्कृत भाषेतील पंचमहाकाव्यांप्रमाणेच तेलुगू भाषेतही पाच महाकाव्ये प्रसिद्ध आहेत. त्यापैकी एक महाकाव्य म्हणून तेनाली राम यांच्या ‘पांडुरंग माहात्म्य्यनु’या रचनेचा उल्लेख केला जातो. तेनाली राम यांचे माहात्म्य स्कंद पुराणावर आधारित आहे. या काव्याचे पाच आश्वास (अध्याय) आहेत. शिव-पार्वती संवादातून या तेलुगू पांडुरंग माहात्म्याचे कथानक उलगडते. या माहत्म्यात दक्षिणतीरी पौंडरिक क्षेत्र असल्याचा उल्लेख आहे. हे महाकाव्य दक्षिणी भारतात भाविकांच्या पठणाचा भाग आहे. अकबर-बिरबल, कालिदास – भोज राजा यांच्या चातुर्यकथा जशा प्रसिद्ध आहेत, तशाच तेनाली राम (काळ इ.स. १५०५ ते १५८०) यांच्याही कथा विख्यात आहेत. ==साहित्यात व कलाक्षेत्रात== पंढरपूरच्या विठ्ठलाशी संबंधित नवी माहिती, नवे विचार देणारे ‘कथा पांडुरंगाच्या’ हे पुस्तक वा.ल. मंजूळ यांनी लिहिले आहे. हस्तलिखितांतून सापडलेले विठ्ठलसहस्रनाम आणि इतर माहिती, अविंध संतांची विठ्ठलभक्ती, विठ्ठल मंदिरातली धार्मिक स्थळे आणि त्यांचा दुर्लक्षित इतिहास, पंढरपूरचा वास्तुवारसा, विठ्ठलावर संशोधन करणारे परकी संशोधक, विठ्ठलाव्यतिरिक्तचे पंढरपूर अशा वेगवेगळ्या विषयांवर मंजूळ यांनी लिहिले आहे. हस्तलिखितांतून आढळणारी संतचरित्रे, वेगवेगळ्या राज्यांतला विठ्ठल, कृष्णाचा विठ्ठल कसा झाला, विठ्ठल- [[पांडुरंग]] याविषयी माहिती देणाऱ्या हस्तलिखितांची सूची अशी माहितीही या पुस्तकांत आहे, याच बरोबर ही माहिती मंदिरांच्या भिंतींवरही कोरलेली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=35DP1Z-2dnYC&pg=PA46&dq=inscription+in+pandharpur&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWvJOSj53jAhWDIqYKHbDKBFIQ6AEILjAB#v=onepage&q=inscription%20in%20pandharpur&f=false|title=Studies in Indian Archaeology: Professor H.D. Sankalia Felicitation Volume|last=Sankalia|first=Hasmukhlal Dhirajlal|date=1985|publisher=Popular Prakashan|isbn=9780861320882|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=P4huAAAAMAAJ&q=inscription+in+pandharpur&dq=inscription+in+pandharpur&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWvJOSj53jAhWDIqYKHbDKBFIQ6AEIPzAE|title=Structural approaches to South India studies|last=Buck|first=Harry Merwyn|last2=Studies|first2=Society for South India|date=1974|publisher=Wilson Books|isbn=9780890120002|language=en}}</ref> पत्रकार कवी [[दशरथ यादव]] यांनी [[वारी]]च्या वाटेवर महाकादंबरी लिहिली असून त्यावर ’दिंडी निघाली पंढरीला’ हा चित्रपट तयार झाला आहे. यादव यांनी ‘दैनिक सकाळ’साठी वारीचे वार्तांकन केले होते. त्यावर अभ्यास करून त्यानी पुस्तक लिहिले आहे. [[वारी]]चे खंडकाव्य व अभंग रचनाही त्यांनी केली आहे.{{संदर्भ हवा}} याच [[वारी]] विषयावर चित्रपट दिग्दर्शक [[गजेंद्र अहिरे]] यांनी ‘विठ्ठल विठ्ठल’ नावाचा मराठी चित्रपट काढला. २००३ साली निघालेल्या या चित्रपटाला उत्तम चित्रपटाचा, गाण्यासाठीचा, संगीत दिग्‍दर्शनाचा आणि चित्रपट दिग्‍दर्शनासाठीचा असे चार पुरस्कार मिळाले.{{संदर्भ हवा}} २०१८ सालच्या डिसेंबर महिन्यात राजीव रुईया यांनी दिग्दर्शित केलेला 'विठ्ठल' नावाचा मराठी चित्रपट प्रकाशित झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.cinestaan.com/movies/vitthal-39008|title=Vitthal (2019) - Review, Star Cast, News, Photos|संकेतस्थळ=Cinestaan|ॲक्सेसदिनांक=2019-07-01|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701075706/https://www.cinestaan.com/movies/vitthal-39008|url-status=dead}}</ref> ==विठ्ठलासंबंधित अन्य पुस्तके== * एक विठ्ठल नाम (डाॅ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * दादाभाऊ गावडे यांनी ’शोधिता विठ्ठल’ या नावाचे पुस्तक लिहिले आहे. * पी. विठ्ठल यांनी लिहिलेल्या 'शून्य एक मी' या संग्रहात 'विठ्ठल : एक संवाद' या नावाची एक कविता आहे. * शोध पांडुरंगाचा (डाॅ. अनिल सहस्रबुद्धे) ==मराठी विठ्ठलगाणी आणि कविता == विठ्ठल हे महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत असल्याने विठ्ठलावर मराठी कवींनी अनेक गीते, भक्तिगीते, चित्रपटगीते, कविता आणि नाट्यगीते लिहिली आहेत. त्यांतली काही ही - * अगा करुणाकरा (कवी - संत [[तुकाराम]], संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], गायिका - [[लता मंगेशकर]], राग - तोडी) * अगा वैकुंठीचा राया (गायक - [[राम मराठे]], नाटक - संत [[कान्होपात्रा]]) * अजि मी ब्रह्म पाहिले (कवी - संत अमृतराय महाराज, संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], गायिका - [[आशा भोसले]], राग - [[जयजयवंती]]) * अणुरेणिया थोकडा (कवी - संत [[तुकाराम]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]], राग - [[मालकंस]]) * अधिक देखणें तरी (कवी - संत [[ज्ञानेश्वर]], संगीत - [[राम फाटक]], गायक - पं. [[भीमसेन जोशी]], राग - [[यमन राग|यमन]]) * अबीर गुलाल उधळीत रंग नाथा घरी नाचे माझा सखा पांडुरंग (गायक - [[जितेंद्र अभिषेकी]], संगीत [[राम फाटक]], चित्रपट - संत [[चोखा मेळा]]) * अभंगाची गोडी करी ज्यास वेडी (कवयित्री - [[शांताबाई जोशी]], संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]] * अवघा रंग एक झाला (गायिका - [[किशोरी आमोणकर]]) * अवघे गरजे पंढरपूर, चालला नामाचा गजर (कवी- [[अशोकजी परांजपे]], गायक - प्रकाश घांग्रेकर, नाटक - [[गोरा कुंभार]]) * आधी रचली पंढरी (कवी - संत [[नामदेव]], गायक - [[मन्‍ना डे]]) * आता कोठे धावे मन (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * आनंदाचे डोही आनंद तरंग (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * आरंभी वंदीन अयोध्येचा राजा (गायक - [[भीमसेन जोशी]]) * आली कुठूनशी कानी, टाळ-मृदुंगाचि धून, नाद विठ्ठल विठ्ठल (कवी - [[सोपानदेव चौधरी]]; संगीतकार/गायक - [[वसंत आजगावकर]]) * इंद्रायणी काठी, देवाची आळंदी, लागली समाधी ज्ञानेशाची (कवी - [[ग.दि. माडगूळकर]], ,संगीत दिग्दर्शक - [[पु.ल. देशपांडे]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], चित्रपट- गुळाचा गणपती, राग - [[भीमपलास]]) * एकतारी संगे एकरूप झालो (गायक - [[सुधीर फडके]]) * कानडा हो विठ्ठ्लू करनाटकू तेणे मज लावियला वेधू - (पहा - पांडुरंग कांती) * कानडा राजा पंढरिचा, वेदांनाही नाही कळला अंतपार याचा (गायक [[वसंतराव देशपांडे]] व [[सुधीर फडके]], चित्रपट - झाला महार पंढरीनाथ) * काया ही पंढरी, आत्मा पांडुरंग (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * कैवल्याच्या चांदण्याला भुकेला चकोर (गायक - पं. [[जितेंद्र अभिषेकी]], नाटक - [[गोरा कुंभार]]) * खॆळ मांडियेला वाळवंटी ठायी (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * चंद्रभागेच्या तीरी, उभा मंदिरी (कवी - दत्ता पाटील, गायक - [[विठ्ठल शिंदे]]) * चल गं सखे चल गं सखे पंढरिला (गायक - [[विठ्ठल शिंदे]]) * चला पंढरीसी जाऊ (गायक - [[मन्‍ना डे]]) * जन विजन झाले आम्हां (गायक - [[रामदास कामत]] * जाता पंढरीस सुख वाटे (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * झाला महार पंढरीनाथ (गायक [[वसंतराव देशपांडे]], चित्रपट - झाला महार पंढरीनाथ) * टाळ बोले चिपळीला नाच माझ्या संगं (गायक [[भीमसेन जोशी]] व [[वसंतराव देशपांडे]], चित्रपट - भोळी भाबडी) * टाळी वाजवावी, गुडी उभारावी, वाट ती चालावी पंढरीची (कवी - [[चोखा मेळा]]) * तीर्थ विठ्ठल क्षेत्र विठ्ठल (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * तुझे रूप चित्ती राहो (गायक - [[सुधीर फडके]], चित्रपट - संत [[गोरा कुंभार]]) * देऊळातल्या देवा या हो (कवयित्री - [[शांताबाई जोशी]], संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * देव माझा विठू सावळा (गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * दिंडी चालली चालली विठ्ठलाच्या दर्शनाला (गायक - [[देवदत्त साबळे]]) * देह जावो अथवा राहो (गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * नको देवराया अंत आता पाहू, प्राण तो सर्वथा जाऊ पाहे * नामाचा गजर गर्जे भीमा तीर (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * निजरूप दाखवा हो (चित्रपट - झाला महार पंढरीनाथ) * निर्गुणाचा संग धरिला जो आवडी (गायिका [[फय्याज]], नाटक - [[गोरा कुंभार]]) * पंढरीनाथा झडकरी आता ((कवी - [[पी. सावळाराम]], संगीत - [[वसंत प्रभू]], गायिका - [[आशा भोसले]]) * पंढरिचा वास चंद्रभागे (गायक - [[भीमसेन जोशी]]) * पंढरीचे सुख नाहीं (संगीत - [[राम फाटक]]) * पंढरी निवासा सख्या (संगीत - [[राम फाटक]]) * पाउले चालती पंढरीची वाट (कवी - [[दत्ता पाटील]], संगीत - [[मधुकर पाठक]] गायक - [[प्रल्हाद शिंदे]]) * पांडुरंग कांती दिव्य तेज झळकती ... कानडा हो विठ्ठलू करनाटकू (कवी - संत [[ज्ञानेश्वर]], गायिका - [[आशा भोसले]], संगीत - [[हृदयनाथ मंगेशकर]]) * पांडुरंग त्राता पांडुरंग दाता (संगीत - [[राम फाटक]]) * पावलों पंढरी वैकुंठभुवन (संगीत - [[राम फाटक]]) * फिरत्या चाकावरती देसी मातीला आकार, विठ्ठला तू वेडा कुंभार (कवी -ग.दि. माडगूळकर, गायक - [[सुधीर फडके]], चित्रपट - प्रपंच) * बोलावा विठ्ठल पहावा विठ्ठल (गायक - पं. [[जितेंद्र अभिषेकी]], [[किशोरी आमोणकर]]) * भक्त पुंडलिकासाठी उभा राहिला विटेवरी . (गायक- कवी- संगीतकार ???) * भेटीलागी जीवा लागलीसे आस (कवी - संत [[तुकाराम]], संगीत - श्रीनिवास खळे, गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * माउली माउली रूप तुझे (चित्रपट - लई भारी, संगीत - अजय अतुल, गायक - अजय गोगावले ) * माझे माहेर पंढरी (कवी संत [[एकनाथ]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत [[राम फाटक]]/[[किशोरी आमोणकर]]; राग - भूप नट) * या विठूचा गज हरिनामाचा (गायक - [[शाहीर साबळे]]) * येई हो विठ्ठले माझे माउली * ये गं ये गं विठामाई (कवयित्री - संत [[जनाबाई]], गायिका - [[आशा भोसले]], संगीत - [[वसंत प्रभू]]) * राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा (कवी - संत [[तुकाराम]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], राग - शिवरंजनी) * रूप पाहता लोचनी, रूप पाहता लोचनी. सुख झाले वो साजणी (कवी - संत [[ज्ञानेश्वर]], गायक - [[भीमसेन जोशी]]/[[आशा भोसले]]; चित्रपट - संत निवृत्ती ज्ञानदेव; संगीत - [[सी. रामचंद्र]]) * लाखात लाभले भाग्य तुला गं बाई, विटेवरच्या विठ्ठलाची झालिस रखुमाई (कवयित्री - [[शांताबाई जोशी]], संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * विटेवरच्या विठ्ठलाची (कवयित्री [[शांताबाई जोशी, संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * विठू माउली तू माउली जगाची माउलीत मूर्ती विठ्ठलाची (गायक - [[सुधीर फडके]], [[जयवंत कुलकर्णी]], [[सुरेश वाडकर]] व [[चंद्रशेखर गाडगीळ]]; संगीत - अनिल अरुण, चित्रपट - अरे संसार संसार) * विठू माझा लेकुरवाळा (कवयित्री - संत [[जनाबाई]], गायिका - [[आशा भोसले]]) * विठूरायाची पंढरी तिथे नांदतो श्रीहरी * विठ्ठल आवडी प्रेमभावो (कवी - संत [[नामदेव]], गायक - [[सुरेश वाडकर]], राग - [[मालकंस]]) * विठ्ठल गीती गावा (संगीत - [[राम फाटक]]) * विठ्ठल तो आला आला मला भेटण्याला (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * विठ्ठल विठ्ठल गजरी अवघी दुमदुमली पंढरी * विठ्ठलाच्या पायी वीट झाली भाग्यवंत (कवी - [[दत्ता पाटील]], गायक - [[प्रल्हाद शिंदे]]) * विठ्ठलाच्या पायी थरारली वीट (गायक - [[भीमसेन जोशी]], चित्रपट - देवकीनंदन गोपाला) * विठ्ठला समचरण तुझे धरिते (कवी - [[पी. सावळाराम]], संगीत - [[वसंत प्रभू]], गायिका - [[लता मंगेशकर]], राग - नट, भूप) * संतभार पंढरीत (संगीत - [[राम फाटक]]) * सावळे सुंदर रूप मनोहर (कवी - संत [[तुकाराम]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], राग - [[मालकंस]]) * सावळ्या विठ्ठला तुझ्या दारी आले (गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * सुंदर ते ध्यान उभे विटेवरी (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * ज्ञानियांचा राजा (संगीत - [[राम फाटक]]) (अपूर्ण यादी) ==विठ्ठल आरती == १) युगे अठ्ठावीस युगे अठ्ठावीस विटेवरी ऊभा । <br> वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा । <br> पुंडलिकाचे भेटी परब्रह्म आलें गा । <br> चरणी वाहे भीमा उद्धारी जगा ।। 1।। <br> जय देव जय देव जय पांडुरंगा । <br> रखुमाईवल्लभा राईच्या वल्लभा पावे जिवलगा ।।धृ. ।। तुळसी माळा गळा कर ठेवुनी कटी । <br> कांसे पीतांबर कस्तुरी लल्लाटी । <br> देव सुरवर नित्य येती भेटी । <br> गरूड हनुमंत पुढे उभे राहती ।। <br> जय देव ।। 2।। धन्य वेणुनाद अनुक्षेत्रपाळा । <br> सुवर्णाची कमळे वनमाळा गळा । <br> राई रखुमाबाई राणीया सकळा । <br> ओवळिती राजा विठोबा सावळा।। <br> जय देव ।।3।। ओवाळू आरत्या कुर्वड्या येती । <br> चंद्रभागेमाजी सोडुनिया देती । <br> दिंड्या पताका वैष्णव नाचती । <br> पंढरीचा महिमा वर्णावा किती ।। <br> जय देव ।।4।। आषाढी कार्तिकी भक्तजन येती । <br> चंद्रभागेमध्यें स्नाने जे करिती।। <br> दर्शनहेळामात्रें तया होय मुक्ती। <br> केशवासी नामदेव भावे ओंवळिती।। <br> जय देव जय देव ||5||<br> २) येई हो विठ्ठले येई हो विठ्ठले माझे माऊली ये ॥<br> निढळावरी कर ठेवूनी वाट मी पाहे ॥ धृ. ॥<br> आलिया गेलीया हातीं धाडी निरोप ॥<br> पंढरपूरी आहे माझा मायबाप ॥ येई. ॥ १ ॥<br> पिंवळा पीतांबर कैसा गगनी झळकला ॥<br> गरुडावरी बैसून माझा कैवारी आला ॥ येई. ॥ २ ॥<br> विठोबाचे राज आम्हां नित्य दिपवाळी ॥<br> विष्णूदास नामा जीवेंभावे ओंवाळी ॥ येई हो. ॥ ३ ॥ {{महाराष्ट्रीय लोकदेवता}} == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Hampi, Vittala Temple, chariot (6337304059).jpg|हंपी (कर्नाटक) येथील विट्ठल मंदिर रथ चित्र:Hampi, Vittala Temple.jpg|हंपी (कर्नाटक) येथील विट्ठल मंदिर चित्र:Pandharpur Vithoba temple.jpg|पंढरपूर विट्ठल मंदिर File:विठ्ठल मंदिर सजावट त्रिपुरी पौर्णिमा.jpg|विठ्ठल मंदिर सजावट त्रिपुरी पौर्णिमा </gallery> == हे सुद्धा पहा == * [[पांडुरंगाष्टकम्]] * [[पंढरपूर]] * [[रखुमाई]] * [[आषाढी वारी (पंढरपूर)]] == संदर्भ यादी == *[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/pandharpur-temple-allows-women-men-of-all-castes-as-priests/article6038635.ece दि हिंदू दैनिक - २३ मे २०१४] [[वर्ग:हिंदू दैवते]] [[वर्ग:विष्णू]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदाय]] [[वर्ग:विष्णूची रूपे]] [[वर्ग:कृष्णाची रूपे]] 62g0qxq89k25gptw9nackv9aytgkj8b 2694456 2694454 2026-07-15T05:24:09Z ~2026-39845-53 185278 /* */ 2694456 wikitext text/x-wiki '''विठ्ठल''' ('''विठोबा '''(IAST: '''Viṭhobā'''), ज्याला '''विठ्ठल '''(IAST: '''Viṭṭhala'''), आणि '''पांडुरंग '''(IAST: '''Pāṇḍuraṅga''') म्हणूनही ओळखले जाते, हा एक [[हिंदू]] देव आहे जो भारतातील [[महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] राज्यात प्रामुख्याने पूजला जातो. तो विष्णू देवाचे रूप आहे. विठोबाला अनेकदा एका सावळा रंगाच्या तरुण मुलाच्या रूपात चित्रित केले जाते, कटीवर हात ठेवून विटेवर उभा राहतो, कधीकधी त्याची पत्नी [[रखुमाई]] सोबत असते. {{माहितीचौकट हिंदू दैवत | नाव = विठ्ठल | चित्र = Syayambhuvithoba.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = पंढरपूरच्या विठोबा मंदिरातील मध्यवर्ती प्रतिमा. | आधिपत्य = | नाव_मराठी_देवनागरी_लेखन = विठोबा | नाव_संस्कृत_देवनागरी_लेखन = | नाव_पाली_लेखन = | नाव_कन्नड_लेखन = | नाव_तमिळ_लेखन = | नाव_अन्य_लिपी = | नाव_अन्य_लिपी_लेखन = | निवासस्थान = [[पंढरपूर]] | लोक = | वाहन = [[गरुड वैनतेय|गरुड]] | शस्त्र =[[चक्र]] आणि [[शंख]] | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = [[रुक्मिणी|रखुमाई]], राही आणि [[सत्यभामा]] | अपत्ये = | अन्य_नावे = | या_देवतेचे_अन्य_अवतार = | या_अवताराची_मुख्य_देवता = [[विष्णु|विष्णू]]/[[कृष्ण|कृष्णाचे]] रूप | मंत्र = | नामोल्लेख_धार्मिक_साहित्य = | मुख्य_तीर्थक्षेत्रे = [[विठ्ठल मंदिर (पंढरपूर)]] | विशेष = | तळटिपा = }} विठोबा हे मूलत: एकेश्वरवादी, गैर-विधीवादी भक्ती-चालित<ref>Zelliot and Berntsen (1988) p. xviii "Varkari cult is rural and non-Brahman in character"</ref><ref>Sand (1990), p. 33 "According to Raeside the Varkari tradition is essentially monotheistic and without ritual, and, for this tradition, Vithoba represents Hari Krsna, while for the badavas or hereditary priests "Vithoba is neither Visnu nor Siva. Vithoba is Vithoba (...)"; p. 34 "the more or less anti-ritualistic and anti-brahmanical attitudes of Varkari sampradaya."</ref> महाराष्ट्रातील वारकरी श्रद्धा आणि कर्नाटकातील द्वैत वेदांतात स्थापन झालेल्या ब्राह्मणी हरिदास संप्रदायाचे केंद्रस्थान आहे. विठोबा मंदिर, [[पंढरपूर]] हे त्यांचे मुख्य मंदिर आहे. विठोबाच्या आख्यायिका त्याच्या भक्त पुंडलिकाभोवती फिरतात ज्याला देवता [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] आणण्याचे श्रेय दिले जाते आणि वारकरी श्रद्धेच्या कवी-संतांना तारणहार म्हणून विठोबाच्या भूमिकेभोवती फिरते. वारकरी कवी-संत हे विठोबाला समर्पित आणि मराठीत रचलेल्या भक्तीगीतांच्या अनोख्या शैलीसाठी ओळखले जातात. विठोबाला समर्पित इतर भक्ती साहित्यात हरिदासाची कन्नड स्तोत्रे आणि देवतेला प्रकाश अर्पण करण्याच्या विधींशी संबंधित सामान्य आरती गाण्याच्या मराठी आवृत्त्यांचा समावेश आहे. आषाढ महिन्यातील [[आषाढी एकादशी|शयनी एकादशी]] आणि कार्तिक महिन्यात [[कार्तिक शुद्ध एकादशी|प्रबोधिनी एकादशीला]] विठोबाचे सर्वात महत्त्वाचे सण होतात. विठोबा आणि त्यांच्या संप्रदायाचे इतिहासलेखन हे त्यांच्या नावाबाबतही सतत चर्चेचे क्षेत्र आहे. जरी त्याच्या पंथाची उत्पत्ती आणि त्याचे मुख्य मंदिर अशाच प्रकारे वादविवाद होत असले तरी ते १३ व्या शतकापर्यंत अस्तित्वात असल्याचे स्पष्ट पुरावे आहेत.<ref name=":3">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=6tnARaLBZmEC&printsec=frontcover&dq=vithoba+of+pandharpur&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwizwpvbh53jAhXSfisKHZwJDO8Q6AEIJzAA#v=onepage&q=vithoba%20of%20pandharpur&f=false|title=Rise of a Folk God: Vitthal of Pandharpur|last=Dhere|first=Ramchandra Chintaman|date=2011-10-10|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=9780199777594|language=en}}</ref> [[चित्र:Vitthal - Rakhumai.jpg|right|thumb|विठ्ठल-रखुमाईच्या सजविलेल्या मूर्ती]] हे वारकरी संप्रदायाचे (भागवत धर्माचे)प्रमुख दैवत मानले जाते.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=2_-SANNieGsC&pg=PA264&dq=vithoba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6iP_Q_IPjAhU36nMBHQiiC7MQ6AEIQDAE#v=onepage&q=vithoba&f=false|title=Religious Thought and Life in India: An Account of the Religions of the Indian Peoples, Based on a Life's Study of Their Literature and on Personal Investigations in Their Own Country|last=Monier-Williams|first=Sir Monier|date=1883|publisher=J. Murray|language=en}}</ref><ref name=":3" /> '''विठोबा''', '''विठुराया''', '''पांडुरंग''', किंवा '''पंढरीनाथ''' ही हिंदू देवता मुख्यतः भारताच्या [[महाराष्ट्र]] व [[कर्नाटक]] ह्या राज्यात पूजिली जाते. विठोबा, ज्याला वि(त) थल(अ) आणि पांडुरंगा म्हणूनही ओळखले जाते. त्याला सामान्यतः [[विष्णु|देव विष्णूचे]] किंवा त्या अवतार,कृष्णाचे रूप मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_GvF3e4uq4AC&pg=PA26&dq=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE+%E0%A4%A6%E0%A5%88%E0%A4%B5%E0%A4%A4&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiiy83zvvL4AhWGUWwGHbmzAyoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE%20%E0%A4%A6%E0%A5%88%E0%A4%B5%E0%A4%A4&f=false|title=Marāṭhī sāhitya: paridr̥śya|last=Bāndivaḍekara|first=Candrakānta|date=1997|publisher=Vani Prakashan|isbn=978-81-7055-575-9|language=hi}}</ref>कटेवर हात ठेवून विठोबा उभा राहतो, कधीकधी त्याची पत्नी रखुमाई सोबत असते. विठोबा हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[मराठा]], [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]], [[हिंदू]] ,[[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदाया]]चे व कर्नाटकातील हरिदास संप्रदायाचे आराध्य दैवत आहे.<ref name=":0" /><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=z9kbDQAAQBAJ&pg=PA119&dq=pandurang+of+pandharpur&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiu0Pnbjp3jAhXMw4sBHZAdB7YQ6AEIKDAA#v=onepage&q=pandurang%20of%20pandharpur&f=false|title=The Quotidian Revolution: Vernacularization, Religion, and the Premodern Public Sphere in India|last=Novetzke|first=Christian Lee|date=2016-10-18|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231542418|language=en}}</ref> ==हिंदू देवता स्वरूप== विठोबा या देवतेचा उगम आणि विकास ही विशेषतः वैष्णव संप्रदायातील म्ह्तावाची संकल्पना म्हणून ओळखली जाते.<ref name=":3" /> विठोबा हा [[कृष्ण]]ाचा द्वापार युगातील दुसरा आणि दशावतारातील नववा अवतार आहे असे मानले जाते. परंतु शास्त्र-पुराणांमध्ये विठ्लाला बौध्य वा बोधराज म्हणले आहे. ==वर्णन== गरुड पुराणामध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे विठ्ठल हा विशाल भाल असलेला, तेजस्वी नेत्रांचा, मौन धारण केलेला, कटि-कर ठेवून उभा असा आहे. हे वर्णन पूर्णपणे विठ्ठ्लाला लागू होते. विठोबाच्या प्रतिमा ह्या कटीवर हात ठेवून, भक्त [[पुंडलिक|पुंडलिकाने]] टाकलेल्या विटेवर उभ्या राहिलेल्या सावळ्या पुरुषाच्या वेषात दर्शवितात. त्याच्या संगे काही वेळा पत्‍नी [[रखुमाई]] उर्फ [[रुक्मिणी]] उभी असते. विठोबा गेली २८ युगांपासून विटेवर उभा आहे अशी मान्यता आहे. पुंडलिकाने वीट फेकाल्याने आजही वारकरी त्याचा उल्लेख " पुंडलिक वरदा हारी विठ्ठल श्री ज्ञानदेव तुकाराम पंढरीनाथ महाराज की जय." असा करतात. ==धार्मिक स्थान== त्याचे प्रमुख मंदिर महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील [[पंढरपूर]] येथे आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=P3uD22Ghqs4C&pg=PA367&dq=vithoba&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6iP_Q_IPjAhU36nMBHQiiC7MQ6AEITDAG#v=onepage&q=vithoba&f=false|title=Indian Sociology Through Ghurye, a Dictionary|last=Pillai|first=S. Devadas|date=1997|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171548071|language=en}}</ref>जरी हे मंदिर कधी बांधले गेले हे निश्चित माहित नसले तरी ते तेराव्या शतकापासून उभे आहे ह्याचे पुरावे आढळतात. पंढरपूरमध्ये वर्षातून चार यात्रा भरतात. त्यातील [[आषाढ शुद्ध एकादशी|आषाढी एकादशीला]] भरणाऱ्या यात्रेत लाखो भाविक सहभागी होतात. आलेले भाविक [[भीमा नदी]]मध्ये स्नान करतात. या नदीला येथे 'चंद्रभागा' म्हणतात. विठोबा हे संपूर्ण महाराष्ट्राचे हिंदू [[आराध्यदैवत]] होय.<ref name=govsite>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://solapur.gov.in/htmldocs/rpandharpur.htm|title=सोलापूर जिल्ह्याच्या संकेतस्थळावरील पंढरपूरवरील पान|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080209014300/http://solapur.gov.in/htmldocs/rpandharpur.htm|विदा दिनांक=2008-02-09|दिनांक=|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२००७-०९-३०|प्रकाशक=एन. आई. सी.|url-status=live}}</ref> [[संत नामदेव]], [[संत तुकाराम]], [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[संत एकनाथ]] इत्यादी विठोबाचे थोर भक्त १३व्या ते १७व्या शतकात होऊन गेले. वारकरी संतांनी विठोबाच्या स्तुतीत अनेक [[मराठी]] [[अभंग|अभंगांची]] रचना केली आहे. कन्‍नड कवींनी [[कन्नड भाषा|कानडी]] श्लोक व आदि शंकराचार्यांनी पांडुरंगाष्टक स्तोत्र रचिले आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=1HY9AAAAIAAJ&q=pandurangashtakam&dq=pandurangashtakam&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwivsNqcjp3jAhXwx4sBHWSnClwQ6AEIKDAA|title=The Call of Sringeri|last=Vidyateertha|first=Abhinava|last2=Committee|first2=Sri Abhinava Vidyathirtha Mahaswamigal Pattabisheka Silver Jubilee Celebrations Souvenir|date=1979|publisher=Sri Abhinava Vidyarthirtha Mahaswamigal Pattabisheka Silver Jubilee Celebrations Souvenir Committee|language=en}}</ref> विठोबाचे प्रमुख सण [[आषाढी एकादशी|शयनी एकादशी]] व [[कार्तिकी एकादशी|प्रबोधिनी एकादशी]] आहेत. ==श्री पांडुरंग== पंढरीच्या सावळ्या परब्रह्मांची विविध काळात विविध नावांनी उपासना केली आहे. पंढरीनाथ, पांडुरंग, पंढरीराया, विठाई, विठोबा, विठुमाऊली, विठ्ठल गुरूराव, पांडुरंग, हरि, इ. नांवे भक्तांनी दिलेली आढळतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/ashadhi-wari-2022-history-of-vitthal-temple-at-pandharpur-shri-vitthal-is-a-symbol-of-cultural-unity-of-maharashtra-karnataka-and-andhra-pradesh-1078079|title=विठ्ठल हे महाराष्ट्र कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशच्या सांस्कृतिक एकतेचं प्रतिक, काय आहे इतिहास?|last=लटके|first=गणेश|date=2022-07-10|website=marathi.abplive.com|language=mr|access-date=2022-07-12}}</ref>आज सर्वपरिचित व प्रचलित नांव म्हणजे 'पांडुरंग'आणि 'श्रीविठ्ठल'. विठ्ठल शब्दाची उत्पत्ती कशी झाली याचा अनेक इतिहासकारांनी व संशोधकांनी अभ्यास केला आहे.बरेच लोक विठ्ठल हा शब्द विष्णू या शब्दाचा अपभ्रंश आहे असे म्हणतात. कानडी शिलालेखातही जे विठ्ठरस, विट्ट असे शब्द आले आहेत ते विष्णू शब्दाची व्याप्ती सांगणारेच आहेत असे मानले जाते.संत तुकोबारायांनी विठोबा शब्दाची उत्पत्ती आपल्या एका अभंगात अत्यंत सोप्या भाषेत केली आहे. तो असा की वि म्हणजे ज्ञान ठोबा म्हणजे आकार -ज्ञानाचा आकार किंवा ज्ञांनाची मूर्ती म्हणजे विठोबा किंवा वि म्हणजे गरूड अणि ठोबा म्हणजे आसन अर्थात गरूड ज्याचे आसन आहे तो विष्णू तोच कटीवर कर ठेवूनि विटेवरी उभा आहे. श्रीकृष्ण, श्रीविष्णू आणि श्रीविठोबा हे एकच आहेत. श्रीकृष्णाचा अवतार जन्म द्वापार युगात बुधवार दि. १३ जून इ.स.पु. -३२२८ श्रावण वद्य अष्टमी, श्रीमुख नाम संवत्सर ला पहाटे झाला. विठोबा म्हणजे श्रीकृष्ण म्हणून बुधवार हा विठ्ठलाचा वार मानला जातो. आजही वारकरी लोक बुधवारी पंढरपूरातून जात नाहीत. पुराणातील श्लोकाप्रमाणे:- '''वि कारो विधाताय, ठ कारो नीलकण्ठ |'''<br> '''ल कारो लक्ष्मीकांत, विठ्ठलाभिधिनीयमे ||''' अर्थ- * वि- विधाता- ब्रम्हदेव * ठ्ठ- नीलकण्ठ- शंकर * ल- लक्ष्मीकांत- विष्णू याप्रमाणे म्हणजेच ब्रह्मा विष्णू महेश हे एकाच ठिकाणी म्हणजेच विठ्ठल नावात आहेत. ==श्रीविठ्ठल मुर्तीवर्णन== दिनांचा दयाळू, भक्तकामकल्पप्रदुम आणि योगियादुर्लभ असलेल्या विठुरायाची मूर्ती स्वयंभू अशी वालुकामय शिलेची आहे. श्रींच्या मस्तकी मुकुटासारखी उंच कंगोरेदार टोपी आहे. याचा आकार शिवलिंगासारखा असल्यामुळे त्यास शिवलिंग म्हणतात. श्रींचे मुख उभट आहे. गाल फुगीर आहेत. दृष्टी समचरण आहे. कानी मकर कुंडले आहेत. गळ्यात कौस्तुभमणी आहे. पाठीवर शिंके असून ह्रदयस्थानी श्रीवत्सलांछन आहे. दोन्ही दंडावर अंगद असून मनगटावर मणिबंध आहेत. नितंब कराभ्याम् धृतो येन तस्मात् असे आद्यशंकराचार्यांनी श्रीविठ्ठल मूर्तीचे पांडुरंगाष्टक लिहून सुंदर व मार्मिक वर्णन केलेले आहे. श्रीविठ्ठलाने हात कटेवर ठेवलेले आहेत. उजव्या हातात कमळाचा देठ असून हात उताणा, अंगठा खाली येईल असा टेकविला आहे, तर डाव्या हातात शंख आहे. श्रींचे कमरेला तिहेरी मेखला आहे. छातीवर उजवीकडे भृगुऋषींनी पादस्पर्श केलेली खूण आहे. ब्रह्मदेव निघालेली नाभी आहे. कमरेला वस्त्र आहे. वस्त्राचा सोगा पावलापर्यंत आहे. डाव्या पायावर मुक्तकेशी नावाच्या दासीने बोट लावलेची खूण आहे. अशी दगडी विटेवर उभी असलेली मूर्ती आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=6I7QAAAAMAAJ&q=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AE%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%A8&dq=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AE%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80+%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%A8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjrnZ7Wv_L4AhV79DgGHSPfDzgQ6AF6BAgDEAI|title=Viṭḥṭhalācyā sthāpanecī mīmãsā: with a synopsis in English|last=Sāvajī|first=Abhayakumāra Vyaṅkaṭeśa|date=1984|publisher=Rajanī Abhaya Sāvajī|language=mr}}</ref> श्रींचे चरणस्पर्शदर्शन अथवा चरणी मस्तक ठेवून दर्शन घेऊन समाधान प्राप्त करण्याचे भाग्य केवळ इथेच आहे. द्वापार युगात मुचकुंद नावाचा एक पराक्रमी राजा होवून गेला. देव-दैत्यांच्या युद्धात देवांनी त्याचे सहाय्य मागितले. मुचकुंद राजाने अतिशय पराक्रम गाजवून देवांना विजय मिळवून दिला. देवांनी प्रसन्न होवून वर मागण्यास सांगितले तेव्हा मुचकुंद म्हणाला, अत्यंत श्रमामुळे मी थकलो, मला एकांती गाढ निद्रा हवी. जो कोणी माझी निद्राभंग करील, तो माझ्या दृष्टीक्षेपाने भस्म होवून जावा. देवांनी तथास्तु म्हणले. राजा एका गुहेत निद्राधीन झाला. पुढे कृष्ण अवतारात जरासंधाकडून कालयौवन नावाचा अत्यंत बलाढ्य असा राक्षस कृष्णाकडे युद्धासाठी आला. हा राक्षस शस्त्र किंवा अस्त्राने मरणार नसल्याने भगवान श्रीकृष्णाने युक्तीने त्या दैत्यास ज्या गुहेत मुचकुंद राजा निद्राधीन झाला होता, त्या गुहेत नेले झोपलेल्या मुचकुंदावर आपल्या अंगावरचा शेला टाकला व स्वतः श्रीकृष्ण अंधारात लपले. भगवान श्रीकृष्णाचा शेला पाहून काळयौवनास वाटले की, कृष्णच झोपला आहे, म्हणून त्याने निद्रिस्त राजावर लत्ताप्रहार केले.मुचकुंद राजाची निद्राभंग झाली.क्रोधीत नजरेने कालयौवनाकडे पाहताच तो दैत्य कापराप्रमाणे जळून भस्म झाला. नंतर श्रीकृष्णाने राजाला दर्शन दिले. भगवान श्रीकृष्णांनी सर्व प्रसंग राजाला सांगितला. तेव्हा मुचकुंद राजाने आता दृष्टीपुढे ऐसाचि तू राहे अशी प्रार्थना केली. भगवान श्रीकृष्णाने पुढील जन्मी तुझी इच्छा पूर्ण करीन, असे अभिवचन दिले. हा मुचकुंद राजा कलियुगात भक्त पुंडलिकाच्या रूपाने जन्माला आला. दिंडीर वनात (पंढरपूर क्षेत्राजवळ) चंद्रभागेतिरी लोहदंड तीर्थाजवळ वास्तव्य करून राहिला. श्रीकृष्णास असलेल्या मुख्य ८ भार्यांपैकी राधिकादेवीस जवळ बसवून घेतल्याचे श्रीरूक्मिणी देवीने पाहिले असता सवतीमत्सरापोटी श्रीरूक्मिणी रागाने निघून येऊन दिंडिर वनात तपश्चर्या करीत बसली. त्यावेळी रूक्मिणीचे शोधार्थ भगवान श्रीक्षेत्र पंढरपूरात आले असता रूक्मिणीचा शोध घेतला असता दिंडीर वनात तपश्चर्या करीत असल्याचे दिसले म्हणून तपश्चर्या भंग करू नये व मुचकुंद राजास पूर्वजन्मी दिलेल्या वरानुसार रूक्मिणीच्या शोधाचे निमित्त साधून तीर्थक्षेत्री पुंडलिकासाठी आले. पुंडलिक पूर्वाश्रमी माता-पित्याचा द्रोह करीत असे. पत्नीच्या हट्टासाठी तो तिच्याबरोबर काशीयात्रेस निघाला. जाताना कुक्कुट मुनीच्या आश्रमात राहिला. कुक्कुटमुनी परम मातृ-पितृ भक्त होते. माता-पित्याची निस्सीम सेवा केल्यामुळे त्यांना अलौकिक सामर्थ्य प्राप्त झाले होते. पापी, दुराचारी अधमांनी स्नान केल्याने दूषित मलीन झालेल्या गंगा, यमुना, सरस्वती या नद्या मालिन्यनाशासाठी व शुद्धतेसाठी आश्रमात रोज सेवा करीत. त्यामुळे त्यांना पावित्र्य व शुद्धता प्राप्त होई. हा प्रसंग पुंडलिकाने अनुभवला. नद्यांनी देवीरूपात त्यास उपदेश केला. त्याला ज्ञान प्राप्त झाले.त्याने माता-पित्याची अखंड सेवेची दीक्षा घेतली.तो पुन्हा पंढरीस आला. भक्तिभावाने माता-पित्याची सेवा करू लागला. पुंडलिकाची मातृ-पितृ भक्ती व सेवाव्रत पाहून भगवंत संतुष्ट झाले. ते पुंडलिकाचे भेटीसाठी लोहदंड तीर्थाजवळ आले. पुंडलिक माता-पित्याच्या सेवेत मग्न होते. भगवंताने त्यास दर्शन दिले, वर दिला. पुंडलिकाने त्याचे माता-पित्याची सेवा पूर्ण होईपर्यंत देवाला विटेवर उभे राहून प्रतिक्षा करण्याची विनंती केली. भगवंतानी त्याची प्रार्थना मान्य केली. पुंडलिकांनी देवाला उभा राहण्यासाठी वीट फेकली, ती वीट म्हणजे वृत्रासुराच्या शापाने दग्ध झालेला इंद्रच होय. भीमातीर म्हणजे दुसरी द्वारका, भगवान श्रीकृष्ण विठ्ठल रूपात कटीवर हात ठेवून भक्तासाठी युगे अठ्ठावीस अजूनही उभा आहे. संत शिरोमणी नामदेवराय आरतीत म्हणतात '''|| पुंडलिकाभेटी परब्रह्म आले गा ||''' ==पंढरपूरच्या विठ्ठलाचा दैनिक पूजाविधी== महाराष्ट्राचे आराध्यदैवत प्रभु विठ्ठल पांडुरंगाची आषाढी एकादशी निमित्त शासकीय महापूजा ही महाराष्ट्राचे विद्यमान मुख्यमंत्री करतात. ती सर्वोच्च शासकीय महापूजा असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/solapur/chief-minister-eknath-shinde-and-his-family-performed-maha-puja-at-the-vitthal-temple-in-pandharpur/articleshow/92776812.cms|title=मुख्यमंत्री शिंदे यांच्या हस्ते सपत्नीक विठ्ठलाची महापूजा; विठ्ठलनामाच्या गजराने अवघे पंढरपूर दुमदुमले|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-07-12}}</ref> दररोज पहाटे चार वाजता पंढरपूरातील विठ्ठलाचे मंदिर उघडल्यानंतर देवाला उठवण्यासाठी [[प्रार्थना]] म्हटली जाते.<ref name=":3" /> प्रार्थनेचे मंत्र काकड्याच्या वैदिक आणि पौराणिक मंत्रांप्रमाणे असतात. सव्वाचार वाजता काकड्याला सुरुवात होते. कान्ह्या हरिदास रचित ‘अनुपम्य नगर पंढरपूर’ ही आरती म्हटली जाते. आरतीनंतर देवाला खडीसाखर आणि लोण्याचा प्रसाद दाखवला जातो. नंतर नित्यपूजा सुरू होते. त्यामध्ये प्रथम संकल्प, गणेशपूजा, भूमिपूजा, वरुणपूजा, शंखपूजा, घंटापूजा होते. त्यानंतर पुरुषसूक्ताचे पठण करत पूजा केली जाते. सकाळी ११ वाजता विविध पक्वान्नांचा महानैवेद्य दाखवला जातो.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.vitthalrukminimandir.org/home.html|title=vitthalrukminimandir|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715010908/http://www.vitthalrukminimandir.org/home.html|archive-date=2019-07-15|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=|url-status=dead}}</ref> ===धूपारती<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maharashtratourism.gov.in/-/pandharpur-solapur|title=पंढरपूर (सोलापूर) - DOT-Maharashtra Tourism - Maharashtra Tourism|website=DOT-Maharashtra Tourism|language=mr-IN|access-date=2022-07-23}}</ref>=== दुपारी चार वाजता विठ्ठलमूर्तीचा चेहेरा पुसून देवाला नवीन पोषाख आणि अलंकार घातले जातात. सायंकाळी सात वाजता धुपारती होते. या वेळी प्रथम पाद्यपूजा नंतर गंध लावून हार घालतात. धूप, दीप ओवाळून दहीभाताचा नैवेद्य दाखवतात. त्या वेळी उपस्थित हरिदास आणि भक्त मंडळी <br /> ‘जेवी बा सगुणा सख्या हरी, जेवी बा सगुणा,<br /> कालविला दहीभात आले मिरे लवणा, <br /> साय दुधावरी साखर रायपुरी कानवले चिमणा, <br /> उद्धवचिद्‌घन शेष ही इच्छितो गोपाळा रमणा’’<br /> हे पद म्हणतात. शेवटी ‘युगे अठ्ठावीस’ ही आरती म्हटली जाते आणि धुपारती होऊन उपचार संपतो. ===शेजारती<ref name=":4" />=== नित्योपचारातील शेवटचा उपचार म्हणजे शेजारती. रात्री साडेअकरा ते पावणेबाराच्या सुमारास शेजारती केली जाते. प्रथम विठ्ठलमूर्तीची पाद्यपूजा होते. त्यानंतर देवाला दुपारी घातलेला पोषाख बदलला जातो. धोतर नेसवून अंगावर उपरणे घातले जाते. डोक्‍याला पागोटे बांधले जाते. पोषाख बदलत असताना देवाच्या आसनापासून शेजघरापर्यंत पायघड्या घातल्या जातात. देवाला गंध लावून नंतर हार घालतात. त्या वेळी ‘हरि चला मंदिरा ऐशा म्हणती गोपिका’ इत्यादी आरत्या म्हटल्या जातात. शेवटी मंत्रपुष्पांजली म्हणून देवाला फुले अर्पण केली जातात आणि शेजारती संपते. ==पंढरपूरच्या विठ्ठलमंदिरातील वर्षभराचे नित्योपचार== * पहाटे ४ - मंदिर भाविकांसाठी खुले<br /> * पहाटे ४.१५ ते ६ - काकडआरती आणि नित्यपूजा <br /> * सकाळी ११ ते ११.१५ - महानैवेद्य <br /> * दुपारी ४.३० ते ५ - पोषाख नेसवणे<br /> * सायंकाळी ७ ते ७.३० - धुपारती <br /> * रात्री ११.४५ ते १२.४५ - शेजारती.<ref name=":1" /> [[चित्र:Dashaavathaaram ദശാവതാരം.jpg|इवलेसे|दशावतार origional photo]] ==बाबा पाध्ये== विठ्ठल भक्तीतून मंदिरातील सर्व उपासना, पूजाअर्चा करण्याची साग्रसंगीत व्यवस्था लावण्याचे श्रेय बाबा पाध्ये यांच्याकडे जाते.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=jUeeAgAAQBAJ&pg=PA112&dq=baba+padhye&hl=mr&sa=X&ved=0ahUKEwiwyYLDnZPjAhXI8XMBHZ1PAQ8Q6AEIJzAA#v=onepage&q=baba%20padhye&f=false|title=Rise of a Folk God: Vitthal of Pandharpur|last=Dhere|first=Ramchandra Chintaman|date=2011-06-15|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199777648|language=en}}</ref> बडवे यांनी विठ्ठलाचे आणि उत्पात यांनी रखुमाईचे पालकत्व घ्यायचे असा दंडक त्यांनी घालून दिला. बडवे आणि पुजारी या दोघांनी विठ्ठलाची नित्य सेवा, काकडारती, महापूजा, दुपारचा नैवेद्य, सायंकाळची आरती आणि शेजारती हे सर्व पहायचे. सात सेवाधाऱ्यांनी त्यांना मदत करायची आणि त्यांची कामेदेखील ठरलेली, अशी चोख व्यवस्था बाबा पाध्ये यांनी लावून दिली होती.<ref name=":2" /> संस्कृत पंडित असलेल्या बाबा पाध्ये यांनी रचलेल्या, विठ्ठलाची महती कथन करणाऱ्या १८व्या शतकातील ‘श्रीविठ्ठल स्तवराज’ या संस्कृत काव्याचे हस्तलिखित पंढरपूर येथील मंजूळ घराण्याकडे आहे. या काव्यामध्ये ३५ श्लोक आहेत. हस्तालिखिताची सुरुवातच ‘नमो भगवते विठ्ठलाय’ अशी आहे. ‘छंद देवता कीलक न्यास’ या शास्त्रीय पद्धतीने हे काव्य रचले आहे. मात्र, हा काव्यग्रंथ अपूर्णावस्थेतच आहे. 'विठ्ठलध्यानमानसपूजा " या ग्रंथात बाबा पाध्ये यांनी विठ्ठल देवतेच्या रूपाचे वर्णन केलेले आहे.<ref name=":2" /> ==आळंदी-पंढरपूरची वारी== देहू व आळंदीहून दरवषी लाखो वारकरी पायी [[वारी]]ने पंढरपूरला जातात<ref name=":3" />. [[आळंदी]]हून संत ज्ञानेश्वर, सोपानदेवांची [[सासवड]]हून, मुक्ताईची [[मुक्ताईनगर]]हून आणि निवृत्तीनाथांची [[त्र्यंबकेश्वर]] तर संत तुकाराम महाराज यांची [[देहू]] येथून अश्या पालख्या पंढरपूरला येतात.<ref name=":3" /> काही शतके ही परंपरा चालत आली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=Qg_oxYC4PEMC&pg=PA112&dq=bhajan+about+vitthal&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwihhorVj53jAhWKHqYKHfIrDQUQ6AEIPDAD#v=onepage&q=bhajan%20about%20vitthal&f=false|title=Palkhi: An Indian Pilgrimage|last=Mokashi|first=D. B.|date=1987-07-01|publisher=SUNY Press|isbn=9780887064623|language=en}}</ref> == विठोबाशी निगडित कथा == विठोबा हा देव भक्त भक्तांच्या भेटीला आलेला आहे व वारकरी संतांचा कैवारी समजला जातो. श्रीहरी विठ्ठल नामे अवतार घेऊन परमभक्तांना भेटून स्वरूप दाखविले होते आणि भक्तांची सेवा केल्याचे फळ म्हणून मोक्षास पात्र केले होते. ==पांडुरंग माहात्म्य== आजवर जी पांडुरंग माहात्म्ये उपलब्ध आहेत, त्यांत संस्कृतमधील स्कंदपुराण, पद्मपुराण आणि विष्णू पुराण यांतील तीन माहात्म्ये आहेत. मराठी भाषेत श्रीधर नाझरेकर, प्रल्हाद महाराज बडवे आणि गोपाळबोधो यांनी लिहिलेली माहात्म्ये प्रसिद्ध आहेत. शिवाय आणखीही काही माहात्म्ये आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=zrk0AwAAQBAJ&pg=PT1152&dq=pandurang+mahatmya&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwitw6zunpPjAhWBsI8KHV68CwcQ6AEIKDAA#v=onepage&q=pandurang%20mahatmya&f=false|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|last=Dalal|first=Roshen|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=9788184752779|language=en}}</ref> मराठी कवी श्रीधरस्वामी नाझरेकर यांनी मराठी भाषेत पांडुरंग माहात्म्य रचले तो काळ इ. स. १६९० ते १७२० दरम्यानचा आहे. मात्र तेनाली राम यांनी रचलेले तेलुगू पांडुरंग माहात्म्य त्यापूर्वी म्हणजे इ.स. १५६५ चे आहे. संस्कृत भाषेतील पंचमहाकाव्यांप्रमाणेच तेलुगू भाषेतही पाच महाकाव्ये प्रसिद्ध आहेत. त्यापैकी एक महाकाव्य म्हणून तेनाली राम यांच्या ‘पांडुरंग माहात्म्य्यनु’या रचनेचा उल्लेख केला जातो. तेनाली राम यांचे माहात्म्य स्कंद पुराणावर आधारित आहे. या काव्याचे पाच आश्वास (अध्याय) आहेत. शिव-पार्वती संवादातून या तेलुगू पांडुरंग माहात्म्याचे कथानक उलगडते. या माहत्म्यात दक्षिणतीरी पौंडरिक क्षेत्र असल्याचा उल्लेख आहे. हे महाकाव्य दक्षिणी भारतात भाविकांच्या पठणाचा भाग आहे. अकबर-बिरबल, कालिदास – भोज राजा यांच्या चातुर्यकथा जशा प्रसिद्ध आहेत, तशाच तेनाली राम (काळ इ.स. १५०५ ते १५८०) यांच्याही कथा विख्यात आहेत. ==साहित्यात व कलाक्षेत्रात== पंढरपूरच्या विठ्ठलाशी संबंधित नवी माहिती, नवे विचार देणारे ‘कथा पांडुरंगाच्या’ हे पुस्तक वा.ल. मंजूळ यांनी लिहिले आहे. हस्तलिखितांतून सापडलेले विठ्ठलसहस्रनाम आणि इतर माहिती, अविंध संतांची विठ्ठलभक्ती, विठ्ठल मंदिरातली धार्मिक स्थळे आणि त्यांचा दुर्लक्षित इतिहास, पंढरपूरचा वास्तुवारसा, विठ्ठलावर संशोधन करणारे परकी संशोधक, विठ्ठलाव्यतिरिक्तचे पंढरपूर अशा वेगवेगळ्या विषयांवर मंजूळ यांनी लिहिले आहे. हस्तलिखितांतून आढळणारी संतचरित्रे, वेगवेगळ्या राज्यांतला विठ्ठल, कृष्णाचा विठ्ठल कसा झाला, विठ्ठल- [[पांडुरंग]] याविषयी माहिती देणाऱ्या हस्तलिखितांची सूची अशी माहितीही या पुस्तकांत आहे, याच बरोबर ही माहिती मंदिरांच्या भिंतींवरही कोरलेली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=35DP1Z-2dnYC&pg=PA46&dq=inscription+in+pandharpur&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWvJOSj53jAhWDIqYKHbDKBFIQ6AEILjAB#v=onepage&q=inscription%20in%20pandharpur&f=false|title=Studies in Indian Archaeology: Professor H.D. Sankalia Felicitation Volume|last=Sankalia|first=Hasmukhlal Dhirajlal|date=1985|publisher=Popular Prakashan|isbn=9780861320882|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=P4huAAAAMAAJ&q=inscription+in+pandharpur&dq=inscription+in+pandharpur&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWvJOSj53jAhWDIqYKHbDKBFIQ6AEIPzAE|title=Structural approaches to South India studies|last=Buck|first=Harry Merwyn|last2=Studies|first2=Society for South India|date=1974|publisher=Wilson Books|isbn=9780890120002|language=en}}</ref> पत्रकार कवी [[दशरथ यादव]] यांनी [[वारी]]च्या वाटेवर महाकादंबरी लिहिली असून त्यावर ’दिंडी निघाली पंढरीला’ हा चित्रपट तयार झाला आहे. यादव यांनी ‘दैनिक सकाळ’साठी वारीचे वार्तांकन केले होते. त्यावर अभ्यास करून त्यानी पुस्तक लिहिले आहे. [[वारी]]चे खंडकाव्य व अभंग रचनाही त्यांनी केली आहे.{{संदर्भ हवा}} याच [[वारी]] विषयावर चित्रपट दिग्दर्शक [[गजेंद्र अहिरे]] यांनी ‘विठ्ठल विठ्ठल’ नावाचा मराठी चित्रपट काढला. २००३ साली निघालेल्या या चित्रपटाला उत्तम चित्रपटाचा, गाण्यासाठीचा, संगीत दिग्‍दर्शनाचा आणि चित्रपट दिग्‍दर्शनासाठीचा असे चार पुरस्कार मिळाले.{{संदर्भ हवा}} २०१८ सालच्या डिसेंबर महिन्यात राजीव रुईया यांनी दिग्दर्शित केलेला 'विठ्ठल' नावाचा मराठी चित्रपट प्रकाशित झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.cinestaan.com/movies/vitthal-39008|title=Vitthal (2019) - Review, Star Cast, News, Photos|संकेतस्थळ=Cinestaan|ॲक्सेसदिनांक=2019-07-01|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701075706/https://www.cinestaan.com/movies/vitthal-39008|url-status=dead}}</ref> ==विठ्ठलासंबंधित अन्य पुस्तके== * एक विठ्ठल नाम (डाॅ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * दादाभाऊ गावडे यांनी ’शोधिता विठ्ठल’ या नावाचे पुस्तक लिहिले आहे. * पी. विठ्ठल यांनी लिहिलेल्या 'शून्य एक मी' या संग्रहात 'विठ्ठल : एक संवाद' या नावाची एक कविता आहे. * शोध पांडुरंगाचा (डाॅ. अनिल सहस्रबुद्धे) ==मराठी विठ्ठलगाणी आणि कविता == विठ्ठल हे महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत असल्याने विठ्ठलावर मराठी कवींनी अनेक गीते, भक्तिगीते, चित्रपटगीते, कविता आणि नाट्यगीते लिहिली आहेत. त्यांतली काही ही - * अगा करुणाकरा (कवी - संत [[तुकाराम]], संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], गायिका - [[लता मंगेशकर]], राग - तोडी) * अगा वैकुंठीचा राया (गायक - [[राम मराठे]], नाटक - संत [[कान्होपात्रा]]) * अजि मी ब्रह्म पाहिले (कवी - संत अमृतराय महाराज, संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], गायिका - [[आशा भोसले]], राग - [[जयजयवंती]]) * अणुरेणिया थोकडा (कवी - संत [[तुकाराम]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]], राग - [[मालकंस]]) * अधिक देखणें तरी (कवी - संत [[ज्ञानेश्वर]], संगीत - [[राम फाटक]], गायक - पं. [[भीमसेन जोशी]], राग - [[यमन राग|यमन]]) * अबीर गुलाल उधळीत रंग नाथा घरी नाचे माझा सखा पांडुरंग (गायक - [[जितेंद्र अभिषेकी]], संगीत [[राम फाटक]], चित्रपट - संत [[चोखा मेळा]]) * अभंगाची गोडी करी ज्यास वेडी (कवयित्री - [[शांताबाई जोशी]], संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]] * अवघा रंग एक झाला (गायिका - [[किशोरी आमोणकर]]) * अवघे गरजे पंढरपूर, चालला नामाचा गजर (कवी- [[अशोकजी परांजपे]], गायक - प्रकाश घांग्रेकर, नाटक - [[गोरा कुंभार]]) * आधी रचली पंढरी (कवी - संत [[नामदेव]], गायक - [[मन्‍ना डे]]) * आता कोठे धावे मन (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * आनंदाचे डोही आनंद तरंग (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * आरंभी वंदीन अयोध्येचा राजा (गायक - [[भीमसेन जोशी]]) * आली कुठूनशी कानी, टाळ-मृदुंगाचि धून, नाद विठ्ठल विठ्ठल (कवी - [[सोपानदेव चौधरी]]; संगीतकार/गायक - [[वसंत आजगावकर]]) * इंद्रायणी काठी, देवाची आळंदी, लागली समाधी ज्ञानेशाची (कवी - [[ग.दि. माडगूळकर]], ,संगीत दिग्दर्शक - [[पु.ल. देशपांडे]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], चित्रपट- गुळाचा गणपती, राग - [[भीमपलास]]) * एकतारी संगे एकरूप झालो (गायक - [[सुधीर फडके]]) * कानडा हो विठ्ठ्लू करनाटकू तेणे मज लावियला वेधू - (पहा - पांडुरंग कांती) * कानडा राजा पंढरिचा, वेदांनाही नाही कळला अंतपार याचा (गायक [[वसंतराव देशपांडे]] व [[सुधीर फडके]], चित्रपट - झाला महार पंढरीनाथ) * काया ही पंढरी, आत्मा पांडुरंग (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * कैवल्याच्या चांदण्याला भुकेला चकोर (गायक - पं. [[जितेंद्र अभिषेकी]], नाटक - [[गोरा कुंभार]]) * खॆळ मांडियेला वाळवंटी ठायी (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * चंद्रभागेच्या तीरी, उभा मंदिरी (कवी - दत्ता पाटील, गायक - [[विठ्ठल शिंदे]]) * चल गं सखे चल गं सखे पंढरिला (गायक - [[विठ्ठल शिंदे]]) * चला पंढरीसी जाऊ (गायक - [[मन्‍ना डे]]) * जन विजन झाले आम्हां (गायक - [[रामदास कामत]] * जाता पंढरीस सुख वाटे (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * झाला महार पंढरीनाथ (गायक [[वसंतराव देशपांडे]], चित्रपट - झाला महार पंढरीनाथ) * टाळ बोले चिपळीला नाच माझ्या संगं (गायक [[भीमसेन जोशी]] व [[वसंतराव देशपांडे]], चित्रपट - भोळी भाबडी) * टाळी वाजवावी, गुडी उभारावी, वाट ती चालावी पंढरीची (कवी - [[चोखा मेळा]]) * तीर्थ विठ्ठल क्षेत्र विठ्ठल (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * तुझे रूप चित्ती राहो (गायक - [[सुधीर फडके]], चित्रपट - संत [[गोरा कुंभार]]) * देऊळातल्या देवा या हो (कवयित्री - [[शांताबाई जोशी]], संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * देव माझा विठू सावळा (गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * दिंडी चालली चालली विठ्ठलाच्या दर्शनाला (गायक - [[देवदत्त साबळे]]) * देह जावो अथवा राहो (गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * नको देवराया अंत आता पाहू, प्राण तो सर्वथा जाऊ पाहे * नामाचा गजर गर्जे भीमा तीर (गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[राम फाटक]]) * निजरूप दाखवा हो (चित्रपट - झाला महार पंढरीनाथ) * निर्गुणाचा संग धरिला जो आवडी (गायिका [[फय्याज]], नाटक - [[गोरा कुंभार]]) * पंढरीनाथा झडकरी आता ((कवी - [[पी. सावळाराम]], संगीत - [[वसंत प्रभू]], गायिका - [[आशा भोसले]]) * पंढरिचा वास चंद्रभागे (गायक - [[भीमसेन जोशी]]) * पंढरीचे सुख नाहीं (संगीत - [[राम फाटक]]) * पंढरी निवासा सख्या (संगीत - [[राम फाटक]]) * पाउले चालती पंढरीची वाट (कवी - [[दत्ता पाटील]], संगीत - [[मधुकर पाठक]] गायक - [[प्रल्हाद शिंदे]]) * पांडुरंग कांती दिव्य तेज झळकती ... कानडा हो विठ्ठलू करनाटकू (कवी - संत [[ज्ञानेश्वर]], गायिका - [[आशा भोसले]], संगीत - [[हृदयनाथ मंगेशकर]]) * पांडुरंग त्राता पांडुरंग दाता (संगीत - [[राम फाटक]]) * पावलों पंढरी वैकुंठभुवन (संगीत - [[राम फाटक]]) * फिरत्या चाकावरती देसी मातीला आकार, विठ्ठला तू वेडा कुंभार (कवी -ग.दि. माडगूळकर, गायक - [[सुधीर फडके]], चित्रपट - प्रपंच) * बोलावा विठ्ठल पहावा विठ्ठल (गायक - पं. [[जितेंद्र अभिषेकी]], [[किशोरी आमोणकर]]) * भक्त पुंडलिकासाठी उभा राहिला विटेवरी . (गायक- कवी- संगीतकार ???) * भेटीलागी जीवा लागलीसे आस (कवी - संत [[तुकाराम]], संगीत - श्रीनिवास खळे, गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * माउली माउली रूप तुझे (चित्रपट - लई भारी, संगीत - अजय अतुल, गायक - अजय गोगावले ) * माझे माहेर पंढरी (कवी संत [[एकनाथ]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत [[राम फाटक]]/[[किशोरी आमोणकर]]; राग - भूप नट) * या विठूचा गज हरिनामाचा (गायक - [[शाहीर साबळे]]) * येई हो विठ्ठले माझे माउली * ये गं ये गं विठामाई (कवयित्री - संत [[जनाबाई]], गायिका - [[आशा भोसले]], संगीत - [[वसंत प्रभू]]) * राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा (कवी - संत [[तुकाराम]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], राग - शिवरंजनी) * रूप पाहता लोचनी, रूप पाहता लोचनी. सुख झाले वो साजणी (कवी - संत [[ज्ञानेश्वर]], गायक - [[भीमसेन जोशी]]/[[आशा भोसले]]; चित्रपट - संत निवृत्ती ज्ञानदेव; संगीत - [[सी. रामचंद्र]]) * लाखात लाभले भाग्य तुला गं बाई, विटेवरच्या विठ्ठलाची झालिस रखुमाई (कवयित्री - [[शांताबाई जोशी]], संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * विटेवरच्या विठ्ठलाची (कवयित्री [[शांताबाई जोशी, संगीत - [[दशरथ पुजारी]], गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * विठू माउली तू माउली जगाची माउलीत मूर्ती विठ्ठलाची (गायक - [[सुधीर फडके]], [[जयवंत कुलकर्णी]], [[सुरेश वाडकर]] व [[चंद्रशेखर गाडगीळ]]; संगीत - अनिल अरुण, चित्रपट - अरे संसार संसार) * विठू माझा लेकुरवाळा (कवयित्री - संत [[जनाबाई]], गायिका - [[आशा भोसले]]) * विठूरायाची पंढरी तिथे नांदतो श्रीहरी * विठ्ठल आवडी प्रेमभावो (कवी - संत [[नामदेव]], गायक - [[सुरेश वाडकर]], राग - [[मालकंस]]) * विठ्ठल गीती गावा (संगीत - [[राम फाटक]]) * विठ्ठल तो आला आला मला भेटण्याला (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * विठ्ठल विठ्ठल गजरी अवघी दुमदुमली पंढरी * विठ्ठलाच्या पायी वीट झाली भाग्यवंत (कवी - [[दत्ता पाटील]], गायक - [[प्रल्हाद शिंदे]]) * विठ्ठलाच्या पायी थरारली वीट (गायक - [[भीमसेन जोशी]], चित्रपट - देवकीनंदन गोपाला) * विठ्ठला समचरण तुझे धरिते (कवी - [[पी. सावळाराम]], संगीत - [[वसंत प्रभू]], गायिका - [[लता मंगेशकर]], राग - नट, भूप) * संतभार पंढरीत (संगीत - [[राम फाटक]]) * सावळे सुंदर रूप मनोहर (कवी - संत [[तुकाराम]], गायक - [[भीमसेन जोशी]], संगीत - [[श्रीनिवास खळे]], राग - [[मालकंस]]) * सावळ्या विठ्ठला तुझ्या दारी आले (गायिका - [[सुमन कल्याणपूर]]) * सुंदर ते ध्यान उभे विटेवरी (गायिका - [[लता मंगेशकर]]) * ज्ञानियांचा राजा (संगीत - [[राम फाटक]]) (अपूर्ण यादी) ==विठ्ठल आरती == १) युगे अठ्ठावीस युगे अठ्ठावीस विटेवरी ऊभा । <br> वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा । <br> पुंडलिकाचे भेटी परब्रह्म आलें गा । <br> चरणी वाहे भीमा उद्धारी जगा ।। 1।। <br> जय देव जय देव जय पांडुरंगा । <br> रखुमाईवल्लभा राईच्या वल्लभा पावे जिवलगा ।।धृ. ।। तुळसी माळा गळा कर ठेवुनी कटी । <br> कांसे पीतांबर कस्तुरी लल्लाटी । <br> देव सुरवर नित्य येती भेटी । <br> गरूड हनुमंत पुढे उभे राहती ।। <br> जय देव ।। 2।। धन्य वेणुनाद अनुक्षेत्रपाळा । <br> सुवर्णाची कमळे वनमाळा गळा । <br> राई रखुमाबाई राणीया सकळा । <br> ओवळिती राजा विठोबा सावळा।। <br> जय देव ।।3।। ओवाळू आरत्या कुर्वड्या येती । <br> चंद्रभागेमाजी सोडुनिया देती । <br> दिंड्या पताका वैष्णव नाचती । <br> पंढरीचा महिमा वर्णावा किती ।। <br> जय देव ।।4।। आषाढी कार्तिकी भक्तजन येती । <br> चंद्रभागेमध्यें स्नाने जे करिती।। <br> दर्शनहेळामात्रें तया होय मुक्ती। <br> केशवासी नामदेव भावे ओंवळिती।। <br> जय देव जय देव ||5||<br> २) येई हो विठ्ठले येई हो विठ्ठले माझे माऊली ये ॥<br> निढळावरी कर ठेवूनी वाट मी पाहे ॥ धृ. ॥<br> आलिया गेलीया हातीं धाडी निरोप ॥<br> पंढरपूरी आहे माझा मायबाप ॥ येई. ॥ १ ॥<br> पिंवळा पीतांबर कैसा गगनी झळकला ॥<br> गरुडावरी बैसून माझा कैवारी आला ॥ येई. ॥ २ ॥<br> विठोबाचे राज आम्हां नित्य दिपवाळी ॥<br> विष्णूदास नामा जीवेंभावे ओंवाळी ॥ येई हो. ॥ ३ ॥ {{महाराष्ट्रीय लोकदेवता}} == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Hampi, Vittala Temple, chariot (6337304059).jpg|हंपी (कर्नाटक) येथील विट्ठल मंदिर रथ चित्र:Hampi, Vittala Temple.jpg|हंपी (कर्नाटक) येथील विट्ठल मंदिर चित्र:Pandharpur Vithoba temple.jpg|पंढरपूर विट्ठल मंदिर File:विठ्ठल मंदिर सजावट त्रिपुरी पौर्णिमा.jpg|विठ्ठल मंदिर सजावट त्रिपुरी पौर्णिमा </gallery> == हे सुद्धा पहा == * [[पांडुरंगाष्टकम्]] * [[पंढरपूर]] * [[रखुमाई]] * [[आषाढी वारी (पंढरपूर)]] == संदर्भ यादी == *[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/pandharpur-temple-allows-women-men-of-all-castes-as-priests/article6038635.ece दि हिंदू दैनिक - २३ मे २०१४] [[वर्ग:हिंदू दैवते]] [[वर्ग:विष्णू]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदाय]] [[वर्ग:विष्णूची रूपे]] [[वर्ग:कृष्णाची रूपे]] dzxllhbq48sy0k0tmxtciwebkpd488e 0 56371 2694275 2517932 2026-07-14T14:18:12Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694275 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेटपटू संपूर्ण माहिती| नाव = नरेन ताम्हाणे| संघ = भारतीय क्रिकेट| देश = भारत| क्रम = ७२| एदि-क्रम = -- | चित्र = -| फलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने| गोलंदाजीची पद्धत = --| कसोट्या = २१| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = --| कसोटी धावा = २२५| धावा२ = --| फलंदाजीची सरासरी१ = १०.२२| फलंदाजीची सरासरी२ = --| शतके/अर्धशतके१ = ०/१| शतके/अर्धशतके२ = --| सर्वोच्च धावसंख्या१ = ५४*| सर्वोच्च धावसंख्या२ = --| कसोटी षटके = ०| ODI overs = --| बळी१ = --| बळी२ = --| गोलंदाजीची सरासरी१ = --| गोलंदाजीची सरासरी२ = --| ५ बळी१ = --| ५ बळी२ = --| १० बळी१ = --| सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = --| सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = --| झेल/यष्टीचीत१ = ३५/१६| झेल/यष्टीचीत२ = --| दिनांक = जुलै ९| वर्ष = २००६| source = }} {{Stub-भारतीय क्रिकेटपटू}} [[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|ताम्हाणे, नरेन]] [[वर्ग:क्रिकेटच्या कसोटी सामन्यातील भारतीय यष्टीरक्षक|ताम्हाणे, नरेन]] [[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] t1zeplshhvsi8j8cfgeuk580qix1br1 0 60079 2694464 2690032 2026-07-15T05:49:14Z QueerEcofeminist 12675 Mass changes to the content without consensus/sources/references 2651013 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर | पदवी = | चित्र = Ahilya Bai Holkar.jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी पुण्यशलोक अहिल्यादेवी होळकर | राजध्वज_चित्र = Flag of the Maratha Empire.svg | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = | पूर्ण_नाव = | इतर_पदव्या = पुण्यश्लोक ,राजमाता, धर्म रक्षक | जन्म_दिनांक = [[३१ मे]], [[इ.स. १७२५|१७२५]] | जन्म_स्थान = चौंडी (मल्हारपीठ) [[अहिल्यानगर जिल्हा]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय |1795|8|13|1725|5|31}} | मृत्यू_स्थान = [[इंदौर]] सध्याचे ([[मध्यप्रदेश]]) | पूर्वाधिकारी = [[मल्हारराव होळकर]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[तुकोजीराव होळकर]] | वडील = माणकोजी शिंदे | आई = सुशिलाबाई शिंदे | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = [[खंडेराव होळकर]] | इतर_पती = | संतती = [[मालेराव होळकर]], मुक्ताबाई | राजवंश = [[होळकर घराणे]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | धर्म = [[ हिंदु ]] | मंदिर = [[काशी विश्वेश्वर]] आदी मंदिर | तळटिपा = |}} '''पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर''' ([[३१ मे]], [[इ.स. १७२५|१७२५]] - [[१३ ऑगस्ट]], [[इ.स. १७९५|१७९५]], राज्यकालावधी इ.स. १७६७ - इ.स. १७९५) या [[भारत|भारतातील]], [[माळवा|माळव्याच्या]] ''तत्त्वज्ञानी महाराणी'' म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी [[नर्मदा नदी|नर्मदा]] तीरी, [[इंदूर|इंदूरच्या]] दक्षिणेस असलेल्या [[महेश्वर]] या ठिकाणी आपली राजधानी हलविली. मल्हाररावांनी त्यांना प्रशासकीय व सैन्याच्या कामात पारंगत केलेल होते. त्या आधाराने अहिल्याबाईंनी इ.स. १७६६ ते इ.स. १७९५ म्हणजे त्यांच्या मृत्यूपर्यंत माळव्यावर राज्य केले होते.{{संदर्भ हवा}} होळकर यांचा जन्म ३१ मे इ.स. १७२५ रोजी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[जामखेड]] तालुक्यातील [[चौंडी]] (मल्हारपीठ) खेड्यात झाला. त्यांचे वडील माणकोजी शिंदे हे त्या गावचे पाटील होते. स्त्रीशिक्षण फारसे प्रचलित नसतानाही त्यांच्या वडिलांनी त्यांना लिहिण्यावाचण्यास शिकवले होते. मल्हारराव होळकर पुण्यास जाताना चौंडीस थांबले होते. आख्यायिकेनुसार, ८ वर्षाच्या अहिल्यादेवींना, मल्हाररावांनी एका देवळात बघितले. मुलगी आवडल्यामुळे त्यांनी तिला, स्वतःचा मुलगा [[खंडेराव होळकर|खंडेराव]] याची वधू म्हणून आणले. [[मल्हारराव होळकर|मल्हारराव होळकरांच्या]] त्या सून होत. अहिल्यादेवींचे पती [[खंडेराव होळकर]] हे इ.स. १७५४ मध्ये [[कुम्हेर]]च्या लढाईत धारातीर्थी पडले. त्यांच्या मृत्यूनंतर सासरे [[मल्हारराव होळकर|मल्हाररावांनी]] अहिल्याबाईंना सती जाऊ दिले नाही. १२ वर्षांनंतर, [[मल्हारराव होळकर]] हेही मृत्यू पावले. त्यानंतर अहिल्याबाई मराठा साम्राज्याच्या [[माळवा]] प्रांताचा कारभार बघू लागल्या. त्या लढाईत अहिल्यादेवी स्वतः सैन्याचे नेतृत्व करीत होत्या. पुढे त्यांनी [[तुकोजीराव होळकर]] यांची सेनापती म्हणून नेमणूक केली.{{संदर्भ हवा}} इंग्रजी लेखक लॉरेन्स यांनी अहिल्यादेवी होळकर, यांना [[भारत|भारताच्या]] "कॅथरीन द ग्रेट, एलिझाबेथ मार्गारेट" असे म्हणले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/featured/ahilya-devi-holkar/96125/ |title=प्रजाहितदक्ष राजमाता अहिल्यादेवी होळकर |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=mymahanagar.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20190609025921/https://www.mymahanagar.com/featured/ahilya-devi-holkar/96125/ |विदा दिनांक=९ जून २०१९}}</ref> थोडक्यात अहिल्याबाई यांची तुलना रशियाची राणी [[कॅथरीन द ग्रेट]], इंग्लंडची राणी [[पहिली एलिझाबेथ, इंग्लंड|एलिझाबेथ]] तसेच डेन्मार्कची राणी [[मार्गारेट पहिली, डेन्मार्क|मार्गारेट]] यांच्याशी एकत्रित केली आहे. त्याने म्हणले आहे की ज्या वेळेस जगातील सर्वात महान स्त्रीयांचा इतिहास लिहिला जाईल त्या वेळेस पुण्यशलोक अहिल्यादेवी होळकर यांचे नाव सर्व प्रथम लिहिले जाईल. अहिल्याबाई होळकर या उचित न्यायदानासाठी प्रसिद्ध होत्या. त्यांनी भारतभरात अनेक हिंदू मंदिरे व नदीघाट बांधले, एवढचं नाही तर त्यानी लोकांना रोजगार निर्माण व्हावा म्हणून औद्योगिक धोरण आखल प्रसिद्ध हिंदू मंदिराचा त्यांनी जीर्णोद्धार केला; महेश्वर व इंदूर या गावांना सुंदर बनवले. त्या अनेक देवळांच्या आश्रयदात्या होत्या. त्यांनी अनेक तीर्थक्षेत्री धर्मशाळांचे बांधकाम केले. त्यांत [[द्वारका]], [[वाराणसी|काशी]], [[उज्जैन]], [[नाशिक]], पुरी [[जगन्नाथ मंदिर]] व [[वैजनाथ|परळी वैजनाथ]] यांचा प्रामुख्याने समावेश आहे. वेरावळ येथील [[सोरटी सोमनाथ|सोमनाथ]]चे गझनीच्या महंमदाने ध्वस्त केलेले देऊळ बघून अहिल्यादेवींनी शेजारीच एक [[शिव|शंकराचे]] एक देऊळ बांधले. सोमनाथला जाणारे लोक या देवळालाही भेट देतात. अहिल्याबाईंना प्रजेस कल्याणकारी असे काम करण्याची आवड होती.{{संदर्भ हवा}} ==शासक== इ.स. १७६५ मध्ये सत्तेसाठी झालेल्या एका लढाईदरम्यान लिहिलेल्या एका पत्रावरून मल्हाररावांचा अहिल्याबाईंच्या कर्तृत्वावर किती विश्वास होता हे दिसून येते. ''"चंबळ पार करून ग्वाल्हेर येथे जावा. तेथे तुम्ही ४-५ दिवस मुकाम करू शकता.तुम्ही मोठे सैन्य ठेवू शकता व त्यांचे शस्त्रांसाठी योग्य तजवीज करा.....कूच करतांना,मार्गावर तुम्ही सुरक्षेसाठी चौक्या लावा."'' पूर्वीच शासक म्हणून प्रशिक्षित असल्यामुळे मल्हारराव व खंडेराव यांच्या मृत्यूनंतर अहिल्यादेवींनी स्वतःलाच राज्यकारभार पाहू देण्याची अनुज्ञा मिळण्यासठी पेशव्यांना विनंती केली. त्यांनी शासन करण्यास माळव्यात अनेकांचा विरोध होता, पण होळकरांचे सैन्य अहिल्याबाईंच्या नेतृत्वाखाली काम करण्यास उत्सुक होते. पेशव्यांनी परवानगी दिल्यावर त्यांनी आपल्याला विरोध करणाऱ्यांना चाकरीत घेतले व [[तुकोजीराव होळकर]] (मल्हाररावांचा दत्तक पुत्र) यास सेनापतीपद देउन अहिल्यादेवी होळकरांनी माळव्यास प्रयाण केले. {{बदल}} अहिल्यादेवींनी पडदा प्रथा कधीच पाळली नाही. त्या रोज जनतेचा दरबार भरवीत असत व लोकांची गाऱ्हाणी ऐकण्यास नेहमीच उपलब्ध असत. जरी राज्याची राजधानी ही [[नर्मदा|नर्मदातीरावर]] असलेल्या [[महेश्वर]] येथे होती तरीही, [[इंदूर]] या खेड्याचा विकास करून त्याचे सुंदर मोठ्या शहरात रूपांतर करणे, हे अहिल्यादेवींनी केलेले फार मोठे काम होते. त्यांनी माळव्यात रस्ते व किल्ले बांधले, अनेक उत्सव भरवले, [[हिंदू]][[मंदिर|मंदिरांमध्ये]] कायमस्वरूपी पूजा सुरू रहावी म्हणून अनेक दाने दिली. माळव्याबाहेरही त्यांनी मंदिरे, घाट, विहिरी, तलाव व धर्मशाळा बांधल्या. [[भारतीय संस्कृती कोश|भारतीय संस्कृती कोशात]] अहिल्यादेवी होळकरांनी केलेल्या बांधकामांची यादी आहे - काशी, गया, सोमनाथ,अयोध्या, मथुरा, हरिद्वार, कांची, अवंती, द्वारका, बद्रीकेदार, रामेश्वर व जगन्नाथपुरी वगैरे. अहिल्यादेवींस, सावकार, व्यापारी, शेतकरी इत्यादी आर्थिकदृष्ट्या सुदृढ झालेले बघून आनंद होत असे. परंतु त्यांनी त्यांच्यावर आपला अधिकार असल्याचे कधीच जाणवू दिले नाही. त्यांनी सर्व राज्यकारभार हा सुखी व धनाढ्य लोकांकडून नियमांतर्गत मिळालेल्या धनापासून चालविला होता, असे दिसते. अहिल्यादेवींनी जनतेच्या/रयतेच्या काळजीपोटी अनेक गोष्टी केल्या. त्यांनी अनेक विधवांना पतीची मिळकत त्यांच्यापाशीच ठेवण्यात मदत केली. अहिल्यादेवींच्या राज्यात कोणीही विधवा मुलाला दत्तक घेऊ शकत असे. एकदा त्यांच्या एका मंत्र्याने लाच घेतल्याशिवाय दत्तक घेण्याच्या मंजुरीस नकार दिला, तेव्हा अहिल्यादेवींनी दत्तकविधानाचा कार्यक्रम स्वतः प्रायोजित करून, रीतसर कपडे व दागिन्यांचा आहेर दिला. अहिल्यादेवी होळकरांच्या स्मृतीस अभिवादन म्हणून, सन १९९६ मध्ये, इंदुरातील नागरिकांनी त्यांच्या नावाने एक पुरस्कार सुरू केला. तो, दरवर्षी, जनसेवेचे विशेष काम करणाऱ्यास दिला जातो. भारताच्या पंतप्रधानांनी पहिल्या वर्षी तो पुरस्कार [[नानाजी देशमुख]]ांना दिला. अहिल्याबाई होळकर यांच्या स्मरणार्थ, [[इंदूर]] येथील विश्वविद्यालयास त्यांचे नाव दिले आहे. तसेच त्यांचे नावाचे [[पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ]] हे एक विद्यापीठ [[सोलापूर]]ला आहे. भिल्ल व गोंड या राज्याच्या सीमेवर असलेल्या जमातींमधील वाद अहिल्यादेवी सोडवू शकल्या नाहीत. तरीही, त्यांनी  त्या लोकांना पहाडातील निरुपयोगी जमीन दिली आणि त्यांना, त्या क्षेत्रातून जाणाऱ्या सामानावर थोडा 'कर' घेण्याचा अधिकार दिला. यासाठी रायगंण सुभ्यावर नवापुर या ठिकाणी ठिंगळे भिल्ल सरदार यांना अधिकार दिले त्यामुळे भिल्ल जमाती होळकराच्या सैन्यात आले व त्यांनी सुरते वर वचक बसवला. याही बाबतीत, (आंग्ल लेखक) 'माल्कम' यांच्यानुसार, अहिल्यादेवींनी' त्यांच्या सवयींवर लक्ष ठेवले'. महेश्वर येथील अहिल्यादेवींची राजधानी ही जणू काव्य, संगीत, कला व उद्योग यांची संस्थाच होती. महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध मराठी कवी [[मोरोपंत]] व शाहीर [[अनंतफंदी]] यांना व संस्कृत विद्वान खुशालीराम यांना अहिल्याबाईंनी आश्रय दिला. कारागरांना, मूर्तिकारांना व कलाकारांना त्यांच्या राजधानीत सन्मान व वेतन मिळत असे. त्यांनी महेश्वर शहरात एक कपड्याची गिरणीपण सुरू केली. एकोणीसाव्या व विसाव्या शतकातील भारतीय, इंग्रजी व अमेरिकन इतिहासकार हे मान्य करतात की, अहिल्यादेवी होळकरांस माळवा व महाराष्ट्रात, त्या काळी व आताही, संताचा सन्मान दिला जातो. इतिहासाच्या कोणाही अभ्यासकास ते मत खोडून काढण्याजोगे आजवर काहीही सापडलेले नाही. राजकारणातील बारकावे व तत्त्व व्यावहारिक नीती नियम व सूत्रे आपल्या देशाची राजकीय, सामाजिक, भौगोलिक स्थिती, रणांगणावरील आखाडे व अडचणी आणि बारकावे समजून घेतले. मल्हारराव यांच्या गैरहजेरीत सर्व कारभार करण्यात त्या पारंगत झाल्या. ज्या काळी दळणवळणाची साधने फारच कमी होती किवा म्ह्टले तर नव्हती अशी परस्थिती होती अश्या खडतर काळात त्यांनी भारतातील तिर्थक्षेत्रांच्या ठिकाणी व राज्यात मंदिरे धर्मशाळा तलाव, विहिरी, पाणपोई, घाट अशी अनेक समाज उपयोगी कामे केली. आज ही वास्तुशिल्पे व त्यांनी उभारलेली स्थापत्य कला मातोश्रीच्या भव्य कार्याची साक्ष देत उभी आहेत. वास्तुशिल्प व बांधकाम केल्यामुळे कारागिरांची कला जोपासून संकृतीचा वारसा तर जपलाच पण त्याच बरोबर गोरगरीब जनतेच्या हाताला काम मिळवून दिले. त्यांच्या कामगिरीचा हा दुहेरी बाणा निश्चीतच अभिमानास्पद आहे '''सेन्या तुकडी''' ज्या प्रमाणे आहिल्यादेवी लोककल्यान आणि समाज सुधारना करीत त्याच प्रमाने लोकांमधे समानता अनन्याच काम करीत आहिल्यादेवी नी आपल्या सेन्या मध्ये पुरुषा ना संधी देत त्याच प्रमाने महिला नाही संधी मिळत आणि म्हणुनच आहिल्यादेवी नी सेन्या मध्ये महिला ची ही एक मोठी तुकडी खास सामावुन घेतली आणि म्हणुनच आहिल्यादेवी ना समान न्याय करनार्या '''न्यायदेवता''' म्हनुन आहिल्यादेवी ना ओळखल जातं '''शेती व शेतकरी उद्धाराची कार्य'''; शेतकरी सुखी तर जग सुखी या संकल्पनेतून शेतकऱ्यांच्या जाचक करातून मुक्त केले. अनेक ठिकाणी तलाव व विहिरी बांधल्या. शेतकऱ्यांना गोपालनाचे महत्त्व पटवून प्रजेला गाई देऊन मोठ्या प्रमाणात गोपालन घडवून आणले. '''गुणग्राहता'''; मातोश्रीची लोककल्याणाची कीर्ती ख्याती ऐकुन अनेक विद्वन लोक त्यांची भेट घेण्यास येत असत आणि नंतर त्या ठिकाणीच राहत असत. अनेक विषयाचे विद्वान, शास्त्री पंडीत, व्याकरणकार, कीर्तनकार, ज्योतिषी, पुजारी, वैद्य, हकीम यानाही त्या मुद्दाम बोलावून घेऊन त्यांना त्या राजाश्रय देत असत. महेश्वर नगरीत वास्तव करीत होते म्हणूनच महेश्वर नगरी त्याकाळी संस्कृती विद्वान व धर्माचे माहेरघर म्हणून नावारूपाला आली होती . ग्रंथ संपंदा- निर्मिती छापखाने नसल्याने त्या काळी धर्माचे तत्त्वज्ञान जाणून घेण्याकरिता हस्तलिखिते यावरच अवलंबून राहावे लागत होते. हस्तलिखिते लिहिणारे मोठ्या प्रमाणात रकमेची मागणी करत असत. ज्या प्रमाणे हिरा व रत्ने पारखणाऱ्या जवाहिऱ्याप्रमाणे त्या विद्द्येची महत्त्व जाणत असल्याने त्याच्या मागणीप्रमाणे रक्कम देऊन ग्रंथाची हस्तलिखिते तयार करून विद्वान विद्यार्थ्यांसाठी अनमोल ग्रंथसंपदा निर्माण करून जतन केली. शाळा काढून विद्याप्रसाराचे काम केले. '''अंधश्रद्धा निवारण'''; या काळात सती जाण्याची मोठी रूढी व परंपरा होती. सती गेल्याने पुण्य व न गेल्याने पाप असा समज समाजात रूढ होता. रामायण आणि महाभारत यामध्ये अनेक युद्ध होऊनही कोणी सती गेल्याचा उल्लेख नाहीत असे अनेक दाखले देऊन सती प्रथेला शास्त्राचा आधार नाही हे प्रजेला पटवून दिले. कालांतराने १८२९ साली राजाराम मोहन रॉय यांचा प्रयत्नामुळे सतीची अनिष्ट चाल कायद्याने बंद करण्यात आली यावरून अहिल्याबाई होळकर यांच्या दूरदृष्टतेची प्रचीती आपणास यते. '''चोर व दरोडेखोर यांचे मत परिवर्तन;''' त्या काळी प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना व प्रजेची चोर दरोडेखोर व भिल्ल लुटमार करीत असत अशा लुटारू लोकांना ठिंगळे सरदारांमार्फत सैन्यात सामील करून पाळीव पशु व गायी, म्हशी आणि शेत जमीनी दिल्या व त्यांचे मत परिवर्तन केले व ते लोक शेती करू लागले त्यामुळे त्यांचा उदरनिर्वाहाचा प्रश्न मिटला. भिल्ल लोकांना भिलकवाडी कर घेण्याची परवानगी दिली. एवढे करूनही प्रजेला त्रस्त करणाऱ्या या लोकांना त्यांनी तोफेच्या तोंडी देऊन एक प्रकारचा दरारा नर्माण केला. '''न्यायप्रियता'''; अहिल्याबाई होळकर यांच्या न्यायप्रियतेची ख्याती सर्व दूर पसरली होती. सर्वांना समान न्याय हा त्यांचा बाणा होता. त्यांच्या संस्थानचा सुभेदार तुकोजी होळकर यांच्या मुलाने प्रजेला त्रास दिला म्हणून त्याला तुरुंगात डांबले. तर [अहिल्यादेवी च्या सर्वांना समान न्याय या विचाराने डाॅ .बाबासाहेब आंबेडकर हे सुद्धा प्रभावित होते ] '''शोकात्म अखेर – मृत्यू;''' महेश्वर येथे संस्कृत पाठशाळा सुरू केली. अन्नछत्रे घातली. अनेक ठिकाणी मंदिरे बांधली. गुजराथेतील सोरटी सोमनाथाच्या मंदिराचा जिर्णोद्धार केला. असे पुण्यसंचयाचे काम अहिल्यादेवी करीत होत्या. तशातच त्यांचा नातू तेराव्या वर्षी मरण पावला. काही दिवसातच जावई लढाईत कामी आला आणि मुलगीही सती गेली. आयुष्यभर कोसळलेल्या संकटांनी त्यांचा अंत पाहिला होता. त्यांची प्रकृती बिघडत गेली आणि अखेर १३ ऑगस्ट १७९५ रोजी त्यांनी शांतपणे मृत्यूला जवळ केले.{{संदर्भ हवा}} == अहिल्यादेवी यांच्याबद्दलची मते == [[चित्र:Ahilya Bai Fort, Maheshwar, Madhya Pradesh.jpg|thumb|right|अहिल्यादेवी होळकर यांचा किल्ला]] "अहिल्यादेवी एक अतिशय योग्य शासक व संघटक होत्या. मध्य भारताच्या [[इंदूर|इंदूरमधील]] त्याचा राज्यकाळ सुमारे तीस वर्षे चालला. हा एक स्वप्नवत काळ होता. या काळात कायद्याचे राज्य होते आणि त्यामुळे त्या काळात जनतेची भरभराट झाली. अहिल्यादेवी होळकरांना जीवनकालात तर सन्मान मिळालाच पण मृत्यूनंतरही लोकांनी त्यांना संताचा दर्जा दिला."<ref>जवाहरलाल नेहरू : डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया, २००४, पान -३०४</ref> "ज्याप्रमाणे [[शिवाजी महाराज]] हे जसे पुरुषांमधले उत्तम राजे होते, तसेच अहिल्यादेवी ही स्त्रियांमधील उत्तम राज्यकर्ती होती. तिच्या चांगल्या बुद्धीचे, चांगुलपणाचे व गुणांचे उदाहरण देता येऊ शकते. अशी अहिल्यादेवी ही एक महान स्त्री होती."{{संदर्भ हवा}} "आपल्या असामान्य कर्तृत्वाने अहिल्यादेवींनी रयतेचे मन जिंकले. नाना फडणवीसांसकट अनेक उच्च धुरीण आणि माळव्यातील लोकांनुसार ती एक दिव्य अवतार होती. ती आजतागायतची सर्वांत शुद्ध व उदाहरण देण्याजोगी शासक होती.<ref>माल्कम जे . अ मेमॉयर ऑफ सेन्ट्रल इंडिया, तसेच म.ब. कामत व व्ही.बी. खेर यांच्या "अहिल्याबाई होळकर : वैचारिक राणी , पान ८५, आणि जॉन केय यांच्या इंडिया: अ हिस्टोरी, पान ४०७</ref> अलीकडच्या काळातील चरित्रकार अहिल्यादेवींना 'तत्त्वज्ञानी राणी' असे संबोधतात. याचा संदर्भ बहुतेक 'तत्त्वज्ञानी राजा' [[भोज]] याच्याशी असावा.<ref>जॉन किय, इंडिया: अ हिस्टोरी , पान ४०७ , गोर्डन एस , दि मराठाज पान १६२</ref> अहिल्यादेवी होळकर ह्या एक खरोखरीच विस्तृत राजकीय दृश्यपटलाच्या एक सूक्ष्म अवलोकनकर्त्या होत्या. सन १७७२ मध्ये [[पेशवा|पेशव्यांना]] लिहिलेल्या एका पत्रात त्यांनी ब्रिटिशांबरोबर हातमिळवणी करण्याबाबत एक ताकीद दिली होती. त्यांना कवटाळणे हे अस्वलास कवटाळण्याजोगे असल्याचे त्यांनी नोंदले आहे :" वाघासारखे इतर प्राणी हे शक्ती वा युक्तीने मारले जाऊ शकतात, परंतु अस्वल मारणे हे फारच कठीण असते. सरळ त्याच्या चेहऱ्यावर वार केल्यासच ते मरते. एकदा त्याच्या मजबूत पकडीत सापडल्यावर ते त्याच्या शिकारीस, गुदगुल्या करून ठार मारते. असाच इंग्रजांचा मार्ग आहे. हे बघता, त्यांच्यावर मात करणे कठीण आहे.<ref>जॉन किय, इंडिया: अ हिस्टोरी , पान ४२५, सरदेसाई जी.एस., रियासत , मुंबई १९२५, एम.बी. कामत , व्ही.बी. खेर : अहिल्याबाई होळकर : एक वैचारिक राणी पान १२६</ref> "या इंदूरमधील शासकांनी, त्यांच्या अखत्यारीत असलेल्या सर्वांस चांगले काम करण्यास प्रोत्साहन दिले. व्यापाऱ्यांनी चांगल्या कपड्यांचे उत्पादन केले, व्यापार वाढला, शेतकरी हे शांततेत व दबावरहित होते. कोणतेही प्रकरण राणीच्या निदर्शनास आले की ते कडकपणे हाताळले जाई. अहिल्यादेवीना आपल्या प्रजेचा उत्कर्ष आवडत असे. तसेच ती प्रजा राजा हिसकावून घेईल म्हणून आपली संपत्ती उघड करण्यास घाबरत नाही, हे बघणे आवडत असे. दूरदूरपर्यंत, रस्त्यांच्या कडेला, दाट छायादार वृक्ष लावण्यात आले होते, विहिरी केल्या होत्या, पथिकांसाठी विश्रांतीगृहे. गरीब, घर नसलेले व अनाथ या सर्वांना त्यांच्या जरुरीनुसार, सर्व मिळत होते. बहुत काळापासून, भिल्ल लोक पहाडांतून सामानाची नेआण करत असतांना लूटमार करीत असत. अहिल्याबाईंनी भिल्ल लोकांना त्यापासून मुक्ती मिळवून दिली व प्रामाणिकपणे शेती करण्याची संधी त्यांना देऊ केली. सर्व समाजाला अहिल्यादेवी आवडत असत आणि तो त्यांच्या उदंड आयुष्याची प्रार्थना करी. त्यांच्या कन्येने तिचा पती, यशवंतराव फानसे यांच्या मृत्यूनंतर सती जाणे हे अहिल्यादेवींच्या आयुष्यातले शेवटचे सर्वात मोठे दुःख होते.<ref>डॉ. अनी बेजंट, अहिल्यादेवी - अ ग्रेट रूलर, चिल्ड्रेन ऑफ मदरलॅन्ड , पान २९० - २९१ .</ref> वयाच्या ७०व्या वर्षी अहिल्यादेवी होळकरांची प्राणज्योत मावळली. भारत स्वतंत्र झाल्यावरही पुढील अनेक वर्षे शेजारील भोपाळ, जबलपूर किंवा ग्वाल्हेर या शहरांपेक्षा इंदूर सर्व बाबतीत प्रगतिशील राहिले. याच्या मागे अहिल्यादेवीची दूरदृष्टी होती. [[चित्र:Ahilya Ghat by the Ganges, Varanasi.jpg|right|thumb|अहिल्याबाई होळकर यांनी गंगेवर बांधलेला घाट]] == सन्मान == [[File:Ahilyabai Holkar 1996 stamp of India.jpg|इवलेसे|अहिल्याबाई होळकर यांच्यावरील पोस्टाचे तिकीट (१९९६)]] अहिल्यादेवींच्या सन्मानाप्रीत्यर्थ व स्मृतिप्रीत्यर्थ भारत सरकारने २५ ऑगस्ट १९९६ रोजी एक टपाल तिकिट जारी केले.<ref>[http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/A/AHILYABAI%20HOLKAR]</ref> या अशा शासनकर्तीस मानवंदना म्हणून इंदूरच्या विमानतळाचे नाव "[[देवी अहिल्याबाई होळकर विमानतळ|देवी अहिल्या इंटरनॅशनल एअरपोर्ट (इंदूर)]]" असे ठेवण्यात आले आहे, आणि इंदूर विद्यापीठास "देवी अहिल्या विश्वविद्यालय" असे नाव देण्यात आले आहे".<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=१०१ कर्तुत्वान स्त्रिया|last=कर्वे|first=स्वाती|publisher=उत्कर्ष प्रकाशन|year=२०१४|isbn=978-81-7425-310-1|location=पुणे|pages=३७}}</ref> महाराष्ट्रातील सोलापूर विद्यापीठाचे नवीन नाव '[[पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ]]' ठेवण्यात आले आहे. अहिल्याबाई होळकर यांच्या स्मरणार्थ १३ मार्च २०२४ रोजी महाराष्ट्र सरकारने अहमदनगरचे नामांतर '''अहिल्यानगर''' असे केले.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Banerjee|first=Shoumojit|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtras-ahmednagar-to-be-officially-called-ahilyanagar/article67947010.ece|title=Maharashtra’s Ahmednagar to be officially called ‘Ahilyanagar’|date=2024-03-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == होळकर यांची देशभरातील कामे== [[चित्र:Ahilyabai Holkar statue in Aurangabad.jpg|thumb|right|[[छत्रपती संभाजीनगर]] मधील अहिल्यादेवी यांचा पुतळा]]''' [[File:AHILYADEVI STATUE MANJARI.jpg|thumb| [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील राहुरी तालुक्यातील मांजरी गावातील अहिल्यादेवी यांचा पुतळा ]] [[File:Punyashlok 300 Logo.jpg|thumb|अहिल्यादेवी होळकर यांच्या 300 व्या जयंतीनिमित्त महाराष्ट्र सरकारने हा लोगो तयार केला आहे]] अहिल्यादेवींच्या काळातील किल्ले व भुईकोट:''' # किल्ले [[महेश्वर]] # इंदोरचा [[राजवाडा]] # चांदवडचा [[रंगमहाल]] # [[वाफगाव]] - यशवंतराजे होळकर यांचे जन्मस्थळ # [[खडकी-पिंपळगाव]] : [[होळकर वाडा]] # [[काठापूर]] : होळकर वाडा किंवा [[वाघ वाडा]] # [[पंढरपूर]] : होळकर वाडा # [[लासलगाव]] : अहिल्यादेवींचा किल्ला # [[पळशी]] : पळशीकर वाडा(होळकरांचे दिवाण) # [[रायकोट किल्ला]] कोंडाईबारी घाट # '''अहिल्यादेवींच्या काळातील [[मंदिरे]] [[बारव]] व [[धर्मशाळा]] :''' *[[अकोले तालुका]]- विविध ठिकाणी विहिरी उदा. [[वाशेरे]], [[वीरगाव]], [[औरंगपूर]]. * [[वीरगाव]] - बारव * [[अंबा गाव]] – [[दिवे]]. * [[अमरकंटक]] (मप्र)- श्री विघ्नेश्वर, कोटितीर्थ, गोमुखी, धर्मशाळा व वंश कुंड * [[अलमपूर]] (मप्र) – [[हरीहरेश्वर]], [[बटुक]], मल्हारीमार्तंड, सूर्य, रेणुका,राम, हनुमानाची मंदिरे, लक्ष्मीनारायणाचे,मारुतीचे व नरसिंहाचे मंदिर, खंडेराव मार्तंड मंदिर व [[मल्हाररावांचे स्मारक]] * [[आनंद कानन]] – श्री विघ्नेश्वर मंदिर. * [[अयोध्या]] (उ.प्र.)– श्रीरामाचे मंदिर, श्री त्रेता राम, श्री भैरव, नागेश्वर/सिद्धार्थ मंदिरे, शरयू घाट, विहिरी, स्वर्गद्वारी मोहताजखाना, अनेक धर्मशाळा. * [[आमलेश्वर]], त्र्यंबकेश्वर मंदिरांचा जीर्णोद्धार * [[उज्जैन]] (म.प्र.)– चिंतामणी गणपती,जनार्दन,श्री लीला पुरुषोत्तम,बालाजी तिलकेश्वर,रामजानकी रस मंडळ, गोपाल, चिटणीस, बालाजी, अंकपाल, शिव व इतर अनेक मंदिरे,१३ घाट, विहिरी व अनेक धर्मशाळा इत्यादी. * [[ओझर]] (अहमदनगर) (महाराष्ट्र) – २ विहिरी व एक कुंड. * [[इंदूर]] – अनेक मंदिरे व घाट * [[ओंकारेश्वर]] (मप्र) – मामलेश्वर महादेव, * [[कर्मनाशिनी नदी]] – पूल * [[काशी]] (बनारस) – काशी विश्वनाथ,श्री तारकेश्वर, श्री गंगाजी, अहिल्या द्वारकेश्वर, गौतमेश्वर व अनेक महादेव मंदिरे, मंदिरांचे घाट, मनकर्णिका, दशास्वमेघ, जनाना, अहिल्या घाट, उत्तरकाशी, रामेश्वर पंचक्रोशी, कपिलधारा धर्मशाळा, शीतल घाट. * [[केदारनाथ]] – धर्मशाळा व कुंड * [[कोल्हापूर]] (महाराष्ट्र) – मंदिर-पूजेसाठी साहाय्य. * [[कुम्हेर]] – विहीर व राजपुत्र खंडेरावांचे स्मारक. * [[कुरुक्षेत्र]] (हरयाणा) - शिव शंतनु महादेव मंदिरे,पंचकुंड व लक्ष्मीकुंड घाट. * [[गंगोत्री]] –विश्वनाथ, केदारनाथ, अन्नपूर्णा, भैरव मंदिरे, अनेक धर्मशाळा. * [[गया]] (बिहार) – [[विष्णूपद मंदिर]]. * [[गोकर्ण]] – रावळेश्वर महादेव मंदिर, होळकर वाडा, बगीचा व गरीबखाना. * [[घृष्णेश्वर]] (वेरूळ) (महाराष्ट्र) – शिवालय तीर्थ. * [[चांदवड]] [[वाफेगाव]] (महाराष्ट्र) – विष्णूचे व रेणुकेचे मंदिर. * [[चिखलदा]] – अन्नछत्र * [[चित्रकूट]] (उ.प्र.) - श्रीरामचंद्राच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा * [[चौंडी]] – चौडेश्वरीदेवी मंदिर, सिनेश्वर महादेव मंदिर, अहिल्येश्वर मंदिर, धर्मशाळा व घाट * [[जगन्नाथपुरी]] (ओरिसा) – श्रीरामचंद्र मंदिर, धर्मशाळा व बगीचा * [[जळगांव]] (महाराष्ट्र) - राम मंदिर * [[जांबगाव]] – रामदासस्वामी मठासाठी दान * [[जामघाट]] – भूमिद्वार * [[जेजुरी]](महाराष्ट्र) – मल्हारगौतमेश्वर, विठ्ठल, मार्तंड मंदिरे, जनाई महादेव व मल्हार या नावाचे तलाव. * [[टेहरी]] (बुंदेलखंड) – धर्मशाळा. * [[तराना]]? – तिलभांडेश्वर शिव मंदिर, खेडपती, श्रीराम मंदिर, महाकाली मंदिर. * [[त्र्यंबकेश्वर]] (नाशिक) (महाराष्ट्र)– कुशावर्त घाटावर पूल. * [[द्वारका]] (गुजरात) – मोहताजखाना, पूजागृह व पुजाऱ्यांना काही गावे दान. * [[श्री नागनाथ]] (दारुकावन) – १७८४मध्ये पूजा सुरू केली. * [[नाथद्वार]] – अहिल्या कुंड, मंदिर, विहीर. * [[निमगाव]] (नाशिक) (महाराष्ट्र)– विहीर. * नीलकंठ महादेव – शिवालय व गोमुख. * [[नैमिषारण्य]] (उ.प्र.) – महादेव मंडी, निमसर धर्मशाळा, गो-घाट, चक्रीतीर्थ कुंड. * [[नैम्बार]] (मप्र) – मंदिर * [[पंचवटी]] (नाशिक)(महाराष्ट्र)– श्री राम मंदिर, गोरा महादेव मंदिर, विघ्नेश्वर मंदिर, धर्मशाळा, रामघाट. * [[पंढरपूर]] (महाराष्ट्र) – श्री राम मंदिर, तुळशीबाग, होळकर वाडा, सभा मंडप, धर्मशाळा व मंदिरास चांदीची भांडी दिली. बाजीराव विहीर *[[पिटकेश्वर]], ता. इंदापूर - पंढरपूर वारीच्या जुन्या मार्गावर बांधलेली बारव <ref>{{जर्नल स्रोत|last=शेळके|first=प्रा. नीलेश केदारी|date=जून २०१८|title=अहिल्याबाई होळकरांचे पिटकेश्वर येथील दोन नवीन शिलालेख|journal=संशोधक|volume=२|pages=१४}}</ref> * [[पिंपलास]] (नाशिक) (महाराष्ट्र)– विहीर. * [[पुणतांबे]] (महाराष्ट्र) – गोदावरी नदीवर घाट. * [[पुणे]] (महाराष्ट्र) – घाट (कोणता घाट?) * [[पुष्कर]] – गणपती मंदिर,मंदिरे,धर्मशाळा व बगीचा. * [[प्रयाग]] (अलाहाबाद,उ.प्र.) - विष्णू मंदिर, घाट व धर्मशाळा, बगीचा, राजवाडा. * [[बद्रीनारायण]] (उ.प्र.) –श्री केदारेश्वर मंदिर, हरिमंदिर, अनेक धर्मशाळा (रंगदचाटी, बिदरचाटी, व्यासंग, तंगनाथ, पावली) मनु कुंड (गौरकुंड व कुंडछत्री), [[देवप्रयाग]] येथील बगीचा व गरम पाण्याचे कुंड, गायींच्या चरण्यासाठी कुरणे. * [[बऱ्हाणपूर]] (मप्र) – घाट व कुंड. * [[बिठ्ठूर]] – ब्रह्मघाट * [[बीड]] (महाराष्ट्र)– घाटाचा जीर्णोद्धार. * [[बेल्लूर]] (कर्नाटक) – गणपती, पांडुरंग, जलेश्वर, खंडोबा, तीर्थराज व अग्नि मंदिरे, कुंड *' ''[[भरतपूर]]''' – मंदिर, धर्म शाळा व कुंड. * [[भानपुरा]] – नऊ मंदिरे व धर्मशाळा. * [[भीमाशंकर]] (महाराष्ट्र) – गरीबखाना *[[भुसावळ]] (महाराष्ट्र) - [[चांगदेव मंदिर]] * [[मंडलेश्वर]] – शिवमंदिर घाट * [[मनसा]] – सात मंदिरे. * [[महेश्वर]] - शंभरावर मंदिरे, घाट, धर्मशाळा व घरे. * [[मामलेश्वर महादेव]] – [[दिवे]]. * [[मिरी]] ('''अहिल्यानगर''') (महाराष्ट्र) – सन १७८० मध्ये भैरव मंदिर * [[रामपुरा]] – चार मंदिरे, धर्मशाळा व घरे. *[[रामेश्वर]] (तामिळनाडु) – हनुमान व श्री राधाकृष्ण यांची मंदिरे, धर्मशाळा, विहीर, बगीचा इत्यादी. * [[रावेर]] (महाराष्ट्र)– केशव कुंड * [[वाफगाव]](महाराष्ट्र) – होळकर वाडा व विहीर. * [[श्री विघ्नेश्वर]] – [[दिवे]] * [[वृंदावन]] (मथुरा) – चैनबिहारी मंदिर, कालियादेह घाट, चिरघाट व इतर अनेक घाट, धर्मशाळा व अन्नछत्र. * [[वेरूळ]] (महाराष्ट्र) – लाल दगडांचे मंदिर. * [[श्री वैजनाथ]] ([[परळी]],) (महाराष्ट्र)– सन १७८४ मध्ये वैद्यनाथ मंदिराचा जीर्णोद्धार. * श्री शंभु महादेव पर्वत, [[शिंगणापूर]] (महाराष्ट्र) – विहीर. * श्रीशैल मल्लिकार्जुन ([[कुर्नुल]], आंध्रप्रदेश) – शिवाचे मंदिर *[[संगमनेर]] (महाराष्ट्र)– राम मंदिर. * [[सप्‍तशृंगी]] – धर्मशाळा. * [[संभल]]? (संबळ) – लक्ष्मीनारायण मंदिर व २ विहिरी. * [[सरढाणा]] [[मीरत]] – चंडी देवीचे मंदिर. * [[साखरगाव]] (महाराष्ट्र)– विहीर. * [[सिंहपूर]] – शिव मंदिर व घाट * [[सुलतानपूर]] (खानदेश) (महाराष्ट्र)– मंदिर * [[सुलपेश्वर]] – महादेव मंदिर व अन्नछत्र * [[सोमनाथ]] मंदिर, धर्मशाळा, विहिरी. * [[सौराष्ट्र]] (गुजरात) – सन १७८५ मध्ये सोमनाथ मंदिर, जीर्णोद्धार व प्राणप्रतिष्ठा. * * [[हरिद्वार]] (उ.प्र.) – कुशावर्त घाट व मोठी धर्मशाळा. * [[हांडिया]] – सिद्धनाथ मंदिरे, घाट व धर्मशाळा * [[हृषीकेश]] – अनेक मंदिरे, श्रीनाथजी व गोवर्धन राम मंदिर *[[नंदुरबार]] (महाराष्ट्र)- विहीर *[[मुक्ताईनगर]](महाराष्ट्र)-मुक्ताबाई समाधीस्थळ कोथळी *[[समनापूर]] ता.संगमनेर(महाराष्ट्र)-पूरातन बारव(विहीर) ==अहिल्याबाई होळकर यांच्यावरील प्रकाशित पुस्तके== * 'अहिल्याबाई' : लेखक - श्री. हिरालाल शर्मा * 'अहिल्याबाई चरित्र' : लेखक - श्री. पुरुषोत्तम * 'अहिल्याबाई चरित्र' : लेखक - श्री. मुकुंद वामन बर्वे * अहिल्याबाई होळकर - वैचारिक राणी (लेखक : म.ब. कामत व व्ही.बी. खेर) * अहिल्याबाई होळकर : लेखक - [[म.श्री. दीक्षित]] * अहिल्याबाई होळकर (चरित्र), लेखक : खडपेकर * कर्मयोगिनी'' : लेखिका - [[विजया जहागीरदार]] * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर ([[जनार्दन ओक]]) * महाराष्‍ट्राचे शिल्‍पकार - तेजस्विनी अहिल्‍याबाई होळकर (लेखिका : [[विजया जहागीरदार]]; प्रकाशक : महाराष्ट्र सरकार) * शिवयोगिनी (कादंबरी, लेखिका - नीलांबरी गानू) * 'ज्ञात- अज्ञात अहिल्याबाई होळकर' लेखक - [[विनया खडपेकर]]... * पुण्यश्लोकअहिल्यादेवी आणि मराठेशाही. ...l लेखक.प्राचार्य डॉक्टर मधुकर सलगरे..2020 ==अहिल्यादेवींचे नाव असलेल्या संस्था:-== # [[देवी अहिल्याबाई होळकर विमानतळ|देवी अहिल्या इंटरनॅशनल एअरपोर्ट (इंदूर)]] (म.प्र.) # [[पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ]] * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर मेडिकल काॅलेज,बारामती जि.पुणे * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर कृषी महाविद्यालय, हाळगाव, ता.जामखेड, जि. अहिल्यानगर * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर महाविद्यालय, राणीसावरगाव, तालुका गंगाखेड, जिल्हा परभणी * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर प्रतिष्ठान (गंगापुर, तोगे नाना) * अहिल्याबाई होळकर चौक (स्टेशन रोड-उस्मानपुरा छत्रपती संभाजीनगर * अहिल्यादेवी होळकर पूल (नाशिक) * देवी अहिल्या विश्वविद्यालय (इंदूर) * अहिल्यादेवी हायस्कूल (पुणे) * देवी अहिल्या होळकर शिल्पसृष्टी, चौंडी अहिल्यानगर * अहिल्यादेवी होळकर चौक, दौंड * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर विद्यामंदिर, जेजुरी * महाराणी देवी अहिल्याबाई होळकर शिक्षण संस्था, सांगली * राजमाता पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर वाचनालय कल्लप्पवाडी, अक्कलकोट * अहिल्याबाई होळकर चौक, जोगेश्वरी (संभाजीनगर) * अहिल्याबाई होळकर चौक, हाटकरवाडी * अहिल्यानगर जिल्हा ( महाराष्ट्र ) == चित्रपट== * "देवी अहिल्याबाई" या नावाचा एक चित्रपट सन २००२ मध्ये आला होता. त्यात [[शबाना आझमी]] हिने हरकूबाईची-(खांडा? राणी, मल्हारराव होळकरांची एक पत्‍नी) भूमिका केली होती. चित्रपटात [[सदाशिव अमरापूरकर]] यांची मल्हारराव होळकर (अहिल्याबाईचे सासरे) म्हणून भूमिका होती. "पुण्यश्लोक अहिल्याबाई होळकर" या नावाचा एक चित्रपट आहे.[http://www.nfdcindia.com/view_film.php?film_id=150&categories_id=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013172437/http://www.nfdcindia.com/view_film.php?film_id=150&categories_id=5 |date=2008-10-13 }} * अहिल्याबाईच्या जीवनावर, [[इंदूर]]च्या Educational Multimedia Research Centerने एक २० मिनिटांचा माहितीपट बनवला होता. * [[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]] मालिका सध्या Sony TV वर सुरू आहे. == हे सुद्धा पहा == * [[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]] - दूरचित्रवाहिनी मालिका * [[पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठ]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Ahilya Bai Holkar|अहिल्याबाई होळकर}} * [http://www.indiatogether.org/manushi/issue124/holkar.htm अहिल्यादेवी होळकरः भव्य साम्राज्यकर्ती, संतरूपी प्रशासक] * [https://www.britannica.com/biography/Ahilya-Bai एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिकावरील संक्षिप्त माहिती] * [https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-queen-of-maheshwar-rani-ahilyabai-holkar-003310.html द क्वीन ऑफ महेश्वर: राणी अहिल्याबाई होळकर – नेटिव्ह प्लॅनेटवरील प्रवास वर्णन आणि ऐतिहासिक माहिती] * [https://www.culturalindia.net/leaders/ahilyabai-holkar.html कल्चरल इंडिया - अहिल्याबाई होळकर यांचे जीवनचरित्र]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://indiatemples.com/the-temple-builder-queen-rani-ahilyabai-holkar/ द टेम्पल बिल्डर क्वीन: राणी अहिल्याबाई होळकर – त्यांनी पुनर्बांधणी केलेल्या मंदिरांची माहिती] {{DEFAULTSORT: होळकर, अहिल्याबाई}} {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:इ.स. १७२५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७९५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:युद्धामधील भारतीय महिला]] [[वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:मध्य प्रदेशचा इतिहास]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:होळकर घराणे]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:१८ व्या शतकातील योद्धा स्त्री]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] a92cbor9m97mx7z0jh367hgv5y0pc42 0 63683 2694276 2608949 2026-07-14T14:23:28Z ~2026-39777-69 185238 /* */ 2694276 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Dagdushet_Halwai_Ganpati_2005.jpg|इवलेसे|300x300अंश|श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती]] '''श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती मंदिर''' हे [[गणपती|गणेशा]]<nowiki/>ला समर्पित असलेले [[पुणे|पुण्या]]<nowiki/>तील एक [[हिंदू]] [[मंदिर]] आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune-news/this-years-ganeshotsav-of-shrimant-dagdusheth-halwai-ganpati-will-also-be-held-in-the-temple-ashok-godse-msr-87-svk-88-2584228/|title=श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपतीचा यंदाचाही गणेशोत्सव मंदिरामध्येच होणार – अशोक गोडसे|date=2021-09-02|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-09-08}}</ref> मंदिराला दरवर्षी लाखांहून अधिक भाविक भेट देतात. <ref name="Rediff">{{स्रोत बातमी|last=Zore|first=Prasanna D|url=http://www.rediff.com/news/sep/04pune.htm|title=Pune's Dagedu Sheth Halwai dresses up for Ganeshotsva|work=Rediff|year=1997|access-date=4 December 2008}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/experienceofhind00zell/page/104|title=The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra|last=Zelliot|first=Eleanor|last2=Maxine Berntsen|publisher=SUNY Press|year=1988|isbn=978-0-88706-664-1|page=[https://archive.org/details/experienceofhind00zell/page/104 104]}}</ref> या मंदिराच्या भक्तांमध्ये अनेक प्रतिष्ठित व्यक्ती आणि [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] यांचा समावेश होतो, जे वार्षिक दहा दिवसांच्या ''[[गणेश चतुर्थी|गणेशोत्सवा]]<nowiki/>साठी'' येथे उपस्थित असतात. <ref name="Deccan">{{स्रोत बातमी|last=Rabade|first=Parag|url=http://www.deccanherald.com/Content/Sep92007/sundayherald2007090623817.asp|title=Pune leads the community|date=9 July 2007|work=Deccan Herald|access-date=4 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121004839/http://www.deccanherald.com/Content/Sep92007/sundayherald2007090623817.asp|archive-date=21 November 2008|url-status=dead}}</ref> मंदिराच्या मुख्य गणेश मूर्तीचा {{INRConvert|10|m}} रकमेचा विमा उतरवला गेला आहे. <ref name="Ganesh clears obstacles for women reciting Atharvasheersha">{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindustantimes.in/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=35602b5f-00d8-40dd-b95a-d962c077bc90&&Headline=Ganesh+clears+obstacles+for+women+reciting+EMAtharvasheersha%2fEM|title=Ganesh clears obstacles for women reciting Atharvasheersha|date=4 September 2008|work=Hindustan Times|access-date=5 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531193606/http://www.hindustantimes.in/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=35602b5f-00d8-40dd-b95a-d962c077bc90&&Headline=Ganesh+clears+obstacles+for+women+reciting+EMAtharvasheersha%2FEM|archive-date=31 May 2012|url-status=dead|df=dmy}}</ref> हे गणेश मंडळ १३० वर्षे जुने आहे. २०१७ मध्ये या मंडळाने आपल्या गणपतीची १२५ वर्षे साजरी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dagdushethganpati.com/|title=Dagdusheth Ganpati|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20021125060208/http://dagdushethganpati.com:80/|archive-date=25 November 2002}}</ref> [[चित्र:Dagdusheth_temple.JPG|इवलेसे|मंदिराचे ऑक्टोबर २०१२ मधील छायाचित्र]] ==गणपतीच्या मूर्तीचा इतिहास== ;सन १८९३ श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई हे त्या काळातील एक सुप्रसिद्ध मिठाईचे व्यापारी होते. श्रीमंत व सत्यशील प्रस्थ होते. पुण्यातील बुधवार पेठेतील दत्त मंदिर म्हणजेच त्यांची रहावयाची इमारत होती. त्याकाळी पुण्यामध्ये आलेल्या प्लेगच्या साथीमध्ये श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई यांच्या मुलाचे देहावसान झाले. त्या घटनेने ते स्वतः व त्यांच्या पत्नी सौ. लक्ष्मीबाई हे दोघेही दुःखी झाले. दरम्यानच्या काळात त्यांचे गुरू श्री. माधवनाथ महाराजांनी त्यांचे सांत्वन केले व त्यांना धीर देत सांगितले की, ''आपण काही काळजी करू नका, आपण एक दत्ताची आणि एक गणपतीची मूर्ती तयार करा व त्यांची रोज पूजा करा. ही दोन दैवते आपल्या मुलाप्रमाणे सांभाळा. भविष्यात जसे आपले अपत्य आपल्या मातापित्यांचे नाव उज्‍ज्वल करते त्याप्रमाणे ही दोन दैवते तुमचे नाव उज्‍ज्वल करतील''. महाराजांनी सांगितल्याप्रमाणे शेटजींनी दत्ताची एक संगमरवरी मूर्ती व गणपतीची मातीची मूर्ती बनवून घेतली. ह्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा लोकमान्य टिळकांच्या हस्ते झाली होती आणि त्यावेळी परिसरातील श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई, बाबुराव गोडसे, भाऊसाहेब रंगारी, श्री. मोरप्पाशेठ गाडवे उर्फ काका हलवाई, नारायणराव बाजेवाले उर्फ जाधव, नारायणराव भुजबळ, रामाराव बुटलेर, गणपतराव विठूजी शिंदे, सरदार परांजपे, शिवरामपंत परांजपे, गोपाळराव रायकर, नारायणराव दरोडे यांसह सर्व थरांतील लोकांनी या समारंभाला हजेरी लावली होती. गणपतीची ही पहिली मूर्ती शुक्रवार पेठेतील अकरा मारूती मंदिरात ठेवलेली आहे व तिची नित्य नियमाने पूजा चालू असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/ganeshfestival2018-news/dagdusheth-halwai-ganpati-pune-history-ganpati-ganesh-festival-utsav-2018-1741222/|title=जाणून घ्या पुण्याच्या दगडूशेठ हलवाई गणपतीचा इतिहास|date=2018-08-30|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-09-08}}</ref> ;सन १८९६ सन १८९४ साली लोकमान्य टिळकांनी सार्वजनिक गणेशोत्सवाची सुरुवात केली. सन १८९६ साली श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपतीची दुसरी मूर्ती तयार करण्यात आली व तिचा उत्सव होऊ लागला. दरम्यानच्या काळात श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई यांचे निधन झाले. परंतु त्यांनी सुरू केलेली गणेशोत्सवाची परंपरा त्या परिसरातील नागरिकांनी व तत्कालीन कार्यकर्त्यांनी पुढे सुरू ठेवली. त्याकाळी हा गणपती बाहुलीच्या हौदाचा सार्वजनिक गणपती म्हणून ओळखला जात होता. या उत्सवाचे व्यवस्थापन सुवर्णयुग तरुण मंडळ करीत होते. सध्या ही मूर्ती आपल्या कोंढवा येथील बाबुराव गोडसे पिताश्री वृद्धाश्रमातील मंदिरात आहे. ;सन १९६८ सन १८९६ साली बनवलेल्या मूर्तीची अवस्था थोडी जीर्ण झाली होती. त्यामुळे सन १९६७ साली आपल्या दगडूशेठ हलवाई गणपतीच्या अमृत महोत्सवानिमित्त सुवर्णयुग तरुण मंडळाच्या प्रताप गोडसे आदींनी गणपतीची नवीन मूर्तीं बनविण्याचा संकल्प केला व त्यासाठी कर्नाटकचे प्रसिद्ध शिल्पकार श्री. शिल्पी यांना पाचारण केले. त्यांच्याकडून लहान मातीची मूर्ती नमुना म्हणून करून घेतली. बाळासाहेब परांजपे यांनी कार्यकर्त्यांना ती मूर्ती प्रोजेक्टरवरून मोठ्या पडद्यावर दाखविली व सर्वानुमते ती आधीच्या मूर्तीसारखी असल्याची खात्री पटल्यानंतर मोठया मूर्तींचे काम प्रत्यक्षात सुरू झाले. पूर्ण मूर्ती तयार झाल्यानंतर श्री. शिल्पी यांनी त्याकाळी जे ग्रहण झाले त्या दिवशी संगम घाटावर ग्रहण संपेपर्यंत देवाची आराधना केली,. गणेश यंत्राची पूजा केली व त्यानंतर ज्या ठिकाणी मातीची मूर्ती तयार केली होती, त्याच ठिकाणी येऊन विधिवत धार्मिक गणेश याग केला, व त्यानंतर ते सिद्ध श्रीयंत्र मंगलमूर्तीच्या पोटामध्ये सर्वांसमक्ष ठेवले. शिल्पी यांनी जमलेल्या लोकांना या मंगलमूर्तीची तुम्ही सर्वांनी दररोज नित्य नियमाने पूजा करा व त्याचे शेवटपर्यंत पावित्र्य राखा असे सांगितले. त्याकाळी ही मूर्ती बनविण्याचा खर्च सुमारे ११२५/- इतका आला होता. हा गणपती लोकमान्य टिळक यांचा काळात बसवला गेला. ==ट्रस्ट== [[File:दगडूशेठ हलवाई गणपती गणेशोत्सव २०२२ पुणे,महाराष्ट्र.jpg|thumb|दगडूशेठ हलवाई गणपती गणेशोत्सव २०२२ पुणे,महाराष्ट्र]] या गणपतीच्या निमित्ताने श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई सार्वजनिक गणपती ट्रस्ट स्थापन झाला. हा ट्रस्ट समाजोपयोगी कामांना मदत करण्यात अग्रेसर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dagdushethganpati.com/|title=Dagdusheth Ganpati|language=en-US|access-date=2022-09-04}}</ref> श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती ट्रस्ट मिळालेल्या देणग्यांमधून परोपकारी कार्य करतो आणि महाराष्ट्रातील सर्वात श्रीमंत ट्रस्ट आहे. ट्रस्ट पुण्यातील कोंढवा येथे पिताश्री नावाचे वृद्धाश्रम चालवते. हे घर ₹15 दशलक्ष (US$180,000) खर्चून बांधले गेले आणि मे 2003 मध्ये उघडले गेले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/cm-to-inaugurate-charitable-old-age-home-on-sunday/articleshow/47204940.cms|title=CM to inaugurate charitable old-age home on Sunday|date=2003-05-23|issn=0971-8257}}</ref> त्याच इमारतीत ट्रस्ट 400 निराधार मुलांना घर आणि शिक्षण प्रदान करते. ट्रस्टद्वारे प्रदान केलेल्या इतर सेवांमध्ये पुणे जिल्ह्यातील आदिवासी पट्ट्यांमध्ये गरीबांसाठी रुग्णवाहिका आणि आरोग्य दवाखान्यांचा समावेश आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2020-06-26|title=Effectiveness of Mindfulness Life Intervention on Depression among Elderly Persons in a Selected Old Age Home of Pune City|url=http://dx.doi.org/10.37506/ijphrd.v11i6.9788|journal=Indian Journal of Public Health Research &amp; Development|doi=10.37506/ijphrd.v11i6.9788|issn=0976-0245}}</ref> ==हे सुद्धा पहा== * [[गणपती]] * [[अष्टविनायक]] * [[पंचायतन पूजा]] * [[गण]] * [[अक्षरारंभ]] * [[अंगारकी चतुर्थी]] * [[मोदक]] * [[श्री गणेश अथर्वशीर्ष]] * [[शिव]] * [[काकतीय]] * [[गणेश उत्सव]] * [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] * [[पुण्यातील गणेशोत्सव]] ===सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ=== * [[कसबा गणपती सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] * श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती * [[तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ ]] * [[गुरुजी तालीम सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ]] * [[केसरीवाडा सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ ]] * [[तांबडी जोगेश्वरी सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ ]] * [[लालबागचा राजा]] * [[चिंचपोकळीचा चिंतामणी]] * श्री चिंतामणी मंदिर थेऊर ==प्रसिद्ध गणपती मंदिरे== * [[विशाल गणपती]] * [[चोर गणपती, सांगली]] * [[अष्टदशभुज (रामटेक)]] * [[वरदविनायक (भद्रावती)]] ==बाहेरील दुवे== *[http://www.dagadushethganapati.com/home.htm अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406143704/http://www.dagadushethganapati.com/home.htm |date=2010-04-06 }} == संदर्भ == [[वर्ग:पुणे]] [[वर्ग:पुण्यातील मंदिरे]] [[वर्ग:गणपती]] 3r4ann1e7xgx617t2kpnmbuoowafb71 0 74004 2694448 2455302 2026-07-15T05:19:20Z ~2026-39765-17 185275 /* */ 2694448 wikitext text/x-wiki '''वायू''' हे पदार्थाच्या चार मूलभूत अवस्थांपैकी एक आहे (इतर म्हणजे [[ठोस]], [[द्रव]], आणि [[प्लाझ्मा]]). शुद्ध वायू [[अणू|अणूंनी]] बनलेली (उदा. [[निऑन]]सारखी [[निष्क्रिय वायू]]), एका प्रकारच्या अणूपासून बनवलेल्या [[रेणू]]ने बनवलेली (उदा. [[प्राणवायू]]), किंवा अनेक अणूंपासून बनवलेल्या [[संयुगे|संयुग रेणू]]ने बनवलेली असू शकते (उदा. [[कार्बन डायॉक्साइड]]). मिश्रावायू जसेकी, हवा ही निरनिराळ्या शुद्ध वायूंचे मिश्रण असते. द्रव आणि घन पदार्थांपासून वायूचे वेगळेपण म्हणजे प्रत्येक वायू कणांचे पृथक्करण. हे पृथक्करण सामान्यत: एक रंगहीन वायू मानवी निरीक्षकास अदृश्य बनवते. विद्युत आणि गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राच्या उपस्थितीत गॅस कणांचे परस्परसंवाद नगण्य मानले जातात, जसे की स्थिर वेग सदिश दर्शवितात. बऱ्याच वायूंचे थेट निरीक्षण करणे अवघड आहे म्हणून, चार भौतिक गुणधर्मांच्या वापराद्वारे त्यांचे वर्णन केले जाते जसेकी, [[दाब]], घनफळ, कणांची संख्या आणि [[तापमान]]. == धर्मकथा == [[वायुदेव]] हे [[हिंदू]] देव आहे. [[हनुमान]] यांना पवनपुत्र म्हणले आहे. पवनचा अर्थ वायु होय. ==हे सुद्धा पहा== * [[नैसर्गिक वायू]] * [[वैश्विक वायू एकक]] * [[हरितगृह वायू]] * [[वायुप्रदूषण]] *[[ओझोन ]] *[[आदर्श वायू समीकरण]] *[[बायोगॅस]] किंवा [[जैव वायू]] *[[कार्बनडायऑक्साईड ]] *[[नायट्रोजन ]] *[[अमोनिया ]] *[[मूलद्रव्य]] [[वर्ग:पदार्थाची रूपे]] [[वर्ग:रसायनशास्त्र]] p18vgktca1q0fv4iwzp5wladxbi699p 0 75485 2694523 2596003 2026-07-15T07:40:03Z ~2026-39778-37 185307 /* */ 2694523 wikitext text/x-wiki '''शेतकरी''' ही [[शेती]] धारण करणारी व्यक्ती असते. शेेती करणारा तो शेतकरी. शेतकरी हा ग्राम व्यवस्था आणि कृषी समाजरचनेचा कणा आहे. 'गाव वसविण्याचे आणि जमीन वहीतीला  आणण्याचे' श्रेय शेतकऱ्यांना देतात. त्यांच्या मते खेडणे म्हणजे जमिनीची मशागत करणे आणि खेडुत म्हणजे जमीन कसणारा. असा प्रत्यक्ष जमीन कसणारा मालक असो  वा कुळ, मिरासदार असो वा बटाईदार. प्रत्यक्ष जमीन कसणारा म्हणजे शेतकरी होय. शेतात येणाऱ्या पिकाच्या उत्पन्नावरून शेतकऱ्याची उपजीविका चालते. ==जगाचा पोशिंदा== रात्रंदिवस काबाडकष्ट करून शेतकरी अन्नधान्य पिकवतो. शेतकरी शेतात राबतो म्हणून अर्थव्यवस्थेची चाके चालतात.कारण भारतातील अर्थ व्यवस्था देखील शेती उद्योगाशी निगडित आहे. भारतीय समाज व्यवस्थेतील शेतकरी हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. शेतीवर उद्योगधंदे, पशुधन आणि मानवी जीवन अवलंबून असते. शेतीचे चाके थांबल्यास सर्व जनजीवन उध्वस्त होण्या शिवाय पर्याय नसतो. कारण अन्नधान्य, भाजीपाला, दुग्धजन्य पदार्थ या सारखे जिवनाश्यक बाबीचा निर्माता हा शेतकरी आहे म्हणून शेतकऱ्याला 'जगाचा पोशिंदा' म्हटल्या जाते. समाजव्यवस्था अबाधित रहावी म्हणून उन, पाऊस, थंडी, वादळी वारा अशां आपदांचा कसलाही विचार न करता, न थकता बारामाही राबणारा पोशिंदा म्हणजेच शेतकरी होय. या कृषीप्रधान देशात शेती व शेतकऱ्यांना अर्थात जगाच्या पोशिंद्याला सन्मानाचा दर्जा दिला जावे. त्यांच्याप्रति कृतज्ञता व्यक्त व्हावी. या शेतकरी निष्ठेने शेतकऱ्यांच्या सन्मानार्थ महाराष्ट्रात [[थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर मोहीम|'थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर']] ही अभिनव संकल्पना शेतकरीपुत्र, प्रसिद्ध साहित्यिक [[एकनाथ पवार]] यांनी सर्वप्रथम सुरू केली. आज ही एक प्रथा ,पर्व म्हणून रुढ झालेली आहे. यातूनच आज थेट बांधावर शेतकरी सन्मान, शेतकरी कृतज्ञता व शेतकरी समुपदेशनाचे उपक्रम मोठ्या प्रमाणात पहायला मिळते. जगाच्या पोशिंद्याला अर्थात शेतकऱ्यांना थेट बांधावर आत्मबळ देत कृतज्ञता व्यक्त करणारा व त्यांचा सन्मान करणारा राज्य म्हणून महाराष्ट्र हे कृषीप्रधान भारत देशातील पहिले राज्य ठरले आहे. ==इतिहास== शेती ही फार पुरातन काळापासून चालत आलेली आहे. तिचा उगम आदिमानवाच्या विचारातून आणि स्रियांच्या लागवड तंत्रातून झाला. भारतात जास्तीत जास्त लोक ग्रामीण भागात शेती करतात. आपल्या भारतात पूर्वीपासून सखोल शेती केली जाते. म्हणून भारताला ''''कृषी प्रधान'''' देश म्हणले जाते. मान्सूूनवर आधारित शेेती ही एक नैसर्गिक जीवनपद्धती आहे.'''महाराष्ट्रातील शेतकरी इतिहास''' लिहिणे, अभ्यासणे आणि जतन करणे आवश्यक आहे. जगाचा पोशिंदा प्राचीन काळापासूनच व्यवस्थेचा बळी आहे. == पहिले शेतकरी मुख्यमंत्री ते शेतकरी कैवारी == कृषी प्रधान देश आणि कृषीप्रधान महाराष्ट्र म्हणून आपल्या देशाची व महाराष्ट्राची ओळख आहे. देशाचा कणाच शेती आणि शेतकरी आहे. शेतकरी म्हणजे शेतात राबराब राबणारा, शेती कसणारा वर्ग. देशाच्या स्वातंत्र्य प्राप्तीनंतर व भाषावार प्रांत रचनेनुसार राज्य स्थापना झाली. त्यानुसार महाराष्ट्र राज्याची देखील सन १९६० मध्ये विदर्भ, मराठवाडा मिळून निर्मिती झाली. याच महाराष्ट्रातून देशाला [[वसंतराव नाईक]] याांच्या रूपाने पहिला शेतकरी मुख्यमंत्री मिळाला. वसंतराव नाईक हे हाडाचे प्रगतशील शेतकरी होते. राज्यात सर्वाधिक काळ मुख्यमंत्री म्हणून राहण्याचा मान त्यांनाच मिळाला. यामागे त्यांची शेतकरी प्रति असलेली निष्ठा आणि लोककल्याणकारी धोरणांची उभारणी हे कारणीभूत असल्याचे मानले जाते. हरितक्रांती, श्वेतकक्रांती वसंतराव नाईक यांनी घडवून आणली. शेतकरी समृद्ध व सन्मानाने जगावा यावर त्यांचा अधिक भर होता. शेतकरी कल्याणकारी धोरणांचा महामेरू म्हणून ओळख असली तरी शेतकरी कष्टकरी वर्ग त्यांना आपला कैवारी मानतात. महाराष्ट्र शासन कृषी प्रधान असणाऱ्या महाराष्ट्राचा पावन पर्व म्हणून मानला जाणारा '[[कृषि दिन (महाराष्ट्र)|कृषी दिन]]' हा दिवस हरितक्रांती व श्वेत क्रांतीचे जनक वसंतराव नाईक यांची जयंती म्हणून सर्वत्र साजरा केला होतो. आधुनिक गीत रामायणकार, प्रख्यात कवी गदिमा अर्थात ग. दि. माडगूळकर यांनी तर शेतकऱ्यांचे कैवारी मानले जाणारे वसंतराव नाईक यांच्या शेती व शेतकरी निष्ठा, हरितक्रांती बाबत सुंदर वर्णन केले आहे., "वसंतराव नाईक यांनी उघडया जमिनीला सन्मानाने हिरव्या पाचूचे वस्त्र नेसवले आहे. "           ==शेतकऱ्यांना लागणाऱ्या मूलभूत गोष्टी== शेतकऱ्यांला शेती करण्यासाठी लागणाऱ्या गोष्टींमध्ये प्रथम "सुपीक" [[जमीन]] आणि नंतर "[[पाणी]]" लागते. शेतीला मुबलक पाणी असेल तरच शेती करणे शक्य आहे. तिसरी आवश्यक गोष्ट म्हणजे "मनुष्यबळ". हे असले की शेतकरी शेतातील पिकांची निगा राखू शकतो. चौथे म्हणजे शेती करतांना येणारा खर्च पूर्ण करण्यासाठी लागणारा "पैसा" (भांडवल). आणि शेवटी जेथे तो त्याचा उत्पादित शेतमाल विकतो, ती "बाजार पेठ". शेतकऱ्यांसाठी त्याची शेतीच सर्व काही असते. त्याच्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह आणि जगातील अन्य उद्योग करणारे लोक हे कळत न कळत या शेतकऱ्यावर अवलंबून असतात. ==शेतकऱ्यावर येणारी संकटे== शेती करताना शेतकऱ्याला बेमोसमी पाऊस, ओला [[दुष्काळ]], कोरडा दुष्काळ, बाजारपेठेतील बाजारभावात होणारी घसरण, शेतीसाठी सावकाराकडून किंवा बँक इ. कडून घेतलेले कर्ज परतफेडीची मुदत, निर्यातीतील होणारे शासकीय बदल अशा अचानक येणाऱ्या अनेक संकटांचा सामना करावा लागतो, हवामानात अचानक होणाऱ्या बदलांमुळे शेतातील पिकांचे नुकसान होते. हजारो रुपये खर्च करून शेतकरी आपला शेतमाल तयार करतो त्याची काळजी घेतो. पण त्याच्या कष्टाला दरवेळी फळ मिळतेच असे नाही. शेतकरी निसर्गावर अवलंबून असल्याने शास्वत कमाईचा नक्की अंदाज बांधणे कठीण असते तसेच शेतकऱ्यांसमोर हमीभावाची समस्या आहे ==शेतकऱ्यांचे मित्र== [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], [[रेडा]], [[साप]], [[बेडूक]], [[फुलपाखरू|फुलपाखरे]], [[मधमाशी|मधमाश्या]] [[कोंबडी|कोंबड्या]], [[शेळी|शेळ्या]] गांडूळ असे अनेक प्राणी शेतकऱ्याचे मित्र असतात. सर्व पक्षी शेतातील धान्य खाऊन फस्त करतात अशी एक गैरसमजूत आहे. काही पक्षी शेतातील धान्य खात नसून पिकाची काढणी झाल्यावर शेतात पडलेले दाणे टिपतात. निसर्गातील कीड नियंत्रण आणि सारपटणाऱ्या प्राण्यांचे संतुलन राखण्याचे काम पक्षी करतात. पिकांचे नुकसान करतात म्हणून [[अमेरिका|अमेरिकेतील]] लोकांनी 'कॅरोलविना पॅराकीट' या पोपटाच्या सुंदर प्रजातीचा वंशच संपवून टाकला. माअोच्या आदेशानंतर चिनी नागरिकांनी लाखो चिमण्यांची कत्तल केली, त्याचा परिणाम शेतीवर झाल्याने चीनला उपासामारीचा सामना करावा लागला. पिकाचे उत्पादनच न झाल्याने लाखो लोक मृत्युमुखी पडले. शेवटी चीन सरकारला रशियातून [[चिमणी|चिमण्या]] आयात कराव्या लागल्या. ==शेतकरी विषयावरील पुस्तके== * चाळीस शतकांचे शेतकरी (डाॅ. जयंतराव पाटील) * पाण्याशप्पथ (प्रदीप पुरंदरे) * भारत समृद्ध शेती : गरीब शेतकरी (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक - डाॅ रमाकांत पितळे; मराठी अनुवाद - संजीव रायपायले) * मराठी शेतकरी (कृषी ॲप) * महात्मा फुले आणि शॆतकरी चळवळ (डाॅ अशोक चौसाळकर) * योद्धा शेतकरी ([[शरद जोशी]]) * [[शरद जोशी]] : शोध अस्वस्थ कल्लोळाचा (वसुंधरा काशीकर-भागवत) * शेतकरी आत्महत्या कारणे व शाश्वत उपाय (विनायक हेगाणा) * शेतकरी जेव्हा जागा होतो (अभिमन्यू सूर्यवंशी) * शेतकरी नावाचा माणूस (बाळासाहेब जगताप ) * शॆतकरी राजा (शंकर सखाराम) * शेतकरी संघटना : विचार आणि कार्यपद्धती (शरद जोशी) * शेतकी मासिक (महाराष्ट्र सरकारचे मोफत प्रकाशन) * शॆतकऱ्याचा असूड (महात्मा फुले) * शॆतकऱ्यांची आत्महत्या (वास्तव आणु उपाय) - लेखक : डाॅ संभाजी काळे, डाॅ. विलास खंदारे) * शॆतकऱ्यांची राजकीय भूमिका (डाॅ. गिरधर पाटील) * शेतकऱ्यांच्या 'मित्रां'वर डॉ. राजू कसंबे यांनी 'शेतातील पक्षी' नावाचे पुस्तक लिहिले आहे. * शेतकऱ्यांचे स्वराज्य (लेखक - प्रबोधनकार ठाकरे) * स्वामीनाथन : भूकमुक्तीचा ध्यास (अतुल देऊळगाकर) *शेतकरी जीवनसंघर्ष : ऐतिहासिक परामर्श (डाॅ.रवीन्द्र कानडजे ) *लढवय्या कॉम्रेड पुंजाबाबा गोवर्धने ( सुमन हुकमतराव गोवर्धने ) ==शेतकरी लढा आणि शेतकरी नेते== •शरद जोशी • {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:शेतकरी]] [[वर्ग:शेती]] [[वर्ग:पक्षी]] mbcu1n02i3leulbljvobyk6yd18st8f 10 78763 2694366 1171760 2026-07-14T22:30:02Z Milenioscuro 26910 ([[c:GR|GR]]) [[File:Congo loc map.svg]] → [[File:Congo adm location map.svg]] better svg 2694366 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = काँगोचे प्रजासत्ताक | top = 3.736 | bottom = -5.760 | left = 10.290 | right = 19.126 | image = Congo adm location map.svg }}<noinclude> {{Location map/Info}} [[Category:देशानुसार नकाशा साचे|काँगोचे प्रजासत्ताक]] </noinclude> r1q6dceqpvh7x4w92cytnhrveaatxie 0 81518 2694389 2631808 2026-07-15T01:57:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694389 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट इमारत |नाव = एम्पायर स्टेट इमारत |चित्र = Empire State Building from the Top of the Rock.jpg |चित्र रुंदी = 200px |चित्रवर्णन = |विक्रमी उंची सुरू = १९३१ |विक्रमी उंची समाप्त = १९७२ |आधीची विश्वविक्रमी इमारत = [[क्रायस्लर इमारत]] |नंतरची विश्वविक्रमी इमारत = [[वर्ल्ड ट्रेड सेंटर]] |ठिकाण = ३५० <br />[[मॅनहटन]], [[न्यू यॉर्क शहर]], [[न्यू यॉर्क]] १०११८<ref name="EmpireZip">The Empire State Building is located within the 10001 zip code area, but 10118 is assigned as the building's own zip code. Source: USPS.</ref><br />{{Coord|40|44|54.36|N|73|59|08.36|W|}} |बांधकाम सुरुवात = १९२९ |बांधकाम पूर्ण = १९३१ |इमारतीचा प्रकार = कार्यालय |वास्तुशास्त्रीय = {{convert|1250|ft|m|1|abbr=on}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.esbnyc.com/visit_empire_state_building.asp |title=ESBNYC.com |access-date=2012-05-26 |archive-date=2012-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705100016/http://www.esbnyc.com/visit_empire_state_building.asp |url-status=dead }}</ref><ref name=skyscraperCenter>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://skyscrapercenter.com/new-york-city/empire-state-building/ |title=Empire State Building - The Skyscraper Center |work=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |access-date=2012-05-26 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226000205/http://www.skyscrapercenter.com/new-york-city/empire-state-building/ |url-status=dead }}</ref> |छत = {{convert|1250|ft|m|1|abbr=on}} |वरचा मजला = {{convert|1224|ft|m|1|abbr=on}}<ref name=skyscraperCenter/> |एकूण मजले = १०२<ref name=skyscraperCenter/> |प्रकाशमार्ग = ७३<ref name=skyscraperCenter/> |मूल्य = ४,०९,४८,९०० [[अमेरिकन डॉलर]] |क्षेत्रफळ = २२४८३५५ चौ. फूट |वास्तुविशारद = श्रेवे, लॅम्ब आणि हार्मन |रचनात्मक अभियंता = होमर गेग बाल्कम<ref>{{स्रोत बातमी |title=Homer G. Balcom, Engineer, Is Dead |दुवा=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50B13FE3F5D12738DDDAC0894DF405B888FF1D3 |newspaper=The New York Times |date=July 5, 1938 |accessdate=2011-08-20}}</ref> |कंत्राटदार = स्टारेट ब्रदर्स आणि इकेन |विकासक = जॉन जे. रास्कोब |मालकी = |व्यवस्थापन = डब्ल्यू अँड एच प्रॉपर्टीज |references = <ref name=skyscraperCenter/><ref name="nhlsum">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1842&ResourceType=Building|title=Empire State Building|date=September 11, 2007|work=National Historic Landmark summary listing|publisher=National Park Service}}{{मृत दुवा|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nris">{{NRISref|2007a}}</ref> }} '''एम्पायर स्टेट इमारत''' ही [[न्यू यॉर्क शहर]]ामधील १०२ माळ्यांची सर्वात उंच [[इमारत]] आहे. ती [[इ.स. १९३१]] साली पूर्ण झाली. ती जवळ जवळ ४० वर्षे न्यू यॉर्कमधील सर्वात उंच इमारत होती. १९७२ साली [[वर्ल्ड ट्रेड सेंटर]]चा उत्तरेकडील टॉवर हा या इमारतीपेक्षा जास्त उंच असल्याने एम्पायर स्टेट इमारत उंचीच्या बाबतीत दुसऱ्या क्रमांकावर गेली. [[इ.स. २००१]] साली [[वर्ल्ड ट्रेड सेंटर]] पडल्यानंतर, परत एकदा एम्पायर स्टेट इमारत न्यू यॉर्कमधील सर्वात उंच इमारत झाली. ==शिल्पशास्त्र== एम्पायर स्टेट इमारतीची उंची १४५३ फूट अर्थात ४४३ मीटर असून त्याला १०३ मजले आहेत. १०० पेक्षा जास्त मजले असलेली ही जगातील पहिली इमारत आहे. या इमारतीतल्या मधल्या लिफ्टने एका मिनिटात ८६व्या मजल्यावर जाता येते. ==प्रकाशयोजना== [[इ.स. १९६४]] साली या इमारतीवर पहिल्यांदा दिव्यांची रोषणाई करण्यात आली. आता मात्र अशी रोषणाई अमेरिकेत साजऱ्या होणाऱ्या खास दिवशीच केली जाते. साधारणपणे एम्पायर स्टेट इमारतीचे विद्युत रोषणाईमुळे ३ भाग पडतात. वरचे ३० मजले अशा प्रकारच्या रोषणाईने उजळले जातात. पांढरा/पांढरा/पांढरा - हे रंग एम्पायर स्टेट इमारतीची नेहमीची रोषणाई दर्शवतात. लाल/पांढरा/हिरवा - ख्रिसमस, वेगवेगळ्या कॅलेंडरचे पहिले दिवस. या दिवशी अशी रोषणाई करतात. लाल/पांढरा/निळा- राष्ट्रीय सुट्ट्या, स्वातंत्र्य दिन, कामगार दिन, निवडणूक दिन, ७/११ची आठवण. पिवळा/पिवळा/पिवळा - यू.एस. ओपनचा पहिला दिवस आणि अंतिम सामन्याचे दिवस. (टेनिस बॉलचा रंग) हिरवा/हिरवा/हिरवा - हिरवाई दिवस - ७ जुलै निळा/निळा/निळा - घरच्या फुटबॉलच्या टीमला प्रोत्साहन देण्याचा दिवस - ७ ऑक्टोबर ==उद्‌घाटन== {{cite encyclopedia | आडनाव = Shanor | पहिलेनाव = Rebecca Read | authorlink = | संपादक = [[Kenneth T. Jackson]] | title = Unbuilt projects | encyclopedia = [[The Encyclopedia of New York City]] | pages = १२०८-१२०९ | प्रकाशक = [[Yale University Press]] & [[The New-York Historical Society]] | location = New Haven, CT & London & New York | वर्ष = [[इ.स. १९९५]] }} ==इ.स. १९४५ विमान अपघात== [[इ.स. १९३१]] साली सुरू झालेल्या या इमारतीवर [[इ.स. १९४५]] साली एका विमानाने धडक मारली. दाट धुक्यामुळे भरकटलेल्या या विमामाने ७९ आणि ८० व्या मजल्यावर धडक मारली. एकूण १४ लोक यात मारले गेले. गमतीचा भाग यातला असा की, ही घटना घडली शनिवारी आणि तरीही सोमवारी सकाळी या इमारतीमधील बहुतेक कर्मचारी नेहमीप्रमाणे कामावर हजर झाले होते. [[बेटी लॉ ऑलिव्हर]] या बाईच्या आयुष्यातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा दिवस होता. त्या दिवशी ती ८० व्या मजल्यावर काम करत होती आणि विमानाच्या अपघातात ती भाजली होती. अग्‍निशामक दलाच्या कर्मचाऱ्यांनी ४० मिनिटात आग विझवली आणि तिला लिफ्टने खाली आणण्याचा निर्णय घेतला. आगीमुळे लिफ्टचे दोरही नाजूक झाले होते याची त्यांना काय कल्पना? बेटी लॉ ऑलिव्हरला लिफ्टमध्ये बसल्यावर त्या दोरांनी प्राण सोडला आणि लिफ्ट वायुवेगाने खाली यायला लागला. जवळ जवळ ७५ मजले लिफ्ट खाली आला आणि तरीही बाई साहेब जिवंत होत्या. परत एकदा अग्‍निशामक कर्मचाऱ्यांनी तिला तेथून बाहेर काढून दवाखान्यामध्ये पोहोचते केल्यावर काही महिन्यांनी त्या ठणठणीत झाल्या. गिनीस वर्ल्ड रेकॉर्ड मध्ये नोंदला गेलेला हा एक चमत्कार आहे. ==गोळीबार== २४ फेब्रुवारी [[इ.स. १९९७]], एका व्यक्तीने निरीक्षण कक्षामध्ये ७ लोकांवर गोळीबार केला. त्यात एक व्यक्ती मारली गेली. ==छायाचित्रे== <gallery> Image:Old timer structural worker2.jpg|इमारतीचे काम करताना कामगार Image:Empire State Building Red and Green.JPG|एम्पायर स्टेट इमारतीचा सर्वात उंच भाग Image:Empire State Building from the Top of the Rock.jpg|एम्पायर स्टेट इमारतीचा फोटो Image:View_of_the_Empire_State_Building_from_Macy's.jpg|एम्पायर स्टेट इमारतीचा फोटो Image:Empirestatebuilding29122005.JPG|एम्पायर स्टेट इमारतीवरील संपर्क साधने Image:New York City Empire State 2010.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Empire State Building background.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:EmpireStateNight.jpg|एम्पायर स्टेट इमारतीचा फोटो Image:Empire State Building up.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Looking down from Empire State Building.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:ESB Elevators.JPG|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Empire State Building 1 Oct 2009.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Empirestatebuilding29122005.JPG|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Manhattan at Dusk by slonecker.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:EmpireStateBldg.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:Empire State Building Red and Green.JPG|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Looking Up at Empire State Building.JPG|एम्पायर स्टेट इमारत File:Empirestatebuildingfrombrooklynnewyork.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत Image:Empire State Building From NJ.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:Empire State Building from the Top of the Rock.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:NY Height Comparison.png|एम्पायर स्टेट इमारत File:A night view from the observatory.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:View_of_the_Empire_State_Building_from_Macy's.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:Empirestatebuildingsunset.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:Kingkongposter.jpg|एम्पायर स्टेट इमारत File:Skyline-New-York-City.jpg|एम्पायर स्टेट इमारतीच्या ८६व्या मजल्यावरून इ.स. २००५मध्ये टिपलेले न्यू यॉर्क शहराचे दृश्य </gallery> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी|colwidth=30em}} {{New York City Historic Sites}} {{Registered Historic Places}} {{Supertall skyscrapers}} == अधिक वाचन == * Aaseng, Nathan. (1999). ''Construction: Building the Impossible''. Minneapolis, MN: Oliver Press. ISBN 1-881508-59-5. * Bascomb, Neal. (2003). ''Higher: A Historic Race to the Sky and the Making of a City''. New York: Doubleday. ISBN 0-385-50660-0. * Goldman, Jonathan. (1980). ''The Empire State Building Book''. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-24455-X. * James, Theodore, Jr. (1975). ''The Empire State Building''. New York: Harper & Row. ISBN 0-06-012172-6. * Kingwell, Mark. (2006). ''Nearest Thing to Heaven: The Empire State Building and American Dreams''. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 0-300-10622-X. * Pacelle, Mitchell. (2001). ''Empire: A Tale of Obsession, Betrayal, and the Battle for an American Icon''. New York: Wiley. ISBN 0-471-40394-6. * Tauranac, John. (1995). ''The Empire State Building: The Making of a Landmark''. New York: Scribner. ISBN 0-684-19678-6. * Wagner, Geraldine B. (2003). ''Thirteen Months to Go: The Creation of the Empire State Building''. San Diego, CA: Thunder Bay Press. ISBN 1-59223-105-5. * Willis, Carol (ed). (1998). ''Building the Empire State''. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-73030-1. == बाह्य संदर्भ == {{Commonscat}} {{Wiktionary|Empire State Building}} * [http://www.esbnyc.com/ Empire State Building official Web site] * [http://www.empirestatebuildingnewyork.com/ Empire State Building Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711132827/http://www.empirestatebuildingnewyork.com/ |date=2012-07-11 }} * [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=131032 The Construction of the Empire State Building, 1930–1931] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009013449/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=131032 |date=2014-10-09 }}, [[New York Public Library]] * [http://www.skyscraper.org/viva2/ VIVA2] - Online archive of over 500 construction photographs * [http://www.nycinsiderguide.com/Empire-State-Building.html NYC Insider Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116174327/http://www.nycinsiderguide.com/Empire-State-Building.html |date=2013-01-16 }} Visitor information. * {{Structurae|id=s0000022}} * [http://www.nytimes.com/interactive/2010/09/26/realestate/20100926scapes_ss.html?ref=multimedia#1 Streetscapes: The Empire State Building] - slideshow by ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स]]'' {{S-start}} {{S-ach|rec}} {{S-bef|rows=5|before=[[क्रायस्लर इमारत]]}} {{S-ttl|title=[[जगातील सर्वात उंच इमारती]]|years=1931&nbsp;– 1954}} {{S-aft|after=[[केडब्ल्यूटीव्ही स्तंभ]]}} {{S-ttl|title=[[World's tallest freestanding structure on land]]|years=1931&nbsp;– 1967}} {{S-aft|after=[[Ostankino Tower]]}} {{S-ttl|title=[[Skyscraper#History of tallest skyscrapers|Tallest building in the world]]|years=1931&nbsp;– 1972}} {{S-aft|rows=3|after=[[World Trade Center]]}} {{S-ttl|title=[[List of tallest buildings in the United States|Tallest building in the United States]]|years=1931&nbsp;– 1972}} |- {{S-ttl|title=[[List of tallest buildings in New York City|Tallest building in New York City]]|years=1931&nbsp;– 1972}} |- {{S-bef|before=[[World Trade Center]]}} {{S-ttl|title=Tallest building in New York City|years=2001&nbsp;– present}} {{S-inc}} {{End}} {{Navboxes |title=Other articles and topics related to the Empire State Building |state=collapsed |list1= {{Supertall skyscrapers | current}} {{New York City Historic Sites}} {{Registered Historic Places}} {{Visitor attractions in New York City}} }} [[वर्ग:अमेरिकेतील उंच इमारती व वास्तू]] [[वर्ग:जगातील गगनचुंबी इमारती]] [[वर्ग:देशानुसार इमारती व वास्तू]] [[वर्ग:मॅनहॅटन]] 5ujt2nq0hbuu7pa0gq9orkpjb1ysvmz 0 91130 2694449 2654577 2026-07-15T05:19:47Z ~2026-39834-62 185276 /* */ 2694449 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|मराठी भाषा गौरव दिन}} '''मराठी राजभाषा दिन''' किंवा '''मराठी भाषा दिन''' हा १ मे रोजी महाराष्ट्रभर साजरा केला जातो. * १ मे १९६० रोजी [[महाराष्ट्र]] राज्याची स्थापना झाली अन् मराठी भाषिकांचे राज्य अस्तित्वात आल्यामुळे हा १ मे रोजी '''मराठी राजभाषा दिन''' म्हणून [[इ.स. १९६५]] पासून अधिकृतपणे साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/citizen-journalism/sadanad-kadam-writes-about-marathi-language-day-265569|title=esakal {{!}} मराठी राजभाषा, मराठी गौरव दिनाची गल्लत नको {{!}}|website=www.esakal.com|access-date=2021-11-01}}</ref> अनेक वेळा सर्व सामान्यांकडून ''मराठी राजभाषा दिवस'' आणि [[मराठी भाषा गौरव दिन]] याची गफलत केली जाते. * मराठी राजभाषा दिवस आणि [[मराठी भाषा गौरव दिन]] हे दोन्ही दिवस भिन्न स्वरुपाचे आहे. * आम्हाला अभिमान आहे की आम्ही मराठी आहोत. '''महाराष्ट्र राजभाषा अधिनियम, १९६४''' नुसार "महाराष्ट्राची अधिकृत राजभाषा मराठी असेल" असे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांनी घोषित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://directorate.marathi.gov.in/state/1965-5.pdf|title=मराठी राजभाषा अधिनियम 1964|website=directorate.marathi.gov.in|url-status=dead|access-date=१ मार्च २०२१|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101091732/https://directorate.marathi.gov.in/state/1965-5.pdf}}</ref> महाराष्ट्र स्थापनेवेळी राज्यकारभार इंग्रजी भाषेतून चालत होते. मराठीला राजभाषेचा दर्जा राज्य स्थापने वेळी नव्हता. तत्कालीन [[वसंंतराव नाईक]] सरकारने मराठी राजभाषा अधिनियम पारित करून पुढे मराठी भाषा संवर्धनासाठी भरीव उपक्रम हाती घेतले. राज्यात ठिकठिकाणी मराठी भाषा शिकविण्यासाठी प्रशिक्षण वर्ग उघडण्यात आली. मराठी भाषेचा सर्वांगाने परिचय करून देण्यासाठी “राज्यभाषा परिचय” हे पुस्तक तयार केले गेले. मराठी भाषेचा राज्यातील शासन व्यवहारात वापर करण्याचे धोरण राबविण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या निर्णयानुसार '''भाषा संचालनालय''' स्थापन झाले. * १ मे मराठी भाषा दिनाला '''जागतिक मराठी भाषा दिन''' असेही म्हणतात. == मराठी भाषा गौरव दिन == [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] विजेते मराठी कवी [[कुसुमाग्रज]] यांचे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक क्षेत्रातील योगदान महत्त्वपूर्ण असल्याने त्यांना अभिवादन म्हणून २१ जानेवारी, २०१३ रोजी महाराष्ट्र शासनाने त्यांचा जन्मदिवस "२७ फेब्रुवारी" हा [[मराठी भाषा गौरव दिन]] म्हणून घोषित केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/Marathi/201301191140175233.pdf|title=मराठी भाषा गौरव दिन शासन निर्णय|website=maharashtra.gov.in/|url-status=live|access-date=१ मार्च २०२१}}</ref> * "मराठी राजभाषा दिन" आणि [[मराठी भाषा गौरव दिन]] हे दोन्ही दिवस वेगवेगळे असून मराठी भाषेसंदर्भातील महत्त्वाचे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/citizen-journalism/sadanad-kadam-writes-about-marathi-language-day-265569|title=esakal {{!}} मराठी राजभाषा, मराठी गौरव दिनाची गल्लत नको {{!}}|website=www.esakal.com|access-date=2021-11-01}}</ref> == अभिजात मराठी दिन == इ.स. २०२४ च्या, ३ ऑक्टोबर रोजी अभिजात भाषा हा दर्जा मराठी भाषेला केंद्र सरकारने दिला. == हे सुद्धा पहा == * [[मराठी भाषा]] * [[मातृभाषा]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी भाषा]] [[वर्ग:जागतिक प्रतिवार्षिक दिनपालन]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] r2j0ik8gj8n2uhniyiagw0pxvbbswhk 2694458 2694449 2026-07-15T05:26:16Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-39834-62|~2026-39834-62]] ([[User talk:~2026-39834-62|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2025-39107-21|~2025-39107-21]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2654577 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|मराठी भाषा गौरव दिन}} '''मराठी राजभाषा दिन''' किंवा '''मराठी भाषा दिन''' हा १ मे रोजी महाराष्ट्रभर साजरा केला जातो. * १ मे १९६० रोजी [[महाराष्ट्र]] राज्याची स्थापना झाली अन् मराठी भाषिकांचे राज्य अस्तित्वात आल्यामुळे हा १ मे रोजी '''मराठी राजभाषा दिन''' म्हणून [[इ.स. १९६५]] पासून अधिकृतपणे साजरा केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/citizen-journalism/sadanad-kadam-writes-about-marathi-language-day-265569|title=esakal {{!}} मराठी राजभाषा, मराठी गौरव दिनाची गल्लत नको {{!}}|website=www.esakal.com|access-date=2021-11-01}}</ref> अनेक वेळा सर्व सामान्यांकडून ''मराठी राजभाषा दिवस'' आणि [[मराठी भाषा गौरव दिन]] याची गफलत केली जाते. * मराठी राजभाषा दिवस आणि [[मराठी भाषा गौरव दिन]] हे दोन्ही दिवस भिन्न स्वरुपाचे आहे. '''महाराष्ट्र राजभाषा अधिनियम, १९६४''' नुसार "महाराष्ट्राची अधिकृत राजभाषा मराठी असेल" असे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[वसंतराव नाईक]] यांनी घोषित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://directorate.marathi.gov.in/state/1965-5.pdf|title=मराठी राजभाषा अधिनियम 1964|website=directorate.marathi.gov.in|url-status=dead|access-date=१ मार्च २०२१|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101091732/https://directorate.marathi.gov.in/state/1965-5.pdf}}</ref> महाराष्ट्र स्थापनेवेळी राज्यकारभार इंग्रजी भाषेतून चालत होते. मराठीला राजभाषेचा दर्जा राज्य स्थापने वेळी नव्हता. तत्कालीन [[वसंंतराव नाईक]] सरकारने मराठी राजभाषा अधिनियम पारित करून पुढे मराठी भाषा संवर्धनासाठी भरीव उपक्रम हाती घेतले. राज्यात ठिकठिकाणी मराठी भाषा शिकविण्यासाठी प्रशिक्षण वर्ग उघडण्यात आली. मराठी भाषेचा सर्वांगाने परिचय करून देण्यासाठी “राज्यभाषा परिचय” हे पुस्तक तयार केले गेले. मराठी भाषेचा राज्यातील शासन व्यवहारात वापर करण्याचे धोरण राबविण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या निर्णयानुसार '''भाषा संचालनालय''' स्थापन झाले. * १ मे मराठी भाषा दिनाला '''जागतिक मराठी भाषा दिन''' असेही म्हणतात. == मराठी भाषा गौरव दिन == [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] विजेते मराठी कवी [[कुसुमाग्रज]] यांचे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक क्षेत्रातील योगदान महत्त्वपूर्ण असल्याने त्यांना अभिवादन म्हणून २१ जानेवारी, २०१३ रोजी महाराष्ट्र शासनाने त्यांचा जन्मदिवस "२७ फेब्रुवारी" हा [[मराठी भाषा गौरव दिन]] म्हणून घोषित केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtra.gov.in/Site/Upload/Government%20Resolutions/Marathi/201301191140175233.pdf|title=मराठी भाषा गौरव दिन शासन निर्णय|website=maharashtra.gov.in/|url-status=live|access-date=१ मार्च २०२१}}</ref> * "मराठी राजभाषा दिन" आणि [[मराठी भाषा गौरव दिन]] हे दोन्ही दिवस वेगवेगळे असून मराठी भाषेसंदर्भातील महत्त्वाचे आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/citizen-journalism/sadanad-kadam-writes-about-marathi-language-day-265569|title=esakal {{!}} मराठी राजभाषा, मराठी गौरव दिनाची गल्लत नको {{!}}|website=www.esakal.com|access-date=2021-11-01}}</ref> == अभिजात मराठी दिन == इ.स. २०२४ च्या, ३ ऑक्टोबर रोजी अभिजात भाषा हा दर्जा मराठी भाषेला केंद्र सरकारने दिला. == हे सुद्धा पहा == * [[मराठी भाषा]] * [[मातृभाषा]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी भाषा]] [[वर्ग:जागतिक प्रतिवार्षिक दिनपालन]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विशेष दिवस]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] 2xnbfkrjqdflmok7g39lzpnr4l9o1xq 0 91580 2694453 2320898 2026-07-15T05:21:00Z ~2026-40008-57 185277 2694453 wikitext text/x-wiki {{इतरउपयोग४|चित्र, कलेची एक शाखा}} '''चित्र''' हे एक दृष्य कलेचा एक प्रकार आहे. चित्रातून कलाकाराच्य भावना व्यक्त होतात. चित्र काढण्याचा अनेकाचा छंद असतो. मनातले विचार किंवा आपल्याला प्रत्यक्षात दिसणारे दृष्य हे आपण कागदावर उतरवतो. [[वर्ग:चित्रकला]] 6ouq0gyw4o0h3tky87w847s9a2sgwia 4 103482 2694240 2694187 2026-07-14T12:42:20Z কল্কি 179159 /* साचा:विक्शनरीविहार = साचा:विक्शनरीसूचीविहार */ Reply 2694240 wikitext text/x-wiki {{सुचालन चावडी}} {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ३|३]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ४|४]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ५|५]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ६|६]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ७|७]] </center> }} == उत्पात == {{साद प्रचालक}}, कृपया हे पहा # [https://mr.wikipedia.org/s/5f95 सिध्दांत घेगडमल ] # [https://mr.wikipedia.org/s/5fk1 सिध्दांत घेगडमल (भारतीय मॉडल)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5fk1 सिद्धांत घेगडमल (भारतीय मॉडल)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5gyo सिद्धांत घेगडमल(Model)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5f9u सिद्धांत घेगडमल] वरील पान Siddhant Ghegadmal आणि SBG Ghegadmal नावाची व्यक्ती परत परत बनवत आहे. कृपया इतिहास तपासावा, सदस्य जास्तच उत्पात माजवत आहे. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) १३:४५, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :{{साद|संतोष गोरे}} :नोंद घेतली. या सदस्याने पुन्हा उत्पात केल्यास पानावर साद द्यावी. धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५७, २१ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :{{साद|अभय नातू}} पुन्हा एकदा निर्मिती झालीय. सदरील व्यक्तीचे दोन अकाउंट मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी विकिपीडियावर प्रतिबंधित आहेत. आता हे तिसरे अकाउंट आहे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) १८:५१, ३० ऑक्टोबर २०२१ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8/2401:4900:190F:D6D0:32A8:8C5B:7705:9EAA हे पहा] सध्या हा सदस्य अंक पत्त्यावरुन पुन्हा पुन्हा संपादने करत आहे. या सदस्याची तूर्तास सापडलेली कळसूत्री बाहुले [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Category:Wikipedia_sockpuppets_of_Siddhant_Ghegadmal येथे] आहेत. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:३०, २१ डिसेंबर २०२२ (IST) ::: [[सदस्य:Checkkar|Checkkar]] नवीन कळसूत्री बाहुले - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:१२, ८ जुलै २०२५ (IST) == राज शून्य एक शून्य दोन == <nowiki>Raj0102 हा सदस्य संतोष गोरे या सदस्याला त्याच्या पोस्ट एडिट न करण्याविषयी धमकीयुक्त भाषा वापरत आहे. पण दुर्दैवाने विकिची पायाभरणीच एकमेकांच्या पोस्ट एडिट करण्याच्या कल्पनेतून झालेली असल्यामुळे अशा धमक्यांचा काहीही फायदा होणारा नाही. ह्या युजरला तात्पुरते ब्लॉक करणे माझ्या मते गरजेचे आहे. </nowiki> [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:४७, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) :[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] आपल्या सावध भूमिकेबद्दल धन्यवाद. विकिपीडियावर असेच सर्वांनी सावध असायला हवे, जेणेकरून कोणत्याही सदस्यास जर कुणी चुकीच्या पद्धतीने त्रास देत असेल तर इतरांनी यात लक्ष घातल्यास सक्रिय सदस्यांची निश्चितच संख्या वाढेल. असो. :मी मुद्दामच त्या सदस्याकडे दुर्लक्ष केले.. आणि त्याचा परिणाम चांगला झाला, तो सदस्य काहीवेळात गप्प बसला. दुर्लक्ष करण्याचे मुख्य कारण म्हणजे, तो निष्क्रिय सदस्य आहे. तो कुठेही संपादने करत नाही. जर सक्रिय असता तर त्याचा उपद्व्याप वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नव्हती. आपण सक्रिय सदस्यांना पहिले सूचना देतो, नाही ऐकले की अजून एक दोन सूचना किंवा ताकीद देणे आवश्यक असते, आणि यानंतर ही जर उपद्व्याप थांबले नाहीत तर मग कारवाईची विनंती करतो. बरोबर ना... -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:३०, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) ::{{साद|Shantanuo}}, ही बाब लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. संबंधित सदस्याला संदेश दिलेला आहे. पुन्हा अशी संपादने आढळल्यास येथे किंवा थेट मला संदेश द्यावा. ::{{साद|संतोष गोरे}}, या खोडसाळपणाकडे दुर्लक्ष करणे हा आपला मोठेपणा आहे परंतु याची नोंद द्यावी म्हणजे सतत असा व्यत्यय आणणाऱ्या कृतींची दखल घेता येईल. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२७, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) == अलीकडील बदल == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}} नमस्कार, सध्या [[सदस्य:Usernamekiran]] आणि [[सदस्य:KiranBOT]] द्वारे मोठ्या प्रमाणावर संपादने होत आहेत. यामुळे 'अलीकडील बदल' या विभागात मोठ्या प्रमाणावर संपादनाची यादी येत आहे. यातून उत्पात आणि चुकीची संपादने करणाऱ्या इतर सदस्यांना शोधणे अवघड होत आहे. यावर काही उपाय करता येईल का कृपया मार्गदर्शन करावे-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:२९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{साद|संतोष गोरे}} :KiranBOT हे सांगकाम्या (Bot) खाते आहे. त्याला बॉटफ्लॅग दिल्यावर त्याचे बदल अलीकडील बदल मध्ये दिसणार नाहीत. परंतु सध्याच तयार झाल्यामुळे हा फ्लॅग अजून देण्यात आलेला नाही. आपण सहसा १४ दिवस थांबतो परंतु या खात्यासाठी अपवाद करता येईल. त्यासाठी सूचना देत [[विकिपीडिया:Bot/विनंत्या#सदस्य:KiranBOT|येथे]] आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:३९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::धन्यवाद -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४७, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::माझ्या मते असा अपवाद न करता १४ दिवस थांबण्याचा नियमच रद्द करावा. बॉट फ्लॅग देण्याचा किंवा काढून घेण्याचा निर्णय प्रचालकांकडून लगेच अमलात यायला हवा. निवडणुका / मतदान वगैरे गोष्टी महत्त्वाच्या असतात, पण कधी? जेव्हा सदस्यसंख्या मोठी असेल तेव्हा. लहान विकींनी त्वरित निर्णय घेणे आवश्यक असते. ज्यांना निर्णय पटणार नाही त्यांना इथे म्हणजे चावडीवर अपील करण्याची सोय आहेच. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:३८, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::लवकरात लवकर botflag मिळावा अशी मीपण विनंती करतो. botflag मिळेपर्यंत मी bot account मधून काम थांबवतो. तोपर्यंत मी माझ्या खात्यातून bot साठी असणारी काही edits करतो. :::इंग्रजी विकिपीडियावर botflag साठी वेगळी प्रक्रिया आहे. त्यामध्ये bot ची सर्वसाधारण कार्यप्रणाली विचारल्या जाते, व bot चालकाला तांत्रिक ज्ञान किती आहे ते बघितल्या जाते. ह्या नंतर ५० ते २०० एडिट्स ची चाचणी होते. ह्या दरम्यान कोणाला काही आक्षेप असेल तर त्यावर चर्चा केल्या जाते. सर्वकाही व्यवस्थित असेल तर ताबडतोब botflag मिळतो. तरीसुद्धा पूर्ण प्रक्रियेस कमीतकमी २ ते ३ दिवसांचा कालावधी लागतो. पण तिथे "waiting period"/थांबण्याचा कालावधी नाही. Shantanuoनी म्हटल्याप्रमाणे नंतर काही अडचण आल्यास चावडीवर आक्षेप/चर्चा करता येतेच. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:१६, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::: अलीकडील बदल या विभागात मोठ्या प्रमाणावर यादी येत आहे ती चेक करणे संपादकांना झेपत नाही म्हणून एखाद्याने आपले काम स्थगित ठेवावे हा विरोधाभास झाला. इंग्रजी विकीवर तर एखाद्या मिनटात शेकडो पाने बदलत असतात. मोठ्या विकीशी तुलना होऊ शकत नाही याची मला कल्पना आहे. पण मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५४, ८ डिसेंबर २०२१ (IST) ::होय, तुमचं म्हणणं काही अंशी बरोबर आहे. पण इंग्रजी विकिपीडियावर १२०+ प्रचालक, २०० च्या जवळपास द्रुत्मघारकार तसेच इतर काही अकाउंट आहेत जे सतत सक्रिय असतात. ::आणि काल मराठी विकिपीडियावर बहुतेक कुणीतरी कुठेतरी कार्यशाळा आयोजित केली असावी, त्यामुळे संपदनांची रांग लागली होती. याकरिता मराठी विकिपीडियावरील सक्रिय सदस्य गाफील राहिले होते. याच बरोबर मराठी विकिपीडियावर कडक नियम नसून सुद्धा उत्पात मानावेत अशी संपादने वाढली होती. त्यामुळे काहीकाळ तरी येथील संपादने काटेकोरपणे तपासणे आवश्यक आहे असे मला वाटते. बाकी १४ दिवसांचा waiting period नसावा हेही तितकेच खरे आहे -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:५९, ८ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{साद|Shantanuo}} :''मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती.'' :?? असे का वाटले? आपले बरेच नियम, संकेत अनेक महिन्या, वर्षांपूर्वी केलेले होते. तेव्हा मराठी विकिपीडिया उदयोन्मुख होता. जरी तो आजही उदयोन्मुख असला तरीही आकार नक्कीच वाढला आहे (४-५ पट!). आपले नियम बदलता येत नाहीत असे मुळीच नाही परंतु त्यावर साधकबाधक चर्चा व्हावी ही अपेक्षा. :तुमच्या वरील संदेशाशी मी सहमत आहे आणि त्यानुसार मी बॉट विनंती पानावर संदेश दिला आहे. तेथे १-२ दिवस थांबण्याचे कारण "'प्रचालक मनमानी करतात'' अशी निरर्थक आवई उठू नये हे. असे पूर्वी अनेकदा झाल्याने ताकही फुंकुन पीत आहे :-) :असो. सध्या KiranBOT खात्यास बॉटफ्लॅग द्यावा व थांबण्याचा नियम काढण्याबद्दल चावडीवर प्रस्ताव घालावा असे सुचवतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:५८, ९ डिसेंबर २०२१ (IST) ==साचा:माहितीचौकट चित्रपट== नमस्कार. प्रचालकांना [[साचा:माहितीचौकट चित्रपट]] मधील <pre style="overflow: auto"> {{ #if:{{{निर्मिती वर्ष|}}} |{{#ifexist: वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट|[[वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील चित्रपट]]}} }} </pre> वरील मथळ्याच्या जागी खालील मथळा टाकण्याची विनंती. <pre style="overflow: auto"> {{ #if:{{{निर्मिती वर्ष|}}} |{{#ifexist: वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट|[[वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट]]}} }} </pre> —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३१, १२ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:०९, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) ::dhanyavaad. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १०:११, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) == एक शंका: न्यूझीलंड की न्यू झीलॅंड? == ('''खालील चर्चा सदस्य चर्चा:Usernamekiran येथून हलवली''') <small>—usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१२, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST)</small> नमस्कार, एक शंका होती, ती तुम्हाला विचारतो आहे. न्यूझीलंड की न्यू झीलॅंड या पैकी कोणता शब्द योग्य आहे? म्हणजे समजा न्यू झीलॅंड असा वापरला तर मग इंग्लंडचे पण इंग्लॅंड व्हायला पाहिजे. आयर्लंडचे आर्यलॅंड असायला पाहिजे. माझ्यामते न्यूझीलंड हा शब्द ठिक वाटतो. उच्चार करताना देखील आपण न्यूझीलंड म्हणतो, न्यू झीलॅंड नाही. आपला अभिप्राय कळवा. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ७ फेब्रुवारी २०२२, ११:३४ :{{ping|Aditya tamhankar}} नमस्कार. New Zealand चे योग्य नाव "न्यू झीलंड" असे आहे. हे मला आधीच माहीत होते, पण त्यादिवशी गडबडीत मला लक्षात नाही आले. न्यू झीलंड चे इंग्रजी भाषेतील अधिकृत नाव "New Zealand" (मध्ये space) असे आहे. इतर उदाहरणे तुम्ही आधीच वर दिलेली आहेत. चूक लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी आत्ता लेख योग्य नावावर हलवतो, व इतर लेखातील नाव उद्या बरोबर करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२८, ७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) कृपया, न्यू झीलॅंड चे न्यू झीलंड हा बदल करण्या अगोदर प्रचालक तसेच चावडीवर बोलून घ्यावे. कारण १०० हून अधिक लेखांचे नाव न्यू झीलॅंड येथे स्थलांतरित केले गेले आहेत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ००:१२, ८ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} प्रतिसाद देण्यास उशीर झाला त्याबद्दल क्षमस्व. तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे त्या पानावर १०० पेक्षा अधिक दुवे जोडलेले होते. पण ते दुवे मी AWB वापरून दुरुस्त केले :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:३२, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Usernamekiran}} एक विनंती आहे, क्रिकेटविषयक जे लेख आहेत त्या लेखांच्या हेडिंग मध्ये पण जिथे न्यू झीलंड असा बदल असेल तो लेख पण न्यू झीलंड असा स्थानांतरित कराल का? उदा. [[न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, १९९२-९३]] हा लेख [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, १९९२-९३]] वर स्थानांतरित करणे आणि इतर असे अनेक लेख जे न्यूझीलंड हा शब्द वापरून बनवले गेलेत. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११ फेब्रुवारी २०२२, १३:१९ {{ping|Khirid Harshad|Aditya tamhankar}} तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे स्थानांतर व बदल करता येतील. पण त्याआधी क्रिकेट व देश संदर्भातील लेखांची वर्गवारी करायला हवी. त्यानंतर लेखांचे स्थानांतर करणे सोपे जाईल. देशांचे वर्ग मी हाताळू शकतो, पण क्रिकेट च्या वर्गांसाठी मला थोडीफार मदत/मार्गदर्शन लागेल. संदर्भासाठी तुम्ही इंग्रजी विकिपीडियावर हि [https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Cricket category] व [[:वर्ग:क्रिकेट]] बघू शकता. आपण सध्या फक्त महत्वाच्या वर्गांपासून सुरुवात करू. जर काही दिवस इथे कोणी आक्षेप/विरोध नाही दर्शवला तर आपण काम सुरु करू. जर कोणाला काही सल्ला द्यायचा असेल, तर द्यावा हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१३, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == Sandbox link == Apologies for writing in English. Please feel free to translate my text. I'm holding a global RFC regarding Sandbox link ([[:en:User:4nn1l2/sandbox|example]]) at Meta: [[metawiki:Requests for comment/Enable sandbox for all Wikipedias|m:Requests for comment/Enable sandbox for all Wikipedias]]. I was told by User:Lucas Werkmeister that Marathi Wikipedia as a large project does not have Sandbox link enabled. * Does Marathi Wikipedia want the Sandbox link enabled? If there is consensus for enabling that on Marathi Wikipedia, I will do that as part of the global settings. But if Marathi Wikipedia does not want that, I can simply omit the Marathi Wikipedia from my proposal. No hard feelings at all :) I have personally not found Sandbox links harmful in any way, shape, or form. Thanks [[सदस्य:4nn1l2|4nn1l2]] ([[सदस्य चर्चा:4nn1l2|चर्चा]]) ०८:३७, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{साद|4nn1}} :Thanks for reaching out. :As a general guideline, w:mr strives to stay in sync with other wikimedia projects and to that end, I would expect that the w:mr community would want this enabled. I will let individual members express their opinions as well but unless there's any opposition, you may plan on enabling sandbox link for w:mr :Thanks again. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) ::{{कौल|Y|Tiven2240}} @[[सदस्य:4nn1l2|4nn1l2]] this will surely help new users to write and improve articles before they are in mainnamespace. Looks good for me [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १८:४७, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == अर्ध्या ल चे योग्य लिखाण == [[File:Display problem L.png|thumb|display problem on wikipedia]] जोडाक्षरात ल पूर्वपदावर असल्यास त्याचे 'ल्य' असे लिखाण न होता 'ल्‌य' असे होत आहे. विंडोज – क्रोम, फायफॉक्स दोन्हीत ही समस्या आली तर लिनक्स प्रणालीत ते जोडाक्षर योग्य दिसते. उदाहरण म्हणून हे चित्र पहा. हा टंकाचा विषय आहे हे उघड आहे, पण मला जर विंडोजमध्ये योग्य 'ल्य' हवा असेल तर काय करावे लागेल? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५१, १३ मार्च २०२२ (IST) ही समस्या खाली दिलेल्या विंडोज प्रणालीत दिसून आली. * Windows 10 Home Single Language * Windows server 2019 ही समस्या खाली दिलेल्या विंडोज प्रणालीत '''दिसून आली नाही'''. * windows 7 ultimate विंडोज ७ अल्टिमेट किंवा लिनक्स वापरणे हा पर्याय आहे पण मला विचारायचे आहे की कल्याण हा शब्द फक्त मलाच कल्‌याण असा दिसतो आहे की असे बरेच लोक आहेत? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:०२, २० मार्च २०२२ (IST) == बँकेच्या पानांवर उत्पात == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}} काही विशिष्ट आय पी ॲड्रेस वरून [[एच.डी.एफ.सी. बँक]], [[कॅनरा बँक]], [[युनियन बँक ऑफ इंडिया]], [[बँक ऑफ महाराष्ट्र]], [[देना बँक]], [[भारतीय स्टेट बँक]] आणि [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]] या पानांवर कस्टमर केअर म्हणून एक मोबाईल नंबर टाकण्यात आला होता. यामुळे एखाद्या वाचकाला आर्थिक धोका होण्याची शक्यता आहे. टायविन यांनी काही पानांवरील संपादने साफ केलेली दिसलीत. विनंती आहे की वरील इतर पानांवरील आजची संपादने उडवावीत आणि पाने अर्ध सुरक्षित करावीत.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:१५, १९ मार्च २०२२ (IST) :{{झाले}} --२०:०४, १९ मार्च २०२२ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २०:०४, १९ मार्च २०२२ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} नमस्कार, मला वाटते की सर्व बँकेच्या पानांना कायम अर्धसुरक्षित करावे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:२३, ९ जून २०२२ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} सौम्य स्मरण-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:४४, १२ जून २०२२ (IST) :::पाने (अर्ध / पूर्ण) सुरक्षित करणे विकीच्या मूळ तत्त्वात बसणारे नाही. या सूचनेला माझा विरोध आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५९, १२ जून २०२२ (IST) ::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यादीतील काही लेखांना संरक्षित केले आहे, @[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] उत्पात असल्यास संरक्षित करणे विकी धोरणात बसते. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:४६, १२ जून २०२२ (IST) :पानांवर अंकपत्यांवरुन उत्पात होत असेल तर अशी पाने अर्धसुरक्षित करणे हेच बरोबर. असे करण्याने लॉग्ड-इन सदस्यांना संपादने करण्यास मज्जाव होत नाही. :तुम्ही म्हणल्याप्रमाणे येथे संपादकांची वानवा आहे. अशात इतरांनी टाकलेली घाण काढण्यात या संपादकांचा वेळ गेल्यास त्यांच्याकडून होणारे योगदान रोडावेल. :ही पान अर्धसुरक्षित करताना त्यांना ५-७-१५ दिवसांची मुदत घालणे हा एक पर्याय आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१३, १२ जून २०२२ (IST) :: आय. पी. ऍड्रेस 157.35.1.213 वरून कोणीतरी स्वतःचा फोन नंबर दिलेला दिसतो. हा ऍड्रेस बिहारमधील असून तो कायमचा ब्लॉक केला तरी मराठी विकीला फारसा फरक पडणार नाही. एक/ दोन आय. पी. ऍड्रेस ब्लॉक करूनही उत्पात सुरुच राहीला तर पाने सुरक्षित करावीत असे मला वाटते. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:५१, १४ जून २०२२ (IST) :::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]]@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], जुनी चर्चा तसेच सध्याचा उत्पात पाहता [[:वर्ग:भारतीय वित्तसंस्था]] मधील रिझर्व बँक ऑफ इंडिया तसेच [[:वर्ग:भारतीय बँका]] मधील सर्व बँका या अर्ध सुरक्षित करावीत असे मला वाटते. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:१४, ५ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}}. इतर बँकांवरही उत्पात होत आहे का? एक-दोन नमून्यांतून तसे आढळले नाही. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:२०, ५ मे २०२५ (IST) :::पूर्वीपासून वेगवेगळ्या लेख पानांवर असे उत्पात चालू आहेत. शेवटचे उत्पात पाहण्यासाठी [[विशेष:प्रतिबंधन_सुची|प्रतिबंधन सुची]] पाहिल्यास तेथून इतर माहिती कळेल. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१६, ५ मे २०२५ (IST) == वर्गवारीचे धोरण == रुपी_कौर या लेखाला सुमारे २५ वर्ग जोडले गेले आहेत. “पंजाबी वंशाचे कॅनेडियन लोक”, “ब्रॅम्प्टनमधील लोक”, “वॉटरलू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी” अशा वर्गात आणखी किती लेख येणे अपेक्षित आहे? "चार आण्याची कोंबडी, बारा आण्याचा मसाला" अशी स्थिती आहे. वर्गांची संख्या अगदी मोजकी हवी आणि ते एकमेकांशी आतून जोडले गेलेले असावेत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५३, ३१ मार्च २०२२ (IST) :वर्गांची योग्य वर्गवारी करून केवळ एकच योग्य वर्ग ठेवण्यात आला तर हे टळू शकते. उदा: "भारतीय कवयित्री > पंजाबी भाषेतील कवयित्री" व "भारतीय स्त्रीवादी > भारतीय स्त्रीवादी लेखिका" अशाप्रकारे वर्गांची रचना असल्यास वर्ग आपोआप कमी होतील. ह्या लेखाव्यतिरिक्त उदाहरण द्यायचे झाल्यास, "भारत > महाराष्ट्र > विदर्भ > यवतमाळ > वणी > वणीमधील कोळश्याच्या खाणी" अशी वर्गवारी असल्यास "कोळशाची खाण, वणी" ह्या लेखामध्ये केवळ "वणीमधील कोळश्याच्या खाणी" ह्या एका वर्गाची गरज असते, फार तर "वणी" हा वर्ग टाकता येऊ शकतो. भारत/महाराष्ट्र/विदर्भ ह्या वर्गांची गरज नाही. इंग्रजी विकिपीडियावर "over categorised", आणि "under categorised" अशे सुद्धा वर्ग आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:०१, ३१ मार्च २०२२ (IST) ::बऱ्याच बाबतीत मार्गदर्शक तत्वे असण्याची गरज आहे, पण लेखांची एकूण संख्या, आणि ऍक्टिव्ह एडिटर्स कमी असल्यामुळे कधी कधी त्याची गरज नाही वाटत. मला वाटते जर जास्तच मार्गदर्शक तत्वे असतील, तर नवीन संपादक येण्याची शक्यता कमी होते. सध्या तरी मला फक्त [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता]] चे पालन व्हावे असे वाटते. PR कंपन्यांनी मराठी विकिपीडिया वर नुसता धुमाकूळ घातलाय. नवीन चित्रपट/मालिका येताच त्यावर लेख लिहितात. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:०१, ३१ मार्च २०२२ (IST) ==इतर भाषिक शीर्षक== Irawati_Karve या पानाचे पुनर्निर्देशन इरावती कर्वे या पानाकडे केले होते. ते काढू नये. कारण विकीसोर्सवरील tinyurl.com/irawatikarve या पानावरील नेव्हिगेशन बार वरून मराठी विकीवर येण्यासाठी हे बनविले होते. नेव्हिगेशन बारच्या लिंक्स आपोआप बनतात. त्या मराठीत लिहिता येत नाहीत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:४८, १२ एप्रिल २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}} :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. Tinyurl वरील शीर्षके कशी बदलता येतील याची पुन्हा एकदा चौकशी केल्यास त्यानुसार बदल करता येतील :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५२, १३ एप्रिल २०२२ (IST) :: विकीसोर्सवरील साहित्यिक:इरावती_कर्वे या पानावरील "sister projects” विभागातील दुवा जर कोणी मराठी करू शकला तर मग विकीवर इंग्रजी पानाची आवश्यकता राहणार नाही. [[File:Iravati karve.png|thumb|Iravati karve in English]] [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:११, १३ एप्रिल २०२२ (IST) :::@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] तिकडले प्रचालकानी कॅस्कॅडींग संरक्षण लावल्यामुळे तपासणी करणे अवगद आहे. कृपया संरक्षण कमी केल्यास काही बदल करता येऊ शकेल असे वाटते. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:३५, १६ एप्रिल २०२२ (IST) ==जवळपासची गावे== "जवळपासची गावे" या विभागात काही नावे दोनदा आलेली दिसतात. प्रत्येक नाव एकदाच (unique) ठेवून अकारविल्हे (sort) मांडणी करण्यासाठी खाली दिलेली जावा-स्क्रिप्ट सुविधा वापरली. https://codepen.io/shantanuo/pen/bGLboom उदाहरण म्हणून बेल्हे गावाच्या लेखातील हा फरक पहा. [[special:permalink/2107015]] विकीच्या संपादकांनी अशा बुकमार्कचा उपयोग केल्यास त्यांचा बराच वेळ वाचू शकेल. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १४:२८, २९ एप्रिल २०२२ (IST) :याचा वापर नक्की कसा करायचा? :मोबाईल वरून सुद्धा वापर करता येतो का?-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:४०, २९ एप्रिल २०२२ (IST) :: मोबाईलचे माहीत नाही. मी डेस्कटॉपवरून वापरतो. ती लिंक क्लिक-ड्रॅग करून ब्राऊजरच्या लिंक्स टूलबारवर आणून ठेवायची. मग पान संपादन करताना त्यावर क्लिक केली की त्यातील जावा-स्क्रिप्ट कोडमुळे दोन बाण दिसू लागतात. या चित्रात दाखविल्याप्रमाणे. अकारविल्हे (ascending) किंवा उलट (descending) सॉर्ट करता येतात गावांची नावे. [[File:Nearby bookmarklet.png|thumb|]] [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:०९, २९ एप्रिल २०२२ (IST) उदाहरणार्थ "माळी" या लेखात नागपूरमध्ये आढळणारी आडनावे अशी दिली आहेत. बारस्कर,वहेकर,निकाजु, पाचघरे,हराळे, वानखडे, गोरडे, बिरे, कुटे, श्रीखंडे, दहीकर, पवार, चांदुरकर, कुबाडे, केवते, हजारे, लाखे, नावडे, गांजरे, चांदोरे, बोडके, मगरे, वैद्य, चिमोटे, महाजन, घोळशे, चौधरी, परोपते, माळी, वाघ, हराळे,कोल्हे, हराळे,लांडगे, येवले, बनकर, डोंगरे, वाळके, फुसे, चिमोटे, केने, बर्डे, धाडसे, वाकडे, मसुरकर, राउत, जम्बुलकर,मानेकर, चरपे, वानखडे यात "चिमोटे", "वानखडे" दोनदा तर "हराळे" तिनदा आले आहे आणि ते "हजारे" या नावालगत यायला हवे होते. मी ही जावास्क्रीप्ट सुविधा वापरून अकारविल्हे असे लिहिले असते. कुटे, कुबाडे, केने, केवते, कोल्हे, गांजरे, गोरडे, घोळशे, चरपे, चांदुरकर, चांदोरे, चिमोटे, चौधरी, जम्बुलकर, डोंगरे, दहीकर, धाडसे, नावडे, निकाजु, परोपते, पवार, पाचघरे, फुसे, बनकर, बर्डे, बारस्कर, बिरे, बोडके, मगरे, मसुरकर, महाजन, मानेकर, माळी, येवले, राउत, लांडगे, लाखे, वहेकर, वाकडे, वाघ, वानखडे, वाळके, वैद्य, श्रीखंडे, हजारे, हराळे जर आपल्याला ही सूचना योग्य वाटली तर पानाचे पुनर्लेखन करावे नाहीतर दुर्लक्ष करावे. सामान्य सदस्यांना हे समजावणे कठीण आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:१७, १८ जून २०२२ (IST) == मराठी स्पेलचेक == मजकुरातील चुकीचे शब्द वेगळे काढून त्यांना पर्यायी शब्द देणारे ऍडऑन लिब्रेऑफिससाठी बनविले आहे. https://extensions.libreoffice.org/en/extensions/show/20640 कोणाला आवडले तर अवश्य वापर करावा. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:१९, ११ मे २०२२ (IST) == प्रमाणलेखनासाठी एकच बॉट == माझ्यामते प्रमाण लेखनात सुधारणा करण्यासाठी फक्त एकच बॉट वापरावा. उदा. सांगकाम्या या बॉटने केलेले दोन बदल (उदा. "सर्वोतम → सर्वोत्तम" किंवा "स्त्रोत → स्रोत") KiranBOT_II द्वारे करून घ्यावेत. तो बॉट चालवणाऱ्या किरण यांना यासाठी वेळ नसेल तर दुसऱ्या कुणीतरी ती स्क्रिप्ट कशी चालवायची ते शिकून घेणे आवश्यक आहे. जर त्यासाठी कुणी तयार नसेल तर विकिपीडियाचा आणखी प्रचार आणि प्रसार होईपर्यंत थांबावे लागेल! [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५५, ३ जून २०२२ (IST) :असे का? जर शुद्धलेखन प्रमाणलेखनाप्रमाणे होत असेल तर कोणासही ते करण्यास हरकत नसावी परंतु आपली कारणे जाणून घेण्यास उत्सुक आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) बरीच कारणे आहेत… # किरण बॉटची स्क्रिप्ट रोज चालते. इतर बॉट चार सहा महिन्यातून एकदा चालतात. तोपर्यंत त्या चुका तशाच राहतात. # किरण बॉटमध्ये शब्दांचे विभाग पाडले आहेत. उदा. "योग्य रकार" "नियम x.x" ते समजायला सोपे पडते. # प्रोग्रॅम लिहून किरण बॉटच्या बदलांचा मागोवा घेता येतो. तसा इतर बॉटचा घेता येत नाही. उदाहरणार्थ खालील कमेंटमधील "म्युचुअल फंड" आणि (१२) याला काहीतरी विशेष अर्थ असेल जो फक्त त्या बॉटच्या कर्त्यालाच माहीत आहे. /* म्युचुअल फंड */शुद्धलेखन, replaced: स्त्रोत → स्रोत (12) using AWB पण त्यामुळे पायथॉन किंवा इतर भाषेत कोड लिहता येत नाही. # ज्यांना विकीपीडियातील बदल पहायचे आहेत पण शुद्धलेखनात इंटरेस्ट नाही, ते KiranBOT_II वगळून इतर सर्व बदल पाहू शकतात. तर ज्यांना फक्त शुद्धलेखन हा एकच विषय अभ्यासायचा असेल ते फक्त त्याच बॉटवर नजर ठेवू शकतात. # अनपेक्षित बदल तपासणे, बदलांच्या संख्येची नोंद ठेवणे, कोणते शब्द बदलले त्याचा बॅकअप ठेवणे वगैरे कारकुनी स्वरूपाची कामे एक दोन सदस्यांवर सोपविता येतात. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:४९, ३ जून २०२२ (IST) :उत्तराबद्दल धन्यवाद. तुमची काही कारणे पटत असली तरी सगळी कारणे पटत नाहीत. :१, २ -- किरणबॉट रोज चालत असल्यास त्याद्वारे बदल करुन घेणे चांगलेच परंतु त्यासाठी इतरांना मज्जाव का करावे हे नाही कळले. जेव्हा चुका लक्षात येतात तेव्हा ते सुधारण्यास दोन-तीन मार्ग आहेत -- स्वतः हाताने बदल करणे, किरणबॉट, स्वतःचा बॉट. यांपैकी कोणताही मार्ग निवडल्यास निकाल एकच आहे -- सुधारलेले शुद्धलेखन. असे असता एकाच प्रकारे हे बदल व्हावेत असा आग्रह करू नये. :३ -- असा मागोवा घेतल्याने काय निष्पन्न होईल? तसेच हाच मागोवा इतरांनी केलेल्या बदलांवरही थोड्या प्रयत्नाने करता येईल. यात हाताने केलेले बदलही असावेत. :४ -- इतर बॉटद्वारे झालेले बदल किरणबॉटप्रमाणेच ''अलीकडील बदल''मध्ये दिसत नाहीत. दोन बॉटमध्ये या बाबतील फरक काय असेल हे नाही कळले. :५ -- हे बरोबर असले तरी इतरांनी केलेले बदल पूर्णपणे कधीच ''रेग्युलेट'' करता येणार नाहीत कारण कोणीही येथे लेखन करावे असा आपला संकेत आहे. :तरी '''शुद्धलेखनाचे बदल शक्यतो किरणबॉटकडून करुन घ्यावे पण इतरांना मज्जाव करू नये''' असा संकेत असावा. यासाठी हे बदल करुन घेण्यासाठीची प्रक्रिया काय आहे हे लिहून ठेवल्यास त्याला अधिक प्रसिद्धी देउयात म्हणजे अधिकाधिक लोक किरणबॉट वापरण्यास प्रवृत्त होतील. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३७, ४ जून २०२२ (IST) * मला वरील एकूण चर्चा पूर्णपणे समजली नाही, पण जेवढी समजली त्यावर/त्यासंदर्भात मी काही विचार मांडू शकतो: :# एखादेवेळेस माझी सक्रियता कमी-जास्त होऊ शकते, पण काही दिवसानंतर मी विकिपीडियावर रोजच सक्रिय असेल. :## मी bot ह्या हेतूने बनवलाय कि यदा कदाचित भविष्यात जर माझी येथील सक्रियता कमी झाली किंवा पूर्णपणे थांबली तरी ह्या bot ची संपादने व शुद्धलेखन अवितरतपणे चालतील. :# KiranBOT II पूर्णपणे स्वयंचलित आहे, व तो toolforge server वरून चालतो. समजा मी काही कारणांमुळे दोन महिने ऑनलाईन येऊ शकलो नाही तरी bot रोज ठरलेल्या वेळेवर त्याचं काम करेल. :# AWB मधून संपादने करताना लेखांची यादी बनवणे थोडं त्रासदायक आहे, व एकावेळेस जास्तीत जास्त २५,००० पानांची यादी तयार होऊ शकते. यादी तयार झाल्यावर सुद्धा शुद्धलेखनाचे काम AWB पेक्षा KiranBOT द्वारे सोयीस्कर राहील. (AWB आपल्या संगणकावरून चालते, तर KiranBOT server वरून चालतो). आणि KiranBOT एकदा सुरु झाल्यास लेख नामविश्वातील जेवढी पाने आहेत तेवढी सगळी (आपोआप) वाचतो/संपादित करतो. :# AWB मार्फत शुद्धलेखन करायचे असल्यास संपादकाचा वेळ व ताकद वाया जाते, आणि ते संपादन एकदाच व काही ठराविक पानांवरच होते. त्यापेक्षा बदल करायचे शब्द मला सांगितल्यास ते kiranbot च्या यादीत नेहेमीसाठीच राहतील व रोज त्याप्रमाणे बदल होत राहतील. :# मराठी नसणाऱ्या एखाद्या शब्दाचे प्रमाण लेखन काय असावे हा थोडा अवघड विषय आहे (उदा: सोविएत/सोव्हिएत, एरलाईन/एअरलाईन). अशा साशंक शदांबद्दल चर्चा होऊन एकमत होणे गरजेचं आहे, नाहीतर एक bot एक शब्द, तर दुसरा bot वेगळा शब्द टाकेल. :# सध्या KiranBOT च्या प्रत्येक edit summary मध्ये [[सदस्य:KiranBOT II/typos]] ला दुआ देण्यात आलेला आहे. मी तिथे लिहिलंय कि "जर तुम्हाला काही शब्द बदलायचे असतील तर त्याबद्दल सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos वर चर्चा करणे योग्य राहील." bot ची संपादने "अलीकडील बदल" मध्ये दिसत नाहीत, पण निरीक्षण सूचीमध्ये दिसतात. जर मला कोणी काही बदल सुचवले तर ते स्वागतार्हच आहे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:१३, ५ जून २०२२ (IST) == Khirid_Harshad या सदस्याचे योगदान == Khirid_Harshad या सदस्याचे विशेष:योगदान पाहिले तर त्यावर This account is globally locked. अशी पाटी येत आहे. त्यांच्या चर्चापानावर त्यांनी नक्की काय उत्पात केला याचा उल्लेख नाही. माझा त्या सदस्याशी काही संबंध नाही पण नेमक्या कोणत्या कारणाने हद्दपारी झाली हे जाणून घ्यायचे आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:१४, १२ जून २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}} कृपया [https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Yeu_aga_maj हे पहा] yeu aga maj, tejas parte आणि khirid harshad ह्या एकच व्यक्ती असल्याचे मागेच समजले होते. तसेच yeu aga maj हे खाते वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित असल्याचे देखील पूर्वीच दिसून आले होते. परंतु मराठी विकिपीडियावर khirid harshad या खात्याचे योगदान चांगले होते. त्यामुळे आपण त्यांना कधी प्रश्न केला नव्हता. परंतु आज हे खाते देखील वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित झाल्याचे समजले.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:४३, १२ जून २०२२ (IST) :: तुम्ही दिलेला दुवा मी पाहिला. मला त्यांच्या स्वतःच्या किंवा त्यांच्या इतर अकाउंटमधून इंग्रजी विकीवर केलेला एकही उत्पात दिसला नाही. इंग्रजी विकीवर हजारो एडिटर्स आहेत. मराठी विकीवर गेल्या ३० दिवसात १० पेक्षा जास्त संपादनं करणारे (बॉट आणि संपादकांशिवाय) किती सदस्य आहेत? कोणत्याही चर्चेशिवाय, कसलीही पूर्वकल्पना न देता, लहान सहान कारणावरून सदस्यांना काढून टाकण्याची इंग्रजीसारखी चैन मराठीला परवडणार आहे का? ते जाऊ द्या. मी दुसरे उदाहरण देतो [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/PradipsBhosale PradipsBhosale] या सदस्याला फक्त दोन एडिटनंतर ग्लोबली बॅन केले गेले. "स्वातंत्र्य दिन (भारत)" आणि "रक्षाबंधन" या दोन लेखाखाली त्याच्या स्वतःच्या ब्लॉगची लिंक दिली हे खरे, पण ती पोस्ट रक्षाबंधन याच विषयावर होती हे लक्षात घेतले पाहिजे. लहान मूल एका दिवसात चालायला/ धावायला सुरुवात करत नाही. तसे नवीन सदस्य एका दिवसात तुमच्या विकीची नियमावली शिकत नाहीत. मी ९ डिसेंबरच्या पोस्टमध्ये याच चावडीवर "मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती." असे म्हटले तर कोणीतरी "असे का वाटले?" असे विचारले. मराठी विकीला मोठे व्हायचे असेल तर सदस्यांना सांभाळून घेणे गरजेचे आहे. क्रियाशील सदस्य हीच विकीची खरी ताकद आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १५:०८, १२ जून २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}}, :हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांनी घातलेला नाही असे दिसते, तरी तुमची (योग्य) अशी प्रतिक्रिया मेटावर घालावी. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, १२ जून २०२२ (IST) :: मेटावर काहीही प्रतिक्रिया दिली तरी ते प्रथम लोकल विकीवर याची चर्चा झाली आहे का? असे विचारतात. “हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांनी घातलेला नाही” या स्पष्टीकरणाबद्दल धन्यवाद. हा ब्लॉक प्रचालकांच्या (किंवा त्यांच्या प्रतिनिधीच्या अथवा मराठी विकीवरील सदस्याच्या) विनंतीवरून घालण्यात आला आहे का? की AmandaNP यांनी आपल्या फावल्या वेळेचा सदुपयोग करून अचानक निर्णय घेतला? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:२८, १३ जून २०२२ (IST) ::: {{साद|Shantanuo}} कृपया [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Special:MobileDiff/21882485 PradipsBhosale] आणि [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Special:MobileDiff/23382197 Khirid Harshad] हे पाहावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:१२, १८ जून २०२२ (IST) :cc: {{साद|संतोष गोरे|Khirid Harshad}} ::बरोबर आहे. हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियावरील नसून, "ग्लोबल" आहे. म्हणजे ते खाते एकाच फटक्यात विकिमीडियाच्या १५०-२०० विकिपीडिया व इतर वेबसाइट्स वर ब्लॉक झाले आहे. AmandaNP ह्यांनी checkuser टूल वापरून user:Yeu aga maj व user:Khirid Harshad हे दोन्ही एकाच व्यक्तींचे खाते असल्याची खातरजमा केली आहे. खात्री असलेले इतर खाते [[:en:Category:Wikipedia sockpuppets of Yeu aga maj]] तर संशयित [[:en:Category:Suspected Wikipedia sockpuppets of Yeu aga maj]] इथे आहेत. इंग्रजी विकीपेडियावर TV मालिका, व त्यातील अभिनेत्यांचे लेख लिहण्यासाठी पैसे घेऊन संपादन करणाऱ्यांची संख्या खूप आहे. Khirid Harshad त्यातील एक असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यांचे येथील बहुतांश संपादने चांगली असली, तरी काही संशयास्पद बाबी होत्या. त्या मला काही दिवसांपूर्वी लक्षात आल्या होत्या, पण मी माझा गैरसमज समजून दुर्लक्ष केले होते. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:३५, १२ जून २०२२ (IST) ::: एखाद्या धर्मादाय संस्थेने (किंवा कंपनीने/ व्यक्तीने) पैसे देऊन विकीवर काम करून घेतले तर अशा व्यक्तीला (पैसे घेणाऱ्या - देणाऱ्या नव्हे) १५०/ २०० विकीवरून कायमचे हद्दपार करावे असा संकेत मला विकीवर कुठे वाचायला मिळेल? समजा "झी मराठी” या कंपनीत काम करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीने त्याला माहीत असलेल्या विषयावर कंपनीच्या वेळेत किंवा संध्याकाळी / रात्री विकीचे सर्व नियम सांभाळून लिखाण केले तर त्याला तुमची हरकत आहे का? एखाद्या सदस्याबद्दल काही संशय असेल तर तो सदस्य ॲक्टीव्ह असतानाच चर्चा करायला हवी. तो सदस्य बॅन झाल्यावर तो आपली बाजू इथे मांडू शकणार नाही हे नक्की झाल्यावर संशय व्यक्त करणे नैतिकतेला धरून होत नाही. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०२, १३ जून २०२२ (IST) ::::{{साद|Shantanuo}}, कृपया आपण मेटा वर चर्चा सुरू करून आम्हाला देखील साद घालावी. आपण तेथे हे नोंदवू शकतो की Khirid Harshad चा मराठी विकिपीडियावर कोणत्याही प्रकारचा उत्पात झालेला नाहीये, त्यामुळे त्यांच्या प्रतिबंधाची पातळी वैश्विक वरून केवळ इंग्रजी विकिपीडियासाठीची करावी. Khirid Harshad चे मराठी आणि इंग्रजी व्यतिरिक्त इतर विकिपीडियावर योगदान जवळपास नाहीये.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१३, १३ जून २०२२ (IST) ::::: अभय नातू, Tiven2240 आणि किरण या तिघांपैकी दोघांना हा सदस्य परत हवा असेल तर या सूचनेचा विचार करता येईल. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:२९, १३ जून २०२२ (IST) :::::: संपादने कोणीही केली तरी त्यात आक्षेपार्ह्य काहीच नाही. माझे म्हणणे फक्त एवढेच आहे कि संपादने विकिपीडियाच्या धोरणास अनुसरून असावी, ती एकतर्फी किंवा छुप्या पद्धतीने प्रचारात्मक/जाहिरातबाजीची नसावीत. सध्या Khirid_Harshad चे मराठी विकिपीडियावरील प्रतिबंध उठवण्यासाठी Shantanu, व संतोष ह्यांचा होकार दिसतोय, माझासुद्धा आहे. मी आत्ता meta वर निर्बंध उठवण्याची विनंती करतो, व त्यानंतर आपल्याला Khirid_Harshad सोबत चर्चा करता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:००, १३ जून २०२२ (IST) :::::: मी AmandaNP ला meta वर विनंती केली, व येथील चर्चेचा दुवा सुद्धा दिला. त्यांचे उत्तर आल्यावर मी इथे कळवेल. तिथे टिप्पणी करण्याची सध्यातरी गरज वाटत नाही. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:३६, १३ जून २०२२ (IST) ::::::: {{साद|Khirid_Harshad}} किरण यांनी केलेल्या प्रयत्नामुळे तुमच्यावरील ब्लॉक काढण्यात आला आहे. पण त्याचबरोबर तुम्ही "Desai Aditya", "Sweetu Appu Deepu", "Sidhu Shubh Shash" अशा वेगवेगळ्या नावांनी इंग्रजी विकीवर वावरत आहात असा आरोप मेटावरील संबंधित प्रचालकांनी केला आहे. एकाच नावाने (सर्व ठिकाणी) लॉग-इन करून तुम्हाला काम करायचे आहे. परत पकडले गेलात तर मी (आणि बहुधा इतर कुणीही) तुमचा कैवार घेणार नाही. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:१९, १५ जून २०२२ (IST) :::::::: {{साद|Shantanuo}} मी मराठी विकिपीडियावर Khirid Harshad याच नावाने संपादने करीत होतो. परंतु हे अकाऊंट ब्लॉक केल्यावर फक्त Desai Aditya याने संपादने केली होती. बाकीच्या दोन अकाऊंटचा उल्लेख केला आहे त्याने मी कधीच येथे संपादने केली नाहीत. तसेच इंग्रजी विकिपीडियावर माझी अकाऊंट ब्लॉक असल्यामुळे मी तेथे आता कोणत्याच अकाऊंटने संपादने करीत नाही फक्त मराठी विकिपीडियावर योगदान देत आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०७, १८ जून २०२२ (IST) : तुम्हा सर्वांच्या प्रयत्नांमुळे माझ्यावरचा ब्लॉक काढण्यात आला त्याबद्दल मी तुमचा खूप आभारी आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०३, १८ जून २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} [[User:Shantanuo|Shantanuo]] ह्यांनी म्हटल्याप्रमाणे ह्यापुढे केवळ एकाच खात्याचा उपयोग करावा, व निर्गम करून (लॉग आऊट करून) संपादने करू नका. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:२२, १९ जून २०२२ (IST) * काही दिवसांपूर्वी, मला AmandaNP चा ईमेल आला होता. ते म्हणाले की {{ping|Khirid Harshad}} चे अजूनही लॉग आउट संपादन चालू आहे. स्पष्ट ताकीद मिळाल्यानंतरही ते सुरू ठेवणे म्हणजे विश्वासाचा भंग आहे. cc {{ping|Shantanuo|संतोष गोरे|Tiven2240|अभय नातू|QueerEcofeminist}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०८:३८, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :नोंद घेतली. {{साद|Khirid Harshad}}, तुमच्याकडून खुलासा अपेक्षित आहे. यात तुम्ही निर्गमित (logged out) संपादने करण्याची कारणे विषद करावीत. धन्यवाद. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:२७, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::Granting rollback to such user is missuse of admin rights. That too without any community approval. Khirid should be stripped off of any rights and blocked indef. [[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ०९:५२, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :::{{साद|Khirid Harshad}}, कृपया आपले म्हणणे मांडावे. प्राथमिक दृष्ट्या तुम्ही चुकल्याने दिसत आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) {{साद|संतोष गोरे|अभय नातू|Usernamekiran}} माझ्याकडून लॉग आऊट संपादने झाली आहेत. परंतु ती मुद्दाम जाणीवपूर्वक किंवा नासधूस करावी म्हणून नाही. काही कारणे अशी १) मी खात्यात लॉग इन केले त्यानंतर ते लॉग इन देखील झालेले दिसत होते म्हणून संपादने सुरु केल्यावर काही संपादनांनंतर अचानक खात्यातून लॉग आऊट झाल्याचे समजले तेही लॉग आऊट न करता आपोआप झाल्याचे आढळून आले. २) काही वेळा लॉग इन करताना त्या बटणावर डबल क्लिक झाले की ते लॉग इन व्यवस्थित होत नाही आणि बॅक ऑप्शन वर क्लिक केले की लॉग इन दाखवतात परंतु संपादन केल्यावर लॉग आऊट संपादन आहे असे दिसून येते. ३) काही बाहेरच्या ठिकाणी गेल्यावर नेटवर्क प्रॉब्लेम असल्यामुळे लॉग इन प्रॉब्लेम येत होती म्हणून लॉग आऊट संपादने झाली आहेत. मी अजून एक पाहिले [[सदस्य:QueerEcofeminist]] कायम इतर विकिपीडियावर प्रतिबंधित आहे म्हणून बाकीच्या विकिपीडियावर सुद्धा त्या सदस्यांना कायम ब्लॉक करण्याचा पवित्रा घेतात. प्रत्येक प्रतिबंधित व्यक्ती सर्वीकडे नासधूस करेलच असे नसते हे जणू त्यांना ठाऊकच नाही. तसेच द्रुतमाघारकार हे पद मला टायवेन यांनी स्वतःहून दिले. मी कोणत्याही पदासाठी नामांकन दिले नव्हते. मी इंग्लिश विकिपीडियावर अनेक खाती वापरली म्हणून प्रतिबंधित आहे म्हणून मराठी विकिपीडियावर कोणतेही पद घेऊन विकिपीडियाची नासधूस करत असेल असं त्यांना वाटत असेल तर हे पद माझ्याकडून काढून घेतले तरी चालेल, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:३७, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :Dear @[[सदस्य:AmandaNP|AmandaNP]] with respect to your email to one of our admins this discussion has been started on Marathi Wikipedia. @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] has provided a valid reason up for their logged out edits. Its because of their technical glitches that they face while editing. They have never been indulged in Vandalism on this Wikipedia and because of their constructive edits on this Wikipedia I had granted them Rollback rights and they have never misused it. Wikipedia works on principles of Assuming Good faith and Khirad Harshad has not been indulged in any Vandalism on this wiki. There is a huge misrepresentation and targeted harassments on specific users which we have observed and we will take necessary actions as per wiki policies to make Marathi Wikipedia free from targeted harassments and take steps for educating local policies to users on this wiki. Also making wiki safe for all fellow volunteers. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १४:२४, ५ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] I was emailed first asking if I could check if they were still socking. I replied on October 8th that they were still logged out editing (in the count of hundreds upon hundreds of edits). I won't take any action based on this, but will leave it to this community. I'm just informing you that a large amount of edits can't be reviewed because this user is editing logged out in heavy numbers. [[सदस्य:AmandaNP|AmandaNP]] ([[सदस्य चर्चा:AmandaNP|चर्चा]]) १९:०३, ५ नोव्हेंबर २०२२ (IST) *{{ping|संतोष गोरे|अभय नातू|Tiven2240}} AmandaNP ह्यांच्या म्हणण्यानुसार Khirid Harshad ह्यांचे logged out संपादने खूप जास्त आहेत. तसेच login नसताना संपादन करण्याचा प्रयत्न केला असता ''सावधानः तुम्ही विकिपीडियाचे सदस्य म्हणून प्रवेश (लॉग-इन) केलेला नाही. आपला सध्याचा सहभाग अंशतःच 'अनामिक' स्वरूपाचा राहतो, या पानाच्या संपादन इतिहासात तुमचा आय.पी. ऍड्रेस नोंदला जाईल.येथे टिचकी मारून अनामिक लेखकांकरिता उपलब्ध अधिक सहाय्याचा सुविधांचा लाभ घ्या.'' असा सावधानतेचा इशारा येतो. त्यामुळे Khirid ह्यांनी वर दिलेले उत्तर विश्वासार्ह्य वाटत नाही. माझी Khirid कडून केवळ एकच अपेक्षा होती/आहे कि त्यांनी एकच खाते वापरावे, आणि logged out संपादने करू नयेत. बाहेर ठिकाणी किंवा कोणत्याही कारणामुळे login नसल्यास संपादने करू नये. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:४०, ७ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::माझ्या मते, '''प्रत्येक सदस्याची''' अडचण ही त्याची वैयक्तिक बाब आहे. सर्वप्रथम त्याला स्वतःला संबंधित अडचणीचा सामना करावयाचा असतो. माणुसकीच्या भावनेतून एखाद्या विशिष्ट परिस्थितीत आपण त्याला सहकार्याच्या भावनेतून मदत करावी. परंतु याचा अर्थ असा नाही की आपण सतत त्याची साथ देत राहावी. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] हे पुढील अडचण सोडवतील अशी आशा बाळगूया. जर ते परत परत चुकत गेले तर मग आपण देखील यात असमर्थ ठरतो.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१९, ७ नोव्हेंबर २०२२ (IST) : ''बाहेर ठिकाणी किंवा कोणत्याही कारणामुळे login नसल्यास संपादने करू नये.'' :ही अट घालणे वाजवी नाही. एखाद्या सदस्याला रिकामा/फावला वेळ मिळाल्यास तो कोणत्याही ठिकाणाहून मराठी विकिपीडियासाठी वापरला तर तो येथे उपयोगीच ठरेल. लॉग-इन केले तर उत्तमच. असे असताही या सदस्याकडून पूर्वी पानांची हलवाहलव झालेली आहे जी उपद्रवकारक ठरली. यामुळे यांनी ''लॉग्ड आउट असताना कोणत्याही प्रकारची हलवाहलवी करणे '''कटाक्षाने''' टाळावे.'' इतर छोटेमोठे बदल केल्यास हरकत नाही. असे त्याना माझे सूचनावजा विनंती आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:५०, ८ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ==साचा:माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम== नमस्कार. काही दिवसांपूर्वी मी [[साचा:माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम]] मधून "आधी", "नंतर" काढले, व "हंगाम संख्या" टाकले [[special:diff/2075839]]. त्यानंतर माझ्या सदस्य चर्चा पानावर त्याबद्दल चर्चा झाली होती: [[सदस्य_चर्चा:Usernamekiran/Archive_2#माहितीचौकट_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम]]. पण नंतर "आधी", "नंतर" पुन्हा टाकण्यात आले. मी माझ्या चर्चा पानावर नमूद केलेले परत इथे नकल-डकव करतो: * मराठी विकिपीडिया हा एक ज्ञानकोश आहे. सध्या मालिकेचे लेख निव्वळ टाइम-टेबल आणि जाहिराती झालेले आहेत. en:Template:Infobox_television#Parameters मध्ये "preceded_by" (आपल्या साच्यातील "आधी") ची माहिती दिली आहे: This parameter should not be used to indicate a program that preceded another in a television lineup (i.e. the 8pm show vs the 8:30pm show), or to indicate what show replaced another in a specific time slot (ex: Temperatures Rising held the 8pm time slot before being replaced by Happy Days). * थोडक्यात सांगायचे झाले तर ८ नंतर ८:३० चा कार्यक्रम असं टाकू नये, आणि ८ वाजताचा "अ" कार्यक्रम संपल्यानंतर त्याच्या जागेवर ८ वाजता "ब" कार्यक्रम सुरु झाला असंही टाकू नये. देवमाणूस संपल्यानंतर देवमाणूस २ हा कार्यक्रम सुरु झाला, केवळ हे योग्य आहे. * इंग्रजी विकिपीडियाची नक्कल म्हणून नाही, तर "मालिकांचा प्रसारणाचा वेळ" हा मुद्दा मुळातच ज्ञानकोशीय नाही. एखादी मालिका बंद झाल्यावर १० वर्षानंतर त्याच्या वेळेचा कोणाला काही फरक पडत नाही. voot, netflix, zee5 असे वेग-वेगळे app असल्यामुळे प्रसारण वेळेची आता कोणाला जास्त किंमत नाहीये. आणि टीव्ही चॅनल्स सुद्धा त्यांची वेळ सारखी बदलत असतात. त्यामुळे त्यांच्या प्रत्येक वेळा आपण अद्ययावत करणेपण बरोबर नाही. एखादी मालिका सुरु झाली तेव्हा तिची पहिली वेळ टाकली तरी पुरे असावं. उदाहरण द्यायच झालं, तर वादळवाट ह्या मालिकेची वेळ बदलली होती, आणि वादळवाट या लेखावर दोन साचे सोडले तर जास्त माहिती नाहीये. {{tl|झी मराठी रात्री ९च्या मालिका}} व {{tl|झी मराठी रात्री ८.३०च्या मालिका}} हे साचे सुद्धा निव्वळ जाहिरातबाजीचा प्रकार आहेत. वरील मुद्द्यांना अनुसरून, व TV माध्यमांकडून मराठी विकिपीडियाचा जाहिरातबाजी साठीचा होणारा उपयोग टाळण्यासाठी "माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम" साच्यातून "आधी" व "नंतर" काढण्याची मी विनंती करतो. ह्यावर आपले समर्थन/विरोध नमूद करून, किंवा नवीन काही कल्पना/सल्ला असेल तर त्याप्रमाणे चर्चा करून साच्यात काय ठेवावे व काय ठेवू नये हे औपचारिकरीत्या ठरवावे हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३६, १२ जून २०२२ (IST) ::आधी आणि नंतर हे चूक पद्धतीने वापरले जात आहे असे यावरून समजते. हरकत नाही, काढून टाकावे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:०६, १३ जून २०२२ (IST) : माझे मत असे आहे की, आधी आणि नंतर हे दोन्ही असावे कारण जरी मालिकांच्या लेखांमध्ये ८ नंतर ८.३० किंवा ८ आधी ७.३० च्या मालिकांचा उल्लेख करण्यात आला असला तरी बिग बॉस मराठी च्या पानांवर त्याचा योग्य पद्धतीने वापर केला गेला आहे असे दिसून येते जसे की [[बिग बॉस मराठी २]] वर आधी [[बिग बॉस मराठी १]] आणि नंतर [[बिग बॉस मराठी ३]] असा वापर केला गेला आहे. म्हणजेच नवीन / जुन्या पर्वाच्या पानांकरिता त्याचा वापर केला गेला आहे. याचा [[रात्रीस खेळ चाले २]] या पानावर सुद्धा [[रात्रीस खेळ चाले]] आणि [[रात्रीस खेळ चाले ३]] असा वापर होऊ शकतो. परंतु तेथे तो केला गेलेला दिसत नाहीये. म्हणून या बाबींचा विचार करून योग्य तो निर्णय घ्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:२०, १८ जून २०२२ (IST) == नाट्यमंडळीकडून चा उत्पात == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}}, नमस्कार गेल्या काही दिवसांपासून [[आकाश भडसावळे]], [[अभिजात नाट्यसंस्था]], [[प्रदीप दळवी]] तसेच [[टिळक आणि आगरकर (नाटक)]] या लेखांची निर्मिती, पानावरील सुचालन साचे काढणे असे खोडसाळ प्रकार होत आहेत. यात 2401:4900:560e:a83c:31a1:8a97:7b2a:7318, <br> 2401:4900:5609:cfca:7577:8f7:38a:fd10, <br> 2401:4900:5195:6BD6:1:0:9196:5EDE, <br> 2401:4900:1988:98cc:1:2:211f:dc94, या व अशाच मिळत्याजुळत्या अनोंदनिकृत अंकपत्त्याचा सहभाग आहे. यापैकी एका अंकपत्त्याच्या चर्चापानावर मी [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:2401:4900:5603:EAFB:C135:FE81:796D:4E07 हा संदेश] टाकला होता. कृपया पुढील योग्य तो निर्णय आपण घ्यावा ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:०९, १६ जून २०२२ (IST) :दखल घेतली. :उत्पात सध्या थांबलेला दिसत आहे. पुन्हा झाल्यास कारवाई केली जाईल. :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०४:३२, १८ जून २०२२ (IST) == छोटी पाने व विस्मरणातील लेख == {{साद|अभय नातू }}, {{साद|Tiven2240 }}, {{साद|Usernamekiran }}, {{साद|Sandesh9822 }}, {{साद|Rockpeterson }}, {{साद|Omkar Jack }}, {{साद|अमर राऊत }}, {{साद|Omega45 }}, {{साद|Khirid Harshad }}, {{साद|आर्या जोशी }}, {{साद|ज्ञानदा गद्रे-फडके }}, {{साद|Aditya tamhankar }}, {{साद|Katyare }}, {{साद|Nitin.kunjir }} नमस्कार, वरील साद घातलेली सदस्यांची नावे ही केवळ माहीत असलेली आहेत म्हणून येथे टाकलेली आहेत. मुळात ही '''साद''' सर्वच नवीन जुन्या मराठीप्रेमी सदस्यांसाठी आहे. आपण सर्व जण मराठी विकिपीडियावर सक्रिय असून आपल्या प्रत्येकाचे विविध आवडते विषय आहेत. त्याशिवाय 'चित्रपट', 'आपला धर्म', 'राजकीय नेते' आणि 'चालू विषय' यावर सहसा आपण नवीन लेख निर्मिती करत असतो. गेल्या अनेक दिवसांपासून माझ्या लक्षात आलेली गोष्ट म्हणजे [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]], [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]], [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने|सगळ्यात कमी बदल असलेले लेख]] तसेच [[विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख|अत्याधिक काळ संपादने न झालेली पाने]] येथील लेख हे थोडे दुर्लक्षित असल्यासारखे आहेत. यामुळे या लेखांवर पान काढा चा साचा लावला जातो/जाऊ शकतो. असे झाल्यास मराठी विकिपीडियावरील लेख संख्या [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] वरून पुढे पुढे जाण्याऐवजी मागे पडत जाईल. यामुळे विकिपीडियाच्या जागतिक क्रमवारीत मराठी विकिपीडिया, जो की वेगाने पुढे जात होता तो अजून मागे पडेल आणि इतर भाषिक विकिपीडिया आपल्या पुढे जातील. तेव्हा वरील विभागातील लेखात '''आपल्याला जमेल तसे''' आणि '''जमेल तेव्हा''' किमान एक दोन परिच्छेदाची भर घातली तर हे संकट काहीसे दूर होईल असे मला वाटते. कृपया यावर आपापली मते व्यक्त करावीत ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५५, १३ जुलै २०२२ (IST) :मला वाटते काही काळ नवीन लेख तयार करण्याऐवजी आहेत त्या लेखांचा दर्जा सुधरवण्यावर भर द्यायला हवा. प्रसिद्धीमाध्यमात (वृत्तपत्रांत किंवा तत्सम) सध्या मराठी विकिपीडियाबद्दल काय मत आहे याची मला कल्पना नाही, पण माझ्या मित्रपरिवारामध्ये मराठी विकिपीडियाची प्रतिमा/इमेज तेवढी चांगली नाही (मी फक्त लेखांबद्दल बोलतोय). जर सर्वसाधारण वाचकांचीसुद्धा हीच भावना असेल तर वाचक परत येण्याची शक्यता कमी आहे. जर लेख चांगल्या स्थितीत असतील तर वाचक संख्या, व त्या योगाने संपादक वाढण्याची शक्यता आहे. हे माझे वैयक्तिक मत आहे. ह्या कारणामुळे मी ख्रिश्चन नाही तरी "बायबल" लेख सुधरवण्याचा प्रयत्न करत आहे. सध्या त्या लेखात भरपूर नकल-डकव व वैयक्तिक विचार आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:५४, १३ जुलै २०२२ (IST) ::आपण या समस्येकडे लक्ष वेधले याचा आनंद आहे, मी विद्यमान लेखांमध्ये नक्कीच योगदान देईन कारण आपला मुख्य उद्देश विकिपीडियावर दर्जेदार सामग्रीसह (अधिक माहिती) लेखांची संख्या वाढवणे आहे. [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १८:५५, १३ जुलै २०२२ (IST) :::कल्पना चांगली आहे. मीसुद्धा नवीन लेख तयार करणे याबरोबर जुने लेख दुरुस्त करणे, सुधारणे या गोष्टींवर भर देण्याचा प्रयत्न करीन. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५१, १३ जुलै २०२२ (IST) ::::मला असे वाटते की, मराठी वाचकांना धरुन लेख बनवले गेले पाहिजेत, कारण मी पाहतोय की बरेच लेख हे मराठी वाचकांच्या परिघाबाहेर आहेत, महाराष्ट्राविषयीचे लेख (व्यक्ती, स्थान, ऐतिहासिक लेख) सुद्धा फार अपुर्ण आहेत, त्यांचा दर्जा सुधारायला हवा, मी ही त्यामुळे हल्ली नवीन लेख खूप कमी बनवत आहे, त्यापेक्षा मी जास्त वाचक संख्या असलेले लेख सुधारण्याचा प्रयत्न करत आहे. आणि जर लेख वारंवार अपडेट होत राहिला तर तो गुगल शोधांमध्येही वरच्या स्थानी येतो. [[सदस्य:Omega45|Omega45]] ([[सदस्य चर्चा:Omega45|चर्चा]]) २३:०६, १३ जुलै २०२२ (IST) :::::चर्चेचा विषय पाहून अतिशय आनंद झाला. खरोखरच जे लेख वाढवणे शक्य त्यांना जरुर वाढवायला हवे. या विषयावर मी आधीही काम केले आहे, आणि [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] व [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]] अंतर्गत येणारे अनेक लेख मी विस्तृत केलेले आहेत. नंतरच्या काळात हे काम मागे पडले. किमान ५००० लेख या दोन श्रेणींत येत असतील. पण सर्वांच्या सहकार्याने शक्य तेवढे लेख सुधारले जातील आणि विस्तारले जातील, यात शंका नाही. सदस्यांनी आपल्या आवडीचे आणि आपल्याला ज्ञात असणारे छोटे व रिकामे लेख समृद्ध करायला हवे. मी सुद्धा नक्कीच योगदान देईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ००:११, १४ जुलै २०२२ (IST) :१००% सहमत. :''मला वाटते काही काळ नवीन लेख तयार करण्याऐवजी आहेत त्या लेखांचा दर्जा सुधरवण्यावर भर द्यायला हवा.'' :मी गेले काही महिने यावर अधिकाधिक वेळ दिला आहे. यासाठी दोन प्रकारे प्रयत्न करता येतील ::१. [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] येथील पानांमध्ये भर घालणे. ::२. [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]] या वर्गातील लेखांमध्ये भर घालणे :हे करताना जे लेख वाचविता येण्यासारखे नसतील ते घालविणे. परंतु यासाठी काळजी घेणे आवश्यक आहे. सरसकट लेख काढण्यापेक्षा ज्या लेखांना पुढे भविष्य नाही (उदा. - लेखक मिळणार नाहीत, वाचक मिळणार नाहीत असे किंवा असंबद्ध विषयांवरील लेख) असे लेख काढावेत. सदस्य पाने, चर्चा पाने यांचे पुनरावलोकन करण्यात व काढण्यात सध्या वेळ घालवू नये. :याशिवाय जे लेख मशीन ट्रान्सलेशन वापरुन तयार केले गेले आहेत त्यांत व्याकरण व शुद्धलेखनाच्या अनेक चुका आहेत. हे लेख सुधारणेही गरजेचे आहे. यासाठी {{t|मट्रा}} साचा असलेले लेख पहावेत. :हे सगळे करीत असताना संतोष गोरे यांनी म्हणल्याप्रमाणे घटत्या लेखसंख्येकडे दुर्लक्ष करुन चालणार नाही, तरी मला वाटते ८५,००० च्या आसपास लेखसंख्या सध्या कायम राखून पुढील काही आठवडे दर्जा सुधारण्याकडे लक्ष द्यावे व त्यानंतर १,००,००० लेखसंख्येकडे एल्गार करावा! :तुम्हा सर्व (आणि इतरही!) मंडळीनी याकडे लक्ष घालून मराठी विकिपीडियाचा दर्जा व आवाका वाढविण्यास पुढाकार घेतल्याबद्दल अनेकदा धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२५, १४ जुलै २०२२ (IST) :: Omega45 ह्यांचे म्हणणे अगदी बरोबर आहे. सध्या "विशेष:छोटी पाने" मध्ये असणारे बहुतांश लेख हे अमराठी विषयांसंदर्भात आहेत. अशा लेखांचे विस्तारीकरण सुद्धा अवघड आहे. मीपण ह्याच मताचा आहे कि सध्या आपण मराठी/महाराष्ट्राविषयी लेखांना किंवा अशा लेखांना प्राधान्य द्यायला पाहिजे कि ज्यामध्ये सर्वसाधारण मराठी वाचकाला रस असावा. सध्या मी {{tl|भौतिकशास्त्र}} मधील लेखांचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न करतोय, पण विकिपीडियासाठी म्हणावा तेवढा वेळ मिळत नाहीये. :: काही वर्षांपूर्वी मराठी विकिपीडियावर मासिक सुरु झाले होते, पण ते नंतर बंद पडले. इंग्रजी विकिपीडिया वर एक उपक्रम/विकिप्रोजेक्ट आहे, त्यामध्ये ते एका आठवड्यात कोणता लेख सुधरवायचा हे ठरवतात. त्या धर्तीवर आपण जर प्रत्येक महिन्याला कोणत्या लेखांना प्रधान्य द्यायचं हे ठरवून त्या लेखांवर काम केलं तर? उदाहरण द्यायचं झालं तर मे महिन्यात महिन्यात महाराष्ट्राचा इतिहास, महाराष्ट्राचं राजकारण, भूगोल इत्यादी विषयांवर काम करता येईल. ऑगस्ट महिन्यात भारताचा इतिहास, तर ऑक्टोबर महिन्यात दिवाळी व महाराष्ट्रातील सर्व सणांवर काम करता येईल. थोडक्यात सांगायचे तर, प्रत्येक महिन्यात काही व्यापक विषय ठरवून त्यावर काम केले तर एकमेकांच्या मदतीने सहजपणे जास्त काम होईल, व नवीन लेखसुद्धा तयार होतील. येणाऱ्या महिन्यात कोणत्या विषयावर काम करायचं आहे हे प्रत्येक शेवटच्या आठवड्यात ठरवता येईल, व नंतर इच्छुक मंडळींना नियतकालिकामार्फत ते कळवता येईल. साहजिकच, कोणत्या लेखावर काम करावे व करू नये याला कोणी बांधील नाही. ज्याला जे काम करायचे आहे ते करता येते. पण जर भरपूर संपादकांचा ओघ/लक्ष काही ठराविक लेखांकडे असेल तर आपोआपच भरीव संपादने होतील. तुम्हा सर्वांचा काय विचार आहे? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:५७, १४ जुलै २०२२ (IST) :''काही वर्षांपूर्वी मराठी विकिपीडियावर मासिक सुरु झाले होते'' :आपण हे मासिक सदर या नावाखाली करतो. गेले अनेक महिने मुखपृष्ठावर लावण्यासारखा लेख झालेला नाही. [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ_सदर_लेख_नामनिर्देशन|उमेदवार लेख येथे]] आहेत. त्यांत सुधारणा केल्यास, किंवा नवीन लेख उमेदवार करुन त्यांत भर घातल्यास हे पुढे चालविता येईल. :''त्यामध्ये ते एका आठवड्यात कोणता लेख सुधरवायचा'' :[[विकिपीडिया:प्रकल्प बावन्नकशी २०१०|हा ही उपक्रम]] आपण राबविला. प्रत्येक आठवड्याला एक प्रमाणे वर्षाला ५२ लेख सुधारण्याचा हा प्रयत्न होता. :याशिवाय [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख|उदयोन्मुख लेख]] हे सदर सुद्धा पुढे चालविल्यास लेख सुधारण्यास (आणि मुखपृष्ठ ताजे राहण्यास) मदत होईल. वस्तुतः सध्या अनेक लेख या वर्गात मोडतात. त्यांपैकी एक [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख नामनिर्देशन|या पानावर]] निवडावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०४, १५ जुलै २०२२ (IST) ------ :{{साद|संतोष गोरे}} उद्या या चर्चेला १ वर्ष पूर्ण होईल, परंतु या वर्षभरात जवळपास ८०००+ लेखांची भर पडली आणि मराठी विकिपीडियाची आशयघनता जी मागच्या वर्षी ४० होती, ती आज ३७ पर्यंत खाली आली आहे. नवनवीन लेखांच्या निर्मितीबरोबर आशयघनतेकडे जरा दुर्लक्षच झाले आहे, तर [[:वर्ग:रिकामी पाने]] यात जे खरोखरच दीर्घकाळ रिकामे, अनावश्यक अथवा असंबद्ध लेख आहेत ते वगळावेत, तसेच ज्याला जसे जमेल तसे उर्वरित लेख वृद्धिंगत करण्यास हातभार लावावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:५६, १२ जुलै २०२३ (IST) ::आशय घनता कमी होत चाललीय हे मला पूर्वीच लक्षात आले होते. मागील वर्षीच्या तुलनेत यावर्षी आशय घनता कमी झाली आहे, याचा अर्थ, मराठी विपी वर उपलब्ध असलेला मजकूर कमी होत आहे. याला अनेक कारणे आहेत, जसे की पूर्वीचे लेख उडवणे, सदस्य पान, सदस्य चर्चा पान तसेच लेखाचे चर्चा पान व इतर ठिकाणचा मजकूर उडवणे. लक्षात घ्यावे की केवळ आक्षेपार्ह भाषेतील मजकूर तसेच विपी च्या नियमा विरुद्ध चे लिखाण/चर्चा उडवणे अपेक्षित आहे. अनावश्यक चर्चा/जुनी चर्चा किंवा वादविवाद असले तरी त्याला अकारण उडवू नये असे मला वाटते. याच सोबत एखाद्या सदस्याने जर काही लिखाण केले तर ते सरळ उडवू नये. यामुळे अनेक जण संपादने करणे टाळतात. यामुळे नवीन सदस्य वाढत नाहीत, नवीन लेख वाढत नाहीत तसेच उपलब्ध लेखांची दुरुस्ती करण्याचे प्रमाण देखील कमी होते. लक्षात घ्यावे की, विकिपीडिया नवीन लेखकांना प्रोत्साहन देत असते. आपल्याला याबाबत @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] योग्य ते मार्गदर्शन करतील असे अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:४७, १३ जुलै २०२३ (IST) :मराठी विकिपीडियावर (किंबहुना सगळ्याच छोट्या विकिप्रकल्पांवर) लेखसंख्या आणि आशयघनता यांच्या नैसर्गिक ताण असतो. एकीकडे लक्ष केंद्रित केले तर दुसरे कमी होते हे गेल्या अनेक वर्षांच्या अनुभवावरुन दिसते. :यावर प्रस्तुत चर्चेच्या आधीही अनेकवेळा चर्चा झालेली आहे. :छोटे लेख उडवणे हा यावरील उपाय नाही. अशा लेखांचे अनेक उपयोग आहेत. ::असे लेख दिसल्यावर भविष्यातील (दोन दिवस, दोन महिने, दोन वर्षे...) लेखक यातून स्फुर्ती घेउन ते वाढवितात. यासाठी त्यांना पहिल्यापासूनची मांडणी करावी लागत नाही ::लेख छोटे जरी असले तरी त्यावरील किमान मांडणी -- साचे, वर्गवारी, प्रस्तावना असल्यास त्या लेखासच नव्हे तर त्याच्या आसपासच्या विषयालाही ''स्ट्रक्चर'' आपोआप मिळते, उदा. एखाद्याला एखाद्या विमानाबद्दल लिहावेसे वाटल्यास त्यात कोणते साचे वापरावे, वर्गवारी कशी करावी याचे उदाहरण समोरच असल्याने त्यांचा विरस होत नाही. ::लेखसंख्या वाढल्याने विकिपीडियाला ''वजन'' येते. ५,००० लेखांचा विकिपीडिया (यांत ४,५०० उत्तम आणि ५०० कमी दर्जाचे, आणि बहुधा शिळे झालेले) आणि २०,००० लेखांचा विकिपीडिया (३,००० उत्तम आणि १७,००० कमी दर्जाचे लेख) यांची लेखकाच्या दृष्टीने तुलना करायची झाल्यास दुसरा प्रकार अधिक भावतो यास दोन (तरी) कारणे आहेत -- :::अशा विकिपीडियावर योगदान करण्यास संधी आहे असे वाटते :::असे योगदान करण्यासाठी प्रकांडपंडित असणे आवश्यक नाही हे सुद्धा लक्षात येते :आशयघनतेवर अधिकाधिक लक्ष दिल्याने विकिपीडियाची ''क्रेडिबिलिटी'' नक्कीच वाढते. असे विकिपीडिया वाचकांना अधिक भावतात परंतु नवीन लेखक येथे काम करण्यास कचरतात. :तरी ''विकिपीडिया हा लेखकांसाठी का वाचकांसाठी'' असा हा प्रश्न मग पडतो. :यावर बरोबर आणि चूक असे कोणतेच उत्तर नाही. विकिपीडिया हा वाचकांसाठी आणि लेखकांसाठी असायला पाहिजे. :नुसतेच लेखकांसाठी हवे असल्यास अनुदिनी/ब्लॉग, इ. योग्य आहे. नुसतेच वाचकांसाठी हवे असल्यास विश्वकोश किंवा तत्सम साधने उपयोगी आहेत. :विकिपीडिया हा सतत वाढत विकसित होणारा कोश आहे. याला पूर्णत्व कधीच येणार नाही. असे असता उत्तम लेख आणि छोटे/अपुरे लेख दोन्ही प्रकारांना येथे स्थान आहे. :आता येथे नमूद करतो की अपुरे लेख ठेवणे आवश्यक आहे. चुकीचे, खोडसाळ, भडकिवणारे लेख येथे मुळीच असू नयेत. :एकूण विचार केल्यास विकिपीडियाने ८,००० लेख वाढवितानाही आशयघनता ~४० पासून ~३७ पर्यंत कायम राखली आहे हे आपणा सर्वांसाठी कौतुकाचीच गोष्ट आहे. इतर विकिपीडियांच्या सांख्यिकीवर नजर घातली असता लक्षात येते की -- ::लेखसंख्येत :मराठी विकिपीडिया ७३व्या स्थानावर आहे. ::१०,०००-आशय घनतेत मराठी विकिपीडिया २२व्या स्थानावर आहे ::मराठी विकिपीडियापेक्षा जास्त लेख असणाऱ्या ७२ विकिपीडियांपैकी ३६ विकिपीडियांची आशयघनता मराठी विकिपीडियापेक्षा कमी आहे. यांपैकी १०ची आशयघनता १०पेक्षा कमी आहे. :हे विचारात घेतल्यास मराठी विकिपीडियाची आशयघनता टाकाऊ नाही हे नक्की. अर्थात लिखाणातील आशय वाढविण्यासाठी प्रयत्न चालू ठेवले पाहिजेच! :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४२, १३ जुलै २०२३ (IST) ::{{साद|Khirid Harshad}} नुकतेच तुम्ही [[विष्णु सहस्रनाम]] वरील एक संपादन उल्टविले होते. ते मी परत आणले. यामागे दोन मुख्य कारणे आहेत. कृपया केवळ अशुद्ध लेखन किंवा छोटा मोठा कॉपी पेस्ट मजकूर असल्यास त्याला उलटवण्या ऐवजी त्यात थोडी बहुत दुरुस्ती करावी. काही बहुत अशुद्ध लेखन असल्यास तसेच राहुद्यावे, जेणे करून नवीन सदस्य यात दुरुस्ती करतील आणि प्रोत्साहित होतील. जर आपण चुकीची संपादने म्हणून हर छोट्या मोठ्या संपादनास दृतमाघार चा वापर केला तर ते सदस्य नाराज होतील किंवा विकिपीडियावर संपादने करणे अवघडच आहे, ते आपल्याला जमत नाही अशा भावनेने दूर जातील. सबब दृतमाघार थोडे कमी प्रमाणात वापरावे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:२८, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == सुचालन साचे == नमस्कार, नियमित वापरातील काही सुचालन साचे, जसे की {{t|पान काढा}}, {{t|बदल}}, {{t|उल्लेखनीयता}} हे व इतर काही साचे, जे लावल्यावर त्यातील मोठा मजकूर सदरील पानावर प्रदर्शित होतो आणि त्या पानाचे विद्रुपीकरण होते असे मला वाटते. यात निश्चितच बदल करणे आवश्यक आहे. हिंदी व इंग्रजी विकिपीडियावर संबंधित साचे collapsible आहेत, म्हणजे त्यात फक्त मोजक्याच ओळी प्रदर्शित होतात. पुढे learn more वर टिचकी दिली की अतिरिक्त माहिती वाचकांना दिसून येते. मराठी विकीवरील एक उदाहरण म्हणजे, {{t|संदर्भ कमी}} हा साचा होय. हा साचा जोडला असता वरीलप्रमाणेच छोटा मजकूर दिसून येतो आणि learn more वर टिचकी दिली असता पुढील माहिती प्रदर्शित होते. यामुळे संबंधित पानाचे विद्रुपीकरण होणे थांबेल असे मला वाटते. कृपया असा बदल आपण करावा का?-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:१३, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::मी संतोष गोरे यांच्या मताशी सहमत आहे. विकिपीडिया लेखांमध्ये केवळ माहिती दर्जेदार असून चालत नाही तर तिची मांडणी सुद्धा सुंदर असावी लागते. विकिपीडिया लेखांमध्ये बरेच साचे मोठा मजकूर दाखवत असल्याने लेखांचे विद्रुपीकरण होते हे निश्चित. {{t|बदल}} आणि {{t|उल्लेखनीयता}} या साच्यांचा अनावश्यक वापर टाळण्यासाठी मी {{t|संदर्भ कमी}} हा साचा केला होता. {{ping|Tiven2240}} कृपया, संतोष गोरे म्हणत आहेत तसा बदल करण्यास आपण पुढाकार घ्यायला हवा. शिवाय यावर इतर सदस्यांची मते जाणून घेणेही आवश्यक आहे. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:०२, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) :::{{tl|लेख उल्लेखनीयता}} यावर सद्या चाचणी सुरू केली आहे. पुढे चाचणी करण्यास आवश्यक अधिकार विनंती केली आहे. अधिकार भेटल्यास पुढे चाचणीकरता येईल --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २१:१९, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::{{साद|Tiven2240|label=टायविन}}, नमस्कार, आपण केलेल्या प्रयत्नांमुळे अनेक साच्यात चांगले बदल दिसून येत आहेत. माझ्या मते आपण अंदाजे चार वर्षांपूर्वी देखील यावर काम केले होते. आपले प्रयत्न आज चांगले कामी आले आहेत. परंतु यातून {{t|संदर्भहीन लेख}}, {{t|उल्लेखनीयता}}, {{t|मट्रा अनुवादित}} हे साचे सुटलेले दिसत आहेत. कृपया यात देखील बदल करावा.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:२३, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::धन्यवाद, हे तिन्ही साचेचे आधुनिकीकरण झालेले आहे. अधिक सापडल्यास माहिती द्यावी. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:३२, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == आंध्र प्रदेश लेखातील खोडसाळ बदल == {{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240|label=टायविन}}, गेले काही महिन्यांपासून [[सदस्य:Azifast Andhra]] हे [[आंध्र प्रदेश]] व त्यासंबंधित लेखात चुकीचे बदल करत होते. यात मुख्यत्वे आंध्र प्रदेशच्या राजधानीचे नाव बदलणे आणि तेही तेलुगू वगळता इतर सर्व भाषेतील विकिपीडयावर हा पराक्रम चालू होता. सध्या हे सदस्य वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित आहेत. परंतु काल पासून हेच [[सदस्य:Golden India]] नावाने मराठी सह इतर भाषेत परत तेच कार्य करत आहेत. हे कळसूत्री बाहुले गृहीत धरून कृपया याची आपण दाखल घ्यावी ही विनंती.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:३४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{झाले}} हा नवीन खाते {{साद|Usernamekiran}} द्वारे प्रतिबंधित केले आहे. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:४४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :: धन्यवाद [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], परंतु हा सदस्य वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित व्हावा असे मला अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:३०, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} vaishwik pataliwar pratibandh karnyasathi bhakkam purave pahije. Aaj sandhyakali baghto. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} संपर्क करण्यापूर्वीच ते खाते वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित झाले होते (बदलांचा आढावा: Lock evasion: Azifast Andhra). —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:३६, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::::[[सदस्य:Jai Visakhapatnam Guntur Kurnool]] हे [[अमरावती (आंध्र प्रदेश)]] वगळून विशाखापट्टणम, गुंटूर तसेच कुर्नुल चे नाव आंध्रप्रदेश ची राजधानी म्हणून जोडत आहे. असली संपादने Azifast Andhra या सदस्याने यापूर्वी केलेली आहेत. सबब, हे Azifast Andhra चे कळसूत्री बाहुले असल्याचे दिसते. म्हणून मराठी विपिवर आज रोजी कायम प्रतिबंधित केले आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१८, १ डिसेंबर २०२२ (IST) ==दोन प्रकारे लिहिले जाणारे शब्द== [[दोन प्रकारे लिहिले जाणारे शब्द]] या लेखात जे शब्द दिले आहेत त्यांना काही आधार आहे की आम्ही संदेश हिवाळे यांच्या परवानगीने असे शब्द वापरायला सुरुवात करायची? की स्रोत म्हणून विकीचे नाव पुढे करायचे? उदाहरणार्थ या यादीत इत्यादी हा शब्द 'इत्यादि' असा लिहिला तरी चालेल असे म्हटले आहे. पण राज्य शासनाच्या १९७२ च्या १८ नियमातील [[शुद्धलेखनाचे_नियम#नियम_१७]] सतराव्या नियमाप्रमाणे 'इत्यादी' व 'ही' हे शब्द दीर्घांन्त लिहावेत असे स्पष्ट निर्देश आहेत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:४३, २१ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :लेखात दिलेल्या शब्दांना काही आधार आहे कि नाही माहित नाही. पण महाराष्ट्र सरकारने जे नियम प्रस्थापित केले आहेत, आपण त्यांचेच पालन केले पाहिजे. ह्याला दोन कारणे आहेत, एक म्हणजे विकिपीडिया विश्वसनीय संदर्भात/स्रोतात जी माहिती आहे त्यानुसार लेख तयार करते. विकिपीडिया स्रोत नाही. दुसरे म्हणजे आपण (महाराष्ट्र शासनाच्या) केंद्रीकृत - व्याकरणाच्या दृष्टीने परिपूर्ण रचनेपासून भरकटलो तर प्रत्येकजण "आमचीच मराठी योग्य" असे म्हणेल. (उदा. "काय करायला?": "काय करतोयस", "काय करून रायलास", "काय करलाव"...) थोडक्यात, आपण महाराष्ट्र सरकारच्या नियमांचे पालन केले पाहिजे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:५३, २२ ऑक्टोबर २०२२ (IST) : प्रचालकपदाचे नामांकन जाहीर केल्यानंतर संदेश हिवाळे यांनी तयार केलेले हे पान म्हणजे बेजबाबदारपणाचा उत्तम नमुना आहे. त्या पदाची सूत्रे हाती घेण्यापूर्वीच त्यांनी विकीच्या आणि भाषेच्या नियमांना त्यांची जागा दाखवून दिली आहे. हा मुद्दा महत्त्वाचा ठरत नाही तोवर त्याकडे "विरोधकांची कोल्हेकुई” असे म्हणून दुर्लक्ष केले जाईल. मुद्दा अडचणीचा ठरला तर संदेश साहेब "असे काही नियम असतात हे माहीत नव्हते” असे म्हणणार आणि विकीचे पदाधिकारी "आम्ही ही चर्चा वाचलीच नाही. अन्यथा कारवाई केली असती.” असे म्हणणार! मांजर डोळे मिटून दूध पीत असते. पण सर्व जग बघत असते. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:४८, २३ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::{{साद|Sandesh9822|label=संदेश हिवाळे}}, कृपया येथे आपले उत्तर अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:४८, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :Sandesh9822 उत्तर देतीलच परंतु हा लेख प्रथमदर्शनीच अविश्वकोशीय असल्यामुळे तो वगळला आहे. ही माहिती धूळपाटी, सदस्यपान किंवा व्याकरणाबद्द्लच्या योग्य त्या लेखात (हवी असल्यास) घालावी. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३९, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) मी बनवलेल्या लेखाबद्दल येथे चर्चा सुरू असल्याचे पाहून जरासे आश्चर्य वाटले. संतोष गोरे यांनी जर मला साद दिली नसती तर कदाचित ही चर्चा माझ्या नजरेत लवकर आली नसती. {{साद|Shantanuo}} आणि {{साद|usernamekiran}} आपण दोघेही मराठी भाषेचे उत्तम जाणकार आहात, याबद्दल माझ्या मनात शंका नाही. तुम्ही उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांबद्दल माझी हरकत असण्याचे कारण नाही, मात्र ही चर्चा थेट चावडीवर सुरू केल्यामुळे माझ्या मनात काही प्रश्न निर्माण झाले आहे. *जर सदर लेखाबद्दल, त्यातील मजकुराबद्दल तुम्हाला काही शंका होत्या तर तुम्ही लेखामध्ये वेगवेगळे सुचालन साचे लावू शकत होतात. *जर तुम्हाला लेख उल्लेखनीय वाटला नसेल तर तुम्ही सदर लेखाच्या चर्चा पानावर तसे नोंदवू शकत होतात, अगर उल्लेखनीयता साचा जोडू शकत होतात. *जर तुम्हाला लेखातील मजकूर अयोग्य वाटला होता, तर तुम्ही याविषयी एकदातरी लेख निर्माणकाशी चर्चा करायला हवी होती. *सर्वात महत्त्वाचे हे की तुम्ही येथे एका विशिष्ट लेखाबद्दल चर्चा करत असताना, त्यावर मत-मतांतरे मांडत असतानाच त्या लेखाच्या निर्मात्याला सुद्धा साद द्यायला हवी होती, म्हणजे तुमच्या शंकेचे निरसन झाले असते. मात्र तुम्ही हेही टाळले. *विकिपीडिया हा विश्वसनीय संदर्भ/स्रोत नाही हे विकिपीडिया मान्य करतो. त्यामुळे एखाद्या लेखात चूक आढळल्यास त्यामध्ये सुधारणा करण्यास आपण सदैव प्रयत्नशील असले पाहिजे. विकिपीडियामध्ये पूर्णसत्य असे काही नसते. आवश्यक त्या लेखांमध्ये आवश्यक ती माहिती वाढवावी, सुधारावी, बदलावी, वा काढावी लागते. सदर लेख सुद्धा याच मार्गांतून जायला हवा, असे मला वाटते. मी दिवाळीनिमित्त शहरातून गावाकडे आलोय, त्यामुळे तुम्ही उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांना परत शहरामध्ये गेल्यानंतरच उत्तर देऊ शकेल. तूर्तास कृपया धीर धरावा. धन्यवाद. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:३१, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == वर्ग, साचा काढण्यासंदर्भात निवेदन == नमस्कार, मी काही विकी पानामध्ये { [[व्यापार चक्र]], [[स्त्रीवाद]], [[पोवाडा]], [[बखर]], [[तमाशा]], [[स्थानिक स्वराज्य संस्था]] } संदर्भ सहित सुधारणा केलेलं आहे. त्याच्यामध्ये वर्ग, साचा चे जे टॅग आहेत ते तुम्ही तपासून काढू शकता. [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]])[[User:AShiv1212|AShiv1212]] ([[User talk:AShiv1212|talk]]) ८:३३, २३ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{साद|AShiv1212}} आपल्या अनमोल संपादनांसाठी धन्यवाद, लवकरच लेख तपासून साचे काढणे/बदलणे करूया.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५२, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::[[व्यापार चक्र]] लेखातील साचा काढला आहे. ::धन्यवाद. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०१, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == पान == {{साद|saudagar abhishek}} नुकतंच काही दिवसापूर्वी [[बखर]] पान मध्ये सुधारणा करून संदर्भ जोडलेले होते. त्याच्यामध्ये समाविष्ट असणाऱ्या काही बखरांची लिस्ट ची नवीन पान तयार करण्यात आलेले आहेत. त्या सर्व पानांमध्ये संदर्भ आणि माहितीची कमतरता आहे. मला वाटतं तुम्हाला जी माहिती आणि संदर्भ आहेत तेच पान तुम्ही तयार करावे. फक्त पान तयार करतच पुढे नका जाऊ त्याच्यामध्ये पूर्ण संदर्भ आणि माहिती जोडण्याचा प्रयत्न करा. [[चिटणीसाची बखर]], [[९१ कलमी बखर]], [[चित्रगुप्ताची बखर]], [[शिव दिग्विजय]] ~ [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १८:४८, १ नोव्हेंबर २०२२ (IST) == अकार्यरत सांगकामे == {{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240}}, {{साद|Usernamekiran}}, {{साद|संतोष गोरे}}, {{साद|Sandesh9822}} सहज सांगकाम्यांची यादी पाहिली असता असे लक्षात आले की मराठी विकिपीडियावर सध्या ७७ सांगकामे असून त्यातील फक्त [[सदस्य:EmausBot|EmausBot]], [[सदस्य:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]], [[सदस्य:KiranBOT|KiranBOT]], [[सदस्य:KiranBOT II|KiranBOT II]], [[सदस्य:Sanjeev bot|Sanjeev bot]], [[सदस्य:Xqbot|Xqbot]] आणि [[सदस्य:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] हे ७ सांगकामे कार्यरत आहेत, तसेच याव्यतिरिक्त [[सदस्य:JJMC89 bot|JJMC89 bot]], [[सदस्य:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] कार्यरत असून त्यांच्याकडे फक्त "सांगकाम्या"चे पद नाहीये. याआधी काही अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढून टाकले आहे, मग उर्वरित ६८ अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद प्रचालकांनी काढावे की नाही? त्यातील काही सांगकामे वैश्विक प्रतिबंधित आहेत, काहींनी मराठी विकिपीडियावर संपादनेच केली नाहीत, तर काहींचे विकिडेटा आल्यानंतर काम संपुष्टात आले. माझे असे मत आहे की ज्या कार्यरत सांगकाम्याकडे पद नाही त्यांना ते द्यावे व अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढावे. मराठी विकिपीडियाच्या आवश्यकतेनुसार आणखी काही इंग्लिश विकिपीडियावरील [[सदस्य:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांसारखे सांगकामे येथे आल्यास उत्तम होईल. कृपया आपली मते मांडावी, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:२९, ५ डिसेंबर २०२२ (IST) : मराठी विकिपीडियावर अजून २ सांगकामे यायला हवेत असे मला वाटते. एक सांगकाम्या, जो नवीन तयार झालेली पाने विकिडाटा कलमांशी जोडेल आणि दुसरा सांगकाम्या, जो मराठी विकिपीडियावर असलेल्या लेखांमधील लिंट त्रुट्या, संदर्भ त्रुटी दुरुस्त करेल. हे दोन सांगकामे इंग्लिश विकिपीडियावर आहेत तर ते येथे आलेत बरं होईल. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:४२, ३० डिसेंबर २०२२ (IST) :: {{साद|अभय नातू}}, {{साद|संतोष गोरे}} कृपया याकडे लक्ष द्यावे आणि आपले मत मांडावे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०८:४९, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :::{{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240}} तसेच {{साद|Usernamekiran}} यांचा Bot बद्दल जरा जास्त अचूक अभ्यास आहे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:४७, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == भारतीय स्वातंत्र्यदीन विशेष लेख संपादन करणे == नमस्कार ! [[:वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] या वर्गात भारतीय स्वातंत्र्य याविषयी विविध वर्ग आणि लेख उपलब्ध आहेत. १५ ऑगस्ट निमित्ताने यावर सर्व संपादक सदस्यांनी जरूर काही लेखन करावे असे आवाहन. <nowiki>धन्यवाद!~~~</nowiki> [[सदस्य:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] ([[सदस्य चर्चा:आर्या जोशी|चर्चा]]) १८:४९, १० ऑगस्ट २०२३ (IST) == Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024 - Scholarships == ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' <br> [[metawiki:3rd_Wikimedia_Technology_Summit_(WTS_2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024]] is focused on using technology to enhance inclusivity across Wikipedia and its associated projects. We aim to explore strategies for engaging underrepresented communities and languages while also strengthening the technical foundation. By fostering collaboration between developers, users, and researchers, we can unite our efforts to create, innovate, and advance the technology that drives open knowledge. <br> We invite community members residing in India who are interested in attending WTS 2024 in person to apply for scholarships by July 10, 2024. The summit will be held at IIIT Hyderabad, India, in October 2024. <br> To apply, please fill out the application form by clicking [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoO22CuLXrNzL10rJ2guQsxuVtgJAP82EUYuZyBI46nPAHWw/viewform this link]]. <br> On behalf of the WTS 2024 Scholarship Committee : [[सदस्य:Kasyap|Kasyap]] ([[सदस्य चर्चा:Kasyap|चर्चा]]) १३:५३, ११ जून २०२४ (IST) == विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२४ == @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], नमस्कार, जसे की आपल्याला माहीत आहे, प्रकल्प ''विकिपीडिया आशियाई महिना २०२४'' ची सुरुवात होणार आहे. त्यासाठी आपण पुढाकार घेऊन पूर्व तयारी करावी अशी अपेक्षा आहे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:५९, २० ऑक्टोबर २०२४ (IST) ::होय, नक्कीच.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:४०, २० ऑक्टोबर २०२४ (IST) :::https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Call_for_ideas_of_WAMUG_Steering_Committee अधिक माहिती मिळविण्यासाठी कृपया या बैठकीत सामील व्हा. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:३८, २१ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Announcing Wikifile-transfer v2, and second community call == Dear Wikimedia Community, We are excited to announce the release of Wikifile-transfer v2, an enhanced tool to streamline media transfers across Wikimedia projects. Wikifile-transfer supports users in moving non-free images across wiki projects. This tool is helpful for contributors managing media across multiple language wikis. '''You can learn more about it here:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2 '''You can try the new version here:''' https://wikifile-transfer.toolforge.org/#/ We invite you to join our second community call on '''November 10, 2024, at 18:00 IST (6:00 PM)'''. This meeting is an opportunity to discuss the new features, share feedback, and connect with us. Please add your name at https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2#Community_call. Since this is a major new release, some bugs may still exist. We encourage you to report any issues you encounter to help us improve the tool further. We're looking forward to your feedback as we continue refining WikiFile-Transfer to meet the needs of our community. Regards -[[सदस्य:ParasharSarthak|ParasharSarthak]] ([[सदस्य चर्चा:ParasharSarthak|चर्चा]]) == नाव बदल == @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] @[[सदस्य:संतोष गोरे]] Bahrain ह्या देशाचे नाव मराठीमध्ये बहारीन असे असणे अपेक्षित आहे. ह्याबद्दल इतर सदस्यांचे मत काय आहे? जर हा बदल योग्य असेल तर तसा बदल '''साचा:देश माहिती BHR''' ह्या पानावर करणे गरजेचे आहे [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) ११:२६, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) :देशांची नावे (व इतर विशेषनामे) ही मूळ, स्थानिक उच्चारानुसारच असावी. काही वेळा हे शक्य नसल्यास मूळ उच्चाराच्या शक्य तितक्या जवळची असावीत. :या नावाचा मूळ अरबी उच्चार '''बहरैन''' किंवा '''बाहरैन''' असा होतो. त्यानुसार लेखाचे नाव '''बहरैन''' असावे व ''बहारिन'', ''बहारीन'', ''बाहरिन'', इ. इतर उच्चारांची पुनर्निर्देशने असावीत. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:४५, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) ::धन्यवाद अभय [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १४:२२, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Deleting files - फायली हटवित आहे == I have added files from two users to categories: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] Many are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them all. Also files in [[:वर्ग:Files with no license]] have no license. There are only three options: 1) Add a free license (PD-old for example or if uploader is active and respond), 2) Add a non-free rationale/license or 3) Delete the files. Per [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Update_on_files]] I ping [see list below]. मी दोन सदस्यांनी अपलोड केलेल्या संचिकांना खालील वर्गात टाकले आहे: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] बहुतेक संचिका इंटरनेटवरून घेतलेल्या आहेत. त्या वापरात नाहीत, म्हणून मी त्यांना हटवण्याची शिफारस करतो. त्याचप्रमाणे [[:वर्ग:Files with no license]] मधील संचिकांना कोणताही परवाना नाही. अशा संचिकांसाठी फक्त तीन पर्याय आहेत: # मुक्त परवाना जोडणे (उदा. PD-old किंवा अपलोड करणारा सदस्य सक्रिय असेल व प्रतिसाद देत असेल), # अमुक्त परवाना / तर्कसंगत स्पष्टीकरण जोडणे, # संचिका हटवणे. [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Update_on_files]] या चर्चेनुसार मी पुढील सदस्यांना पिंग करतो: [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], [[सदस्य:सुभाष राऊत|सुभाष राऊत]] , [[सदस्य:V.narsikar|V.narsikar]], [[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]], [[सदस्य:Abhijitsathe|Abhijitsathe]], [[सदस्य:संपादन गाळणी|संपादन गाळणी]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:५५, १७ जुलै २०२५ (IST) :{{ping|MGA73}} on it. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०५:१९, १८ जुलै २०२५ (IST) ::{{done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:३०, १८ जुलै २०२५ (IST) :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], [[सदस्य:सुभाष राऊत|सुभाष राऊत]] , [[सदस्य:V.narsikar|V.narsikar]], [[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]], [[सदस्य:Abhijitsathe|Abhijitsathe]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] पुढील वर्गात; [[: वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] काही संचिका आहेत. सदरील संचिका या जर एखाद्या लेख पानात/वापरात नसतील तर त्या हटवाव्या लागतील. आपले काय म्हणणे आहे, आपण या संचिका वापरू शकता का इत्यादी म्हणणे मांडावे. ::::cc @[[सदस्य:MGA73|MGA73]] :::-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:२५, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::मला असे वाटते की ज्या फाइल्स इतर कोणत्याही लेखांमध्ये जोडलेल्या नाहीत, त्यांना त्यांच्या उचित लेखामध्ये जोडायला हवे. उदाहरणार्थ, एखाद्या चित्रपटाची फाईल उपलब्ध आहे, आणि त्या चित्रपटाचा लेखही उपलब्ध आहे, पण ती फाईल त्या लेखामध्ये समाविष्ट नाही. अशावेळी ती फाईल त्या लेखामुळे समाविष्ट करावी. आणि ज्या फाइल्ससाठी लेख उपलब्ध नसतील, किंवा ज्या फाईल अनाथ असतील, त्यांना हटवावे. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:०३, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::::सांगायचे राहून गेले, मी आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शक्य तितक्या संचिका संबंधित लेखात जोडल्या आहेत. आता एक तर संचिकेनुसार नवीन लेख निर्मिती करून त्यानुसार संचिका जोडाव्या लागतील. अथवा अजून काही पर्याय आहे का हे पाहावे लागेल. जसे की, संबंधित निर्मात्याच्या/दिग्दर्शकाच्या लेख पानावर जर चित्रपट सूची असेल तर त्यात जोडणे, वगैरे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:४७, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] आणि @[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आपले मत मांडावे.--[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २०:०४, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] सध्या चित्रपटांचे लेख तयार करीत आहेत. त्यांचे मत जाणून घ्यावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२४, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) {{od}} खालील चित्र वगळावे. त्यांच्या विषयाचे दुसरे चित्र उपलब्ध असुन ते लेखात वापरले आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १२:०५, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! वगळायची अतिरिक्त चित्र |- | [[:चित्र:Sa Sasucha 01.jpeg]] |} == जाहिरातबाजी == @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] आणि @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], नमस्कार, नुकतीच नोंदणी केलेल्या [[सदस्य:SIDDMAX|SIDDMAX सदस्याचे]] [[:en:Special:CentralAuth/SIDDMAX|वैश्विक संपादने]] तपासली असता, यात केवळ बाह्य दुव्यांची जाहिरातबाजी दिसून येत आहे. यावर कायम प्रतिबंधासाठी विनंती केल्यास बरे होईल..-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २२:४१, ६ ऑक्टोबर २०२५ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] सदस्यांना मार्गदर्शन करावे. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:२८, ७ ऑक्टोबर २०२५ (IST) == [[साचा:विक्शनरीविहार]] = [[साचा:विक्शनरीसूचीविहार]] == both of them identical ? [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) ०७:२३, १४ जुलै २०२६ (IST) :identical but not same.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:५२, १४ जुलै २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] thnx. is this edit correct https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A2%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80&diff=prev&oldid=2694129 [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) १८:१२, १४ जुलै २०२६ (IST) 9839ieeyq1shdjs5e4gzolfuhuln1nl 2694260 2694240 2026-07-14T13:31:10Z संतोष गोरे 135680 /* साचा:विक्शनरीविहार = साचा:विक्शनरीसूचीविहार */ Reply 2694260 wikitext text/x-wiki {{सुचालन चावडी}} {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ३|३]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ४|४]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ५|५]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ६|६]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ७|७]] </center> }} == उत्पात == {{साद प्रचालक}}, कृपया हे पहा # [https://mr.wikipedia.org/s/5f95 सिध्दांत घेगडमल ] # [https://mr.wikipedia.org/s/5fk1 सिध्दांत घेगडमल (भारतीय मॉडल)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5fk1 सिद्धांत घेगडमल (भारतीय मॉडल)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5gyo सिद्धांत घेगडमल(Model)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5f9u सिद्धांत घेगडमल] वरील पान Siddhant Ghegadmal आणि SBG Ghegadmal नावाची व्यक्ती परत परत बनवत आहे. कृपया इतिहास तपासावा, सदस्य जास्तच उत्पात माजवत आहे. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) १३:४५, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :{{साद|संतोष गोरे}} :नोंद घेतली. या सदस्याने पुन्हा उत्पात केल्यास पानावर साद द्यावी. धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५७, २१ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :{{साद|अभय नातू}} पुन्हा एकदा निर्मिती झालीय. सदरील व्यक्तीचे दोन अकाउंट मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी विकिपीडियावर प्रतिबंधित आहेत. आता हे तिसरे अकाउंट आहे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) १८:५१, ३० ऑक्टोबर २०२१ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8/2401:4900:190F:D6D0:32A8:8C5B:7705:9EAA हे पहा] सध्या हा सदस्य अंक पत्त्यावरुन पुन्हा पुन्हा संपादने करत आहे. या सदस्याची तूर्तास सापडलेली कळसूत्री बाहुले [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Category:Wikipedia_sockpuppets_of_Siddhant_Ghegadmal येथे] आहेत. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:३०, २१ डिसेंबर २०२२ (IST) ::: [[सदस्य:Checkkar|Checkkar]] नवीन कळसूत्री बाहुले - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:१२, ८ जुलै २०२५ (IST) == राज शून्य एक शून्य दोन == <nowiki>Raj0102 हा सदस्य संतोष गोरे या सदस्याला त्याच्या पोस्ट एडिट न करण्याविषयी धमकीयुक्त भाषा वापरत आहे. पण दुर्दैवाने विकिची पायाभरणीच एकमेकांच्या पोस्ट एडिट करण्याच्या कल्पनेतून झालेली असल्यामुळे अशा धमक्यांचा काहीही फायदा होणारा नाही. ह्या युजरला तात्पुरते ब्लॉक करणे माझ्या मते गरजेचे आहे. </nowiki> [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:४७, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) :[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] आपल्या सावध भूमिकेबद्दल धन्यवाद. विकिपीडियावर असेच सर्वांनी सावध असायला हवे, जेणेकरून कोणत्याही सदस्यास जर कुणी चुकीच्या पद्धतीने त्रास देत असेल तर इतरांनी यात लक्ष घातल्यास सक्रिय सदस्यांची निश्चितच संख्या वाढेल. असो. :मी मुद्दामच त्या सदस्याकडे दुर्लक्ष केले.. आणि त्याचा परिणाम चांगला झाला, तो सदस्य काहीवेळात गप्प बसला. दुर्लक्ष करण्याचे मुख्य कारण म्हणजे, तो निष्क्रिय सदस्य आहे. तो कुठेही संपादने करत नाही. जर सक्रिय असता तर त्याचा उपद्व्याप वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नव्हती. आपण सक्रिय सदस्यांना पहिले सूचना देतो, नाही ऐकले की अजून एक दोन सूचना किंवा ताकीद देणे आवश्यक असते, आणि यानंतर ही जर उपद्व्याप थांबले नाहीत तर मग कारवाईची विनंती करतो. बरोबर ना... -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:३०, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) ::{{साद|Shantanuo}}, ही बाब लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. संबंधित सदस्याला संदेश दिलेला आहे. पुन्हा अशी संपादने आढळल्यास येथे किंवा थेट मला संदेश द्यावा. ::{{साद|संतोष गोरे}}, या खोडसाळपणाकडे दुर्लक्ष करणे हा आपला मोठेपणा आहे परंतु याची नोंद द्यावी म्हणजे सतत असा व्यत्यय आणणाऱ्या कृतींची दखल घेता येईल. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२७, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) == अलीकडील बदल == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}} नमस्कार, सध्या [[सदस्य:Usernamekiran]] आणि [[सदस्य:KiranBOT]] द्वारे मोठ्या प्रमाणावर संपादने होत आहेत. यामुळे 'अलीकडील बदल' या विभागात मोठ्या प्रमाणावर संपादनाची यादी येत आहे. यातून उत्पात आणि चुकीची संपादने करणाऱ्या इतर सदस्यांना शोधणे अवघड होत आहे. यावर काही उपाय करता येईल का कृपया मार्गदर्शन करावे-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:२९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{साद|संतोष गोरे}} :KiranBOT हे सांगकाम्या (Bot) खाते आहे. त्याला बॉटफ्लॅग दिल्यावर त्याचे बदल अलीकडील बदल मध्ये दिसणार नाहीत. परंतु सध्याच तयार झाल्यामुळे हा फ्लॅग अजून देण्यात आलेला नाही. आपण सहसा १४ दिवस थांबतो परंतु या खात्यासाठी अपवाद करता येईल. त्यासाठी सूचना देत [[विकिपीडिया:Bot/विनंत्या#सदस्य:KiranBOT|येथे]] आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:३९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::धन्यवाद -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४७, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::माझ्या मते असा अपवाद न करता १४ दिवस थांबण्याचा नियमच रद्द करावा. बॉट फ्लॅग देण्याचा किंवा काढून घेण्याचा निर्णय प्रचालकांकडून लगेच अमलात यायला हवा. निवडणुका / मतदान वगैरे गोष्टी महत्त्वाच्या असतात, पण कधी? जेव्हा सदस्यसंख्या मोठी असेल तेव्हा. लहान विकींनी त्वरित निर्णय घेणे आवश्यक असते. ज्यांना निर्णय पटणार नाही त्यांना इथे म्हणजे चावडीवर अपील करण्याची सोय आहेच. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:३८, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::लवकरात लवकर botflag मिळावा अशी मीपण विनंती करतो. botflag मिळेपर्यंत मी bot account मधून काम थांबवतो. तोपर्यंत मी माझ्या खात्यातून bot साठी असणारी काही edits करतो. :::इंग्रजी विकिपीडियावर botflag साठी वेगळी प्रक्रिया आहे. त्यामध्ये bot ची सर्वसाधारण कार्यप्रणाली विचारल्या जाते, व bot चालकाला तांत्रिक ज्ञान किती आहे ते बघितल्या जाते. ह्या नंतर ५० ते २०० एडिट्स ची चाचणी होते. ह्या दरम्यान कोणाला काही आक्षेप असेल तर त्यावर चर्चा केल्या जाते. सर्वकाही व्यवस्थित असेल तर ताबडतोब botflag मिळतो. तरीसुद्धा पूर्ण प्रक्रियेस कमीतकमी २ ते ३ दिवसांचा कालावधी लागतो. पण तिथे "waiting period"/थांबण्याचा कालावधी नाही. Shantanuoनी म्हटल्याप्रमाणे नंतर काही अडचण आल्यास चावडीवर आक्षेप/चर्चा करता येतेच. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:१६, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::: अलीकडील बदल या विभागात मोठ्या प्रमाणावर यादी येत आहे ती चेक करणे संपादकांना झेपत नाही म्हणून एखाद्याने आपले काम स्थगित ठेवावे हा विरोधाभास झाला. इंग्रजी विकीवर तर एखाद्या मिनटात शेकडो पाने बदलत असतात. मोठ्या विकीशी तुलना होऊ शकत नाही याची मला कल्पना आहे. पण मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५४, ८ डिसेंबर २०२१ (IST) ::होय, तुमचं म्हणणं काही अंशी बरोबर आहे. पण इंग्रजी विकिपीडियावर १२०+ प्रचालक, २०० च्या जवळपास द्रुत्मघारकार तसेच इतर काही अकाउंट आहेत जे सतत सक्रिय असतात. ::आणि काल मराठी विकिपीडियावर बहुतेक कुणीतरी कुठेतरी कार्यशाळा आयोजित केली असावी, त्यामुळे संपदनांची रांग लागली होती. याकरिता मराठी विकिपीडियावरील सक्रिय सदस्य गाफील राहिले होते. याच बरोबर मराठी विकिपीडियावर कडक नियम नसून सुद्धा उत्पात मानावेत अशी संपादने वाढली होती. त्यामुळे काहीकाळ तरी येथील संपादने काटेकोरपणे तपासणे आवश्यक आहे असे मला वाटते. बाकी १४ दिवसांचा waiting period नसावा हेही तितकेच खरे आहे -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:५९, ८ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{साद|Shantanuo}} :''मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती.'' :?? असे का वाटले? आपले बरेच नियम, संकेत अनेक महिन्या, वर्षांपूर्वी केलेले होते. तेव्हा मराठी विकिपीडिया उदयोन्मुख होता. जरी तो आजही उदयोन्मुख असला तरीही आकार नक्कीच वाढला आहे (४-५ पट!). आपले नियम बदलता येत नाहीत असे मुळीच नाही परंतु त्यावर साधकबाधक चर्चा व्हावी ही अपेक्षा. :तुमच्या वरील संदेशाशी मी सहमत आहे आणि त्यानुसार मी बॉट विनंती पानावर संदेश दिला आहे. तेथे १-२ दिवस थांबण्याचे कारण "'प्रचालक मनमानी करतात'' अशी निरर्थक आवई उठू नये हे. असे पूर्वी अनेकदा झाल्याने ताकही फुंकुन पीत आहे :-) :असो. सध्या KiranBOT खात्यास बॉटफ्लॅग द्यावा व थांबण्याचा नियम काढण्याबद्दल चावडीवर प्रस्ताव घालावा असे सुचवतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:५८, ९ डिसेंबर २०२१ (IST) ==साचा:माहितीचौकट चित्रपट== नमस्कार. प्रचालकांना [[साचा:माहितीचौकट चित्रपट]] मधील <pre style="overflow: auto"> {{ #if:{{{निर्मिती वर्ष|}}} |{{#ifexist: वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट|[[वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील चित्रपट]]}} }} </pre> वरील मथळ्याच्या जागी खालील मथळा टाकण्याची विनंती. <pre style="overflow: auto"> {{ #if:{{{निर्मिती वर्ष|}}} |{{#ifexist: वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट|[[वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट]]}} }} </pre> —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३१, १२ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:०९, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) ::dhanyavaad. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १०:११, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) == एक शंका: न्यूझीलंड की न्यू झीलॅंड? == ('''खालील चर्चा सदस्य चर्चा:Usernamekiran येथून हलवली''') <small>—usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१२, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST)</small> नमस्कार, एक शंका होती, ती तुम्हाला विचारतो आहे. न्यूझीलंड की न्यू झीलॅंड या पैकी कोणता शब्द योग्य आहे? म्हणजे समजा न्यू झीलॅंड असा वापरला तर मग इंग्लंडचे पण इंग्लॅंड व्हायला पाहिजे. आयर्लंडचे आर्यलॅंड असायला पाहिजे. माझ्यामते न्यूझीलंड हा शब्द ठिक वाटतो. उच्चार करताना देखील आपण न्यूझीलंड म्हणतो, न्यू झीलॅंड नाही. आपला अभिप्राय कळवा. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ७ फेब्रुवारी २०२२, ११:३४ :{{ping|Aditya tamhankar}} नमस्कार. New Zealand चे योग्य नाव "न्यू झीलंड" असे आहे. हे मला आधीच माहीत होते, पण त्यादिवशी गडबडीत मला लक्षात नाही आले. न्यू झीलंड चे इंग्रजी भाषेतील अधिकृत नाव "New Zealand" (मध्ये space) असे आहे. इतर उदाहरणे तुम्ही आधीच वर दिलेली आहेत. चूक लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी आत्ता लेख योग्य नावावर हलवतो, व इतर लेखातील नाव उद्या बरोबर करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२८, ७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) कृपया, न्यू झीलॅंड चे न्यू झीलंड हा बदल करण्या अगोदर प्रचालक तसेच चावडीवर बोलून घ्यावे. कारण १०० हून अधिक लेखांचे नाव न्यू झीलॅंड येथे स्थलांतरित केले गेले आहेत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ००:१२, ८ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} प्रतिसाद देण्यास उशीर झाला त्याबद्दल क्षमस्व. तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे त्या पानावर १०० पेक्षा अधिक दुवे जोडलेले होते. पण ते दुवे मी AWB वापरून दुरुस्त केले :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:३२, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Usernamekiran}} एक विनंती आहे, क्रिकेटविषयक जे लेख आहेत त्या लेखांच्या हेडिंग मध्ये पण जिथे न्यू झीलंड असा बदल असेल तो लेख पण न्यू झीलंड असा स्थानांतरित कराल का? उदा. [[न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, १९९२-९३]] हा लेख [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, १९९२-९३]] वर स्थानांतरित करणे आणि इतर असे अनेक लेख जे न्यूझीलंड हा शब्द वापरून बनवले गेलेत. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११ फेब्रुवारी २०२२, १३:१९ {{ping|Khirid Harshad|Aditya tamhankar}} तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे स्थानांतर व बदल करता येतील. पण त्याआधी क्रिकेट व देश संदर्भातील लेखांची वर्गवारी करायला हवी. त्यानंतर लेखांचे स्थानांतर करणे सोपे जाईल. देशांचे वर्ग मी हाताळू शकतो, पण क्रिकेट च्या वर्गांसाठी मला थोडीफार मदत/मार्गदर्शन लागेल. संदर्भासाठी तुम्ही इंग्रजी विकिपीडियावर हि [https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Cricket category] व [[:वर्ग:क्रिकेट]] बघू शकता. आपण सध्या फक्त महत्वाच्या वर्गांपासून सुरुवात करू. जर काही दिवस इथे कोणी आक्षेप/विरोध नाही दर्शवला तर आपण काम सुरु करू. जर कोणाला काही सल्ला द्यायचा असेल, तर द्यावा हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१३, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == Sandbox link == Apologies for writing in English. Please feel free to translate my text. I'm holding a global RFC regarding Sandbox link ([[:en:User:4nn1l2/sandbox|example]]) at Meta: [[metawiki:Requests for comment/Enable sandbox for all Wikipedias|m:Requests for comment/Enable sandbox for all Wikipedias]]. I was told by User:Lucas Werkmeister that Marathi Wikipedia as a large project does not have Sandbox link enabled. * Does Marathi Wikipedia want the Sandbox link enabled? If there is consensus for enabling that on Marathi Wikipedia, I will do that as part of the global settings. But if Marathi Wikipedia does not want that, I can simply omit the Marathi Wikipedia from my proposal. No hard feelings at all :) I have personally not found Sandbox links harmful in any way, shape, or form. Thanks [[सदस्य:4nn1l2|4nn1l2]] ([[सदस्य चर्चा:4nn1l2|चर्चा]]) ०८:३७, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{साद|4nn1}} :Thanks for reaching out. :As a general guideline, w:mr strives to stay in sync with other wikimedia projects and to that end, I would expect that the w:mr community would want this enabled. I will let individual members express their opinions as well but unless there's any opposition, you may plan on enabling sandbox link for w:mr :Thanks again. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) ::{{कौल|Y|Tiven2240}} @[[सदस्य:4nn1l2|4nn1l2]] this will surely help new users to write and improve articles before they are in mainnamespace. Looks good for me [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १८:४७, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == अर्ध्या ल चे योग्य लिखाण == [[File:Display problem L.png|thumb|display problem on wikipedia]] जोडाक्षरात ल पूर्वपदावर असल्यास त्याचे 'ल्य' असे लिखाण न होता 'ल्‌य' असे होत आहे. विंडोज – क्रोम, फायफॉक्स दोन्हीत ही समस्या आली तर लिनक्स प्रणालीत ते जोडाक्षर योग्य दिसते. उदाहरण म्हणून हे चित्र पहा. हा टंकाचा विषय आहे हे उघड आहे, पण मला जर विंडोजमध्ये योग्य 'ल्य' हवा असेल तर काय करावे लागेल? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५१, १३ मार्च २०२२ (IST) ही समस्या खाली दिलेल्या विंडोज प्रणालीत दिसून आली. * Windows 10 Home Single Language * Windows server 2019 ही समस्या खाली दिलेल्या विंडोज प्रणालीत '''दिसून आली नाही'''. * windows 7 ultimate विंडोज ७ अल्टिमेट किंवा लिनक्स वापरणे हा पर्याय आहे पण मला विचारायचे आहे की कल्याण हा शब्द फक्त मलाच कल्‌याण असा दिसतो आहे की असे बरेच लोक आहेत? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:०२, २० मार्च २०२२ (IST) == बँकेच्या पानांवर उत्पात == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}} काही विशिष्ट आय पी ॲड्रेस वरून [[एच.डी.एफ.सी. बँक]], [[कॅनरा बँक]], [[युनियन बँक ऑफ इंडिया]], [[बँक ऑफ महाराष्ट्र]], [[देना बँक]], [[भारतीय स्टेट बँक]] आणि [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]] या पानांवर कस्टमर केअर म्हणून एक मोबाईल नंबर टाकण्यात आला होता. यामुळे एखाद्या वाचकाला आर्थिक धोका होण्याची शक्यता आहे. टायविन यांनी काही पानांवरील संपादने साफ केलेली दिसलीत. विनंती आहे की वरील इतर पानांवरील आजची संपादने उडवावीत आणि पाने अर्ध सुरक्षित करावीत.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:१५, १९ मार्च २०२२ (IST) :{{झाले}} --२०:०४, १९ मार्च २०२२ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २०:०४, १९ मार्च २०२२ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} नमस्कार, मला वाटते की सर्व बँकेच्या पानांना कायम अर्धसुरक्षित करावे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:२३, ९ जून २०२२ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} सौम्य स्मरण-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:४४, १२ जून २०२२ (IST) :::पाने (अर्ध / पूर्ण) सुरक्षित करणे विकीच्या मूळ तत्त्वात बसणारे नाही. या सूचनेला माझा विरोध आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५९, १२ जून २०२२ (IST) ::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यादीतील काही लेखांना संरक्षित केले आहे, @[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] उत्पात असल्यास संरक्षित करणे विकी धोरणात बसते. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:४६, १२ जून २०२२ (IST) :पानांवर अंकपत्यांवरुन उत्पात होत असेल तर अशी पाने अर्धसुरक्षित करणे हेच बरोबर. असे करण्याने लॉग्ड-इन सदस्यांना संपादने करण्यास मज्जाव होत नाही. :तुम्ही म्हणल्याप्रमाणे येथे संपादकांची वानवा आहे. अशात इतरांनी टाकलेली घाण काढण्यात या संपादकांचा वेळ गेल्यास त्यांच्याकडून होणारे योगदान रोडावेल. :ही पान अर्धसुरक्षित करताना त्यांना ५-७-१५ दिवसांची मुदत घालणे हा एक पर्याय आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१३, १२ जून २०२२ (IST) :: आय. पी. ऍड्रेस 157.35.1.213 वरून कोणीतरी स्वतःचा फोन नंबर दिलेला दिसतो. हा ऍड्रेस बिहारमधील असून तो कायमचा ब्लॉक केला तरी मराठी विकीला फारसा फरक पडणार नाही. एक/ दोन आय. पी. ऍड्रेस ब्लॉक करूनही उत्पात सुरुच राहीला तर पाने सुरक्षित करावीत असे मला वाटते. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:५१, १४ जून २०२२ (IST) :::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]]@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], जुनी चर्चा तसेच सध्याचा उत्पात पाहता [[:वर्ग:भारतीय वित्तसंस्था]] मधील रिझर्व बँक ऑफ इंडिया तसेच [[:वर्ग:भारतीय बँका]] मधील सर्व बँका या अर्ध सुरक्षित करावीत असे मला वाटते. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:१४, ५ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}}. इतर बँकांवरही उत्पात होत आहे का? एक-दोन नमून्यांतून तसे आढळले नाही. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:२०, ५ मे २०२५ (IST) :::पूर्वीपासून वेगवेगळ्या लेख पानांवर असे उत्पात चालू आहेत. शेवटचे उत्पात पाहण्यासाठी [[विशेष:प्रतिबंधन_सुची|प्रतिबंधन सुची]] पाहिल्यास तेथून इतर माहिती कळेल. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१६, ५ मे २०२५ (IST) == वर्गवारीचे धोरण == रुपी_कौर या लेखाला सुमारे २५ वर्ग जोडले गेले आहेत. “पंजाबी वंशाचे कॅनेडियन लोक”, “ब्रॅम्प्टनमधील लोक”, “वॉटरलू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी” अशा वर्गात आणखी किती लेख येणे अपेक्षित आहे? "चार आण्याची कोंबडी, बारा आण्याचा मसाला" अशी स्थिती आहे. वर्गांची संख्या अगदी मोजकी हवी आणि ते एकमेकांशी आतून जोडले गेलेले असावेत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५३, ३१ मार्च २०२२ (IST) :वर्गांची योग्य वर्गवारी करून केवळ एकच योग्य वर्ग ठेवण्यात आला तर हे टळू शकते. उदा: "भारतीय कवयित्री > पंजाबी भाषेतील कवयित्री" व "भारतीय स्त्रीवादी > भारतीय स्त्रीवादी लेखिका" अशाप्रकारे वर्गांची रचना असल्यास वर्ग आपोआप कमी होतील. ह्या लेखाव्यतिरिक्त उदाहरण द्यायचे झाल्यास, "भारत > महाराष्ट्र > विदर्भ > यवतमाळ > वणी > वणीमधील कोळश्याच्या खाणी" अशी वर्गवारी असल्यास "कोळशाची खाण, वणी" ह्या लेखामध्ये केवळ "वणीमधील कोळश्याच्या खाणी" ह्या एका वर्गाची गरज असते, फार तर "वणी" हा वर्ग टाकता येऊ शकतो. भारत/महाराष्ट्र/विदर्भ ह्या वर्गांची गरज नाही. इंग्रजी विकिपीडियावर "over categorised", आणि "under categorised" अशे सुद्धा वर्ग आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:०१, ३१ मार्च २०२२ (IST) ::बऱ्याच बाबतीत मार्गदर्शक तत्वे असण्याची गरज आहे, पण लेखांची एकूण संख्या, आणि ऍक्टिव्ह एडिटर्स कमी असल्यामुळे कधी कधी त्याची गरज नाही वाटत. मला वाटते जर जास्तच मार्गदर्शक तत्वे असतील, तर नवीन संपादक येण्याची शक्यता कमी होते. सध्या तरी मला फक्त [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता]] चे पालन व्हावे असे वाटते. PR कंपन्यांनी मराठी विकिपीडिया वर नुसता धुमाकूळ घातलाय. नवीन चित्रपट/मालिका येताच त्यावर लेख लिहितात. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:०१, ३१ मार्च २०२२ (IST) ==इतर भाषिक शीर्षक== Irawati_Karve या पानाचे पुनर्निर्देशन इरावती कर्वे या पानाकडे केले होते. ते काढू नये. कारण विकीसोर्सवरील tinyurl.com/irawatikarve या पानावरील नेव्हिगेशन बार वरून मराठी विकीवर येण्यासाठी हे बनविले होते. नेव्हिगेशन बारच्या लिंक्स आपोआप बनतात. त्या मराठीत लिहिता येत नाहीत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:४८, १२ एप्रिल २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}} :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. Tinyurl वरील शीर्षके कशी बदलता येतील याची पुन्हा एकदा चौकशी केल्यास त्यानुसार बदल करता येतील :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५२, १३ एप्रिल २०२२ (IST) :: विकीसोर्सवरील साहित्यिक:इरावती_कर्वे या पानावरील "sister projects” विभागातील दुवा जर कोणी मराठी करू शकला तर मग विकीवर इंग्रजी पानाची आवश्यकता राहणार नाही. [[File:Iravati karve.png|thumb|Iravati karve in English]] [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:११, १३ एप्रिल २०२२ (IST) :::@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] तिकडले प्रचालकानी कॅस्कॅडींग संरक्षण लावल्यामुळे तपासणी करणे अवगद आहे. कृपया संरक्षण कमी केल्यास काही बदल करता येऊ शकेल असे वाटते. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:३५, १६ एप्रिल २०२२ (IST) ==जवळपासची गावे== "जवळपासची गावे" या विभागात काही नावे दोनदा आलेली दिसतात. प्रत्येक नाव एकदाच (unique) ठेवून अकारविल्हे (sort) मांडणी करण्यासाठी खाली दिलेली जावा-स्क्रिप्ट सुविधा वापरली. https://codepen.io/shantanuo/pen/bGLboom उदाहरण म्हणून बेल्हे गावाच्या लेखातील हा फरक पहा. [[special:permalink/2107015]] विकीच्या संपादकांनी अशा बुकमार्कचा उपयोग केल्यास त्यांचा बराच वेळ वाचू शकेल. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १४:२८, २९ एप्रिल २०२२ (IST) :याचा वापर नक्की कसा करायचा? :मोबाईल वरून सुद्धा वापर करता येतो का?-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:४०, २९ एप्रिल २०२२ (IST) :: मोबाईलचे माहीत नाही. मी डेस्कटॉपवरून वापरतो. ती लिंक क्लिक-ड्रॅग करून ब्राऊजरच्या लिंक्स टूलबारवर आणून ठेवायची. मग पान संपादन करताना त्यावर क्लिक केली की त्यातील जावा-स्क्रिप्ट कोडमुळे दोन बाण दिसू लागतात. या चित्रात दाखविल्याप्रमाणे. अकारविल्हे (ascending) किंवा उलट (descending) सॉर्ट करता येतात गावांची नावे. [[File:Nearby bookmarklet.png|thumb|]] [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:०९, २९ एप्रिल २०२२ (IST) उदाहरणार्थ "माळी" या लेखात नागपूरमध्ये आढळणारी आडनावे अशी दिली आहेत. बारस्कर,वहेकर,निकाजु, पाचघरे,हराळे, वानखडे, गोरडे, बिरे, कुटे, श्रीखंडे, दहीकर, पवार, चांदुरकर, कुबाडे, केवते, हजारे, लाखे, नावडे, गांजरे, चांदोरे, बोडके, मगरे, वैद्य, चिमोटे, महाजन, घोळशे, चौधरी, परोपते, माळी, वाघ, हराळे,कोल्हे, हराळे,लांडगे, येवले, बनकर, डोंगरे, वाळके, फुसे, चिमोटे, केने, बर्डे, धाडसे, वाकडे, मसुरकर, राउत, जम्बुलकर,मानेकर, चरपे, वानखडे यात "चिमोटे", "वानखडे" दोनदा तर "हराळे" तिनदा आले आहे आणि ते "हजारे" या नावालगत यायला हवे होते. मी ही जावास्क्रीप्ट सुविधा वापरून अकारविल्हे असे लिहिले असते. कुटे, कुबाडे, केने, केवते, कोल्हे, गांजरे, गोरडे, घोळशे, चरपे, चांदुरकर, चांदोरे, चिमोटे, चौधरी, जम्बुलकर, डोंगरे, दहीकर, धाडसे, नावडे, निकाजु, परोपते, पवार, पाचघरे, फुसे, बनकर, बर्डे, बारस्कर, बिरे, बोडके, मगरे, मसुरकर, महाजन, मानेकर, माळी, येवले, राउत, लांडगे, लाखे, वहेकर, वाकडे, वाघ, वानखडे, वाळके, वैद्य, श्रीखंडे, हजारे, हराळे जर आपल्याला ही सूचना योग्य वाटली तर पानाचे पुनर्लेखन करावे नाहीतर दुर्लक्ष करावे. सामान्य सदस्यांना हे समजावणे कठीण आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:१७, १८ जून २०२२ (IST) == मराठी स्पेलचेक == मजकुरातील चुकीचे शब्द वेगळे काढून त्यांना पर्यायी शब्द देणारे ऍडऑन लिब्रेऑफिससाठी बनविले आहे. https://extensions.libreoffice.org/en/extensions/show/20640 कोणाला आवडले तर अवश्य वापर करावा. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:१९, ११ मे २०२२ (IST) == प्रमाणलेखनासाठी एकच बॉट == माझ्यामते प्रमाण लेखनात सुधारणा करण्यासाठी फक्त एकच बॉट वापरावा. उदा. सांगकाम्या या बॉटने केलेले दोन बदल (उदा. "सर्वोतम → सर्वोत्तम" किंवा "स्त्रोत → स्रोत") KiranBOT_II द्वारे करून घ्यावेत. तो बॉट चालवणाऱ्या किरण यांना यासाठी वेळ नसेल तर दुसऱ्या कुणीतरी ती स्क्रिप्ट कशी चालवायची ते शिकून घेणे आवश्यक आहे. जर त्यासाठी कुणी तयार नसेल तर विकिपीडियाचा आणखी प्रचार आणि प्रसार होईपर्यंत थांबावे लागेल! [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५५, ३ जून २०२२ (IST) :असे का? जर शुद्धलेखन प्रमाणलेखनाप्रमाणे होत असेल तर कोणासही ते करण्यास हरकत नसावी परंतु आपली कारणे जाणून घेण्यास उत्सुक आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) बरीच कारणे आहेत… # किरण बॉटची स्क्रिप्ट रोज चालते. इतर बॉट चार सहा महिन्यातून एकदा चालतात. तोपर्यंत त्या चुका तशाच राहतात. # किरण बॉटमध्ये शब्दांचे विभाग पाडले आहेत. उदा. "योग्य रकार" "नियम x.x" ते समजायला सोपे पडते. # प्रोग्रॅम लिहून किरण बॉटच्या बदलांचा मागोवा घेता येतो. तसा इतर बॉटचा घेता येत नाही. उदाहरणार्थ खालील कमेंटमधील "म्युचुअल फंड" आणि (१२) याला काहीतरी विशेष अर्थ असेल जो फक्त त्या बॉटच्या कर्त्यालाच माहीत आहे. /* म्युचुअल फंड */शुद्धलेखन, replaced: स्त्रोत → स्रोत (12) using AWB पण त्यामुळे पायथॉन किंवा इतर भाषेत कोड लिहता येत नाही. # ज्यांना विकीपीडियातील बदल पहायचे आहेत पण शुद्धलेखनात इंटरेस्ट नाही, ते KiranBOT_II वगळून इतर सर्व बदल पाहू शकतात. तर ज्यांना फक्त शुद्धलेखन हा एकच विषय अभ्यासायचा असेल ते फक्त त्याच बॉटवर नजर ठेवू शकतात. # अनपेक्षित बदल तपासणे, बदलांच्या संख्येची नोंद ठेवणे, कोणते शब्द बदलले त्याचा बॅकअप ठेवणे वगैरे कारकुनी स्वरूपाची कामे एक दोन सदस्यांवर सोपविता येतात. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:४९, ३ जून २०२२ (IST) :उत्तराबद्दल धन्यवाद. तुमची काही कारणे पटत असली तरी सगळी कारणे पटत नाहीत. :१, २ -- किरणबॉट रोज चालत असल्यास त्याद्वारे बदल करुन घेणे चांगलेच परंतु त्यासाठी इतरांना मज्जाव का करावे हे नाही कळले. जेव्हा चुका लक्षात येतात तेव्हा ते सुधारण्यास दोन-तीन मार्ग आहेत -- स्वतः हाताने बदल करणे, किरणबॉट, स्वतःचा बॉट. यांपैकी कोणताही मार्ग निवडल्यास निकाल एकच आहे -- सुधारलेले शुद्धलेखन. असे असता एकाच प्रकारे हे बदल व्हावेत असा आग्रह करू नये. :३ -- असा मागोवा घेतल्याने काय निष्पन्न होईल? तसेच हाच मागोवा इतरांनी केलेल्या बदलांवरही थोड्या प्रयत्नाने करता येईल. यात हाताने केलेले बदलही असावेत. :४ -- इतर बॉटद्वारे झालेले बदल किरणबॉटप्रमाणेच ''अलीकडील बदल''मध्ये दिसत नाहीत. दोन बॉटमध्ये या बाबतील फरक काय असेल हे नाही कळले. :५ -- हे बरोबर असले तरी इतरांनी केलेले बदल पूर्णपणे कधीच ''रेग्युलेट'' करता येणार नाहीत कारण कोणीही येथे लेखन करावे असा आपला संकेत आहे. :तरी '''शुद्धलेखनाचे बदल शक्यतो किरणबॉटकडून करुन घ्यावे पण इतरांना मज्जाव करू नये''' असा संकेत असावा. यासाठी हे बदल करुन घेण्यासाठीची प्रक्रिया काय आहे हे लिहून ठेवल्यास त्याला अधिक प्रसिद्धी देउयात म्हणजे अधिकाधिक लोक किरणबॉट वापरण्यास प्रवृत्त होतील. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३७, ४ जून २०२२ (IST) * मला वरील एकूण चर्चा पूर्णपणे समजली नाही, पण जेवढी समजली त्यावर/त्यासंदर्भात मी काही विचार मांडू शकतो: :# एखादेवेळेस माझी सक्रियता कमी-जास्त होऊ शकते, पण काही दिवसानंतर मी विकिपीडियावर रोजच सक्रिय असेल. :## मी bot ह्या हेतूने बनवलाय कि यदा कदाचित भविष्यात जर माझी येथील सक्रियता कमी झाली किंवा पूर्णपणे थांबली तरी ह्या bot ची संपादने व शुद्धलेखन अवितरतपणे चालतील. :# KiranBOT II पूर्णपणे स्वयंचलित आहे, व तो toolforge server वरून चालतो. समजा मी काही कारणांमुळे दोन महिने ऑनलाईन येऊ शकलो नाही तरी bot रोज ठरलेल्या वेळेवर त्याचं काम करेल. :# AWB मधून संपादने करताना लेखांची यादी बनवणे थोडं त्रासदायक आहे, व एकावेळेस जास्तीत जास्त २५,००० पानांची यादी तयार होऊ शकते. यादी तयार झाल्यावर सुद्धा शुद्धलेखनाचे काम AWB पेक्षा KiranBOT द्वारे सोयीस्कर राहील. (AWB आपल्या संगणकावरून चालते, तर KiranBOT server वरून चालतो). आणि KiranBOT एकदा सुरु झाल्यास लेख नामविश्वातील जेवढी पाने आहेत तेवढी सगळी (आपोआप) वाचतो/संपादित करतो. :# AWB मार्फत शुद्धलेखन करायचे असल्यास संपादकाचा वेळ व ताकद वाया जाते, आणि ते संपादन एकदाच व काही ठराविक पानांवरच होते. त्यापेक्षा बदल करायचे शब्द मला सांगितल्यास ते kiranbot च्या यादीत नेहेमीसाठीच राहतील व रोज त्याप्रमाणे बदल होत राहतील. :# मराठी नसणाऱ्या एखाद्या शब्दाचे प्रमाण लेखन काय असावे हा थोडा अवघड विषय आहे (उदा: सोविएत/सोव्हिएत, एरलाईन/एअरलाईन). अशा साशंक शदांबद्दल चर्चा होऊन एकमत होणे गरजेचं आहे, नाहीतर एक bot एक शब्द, तर दुसरा bot वेगळा शब्द टाकेल. :# सध्या KiranBOT च्या प्रत्येक edit summary मध्ये [[सदस्य:KiranBOT II/typos]] ला दुआ देण्यात आलेला आहे. मी तिथे लिहिलंय कि "जर तुम्हाला काही शब्द बदलायचे असतील तर त्याबद्दल सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos वर चर्चा करणे योग्य राहील." bot ची संपादने "अलीकडील बदल" मध्ये दिसत नाहीत, पण निरीक्षण सूचीमध्ये दिसतात. जर मला कोणी काही बदल सुचवले तर ते स्वागतार्हच आहे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:१३, ५ जून २०२२ (IST) == Khirid_Harshad या सदस्याचे योगदान == Khirid_Harshad या सदस्याचे विशेष:योगदान पाहिले तर त्यावर This account is globally locked. अशी पाटी येत आहे. त्यांच्या चर्चापानावर त्यांनी नक्की काय उत्पात केला याचा उल्लेख नाही. माझा त्या सदस्याशी काही संबंध नाही पण नेमक्या कोणत्या कारणाने हद्दपारी झाली हे जाणून घ्यायचे आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:१४, १२ जून २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}} कृपया [https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Yeu_aga_maj हे पहा] yeu aga maj, tejas parte आणि khirid harshad ह्या एकच व्यक्ती असल्याचे मागेच समजले होते. तसेच yeu aga maj हे खाते वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित असल्याचे देखील पूर्वीच दिसून आले होते. परंतु मराठी विकिपीडियावर khirid harshad या खात्याचे योगदान चांगले होते. त्यामुळे आपण त्यांना कधी प्रश्न केला नव्हता. परंतु आज हे खाते देखील वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित झाल्याचे समजले.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:४३, १२ जून २०२२ (IST) :: तुम्ही दिलेला दुवा मी पाहिला. मला त्यांच्या स्वतःच्या किंवा त्यांच्या इतर अकाउंटमधून इंग्रजी विकीवर केलेला एकही उत्पात दिसला नाही. इंग्रजी विकीवर हजारो एडिटर्स आहेत. मराठी विकीवर गेल्या ३० दिवसात १० पेक्षा जास्त संपादनं करणारे (बॉट आणि संपादकांशिवाय) किती सदस्य आहेत? कोणत्याही चर्चेशिवाय, कसलीही पूर्वकल्पना न देता, लहान सहान कारणावरून सदस्यांना काढून टाकण्याची इंग्रजीसारखी चैन मराठीला परवडणार आहे का? ते जाऊ द्या. मी दुसरे उदाहरण देतो [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/PradipsBhosale PradipsBhosale] या सदस्याला फक्त दोन एडिटनंतर ग्लोबली बॅन केले गेले. "स्वातंत्र्य दिन (भारत)" आणि "रक्षाबंधन" या दोन लेखाखाली त्याच्या स्वतःच्या ब्लॉगची लिंक दिली हे खरे, पण ती पोस्ट रक्षाबंधन याच विषयावर होती हे लक्षात घेतले पाहिजे. लहान मूल एका दिवसात चालायला/ धावायला सुरुवात करत नाही. तसे नवीन सदस्य एका दिवसात तुमच्या विकीची नियमावली शिकत नाहीत. मी ९ डिसेंबरच्या पोस्टमध्ये याच चावडीवर "मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती." असे म्हटले तर कोणीतरी "असे का वाटले?" असे विचारले. मराठी विकीला मोठे व्हायचे असेल तर सदस्यांना सांभाळून घेणे गरजेचे आहे. क्रियाशील सदस्य हीच विकीची खरी ताकद आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १५:०८, १२ जून २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}}, :हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांनी घातलेला नाही असे दिसते, तरी तुमची (योग्य) अशी प्रतिक्रिया मेटावर घालावी. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, १२ जून २०२२ (IST) :: मेटावर काहीही प्रतिक्रिया दिली तरी ते प्रथम लोकल विकीवर याची चर्चा झाली आहे का? असे विचारतात. “हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांनी घातलेला नाही” या स्पष्टीकरणाबद्दल धन्यवाद. हा ब्लॉक प्रचालकांच्या (किंवा त्यांच्या प्रतिनिधीच्या अथवा मराठी विकीवरील सदस्याच्या) विनंतीवरून घालण्यात आला आहे का? की AmandaNP यांनी आपल्या फावल्या वेळेचा सदुपयोग करून अचानक निर्णय घेतला? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:२८, १३ जून २०२२ (IST) ::: {{साद|Shantanuo}} कृपया [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Special:MobileDiff/21882485 PradipsBhosale] आणि [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Special:MobileDiff/23382197 Khirid Harshad] हे पाहावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:१२, १८ जून २०२२ (IST) :cc: {{साद|संतोष गोरे|Khirid Harshad}} ::बरोबर आहे. हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियावरील नसून, "ग्लोबल" आहे. म्हणजे ते खाते एकाच फटक्यात विकिमीडियाच्या १५०-२०० विकिपीडिया व इतर वेबसाइट्स वर ब्लॉक झाले आहे. AmandaNP ह्यांनी checkuser टूल वापरून user:Yeu aga maj व user:Khirid Harshad हे दोन्ही एकाच व्यक्तींचे खाते असल्याची खातरजमा केली आहे. खात्री असलेले इतर खाते [[:en:Category:Wikipedia sockpuppets of Yeu aga maj]] तर संशयित [[:en:Category:Suspected Wikipedia sockpuppets of Yeu aga maj]] इथे आहेत. इंग्रजी विकीपेडियावर TV मालिका, व त्यातील अभिनेत्यांचे लेख लिहण्यासाठी पैसे घेऊन संपादन करणाऱ्यांची संख्या खूप आहे. Khirid Harshad त्यातील एक असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यांचे येथील बहुतांश संपादने चांगली असली, तरी काही संशयास्पद बाबी होत्या. त्या मला काही दिवसांपूर्वी लक्षात आल्या होत्या, पण मी माझा गैरसमज समजून दुर्लक्ष केले होते. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:३५, १२ जून २०२२ (IST) ::: एखाद्या धर्मादाय संस्थेने (किंवा कंपनीने/ व्यक्तीने) पैसे देऊन विकीवर काम करून घेतले तर अशा व्यक्तीला (पैसे घेणाऱ्या - देणाऱ्या नव्हे) १५०/ २०० विकीवरून कायमचे हद्दपार करावे असा संकेत मला विकीवर कुठे वाचायला मिळेल? समजा "झी मराठी” या कंपनीत काम करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीने त्याला माहीत असलेल्या विषयावर कंपनीच्या वेळेत किंवा संध्याकाळी / रात्री विकीचे सर्व नियम सांभाळून लिखाण केले तर त्याला तुमची हरकत आहे का? एखाद्या सदस्याबद्दल काही संशय असेल तर तो सदस्य ॲक्टीव्ह असतानाच चर्चा करायला हवी. तो सदस्य बॅन झाल्यावर तो आपली बाजू इथे मांडू शकणार नाही हे नक्की झाल्यावर संशय व्यक्त करणे नैतिकतेला धरून होत नाही. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०२, १३ जून २०२२ (IST) ::::{{साद|Shantanuo}}, कृपया आपण मेटा वर चर्चा सुरू करून आम्हाला देखील साद घालावी. आपण तेथे हे नोंदवू शकतो की Khirid Harshad चा मराठी विकिपीडियावर कोणत्याही प्रकारचा उत्पात झालेला नाहीये, त्यामुळे त्यांच्या प्रतिबंधाची पातळी वैश्विक वरून केवळ इंग्रजी विकिपीडियासाठीची करावी. Khirid Harshad चे मराठी आणि इंग्रजी व्यतिरिक्त इतर विकिपीडियावर योगदान जवळपास नाहीये.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१३, १३ जून २०२२ (IST) ::::: अभय नातू, Tiven2240 आणि किरण या तिघांपैकी दोघांना हा सदस्य परत हवा असेल तर या सूचनेचा विचार करता येईल. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:२९, १३ जून २०२२ (IST) :::::: संपादने कोणीही केली तरी त्यात आक्षेपार्ह्य काहीच नाही. माझे म्हणणे फक्त एवढेच आहे कि संपादने विकिपीडियाच्या धोरणास अनुसरून असावी, ती एकतर्फी किंवा छुप्या पद्धतीने प्रचारात्मक/जाहिरातबाजीची नसावीत. सध्या Khirid_Harshad चे मराठी विकिपीडियावरील प्रतिबंध उठवण्यासाठी Shantanu, व संतोष ह्यांचा होकार दिसतोय, माझासुद्धा आहे. मी आत्ता meta वर निर्बंध उठवण्याची विनंती करतो, व त्यानंतर आपल्याला Khirid_Harshad सोबत चर्चा करता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:००, १३ जून २०२२ (IST) :::::: मी AmandaNP ला meta वर विनंती केली, व येथील चर्चेचा दुवा सुद्धा दिला. त्यांचे उत्तर आल्यावर मी इथे कळवेल. तिथे टिप्पणी करण्याची सध्यातरी गरज वाटत नाही. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:३६, १३ जून २०२२ (IST) ::::::: {{साद|Khirid_Harshad}} किरण यांनी केलेल्या प्रयत्नामुळे तुमच्यावरील ब्लॉक काढण्यात आला आहे. पण त्याचबरोबर तुम्ही "Desai Aditya", "Sweetu Appu Deepu", "Sidhu Shubh Shash" अशा वेगवेगळ्या नावांनी इंग्रजी विकीवर वावरत आहात असा आरोप मेटावरील संबंधित प्रचालकांनी केला आहे. एकाच नावाने (सर्व ठिकाणी) लॉग-इन करून तुम्हाला काम करायचे आहे. परत पकडले गेलात तर मी (आणि बहुधा इतर कुणीही) तुमचा कैवार घेणार नाही. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:१९, १५ जून २०२२ (IST) :::::::: {{साद|Shantanuo}} मी मराठी विकिपीडियावर Khirid Harshad याच नावाने संपादने करीत होतो. परंतु हे अकाऊंट ब्लॉक केल्यावर फक्त Desai Aditya याने संपादने केली होती. बाकीच्या दोन अकाऊंटचा उल्लेख केला आहे त्याने मी कधीच येथे संपादने केली नाहीत. तसेच इंग्रजी विकिपीडियावर माझी अकाऊंट ब्लॉक असल्यामुळे मी तेथे आता कोणत्याच अकाऊंटने संपादने करीत नाही फक्त मराठी विकिपीडियावर योगदान देत आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०७, १८ जून २०२२ (IST) : तुम्हा सर्वांच्या प्रयत्नांमुळे माझ्यावरचा ब्लॉक काढण्यात आला त्याबद्दल मी तुमचा खूप आभारी आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०३, १८ जून २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} [[User:Shantanuo|Shantanuo]] ह्यांनी म्हटल्याप्रमाणे ह्यापुढे केवळ एकाच खात्याचा उपयोग करावा, व निर्गम करून (लॉग आऊट करून) संपादने करू नका. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:२२, १९ जून २०२२ (IST) * काही दिवसांपूर्वी, मला AmandaNP चा ईमेल आला होता. ते म्हणाले की {{ping|Khirid Harshad}} चे अजूनही लॉग आउट संपादन चालू आहे. स्पष्ट ताकीद मिळाल्यानंतरही ते सुरू ठेवणे म्हणजे विश्वासाचा भंग आहे. cc {{ping|Shantanuo|संतोष गोरे|Tiven2240|अभय नातू|QueerEcofeminist}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०८:३८, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :नोंद घेतली. {{साद|Khirid Harshad}}, तुमच्याकडून खुलासा अपेक्षित आहे. यात तुम्ही निर्गमित (logged out) संपादने करण्याची कारणे विषद करावीत. धन्यवाद. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:२७, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::Granting rollback to such user is missuse of admin rights. That too without any community approval. Khirid should be stripped off of any rights and blocked indef. [[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ०९:५२, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :::{{साद|Khirid Harshad}}, कृपया आपले म्हणणे मांडावे. प्राथमिक दृष्ट्या तुम्ही चुकल्याने दिसत आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) {{साद|संतोष गोरे|अभय नातू|Usernamekiran}} माझ्याकडून लॉग आऊट संपादने झाली आहेत. परंतु ती मुद्दाम जाणीवपूर्वक किंवा नासधूस करावी म्हणून नाही. काही कारणे अशी १) मी खात्यात लॉग इन केले त्यानंतर ते लॉग इन देखील झालेले दिसत होते म्हणून संपादने सुरु केल्यावर काही संपादनांनंतर अचानक खात्यातून लॉग आऊट झाल्याचे समजले तेही लॉग आऊट न करता आपोआप झाल्याचे आढळून आले. २) काही वेळा लॉग इन करताना त्या बटणावर डबल क्लिक झाले की ते लॉग इन व्यवस्थित होत नाही आणि बॅक ऑप्शन वर क्लिक केले की लॉग इन दाखवतात परंतु संपादन केल्यावर लॉग आऊट संपादन आहे असे दिसून येते. ३) काही बाहेरच्या ठिकाणी गेल्यावर नेटवर्क प्रॉब्लेम असल्यामुळे लॉग इन प्रॉब्लेम येत होती म्हणून लॉग आऊट संपादने झाली आहेत. मी अजून एक पाहिले [[सदस्य:QueerEcofeminist]] कायम इतर विकिपीडियावर प्रतिबंधित आहे म्हणून बाकीच्या विकिपीडियावर सुद्धा त्या सदस्यांना कायम ब्लॉक करण्याचा पवित्रा घेतात. प्रत्येक प्रतिबंधित व्यक्ती सर्वीकडे नासधूस करेलच असे नसते हे जणू त्यांना ठाऊकच नाही. तसेच द्रुतमाघारकार हे पद मला टायवेन यांनी स्वतःहून दिले. मी कोणत्याही पदासाठी नामांकन दिले नव्हते. मी इंग्लिश विकिपीडियावर अनेक खाती वापरली म्हणून प्रतिबंधित आहे म्हणून मराठी विकिपीडियावर कोणतेही पद घेऊन विकिपीडियाची नासधूस करत असेल असं त्यांना वाटत असेल तर हे पद माझ्याकडून काढून घेतले तरी चालेल, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:३७, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :Dear @[[सदस्य:AmandaNP|AmandaNP]] with respect to your email to one of our admins this discussion has been started on Marathi Wikipedia. @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] has provided a valid reason up for their logged out edits. Its because of their technical glitches that they face while editing. They have never been indulged in Vandalism on this Wikipedia and because of their constructive edits on this Wikipedia I had granted them Rollback rights and they have never misused it. Wikipedia works on principles of Assuming Good faith and Khirad Harshad has not been indulged in any Vandalism on this wiki. There is a huge misrepresentation and targeted harassments on specific users which we have observed and we will take necessary actions as per wiki policies to make Marathi Wikipedia free from targeted harassments and take steps for educating local policies to users on this wiki. Also making wiki safe for all fellow volunteers. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १४:२४, ५ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] I was emailed first asking if I could check if they were still socking. I replied on October 8th that they were still logged out editing (in the count of hundreds upon hundreds of edits). I won't take any action based on this, but will leave it to this community. I'm just informing you that a large amount of edits can't be reviewed because this user is editing logged out in heavy numbers. [[सदस्य:AmandaNP|AmandaNP]] ([[सदस्य चर्चा:AmandaNP|चर्चा]]) १९:०३, ५ नोव्हेंबर २०२२ (IST) *{{ping|संतोष गोरे|अभय नातू|Tiven2240}} AmandaNP ह्यांच्या म्हणण्यानुसार Khirid Harshad ह्यांचे logged out संपादने खूप जास्त आहेत. तसेच login नसताना संपादन करण्याचा प्रयत्न केला असता ''सावधानः तुम्ही विकिपीडियाचे सदस्य म्हणून प्रवेश (लॉग-इन) केलेला नाही. आपला सध्याचा सहभाग अंशतःच 'अनामिक' स्वरूपाचा राहतो, या पानाच्या संपादन इतिहासात तुमचा आय.पी. ऍड्रेस नोंदला जाईल.येथे टिचकी मारून अनामिक लेखकांकरिता उपलब्ध अधिक सहाय्याचा सुविधांचा लाभ घ्या.'' असा सावधानतेचा इशारा येतो. त्यामुळे Khirid ह्यांनी वर दिलेले उत्तर विश्वासार्ह्य वाटत नाही. माझी Khirid कडून केवळ एकच अपेक्षा होती/आहे कि त्यांनी एकच खाते वापरावे, आणि logged out संपादने करू नयेत. बाहेर ठिकाणी किंवा कोणत्याही कारणामुळे login नसल्यास संपादने करू नये. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:४०, ७ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::माझ्या मते, '''प्रत्येक सदस्याची''' अडचण ही त्याची वैयक्तिक बाब आहे. सर्वप्रथम त्याला स्वतःला संबंधित अडचणीचा सामना करावयाचा असतो. माणुसकीच्या भावनेतून एखाद्या विशिष्ट परिस्थितीत आपण त्याला सहकार्याच्या भावनेतून मदत करावी. परंतु याचा अर्थ असा नाही की आपण सतत त्याची साथ देत राहावी. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] हे पुढील अडचण सोडवतील अशी आशा बाळगूया. जर ते परत परत चुकत गेले तर मग आपण देखील यात असमर्थ ठरतो.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१९, ७ नोव्हेंबर २०२२ (IST) : ''बाहेर ठिकाणी किंवा कोणत्याही कारणामुळे login नसल्यास संपादने करू नये.'' :ही अट घालणे वाजवी नाही. एखाद्या सदस्याला रिकामा/फावला वेळ मिळाल्यास तो कोणत्याही ठिकाणाहून मराठी विकिपीडियासाठी वापरला तर तो येथे उपयोगीच ठरेल. लॉग-इन केले तर उत्तमच. असे असताही या सदस्याकडून पूर्वी पानांची हलवाहलव झालेली आहे जी उपद्रवकारक ठरली. यामुळे यांनी ''लॉग्ड आउट असताना कोणत्याही प्रकारची हलवाहलवी करणे '''कटाक्षाने''' टाळावे.'' इतर छोटेमोठे बदल केल्यास हरकत नाही. असे त्याना माझे सूचनावजा विनंती आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:५०, ८ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ==साचा:माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम== नमस्कार. काही दिवसांपूर्वी मी [[साचा:माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम]] मधून "आधी", "नंतर" काढले, व "हंगाम संख्या" टाकले [[special:diff/2075839]]. त्यानंतर माझ्या सदस्य चर्चा पानावर त्याबद्दल चर्चा झाली होती: [[सदस्य_चर्चा:Usernamekiran/Archive_2#माहितीचौकट_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम]]. पण नंतर "आधी", "नंतर" पुन्हा टाकण्यात आले. मी माझ्या चर्चा पानावर नमूद केलेले परत इथे नकल-डकव करतो: * मराठी विकिपीडिया हा एक ज्ञानकोश आहे. सध्या मालिकेचे लेख निव्वळ टाइम-टेबल आणि जाहिराती झालेले आहेत. en:Template:Infobox_television#Parameters मध्ये "preceded_by" (आपल्या साच्यातील "आधी") ची माहिती दिली आहे: This parameter should not be used to indicate a program that preceded another in a television lineup (i.e. the 8pm show vs the 8:30pm show), or to indicate what show replaced another in a specific time slot (ex: Temperatures Rising held the 8pm time slot before being replaced by Happy Days). * थोडक्यात सांगायचे झाले तर ८ नंतर ८:३० चा कार्यक्रम असं टाकू नये, आणि ८ वाजताचा "अ" कार्यक्रम संपल्यानंतर त्याच्या जागेवर ८ वाजता "ब" कार्यक्रम सुरु झाला असंही टाकू नये. देवमाणूस संपल्यानंतर देवमाणूस २ हा कार्यक्रम सुरु झाला, केवळ हे योग्य आहे. * इंग्रजी विकिपीडियाची नक्कल म्हणून नाही, तर "मालिकांचा प्रसारणाचा वेळ" हा मुद्दा मुळातच ज्ञानकोशीय नाही. एखादी मालिका बंद झाल्यावर १० वर्षानंतर त्याच्या वेळेचा कोणाला काही फरक पडत नाही. voot, netflix, zee5 असे वेग-वेगळे app असल्यामुळे प्रसारण वेळेची आता कोणाला जास्त किंमत नाहीये. आणि टीव्ही चॅनल्स सुद्धा त्यांची वेळ सारखी बदलत असतात. त्यामुळे त्यांच्या प्रत्येक वेळा आपण अद्ययावत करणेपण बरोबर नाही. एखादी मालिका सुरु झाली तेव्हा तिची पहिली वेळ टाकली तरी पुरे असावं. उदाहरण द्यायच झालं, तर वादळवाट ह्या मालिकेची वेळ बदलली होती, आणि वादळवाट या लेखावर दोन साचे सोडले तर जास्त माहिती नाहीये. {{tl|झी मराठी रात्री ९च्या मालिका}} व {{tl|झी मराठी रात्री ८.३०च्या मालिका}} हे साचे सुद्धा निव्वळ जाहिरातबाजीचा प्रकार आहेत. वरील मुद्द्यांना अनुसरून, व TV माध्यमांकडून मराठी विकिपीडियाचा जाहिरातबाजी साठीचा होणारा उपयोग टाळण्यासाठी "माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम" साच्यातून "आधी" व "नंतर" काढण्याची मी विनंती करतो. ह्यावर आपले समर्थन/विरोध नमूद करून, किंवा नवीन काही कल्पना/सल्ला असेल तर त्याप्रमाणे चर्चा करून साच्यात काय ठेवावे व काय ठेवू नये हे औपचारिकरीत्या ठरवावे हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३६, १२ जून २०२२ (IST) ::आधी आणि नंतर हे चूक पद्धतीने वापरले जात आहे असे यावरून समजते. हरकत नाही, काढून टाकावे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:०६, १३ जून २०२२ (IST) : माझे मत असे आहे की, आधी आणि नंतर हे दोन्ही असावे कारण जरी मालिकांच्या लेखांमध्ये ८ नंतर ८.३० किंवा ८ आधी ७.३० च्या मालिकांचा उल्लेख करण्यात आला असला तरी बिग बॉस मराठी च्या पानांवर त्याचा योग्य पद्धतीने वापर केला गेला आहे असे दिसून येते जसे की [[बिग बॉस मराठी २]] वर आधी [[बिग बॉस मराठी १]] आणि नंतर [[बिग बॉस मराठी ३]] असा वापर केला गेला आहे. म्हणजेच नवीन / जुन्या पर्वाच्या पानांकरिता त्याचा वापर केला गेला आहे. याचा [[रात्रीस खेळ चाले २]] या पानावर सुद्धा [[रात्रीस खेळ चाले]] आणि [[रात्रीस खेळ चाले ३]] असा वापर होऊ शकतो. परंतु तेथे तो केला गेलेला दिसत नाहीये. म्हणून या बाबींचा विचार करून योग्य तो निर्णय घ्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:२०, १८ जून २०२२ (IST) == नाट्यमंडळीकडून चा उत्पात == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}}, नमस्कार गेल्या काही दिवसांपासून [[आकाश भडसावळे]], [[अभिजात नाट्यसंस्था]], [[प्रदीप दळवी]] तसेच [[टिळक आणि आगरकर (नाटक)]] या लेखांची निर्मिती, पानावरील सुचालन साचे काढणे असे खोडसाळ प्रकार होत आहेत. यात 2401:4900:560e:a83c:31a1:8a97:7b2a:7318, <br> 2401:4900:5609:cfca:7577:8f7:38a:fd10, <br> 2401:4900:5195:6BD6:1:0:9196:5EDE, <br> 2401:4900:1988:98cc:1:2:211f:dc94, या व अशाच मिळत्याजुळत्या अनोंदनिकृत अंकपत्त्याचा सहभाग आहे. यापैकी एका अंकपत्त्याच्या चर्चापानावर मी [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:2401:4900:5603:EAFB:C135:FE81:796D:4E07 हा संदेश] टाकला होता. कृपया पुढील योग्य तो निर्णय आपण घ्यावा ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:०९, १६ जून २०२२ (IST) :दखल घेतली. :उत्पात सध्या थांबलेला दिसत आहे. पुन्हा झाल्यास कारवाई केली जाईल. :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०४:३२, १८ जून २०२२ (IST) == छोटी पाने व विस्मरणातील लेख == {{साद|अभय नातू }}, {{साद|Tiven2240 }}, {{साद|Usernamekiran }}, {{साद|Sandesh9822 }}, {{साद|Rockpeterson }}, {{साद|Omkar Jack }}, {{साद|अमर राऊत }}, {{साद|Omega45 }}, {{साद|Khirid Harshad }}, {{साद|आर्या जोशी }}, {{साद|ज्ञानदा गद्रे-फडके }}, {{साद|Aditya tamhankar }}, {{साद|Katyare }}, {{साद|Nitin.kunjir }} नमस्कार, वरील साद घातलेली सदस्यांची नावे ही केवळ माहीत असलेली आहेत म्हणून येथे टाकलेली आहेत. मुळात ही '''साद''' सर्वच नवीन जुन्या मराठीप्रेमी सदस्यांसाठी आहे. आपण सर्व जण मराठी विकिपीडियावर सक्रिय असून आपल्या प्रत्येकाचे विविध आवडते विषय आहेत. त्याशिवाय 'चित्रपट', 'आपला धर्म', 'राजकीय नेते' आणि 'चालू विषय' यावर सहसा आपण नवीन लेख निर्मिती करत असतो. गेल्या अनेक दिवसांपासून माझ्या लक्षात आलेली गोष्ट म्हणजे [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]], [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]], [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने|सगळ्यात कमी बदल असलेले लेख]] तसेच [[विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख|अत्याधिक काळ संपादने न झालेली पाने]] येथील लेख हे थोडे दुर्लक्षित असल्यासारखे आहेत. यामुळे या लेखांवर पान काढा चा साचा लावला जातो/जाऊ शकतो. असे झाल्यास मराठी विकिपीडियावरील लेख संख्या [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] वरून पुढे पुढे जाण्याऐवजी मागे पडत जाईल. यामुळे विकिपीडियाच्या जागतिक क्रमवारीत मराठी विकिपीडिया, जो की वेगाने पुढे जात होता तो अजून मागे पडेल आणि इतर भाषिक विकिपीडिया आपल्या पुढे जातील. तेव्हा वरील विभागातील लेखात '''आपल्याला जमेल तसे''' आणि '''जमेल तेव्हा''' किमान एक दोन परिच्छेदाची भर घातली तर हे संकट काहीसे दूर होईल असे मला वाटते. कृपया यावर आपापली मते व्यक्त करावीत ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५५, १३ जुलै २०२२ (IST) :मला वाटते काही काळ नवीन लेख तयार करण्याऐवजी आहेत त्या लेखांचा दर्जा सुधरवण्यावर भर द्यायला हवा. प्रसिद्धीमाध्यमात (वृत्तपत्रांत किंवा तत्सम) सध्या मराठी विकिपीडियाबद्दल काय मत आहे याची मला कल्पना नाही, पण माझ्या मित्रपरिवारामध्ये मराठी विकिपीडियाची प्रतिमा/इमेज तेवढी चांगली नाही (मी फक्त लेखांबद्दल बोलतोय). जर सर्वसाधारण वाचकांचीसुद्धा हीच भावना असेल तर वाचक परत येण्याची शक्यता कमी आहे. जर लेख चांगल्या स्थितीत असतील तर वाचक संख्या, व त्या योगाने संपादक वाढण्याची शक्यता आहे. हे माझे वैयक्तिक मत आहे. ह्या कारणामुळे मी ख्रिश्चन नाही तरी "बायबल" लेख सुधरवण्याचा प्रयत्न करत आहे. सध्या त्या लेखात भरपूर नकल-डकव व वैयक्तिक विचार आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:५४, १३ जुलै २०२२ (IST) ::आपण या समस्येकडे लक्ष वेधले याचा आनंद आहे, मी विद्यमान लेखांमध्ये नक्कीच योगदान देईन कारण आपला मुख्य उद्देश विकिपीडियावर दर्जेदार सामग्रीसह (अधिक माहिती) लेखांची संख्या वाढवणे आहे. [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १८:५५, १३ जुलै २०२२ (IST) :::कल्पना चांगली आहे. मीसुद्धा नवीन लेख तयार करणे याबरोबर जुने लेख दुरुस्त करणे, सुधारणे या गोष्टींवर भर देण्याचा प्रयत्न करीन. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५१, १३ जुलै २०२२ (IST) ::::मला असे वाटते की, मराठी वाचकांना धरुन लेख बनवले गेले पाहिजेत, कारण मी पाहतोय की बरेच लेख हे मराठी वाचकांच्या परिघाबाहेर आहेत, महाराष्ट्राविषयीचे लेख (व्यक्ती, स्थान, ऐतिहासिक लेख) सुद्धा फार अपुर्ण आहेत, त्यांचा दर्जा सुधारायला हवा, मी ही त्यामुळे हल्ली नवीन लेख खूप कमी बनवत आहे, त्यापेक्षा मी जास्त वाचक संख्या असलेले लेख सुधारण्याचा प्रयत्न करत आहे. आणि जर लेख वारंवार अपडेट होत राहिला तर तो गुगल शोधांमध्येही वरच्या स्थानी येतो. [[सदस्य:Omega45|Omega45]] ([[सदस्य चर्चा:Omega45|चर्चा]]) २३:०६, १३ जुलै २०२२ (IST) :::::चर्चेचा विषय पाहून अतिशय आनंद झाला. खरोखरच जे लेख वाढवणे शक्य त्यांना जरुर वाढवायला हवे. या विषयावर मी आधीही काम केले आहे, आणि [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] व [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]] अंतर्गत येणारे अनेक लेख मी विस्तृत केलेले आहेत. नंतरच्या काळात हे काम मागे पडले. किमान ५००० लेख या दोन श्रेणींत येत असतील. पण सर्वांच्या सहकार्याने शक्य तेवढे लेख सुधारले जातील आणि विस्तारले जातील, यात शंका नाही. सदस्यांनी आपल्या आवडीचे आणि आपल्याला ज्ञात असणारे छोटे व रिकामे लेख समृद्ध करायला हवे. मी सुद्धा नक्कीच योगदान देईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ००:११, १४ जुलै २०२२ (IST) :१००% सहमत. :''मला वाटते काही काळ नवीन लेख तयार करण्याऐवजी आहेत त्या लेखांचा दर्जा सुधरवण्यावर भर द्यायला हवा.'' :मी गेले काही महिने यावर अधिकाधिक वेळ दिला आहे. यासाठी दोन प्रकारे प्रयत्न करता येतील ::१. [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] येथील पानांमध्ये भर घालणे. ::२. [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]] या वर्गातील लेखांमध्ये भर घालणे :हे करताना जे लेख वाचविता येण्यासारखे नसतील ते घालविणे. परंतु यासाठी काळजी घेणे आवश्यक आहे. सरसकट लेख काढण्यापेक्षा ज्या लेखांना पुढे भविष्य नाही (उदा. - लेखक मिळणार नाहीत, वाचक मिळणार नाहीत असे किंवा असंबद्ध विषयांवरील लेख) असे लेख काढावेत. सदस्य पाने, चर्चा पाने यांचे पुनरावलोकन करण्यात व काढण्यात सध्या वेळ घालवू नये. :याशिवाय जे लेख मशीन ट्रान्सलेशन वापरुन तयार केले गेले आहेत त्यांत व्याकरण व शुद्धलेखनाच्या अनेक चुका आहेत. हे लेख सुधारणेही गरजेचे आहे. यासाठी {{t|मट्रा}} साचा असलेले लेख पहावेत. :हे सगळे करीत असताना संतोष गोरे यांनी म्हणल्याप्रमाणे घटत्या लेखसंख्येकडे दुर्लक्ष करुन चालणार नाही, तरी मला वाटते ८५,००० च्या आसपास लेखसंख्या सध्या कायम राखून पुढील काही आठवडे दर्जा सुधारण्याकडे लक्ष द्यावे व त्यानंतर १,००,००० लेखसंख्येकडे एल्गार करावा! :तुम्हा सर्व (आणि इतरही!) मंडळीनी याकडे लक्ष घालून मराठी विकिपीडियाचा दर्जा व आवाका वाढविण्यास पुढाकार घेतल्याबद्दल अनेकदा धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२५, १४ जुलै २०२२ (IST) :: Omega45 ह्यांचे म्हणणे अगदी बरोबर आहे. सध्या "विशेष:छोटी पाने" मध्ये असणारे बहुतांश लेख हे अमराठी विषयांसंदर्भात आहेत. अशा लेखांचे विस्तारीकरण सुद्धा अवघड आहे. मीपण ह्याच मताचा आहे कि सध्या आपण मराठी/महाराष्ट्राविषयी लेखांना किंवा अशा लेखांना प्राधान्य द्यायला पाहिजे कि ज्यामध्ये सर्वसाधारण मराठी वाचकाला रस असावा. सध्या मी {{tl|भौतिकशास्त्र}} मधील लेखांचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न करतोय, पण विकिपीडियासाठी म्हणावा तेवढा वेळ मिळत नाहीये. :: काही वर्षांपूर्वी मराठी विकिपीडियावर मासिक सुरु झाले होते, पण ते नंतर बंद पडले. इंग्रजी विकिपीडिया वर एक उपक्रम/विकिप्रोजेक्ट आहे, त्यामध्ये ते एका आठवड्यात कोणता लेख सुधरवायचा हे ठरवतात. त्या धर्तीवर आपण जर प्रत्येक महिन्याला कोणत्या लेखांना प्रधान्य द्यायचं हे ठरवून त्या लेखांवर काम केलं तर? उदाहरण द्यायचं झालं तर मे महिन्यात महिन्यात महाराष्ट्राचा इतिहास, महाराष्ट्राचं राजकारण, भूगोल इत्यादी विषयांवर काम करता येईल. ऑगस्ट महिन्यात भारताचा इतिहास, तर ऑक्टोबर महिन्यात दिवाळी व महाराष्ट्रातील सर्व सणांवर काम करता येईल. थोडक्यात सांगायचे तर, प्रत्येक महिन्यात काही व्यापक विषय ठरवून त्यावर काम केले तर एकमेकांच्या मदतीने सहजपणे जास्त काम होईल, व नवीन लेखसुद्धा तयार होतील. येणाऱ्या महिन्यात कोणत्या विषयावर काम करायचं आहे हे प्रत्येक शेवटच्या आठवड्यात ठरवता येईल, व नंतर इच्छुक मंडळींना नियतकालिकामार्फत ते कळवता येईल. साहजिकच, कोणत्या लेखावर काम करावे व करू नये याला कोणी बांधील नाही. ज्याला जे काम करायचे आहे ते करता येते. पण जर भरपूर संपादकांचा ओघ/लक्ष काही ठराविक लेखांकडे असेल तर आपोआपच भरीव संपादने होतील. तुम्हा सर्वांचा काय विचार आहे? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:५७, १४ जुलै २०२२ (IST) :''काही वर्षांपूर्वी मराठी विकिपीडियावर मासिक सुरु झाले होते'' :आपण हे मासिक सदर या नावाखाली करतो. गेले अनेक महिने मुखपृष्ठावर लावण्यासारखा लेख झालेला नाही. [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ_सदर_लेख_नामनिर्देशन|उमेदवार लेख येथे]] आहेत. त्यांत सुधारणा केल्यास, किंवा नवीन लेख उमेदवार करुन त्यांत भर घातल्यास हे पुढे चालविता येईल. :''त्यामध्ये ते एका आठवड्यात कोणता लेख सुधरवायचा'' :[[विकिपीडिया:प्रकल्प बावन्नकशी २०१०|हा ही उपक्रम]] आपण राबविला. प्रत्येक आठवड्याला एक प्रमाणे वर्षाला ५२ लेख सुधारण्याचा हा प्रयत्न होता. :याशिवाय [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख|उदयोन्मुख लेख]] हे सदर सुद्धा पुढे चालविल्यास लेख सुधारण्यास (आणि मुखपृष्ठ ताजे राहण्यास) मदत होईल. वस्तुतः सध्या अनेक लेख या वर्गात मोडतात. त्यांपैकी एक [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख नामनिर्देशन|या पानावर]] निवडावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०४, १५ जुलै २०२२ (IST) ------ :{{साद|संतोष गोरे}} उद्या या चर्चेला १ वर्ष पूर्ण होईल, परंतु या वर्षभरात जवळपास ८०००+ लेखांची भर पडली आणि मराठी विकिपीडियाची आशयघनता जी मागच्या वर्षी ४० होती, ती आज ३७ पर्यंत खाली आली आहे. नवनवीन लेखांच्या निर्मितीबरोबर आशयघनतेकडे जरा दुर्लक्षच झाले आहे, तर [[:वर्ग:रिकामी पाने]] यात जे खरोखरच दीर्घकाळ रिकामे, अनावश्यक अथवा असंबद्ध लेख आहेत ते वगळावेत, तसेच ज्याला जसे जमेल तसे उर्वरित लेख वृद्धिंगत करण्यास हातभार लावावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:५६, १२ जुलै २०२३ (IST) ::आशय घनता कमी होत चाललीय हे मला पूर्वीच लक्षात आले होते. मागील वर्षीच्या तुलनेत यावर्षी आशय घनता कमी झाली आहे, याचा अर्थ, मराठी विपी वर उपलब्ध असलेला मजकूर कमी होत आहे. याला अनेक कारणे आहेत, जसे की पूर्वीचे लेख उडवणे, सदस्य पान, सदस्य चर्चा पान तसेच लेखाचे चर्चा पान व इतर ठिकाणचा मजकूर उडवणे. लक्षात घ्यावे की केवळ आक्षेपार्ह भाषेतील मजकूर तसेच विपी च्या नियमा विरुद्ध चे लिखाण/चर्चा उडवणे अपेक्षित आहे. अनावश्यक चर्चा/जुनी चर्चा किंवा वादविवाद असले तरी त्याला अकारण उडवू नये असे मला वाटते. याच सोबत एखाद्या सदस्याने जर काही लिखाण केले तर ते सरळ उडवू नये. यामुळे अनेक जण संपादने करणे टाळतात. यामुळे नवीन सदस्य वाढत नाहीत, नवीन लेख वाढत नाहीत तसेच उपलब्ध लेखांची दुरुस्ती करण्याचे प्रमाण देखील कमी होते. लक्षात घ्यावे की, विकिपीडिया नवीन लेखकांना प्रोत्साहन देत असते. आपल्याला याबाबत @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] योग्य ते मार्गदर्शन करतील असे अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:४७, १३ जुलै २०२३ (IST) :मराठी विकिपीडियावर (किंबहुना सगळ्याच छोट्या विकिप्रकल्पांवर) लेखसंख्या आणि आशयघनता यांच्या नैसर्गिक ताण असतो. एकीकडे लक्ष केंद्रित केले तर दुसरे कमी होते हे गेल्या अनेक वर्षांच्या अनुभवावरुन दिसते. :यावर प्रस्तुत चर्चेच्या आधीही अनेकवेळा चर्चा झालेली आहे. :छोटे लेख उडवणे हा यावरील उपाय नाही. अशा लेखांचे अनेक उपयोग आहेत. ::असे लेख दिसल्यावर भविष्यातील (दोन दिवस, दोन महिने, दोन वर्षे...) लेखक यातून स्फुर्ती घेउन ते वाढवितात. यासाठी त्यांना पहिल्यापासूनची मांडणी करावी लागत नाही ::लेख छोटे जरी असले तरी त्यावरील किमान मांडणी -- साचे, वर्गवारी, प्रस्तावना असल्यास त्या लेखासच नव्हे तर त्याच्या आसपासच्या विषयालाही ''स्ट्रक्चर'' आपोआप मिळते, उदा. एखाद्याला एखाद्या विमानाबद्दल लिहावेसे वाटल्यास त्यात कोणते साचे वापरावे, वर्गवारी कशी करावी याचे उदाहरण समोरच असल्याने त्यांचा विरस होत नाही. ::लेखसंख्या वाढल्याने विकिपीडियाला ''वजन'' येते. ५,००० लेखांचा विकिपीडिया (यांत ४,५०० उत्तम आणि ५०० कमी दर्जाचे, आणि बहुधा शिळे झालेले) आणि २०,००० लेखांचा विकिपीडिया (३,००० उत्तम आणि १७,००० कमी दर्जाचे लेख) यांची लेखकाच्या दृष्टीने तुलना करायची झाल्यास दुसरा प्रकार अधिक भावतो यास दोन (तरी) कारणे आहेत -- :::अशा विकिपीडियावर योगदान करण्यास संधी आहे असे वाटते :::असे योगदान करण्यासाठी प्रकांडपंडित असणे आवश्यक नाही हे सुद्धा लक्षात येते :आशयघनतेवर अधिकाधिक लक्ष दिल्याने विकिपीडियाची ''क्रेडिबिलिटी'' नक्कीच वाढते. असे विकिपीडिया वाचकांना अधिक भावतात परंतु नवीन लेखक येथे काम करण्यास कचरतात. :तरी ''विकिपीडिया हा लेखकांसाठी का वाचकांसाठी'' असा हा प्रश्न मग पडतो. :यावर बरोबर आणि चूक असे कोणतेच उत्तर नाही. विकिपीडिया हा वाचकांसाठी आणि लेखकांसाठी असायला पाहिजे. :नुसतेच लेखकांसाठी हवे असल्यास अनुदिनी/ब्लॉग, इ. योग्य आहे. नुसतेच वाचकांसाठी हवे असल्यास विश्वकोश किंवा तत्सम साधने उपयोगी आहेत. :विकिपीडिया हा सतत वाढत विकसित होणारा कोश आहे. याला पूर्णत्व कधीच येणार नाही. असे असता उत्तम लेख आणि छोटे/अपुरे लेख दोन्ही प्रकारांना येथे स्थान आहे. :आता येथे नमूद करतो की अपुरे लेख ठेवणे आवश्यक आहे. चुकीचे, खोडसाळ, भडकिवणारे लेख येथे मुळीच असू नयेत. :एकूण विचार केल्यास विकिपीडियाने ८,००० लेख वाढवितानाही आशयघनता ~४० पासून ~३७ पर्यंत कायम राखली आहे हे आपणा सर्वांसाठी कौतुकाचीच गोष्ट आहे. इतर विकिपीडियांच्या सांख्यिकीवर नजर घातली असता लक्षात येते की -- ::लेखसंख्येत :मराठी विकिपीडिया ७३व्या स्थानावर आहे. ::१०,०००-आशय घनतेत मराठी विकिपीडिया २२व्या स्थानावर आहे ::मराठी विकिपीडियापेक्षा जास्त लेख असणाऱ्या ७२ विकिपीडियांपैकी ३६ विकिपीडियांची आशयघनता मराठी विकिपीडियापेक्षा कमी आहे. यांपैकी १०ची आशयघनता १०पेक्षा कमी आहे. :हे विचारात घेतल्यास मराठी विकिपीडियाची आशयघनता टाकाऊ नाही हे नक्की. अर्थात लिखाणातील आशय वाढविण्यासाठी प्रयत्न चालू ठेवले पाहिजेच! :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४२, १३ जुलै २०२३ (IST) ::{{साद|Khirid Harshad}} नुकतेच तुम्ही [[विष्णु सहस्रनाम]] वरील एक संपादन उल्टविले होते. ते मी परत आणले. यामागे दोन मुख्य कारणे आहेत. कृपया केवळ अशुद्ध लेखन किंवा छोटा मोठा कॉपी पेस्ट मजकूर असल्यास त्याला उलटवण्या ऐवजी त्यात थोडी बहुत दुरुस्ती करावी. काही बहुत अशुद्ध लेखन असल्यास तसेच राहुद्यावे, जेणे करून नवीन सदस्य यात दुरुस्ती करतील आणि प्रोत्साहित होतील. जर आपण चुकीची संपादने म्हणून हर छोट्या मोठ्या संपादनास दृतमाघार चा वापर केला तर ते सदस्य नाराज होतील किंवा विकिपीडियावर संपादने करणे अवघडच आहे, ते आपल्याला जमत नाही अशा भावनेने दूर जातील. सबब दृतमाघार थोडे कमी प्रमाणात वापरावे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:२८, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == सुचालन साचे == नमस्कार, नियमित वापरातील काही सुचालन साचे, जसे की {{t|पान काढा}}, {{t|बदल}}, {{t|उल्लेखनीयता}} हे व इतर काही साचे, जे लावल्यावर त्यातील मोठा मजकूर सदरील पानावर प्रदर्शित होतो आणि त्या पानाचे विद्रुपीकरण होते असे मला वाटते. यात निश्चितच बदल करणे आवश्यक आहे. हिंदी व इंग्रजी विकिपीडियावर संबंधित साचे collapsible आहेत, म्हणजे त्यात फक्त मोजक्याच ओळी प्रदर्शित होतात. पुढे learn more वर टिचकी दिली की अतिरिक्त माहिती वाचकांना दिसून येते. मराठी विकीवरील एक उदाहरण म्हणजे, {{t|संदर्भ कमी}} हा साचा होय. हा साचा जोडला असता वरीलप्रमाणेच छोटा मजकूर दिसून येतो आणि learn more वर टिचकी दिली असता पुढील माहिती प्रदर्शित होते. यामुळे संबंधित पानाचे विद्रुपीकरण होणे थांबेल असे मला वाटते. कृपया असा बदल आपण करावा का?-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:१३, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::मी संतोष गोरे यांच्या मताशी सहमत आहे. विकिपीडिया लेखांमध्ये केवळ माहिती दर्जेदार असून चालत नाही तर तिची मांडणी सुद्धा सुंदर असावी लागते. विकिपीडिया लेखांमध्ये बरेच साचे मोठा मजकूर दाखवत असल्याने लेखांचे विद्रुपीकरण होते हे निश्चित. {{t|बदल}} आणि {{t|उल्लेखनीयता}} या साच्यांचा अनावश्यक वापर टाळण्यासाठी मी {{t|संदर्भ कमी}} हा साचा केला होता. {{ping|Tiven2240}} कृपया, संतोष गोरे म्हणत आहेत तसा बदल करण्यास आपण पुढाकार घ्यायला हवा. शिवाय यावर इतर सदस्यांची मते जाणून घेणेही आवश्यक आहे. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:०२, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) :::{{tl|लेख उल्लेखनीयता}} यावर सद्या चाचणी सुरू केली आहे. पुढे चाचणी करण्यास आवश्यक अधिकार विनंती केली आहे. अधिकार भेटल्यास पुढे चाचणीकरता येईल --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २१:१९, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::{{साद|Tiven2240|label=टायविन}}, नमस्कार, आपण केलेल्या प्रयत्नांमुळे अनेक साच्यात चांगले बदल दिसून येत आहेत. माझ्या मते आपण अंदाजे चार वर्षांपूर्वी देखील यावर काम केले होते. आपले प्रयत्न आज चांगले कामी आले आहेत. परंतु यातून {{t|संदर्भहीन लेख}}, {{t|उल्लेखनीयता}}, {{t|मट्रा अनुवादित}} हे साचे सुटलेले दिसत आहेत. कृपया यात देखील बदल करावा.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:२३, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::धन्यवाद, हे तिन्ही साचेचे आधुनिकीकरण झालेले आहे. अधिक सापडल्यास माहिती द्यावी. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:३२, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == आंध्र प्रदेश लेखातील खोडसाळ बदल == {{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240|label=टायविन}}, गेले काही महिन्यांपासून [[सदस्य:Azifast Andhra]] हे [[आंध्र प्रदेश]] व त्यासंबंधित लेखात चुकीचे बदल करत होते. यात मुख्यत्वे आंध्र प्रदेशच्या राजधानीचे नाव बदलणे आणि तेही तेलुगू वगळता इतर सर्व भाषेतील विकिपीडयावर हा पराक्रम चालू होता. सध्या हे सदस्य वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित आहेत. परंतु काल पासून हेच [[सदस्य:Golden India]] नावाने मराठी सह इतर भाषेत परत तेच कार्य करत आहेत. हे कळसूत्री बाहुले गृहीत धरून कृपया याची आपण दाखल घ्यावी ही विनंती.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:३४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{झाले}} हा नवीन खाते {{साद|Usernamekiran}} द्वारे प्रतिबंधित केले आहे. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:४४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :: धन्यवाद [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], परंतु हा सदस्य वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित व्हावा असे मला अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:३०, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} vaishwik pataliwar pratibandh karnyasathi bhakkam purave pahije. Aaj sandhyakali baghto. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} संपर्क करण्यापूर्वीच ते खाते वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित झाले होते (बदलांचा आढावा: Lock evasion: Azifast Andhra). —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:३६, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::::[[सदस्य:Jai Visakhapatnam Guntur Kurnool]] हे [[अमरावती (आंध्र प्रदेश)]] वगळून विशाखापट्टणम, गुंटूर तसेच कुर्नुल चे नाव आंध्रप्रदेश ची राजधानी म्हणून जोडत आहे. असली संपादने Azifast Andhra या सदस्याने यापूर्वी केलेली आहेत. सबब, हे Azifast Andhra चे कळसूत्री बाहुले असल्याचे दिसते. म्हणून मराठी विपिवर आज रोजी कायम प्रतिबंधित केले आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१८, १ डिसेंबर २०२२ (IST) ==दोन प्रकारे लिहिले जाणारे शब्द== [[दोन प्रकारे लिहिले जाणारे शब्द]] या लेखात जे शब्द दिले आहेत त्यांना काही आधार आहे की आम्ही संदेश हिवाळे यांच्या परवानगीने असे शब्द वापरायला सुरुवात करायची? की स्रोत म्हणून विकीचे नाव पुढे करायचे? उदाहरणार्थ या यादीत इत्यादी हा शब्द 'इत्यादि' असा लिहिला तरी चालेल असे म्हटले आहे. पण राज्य शासनाच्या १९७२ च्या १८ नियमातील [[शुद्धलेखनाचे_नियम#नियम_१७]] सतराव्या नियमाप्रमाणे 'इत्यादी' व 'ही' हे शब्द दीर्घांन्त लिहावेत असे स्पष्ट निर्देश आहेत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:४३, २१ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :लेखात दिलेल्या शब्दांना काही आधार आहे कि नाही माहित नाही. पण महाराष्ट्र सरकारने जे नियम प्रस्थापित केले आहेत, आपण त्यांचेच पालन केले पाहिजे. ह्याला दोन कारणे आहेत, एक म्हणजे विकिपीडिया विश्वसनीय संदर्भात/स्रोतात जी माहिती आहे त्यानुसार लेख तयार करते. विकिपीडिया स्रोत नाही. दुसरे म्हणजे आपण (महाराष्ट्र शासनाच्या) केंद्रीकृत - व्याकरणाच्या दृष्टीने परिपूर्ण रचनेपासून भरकटलो तर प्रत्येकजण "आमचीच मराठी योग्य" असे म्हणेल. (उदा. "काय करायला?": "काय करतोयस", "काय करून रायलास", "काय करलाव"...) थोडक्यात, आपण महाराष्ट्र सरकारच्या नियमांचे पालन केले पाहिजे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:५३, २२ ऑक्टोबर २०२२ (IST) : प्रचालकपदाचे नामांकन जाहीर केल्यानंतर संदेश हिवाळे यांनी तयार केलेले हे पान म्हणजे बेजबाबदारपणाचा उत्तम नमुना आहे. त्या पदाची सूत्रे हाती घेण्यापूर्वीच त्यांनी विकीच्या आणि भाषेच्या नियमांना त्यांची जागा दाखवून दिली आहे. हा मुद्दा महत्त्वाचा ठरत नाही तोवर त्याकडे "विरोधकांची कोल्हेकुई” असे म्हणून दुर्लक्ष केले जाईल. मुद्दा अडचणीचा ठरला तर संदेश साहेब "असे काही नियम असतात हे माहीत नव्हते” असे म्हणणार आणि विकीचे पदाधिकारी "आम्ही ही चर्चा वाचलीच नाही. अन्यथा कारवाई केली असती.” असे म्हणणार! मांजर डोळे मिटून दूध पीत असते. पण सर्व जग बघत असते. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:४८, २३ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::{{साद|Sandesh9822|label=संदेश हिवाळे}}, कृपया येथे आपले उत्तर अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:४८, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :Sandesh9822 उत्तर देतीलच परंतु हा लेख प्रथमदर्शनीच अविश्वकोशीय असल्यामुळे तो वगळला आहे. ही माहिती धूळपाटी, सदस्यपान किंवा व्याकरणाबद्द्लच्या योग्य त्या लेखात (हवी असल्यास) घालावी. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३९, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) मी बनवलेल्या लेखाबद्दल येथे चर्चा सुरू असल्याचे पाहून जरासे आश्चर्य वाटले. संतोष गोरे यांनी जर मला साद दिली नसती तर कदाचित ही चर्चा माझ्या नजरेत लवकर आली नसती. {{साद|Shantanuo}} आणि {{साद|usernamekiran}} आपण दोघेही मराठी भाषेचे उत्तम जाणकार आहात, याबद्दल माझ्या मनात शंका नाही. तुम्ही उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांबद्दल माझी हरकत असण्याचे कारण नाही, मात्र ही चर्चा थेट चावडीवर सुरू केल्यामुळे माझ्या मनात काही प्रश्न निर्माण झाले आहे. *जर सदर लेखाबद्दल, त्यातील मजकुराबद्दल तुम्हाला काही शंका होत्या तर तुम्ही लेखामध्ये वेगवेगळे सुचालन साचे लावू शकत होतात. *जर तुम्हाला लेख उल्लेखनीय वाटला नसेल तर तुम्ही सदर लेखाच्या चर्चा पानावर तसे नोंदवू शकत होतात, अगर उल्लेखनीयता साचा जोडू शकत होतात. *जर तुम्हाला लेखातील मजकूर अयोग्य वाटला होता, तर तुम्ही याविषयी एकदातरी लेख निर्माणकाशी चर्चा करायला हवी होती. *सर्वात महत्त्वाचे हे की तुम्ही येथे एका विशिष्ट लेखाबद्दल चर्चा करत असताना, त्यावर मत-मतांतरे मांडत असतानाच त्या लेखाच्या निर्मात्याला सुद्धा साद द्यायला हवी होती, म्हणजे तुमच्या शंकेचे निरसन झाले असते. मात्र तुम्ही हेही टाळले. *विकिपीडिया हा विश्वसनीय संदर्भ/स्रोत नाही हे विकिपीडिया मान्य करतो. त्यामुळे एखाद्या लेखात चूक आढळल्यास त्यामध्ये सुधारणा करण्यास आपण सदैव प्रयत्नशील असले पाहिजे. विकिपीडियामध्ये पूर्णसत्य असे काही नसते. आवश्यक त्या लेखांमध्ये आवश्यक ती माहिती वाढवावी, सुधारावी, बदलावी, वा काढावी लागते. सदर लेख सुद्धा याच मार्गांतून जायला हवा, असे मला वाटते. मी दिवाळीनिमित्त शहरातून गावाकडे आलोय, त्यामुळे तुम्ही उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांना परत शहरामध्ये गेल्यानंतरच उत्तर देऊ शकेल. तूर्तास कृपया धीर धरावा. धन्यवाद. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:३१, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == वर्ग, साचा काढण्यासंदर्भात निवेदन == नमस्कार, मी काही विकी पानामध्ये { [[व्यापार चक्र]], [[स्त्रीवाद]], [[पोवाडा]], [[बखर]], [[तमाशा]], [[स्थानिक स्वराज्य संस्था]] } संदर्भ सहित सुधारणा केलेलं आहे. त्याच्यामध्ये वर्ग, साचा चे जे टॅग आहेत ते तुम्ही तपासून काढू शकता. [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]])[[User:AShiv1212|AShiv1212]] ([[User talk:AShiv1212|talk]]) ८:३३, २३ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{साद|AShiv1212}} आपल्या अनमोल संपादनांसाठी धन्यवाद, लवकरच लेख तपासून साचे काढणे/बदलणे करूया.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५२, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::[[व्यापार चक्र]] लेखातील साचा काढला आहे. ::धन्यवाद. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०१, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == पान == {{साद|saudagar abhishek}} नुकतंच काही दिवसापूर्वी [[बखर]] पान मध्ये सुधारणा करून संदर्भ जोडलेले होते. त्याच्यामध्ये समाविष्ट असणाऱ्या काही बखरांची लिस्ट ची नवीन पान तयार करण्यात आलेले आहेत. त्या सर्व पानांमध्ये संदर्भ आणि माहितीची कमतरता आहे. मला वाटतं तुम्हाला जी माहिती आणि संदर्भ आहेत तेच पान तुम्ही तयार करावे. फक्त पान तयार करतच पुढे नका जाऊ त्याच्यामध्ये पूर्ण संदर्भ आणि माहिती जोडण्याचा प्रयत्न करा. [[चिटणीसाची बखर]], [[९१ कलमी बखर]], [[चित्रगुप्ताची बखर]], [[शिव दिग्विजय]] ~ [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १८:४८, १ नोव्हेंबर २०२२ (IST) == अकार्यरत सांगकामे == {{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240}}, {{साद|Usernamekiran}}, {{साद|संतोष गोरे}}, {{साद|Sandesh9822}} सहज सांगकाम्यांची यादी पाहिली असता असे लक्षात आले की मराठी विकिपीडियावर सध्या ७७ सांगकामे असून त्यातील फक्त [[सदस्य:EmausBot|EmausBot]], [[सदस्य:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]], [[सदस्य:KiranBOT|KiranBOT]], [[सदस्य:KiranBOT II|KiranBOT II]], [[सदस्य:Sanjeev bot|Sanjeev bot]], [[सदस्य:Xqbot|Xqbot]] आणि [[सदस्य:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] हे ७ सांगकामे कार्यरत आहेत, तसेच याव्यतिरिक्त [[सदस्य:JJMC89 bot|JJMC89 bot]], [[सदस्य:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] कार्यरत असून त्यांच्याकडे फक्त "सांगकाम्या"चे पद नाहीये. याआधी काही अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढून टाकले आहे, मग उर्वरित ६८ अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद प्रचालकांनी काढावे की नाही? त्यातील काही सांगकामे वैश्विक प्रतिबंधित आहेत, काहींनी मराठी विकिपीडियावर संपादनेच केली नाहीत, तर काहींचे विकिडेटा आल्यानंतर काम संपुष्टात आले. माझे असे मत आहे की ज्या कार्यरत सांगकाम्याकडे पद नाही त्यांना ते द्यावे व अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढावे. मराठी विकिपीडियाच्या आवश्यकतेनुसार आणखी काही इंग्लिश विकिपीडियावरील [[सदस्य:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांसारखे सांगकामे येथे आल्यास उत्तम होईल. कृपया आपली मते मांडावी, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:२९, ५ डिसेंबर २०२२ (IST) : मराठी विकिपीडियावर अजून २ सांगकामे यायला हवेत असे मला वाटते. एक सांगकाम्या, जो नवीन तयार झालेली पाने विकिडाटा कलमांशी जोडेल आणि दुसरा सांगकाम्या, जो मराठी विकिपीडियावर असलेल्या लेखांमधील लिंट त्रुट्या, संदर्भ त्रुटी दुरुस्त करेल. हे दोन सांगकामे इंग्लिश विकिपीडियावर आहेत तर ते येथे आलेत बरं होईल. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:४२, ३० डिसेंबर २०२२ (IST) :: {{साद|अभय नातू}}, {{साद|संतोष गोरे}} कृपया याकडे लक्ष द्यावे आणि आपले मत मांडावे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०८:४९, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :::{{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240}} तसेच {{साद|Usernamekiran}} यांचा Bot बद्दल जरा जास्त अचूक अभ्यास आहे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:४७, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == भारतीय स्वातंत्र्यदीन विशेष लेख संपादन करणे == नमस्कार ! [[:वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] या वर्गात भारतीय स्वातंत्र्य याविषयी विविध वर्ग आणि लेख उपलब्ध आहेत. १५ ऑगस्ट निमित्ताने यावर सर्व संपादक सदस्यांनी जरूर काही लेखन करावे असे आवाहन. <nowiki>धन्यवाद!~~~</nowiki> [[सदस्य:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] ([[सदस्य चर्चा:आर्या जोशी|चर्चा]]) १८:४९, १० ऑगस्ट २०२३ (IST) == Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024 - Scholarships == ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' <br> [[metawiki:3rd_Wikimedia_Technology_Summit_(WTS_2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024]] is focused on using technology to enhance inclusivity across Wikipedia and its associated projects. We aim to explore strategies for engaging underrepresented communities and languages while also strengthening the technical foundation. By fostering collaboration between developers, users, and researchers, we can unite our efforts to create, innovate, and advance the technology that drives open knowledge. <br> We invite community members residing in India who are interested in attending WTS 2024 in person to apply for scholarships by July 10, 2024. The summit will be held at IIIT Hyderabad, India, in October 2024. <br> To apply, please fill out the application form by clicking [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoO22CuLXrNzL10rJ2guQsxuVtgJAP82EUYuZyBI46nPAHWw/viewform this link]]. <br> On behalf of the WTS 2024 Scholarship Committee : [[सदस्य:Kasyap|Kasyap]] ([[सदस्य चर्चा:Kasyap|चर्चा]]) १३:५३, ११ जून २०२४ (IST) == विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२४ == @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], नमस्कार, जसे की आपल्याला माहीत आहे, प्रकल्प ''विकिपीडिया आशियाई महिना २०२४'' ची सुरुवात होणार आहे. त्यासाठी आपण पुढाकार घेऊन पूर्व तयारी करावी अशी अपेक्षा आहे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:५९, २० ऑक्टोबर २०२४ (IST) ::होय, नक्कीच.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:४०, २० ऑक्टोबर २०२४ (IST) :::https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Call_for_ideas_of_WAMUG_Steering_Committee अधिक माहिती मिळविण्यासाठी कृपया या बैठकीत सामील व्हा. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:३८, २१ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Announcing Wikifile-transfer v2, and second community call == Dear Wikimedia Community, We are excited to announce the release of Wikifile-transfer v2, an enhanced tool to streamline media transfers across Wikimedia projects. Wikifile-transfer supports users in moving non-free images across wiki projects. This tool is helpful for contributors managing media across multiple language wikis. '''You can learn more about it here:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2 '''You can try the new version here:''' https://wikifile-transfer.toolforge.org/#/ We invite you to join our second community call on '''November 10, 2024, at 18:00 IST (6:00 PM)'''. This meeting is an opportunity to discuss the new features, share feedback, and connect with us. Please add your name at https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2#Community_call. Since this is a major new release, some bugs may still exist. We encourage you to report any issues you encounter to help us improve the tool further. We're looking forward to your feedback as we continue refining WikiFile-Transfer to meet the needs of our community. Regards -[[सदस्य:ParasharSarthak|ParasharSarthak]] ([[सदस्य चर्चा:ParasharSarthak|चर्चा]]) == नाव बदल == @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] @[[सदस्य:संतोष गोरे]] Bahrain ह्या देशाचे नाव मराठीमध्ये बहारीन असे असणे अपेक्षित आहे. ह्याबद्दल इतर सदस्यांचे मत काय आहे? जर हा बदल योग्य असेल तर तसा बदल '''साचा:देश माहिती BHR''' ह्या पानावर करणे गरजेचे आहे [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) ११:२६, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) :देशांची नावे (व इतर विशेषनामे) ही मूळ, स्थानिक उच्चारानुसारच असावी. काही वेळा हे शक्य नसल्यास मूळ उच्चाराच्या शक्य तितक्या जवळची असावीत. :या नावाचा मूळ अरबी उच्चार '''बहरैन''' किंवा '''बाहरैन''' असा होतो. त्यानुसार लेखाचे नाव '''बहरैन''' असावे व ''बहारिन'', ''बहारीन'', ''बाहरिन'', इ. इतर उच्चारांची पुनर्निर्देशने असावीत. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:४५, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) ::धन्यवाद अभय [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १४:२२, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Deleting files - फायली हटवित आहे == I have added files from two users to categories: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] Many are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them all. Also files in [[:वर्ग:Files with no license]] have no license. There are only three options: 1) Add a free license (PD-old for example or if uploader is active and respond), 2) Add a non-free rationale/license or 3) Delete the files. Per [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Update_on_files]] I ping [see list below]. मी दोन सदस्यांनी अपलोड केलेल्या संचिकांना खालील वर्गात टाकले आहे: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] बहुतेक संचिका इंटरनेटवरून घेतलेल्या आहेत. त्या वापरात नाहीत, म्हणून मी त्यांना हटवण्याची शिफारस करतो. त्याचप्रमाणे [[:वर्ग:Files with no license]] मधील संचिकांना कोणताही परवाना नाही. अशा संचिकांसाठी फक्त तीन पर्याय आहेत: # मुक्त परवाना जोडणे (उदा. PD-old किंवा अपलोड करणारा सदस्य सक्रिय असेल व प्रतिसाद देत असेल), # अमुक्त परवाना / तर्कसंगत स्पष्टीकरण जोडणे, # संचिका हटवणे. [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Update_on_files]] या चर्चेनुसार मी पुढील सदस्यांना पिंग करतो: [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], [[सदस्य:सुभाष राऊत|सुभाष राऊत]] , [[सदस्य:V.narsikar|V.narsikar]], [[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]], [[सदस्य:Abhijitsathe|Abhijitsathe]], [[सदस्य:संपादन गाळणी|संपादन गाळणी]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:५५, १७ जुलै २०२५ (IST) :{{ping|MGA73}} on it. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०५:१९, १८ जुलै २०२५ (IST) ::{{done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:३०, १८ जुलै २०२५ (IST) :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], [[सदस्य:सुभाष राऊत|सुभाष राऊत]] , [[सदस्य:V.narsikar|V.narsikar]], [[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]], [[सदस्य:Abhijitsathe|Abhijitsathe]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] पुढील वर्गात; [[: वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] काही संचिका आहेत. सदरील संचिका या जर एखाद्या लेख पानात/वापरात नसतील तर त्या हटवाव्या लागतील. आपले काय म्हणणे आहे, आपण या संचिका वापरू शकता का इत्यादी म्हणणे मांडावे. ::::cc @[[सदस्य:MGA73|MGA73]] :::-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:२५, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::मला असे वाटते की ज्या फाइल्स इतर कोणत्याही लेखांमध्ये जोडलेल्या नाहीत, त्यांना त्यांच्या उचित लेखामध्ये जोडायला हवे. उदाहरणार्थ, एखाद्या चित्रपटाची फाईल उपलब्ध आहे, आणि त्या चित्रपटाचा लेखही उपलब्ध आहे, पण ती फाईल त्या लेखामध्ये समाविष्ट नाही. अशावेळी ती फाईल त्या लेखामुळे समाविष्ट करावी. आणि ज्या फाइल्ससाठी लेख उपलब्ध नसतील, किंवा ज्या फाईल अनाथ असतील, त्यांना हटवावे. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:०३, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::::सांगायचे राहून गेले, मी आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शक्य तितक्या संचिका संबंधित लेखात जोडल्या आहेत. आता एक तर संचिकेनुसार नवीन लेख निर्मिती करून त्यानुसार संचिका जोडाव्या लागतील. अथवा अजून काही पर्याय आहे का हे पाहावे लागेल. जसे की, संबंधित निर्मात्याच्या/दिग्दर्शकाच्या लेख पानावर जर चित्रपट सूची असेल तर त्यात जोडणे, वगैरे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:४७, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] आणि @[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आपले मत मांडावे.--[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २०:०४, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] सध्या चित्रपटांचे लेख तयार करीत आहेत. त्यांचे मत जाणून घ्यावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२४, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) {{od}} खालील चित्र वगळावे. त्यांच्या विषयाचे दुसरे चित्र उपलब्ध असुन ते लेखात वापरले आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १२:०५, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! वगळायची अतिरिक्त चित्र |- | [[:चित्र:Sa Sasucha 01.jpeg]] |} == जाहिरातबाजी == @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] आणि @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], नमस्कार, नुकतीच नोंदणी केलेल्या [[सदस्य:SIDDMAX|SIDDMAX सदस्याचे]] [[:en:Special:CentralAuth/SIDDMAX|वैश्विक संपादने]] तपासली असता, यात केवळ बाह्य दुव्यांची जाहिरातबाजी दिसून येत आहे. यावर कायम प्रतिबंधासाठी विनंती केल्यास बरे होईल..-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २२:४१, ६ ऑक्टोबर २०२५ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] सदस्यांना मार्गदर्शन करावे. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:२८, ७ ऑक्टोबर २०२५ (IST) == [[साचा:विक्शनरीविहार]] = [[साचा:विक्शनरीसूचीविहार]] == both of them identical ? [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) ०७:२३, १४ जुलै २०२६ (IST) :identical but not same.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:५२, १४ जुलै २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] thnx. is this edit correct https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A2%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80&diff=prev&oldid=2694129 [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) १८:१२, १४ जुलै २०२६ (IST) :::ofcourse right but wasn't necessary. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०१, १४ जुलै २०२६ (IST) mho6tp72mo9nb59c0mo1q7nbchd0bxx 2694262 2694260 2026-07-14T13:44:41Z কল্কি 179159 /* साचा:विक्शनरीविहार = साचा:विक्शनरीसूचीविहार */ Reply 2694262 wikitext text/x-wiki {{सुचालन चावडी}} {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ३|३]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ४|४]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ५|५]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ६|६]], [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा/जुनी चर्चा ७|७]] </center> }} == उत्पात == {{साद प्रचालक}}, कृपया हे पहा # [https://mr.wikipedia.org/s/5f95 सिध्दांत घेगडमल ] # [https://mr.wikipedia.org/s/5fk1 सिध्दांत घेगडमल (भारतीय मॉडल)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5fk1 सिद्धांत घेगडमल (भारतीय मॉडल)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5gyo सिद्धांत घेगडमल(Model)] # [https://mr.wikipedia.org/s/5f9u सिद्धांत घेगडमल] वरील पान Siddhant Ghegadmal आणि SBG Ghegadmal नावाची व्यक्ती परत परत बनवत आहे. कृपया इतिहास तपासावा, सदस्य जास्तच उत्पात माजवत आहे. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) १३:४५, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :{{साद|संतोष गोरे}} :नोंद घेतली. या सदस्याने पुन्हा उत्पात केल्यास पानावर साद द्यावी. धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५७, २१ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :{{साद|अभय नातू}} पुन्हा एकदा निर्मिती झालीय. सदरील व्यक्तीचे दोन अकाउंट मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी विकिपीडियावर प्रतिबंधित आहेत. आता हे तिसरे अकाउंट आहे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) १८:५१, ३० ऑक्टोबर २०२१ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8/2401:4900:190F:D6D0:32A8:8C5B:7705:9EAA हे पहा] सध्या हा सदस्य अंक पत्त्यावरुन पुन्हा पुन्हा संपादने करत आहे. या सदस्याची तूर्तास सापडलेली कळसूत्री बाहुले [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Category:Wikipedia_sockpuppets_of_Siddhant_Ghegadmal येथे] आहेत. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:३०, २१ डिसेंबर २०२२ (IST) ::: [[सदस्य:Checkkar|Checkkar]] नवीन कळसूत्री बाहुले - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:१२, ८ जुलै २०२५ (IST) == राज शून्य एक शून्य दोन == <nowiki>Raj0102 हा सदस्य संतोष गोरे या सदस्याला त्याच्या पोस्ट एडिट न करण्याविषयी धमकीयुक्त भाषा वापरत आहे. पण दुर्दैवाने विकिची पायाभरणीच एकमेकांच्या पोस्ट एडिट करण्याच्या कल्पनेतून झालेली असल्यामुळे अशा धमक्यांचा काहीही फायदा होणारा नाही. ह्या युजरला तात्पुरते ब्लॉक करणे माझ्या मते गरजेचे आहे. </nowiki> [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:४७, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) :[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] आपल्या सावध भूमिकेबद्दल धन्यवाद. विकिपीडियावर असेच सर्वांनी सावध असायला हवे, जेणेकरून कोणत्याही सदस्यास जर कुणी चुकीच्या पद्धतीने त्रास देत असेल तर इतरांनी यात लक्ष घातल्यास सक्रिय सदस्यांची निश्चितच संख्या वाढेल. असो. :मी मुद्दामच त्या सदस्याकडे दुर्लक्ष केले.. आणि त्याचा परिणाम चांगला झाला, तो सदस्य काहीवेळात गप्प बसला. दुर्लक्ष करण्याचे मुख्य कारण म्हणजे, तो निष्क्रिय सदस्य आहे. तो कुठेही संपादने करत नाही. जर सक्रिय असता तर त्याचा उपद्व्याप वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नव्हती. आपण सक्रिय सदस्यांना पहिले सूचना देतो, नाही ऐकले की अजून एक दोन सूचना किंवा ताकीद देणे आवश्यक असते, आणि यानंतर ही जर उपद्व्याप थांबले नाहीत तर मग कारवाईची विनंती करतो. बरोबर ना... -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:३०, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) ::{{साद|Shantanuo}}, ही बाब लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. संबंधित सदस्याला संदेश दिलेला आहे. पुन्हा अशी संपादने आढळल्यास येथे किंवा थेट मला संदेश द्यावा. ::{{साद|संतोष गोरे}}, या खोडसाळपणाकडे दुर्लक्ष करणे हा आपला मोठेपणा आहे परंतु याची नोंद द्यावी म्हणजे सतत असा व्यत्यय आणणाऱ्या कृतींची दखल घेता येईल. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२७, ४ डिसेंबर २०२१ (IST) == अलीकडील बदल == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}} नमस्कार, सध्या [[सदस्य:Usernamekiran]] आणि [[सदस्य:KiranBOT]] द्वारे मोठ्या प्रमाणावर संपादने होत आहेत. यामुळे 'अलीकडील बदल' या विभागात मोठ्या प्रमाणावर संपादनाची यादी येत आहे. यातून उत्पात आणि चुकीची संपादने करणाऱ्या इतर सदस्यांना शोधणे अवघड होत आहे. यावर काही उपाय करता येईल का कृपया मार्गदर्शन करावे-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:२९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{साद|संतोष गोरे}} :KiranBOT हे सांगकाम्या (Bot) खाते आहे. त्याला बॉटफ्लॅग दिल्यावर त्याचे बदल अलीकडील बदल मध्ये दिसणार नाहीत. परंतु सध्याच तयार झाल्यामुळे हा फ्लॅग अजून देण्यात आलेला नाही. आपण सहसा १४ दिवस थांबतो परंतु या खात्यासाठी अपवाद करता येईल. त्यासाठी सूचना देत [[विकिपीडिया:Bot/विनंत्या#सदस्य:KiranBOT|येथे]] आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:३९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::धन्यवाद -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४७, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::माझ्या मते असा अपवाद न करता १४ दिवस थांबण्याचा नियमच रद्द करावा. बॉट फ्लॅग देण्याचा किंवा काढून घेण्याचा निर्णय प्रचालकांकडून लगेच अमलात यायला हवा. निवडणुका / मतदान वगैरे गोष्टी महत्त्वाच्या असतात, पण कधी? जेव्हा सदस्यसंख्या मोठी असेल तेव्हा. लहान विकींनी त्वरित निर्णय घेणे आवश्यक असते. ज्यांना निर्णय पटणार नाही त्यांना इथे म्हणजे चावडीवर अपील करण्याची सोय आहेच. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:३८, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::लवकरात लवकर botflag मिळावा अशी मीपण विनंती करतो. botflag मिळेपर्यंत मी bot account मधून काम थांबवतो. तोपर्यंत मी माझ्या खात्यातून bot साठी असणारी काही edits करतो. :::इंग्रजी विकिपीडियावर botflag साठी वेगळी प्रक्रिया आहे. त्यामध्ये bot ची सर्वसाधारण कार्यप्रणाली विचारल्या जाते, व bot चालकाला तांत्रिक ज्ञान किती आहे ते बघितल्या जाते. ह्या नंतर ५० ते २०० एडिट्स ची चाचणी होते. ह्या दरम्यान कोणाला काही आक्षेप असेल तर त्यावर चर्चा केल्या जाते. सर्वकाही व्यवस्थित असेल तर ताबडतोब botflag मिळतो. तरीसुद्धा पूर्ण प्रक्रियेस कमीतकमी २ ते ३ दिवसांचा कालावधी लागतो. पण तिथे "waiting period"/थांबण्याचा कालावधी नाही. Shantanuoनी म्हटल्याप्रमाणे नंतर काही अडचण आल्यास चावडीवर आक्षेप/चर्चा करता येतेच. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:१६, ७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::: अलीकडील बदल या विभागात मोठ्या प्रमाणावर यादी येत आहे ती चेक करणे संपादकांना झेपत नाही म्हणून एखाद्याने आपले काम स्थगित ठेवावे हा विरोधाभास झाला. इंग्रजी विकीवर तर एखाद्या मिनटात शेकडो पाने बदलत असतात. मोठ्या विकीशी तुलना होऊ शकत नाही याची मला कल्पना आहे. पण मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५४, ८ डिसेंबर २०२१ (IST) ::होय, तुमचं म्हणणं काही अंशी बरोबर आहे. पण इंग्रजी विकिपीडियावर १२०+ प्रचालक, २०० च्या जवळपास द्रुत्मघारकार तसेच इतर काही अकाउंट आहेत जे सतत सक्रिय असतात. ::आणि काल मराठी विकिपीडियावर बहुतेक कुणीतरी कुठेतरी कार्यशाळा आयोजित केली असावी, त्यामुळे संपदनांची रांग लागली होती. याकरिता मराठी विकिपीडियावरील सक्रिय सदस्य गाफील राहिले होते. याच बरोबर मराठी विकिपीडियावर कडक नियम नसून सुद्धा उत्पात मानावेत अशी संपादने वाढली होती. त्यामुळे काहीकाळ तरी येथील संपादने काटेकोरपणे तपासणे आवश्यक आहे असे मला वाटते. बाकी १४ दिवसांचा waiting period नसावा हेही तितकेच खरे आहे -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:५९, ८ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{साद|Shantanuo}} :''मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती.'' :?? असे का वाटले? आपले बरेच नियम, संकेत अनेक महिन्या, वर्षांपूर्वी केलेले होते. तेव्हा मराठी विकिपीडिया उदयोन्मुख होता. जरी तो आजही उदयोन्मुख असला तरीही आकार नक्कीच वाढला आहे (४-५ पट!). आपले नियम बदलता येत नाहीत असे मुळीच नाही परंतु त्यावर साधकबाधक चर्चा व्हावी ही अपेक्षा. :तुमच्या वरील संदेशाशी मी सहमत आहे आणि त्यानुसार मी बॉट विनंती पानावर संदेश दिला आहे. तेथे १-२ दिवस थांबण्याचे कारण "'प्रचालक मनमानी करतात'' अशी निरर्थक आवई उठू नये हे. असे पूर्वी अनेकदा झाल्याने ताकही फुंकुन पीत आहे :-) :असो. सध्या KiranBOT खात्यास बॉटफ्लॅग द्यावा व थांबण्याचा नियम काढण्याबद्दल चावडीवर प्रस्ताव घालावा असे सुचवतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:५८, ९ डिसेंबर २०२१ (IST) ==साचा:माहितीचौकट चित्रपट== नमस्कार. प्रचालकांना [[साचा:माहितीचौकट चित्रपट]] मधील <pre style="overflow: auto"> {{ #if:{{{निर्मिती वर्ष|}}} |{{#ifexist: वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट|[[वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील चित्रपट]]}} }} </pre> वरील मथळ्याच्या जागी खालील मथळा टाकण्याची विनंती. <pre style="overflow: auto"> {{ #if:{{{निर्मिती वर्ष|}}} |{{#ifexist: वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट|[[वर्ग:इ.स. {{{निर्मिती वर्ष}}} मधील {{{भाषा}}} चित्रपट]]}} }} </pre> —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३१, १२ डिसेंबर २०२१ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:०९, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) ::dhanyavaad. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १०:११, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) == एक शंका: न्यूझीलंड की न्यू झीलॅंड? == ('''खालील चर्चा सदस्य चर्चा:Usernamekiran येथून हलवली''') <small>—usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१२, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST)</small> नमस्कार, एक शंका होती, ती तुम्हाला विचारतो आहे. न्यूझीलंड की न्यू झीलॅंड या पैकी कोणता शब्द योग्य आहे? म्हणजे समजा न्यू झीलॅंड असा वापरला तर मग इंग्लंडचे पण इंग्लॅंड व्हायला पाहिजे. आयर्लंडचे आर्यलॅंड असायला पाहिजे. माझ्यामते न्यूझीलंड हा शब्द ठिक वाटतो. उच्चार करताना देखील आपण न्यूझीलंड म्हणतो, न्यू झीलॅंड नाही. आपला अभिप्राय कळवा. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ७ फेब्रुवारी २०२२, ११:३४ :{{ping|Aditya tamhankar}} नमस्कार. New Zealand चे योग्य नाव "न्यू झीलंड" असे आहे. हे मला आधीच माहीत होते, पण त्यादिवशी गडबडीत मला लक्षात नाही आले. न्यू झीलंड चे इंग्रजी भाषेतील अधिकृत नाव "New Zealand" (मध्ये space) असे आहे. इतर उदाहरणे तुम्ही आधीच वर दिलेली आहेत. चूक लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी आत्ता लेख योग्य नावावर हलवतो, व इतर लेखातील नाव उद्या बरोबर करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२८, ७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) कृपया, न्यू झीलॅंड चे न्यू झीलंड हा बदल करण्या अगोदर प्रचालक तसेच चावडीवर बोलून घ्यावे. कारण १०० हून अधिक लेखांचे नाव न्यू झीलॅंड येथे स्थलांतरित केले गेले आहेत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ००:१२, ८ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Khirid Harshad}} प्रतिसाद देण्यास उशीर झाला त्याबद्दल क्षमस्व. तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे त्या पानावर १०० पेक्षा अधिक दुवे जोडलेले होते. पण ते दुवे मी AWB वापरून दुरुस्त केले :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:३२, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Usernamekiran}} एक विनंती आहे, क्रिकेटविषयक जे लेख आहेत त्या लेखांच्या हेडिंग मध्ये पण जिथे न्यू झीलंड असा बदल असेल तो लेख पण न्यू झीलंड असा स्थानांतरित कराल का? उदा. [[न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, १९९२-९३]] हा लेख [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, १९९२-९३]] वर स्थानांतरित करणे आणि इतर असे अनेक लेख जे न्यूझीलंड हा शब्द वापरून बनवले गेलेत. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११ फेब्रुवारी २०२२, १३:१९ {{ping|Khirid Harshad|Aditya tamhankar}} तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे स्थानांतर व बदल करता येतील. पण त्याआधी क्रिकेट व देश संदर्भातील लेखांची वर्गवारी करायला हवी. त्यानंतर लेखांचे स्थानांतर करणे सोपे जाईल. देशांचे वर्ग मी हाताळू शकतो, पण क्रिकेट च्या वर्गांसाठी मला थोडीफार मदत/मार्गदर्शन लागेल. संदर्भासाठी तुम्ही इंग्रजी विकिपीडियावर हि [https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Cricket category] व [[:वर्ग:क्रिकेट]] बघू शकता. आपण सध्या फक्त महत्वाच्या वर्गांपासून सुरुवात करू. जर काही दिवस इथे कोणी आक्षेप/विरोध नाही दर्शवला तर आपण काम सुरु करू. जर कोणाला काही सल्ला द्यायचा असेल, तर द्यावा हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१३, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == Sandbox link == Apologies for writing in English. Please feel free to translate my text. I'm holding a global RFC regarding Sandbox link ([[:en:User:4nn1l2/sandbox|example]]) at Meta: [[metawiki:Requests for comment/Enable sandbox for all Wikipedias|m:Requests for comment/Enable sandbox for all Wikipedias]]. I was told by User:Lucas Werkmeister that Marathi Wikipedia as a large project does not have Sandbox link enabled. * Does Marathi Wikipedia want the Sandbox link enabled? If there is consensus for enabling that on Marathi Wikipedia, I will do that as part of the global settings. But if Marathi Wikipedia does not want that, I can simply omit the Marathi Wikipedia from my proposal. No hard feelings at all :) I have personally not found Sandbox links harmful in any way, shape, or form. Thanks [[सदस्य:4nn1l2|4nn1l2]] ([[सदस्य चर्चा:4nn1l2|चर्चा]]) ०८:३७, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{साद|4nn1}} :Thanks for reaching out. :As a general guideline, w:mr strives to stay in sync with other wikimedia projects and to that end, I would expect that the w:mr community would want this enabled. I will let individual members express their opinions as well but unless there's any opposition, you may plan on enabling sandbox link for w:mr :Thanks again. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) ::{{कौल|Y|Tiven2240}} @[[सदस्य:4nn1l2|4nn1l2]] this will surely help new users to write and improve articles before they are in mainnamespace. Looks good for me [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १८:४७, १९ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == अर्ध्या ल चे योग्य लिखाण == [[File:Display problem L.png|thumb|display problem on wikipedia]] जोडाक्षरात ल पूर्वपदावर असल्यास त्याचे 'ल्य' असे लिखाण न होता 'ल्‌य' असे होत आहे. विंडोज – क्रोम, फायफॉक्स दोन्हीत ही समस्या आली तर लिनक्स प्रणालीत ते जोडाक्षर योग्य दिसते. उदाहरण म्हणून हे चित्र पहा. हा टंकाचा विषय आहे हे उघड आहे, पण मला जर विंडोजमध्ये योग्य 'ल्य' हवा असेल तर काय करावे लागेल? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५१, १३ मार्च २०२२ (IST) ही समस्या खाली दिलेल्या विंडोज प्रणालीत दिसून आली. * Windows 10 Home Single Language * Windows server 2019 ही समस्या खाली दिलेल्या विंडोज प्रणालीत '''दिसून आली नाही'''. * windows 7 ultimate विंडोज ७ अल्टिमेट किंवा लिनक्स वापरणे हा पर्याय आहे पण मला विचारायचे आहे की कल्याण हा शब्द फक्त मलाच कल्‌याण असा दिसतो आहे की असे बरेच लोक आहेत? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:०२, २० मार्च २०२२ (IST) == बँकेच्या पानांवर उत्पात == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}} काही विशिष्ट आय पी ॲड्रेस वरून [[एच.डी.एफ.सी. बँक]], [[कॅनरा बँक]], [[युनियन बँक ऑफ इंडिया]], [[बँक ऑफ महाराष्ट्र]], [[देना बँक]], [[भारतीय स्टेट बँक]] आणि [[भारतीय रिझर्व्ह बँक]] या पानांवर कस्टमर केअर म्हणून एक मोबाईल नंबर टाकण्यात आला होता. यामुळे एखाद्या वाचकाला आर्थिक धोका होण्याची शक्यता आहे. टायविन यांनी काही पानांवरील संपादने साफ केलेली दिसलीत. विनंती आहे की वरील इतर पानांवरील आजची संपादने उडवावीत आणि पाने अर्ध सुरक्षित करावीत.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:१५, १९ मार्च २०२२ (IST) :{{झाले}} --२०:०४, १९ मार्च २०२२ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २०:०४, १९ मार्च २०२२ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} नमस्कार, मला वाटते की सर्व बँकेच्या पानांना कायम अर्धसुरक्षित करावे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:२३, ९ जून २०२२ (IST) ::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} सौम्य स्मरण-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:४४, १२ जून २०२२ (IST) :::पाने (अर्ध / पूर्ण) सुरक्षित करणे विकीच्या मूळ तत्त्वात बसणारे नाही. या सूचनेला माझा विरोध आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:५९, १२ जून २०२२ (IST) ::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यादीतील काही लेखांना संरक्षित केले आहे, @[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] उत्पात असल्यास संरक्षित करणे विकी धोरणात बसते. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:४६, १२ जून २०२२ (IST) :पानांवर अंकपत्यांवरुन उत्पात होत असेल तर अशी पाने अर्धसुरक्षित करणे हेच बरोबर. असे करण्याने लॉग्ड-इन सदस्यांना संपादने करण्यास मज्जाव होत नाही. :तुम्ही म्हणल्याप्रमाणे येथे संपादकांची वानवा आहे. अशात इतरांनी टाकलेली घाण काढण्यात या संपादकांचा वेळ गेल्यास त्यांच्याकडून होणारे योगदान रोडावेल. :ही पान अर्धसुरक्षित करताना त्यांना ५-७-१५ दिवसांची मुदत घालणे हा एक पर्याय आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१३, १२ जून २०२२ (IST) :: आय. पी. ऍड्रेस 157.35.1.213 वरून कोणीतरी स्वतःचा फोन नंबर दिलेला दिसतो. हा ऍड्रेस बिहारमधील असून तो कायमचा ब्लॉक केला तरी मराठी विकीला फारसा फरक पडणार नाही. एक/ दोन आय. पी. ऍड्रेस ब्लॉक करूनही उत्पात सुरुच राहीला तर पाने सुरक्षित करावीत असे मला वाटते. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:५१, १४ जून २०२२ (IST) :::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]]@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], जुनी चर्चा तसेच सध्याचा उत्पात पाहता [[:वर्ग:भारतीय वित्तसंस्था]] मधील रिझर्व बँक ऑफ इंडिया तसेच [[:वर्ग:भारतीय बँका]] मधील सर्व बँका या अर्ध सुरक्षित करावीत असे मला वाटते. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:१४, ५ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}}. इतर बँकांवरही उत्पात होत आहे का? एक-दोन नमून्यांतून तसे आढळले नाही. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:२०, ५ मे २०२५ (IST) :::पूर्वीपासून वेगवेगळ्या लेख पानांवर असे उत्पात चालू आहेत. शेवटचे उत्पात पाहण्यासाठी [[विशेष:प्रतिबंधन_सुची|प्रतिबंधन सुची]] पाहिल्यास तेथून इतर माहिती कळेल. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१६, ५ मे २०२५ (IST) == वर्गवारीचे धोरण == रुपी_कौर या लेखाला सुमारे २५ वर्ग जोडले गेले आहेत. “पंजाबी वंशाचे कॅनेडियन लोक”, “ब्रॅम्प्टनमधील लोक”, “वॉटरलू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी” अशा वर्गात आणखी किती लेख येणे अपेक्षित आहे? "चार आण्याची कोंबडी, बारा आण्याचा मसाला" अशी स्थिती आहे. वर्गांची संख्या अगदी मोजकी हवी आणि ते एकमेकांशी आतून जोडले गेलेले असावेत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५३, ३१ मार्च २०२२ (IST) :वर्गांची योग्य वर्गवारी करून केवळ एकच योग्य वर्ग ठेवण्यात आला तर हे टळू शकते. उदा: "भारतीय कवयित्री > पंजाबी भाषेतील कवयित्री" व "भारतीय स्त्रीवादी > भारतीय स्त्रीवादी लेखिका" अशाप्रकारे वर्गांची रचना असल्यास वर्ग आपोआप कमी होतील. ह्या लेखाव्यतिरिक्त उदाहरण द्यायचे झाल्यास, "भारत > महाराष्ट्र > विदर्भ > यवतमाळ > वणी > वणीमधील कोळश्याच्या खाणी" अशी वर्गवारी असल्यास "कोळशाची खाण, वणी" ह्या लेखामध्ये केवळ "वणीमधील कोळश्याच्या खाणी" ह्या एका वर्गाची गरज असते, फार तर "वणी" हा वर्ग टाकता येऊ शकतो. भारत/महाराष्ट्र/विदर्भ ह्या वर्गांची गरज नाही. इंग्रजी विकिपीडियावर "over categorised", आणि "under categorised" अशे सुद्धा वर्ग आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:०१, ३१ मार्च २०२२ (IST) ::बऱ्याच बाबतीत मार्गदर्शक तत्वे असण्याची गरज आहे, पण लेखांची एकूण संख्या, आणि ऍक्टिव्ह एडिटर्स कमी असल्यामुळे कधी कधी त्याची गरज नाही वाटत. मला वाटते जर जास्तच मार्गदर्शक तत्वे असतील, तर नवीन संपादक येण्याची शक्यता कमी होते. सध्या तरी मला फक्त [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता]] चे पालन व्हावे असे वाटते. PR कंपन्यांनी मराठी विकिपीडिया वर नुसता धुमाकूळ घातलाय. नवीन चित्रपट/मालिका येताच त्यावर लेख लिहितात. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:०१, ३१ मार्च २०२२ (IST) ==इतर भाषिक शीर्षक== Irawati_Karve या पानाचे पुनर्निर्देशन इरावती कर्वे या पानाकडे केले होते. ते काढू नये. कारण विकीसोर्सवरील tinyurl.com/irawatikarve या पानावरील नेव्हिगेशन बार वरून मराठी विकीवर येण्यासाठी हे बनविले होते. नेव्हिगेशन बारच्या लिंक्स आपोआप बनतात. त्या मराठीत लिहिता येत नाहीत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:४८, १२ एप्रिल २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}} :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. Tinyurl वरील शीर्षके कशी बदलता येतील याची पुन्हा एकदा चौकशी केल्यास त्यानुसार बदल करता येतील :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५२, १३ एप्रिल २०२२ (IST) :: विकीसोर्सवरील साहित्यिक:इरावती_कर्वे या पानावरील "sister projects” विभागातील दुवा जर कोणी मराठी करू शकला तर मग विकीवर इंग्रजी पानाची आवश्यकता राहणार नाही. [[File:Iravati karve.png|thumb|Iravati karve in English]] [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:११, १३ एप्रिल २०२२ (IST) :::@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] तिकडले प्रचालकानी कॅस्कॅडींग संरक्षण लावल्यामुळे तपासणी करणे अवगद आहे. कृपया संरक्षण कमी केल्यास काही बदल करता येऊ शकेल असे वाटते. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:३५, १६ एप्रिल २०२२ (IST) ==जवळपासची गावे== "जवळपासची गावे" या विभागात काही नावे दोनदा आलेली दिसतात. प्रत्येक नाव एकदाच (unique) ठेवून अकारविल्हे (sort) मांडणी करण्यासाठी खाली दिलेली जावा-स्क्रिप्ट सुविधा वापरली. https://codepen.io/shantanuo/pen/bGLboom उदाहरण म्हणून बेल्हे गावाच्या लेखातील हा फरक पहा. [[special:permalink/2107015]] विकीच्या संपादकांनी अशा बुकमार्कचा उपयोग केल्यास त्यांचा बराच वेळ वाचू शकेल. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १४:२८, २९ एप्रिल २०२२ (IST) :याचा वापर नक्की कसा करायचा? :मोबाईल वरून सुद्धा वापर करता येतो का?-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:४०, २९ एप्रिल २०२२ (IST) :: मोबाईलचे माहीत नाही. मी डेस्कटॉपवरून वापरतो. ती लिंक क्लिक-ड्रॅग करून ब्राऊजरच्या लिंक्स टूलबारवर आणून ठेवायची. मग पान संपादन करताना त्यावर क्लिक केली की त्यातील जावा-स्क्रिप्ट कोडमुळे दोन बाण दिसू लागतात. या चित्रात दाखविल्याप्रमाणे. अकारविल्हे (ascending) किंवा उलट (descending) सॉर्ट करता येतात गावांची नावे. [[File:Nearby bookmarklet.png|thumb|]] [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:०९, २९ एप्रिल २०२२ (IST) उदाहरणार्थ "माळी" या लेखात नागपूरमध्ये आढळणारी आडनावे अशी दिली आहेत. बारस्कर,वहेकर,निकाजु, पाचघरे,हराळे, वानखडे, गोरडे, बिरे, कुटे, श्रीखंडे, दहीकर, पवार, चांदुरकर, कुबाडे, केवते, हजारे, लाखे, नावडे, गांजरे, चांदोरे, बोडके, मगरे, वैद्य, चिमोटे, महाजन, घोळशे, चौधरी, परोपते, माळी, वाघ, हराळे,कोल्हे, हराळे,लांडगे, येवले, बनकर, डोंगरे, वाळके, फुसे, चिमोटे, केने, बर्डे, धाडसे, वाकडे, मसुरकर, राउत, जम्बुलकर,मानेकर, चरपे, वानखडे यात "चिमोटे", "वानखडे" दोनदा तर "हराळे" तिनदा आले आहे आणि ते "हजारे" या नावालगत यायला हवे होते. मी ही जावास्क्रीप्ट सुविधा वापरून अकारविल्हे असे लिहिले असते. कुटे, कुबाडे, केने, केवते, कोल्हे, गांजरे, गोरडे, घोळशे, चरपे, चांदुरकर, चांदोरे, चिमोटे, चौधरी, जम्बुलकर, डोंगरे, दहीकर, धाडसे, नावडे, निकाजु, परोपते, पवार, पाचघरे, फुसे, बनकर, बर्डे, बारस्कर, बिरे, बोडके, मगरे, मसुरकर, महाजन, मानेकर, माळी, येवले, राउत, लांडगे, लाखे, वहेकर, वाकडे, वाघ, वानखडे, वाळके, वैद्य, श्रीखंडे, हजारे, हराळे जर आपल्याला ही सूचना योग्य वाटली तर पानाचे पुनर्लेखन करावे नाहीतर दुर्लक्ष करावे. सामान्य सदस्यांना हे समजावणे कठीण आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:१७, १८ जून २०२२ (IST) == मराठी स्पेलचेक == मजकुरातील चुकीचे शब्द वेगळे काढून त्यांना पर्यायी शब्द देणारे ऍडऑन लिब्रेऑफिससाठी बनविले आहे. https://extensions.libreoffice.org/en/extensions/show/20640 कोणाला आवडले तर अवश्य वापर करावा. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १६:१९, ११ मे २०२२ (IST) == प्रमाणलेखनासाठी एकच बॉट == माझ्यामते प्रमाण लेखनात सुधारणा करण्यासाठी फक्त एकच बॉट वापरावा. उदा. सांगकाम्या या बॉटने केलेले दोन बदल (उदा. "सर्वोतम → सर्वोत्तम" किंवा "स्त्रोत → स्रोत") KiranBOT_II द्वारे करून घ्यावेत. तो बॉट चालवणाऱ्या किरण यांना यासाठी वेळ नसेल तर दुसऱ्या कुणीतरी ती स्क्रिप्ट कशी चालवायची ते शिकून घेणे आवश्यक आहे. जर त्यासाठी कुणी तयार नसेल तर विकिपीडियाचा आणखी प्रचार आणि प्रसार होईपर्यंत थांबावे लागेल! [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:५५, ३ जून २०२२ (IST) :असे का? जर शुद्धलेखन प्रमाणलेखनाप्रमाणे होत असेल तर कोणासही ते करण्यास हरकत नसावी परंतु आपली कारणे जाणून घेण्यास उत्सुक आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) बरीच कारणे आहेत… # किरण बॉटची स्क्रिप्ट रोज चालते. इतर बॉट चार सहा महिन्यातून एकदा चालतात. तोपर्यंत त्या चुका तशाच राहतात. # किरण बॉटमध्ये शब्दांचे विभाग पाडले आहेत. उदा. "योग्य रकार" "नियम x.x" ते समजायला सोपे पडते. # प्रोग्रॅम लिहून किरण बॉटच्या बदलांचा मागोवा घेता येतो. तसा इतर बॉटचा घेता येत नाही. उदाहरणार्थ खालील कमेंटमधील "म्युचुअल फंड" आणि (१२) याला काहीतरी विशेष अर्थ असेल जो फक्त त्या बॉटच्या कर्त्यालाच माहीत आहे. /* म्युचुअल फंड */शुद्धलेखन, replaced: स्त्रोत → स्रोत (12) using AWB पण त्यामुळे पायथॉन किंवा इतर भाषेत कोड लिहता येत नाही. # ज्यांना विकीपीडियातील बदल पहायचे आहेत पण शुद्धलेखनात इंटरेस्ट नाही, ते KiranBOT_II वगळून इतर सर्व बदल पाहू शकतात. तर ज्यांना फक्त शुद्धलेखन हा एकच विषय अभ्यासायचा असेल ते फक्त त्याच बॉटवर नजर ठेवू शकतात. # अनपेक्षित बदल तपासणे, बदलांच्या संख्येची नोंद ठेवणे, कोणते शब्द बदलले त्याचा बॅकअप ठेवणे वगैरे कारकुनी स्वरूपाची कामे एक दोन सदस्यांवर सोपविता येतात. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ११:४९, ३ जून २०२२ (IST) :उत्तराबद्दल धन्यवाद. तुमची काही कारणे पटत असली तरी सगळी कारणे पटत नाहीत. :१, २ -- किरणबॉट रोज चालत असल्यास त्याद्वारे बदल करुन घेणे चांगलेच परंतु त्यासाठी इतरांना मज्जाव का करावे हे नाही कळले. जेव्हा चुका लक्षात येतात तेव्हा ते सुधारण्यास दोन-तीन मार्ग आहेत -- स्वतः हाताने बदल करणे, किरणबॉट, स्वतःचा बॉट. यांपैकी कोणताही मार्ग निवडल्यास निकाल एकच आहे -- सुधारलेले शुद्धलेखन. असे असता एकाच प्रकारे हे बदल व्हावेत असा आग्रह करू नये. :३ -- असा मागोवा घेतल्याने काय निष्पन्न होईल? तसेच हाच मागोवा इतरांनी केलेल्या बदलांवरही थोड्या प्रयत्नाने करता येईल. यात हाताने केलेले बदलही असावेत. :४ -- इतर बॉटद्वारे झालेले बदल किरणबॉटप्रमाणेच ''अलीकडील बदल''मध्ये दिसत नाहीत. दोन बॉटमध्ये या बाबतील फरक काय असेल हे नाही कळले. :५ -- हे बरोबर असले तरी इतरांनी केलेले बदल पूर्णपणे कधीच ''रेग्युलेट'' करता येणार नाहीत कारण कोणीही येथे लेखन करावे असा आपला संकेत आहे. :तरी '''शुद्धलेखनाचे बदल शक्यतो किरणबॉटकडून करुन घ्यावे पण इतरांना मज्जाव करू नये''' असा संकेत असावा. यासाठी हे बदल करुन घेण्यासाठीची प्रक्रिया काय आहे हे लिहून ठेवल्यास त्याला अधिक प्रसिद्धी देउयात म्हणजे अधिकाधिक लोक किरणबॉट वापरण्यास प्रवृत्त होतील. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३७, ४ जून २०२२ (IST) * मला वरील एकूण चर्चा पूर्णपणे समजली नाही, पण जेवढी समजली त्यावर/त्यासंदर्भात मी काही विचार मांडू शकतो: :# एखादेवेळेस माझी सक्रियता कमी-जास्त होऊ शकते, पण काही दिवसानंतर मी विकिपीडियावर रोजच सक्रिय असेल. :## मी bot ह्या हेतूने बनवलाय कि यदा कदाचित भविष्यात जर माझी येथील सक्रियता कमी झाली किंवा पूर्णपणे थांबली तरी ह्या bot ची संपादने व शुद्धलेखन अवितरतपणे चालतील. :# KiranBOT II पूर्णपणे स्वयंचलित आहे, व तो toolforge server वरून चालतो. समजा मी काही कारणांमुळे दोन महिने ऑनलाईन येऊ शकलो नाही तरी bot रोज ठरलेल्या वेळेवर त्याचं काम करेल. :# AWB मधून संपादने करताना लेखांची यादी बनवणे थोडं त्रासदायक आहे, व एकावेळेस जास्तीत जास्त २५,००० पानांची यादी तयार होऊ शकते. यादी तयार झाल्यावर सुद्धा शुद्धलेखनाचे काम AWB पेक्षा KiranBOT द्वारे सोयीस्कर राहील. (AWB आपल्या संगणकावरून चालते, तर KiranBOT server वरून चालतो). आणि KiranBOT एकदा सुरु झाल्यास लेख नामविश्वातील जेवढी पाने आहेत तेवढी सगळी (आपोआप) वाचतो/संपादित करतो. :# AWB मार्फत शुद्धलेखन करायचे असल्यास संपादकाचा वेळ व ताकद वाया जाते, आणि ते संपादन एकदाच व काही ठराविक पानांवरच होते. त्यापेक्षा बदल करायचे शब्द मला सांगितल्यास ते kiranbot च्या यादीत नेहेमीसाठीच राहतील व रोज त्याप्रमाणे बदल होत राहतील. :# मराठी नसणाऱ्या एखाद्या शब्दाचे प्रमाण लेखन काय असावे हा थोडा अवघड विषय आहे (उदा: सोविएत/सोव्हिएत, एरलाईन/एअरलाईन). अशा साशंक शदांबद्दल चर्चा होऊन एकमत होणे गरजेचं आहे, नाहीतर एक bot एक शब्द, तर दुसरा bot वेगळा शब्द टाकेल. :# सध्या KiranBOT च्या प्रत्येक edit summary मध्ये [[सदस्य:KiranBOT II/typos]] ला दुआ देण्यात आलेला आहे. मी तिथे लिहिलंय कि "जर तुम्हाला काही शब्द बदलायचे असतील तर त्याबद्दल सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos वर चर्चा करणे योग्य राहील." bot ची संपादने "अलीकडील बदल" मध्ये दिसत नाहीत, पण निरीक्षण सूचीमध्ये दिसतात. जर मला कोणी काही बदल सुचवले तर ते स्वागतार्हच आहे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:१३, ५ जून २०२२ (IST) == Khirid_Harshad या सदस्याचे योगदान == Khirid_Harshad या सदस्याचे विशेष:योगदान पाहिले तर त्यावर This account is globally locked. अशी पाटी येत आहे. त्यांच्या चर्चापानावर त्यांनी नक्की काय उत्पात केला याचा उल्लेख नाही. माझा त्या सदस्याशी काही संबंध नाही पण नेमक्या कोणत्या कारणाने हद्दपारी झाली हे जाणून घ्यायचे आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:१४, १२ जून २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}} कृपया [https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Yeu_aga_maj हे पहा] yeu aga maj, tejas parte आणि khirid harshad ह्या एकच व्यक्ती असल्याचे मागेच समजले होते. तसेच yeu aga maj हे खाते वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित असल्याचे देखील पूर्वीच दिसून आले होते. परंतु मराठी विकिपीडियावर khirid harshad या खात्याचे योगदान चांगले होते. त्यामुळे आपण त्यांना कधी प्रश्न केला नव्हता. परंतु आज हे खाते देखील वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित झाल्याचे समजले.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:४३, १२ जून २०२२ (IST) :: तुम्ही दिलेला दुवा मी पाहिला. मला त्यांच्या स्वतःच्या किंवा त्यांच्या इतर अकाउंटमधून इंग्रजी विकीवर केलेला एकही उत्पात दिसला नाही. इंग्रजी विकीवर हजारो एडिटर्स आहेत. मराठी विकीवर गेल्या ३० दिवसात १० पेक्षा जास्त संपादनं करणारे (बॉट आणि संपादकांशिवाय) किती सदस्य आहेत? कोणत्याही चर्चेशिवाय, कसलीही पूर्वकल्पना न देता, लहान सहान कारणावरून सदस्यांना काढून टाकण्याची इंग्रजीसारखी चैन मराठीला परवडणार आहे का? ते जाऊ द्या. मी दुसरे उदाहरण देतो [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/PradipsBhosale PradipsBhosale] या सदस्याला फक्त दोन एडिटनंतर ग्लोबली बॅन केले गेले. "स्वातंत्र्य दिन (भारत)" आणि "रक्षाबंधन" या दोन लेखाखाली त्याच्या स्वतःच्या ब्लॉगची लिंक दिली हे खरे, पण ती पोस्ट रक्षाबंधन याच विषयावर होती हे लक्षात घेतले पाहिजे. लहान मूल एका दिवसात चालायला/ धावायला सुरुवात करत नाही. तसे नवीन सदस्य एका दिवसात तुमच्या विकीची नियमावली शिकत नाहीत. मी ९ डिसेंबरच्या पोस्टमध्ये याच चावडीवर "मोठे व्हायचेच नाही याची कल्पना नव्हती." असे म्हटले तर कोणीतरी "असे का वाटले?" असे विचारले. मराठी विकीला मोठे व्हायचे असेल तर सदस्यांना सांभाळून घेणे गरजेचे आहे. क्रियाशील सदस्य हीच विकीची खरी ताकद आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १५:०८, १२ जून २०२२ (IST) :{{साद|Shantanuo}}, :हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांनी घातलेला नाही असे दिसते, तरी तुमची (योग्य) अशी प्रतिक्रिया मेटावर घालावी. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, १२ जून २०२२ (IST) :: मेटावर काहीही प्रतिक्रिया दिली तरी ते प्रथम लोकल विकीवर याची चर्चा झाली आहे का? असे विचारतात. “हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांनी घातलेला नाही” या स्पष्टीकरणाबद्दल धन्यवाद. हा ब्लॉक प्रचालकांच्या (किंवा त्यांच्या प्रतिनिधीच्या अथवा मराठी विकीवरील सदस्याच्या) विनंतीवरून घालण्यात आला आहे का? की AmandaNP यांनी आपल्या फावल्या वेळेचा सदुपयोग करून अचानक निर्णय घेतला? [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:२८, १३ जून २०२२ (IST) ::: {{साद|Shantanuo}} कृपया [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Special:MobileDiff/21882485 PradipsBhosale] आणि [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Special:MobileDiff/23382197 Khirid Harshad] हे पाहावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:१२, १८ जून २०२२ (IST) :cc: {{साद|संतोष गोरे|Khirid Harshad}} ::बरोबर आहे. हा ब्लॉक मराठी विकिपीडियावरील नसून, "ग्लोबल" आहे. म्हणजे ते खाते एकाच फटक्यात विकिमीडियाच्या १५०-२०० विकिपीडिया व इतर वेबसाइट्स वर ब्लॉक झाले आहे. AmandaNP ह्यांनी checkuser टूल वापरून user:Yeu aga maj व user:Khirid Harshad हे दोन्ही एकाच व्यक्तींचे खाते असल्याची खातरजमा केली आहे. खात्री असलेले इतर खाते [[:en:Category:Wikipedia sockpuppets of Yeu aga maj]] तर संशयित [[:en:Category:Suspected Wikipedia sockpuppets of Yeu aga maj]] इथे आहेत. इंग्रजी विकीपेडियावर TV मालिका, व त्यातील अभिनेत्यांचे लेख लिहण्यासाठी पैसे घेऊन संपादन करणाऱ्यांची संख्या खूप आहे. Khirid Harshad त्यातील एक असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यांचे येथील बहुतांश संपादने चांगली असली, तरी काही संशयास्पद बाबी होत्या. त्या मला काही दिवसांपूर्वी लक्षात आल्या होत्या, पण मी माझा गैरसमज समजून दुर्लक्ष केले होते. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:३५, १२ जून २०२२ (IST) ::: एखाद्या धर्मादाय संस्थेने (किंवा कंपनीने/ व्यक्तीने) पैसे देऊन विकीवर काम करून घेतले तर अशा व्यक्तीला (पैसे घेणाऱ्या - देणाऱ्या नव्हे) १५०/ २०० विकीवरून कायमचे हद्दपार करावे असा संकेत मला विकीवर कुठे वाचायला मिळेल? समजा "झी मराठी” या कंपनीत काम करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीने त्याला माहीत असलेल्या विषयावर कंपनीच्या वेळेत किंवा संध्याकाळी / रात्री विकीचे सर्व नियम सांभाळून लिखाण केले तर त्याला तुमची हरकत आहे का? एखाद्या सदस्याबद्दल काही संशय असेल तर तो सदस्य ॲक्टीव्ह असतानाच चर्चा करायला हवी. तो सदस्य बॅन झाल्यावर तो आपली बाजू इथे मांडू शकणार नाही हे नक्की झाल्यावर संशय व्यक्त करणे नैतिकतेला धरून होत नाही. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:०२, १३ जून २०२२ (IST) ::::{{साद|Shantanuo}}, कृपया आपण मेटा वर चर्चा सुरू करून आम्हाला देखील साद घालावी. आपण तेथे हे नोंदवू शकतो की Khirid Harshad चा मराठी विकिपीडियावर कोणत्याही प्रकारचा उत्पात झालेला नाहीये, त्यामुळे त्यांच्या प्रतिबंधाची पातळी वैश्विक वरून केवळ इंग्रजी विकिपीडियासाठीची करावी. Khirid Harshad चे मराठी आणि इंग्रजी व्यतिरिक्त इतर विकिपीडियावर योगदान जवळपास नाहीये.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१३, १३ जून २०२२ (IST) ::::: अभय नातू, Tiven2240 आणि किरण या तिघांपैकी दोघांना हा सदस्य परत हवा असेल तर या सूचनेचा विचार करता येईल. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:२९, १३ जून २०२२ (IST) :::::: संपादने कोणीही केली तरी त्यात आक्षेपार्ह्य काहीच नाही. माझे म्हणणे फक्त एवढेच आहे कि संपादने विकिपीडियाच्या धोरणास अनुसरून असावी, ती एकतर्फी किंवा छुप्या पद्धतीने प्रचारात्मक/जाहिरातबाजीची नसावीत. सध्या Khirid_Harshad चे मराठी विकिपीडियावरील प्रतिबंध उठवण्यासाठी Shantanu, व संतोष ह्यांचा होकार दिसतोय, माझासुद्धा आहे. मी आत्ता meta वर निर्बंध उठवण्याची विनंती करतो, व त्यानंतर आपल्याला Khirid_Harshad सोबत चर्चा करता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:००, १३ जून २०२२ (IST) :::::: मी AmandaNP ला meta वर विनंती केली, व येथील चर्चेचा दुवा सुद्धा दिला. त्यांचे उत्तर आल्यावर मी इथे कळवेल. तिथे टिप्पणी करण्याची सध्यातरी गरज वाटत नाही. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:३६, १३ जून २०२२ (IST) ::::::: {{साद|Khirid_Harshad}} किरण यांनी केलेल्या प्रयत्नामुळे तुमच्यावरील ब्लॉक काढण्यात आला आहे. पण त्याचबरोबर तुम्ही "Desai Aditya", "Sweetu Appu Deepu", "Sidhu Shubh Shash" अशा वेगवेगळ्या नावांनी इंग्रजी विकीवर वावरत आहात असा आरोप मेटावरील संबंधित प्रचालकांनी केला आहे. एकाच नावाने (सर्व ठिकाणी) लॉग-इन करून तुम्हाला काम करायचे आहे. परत पकडले गेलात तर मी (आणि बहुधा इतर कुणीही) तुमचा कैवार घेणार नाही. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:१९, १५ जून २०२२ (IST) :::::::: {{साद|Shantanuo}} मी मराठी विकिपीडियावर Khirid Harshad याच नावाने संपादने करीत होतो. परंतु हे अकाऊंट ब्लॉक केल्यावर फक्त Desai Aditya याने संपादने केली होती. बाकीच्या दोन अकाऊंटचा उल्लेख केला आहे त्याने मी कधीच येथे संपादने केली नाहीत. तसेच इंग्रजी विकिपीडियावर माझी अकाऊंट ब्लॉक असल्यामुळे मी तेथे आता कोणत्याच अकाऊंटने संपादने करीत नाही फक्त मराठी विकिपीडियावर योगदान देत आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०७, १८ जून २०२२ (IST) : तुम्हा सर्वांच्या प्रयत्नांमुळे माझ्यावरचा ब्लॉक काढण्यात आला त्याबद्दल मी तुमचा खूप आभारी आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०३, १८ जून २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} [[User:Shantanuo|Shantanuo]] ह्यांनी म्हटल्याप्रमाणे ह्यापुढे केवळ एकाच खात्याचा उपयोग करावा, व निर्गम करून (लॉग आऊट करून) संपादने करू नका. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:२२, १९ जून २०२२ (IST) * काही दिवसांपूर्वी, मला AmandaNP चा ईमेल आला होता. ते म्हणाले की {{ping|Khirid Harshad}} चे अजूनही लॉग आउट संपादन चालू आहे. स्पष्ट ताकीद मिळाल्यानंतरही ते सुरू ठेवणे म्हणजे विश्वासाचा भंग आहे. cc {{ping|Shantanuo|संतोष गोरे|Tiven2240|अभय नातू|QueerEcofeminist}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०८:३८, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :नोंद घेतली. {{साद|Khirid Harshad}}, तुमच्याकडून खुलासा अपेक्षित आहे. यात तुम्ही निर्गमित (logged out) संपादने करण्याची कारणे विषद करावीत. धन्यवाद. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:२७, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::Granting rollback to such user is missuse of admin rights. That too without any community approval. Khirid should be stripped off of any rights and blocked indef. [[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ०९:५२, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :::{{साद|Khirid Harshad}}, कृपया आपले म्हणणे मांडावे. प्राथमिक दृष्ट्या तुम्ही चुकल्याने दिसत आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) {{साद|संतोष गोरे|अभय नातू|Usernamekiran}} माझ्याकडून लॉग आऊट संपादने झाली आहेत. परंतु ती मुद्दाम जाणीवपूर्वक किंवा नासधूस करावी म्हणून नाही. काही कारणे अशी १) मी खात्यात लॉग इन केले त्यानंतर ते लॉग इन देखील झालेले दिसत होते म्हणून संपादने सुरु केल्यावर काही संपादनांनंतर अचानक खात्यातून लॉग आऊट झाल्याचे समजले तेही लॉग आऊट न करता आपोआप झाल्याचे आढळून आले. २) काही वेळा लॉग इन करताना त्या बटणावर डबल क्लिक झाले की ते लॉग इन व्यवस्थित होत नाही आणि बॅक ऑप्शन वर क्लिक केले की लॉग इन दाखवतात परंतु संपादन केल्यावर लॉग आऊट संपादन आहे असे दिसून येते. ३) काही बाहेरच्या ठिकाणी गेल्यावर नेटवर्क प्रॉब्लेम असल्यामुळे लॉग इन प्रॉब्लेम येत होती म्हणून लॉग आऊट संपादने झाली आहेत. मी अजून एक पाहिले [[सदस्य:QueerEcofeminist]] कायम इतर विकिपीडियावर प्रतिबंधित आहे म्हणून बाकीच्या विकिपीडियावर सुद्धा त्या सदस्यांना कायम ब्लॉक करण्याचा पवित्रा घेतात. प्रत्येक प्रतिबंधित व्यक्ती सर्वीकडे नासधूस करेलच असे नसते हे जणू त्यांना ठाऊकच नाही. तसेच द्रुतमाघारकार हे पद मला टायवेन यांनी स्वतःहून दिले. मी कोणत्याही पदासाठी नामांकन दिले नव्हते. मी इंग्लिश विकिपीडियावर अनेक खाती वापरली म्हणून प्रतिबंधित आहे म्हणून मराठी विकिपीडियावर कोणतेही पद घेऊन विकिपीडियाची नासधूस करत असेल असं त्यांना वाटत असेल तर हे पद माझ्याकडून काढून घेतले तरी चालेल, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:३७, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST) :Dear @[[सदस्य:AmandaNP|AmandaNP]] with respect to your email to one of our admins this discussion has been started on Marathi Wikipedia. @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] has provided a valid reason up for their logged out edits. Its because of their technical glitches that they face while editing. They have never been indulged in Vandalism on this Wikipedia and because of their constructive edits on this Wikipedia I had granted them Rollback rights and they have never misused it. Wikipedia works on principles of Assuming Good faith and Khirad Harshad has not been indulged in any Vandalism on this wiki. There is a huge misrepresentation and targeted harassments on specific users which we have observed and we will take necessary actions as per wiki policies to make Marathi Wikipedia free from targeted harassments and take steps for educating local policies to users on this wiki. Also making wiki safe for all fellow volunteers. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १४:२४, ५ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] I was emailed first asking if I could check if they were still socking. I replied on October 8th that they were still logged out editing (in the count of hundreds upon hundreds of edits). I won't take any action based on this, but will leave it to this community. I'm just informing you that a large amount of edits can't be reviewed because this user is editing logged out in heavy numbers. [[सदस्य:AmandaNP|AmandaNP]] ([[सदस्य चर्चा:AmandaNP|चर्चा]]) १९:०३, ५ नोव्हेंबर २०२२ (IST) *{{ping|संतोष गोरे|अभय नातू|Tiven2240}} AmandaNP ह्यांच्या म्हणण्यानुसार Khirid Harshad ह्यांचे logged out संपादने खूप जास्त आहेत. तसेच login नसताना संपादन करण्याचा प्रयत्न केला असता ''सावधानः तुम्ही विकिपीडियाचे सदस्य म्हणून प्रवेश (लॉग-इन) केलेला नाही. आपला सध्याचा सहभाग अंशतःच 'अनामिक' स्वरूपाचा राहतो, या पानाच्या संपादन इतिहासात तुमचा आय.पी. ऍड्रेस नोंदला जाईल.येथे टिचकी मारून अनामिक लेखकांकरिता उपलब्ध अधिक सहाय्याचा सुविधांचा लाभ घ्या.'' असा सावधानतेचा इशारा येतो. त्यामुळे Khirid ह्यांनी वर दिलेले उत्तर विश्वासार्ह्य वाटत नाही. माझी Khirid कडून केवळ एकच अपेक्षा होती/आहे कि त्यांनी एकच खाते वापरावे, आणि logged out संपादने करू नयेत. बाहेर ठिकाणी किंवा कोणत्याही कारणामुळे login नसल्यास संपादने करू नये. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:४०, ७ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ::माझ्या मते, '''प्रत्येक सदस्याची''' अडचण ही त्याची वैयक्तिक बाब आहे. सर्वप्रथम त्याला स्वतःला संबंधित अडचणीचा सामना करावयाचा असतो. माणुसकीच्या भावनेतून एखाद्या विशिष्ट परिस्थितीत आपण त्याला सहकार्याच्या भावनेतून मदत करावी. परंतु याचा अर्थ असा नाही की आपण सतत त्याची साथ देत राहावी. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] हे पुढील अडचण सोडवतील अशी आशा बाळगूया. जर ते परत परत चुकत गेले तर मग आपण देखील यात असमर्थ ठरतो.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१९, ७ नोव्हेंबर २०२२ (IST) : ''बाहेर ठिकाणी किंवा कोणत्याही कारणामुळे login नसल्यास संपादने करू नये.'' :ही अट घालणे वाजवी नाही. एखाद्या सदस्याला रिकामा/फावला वेळ मिळाल्यास तो कोणत्याही ठिकाणाहून मराठी विकिपीडियासाठी वापरला तर तो येथे उपयोगीच ठरेल. लॉग-इन केले तर उत्तमच. असे असताही या सदस्याकडून पूर्वी पानांची हलवाहलव झालेली आहे जी उपद्रवकारक ठरली. यामुळे यांनी ''लॉग्ड आउट असताना कोणत्याही प्रकारची हलवाहलवी करणे '''कटाक्षाने''' टाळावे.'' इतर छोटेमोठे बदल केल्यास हरकत नाही. असे त्याना माझे सूचनावजा विनंती आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:५०, ८ नोव्हेंबर २०२२ (IST) ==साचा:माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम== नमस्कार. काही दिवसांपूर्वी मी [[साचा:माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम]] मधून "आधी", "नंतर" काढले, व "हंगाम संख्या" टाकले [[special:diff/2075839]]. त्यानंतर माझ्या सदस्य चर्चा पानावर त्याबद्दल चर्चा झाली होती: [[सदस्य_चर्चा:Usernamekiran/Archive_2#माहितीचौकट_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम]]. पण नंतर "आधी", "नंतर" पुन्हा टाकण्यात आले. मी माझ्या चर्चा पानावर नमूद केलेले परत इथे नकल-डकव करतो: * मराठी विकिपीडिया हा एक ज्ञानकोश आहे. सध्या मालिकेचे लेख निव्वळ टाइम-टेबल आणि जाहिराती झालेले आहेत. en:Template:Infobox_television#Parameters मध्ये "preceded_by" (आपल्या साच्यातील "आधी") ची माहिती दिली आहे: This parameter should not be used to indicate a program that preceded another in a television lineup (i.e. the 8pm show vs the 8:30pm show), or to indicate what show replaced another in a specific time slot (ex: Temperatures Rising held the 8pm time slot before being replaced by Happy Days). * थोडक्यात सांगायचे झाले तर ८ नंतर ८:३० चा कार्यक्रम असं टाकू नये, आणि ८ वाजताचा "अ" कार्यक्रम संपल्यानंतर त्याच्या जागेवर ८ वाजता "ब" कार्यक्रम सुरु झाला असंही टाकू नये. देवमाणूस संपल्यानंतर देवमाणूस २ हा कार्यक्रम सुरु झाला, केवळ हे योग्य आहे. * इंग्रजी विकिपीडियाची नक्कल म्हणून नाही, तर "मालिकांचा प्रसारणाचा वेळ" हा मुद्दा मुळातच ज्ञानकोशीय नाही. एखादी मालिका बंद झाल्यावर १० वर्षानंतर त्याच्या वेळेचा कोणाला काही फरक पडत नाही. voot, netflix, zee5 असे वेग-वेगळे app असल्यामुळे प्रसारण वेळेची आता कोणाला जास्त किंमत नाहीये. आणि टीव्ही चॅनल्स सुद्धा त्यांची वेळ सारखी बदलत असतात. त्यामुळे त्यांच्या प्रत्येक वेळा आपण अद्ययावत करणेपण बरोबर नाही. एखादी मालिका सुरु झाली तेव्हा तिची पहिली वेळ टाकली तरी पुरे असावं. उदाहरण द्यायच झालं, तर वादळवाट ह्या मालिकेची वेळ बदलली होती, आणि वादळवाट या लेखावर दोन साचे सोडले तर जास्त माहिती नाहीये. {{tl|झी मराठी रात्री ९च्या मालिका}} व {{tl|झी मराठी रात्री ८.३०च्या मालिका}} हे साचे सुद्धा निव्वळ जाहिरातबाजीचा प्रकार आहेत. वरील मुद्द्यांना अनुसरून, व TV माध्यमांकडून मराठी विकिपीडियाचा जाहिरातबाजी साठीचा होणारा उपयोग टाळण्यासाठी "माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम" साच्यातून "आधी" व "नंतर" काढण्याची मी विनंती करतो. ह्यावर आपले समर्थन/विरोध नमूद करून, किंवा नवीन काही कल्पना/सल्ला असेल तर त्याप्रमाणे चर्चा करून साच्यात काय ठेवावे व काय ठेवू नये हे औपचारिकरीत्या ठरवावे हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३६, १२ जून २०२२ (IST) ::आधी आणि नंतर हे चूक पद्धतीने वापरले जात आहे असे यावरून समजते. हरकत नाही, काढून टाकावे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:०६, १३ जून २०२२ (IST) : माझे मत असे आहे की, आधी आणि नंतर हे दोन्ही असावे कारण जरी मालिकांच्या लेखांमध्ये ८ नंतर ८.३० किंवा ८ आधी ७.३० च्या मालिकांचा उल्लेख करण्यात आला असला तरी बिग बॉस मराठी च्या पानांवर त्याचा योग्य पद्धतीने वापर केला गेला आहे असे दिसून येते जसे की [[बिग बॉस मराठी २]] वर आधी [[बिग बॉस मराठी १]] आणि नंतर [[बिग बॉस मराठी ३]] असा वापर केला गेला आहे. म्हणजेच नवीन / जुन्या पर्वाच्या पानांकरिता त्याचा वापर केला गेला आहे. याचा [[रात्रीस खेळ चाले २]] या पानावर सुद्धा [[रात्रीस खेळ चाले]] आणि [[रात्रीस खेळ चाले ३]] असा वापर होऊ शकतो. परंतु तेथे तो केला गेलेला दिसत नाहीये. म्हणून या बाबींचा विचार करून योग्य तो निर्णय घ्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:२०, १८ जून २०२२ (IST) == नाट्यमंडळीकडून चा उत्पात == {{साद|अभय नातू|Tiven2240}}, नमस्कार गेल्या काही दिवसांपासून [[आकाश भडसावळे]], [[अभिजात नाट्यसंस्था]], [[प्रदीप दळवी]] तसेच [[टिळक आणि आगरकर (नाटक)]] या लेखांची निर्मिती, पानावरील सुचालन साचे काढणे असे खोडसाळ प्रकार होत आहेत. यात 2401:4900:560e:a83c:31a1:8a97:7b2a:7318, <br> 2401:4900:5609:cfca:7577:8f7:38a:fd10, <br> 2401:4900:5195:6BD6:1:0:9196:5EDE, <br> 2401:4900:1988:98cc:1:2:211f:dc94, या व अशाच मिळत्याजुळत्या अनोंदनिकृत अंकपत्त्याचा सहभाग आहे. यापैकी एका अंकपत्त्याच्या चर्चापानावर मी [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:2401:4900:5603:EAFB:C135:FE81:796D:4E07 हा संदेश] टाकला होता. कृपया पुढील योग्य तो निर्णय आपण घ्यावा ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:०९, १६ जून २०२२ (IST) :दखल घेतली. :उत्पात सध्या थांबलेला दिसत आहे. पुन्हा झाल्यास कारवाई केली जाईल. :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०४:३२, १८ जून २०२२ (IST) == छोटी पाने व विस्मरणातील लेख == {{साद|अभय नातू }}, {{साद|Tiven2240 }}, {{साद|Usernamekiran }}, {{साद|Sandesh9822 }}, {{साद|Rockpeterson }}, {{साद|Omkar Jack }}, {{साद|अमर राऊत }}, {{साद|Omega45 }}, {{साद|Khirid Harshad }}, {{साद|आर्या जोशी }}, {{साद|ज्ञानदा गद्रे-फडके }}, {{साद|Aditya tamhankar }}, {{साद|Katyare }}, {{साद|Nitin.kunjir }} नमस्कार, वरील साद घातलेली सदस्यांची नावे ही केवळ माहीत असलेली आहेत म्हणून येथे टाकलेली आहेत. मुळात ही '''साद''' सर्वच नवीन जुन्या मराठीप्रेमी सदस्यांसाठी आहे. आपण सर्व जण मराठी विकिपीडियावर सक्रिय असून आपल्या प्रत्येकाचे विविध आवडते विषय आहेत. त्याशिवाय 'चित्रपट', 'आपला धर्म', 'राजकीय नेते' आणि 'चालू विषय' यावर सहसा आपण नवीन लेख निर्मिती करत असतो. गेल्या अनेक दिवसांपासून माझ्या लक्षात आलेली गोष्ट म्हणजे [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]], [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]], [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने|सगळ्यात कमी बदल असलेले लेख]] तसेच [[विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख|अत्याधिक काळ संपादने न झालेली पाने]] येथील लेख हे थोडे दुर्लक्षित असल्यासारखे आहेत. यामुळे या लेखांवर पान काढा चा साचा लावला जातो/जाऊ शकतो. असे झाल्यास मराठी विकिपीडियावरील लेख संख्या [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] वरून पुढे पुढे जाण्याऐवजी मागे पडत जाईल. यामुळे विकिपीडियाच्या जागतिक क्रमवारीत मराठी विकिपीडिया, जो की वेगाने पुढे जात होता तो अजून मागे पडेल आणि इतर भाषिक विकिपीडिया आपल्या पुढे जातील. तेव्हा वरील विभागातील लेखात '''आपल्याला जमेल तसे''' आणि '''जमेल तेव्हा''' किमान एक दोन परिच्छेदाची भर घातली तर हे संकट काहीसे दूर होईल असे मला वाटते. कृपया यावर आपापली मते व्यक्त करावीत ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५५, १३ जुलै २०२२ (IST) :मला वाटते काही काळ नवीन लेख तयार करण्याऐवजी आहेत त्या लेखांचा दर्जा सुधरवण्यावर भर द्यायला हवा. प्रसिद्धीमाध्यमात (वृत्तपत्रांत किंवा तत्सम) सध्या मराठी विकिपीडियाबद्दल काय मत आहे याची मला कल्पना नाही, पण माझ्या मित्रपरिवारामध्ये मराठी विकिपीडियाची प्रतिमा/इमेज तेवढी चांगली नाही (मी फक्त लेखांबद्दल बोलतोय). जर सर्वसाधारण वाचकांचीसुद्धा हीच भावना असेल तर वाचक परत येण्याची शक्यता कमी आहे. जर लेख चांगल्या स्थितीत असतील तर वाचक संख्या, व त्या योगाने संपादक वाढण्याची शक्यता आहे. हे माझे वैयक्तिक मत आहे. ह्या कारणामुळे मी ख्रिश्चन नाही तरी "बायबल" लेख सुधरवण्याचा प्रयत्न करत आहे. सध्या त्या लेखात भरपूर नकल-डकव व वैयक्तिक विचार आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:५४, १३ जुलै २०२२ (IST) ::आपण या समस्येकडे लक्ष वेधले याचा आनंद आहे, मी विद्यमान लेखांमध्ये नक्कीच योगदान देईन कारण आपला मुख्य उद्देश विकिपीडियावर दर्जेदार सामग्रीसह (अधिक माहिती) लेखांची संख्या वाढवणे आहे. [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १८:५५, १३ जुलै २०२२ (IST) :::कल्पना चांगली आहे. मीसुद्धा नवीन लेख तयार करणे याबरोबर जुने लेख दुरुस्त करणे, सुधारणे या गोष्टींवर भर देण्याचा प्रयत्न करीन. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५१, १३ जुलै २०२२ (IST) ::::मला असे वाटते की, मराठी वाचकांना धरुन लेख बनवले गेले पाहिजेत, कारण मी पाहतोय की बरेच लेख हे मराठी वाचकांच्या परिघाबाहेर आहेत, महाराष्ट्राविषयीचे लेख (व्यक्ती, स्थान, ऐतिहासिक लेख) सुद्धा फार अपुर्ण आहेत, त्यांचा दर्जा सुधारायला हवा, मी ही त्यामुळे हल्ली नवीन लेख खूप कमी बनवत आहे, त्यापेक्षा मी जास्त वाचक संख्या असलेले लेख सुधारण्याचा प्रयत्न करत आहे. आणि जर लेख वारंवार अपडेट होत राहिला तर तो गुगल शोधांमध्येही वरच्या स्थानी येतो. [[सदस्य:Omega45|Omega45]] ([[सदस्य चर्चा:Omega45|चर्चा]]) २३:०६, १३ जुलै २०२२ (IST) :::::चर्चेचा विषय पाहून अतिशय आनंद झाला. खरोखरच जे लेख वाढवणे शक्य त्यांना जरुर वाढवायला हवे. या विषयावर मी आधीही काम केले आहे, आणि [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] व [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]] अंतर्गत येणारे अनेक लेख मी विस्तृत केलेले आहेत. नंतरच्या काळात हे काम मागे पडले. किमान ५००० लेख या दोन श्रेणींत येत असतील. पण सर्वांच्या सहकार्याने शक्य तेवढे लेख सुधारले जातील आणि विस्तारले जातील, यात शंका नाही. सदस्यांनी आपल्या आवडीचे आणि आपल्याला ज्ञात असणारे छोटे व रिकामे लेख समृद्ध करायला हवे. मी सुद्धा नक्कीच योगदान देईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ००:११, १४ जुलै २०२२ (IST) :१००% सहमत. :''मला वाटते काही काळ नवीन लेख तयार करण्याऐवजी आहेत त्या लेखांचा दर्जा सुधरवण्यावर भर द्यायला हवा.'' :मी गेले काही महिने यावर अधिकाधिक वेळ दिला आहे. यासाठी दोन प्रकारे प्रयत्न करता येतील ::१. [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] येथील पानांमध्ये भर घालणे. ::२. [[:वर्ग:रिकामी पाने|रिकामी पाने]] या वर्गातील लेखांमध्ये भर घालणे :हे करताना जे लेख वाचविता येण्यासारखे नसतील ते घालविणे. परंतु यासाठी काळजी घेणे आवश्यक आहे. सरसकट लेख काढण्यापेक्षा ज्या लेखांना पुढे भविष्य नाही (उदा. - लेखक मिळणार नाहीत, वाचक मिळणार नाहीत असे किंवा असंबद्ध विषयांवरील लेख) असे लेख काढावेत. सदस्य पाने, चर्चा पाने यांचे पुनरावलोकन करण्यात व काढण्यात सध्या वेळ घालवू नये. :याशिवाय जे लेख मशीन ट्रान्सलेशन वापरुन तयार केले गेले आहेत त्यांत व्याकरण व शुद्धलेखनाच्या अनेक चुका आहेत. हे लेख सुधारणेही गरजेचे आहे. यासाठी {{t|मट्रा}} साचा असलेले लेख पहावेत. :हे सगळे करीत असताना संतोष गोरे यांनी म्हणल्याप्रमाणे घटत्या लेखसंख्येकडे दुर्लक्ष करुन चालणार नाही, तरी मला वाटते ८५,००० च्या आसपास लेखसंख्या सध्या कायम राखून पुढील काही आठवडे दर्जा सुधारण्याकडे लक्ष द्यावे व त्यानंतर १,००,००० लेखसंख्येकडे एल्गार करावा! :तुम्हा सर्व (आणि इतरही!) मंडळीनी याकडे लक्ष घालून मराठी विकिपीडियाचा दर्जा व आवाका वाढविण्यास पुढाकार घेतल्याबद्दल अनेकदा धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२५, १४ जुलै २०२२ (IST) :: Omega45 ह्यांचे म्हणणे अगदी बरोबर आहे. सध्या "विशेष:छोटी पाने" मध्ये असणारे बहुतांश लेख हे अमराठी विषयांसंदर्भात आहेत. अशा लेखांचे विस्तारीकरण सुद्धा अवघड आहे. मीपण ह्याच मताचा आहे कि सध्या आपण मराठी/महाराष्ट्राविषयी लेखांना किंवा अशा लेखांना प्राधान्य द्यायला पाहिजे कि ज्यामध्ये सर्वसाधारण मराठी वाचकाला रस असावा. सध्या मी {{tl|भौतिकशास्त्र}} मधील लेखांचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न करतोय, पण विकिपीडियासाठी म्हणावा तेवढा वेळ मिळत नाहीये. :: काही वर्षांपूर्वी मराठी विकिपीडियावर मासिक सुरु झाले होते, पण ते नंतर बंद पडले. इंग्रजी विकिपीडिया वर एक उपक्रम/विकिप्रोजेक्ट आहे, त्यामध्ये ते एका आठवड्यात कोणता लेख सुधरवायचा हे ठरवतात. त्या धर्तीवर आपण जर प्रत्येक महिन्याला कोणत्या लेखांना प्रधान्य द्यायचं हे ठरवून त्या लेखांवर काम केलं तर? उदाहरण द्यायचं झालं तर मे महिन्यात महिन्यात महाराष्ट्राचा इतिहास, महाराष्ट्राचं राजकारण, भूगोल इत्यादी विषयांवर काम करता येईल. ऑगस्ट महिन्यात भारताचा इतिहास, तर ऑक्टोबर महिन्यात दिवाळी व महाराष्ट्रातील सर्व सणांवर काम करता येईल. थोडक्यात सांगायचे तर, प्रत्येक महिन्यात काही व्यापक विषय ठरवून त्यावर काम केले तर एकमेकांच्या मदतीने सहजपणे जास्त काम होईल, व नवीन लेखसुद्धा तयार होतील. येणाऱ्या महिन्यात कोणत्या विषयावर काम करायचं आहे हे प्रत्येक शेवटच्या आठवड्यात ठरवता येईल, व नंतर इच्छुक मंडळींना नियतकालिकामार्फत ते कळवता येईल. साहजिकच, कोणत्या लेखावर काम करावे व करू नये याला कोणी बांधील नाही. ज्याला जे काम करायचे आहे ते करता येते. पण जर भरपूर संपादकांचा ओघ/लक्ष काही ठराविक लेखांकडे असेल तर आपोआपच भरीव संपादने होतील. तुम्हा सर्वांचा काय विचार आहे? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:५७, १४ जुलै २०२२ (IST) :''काही वर्षांपूर्वी मराठी विकिपीडियावर मासिक सुरु झाले होते'' :आपण हे मासिक सदर या नावाखाली करतो. गेले अनेक महिने मुखपृष्ठावर लावण्यासारखा लेख झालेला नाही. [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ_सदर_लेख_नामनिर्देशन|उमेदवार लेख येथे]] आहेत. त्यांत सुधारणा केल्यास, किंवा नवीन लेख उमेदवार करुन त्यांत भर घातल्यास हे पुढे चालविता येईल. :''त्यामध्ये ते एका आठवड्यात कोणता लेख सुधरवायचा'' :[[विकिपीडिया:प्रकल्प बावन्नकशी २०१०|हा ही उपक्रम]] आपण राबविला. प्रत्येक आठवड्याला एक प्रमाणे वर्षाला ५२ लेख सुधारण्याचा हा प्रयत्न होता. :याशिवाय [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख|उदयोन्मुख लेख]] हे सदर सुद्धा पुढे चालविल्यास लेख सुधारण्यास (आणि मुखपृष्ठ ताजे राहण्यास) मदत होईल. वस्तुतः सध्या अनेक लेख या वर्गात मोडतात. त्यांपैकी एक [[विकिपीडिया:उदयोन्मुख लेख नामनिर्देशन|या पानावर]] निवडावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०४, १५ जुलै २०२२ (IST) ------ :{{साद|संतोष गोरे}} उद्या या चर्चेला १ वर्ष पूर्ण होईल, परंतु या वर्षभरात जवळपास ८०००+ लेखांची भर पडली आणि मराठी विकिपीडियाची आशयघनता जी मागच्या वर्षी ४० होती, ती आज ३७ पर्यंत खाली आली आहे. नवनवीन लेखांच्या निर्मितीबरोबर आशयघनतेकडे जरा दुर्लक्षच झाले आहे, तर [[:वर्ग:रिकामी पाने]] यात जे खरोखरच दीर्घकाळ रिकामे, अनावश्यक अथवा असंबद्ध लेख आहेत ते वगळावेत, तसेच ज्याला जसे जमेल तसे उर्वरित लेख वृद्धिंगत करण्यास हातभार लावावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:५६, १२ जुलै २०२३ (IST) ::आशय घनता कमी होत चाललीय हे मला पूर्वीच लक्षात आले होते. मागील वर्षीच्या तुलनेत यावर्षी आशय घनता कमी झाली आहे, याचा अर्थ, मराठी विपी वर उपलब्ध असलेला मजकूर कमी होत आहे. याला अनेक कारणे आहेत, जसे की पूर्वीचे लेख उडवणे, सदस्य पान, सदस्य चर्चा पान तसेच लेखाचे चर्चा पान व इतर ठिकाणचा मजकूर उडवणे. लक्षात घ्यावे की केवळ आक्षेपार्ह भाषेतील मजकूर तसेच विपी च्या नियमा विरुद्ध चे लिखाण/चर्चा उडवणे अपेक्षित आहे. अनावश्यक चर्चा/जुनी चर्चा किंवा वादविवाद असले तरी त्याला अकारण उडवू नये असे मला वाटते. याच सोबत एखाद्या सदस्याने जर काही लिखाण केले तर ते सरळ उडवू नये. यामुळे अनेक जण संपादने करणे टाळतात. यामुळे नवीन सदस्य वाढत नाहीत, नवीन लेख वाढत नाहीत तसेच उपलब्ध लेखांची दुरुस्ती करण्याचे प्रमाण देखील कमी होते. लक्षात घ्यावे की, विकिपीडिया नवीन लेखकांना प्रोत्साहन देत असते. आपल्याला याबाबत @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] योग्य ते मार्गदर्शन करतील असे अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:४७, १३ जुलै २०२३ (IST) :मराठी विकिपीडियावर (किंबहुना सगळ्याच छोट्या विकिप्रकल्पांवर) लेखसंख्या आणि आशयघनता यांच्या नैसर्गिक ताण असतो. एकीकडे लक्ष केंद्रित केले तर दुसरे कमी होते हे गेल्या अनेक वर्षांच्या अनुभवावरुन दिसते. :यावर प्रस्तुत चर्चेच्या आधीही अनेकवेळा चर्चा झालेली आहे. :छोटे लेख उडवणे हा यावरील उपाय नाही. अशा लेखांचे अनेक उपयोग आहेत. ::असे लेख दिसल्यावर भविष्यातील (दोन दिवस, दोन महिने, दोन वर्षे...) लेखक यातून स्फुर्ती घेउन ते वाढवितात. यासाठी त्यांना पहिल्यापासूनची मांडणी करावी लागत नाही ::लेख छोटे जरी असले तरी त्यावरील किमान मांडणी -- साचे, वर्गवारी, प्रस्तावना असल्यास त्या लेखासच नव्हे तर त्याच्या आसपासच्या विषयालाही ''स्ट्रक्चर'' आपोआप मिळते, उदा. एखाद्याला एखाद्या विमानाबद्दल लिहावेसे वाटल्यास त्यात कोणते साचे वापरावे, वर्गवारी कशी करावी याचे उदाहरण समोरच असल्याने त्यांचा विरस होत नाही. ::लेखसंख्या वाढल्याने विकिपीडियाला ''वजन'' येते. ५,००० लेखांचा विकिपीडिया (यांत ४,५०० उत्तम आणि ५०० कमी दर्जाचे, आणि बहुधा शिळे झालेले) आणि २०,००० लेखांचा विकिपीडिया (३,००० उत्तम आणि १७,००० कमी दर्जाचे लेख) यांची लेखकाच्या दृष्टीने तुलना करायची झाल्यास दुसरा प्रकार अधिक भावतो यास दोन (तरी) कारणे आहेत -- :::अशा विकिपीडियावर योगदान करण्यास संधी आहे असे वाटते :::असे योगदान करण्यासाठी प्रकांडपंडित असणे आवश्यक नाही हे सुद्धा लक्षात येते :आशयघनतेवर अधिकाधिक लक्ष दिल्याने विकिपीडियाची ''क्रेडिबिलिटी'' नक्कीच वाढते. असे विकिपीडिया वाचकांना अधिक भावतात परंतु नवीन लेखक येथे काम करण्यास कचरतात. :तरी ''विकिपीडिया हा लेखकांसाठी का वाचकांसाठी'' असा हा प्रश्न मग पडतो. :यावर बरोबर आणि चूक असे कोणतेच उत्तर नाही. विकिपीडिया हा वाचकांसाठी आणि लेखकांसाठी असायला पाहिजे. :नुसतेच लेखकांसाठी हवे असल्यास अनुदिनी/ब्लॉग, इ. योग्य आहे. नुसतेच वाचकांसाठी हवे असल्यास विश्वकोश किंवा तत्सम साधने उपयोगी आहेत. :विकिपीडिया हा सतत वाढत विकसित होणारा कोश आहे. याला पूर्णत्व कधीच येणार नाही. असे असता उत्तम लेख आणि छोटे/अपुरे लेख दोन्ही प्रकारांना येथे स्थान आहे. :आता येथे नमूद करतो की अपुरे लेख ठेवणे आवश्यक आहे. चुकीचे, खोडसाळ, भडकिवणारे लेख येथे मुळीच असू नयेत. :एकूण विचार केल्यास विकिपीडियाने ८,००० लेख वाढवितानाही आशयघनता ~४० पासून ~३७ पर्यंत कायम राखली आहे हे आपणा सर्वांसाठी कौतुकाचीच गोष्ट आहे. इतर विकिपीडियांच्या सांख्यिकीवर नजर घातली असता लक्षात येते की -- ::लेखसंख्येत :मराठी विकिपीडिया ७३व्या स्थानावर आहे. ::१०,०००-आशय घनतेत मराठी विकिपीडिया २२व्या स्थानावर आहे ::मराठी विकिपीडियापेक्षा जास्त लेख असणाऱ्या ७२ विकिपीडियांपैकी ३६ विकिपीडियांची आशयघनता मराठी विकिपीडियापेक्षा कमी आहे. यांपैकी १०ची आशयघनता १०पेक्षा कमी आहे. :हे विचारात घेतल्यास मराठी विकिपीडियाची आशयघनता टाकाऊ नाही हे नक्की. अर्थात लिखाणातील आशय वाढविण्यासाठी प्रयत्न चालू ठेवले पाहिजेच! :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४२, १३ जुलै २०२३ (IST) ::{{साद|Khirid Harshad}} नुकतेच तुम्ही [[विष्णु सहस्रनाम]] वरील एक संपादन उल्टविले होते. ते मी परत आणले. यामागे दोन मुख्य कारणे आहेत. कृपया केवळ अशुद्ध लेखन किंवा छोटा मोठा कॉपी पेस्ट मजकूर असल्यास त्याला उलटवण्या ऐवजी त्यात थोडी बहुत दुरुस्ती करावी. काही बहुत अशुद्ध लेखन असल्यास तसेच राहुद्यावे, जेणे करून नवीन सदस्य यात दुरुस्ती करतील आणि प्रोत्साहित होतील. जर आपण चुकीची संपादने म्हणून हर छोट्या मोठ्या संपादनास दृतमाघार चा वापर केला तर ते सदस्य नाराज होतील किंवा विकिपीडियावर संपादने करणे अवघडच आहे, ते आपल्याला जमत नाही अशा भावनेने दूर जातील. सबब दृतमाघार थोडे कमी प्रमाणात वापरावे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:२८, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == सुचालन साचे == नमस्कार, नियमित वापरातील काही सुचालन साचे, जसे की {{t|पान काढा}}, {{t|बदल}}, {{t|उल्लेखनीयता}} हे व इतर काही साचे, जे लावल्यावर त्यातील मोठा मजकूर सदरील पानावर प्रदर्शित होतो आणि त्या पानाचे विद्रुपीकरण होते असे मला वाटते. यात निश्चितच बदल करणे आवश्यक आहे. हिंदी व इंग्रजी विकिपीडियावर संबंधित साचे collapsible आहेत, म्हणजे त्यात फक्त मोजक्याच ओळी प्रदर्शित होतात. पुढे learn more वर टिचकी दिली की अतिरिक्त माहिती वाचकांना दिसून येते. मराठी विकीवरील एक उदाहरण म्हणजे, {{t|संदर्भ कमी}} हा साचा होय. हा साचा जोडला असता वरीलप्रमाणेच छोटा मजकूर दिसून येतो आणि learn more वर टिचकी दिली असता पुढील माहिती प्रदर्शित होते. यामुळे संबंधित पानाचे विद्रुपीकरण होणे थांबेल असे मला वाटते. कृपया असा बदल आपण करावा का?-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:१३, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::मी संतोष गोरे यांच्या मताशी सहमत आहे. विकिपीडिया लेखांमध्ये केवळ माहिती दर्जेदार असून चालत नाही तर तिची मांडणी सुद्धा सुंदर असावी लागते. विकिपीडिया लेखांमध्ये बरेच साचे मोठा मजकूर दाखवत असल्याने लेखांचे विद्रुपीकरण होते हे निश्चित. {{t|बदल}} आणि {{t|उल्लेखनीयता}} या साच्यांचा अनावश्यक वापर टाळण्यासाठी मी {{t|संदर्भ कमी}} हा साचा केला होता. {{ping|Tiven2240}} कृपया, संतोष गोरे म्हणत आहेत तसा बदल करण्यास आपण पुढाकार घ्यायला हवा. शिवाय यावर इतर सदस्यांची मते जाणून घेणेही आवश्यक आहे. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:०२, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) :::{{tl|लेख उल्लेखनीयता}} यावर सद्या चाचणी सुरू केली आहे. पुढे चाचणी करण्यास आवश्यक अधिकार विनंती केली आहे. अधिकार भेटल्यास पुढे चाचणीकरता येईल --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २१:१९, ३ ऑगस्ट २०२२ (IST) ::{{साद|Tiven2240|label=टायविन}}, नमस्कार, आपण केलेल्या प्रयत्नांमुळे अनेक साच्यात चांगले बदल दिसून येत आहेत. माझ्या मते आपण अंदाजे चार वर्षांपूर्वी देखील यावर काम केले होते. आपले प्रयत्न आज चांगले कामी आले आहेत. परंतु यातून {{t|संदर्भहीन लेख}}, {{t|उल्लेखनीयता}}, {{t|मट्रा अनुवादित}} हे साचे सुटलेले दिसत आहेत. कृपया यात देखील बदल करावा.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:२३, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::धन्यवाद, हे तिन्ही साचेचे आधुनिकीकरण झालेले आहे. अधिक सापडल्यास माहिती द्यावी. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:३२, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == आंध्र प्रदेश लेखातील खोडसाळ बदल == {{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240|label=टायविन}}, गेले काही महिन्यांपासून [[सदस्य:Azifast Andhra]] हे [[आंध्र प्रदेश]] व त्यासंबंधित लेखात चुकीचे बदल करत होते. यात मुख्यत्वे आंध्र प्रदेशच्या राजधानीचे नाव बदलणे आणि तेही तेलुगू वगळता इतर सर्व भाषेतील विकिपीडयावर हा पराक्रम चालू होता. सध्या हे सदस्य वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित आहेत. परंतु काल पासून हेच [[सदस्य:Golden India]] नावाने मराठी सह इतर भाषेत परत तेच कार्य करत आहेत. हे कळसूत्री बाहुले गृहीत धरून कृपया याची आपण दाखल घ्यावी ही विनंती.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:३४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{झाले}} हा नवीन खाते {{साद|Usernamekiran}} द्वारे प्रतिबंधित केले आहे. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:४४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :: धन्यवाद [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], परंतु हा सदस्य वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित व्हावा असे मला अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:३०, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} vaishwik pataliwar pratibandh karnyasathi bhakkam purave pahije. Aaj sandhyakali baghto. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३४, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} संपर्क करण्यापूर्वीच ते खाते वैश्विक पातळीवर प्रतिबंधित झाले होते (बदलांचा आढावा: Lock evasion: Azifast Andhra). —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:३६, ८ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::::[[सदस्य:Jai Visakhapatnam Guntur Kurnool]] हे [[अमरावती (आंध्र प्रदेश)]] वगळून विशाखापट्टणम, गुंटूर तसेच कुर्नुल चे नाव आंध्रप्रदेश ची राजधानी म्हणून जोडत आहे. असली संपादने Azifast Andhra या सदस्याने यापूर्वी केलेली आहेत. सबब, हे Azifast Andhra चे कळसूत्री बाहुले असल्याचे दिसते. म्हणून मराठी विपिवर आज रोजी कायम प्रतिबंधित केले आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१८, १ डिसेंबर २०२२ (IST) ==दोन प्रकारे लिहिले जाणारे शब्द== [[दोन प्रकारे लिहिले जाणारे शब्द]] या लेखात जे शब्द दिले आहेत त्यांना काही आधार आहे की आम्ही संदेश हिवाळे यांच्या परवानगीने असे शब्द वापरायला सुरुवात करायची? की स्रोत म्हणून विकीचे नाव पुढे करायचे? उदाहरणार्थ या यादीत इत्यादी हा शब्द 'इत्यादि' असा लिहिला तरी चालेल असे म्हटले आहे. पण राज्य शासनाच्या १९७२ च्या १८ नियमातील [[शुद्धलेखनाचे_नियम#नियम_१७]] सतराव्या नियमाप्रमाणे 'इत्यादी' व 'ही' हे शब्द दीर्घांन्त लिहावेत असे स्पष्ट निर्देश आहेत. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १०:४३, २१ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :लेखात दिलेल्या शब्दांना काही आधार आहे कि नाही माहित नाही. पण महाराष्ट्र सरकारने जे नियम प्रस्थापित केले आहेत, आपण त्यांचेच पालन केले पाहिजे. ह्याला दोन कारणे आहेत, एक म्हणजे विकिपीडिया विश्वसनीय संदर्भात/स्रोतात जी माहिती आहे त्यानुसार लेख तयार करते. विकिपीडिया स्रोत नाही. दुसरे म्हणजे आपण (महाराष्ट्र शासनाच्या) केंद्रीकृत - व्याकरणाच्या दृष्टीने परिपूर्ण रचनेपासून भरकटलो तर प्रत्येकजण "आमचीच मराठी योग्य" असे म्हणेल. (उदा. "काय करायला?": "काय करतोयस", "काय करून रायलास", "काय करलाव"...) थोडक्यात, आपण महाराष्ट्र सरकारच्या नियमांचे पालन केले पाहिजे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:५३, २२ ऑक्टोबर २०२२ (IST) : प्रचालकपदाचे नामांकन जाहीर केल्यानंतर संदेश हिवाळे यांनी तयार केलेले हे पान म्हणजे बेजबाबदारपणाचा उत्तम नमुना आहे. त्या पदाची सूत्रे हाती घेण्यापूर्वीच त्यांनी विकीच्या आणि भाषेच्या नियमांना त्यांची जागा दाखवून दिली आहे. हा मुद्दा महत्त्वाचा ठरत नाही तोवर त्याकडे "विरोधकांची कोल्हेकुई” असे म्हणून दुर्लक्ष केले जाईल. मुद्दा अडचणीचा ठरला तर संदेश साहेब "असे काही नियम असतात हे माहीत नव्हते” असे म्हणणार आणि विकीचे पदाधिकारी "आम्ही ही चर्चा वाचलीच नाही. अन्यथा कारवाई केली असती.” असे म्हणणार! मांजर डोळे मिटून दूध पीत असते. पण सर्व जग बघत असते. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १३:४८, २३ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::{{साद|Sandesh9822|label=संदेश हिवाळे}}, कृपया येथे आपले उत्तर अपेक्षित आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:४८, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :Sandesh9822 उत्तर देतीलच परंतु हा लेख प्रथमदर्शनीच अविश्वकोशीय असल्यामुळे तो वगळला आहे. ही माहिती धूळपाटी, सदस्यपान किंवा व्याकरणाबद्द्लच्या योग्य त्या लेखात (हवी असल्यास) घालावी. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३९, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) मी बनवलेल्या लेखाबद्दल येथे चर्चा सुरू असल्याचे पाहून जरासे आश्चर्य वाटले. संतोष गोरे यांनी जर मला साद दिली नसती तर कदाचित ही चर्चा माझ्या नजरेत लवकर आली नसती. {{साद|Shantanuo}} आणि {{साद|usernamekiran}} आपण दोघेही मराठी भाषेचे उत्तम जाणकार आहात, याबद्दल माझ्या मनात शंका नाही. तुम्ही उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांबद्दल माझी हरकत असण्याचे कारण नाही, मात्र ही चर्चा थेट चावडीवर सुरू केल्यामुळे माझ्या मनात काही प्रश्न निर्माण झाले आहे. *जर सदर लेखाबद्दल, त्यातील मजकुराबद्दल तुम्हाला काही शंका होत्या तर तुम्ही लेखामध्ये वेगवेगळे सुचालन साचे लावू शकत होतात. *जर तुम्हाला लेख उल्लेखनीय वाटला नसेल तर तुम्ही सदर लेखाच्या चर्चा पानावर तसे नोंदवू शकत होतात, अगर उल्लेखनीयता साचा जोडू शकत होतात. *जर तुम्हाला लेखातील मजकूर अयोग्य वाटला होता, तर तुम्ही याविषयी एकदातरी लेख निर्माणकाशी चर्चा करायला हवी होती. *सर्वात महत्त्वाचे हे की तुम्ही येथे एका विशिष्ट लेखाबद्दल चर्चा करत असताना, त्यावर मत-मतांतरे मांडत असतानाच त्या लेखाच्या निर्मात्याला सुद्धा साद द्यायला हवी होती, म्हणजे तुमच्या शंकेचे निरसन झाले असते. मात्र तुम्ही हेही टाळले. *विकिपीडिया हा विश्वसनीय संदर्भ/स्रोत नाही हे विकिपीडिया मान्य करतो. त्यामुळे एखाद्या लेखात चूक आढळल्यास त्यामध्ये सुधारणा करण्यास आपण सदैव प्रयत्नशील असले पाहिजे. विकिपीडियामध्ये पूर्णसत्य असे काही नसते. आवश्यक त्या लेखांमध्ये आवश्यक ती माहिती वाढवावी, सुधारावी, बदलावी, वा काढावी लागते. सदर लेख सुद्धा याच मार्गांतून जायला हवा, असे मला वाटते. मी दिवाळीनिमित्त शहरातून गावाकडे आलोय, त्यामुळे तुम्ही उपस्थित केलेल्या मुद्द्यांना परत शहरामध्ये गेल्यानंतरच उत्तर देऊ शकेल. तूर्तास कृपया धीर धरावा. धन्यवाद. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:३१, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == वर्ग, साचा काढण्यासंदर्भात निवेदन == नमस्कार, मी काही विकी पानामध्ये { [[व्यापार चक्र]], [[स्त्रीवाद]], [[पोवाडा]], [[बखर]], [[तमाशा]], [[स्थानिक स्वराज्य संस्था]] } संदर्भ सहित सुधारणा केलेलं आहे. त्याच्यामध्ये वर्ग, साचा चे जे टॅग आहेत ते तुम्ही तपासून काढू शकता. [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]])[[User:AShiv1212|AShiv1212]] ([[User talk:AShiv1212|talk]]) ८:३३, २३ ऑक्टोबर २०२२ (IST) :{{साद|AShiv1212}} आपल्या अनमोल संपादनांसाठी धन्यवाद, लवकरच लेख तपासून साचे काढणे/बदलणे करूया.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५२, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) ::[[व्यापार चक्र]] लेखातील साचा काढला आहे. ::धन्यवाद. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०१, २९ ऑक्टोबर २०२२ (IST) == पान == {{साद|saudagar abhishek}} नुकतंच काही दिवसापूर्वी [[बखर]] पान मध्ये सुधारणा करून संदर्भ जोडलेले होते. त्याच्यामध्ये समाविष्ट असणाऱ्या काही बखरांची लिस्ट ची नवीन पान तयार करण्यात आलेले आहेत. त्या सर्व पानांमध्ये संदर्भ आणि माहितीची कमतरता आहे. मला वाटतं तुम्हाला जी माहिती आणि संदर्भ आहेत तेच पान तुम्ही तयार करावे. फक्त पान तयार करतच पुढे नका जाऊ त्याच्यामध्ये पूर्ण संदर्भ आणि माहिती जोडण्याचा प्रयत्न करा. [[चिटणीसाची बखर]], [[९१ कलमी बखर]], [[चित्रगुप्ताची बखर]], [[शिव दिग्विजय]] ~ [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १८:४८, १ नोव्हेंबर २०२२ (IST) == अकार्यरत सांगकामे == {{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240}}, {{साद|Usernamekiran}}, {{साद|संतोष गोरे}}, {{साद|Sandesh9822}} सहज सांगकाम्यांची यादी पाहिली असता असे लक्षात आले की मराठी विकिपीडियावर सध्या ७७ सांगकामे असून त्यातील फक्त [[सदस्य:EmausBot|EmausBot]], [[सदस्य:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]], [[सदस्य:KiranBOT|KiranBOT]], [[सदस्य:KiranBOT II|KiranBOT II]], [[सदस्य:Sanjeev bot|Sanjeev bot]], [[सदस्य:Xqbot|Xqbot]] आणि [[सदस्य:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] हे ७ सांगकामे कार्यरत आहेत, तसेच याव्यतिरिक्त [[सदस्य:JJMC89 bot|JJMC89 bot]], [[सदस्य:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] कार्यरत असून त्यांच्याकडे फक्त "सांगकाम्या"चे पद नाहीये. याआधी काही अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढून टाकले आहे, मग उर्वरित ६८ अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद प्रचालकांनी काढावे की नाही? त्यातील काही सांगकामे वैश्विक प्रतिबंधित आहेत, काहींनी मराठी विकिपीडियावर संपादनेच केली नाहीत, तर काहींचे विकिडेटा आल्यानंतर काम संपुष्टात आले. माझे असे मत आहे की ज्या कार्यरत सांगकाम्याकडे पद नाही त्यांना ते द्यावे व अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढावे. मराठी विकिपीडियाच्या आवश्यकतेनुसार आणखी काही इंग्लिश विकिपीडियावरील [[सदस्य:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांसारखे सांगकामे येथे आल्यास उत्तम होईल. कृपया आपली मते मांडावी, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:२९, ५ डिसेंबर २०२२ (IST) : मराठी विकिपीडियावर अजून २ सांगकामे यायला हवेत असे मला वाटते. एक सांगकाम्या, जो नवीन तयार झालेली पाने विकिडाटा कलमांशी जोडेल आणि दुसरा सांगकाम्या, जो मराठी विकिपीडियावर असलेल्या लेखांमधील लिंट त्रुट्या, संदर्भ त्रुटी दुरुस्त करेल. हे दोन सांगकामे इंग्लिश विकिपीडियावर आहेत तर ते येथे आलेत बरं होईल. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:४२, ३० डिसेंबर २०२२ (IST) :: {{साद|अभय नातू}}, {{साद|संतोष गोरे}} कृपया याकडे लक्ष द्यावे आणि आपले मत मांडावे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०८:४९, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :::{{साद|अभय नातू}}, {{साद|Tiven2240}} तसेच {{साद|Usernamekiran}} यांचा Bot बद्दल जरा जास्त अचूक अभ्यास आहे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:४७, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == भारतीय स्वातंत्र्यदीन विशेष लेख संपादन करणे == नमस्कार ! [[:वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] या वर्गात भारतीय स्वातंत्र्य याविषयी विविध वर्ग आणि लेख उपलब्ध आहेत. १५ ऑगस्ट निमित्ताने यावर सर्व संपादक सदस्यांनी जरूर काही लेखन करावे असे आवाहन. <nowiki>धन्यवाद!~~~</nowiki> [[सदस्य:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] ([[सदस्य चर्चा:आर्या जोशी|चर्चा]]) १८:४९, १० ऑगस्ट २०२३ (IST) == Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024 - Scholarships == ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' <br> [[metawiki:3rd_Wikimedia_Technology_Summit_(WTS_2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024]] is focused on using technology to enhance inclusivity across Wikipedia and its associated projects. We aim to explore strategies for engaging underrepresented communities and languages while also strengthening the technical foundation. By fostering collaboration between developers, users, and researchers, we can unite our efforts to create, innovate, and advance the technology that drives open knowledge. <br> We invite community members residing in India who are interested in attending WTS 2024 in person to apply for scholarships by July 10, 2024. The summit will be held at IIIT Hyderabad, India, in October 2024. <br> To apply, please fill out the application form by clicking [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoO22CuLXrNzL10rJ2guQsxuVtgJAP82EUYuZyBI46nPAHWw/viewform this link]]. <br> On behalf of the WTS 2024 Scholarship Committee : [[सदस्य:Kasyap|Kasyap]] ([[सदस्य चर्चा:Kasyap|चर्चा]]) १३:५३, ११ जून २०२४ (IST) == विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२४ == @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], नमस्कार, जसे की आपल्याला माहीत आहे, प्रकल्प ''विकिपीडिया आशियाई महिना २०२४'' ची सुरुवात होणार आहे. त्यासाठी आपण पुढाकार घेऊन पूर्व तयारी करावी अशी अपेक्षा आहे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:५९, २० ऑक्टोबर २०२४ (IST) ::होय, नक्कीच.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:४०, २० ऑक्टोबर २०२४ (IST) :::https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Call_for_ideas_of_WAMUG_Steering_Committee अधिक माहिती मिळविण्यासाठी कृपया या बैठकीत सामील व्हा. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:३८, २१ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Announcing Wikifile-transfer v2, and second community call == Dear Wikimedia Community, We are excited to announce the release of Wikifile-transfer v2, an enhanced tool to streamline media transfers across Wikimedia projects. Wikifile-transfer supports users in moving non-free images across wiki projects. This tool is helpful for contributors managing media across multiple language wikis. '''You can learn more about it here:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2 '''You can try the new version here:''' https://wikifile-transfer.toolforge.org/#/ We invite you to join our second community call on '''November 10, 2024, at 18:00 IST (6:00 PM)'''. This meeting is an opportunity to discuss the new features, share feedback, and connect with us. Please add your name at https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2#Community_call. Since this is a major new release, some bugs may still exist. We encourage you to report any issues you encounter to help us improve the tool further. We're looking forward to your feedback as we continue refining WikiFile-Transfer to meet the needs of our community. Regards -[[सदस्य:ParasharSarthak|ParasharSarthak]] ([[सदस्य चर्चा:ParasharSarthak|चर्चा]]) == नाव बदल == @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] @[[सदस्य:संतोष गोरे]] Bahrain ह्या देशाचे नाव मराठीमध्ये बहारीन असे असणे अपेक्षित आहे. ह्याबद्दल इतर सदस्यांचे मत काय आहे? जर हा बदल योग्य असेल तर तसा बदल '''साचा:देश माहिती BHR''' ह्या पानावर करणे गरजेचे आहे [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) ११:२६, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) :देशांची नावे (व इतर विशेषनामे) ही मूळ, स्थानिक उच्चारानुसारच असावी. काही वेळा हे शक्य नसल्यास मूळ उच्चाराच्या शक्य तितक्या जवळची असावीत. :या नावाचा मूळ अरबी उच्चार '''बहरैन''' किंवा '''बाहरैन''' असा होतो. त्यानुसार लेखाचे नाव '''बहरैन''' असावे व ''बहारिन'', ''बहारीन'', ''बाहरिन'', इ. इतर उच्चारांची पुनर्निर्देशने असावीत. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:४५, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) ::धन्यवाद अभय [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १४:२२, २० नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Deleting files - फायली हटवित आहे == I have added files from two users to categories: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] Many are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them all. Also files in [[:वर्ग:Files with no license]] have no license. There are only three options: 1) Add a free license (PD-old for example or if uploader is active and respond), 2) Add a non-free rationale/license or 3) Delete the files. Per [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Update_on_files]] I ping [see list below]. मी दोन सदस्यांनी अपलोड केलेल्या संचिकांना खालील वर्गात टाकले आहे: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] बहुतेक संचिका इंटरनेटवरून घेतलेल्या आहेत. त्या वापरात नाहीत, म्हणून मी त्यांना हटवण्याची शिफारस करतो. त्याचप्रमाणे [[:वर्ग:Files with no license]] मधील संचिकांना कोणताही परवाना नाही. अशा संचिकांसाठी फक्त तीन पर्याय आहेत: # मुक्त परवाना जोडणे (उदा. PD-old किंवा अपलोड करणारा सदस्य सक्रिय असेल व प्रतिसाद देत असेल), # अमुक्त परवाना / तर्कसंगत स्पष्टीकरण जोडणे, # संचिका हटवणे. [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Update_on_files]] या चर्चेनुसार मी पुढील सदस्यांना पिंग करतो: [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], [[सदस्य:सुभाष राऊत|सुभाष राऊत]] , [[सदस्य:V.narsikar|V.narsikar]], [[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]], [[सदस्य:Abhijitsathe|Abhijitsathe]], [[सदस्य:संपादन गाळणी|संपादन गाळणी]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:५५, १७ जुलै २०२५ (IST) :{{ping|MGA73}} on it. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०५:१९, १८ जुलै २०२५ (IST) ::{{done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:३०, १८ जुलै २०२५ (IST) :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], [[सदस्य:सुभाष राऊत|सुभाष राऊत]] , [[सदस्य:V.narsikar|V.narsikar]], [[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]], [[सदस्य:Abhijitsathe|Abhijitsathe]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], [[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] पुढील वर्गात; [[: वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] काही संचिका आहेत. सदरील संचिका या जर एखाद्या लेख पानात/वापरात नसतील तर त्या हटवाव्या लागतील. आपले काय म्हणणे आहे, आपण या संचिका वापरू शकता का इत्यादी म्हणणे मांडावे. ::::cc @[[सदस्य:MGA73|MGA73]] :::-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:२५, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::मला असे वाटते की ज्या फाइल्स इतर कोणत्याही लेखांमध्ये जोडलेल्या नाहीत, त्यांना त्यांच्या उचित लेखामध्ये जोडायला हवे. उदाहरणार्थ, एखाद्या चित्रपटाची फाईल उपलब्ध आहे, आणि त्या चित्रपटाचा लेखही उपलब्ध आहे, पण ती फाईल त्या लेखामध्ये समाविष्ट नाही. अशावेळी ती फाईल त्या लेखामुळे समाविष्ट करावी. आणि ज्या फाइल्ससाठी लेख उपलब्ध नसतील, किंवा ज्या फाईल अनाथ असतील, त्यांना हटवावे. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:०३, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::::सांगायचे राहून गेले, मी आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शक्य तितक्या संचिका संबंधित लेखात जोडल्या आहेत. आता एक तर संचिकेनुसार नवीन लेख निर्मिती करून त्यानुसार संचिका जोडाव्या लागतील. अथवा अजून काही पर्याय आहे का हे पाहावे लागेल. जसे की, संबंधित निर्मात्याच्या/दिग्दर्शकाच्या लेख पानावर जर चित्रपट सूची असेल तर त्यात जोडणे, वगैरे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:४७, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] आणि @[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आपले मत मांडावे.--[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २०:०४, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] सध्या चित्रपटांचे लेख तयार करीत आहेत. त्यांचे मत जाणून घ्यावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२४, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) {{od}} खालील चित्र वगळावे. त्यांच्या विषयाचे दुसरे चित्र उपलब्ध असुन ते लेखात वापरले आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १२:०५, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST) {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! वगळायची अतिरिक्त चित्र |- | [[:चित्र:Sa Sasucha 01.jpeg]] |} == जाहिरातबाजी == @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] आणि @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], नमस्कार, नुकतीच नोंदणी केलेल्या [[सदस्य:SIDDMAX|SIDDMAX सदस्याचे]] [[:en:Special:CentralAuth/SIDDMAX|वैश्विक संपादने]] तपासली असता, यात केवळ बाह्य दुव्यांची जाहिरातबाजी दिसून येत आहे. यावर कायम प्रतिबंधासाठी विनंती केल्यास बरे होईल..-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २२:४१, ६ ऑक्टोबर २०२५ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] सदस्यांना मार्गदर्शन करावे. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:२८, ७ ऑक्टोबर २०२५ (IST) == [[साचा:विक्शनरीविहार]] = [[साचा:विक्शनरीसूचीविहार]] == both of them identical ? [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) ०७:२३, १४ जुलै २०२६ (IST) :identical but not same.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:५२, १४ जुलै २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] thnx. is this edit correct https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A2%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80&diff=prev&oldid=2694129 [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) १८:१२, १४ जुलै २०२६ (IST) :::ofcourse right but wasn't necessary. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०१, १४ जुलै २०२६ (IST) ::::ok, i will stop adding [[सदस्य:কল্কি|কল্কি]] ([[सदस्य चर्चा:কল্কি|चर्चा]]) १९:१४, १४ जुलै २०२६ (IST) iwe1x3zqo7ssg07hv9zgtfe305lmb9w 0 130730 2694468 2402414 2026-07-15T06:10:04Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694468 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष | संघर्ष = क्राइमियन युद्ध | या युद्धाचा भाग = | चित्र =Panorama dentro.JPG | चित्र रुंदी = | चित्रवर्णन = [[सेव्हास्तोपोल]]च्या वेढ्याचे रेखाटन | दिनांक = [[ऑक्टोबर]], [[इ.स. १८५३|१८५३]] — [[फेब्रुवारी]], [[इ.स. १८५६|१८५६]] | स्थान = [[क्राइमिया]],[[कॉकासस]], [[बाल्कन]], [[काळा समुद्र]], [[पांढरा समुद्र]], [[बाल्टिक समुद्र]], [[अति पूर्व]] | परिणती = दोस्तांचा विजय, [[पॅरिस]]चा तह | सद्यस्थिती = | प्रादेशिक बदल = | पक्ष१ = {{flagicon|France}} [[दुसरे फ्रेंच साम्राज्य]]<br /> {{flagicon|UK}} [[ग्रेट ब्रिटन व आयर्लंडचे संयुक्त राजतंत्र|ब्रिटिश साम्राज्य]] <br />{{flagicon image|Ottoman flag alternative 2.svg}} [[ओस्मानी साम्राज्य]] <br />[[सार्दिनिया]]चे राजतंत्र |पक्ष२= {{flagicon|Russia}} [[रशियन साम्राज्य]] | पक्ष३ = | सेनापती१ = {{flagicon|France}} [[नेपोलियन तिसरा, फ्रान्स|तिसरा नेपोलियन]]<br />{{flagicon|UK}} [[जॉर्ज हॅमिल्टन-गॉर्डन]]<br />{{flagicon image|Ottoman flag alternative 2.svg}} [[ओमर पाशा]] | सेनापती२ = {{flagicon|Russia}} [[पहिला निकोलस, रशिया|पहिला निकोलस]]<br />{{flagicon|Russia}} [[दुसरा अलेक्झांडर, रशिया|अलेक्झांडर दुसरा]] | सेनापती३ = | सैन्यबळ१ = १० लाख | सैन्यबळ२ = ७.५ लाख | सैन्यबळ३ = | बळी१ = | बळी२ = | बळी३ = | टिपा = }} '''क्राइमियन युद्ध''' हे [[दुसरे फ्रेंच साम्राज्य|फ्रेंच साम्राज्य]], [[ग्रेट ब्रिटन व आयर्लंडचे संयुक्त राजतंत्र|ब्रिटिश साम्राज्य]], [[ओस्मानी साम्राज्य]] व [[सार्दिनिया]]चे राजतंत्र ह्यांच्या युतीने [[रशियन साम्राज्य]]ाविरुद्ध लढलेले १९व्या शतकामधील एक [[युद्ध]] होते. सध्या [[युक्रेन]]च्या अंमलाखाली असलेल्या [[क्राइमिया]] ह्या [[द्वीपकल्प]]ावर प्रामुख्याने घडले गेलेले हे युद्ध ढासळत्या ओस्मानी साम्राज्याच्या अधिपत्याखाली असलेल्या अनेक भूभागांवर सत्ता प्रस्थापित करण्याच्या अनेक प्रयत्नांपैकी एक होते. हे युद्ध [[रेल्वे]], [[टेलिग्राफ]] इत्यादी अनेक आधुनिक तंत्रांच्या वापरासाठी तसेच [[फ्लॉरेन्स नाइटिंगेल]] ह्या ब्रिटिश नर्सने केलेल्या कामासाठी स्मरणीय ठरले. [[पूर्व युरोप]]ात सुमारे तीन वर्षे चाललेल्या ह्या युद्धात १८५६ साली रशियाने शरणागती पत्कारली. ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Crimean War|{{लेखनाव}}}} * [http://www.victorianweb.org/history/crimea/immcauses.html युद्धाची कारणे] * [http://www.crimeanwar.org/ इतिहास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911065945/http://www.crimeanwar.org/ |date=2008-09-11 }} [[वर्ग:रशिया-तुर्कस्तान युद्धे]] lt4jajjggjvs3w8oup8t7j3rnwg9x5s 0 131730 2694272 2689595 2026-07-14T14:16:19Z কল্কি 179159 /* संदर्भ आणि नोंदी */ 2694272 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|सोनाली कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = सोनाली कुलकर्णी | चित्र =Sonalee Kulkarni 2 (cropped).jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = सोनाली मनोहर कुलकर्णी | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1988|05|18}} | जन्म_स्थान = [[पुणे]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = [[अभिनय]] (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]</br>[[हिंदी भाषा|हिंदी]] | कारकीर्द_काळ = २००५ - आत्तापर्यंत | वडील_नाव = मनोहर कुलकर्णी | आई_नाव = सविंदर कुलकर्णी | पती_नाव = {{लग्न|कुणाल बेनोडेकर|2021}} | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = [http://sonaleekulkarni.com/ सोनालीकुलकर्णी.कॉम] | तळटिपा = }} '''सोनाली मनोहर कुलकर्णी''' (जन्म : [[१८ मे]], [[इ.स. १९८८|१९८८]]) ही अभिनेत्री असून ती प्रामुख्याने [[मराठी]] आणि हिंदी चित्रपटात काम करते. कारकिर्दीच्या प्रारंभी एक मॉडेल म्हणून काम केल्यानंतर, सोनालीने [[केदार शिंदे]] यांच्या बकुळा नामदेव घोटाळे या चित्रपटामधून चित्रसृष्टीमध्ये पदार्पण केले. या चित्रपटाकरिता तिला झी गौरव पुरस्कारचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार प्राप्त झाला. ती मुळची [[पुणे|पुण्याची]] आहे. सोनाली ही प्रामुख्याने तिच्या [[नटरंग]] ह्या चित्रपटामधील 'अप्सरा आली' ह्या लावणीनृत्यासाठी साठी ओळखली जाते. <ref>{{स्रोत संकेतस्थळ|दुवा=http://www.esakal.com/eSakal/20100302/5364763434467604623.htm|title=दै.सकाळ/इसकाळ 'साधी simple ... अप्सरा!' -ले.श्रीकांत कात्रे|ॲक्सेसदिनांक=६ नोव्हेंबर २०१३|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107001806/http://www.esakal.com/eSakal/20100302/5364763434467604623.htm|url-status=dead}}</ref> ह्या अभिनयासाठी तिला प्रेक्षकांची विशेष दाद मिळाली. यानंतर तिने [[क्षणभर विश्रांती]], [[अजिंठा]] आणि [[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] अशा चित्रपटांमध्ये काम केले. २०१४ मध्ये सोनालीने [[स्वप्नील जोशी]] आणि प्रार्थना बेहेरे यांच्यासमवेत [[मितवा]] हा चित्रपट केला होता. या चित्रपटासाठी तिला झी गौरव पुरस्कारच्या सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीच्या पुरस्काराकरीता नामांकन प्राप्त झाले. तिने ग्रँड मस्ती ह्या चित्रपटाद्वारे हिंदी चित्रसृष्टीमध्ये प्रवेश केला व [[रितेश देशमुख]]च्या पत्नी, ममता हिची भूमिका केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/glossary/story/20130909-marathi-actress-sonalee-kulkarni-bollywood-debut-grand-masti-765617-2013-08-31|title=Marathi actress Sonalee Kulkarni to make Bollywood debut in the adult comedy Grand Masti|first1=Suhani Singh|last1=August 31|first2=2013 ISSUE DATE:|last2=September 9|first3=2013UPDATED:|last3=September 8|first4=2013 20:48|last4=Ist|website=India Today}}</ref> तसेच [[अजय देवगण]] याच्या सिंघम २ ह्या चित्रपटात देखील सोनाली ने पाहुण्या कलाकाराची भूमिका निभावली होती. <ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-wins-praise-for-her-act-in-Singham-Returns/articleshow/40502792.cms|title=Sonalee Kulkarni wins praise for her act in Singham Returns - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> == आयुष्य आणि कारकीर्द == === सुरुवातीची काही वर्षे (१९८८-२००६) === मनोहर आणि सविंदर कुलकर्णी या दांपत्याच्या पोटी, १८ मे १९८८ रोजी, खडकी , [[पुणे]] येथील लष्करी छावणीमध्ये सोनालीचा जन्म झाला. तिचे वडील मनोहर कुलकर्णी हे सैन्यदलातून निवृत्त झालेले डॉक्टर असून त्यांनी सैन्याच्या वैद्यकीय दलात ३० वर्षे काम केले आहे. तिच्या आई, सविंदर ह्या पंजाबी असून त्यांनी देहू रोड, पुणे येथील COD (सेन्ट्रल आॅर्डनन्स डेपो)) येथे काम केले आहे. सोनालीचे प्राथमिक शिक्षण आर्मी विद्यालयात झाले असून माध्यमिक शिक्षण केंद्रीय विद्यालयात झाले आहे. तिने पु्याच्या [[फर्ग्युसन कॉलेज]]मधून पत्रकारिता विषयातील पदवी प्राप्त केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://sonaleekulkarni.com/about-me.php|title=Sonalee Kulkarni - About Me|website=sonaleekulkarni.com}}</ref>पुण्याच्याच इंदिरा स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट ह्या संस्थेतून तिने पत्रकारितेमधील पदव्युत्तर शिक्षण घेतले आहे. तिला अतुल हा लहान भाऊ असून तोही चित्रपटक्षेत्रात कार्यरत आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Atul-Kulkarni-Sonalee-Aditya-Sarpotdar-Classmates-Satrangee-Re-Narbachi-Wadi-Super-Woman-Hallabol-Ankush-Choudhary-Sai-Tamhankar-Sachit-Patil-Sushant-Shelar-Siddharth-Chandekar/articleshow/35380224.cms|title=Atul Kulkarni turns assistant director - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> === पदार्पण आणि कारकिर्दीतील चढ-उतार (२००६-१०) === ==चित्रपटांची सूची== {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! नाव !! भाषा !! पात्र !!class="unsortable" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- |२००६|| ''गौरी'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| गौरी || |- |२००६|| ''[[गाढवाचं लग्न]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|| |रंभा || |- |२००७|| ''बकुळा नामदेव घोटाळे'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||बकुळा || |- |२००८|| ''आबा झिंदाबाद'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| रेश्मा || |- |२००९|| ''हाय काय नाय काय '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मल्लिका लोखंडे || |- |२०१०|| ''[[समुद्र]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदा || |- |२०१०|| ''[[स.... सासूचा|स सासूचा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अश्विनी/आशु || |- |२०१०|| ''[[इरादा पक्का (चित्रपट)|इरादा पक्का]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आद्या || |- |२०१०|| ''गोष्ट लग्नानंतरची '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| राधा || |- |२०१०|| ''[[क्षणभर विश्रांती]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| सानिका || |- |२०१०|| ''[[नटरंग (चित्रपट)|नटरंग]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नयना कोल्हापूरकरीन || |- |२०१२|| ''[[अजिंठा]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पारो || |- |२०१३|| ''ग्रँड मस्ती '' ||[[हिंदी]]|| ममता ||style="text-align:center;"|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Sonalee-Kulkarni-is-Marathi-cinemas-poster-girl-for-women-centric-subjects/articleshow/50684016.cms|title=Sonalee Kulkarni is Marathi cinema's poster girl for women-centric subjects - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> |- |२०१३|| ''[[झपाटलेला २ (चित्रपट)|झपाटलेला २]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| मेघा ||style="text-align:center;"|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonalee-Kulkarni-best-known-as-the-Apsara-Aali-girl-from-the-Marathi-film-Natrang-enters-Bollywood-with-Grand-Masti-opposite-Riteish-Deshmukh/articleshow/22002141.cms|title=Sonalee Kulkarni set to make her Bollywood debut - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> |- |२०१४|| ''सिंघम रिटर्न्स'' ||[[हिंदी]]|| मेनका ||style="text-align:center;"|<ref name="auto"/> |- |२०१४|| ''[[रमा माधव (२०१४ चित्रपट)|रमा माधव]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| आनंदीबाई ||style="text-align:center;"|<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Rama-Madhav-houseful/articleshow/43523893.cms|</ref> |- |२०१५|| ''[[क्लासमेट्स]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| अदिती ||style="text-align:center;"|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Classmates-first-look-revealed/articleshow/44917322.cms|title=Classmates' first look revealed - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> |- |२०१५|| ''[[मितवा (मराठी चित्रपट)|मितवा]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| नंदिनी ||style="text-align:center;"|<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Swwapnil-Joshi-Mitwaa-Meenakshi-Sagar-Sonalee-Kulkarni-Duniyadari-Shankar-Mahadevan-Shankar-Ehsaan-Loy-Swapna-Waghmare-Joshi-Prarthana-Behere/articleshow/38678024.cms|</ref> |- |२०१५|| ''शटर'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||सोनाली ||style="text-align:center;"|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20151228-new-year-wishlist-sonalee-kulkarni-sanjana-desai-diana-sadri-advaita-mane-ketaki-pimpalkhare-733444-2015-12-15|title=Five visionaries from Pune tell you what's on their New Year wishlist|first1=Aditi Pai|last1=December 15|first2=2015 ISSUE DATE:|last2=December 28|first3=2015UPDATED:|last3=December 21|first4=2015 15:46|last4=Ist|website=India Today}}</ref> |- |२०१५|| ''टाईमपास २ '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||| पाहुणी कलाकार ||style="text-align:center;"|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/TP2-starcast-Mystery-continues/articleshow/46251885.cms|title=TP2 starcast: Mystery continues - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> |- |२०१६|| ''[[पोश्टरगर्ल ( मराठी चित्रपट)|पोश्टरगर्ल ]]'' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]|||रुपाली थोरात ||style="text-align:center;"|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Priyanka-Chopra-is-my-Poshter-Girl-Sonalee/articleshow/50715434.cms|title=Priyanka Chopra is my Poshter Girl: Sonalee - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> |- |२०१७ |''[[बघतोस काय मुजरा कर]] '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||गौरी भोसले |गौरी भोसले (पाहुणी कलाकार) |<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathicineyug.com/marathi-movies/1916-baghtos-kay-mujra-kar-marathi-movie%7C|title=Baghtos Kay Mujra Kar &#124; 3 February 2017 - MarathiCineyug.com &#124; Marathi Movie News &#124; TV Serials &#124; Theatre|website=marathicineyug.com}}{{मृत दुवा|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |२०१७ |''तुला कळणार नाही'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] |अंजली | |- |२०१७ |''हंपी '' ||[[मराठी भाषा|मराठी]]||ईशा | | |- |२०१९ |''ती & ती'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] |प्रियंका | |- |२०१९ |''[[हिरकणी (चित्रपट)|हिरकणी]]'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] |हिरकणी | |- |२०१९ |''[[विक्की वेलिंगकर (चित्रपट)|विक्की वेलिंगकर]]'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] |विक्की वेलिंगकर | |- |२०२० |''[[धुरळा (चित्रपट)|धुरळा]]'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] | | |- |२०२० |''[[झिम्मा (मराठी चित्रपट)|झिम्मा]]'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] | | |- |२०२१ |''पांडू'' |[[मराठी भाषा|मराठी]] |उषा केळेवाली | | |} ==बाह्य दुवे== *{{ट्विटर|mesonalee}} * {{IMDb name|nm4619181/}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:कुलकर्णी, सोनाली मनोहर}} [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] carokqas2ikvmuq6rc6otw20unwi76z 0 135458 2694571 2375161 2026-07-15T11:42:36Z ~2026-40026-98 185320 2694571 wikitext text/x-wiki पाहा हिंदू वारसा कायदा १९५६ कायदा क्र. ३० वर्ष् १९५६, १७ जून १६५६ हा कायदा जम्मु - काश्मिर् वगळता इतर भारताच्या सर्व राज्याना लागु आहे. हा कायदा हिंदू, जैन, बुद्ध , शिख या धर्माच्या सर्व व्यक्तिना लागु होतो. खालिल पैकी कुठ्ल्याही ती व्यक्ति ह्या हिंदू, जैन, बुद्ध , शिख या समाज्याची आहे असे समजण्यात येते. # ज्याचे आई-वडील (दोघहि ) हिंदू, जैन, बुद्ध , शिख या धर्माचे आहेत. # ज्याचे आई-वडील (दोघां पैकी एक ) हिंदू, जैन, बुद्ध , शिख या धर्माचे आहेत.आणि त्यानी पालन पोषण केले आहे. # अशी व्यक्ति जीने धर्मांतर करून हिंदू, जैन, बुद्ध , शिख या धर्माचा स्विकार केला आहे. ‘ वारस ‘ म्हणजे अशी व्यक्ती ( स्त्री , पुरुष कोणीही ) जी या कायद्यानुसार मयत व्यक्तीच्या संम्पती मधे वाटेकरी होऊ शकते. हा कायदा पुढिल संम्पत्तीना लागु होत नाही. # विशेष विवाह कायदा १९५४ च्या कलम २१ च्या तरतुदीच्या अन्वये ज्या मालमत्तेची भारतीय वारसा कायदा १९२५ प्रमाणे वाटणी अथवा विभागणी झाली आहे. # अशी मालमत्ता जीचे हस्तांतरण अथवा वारसा ह्क्क हा एकाच वारसाला देण्यासंदर्भात हा कायदा अंमलात येणेपुर्वीच तत्कालीन राजे, संस्थाने आणि तत्कालीन भारत सरकार यांच्यात तह अथवा करार झाला आहे. # कोचिन संस्थानचे महाराजानी २९ जून १९४९ रोजी विशेष अधिकारा अंतर्गत राजवाडे, महाल, जमीन जुमला अथवा त्यांच्या देखरेखी साठी विशिष्ट मंडळ याना दिलेले अधिकार. वारसा हक्क वाटणी संदर्भातील नियम (पुरुषांसंदर्भात ) # परीशिष्ट क्र १ मधे दिलेले वारस # परीशिष्ट क्र १ मधे दिलेल्या वारसां पैकी कोणीही वारस नसतील तर परीशिष्ट क्र २ मधे दिलेले वारस # परीशिष्ट क्र १ व २ मधे दिलेले वारसां पैकी कोणीही वारस नसतील तर परीशिष्ट क्र ३ मधे दिलेले नातेवाईक वारसा हक्कांची वाटणी करताना ती सर्वसाधारणपणे परीशिष्ठातील दिलेल्या क्रमाने केली जाते उदा. परीशिष्ठातील १ मधील क्र. १ च्या वारसाना क्र. २ मधील वारसाच्या आधी प्राधान्य दिले जाते व हा क्रम वारसदार मिळेपर्यत चालु राहतो. == विभागणी करावयासंबंधिचे नियम== # मयत व्यक्तीच्या पत्नीला ( एका पेक्षा जास्त असल्यास सर्व पत्नीना मिळुन् ) एक भाग # हयात असलेल्या प्रत्येक मुलाला अथवा मुलीला आणि हयात असल्यास आईला प्रत्येकी एक् भाग # जर मयत व्यक्तिचा मुलगा अथवा मुलगी तो हयात असतानाच निधन पावलेले असतील तर त्याना प्रत्येकी एक भाग. ## जर मुलगा मयत असेल तर त्या मुलाच्या पत्नीला ( एका पेक्षा जास्त असल्यास त्या सगळ्याना मिळून ) त्याच्या मुलाला , मुलीला त्याच्या वाटणीचा समसमान भाग करून देण्यात यावे. ## जर मुलगी मयत असेल तर त्या मुलीच्या मुलाला , मुलीला त्याच्या वाटणीचा समसमान भाग करून देण्यात यावे. [[सदस्यःOnkar sathe|Onkar sathe]] ([[सदस्य चर्चा:Onkar sathe|चर्चा]]) १६:३७, ७ फेब्रुवारी २०१३ (IST) [[वर्ग:हिंदू वारसा कायदा]] __अनुक्रमणिकानको__ __क्रमीत__ __नवविभागदुवा__ जर 1956 आधी लग्न झाले असेल तर? [[विशेष:योगदान/&#126;2026-40026-98|&#126;2026-40026-98]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-40026-98|talk]]) १७:१२, १५ जुलै २०२६ (IST) 3s5f6y6yv4xrmmasaeyg4oyk29dkfgy 1 161257 2694503 2194701 2026-07-15T07:30:06Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[चर्चा:बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ]] वरुन [[चर्चा:बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] ला हलविला 1260196 wikitext text/x-wiki हा लेख [[बल्लिया (लोकसभा मतदारसंघ)]]चे दुसरे रूप आहे का? [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:००, २१ जुलै २०१४ (IST) lpiefnrcodh4jl1sbp4d1kssf94lpep 0 177293 2694439 2465291 2026-07-15T05:17:37Z ~2026-39980-18 185269 /* */ 2694439 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''रत्नागिरी''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = | cta_header = | प्रकार = '''[[मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = Ratnagiri railway station platform.jpg | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = पादचारी पुलावरून टिपलेले प्लॅटफॉर्मचे चित्र | पत्ता = [[रत्‍नागिरी]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] | उंची = १२९ मी | मार्ग = [[कोकण रेल्वे]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = RN | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[कोकण रेल्वे ]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = रत्‍नागिरी | latd = 17 | latm = 00 | lats = 12 | latNS = N | longd = 73 | longm = 21 | longs = 29 | longEW = E | services = {{s-rail|title=[[कोकण रेल्वे]]}} }} {{कोकण रेल्वे मार्ग}} [[चित्र:Ratnagiri railway station entrance.jpg|250 px|इवलेसे|स्थानकाची इमारत]] '''रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक''' हे [[रत्‍नागिरी]] शहरामधील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक]] आहे. रायगड जिल्ह्यानंतर कोकणातील दुसरा जिल्हा हा रत्नागिरी आहे.[[कोकण रेल्वे]]वरील हे स्थानक [[महाराष्ट्र]]ाच्या [[कोकण]] भागामधील सर्वात महत्त्वाच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक असून [[मुंबई]] व उत्तरेकडून [[गोवा]], [[कर्नाटक]] व [[केरळ]]कडे धावणाऱ्या सर्व रेल्वेगाड्यांचा येथे थांबा आहे. हे स्थानक रत्‍नागिरी शहराच्या ६ किमी पूर्वेस [[राष्ट्रीय महामार्ग २०४|रा.मा. २०४ वर]] स्थित आहे. ==महत्त्वाच्या रेल्वेगाड्या== {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! रेल्वे नाव |- | 10111<br>10112 || [[मुंबई]] [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]–[[मडगांव]] [[कोकण कन्या एक्सप्रेस]] |- | 11003<br>11004 || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]–[[सावंतवाडी|सावंतवाडी रोड]] [[राज्यराणी एक्सप्रेस]] |- | 22115<br>22116 || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]]–करमळी ए.सी. सुपरफास्ट एक्सप्रेस |- | 12431<br>12432 || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]]–[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम]] [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस|राजधानी एक्सप्रेस]] |- | 12051<br>12052 || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मडगांव जन शताब्दी एक्सप्रेस]] |- | 10103<br>10104 || छत्रपती शिवाजी टर्मिनस–मडगांव [[मांडवी एक्सप्रेस]] |- | 12617<br>12618 || हजरत निजामुद्दीन–[[एर्नाकुलम]] [[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] |- | 16345<br>16346 || लोकमान्य टिळक टर्मिनस–तिरुवनंतपुरम [[नेत्रावती एक्सप्रेस]] |- | 12619<br>12620 || लोकमान्य टिळक टर्मिनस–[[मंगळूर]] [[मत्स्यगंधा एक्सप्रेस]] |- | 12201<br>12202 || लोकमान्य टिळक टर्मिनस–[[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] [[गरीब रथ एक्सप्रेस]] |- | 12133<br>12133 || छत्रपती शिवाजी टर्मिनस–मंगळूर एक्सप्रेस |- | 12449<br>12450 || [[गोवा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] |} [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:कोकण रेल्वे]] hrg4eqchi1hpe0k4ts3pkltvfecu17d 2694440 2694439 2026-07-15T05:17:40Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]]) 2694440 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''रत्नागिरी''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = | cta_header = | प्रकार = '''[[मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = Ratnagiri railway station platform.jpg | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = पादचारी पुलावरून टिपलेले प्लॅटफॉर्मचे चित्र | पत्ता = [[रत्‍नागिरी]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] | उंची = १२९ मी | मार्ग = [[कोकण रेल्वे]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = RN | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[कोकण रेल्वे ]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = रत्‍नागिरी | latd = 17 | latm = 00 | lats = 12 | latNS = N | longd = 73 | longm = 21 | longs = 29 | longEW = E | services = {{s-rail|title=[[कोकण रेल्वे]]}} }} {{कोकण रेल्वे मार्ग}} [[चित्र:Ratnagiri railway station entrance.jpg|250 px|इवलेसे|स्थानकाची इमारत]] '''रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक''' हे [[रत्‍नागिरी]] शहरामधील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक]] आहे. रायगड जिल्ह्यानंतर कोकणातील दुसरा जिल्हा हा रत्‍नागिरी आहे.[[कोकण रेल्वे]]वरील हे स्थानक [[महाराष्ट्र]]ाच्या [[कोकण]] भागामधील सर्वात महत्त्वाच्या रेल्वे स्थानकांपैकी एक असून [[मुंबई]] व उत्तरेकडून [[गोवा]], [[कर्नाटक]] व [[केरळ]]कडे धावणाऱ्या सर्व रेल्वेगाड्यांचा येथे थांबा आहे. हे स्थानक रत्‍नागिरी शहराच्या ६ किमी पूर्वेस [[राष्ट्रीय महामार्ग २०४|रा.मा. २०४ वर]] स्थित आहे. ==महत्त्वाच्या रेल्वेगाड्या== {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! रेल्वे नाव |- | 10111<br>10112 || [[मुंबई]] [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]]–[[मडगांव]] [[कोकण कन्या एक्सप्रेस]] |- | 11003<br>11004 || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]]–[[सावंतवाडी|सावंतवाडी रोड]] [[राज्यराणी एक्सप्रेस]] |- | 22115<br>22116 || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]]–करमळी ए.सी. सुपरफास्ट एक्सप्रेस |- | 12431<br>12432 || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]]–[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम]] [[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस|राजधानी एक्सप्रेस]] |- | 12051<br>12052 || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मडगांव जन शताब्दी एक्सप्रेस]] |- | 10103<br>10104 || छत्रपती शिवाजी टर्मिनस–मडगांव [[मांडवी एक्सप्रेस]] |- | 12617<br>12618 || हजरत निजामुद्दीन–[[एर्नाकुलम]] [[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] |- | 16345<br>16346 || लोकमान्य टिळक टर्मिनस–तिरुवनंतपुरम [[नेत्रावती एक्सप्रेस]] |- | 12619<br>12620 || लोकमान्य टिळक टर्मिनस–[[मंगळूर]] [[मत्स्यगंधा एक्सप्रेस]] |- | 12201<br>12202 || लोकमान्य टिळक टर्मिनस–[[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] [[गरीब रथ एक्सप्रेस]] |- | 12133<br>12133 || छत्रपती शिवाजी टर्मिनस–मंगळूर एक्सप्रेस |- | 12449<br>12450 || [[गोवा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] |} [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:कोकण रेल्वे]] tqn79t9p9zeql5nlkd18gp0907fcit8 0 199399 2694469 2564437 2026-07-15T06:19:38Z ~2026-39841-52 185283 /* */ 2694469 wikitext text/x-wiki [[File:Dosti acres wadala.jpg|thumb|दोस्ती एकर वडाळा]] '''वडाळा''' हा [[मुंबई]]चा एक भाग आहे. हा भाग मुंबईच्या [[मुंबई उपनगरी रेल्वे, मध्य(हार्बर)|हार्बर लाईन रेल्वेमार्गावरील]] प्रमुख ठिकाण आहे. येथे [[एसआयडब्ल्युएस कॉलेज]], [[विद्यालंकार कॉलेज]], [[एसएनडीटी]], [[डॉ बाबासाहेब आंबेडकर कॉलेज]], इ. शैक्षणिक संस्था आहेत. ==दळणवळण== बदलापुर येथील [[पारसी कॉलनी]] जवळील संत जोसेफ सर्कल पासून [[परळ]] येथे [[आचार्य दोंदे]] मार्ग येथे जाणाऱ्या रस्त्याला [[गं.द.आंबेकर]] ह्या समाजसेवकाचे नाव देण्यात आले आहे.<ref>महाराष्ट्र टाईम्स, वसई विरार पुरवणी, मंगळवार,३ सप्टेंबर २०२४</ref> ==हे सुद्धा पहा== * [[वडाळा रोड रेल्वे स्थानक]] {{मुंबई महानगर क्षेत्र}} [[वर्ग:मुंबईची उपनगरे]] [[वर्ग:वडाळा]] 7bnnv8j88foo8qbikwt4v9gxsiiz3id 2694474 2694469 2026-07-15T06:22:09Z ~2026-39841-52 185283 /* */ 2694474 wikitext text/x-wiki [[File:Dosti acres wadala.jpg|thumb|दोस्ती एकर वडाळा]] '''वडाळा''' हा [[मुंबई]]चा एक भाग आहे. हा भाग मुंबईच्या [[मुंबई उपनगरी रेल्वे, मध्य(हार्बर)|हार्बर लाईन रेल्वेमार्गावरील]] प्रमुख ठिकाण आहे. येथे [[एसआयडब्ल्युएस कॉलेज]], [[विद्यालंकार कॉलेज]], [[एसएनडीटी]], [[डॉ बाबासाहेब आंबेडकर कॉलेज]], इ. शैक्षणिक संस्था आहेत. ==दळणवळण== वडाला येथील [[पारसी कॉलनी]] जवळील संत जोसेफ सर्कल पासून [[परळ]] येथे [[आचार्य दोंदे]] मार्ग येथे जाणाऱ्या रस्त्याला [[गं.द.आंबेकर]] ह्या समाजसेवकाचे नाव देण्यात आले आहे.<ref>महाराष्ट्र टाईम्स, वसई विरार पुरवणी, मंगळवार,३ सप्टेंबर २०२४</ref> ==हे सुद्धा पहा== * [[वडाळा रोड रेल्वे स्थानक]] {{मुंबई महानगर क्षेत्र}} [[वर्ग:मुंबईची उपनगरे]] [[वर्ग:वडाळा]] sx79830fnix325ww52s1w1t0fxdfeh7 0 211616 2694494 2693877 2026-07-15T07:23:56Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694494 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|PVR|MMPR}} हा [[मेक्सिको]]च्या [[पोर्तो व्हायार्ता]] शहरातील विमानतळ आहे. या विमानतळाचा उपयोग मुख्यत्वे पर्यटकांसाठी होतो. येथील बव्हंश वाहतूक हिवाळा, वसंत आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीस होते. त्यानंतर होणाऱ्या पावसामुळे येथील पर्यटन तसेच उड्डाणेही कमी होतात. येथून उत्तर अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना तसेच [[युरोप]]मधील निवडक शहरांना थेट सेवा उपलब्ध आहे. २०१६मध्ये ४०,६३,००० प्रवाशांनी या विमानतळाचा उपयोग केला होता. == विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == === प्रवासी === {{Airport-dest-list <!-- --> |[[एरोमेक्सिको]]|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]]<ref name=AMX>{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-mexico-city|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Mexico City|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[एरोमेक्सिको कनेक्ट]]}}|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],<ref name=AMX /> [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-felipe-angeles-(mexico-city)|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Felipe Angeles (Mexico City)|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}</ref> <!-- --> | [[एर कॅनडा]] | [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],<ref name="AirCanadaflightsPV"/> [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]<ref name="AirCanadaflightsPV"/> <br>'''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]]<ref name="AirCanadaflightsPV">{{cite news |last1=Robertson |first1=Dylan |title=Porter is latest Canadian airline to restart service to Mexico |url=https://www.stalbertgazette.com/lifestyle-news/porter-is-latest-canadian-airline-to-restart-service-to-mexico-11914149 |access-date=7 March 2026 |work=St. Albert Gazette |date=24 February 2026 |language=en}}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[एर कॅनडा रूज]]}}| '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]] (१० डिसेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{cite web|url=https://canadianaviationnews.ca/more-global-choices-more-cities-more-sunshine-next-winter-air-canada-adds-quito-more-europe-year-round-and-resumes-calgary-mexico-routes/|title=More Global Choices, More Cities, More Sunshine Next Winter: Air Canada Adds Quito, More Europe Year-Round and Resumes Calgary-Mexico Routes|website=Canadian Aviation News|access-date=28 January 2026}}</ref> <!-- --> | [[एर ट्रान्झॅट]] | '''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]],<ref name="AirTransatPV"/> [[क्युबेक सिटी ज्यान लेसेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्युबेक सिटी]],<ref>{{cite news |title=Air Transat expands its flight offer for winter 2024-2025 from Quebec |url=https://www.lelezard.com/en/news-21374974.html |access-date=7 March 2026 |work=www.lelezard.com |date=13 May 2024 |language=en}}</ref> [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]<ref name="AirTransatPV">{{cite news |last1=Wilford |first1=Denette |title=WestJet, Air Canada, Air Transat and Porter resume flights to Mexico |url=https://ca.news.yahoo.com/25-mexican-national-guard-troops-162823111.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026 |language=en-CA}}</ref> <!-- --> | [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],<ref>{{cite news |last1=Leong |first1=Tracey |last2=Chavolla |first2=Elizabeth |title=Violence in Mexico prompts flight cancellations to Puerto Vallarta, Guadalajara |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/violence-in-mexico-prompts-flight-cancellations-to-puerto-vallarta-guadalajara/3852243/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Los Angeles |date=22 February 2026}}</ref> [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]],<ref name="SDALAPV">{{cite news |last1=D'Amore |first1=Dino |title=Alaska Airlines Adds Nonstop Flights Between San Francisco And Mexico |url=https://aviationnews-online.com/public/index.php/article/alaska-airlines-adds-nonstop-flights-between-san-francisco-and-mexico |access-date=7 March 2026 |work=Airline Economics Ltd |date=13 August 2021 |language=en}}</ref> [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],<ref>{{cite news |last1=Bauman |first1=Anna |title=Flights to SFO from Puerto Vallarta canceled as U.S. warns of danger after drug lord’s killing |url=https://www.sfchronicle.com/us-world/article/sfo-puerta-vallarta-flights-canceled-21749365.php |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}</ref> [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]<ref name="NYCPV"/> <br>'''हंगामी:''' [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क-जेएफके]],<ref name="NYCPV">{{cite news |title=Alaska Airlines Adds Direct Flights From New York, Sacramento, Kansas City and St. Louis to Puerto Vallarta |url=https://outandaboutpv.com/alaska-airlines-adds-direct-flights-from-new-york-sacramento-kansas-city-and-st-louis-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=Out & About Puerto Vallarta – LGBTQ News, Gay Guide & Events |date=11 July 2024}}</ref> [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओआर)]],<ref>{{cite news |last1=Aljobory |first1=Sana |title=Alaska Airlines, Volaris cancel Portland routes amid unrest in western Mexico |url=https://katu.com/news/local/alaska-airlines-volaris-cancel-portland-routes-amid-unrest-in-western-mexico |access-date=7 March 2026 |work=KATU |date=22 February 2026 |language=en}}</ref> [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]],<ref name="NYCPV"/> [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]]<ref>{{cite web |last1=Croissant |first1=Morgane |title=Alaska Airlines Is Launching 10 New Routes This Month |url=https://matadornetwork.com/read/alaska-airlines-new-routes-january-2025/ |website=Matador Network |access-date=7 March 2026 |date=15 January 2025}}</ref> <!-- --> | [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],<ref>{{cite news |last1=Parker |first1=Jordan |title=Mexico flights resume—Southwest and American return |url=https://www.nbcdfw.com/news/business/southwest-american-airlines-resume-mexico-flights/3989226/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC 5 Dallas-Fort Worth |date=24 February 2026}}</ref> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],<ref name=AA>{{cite news |title=North American Airlines Boost Winter Flights to Puerto Vallarta {{!}} Caribbean News Digital |url=https://www.cndenglish.com/airlines/north-american-airlines-boost-winter-flights-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=9 May 2025 |language=en}}</ref> [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]]<ref>{{cite news |last1=Prelutsky |first1=Zach |title=Flights from Puerto Vallarta to Phoenix resume following cartel violence |url=https://www.azfamily.com/2026/02/25/flights-puerto-vallarta-phoenix-resume-following-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=AZ Family |date=25 February 2026 |language=en}}</ref> <br>'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]]<ref>{{cite news |last1=Stefanski |first1=Matt |title=Flights from Chicago to Mexico canceled amid violence after cartel leader's killing |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/flights-from-chicago-to-mexico-canceled-amid-violence-following-cartel-leaders-killing/3898537/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Chicago |date=22 February 2026}}</ref> <!-- --> | [[अमेरिकन ईगल (विमानकंपनी ब्रँड)|अमेरिकन ईगल]]| '''हंगामी:''' [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]<ref name=AA /> <!-- --> | [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref>{{cite news |last1=Passalalpi |first1=Alessandro |title=Delta Air Lines Diverts Multiple Flights To Puerto Vallarta: Passengers Have Mixed Reactions Over The Experience |url=https://www.aol.com/delta-air-lines-diverts-multiple-124019536.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=23 February 2026}}</ref> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],<ref name="LAXUA">{{cite news |last1=Sullivan |first1=Caitlin |title=Delta Expands Puerto Vallarta Service for Holiday Season |url=https://www.caribjournal.com/2025/05/28/delta-puerto-vallarta-holiday |access-date=7 March 2026 |work=Caribbean Journal |date=28 May 2025 |language=en-us}}</ref> [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],<ref name="LAXUA"/> [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]<ref>{{cite news |title=Delta Announces New Saturday Nonstop Flights for Summer 2026 {{!}} Travel Agent Central |url=https://www.travelagentcentral.com/transportation/delta-announces-new-saturday-nonstop-flights-summer-2026 |access-date=7 March 2026 |date=31 October 2025 |language=en}}</ref> <br>'''हंगामी:''' [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],<ref>{{cite news |last1=Raby |first1=Dan |title=Delta offering travel waivers after Jalisco cartel leader's killing disrupts flights to Mexico - CBS Atlanta |url=https://www.cbsnews.com/atlanta/news/delta-travel-waivers-jalisco-cartel-leaders-killing-flight-disruption-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=CBS News |date=23 February 2026}}</ref> [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]<ref>{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.aol.com/finance/airlines-restarted-flights-puerto-vallarta-170000579.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=24 February 2026}}</ref> <!-- --> | [[फ्लेअर एरलाइन्स]] | '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],<ref>{{cite news |title=Flair Airlines Celebrates 19 Years with Special Flair Day Promotions and Exciting New Routes – Canadian Aviation News |url=https://canadianaviationnews.ca/flair-airlines-celebrates-19-years-with-special-flair-day-promotions-and-exciting-new-routes/ |access-date=7 March 2026 |date=19 August 2024 |language=en-CA}}</ref> [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],<ref>{{cite news |last1=Parker |first1=Ian Hayden |title=Puerto Vallarta has a new flight from Canada |url=https://www.vallartadaily.com/puerto-vallarta-news/puerto-vallarta-has-a-new-flight-from-canada/ |access-date=7 March 2026 |work=Puerto Vallarta News |date=13 May 2022}}</ref> [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],<ref name="FlairPV"/> [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]<ref name="FlairPV">{{cite news |title=Flair, WestJet add recovery flights following violence in Mexico’s Jalisco state |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/flair-westjet-add-recovery-flights-following-violence-in-mexicos-jalisstate/ |access-date=7 March 2026 |work=Travel Week CA |date=25 February 2026 }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[फ्रंटियर एरलाइन्स]]}}|[[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]]<ref name="frontierpvr">{{cite web|url=https://sixtenrealty.com/news/frontier-adds-new-direct-flight-from-atlanta-to-puerto-vallarta/|title=Frontier Adds New Direct Flight from Atlanta to Puerto Vallarta|website=Sixten Realty|date=Sep 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}</ref> <br>'''हंगामी:''' [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]<ref>{{cite news |title=Travelers deplaned from Denver flight to Mexico amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/videos/travelers-deplaned-denver-flight-mexico-141517278.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}</ref> <!-- --> |{{nowrap|[[मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन (२०२३–वर्तमान)|मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन]]}}|[[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]<ref>{{cite web|url=https://mexicana.gob.mx/destino/santaLucia|title=Santa Lucía|website=Mexicana de Aviación|accessdate=December 19, 2025}}</ref> <!-- --> |[[पोर्टर एरलाइन्स]]| '''हंगामी:''' [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]] (३ नोव्हेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार),<ref>{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20260430131474/en/Porter-Introduces-4-New-Winter-Destinations-for-2026-27-Season-Increases-Sun-Capacity-by-Greater-Than-150|title=Porter Introduces 4 New Winter Destinations for 2026-27 Season, Increases Sun Capacity by Greater Than 150%|publisher=Business Wire|date=April 30, 2026|accessdate=April 30, 2026}}</ref> [[जॉन सी. मुनरो हॅमिल्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅमिल्टन (ओएन)]],<ref>{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20250624131083/en/Porter-Airlines-Welcomes-the-Sun-With-Service-to-Mexico-the-Caribbean-and-Costa-Rica|title=Porter Airlines Welcomes the Sun With Service to Mexico, the Caribbean and Costa Rica|publisher=Business Wire|date=25 June 2025|accessdate=25 June 2025}}</ref> [[ओटावा मॅकडोनाल्ड-कार्टियर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओटावा]],<ref name="OttawaWJ">{{cite news |last1=Fleming |first1=Tyler |title=Ottawa travellers weigh risks as flights resume to Puerto Vallarta after cartel violence |url=https://www.ctvnews.ca/ottawa/article/ottawa-travellers-weigh-risks-as-flights-resume-to-puerto-vallarta-after-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=25 February 2026 |language=en}}</ref> [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]<ref>{{cite news |title=Porter launches first-ever Toronto–Puerto Vallarta service as winter sun network grows |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/porter-launches-first-ever-toronto-puerto-vallarta-service-as-winter-sun-network-grows/ |access-date=7 March 2026 |work=Travelweek |date=14 November 2025}}</ref> <!-- --> | [[सेन्योर एर]] | [[काबो सान लुकास आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|काबो सान लुकास]]<ref>{{cite web|url=https://www.caboflightcenter.com/Destinations/Puerto-Vallarta|title=Travel nonstop from Cabo San Lucas to Puerto Vallarta|website=Señor Air|accessdate=April 7, 2026}}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} | [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref name="SWAPV">{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/these-airlines-have-restarted-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=24 February 2026}}</ref> [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन-हॉबी]],<ref>{{cite news |last1=Rosenthal |first1=Abigail |title=American, Southwest, other airlines cancel flights amid unrest in Mexico |url=https://www.chron.com/culture/article/mexico-flights-canceled-21871796.php |access-date=7 March 2026 |work=Chron |date=23 February 2026 |language=en}}</ref> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="southwestpvr">{{cite web|url=https://www.reviewjournal.com/business/tourism/southwest-to-begin-flying-from-las-vegas-to-these-mexican-cities-3485841/|title=Southwest to begin flying from Las Vegas to these Mexican cities|website=Las Vegas Review Journal|date=Oct 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}</ref> [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]],<ref name="SWAJWA">{{cite news |title=New Southwest Airlines flights will connect Puerto Vallarta and Las Vegas |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/southwest-airlines-flights/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=21 November 2025}}</ref> [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]],<ref name="SWAJWA"/> [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]],<ref>{{cite news |last1=Pearson |first1=James |title=Southwest's massive expansion: 31 new routes launch next week [map] |url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/southwests-massive-expansion-31-new-routes-launch-next-week-map/ar-AA1XbjAf?gemSnapshotKey=GM30127A6E-snapshot-0&ocid=XMMO&apiversion=v2&domshim=1&noservercache=1&noservertelemetry=1&batchservertelemetry=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1 |access-date=7 March 2026 |work=MSN |date=26 February 2026}}</ref> [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]]<ref>{{cite news |last1=Glab |first1=Jim |title=World's second-most popular smartphone now compatible with US carrier |url=https://travel.yahoo.com/flights/articles/southwest-vp-responds-suggested-improvements-130000234.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo Travel |date=7 March 2026}}</ref> <br>'''हंगामी:''' [[ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]],<ref name=SW>{{cite news |last1=Bennett |first1=Adam |title=Austin family stranded near Puerto Vallarta amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/articles/austin-family-stranded-near-puerto-221931330.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}</ref> [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]]<ref name=SW /> <!-- --> | [[सन कंट्री एरलाइन्स]] | [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]<ref>{{cite news |last1=Medne |first1=Megija |title=Flights suspended from Puerto Vallarta to MSP amid unrest in parts of Mexico |url=https://www.kare11.com/article/news/local/flights-suspended-from-puerto-vallarta-to-msp-amid-unrest-mexico/89-b4062efc-4453-4f6b-b576-54834890c4de |access-date=7 March 2026 |work=KARE 11 |date=22 February 2026}}</ref> <!-- --> | [[युनायटेड एरलाइन्स]]| [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref>{{cite news |last1=Maslen |first1=Richard |title=Denver Lands new United Link to Panama City {{!}} Aviation Week Network |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/denver-lands-new-united-link-panama-city |access-date=7 March 2026 |work=Aviation Week |date=7 May 2014}}</ref> [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]],<ref name="UAPV"/> [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]],<ref name=UAL/> [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]]<ref name="UAPV">{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=All major airlines cancel flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/all-major-airlines-cancel-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}</ref> <br>'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]],<ref>{{cite news |last1=Puckett |first1=Jessica |title=US Airlines Resume Flights to Mexico After Unrest Erupts in the Region |url=https://www.travelpulse.com/news/airlines-airports/us-airlines-resume-flights-to-mexico-after-unrest-erupts-in-the-region |access-date=7 March 2026 |work=Travel Pulse |date=24 February 2026 |language=en}}</ref> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]<ref name="UAPV"/> <!-- --> | [[युनायटेड एक्सप्रेस]] |'''हंगामी:''' [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]]<ref name=UAL>{{cite web|url=https://www.united.com/en-us/flights-to-puerto-vallarta|title=Flights to Puerto Vallarta from $ 372* or from $40/mo|website=United Airlines|accessdate=April 7, 2026|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217201416/https://www.united.com/en-us/flights-to-puerto-vallarta|url-status=dead}}</ref> <!-- --> | [[व्हायव्हा (विमानकंपनी)|व्हायव्हा]]| [[सिउदाद हुआरेझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिहुआहुआ]],<ref name="VivaPuerto">{{cite news |title=Puerto Vallarta Tourism Recovery Advances {{!}} Banderas News |url=https://banderasnews.com/puerto-vallarta-tourism-recovery-advances/ |access-date=7 March 2026 |date=16 June 2021}}</ref> [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]],<ref name="Vivamexico"/> [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],<ref name="Vivamexico">{{cite news |last1=De Alba |first1=Teresa |title=AFAC: Western Mexico Airports Operated Normally |url=https://mexicobusiness.news/aerospace/news/afac-western-mexico-airports-operated-normally |access-date=7 March 2026 |work=Mexico Business |date=27 February 2026 |language=en}}</ref> [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],<ref name="Vivamexico"/> [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],<ref name="VivaPuerto"/> [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],<ref name="Vivamexico"/> [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]<ref name="Vivamexico"/> <!-- --> | [[व्होलारिस]] | [[अग्वासकाल्येंतेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अग्वासकाल्येंतेस]],<ref name="newvolaris2026"/> [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]], [[बहिओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लिओन/बहिओ]],<ref>{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas a Puerto Vallarta y refuerza su conectividad nacional |url=https://pasilloturistico.com/volaris-anuncia-tres-nuevas-rutas-a-puerto-vallarta-y-refuerza-su-conectividad-nacional/ |access-date=7 March 2026 |work=Pasillo Turístico |date=10 February 2026 |language=es}}</ref> [[मेक्सिकाली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिकाली]],<ref>{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/mega-expansion-volaris-lanza-41-nuevas-rutas-nacionales-en-mexico|title=Mega expansión: Volaris lanza 41 nuevas rutas nacionales en México|first=Gastón|last=Cena|date=23 May 2023}}</ref> [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],<ref name="VolarisPV">{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas directas a Puerto Vallarta |url=https://boletinturistico.com.mx/interior/volaris_anuncia_tres_nuevas_rutas_directas_a_puerto_vallarta |access-date=7 March 2026 |date=2 December 2025}}</ref> [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],<ref name="VolarisPV"/> [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],<ref name="VolarisPV"/> [[जनरल फ्रांसिस्को मुनिका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोरेलिया]],<ref>{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Volaris is growing again; it serves 73 airports with 210+ routes |url=https://airserviceone.com/volaris-is-growing-again-it-serves-73-airports-with-210-routes/ |access-date=7 March 2026 |work=Air Service One |date=4 August 2025}}</ref> [[पुएब्ला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पुएब्ला]],<ref name="newvolaris2026">{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/english/commercial-aviation/mexico/volaris-triggers-massive-expansion-with-33-new-routes-across-north-america_a69826b150e48856db2161d41|title=Volaris triggers massive expansion with 33 new routes across North America|website=AviaciOnline|date=Feb 2026|accessdate=Feb 5, 2026}}</ref> [[केरेतारो इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|केरेतारो]],<ref name="VolarisPV"/> [[सॅन लुईस पोतोसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन लुईस पोतोसी]],<ref name="newvolaris2026"/> [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],<ref name="VolarisPV"/> [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]<ref name="VolarisPV"/> <!-- --> | [[वेस्टजेट]] | [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],<ref>{{cite news |last1=Hunt |first1=Stephen |title=‘Still not safe’: Calgarian speaks about violence in Puerto Vallarta |url=https://www.ctvnews.ca/calgary/article/violence-in-mexico-disrupts-airlines-as-westjet-diverts-7-flights-enroute-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=23 February 2026 |language=en}}</ref> [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],<ref name="Westjetcanada"/> [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],<ref name="Westjetcanada"/> [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]<ref name="Westjetflights465"/> <br>'''हंगामी:''' [[अबॉट्सफर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबॉट्सफर्ड]],<ref name="Westjetflights465">{{cite news |title=WestJet to add new flights from Vancouver to Mexico's beaches |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/westjet-add-flights-vancouver-mexico-beach-destinations/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=9 August 2023}}</ref> [[सीएफबी कोमोक्स|कोमोक्स]],<ref name="Westjetcanada">{{cite news |title=Frontier Airlines, WestJet announce more winter routes to Mexico |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/frontier-airlines-westjet-announce-more-winter-routes-to-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=31 August 2023}}</ref> [[केलोना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केलोना]],<ref name="Westjetcanada"/> [[प्रिन्स जॉर्ज विमानतळ|प्रिन्स जॉर्ज]],<ref>{{cite news |last1=Rabinovitch |first1=Ariel |last2=Fallico |first2=Adriana |title=What to know if you’re stuck or have an upcoming flight to Puerto Vallarta - National {{!}} Globalnews.ca |url=https://globalnews.ca/news/11679185/puerto-vallarta-flight-cancellations-refunds/ |access-date=7 March 2026 |work=Global News |date=23 February 2026}}</ref> [[रेजिना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेजिना]],<ref name="Westjetcanada"/> [[सास्काटून जॉन जी. डीफेनबेकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सास्काटून]],<ref name="Westjetcanada"/> [[व्हिक्टोरिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हिक्टोरिया]],<ref name="Westjetcanada"/> [[विनिपेग जेम्स आर्मस्ट्राँग रिचर्डसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|विनिपेग]]<ref name="Westjetcanada"/> <!-- --> | [[वर्ल्डटूफ्लाय]] |'''हंगामी भाड्याने:''' [[व्हात्स्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]]<ref name="flyondrej.eu">{{cite web | url=https://flyondrej.eu/akcni-letenky/exim-fischer-prime-lety-mexiko-puerto-vallarta/ | title=Exim/Fischer bude létat do Mexika(Puerto Vallarta) a nabídne Business Class - 16APR| date=16 April 2024}}</ref> }} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मेक्सिकोमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] [[वर्ग:पोर्तो व्हायार्ता|विमानतळ]] mrlr2aqhz01jn4bl44abv3vxid3gh1q 0 232014 2694573 2635364 2026-07-15T11:46:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694573 wikitext text/x-wiki [[File:BIR TIKENDRAJIT.jpg|thumb|260x260px|टिकेंद्रजीत सिंग]] '''टिकेंद्रजीत सिंग'''(२९ [[डिसेंबर महिना|डिसेंबर]] १८५६-१३ [[ऑगस्ट महिना|ऑगस्ट]] १८९१) हे ईशान्य [[भारतातील जिल्ह्यांची यादी|भारतातील]] मणिपूर संस्थानातील एक राजकुमार होते. त्यांना बीर टिकेंद्रजीत आणि कोइरिंग म्हणून ओळखले जात होते. ते [[मणिपूर]] सैन्यदलाचे कमांडर होते. त्यांनी कांगला या महालातून ब्रिटीशांशी सशस्त्र सैन्यासह लढा दिला. ज्यामुळे १८९८ चे ॲंग्लो-[[मणिपूर]] युद्ध झाले. जे 'मणिपूर एक्सपिडिशन' म्हणूनही ओळखले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.oknortheast.com/2012/01/bir-tikendrajit-singh-true-patriot-of.html|title=Bir Tikendrajit Singh – The True Patriot Of Manipur|work=OK! North East|access-date=१८-८-२०१८|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304074459/http://www.oknortheast.com/2012/01/bir-tikendrajit-singh-true-patriot-of.html|url-status=dead}}</ref> ==ॲंग्लो-मणिपूर युद्ध== १८८६ मध्ये महाराजा चंद्रकीर्ती यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचा मुलगा सूरचंद्र सिंग यांनी त्यांची जागा घेण्यात यश मिळवले. त्याआधी अनेक दावेदारांनी नवा [[राजा]] होण्याचा प्रयत्न केला. १८९० मध्ये राजाचे दोन [[भाऊ]] टिकेंद्रजीत व कुलचंद्र सिंग यांनी राजवाड्यावर हल्ला केला. पहिले तीन प्रयत्न अपयशी झाले. पण नंतर टिकेंद्रजीत यांच्या सेनापतीपदाखाली कुलचंद्र सत्तेवर आले. सूरचंद्र सिंग यांनी मणिपूर सोडून कचर येथे आश्रय घेतला. त्यांनी ब्रिटीशांशी हातमिळवणी करून सत्ता मिळविण्याचे प्रयत्न सुरू केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.geni.com/people/Tikendrajit-Singh/6000000017437979751|title=Tikendrajit Singh|website=geni_family_tree|भाषा=इंग्रजी|ॲक्सेसदिनांक=१८-८-२०१८}}</ref> ==चाचणी आणि मृत्यू== लेफ्टनंट कर्नल जॉन मिशेल यांच्या विशेष न्यायालयाने ११ मे १८९१ रोजी सुनावणी सुरू केली. न्यायालयाने टिकेंद्रजीत, कुलचंद्रा व थांगल जनरल यांना दोषी ठरवले आणि त्यांना फाशीची [[शिक्षा]] सुनावली.१३ [[ऑगस्ट]] १८९१ रोजी आदेश घोषित करण्यात आला आणि तिकडे रजित(?) व थांगल जनरल यांना सार्वजनिकरीत्या संध्याकाळी ५ वाजता इंफाळमध्ये पोलो मैदान येथे फासावर लटकविण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V17_192.gif|title=Imperia l Gazetteer2 of India, Volume 17, page 186 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|ॲक्सेसदिनांक=१८-८-२०१८|archive-date=2021-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507160645/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V17_192.gif|url-status=dead}}</ref> फेडी-पुंग येथे बाजारपेठेतील मामल्यासाठीचे कोर्ट होते. [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यापासून इंफाळमध्ये त्यांना ज्या जागेवर फाशी देण्यात आली त्या जागेचे नाव बदलून 'बीर टिकेंद्रजीत पार्क' करण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.sriramsias.com/articles/bir-tikendrajit/|title=Tikendrajit Singh also known as Bir Tikendrajit and Koireng|last=Aryan|first=Aniket|work=SRIRAM's IAS|access-date=१८-८-२०१८|language=इंग्रजी|archive-date=2024-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211014109/http://www.sriramsias.com/articles/bir-tikendrajit/|url-status=dead}}</ref> ==हे ही पहा== *[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Manipuri_kings मणिपुरी राजांची यादी] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Manipur_(princely_state) मणिपूर (राज्य)] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] [[वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू]] 8q8hz0nzi3jcrh1bzfkwnstcgiwy4r3 3 237029 2694385 2691463 2026-07-15T01:11:15Z ~2026-39649-95 185250 /* *सोलापूरच्या साहित्त्य क्षेत्रातली वाटचाल* */ नवीन विभाग 2694385 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=पद्माकर मा कुलकर्णी}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:४४, १२ डिसेंबर २०१८ (IST) == *सोलापूरच्या साहित्त्य क्षेत्रातली वाटचाल* == <nowiki>*</nowiki>सोलापूरच्या साहित्त्य क्षेत्रातली वाटचाल*                -----***------    सोलापूर हे शहर तसं महाराष्ट्राच्या एका कडेला आहे. कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश हे सोलापूर पासून हाके एवढ्या अंतरावर पंढरपूर, तुळजापूर, अक्कलकोट, आणि गाणगापूर ही भक्ती आणि शक्तीपीठं सोलापूर पासून तासा भराच्या अंतरावर आहेत, आता बंद पडलेल्या कापड गिरण्या यंत्रमाग आणि क्षीण झालेले हातमाग, विडी उद्योग आणि असंच काही फारसं लक्षात न येणारी बरीच वस्ती मजुरांची, कामगारांची, मराठी बोलणारे मोठ्या संख्येने असले, तरी तेलुगु, कन्नड आणि हिंदी बोलणारे ही संख्येने कमी नाहीत. संस्कृत अध्ययन आणि मातृभाषा मराठी यांचा संगम होऊन राम जोशी नावाचा प्रतिभासंपन्न शाहीर कवी सोलापूरने महाराष्ट्राला दिला. आप्त स्वकीयांशी बंड करून राम जोशी यांनी स्वतःचा तमाशा फड उभा केला. एकाहून एक ललित सुंदर आणि रसमधुर लावण्यांनी स्त्री रूपविभ्रमाचा त्यांनी गौरव केला त्यांनी शृंगारिक लावण्या तर लिहिल्याच पण नंतर जे आध्यात्मिक प्रबोधन पर काव्यलेखन केलं त्याला तोड नाही.       'माय कुणाची व्याली | गगनाखाली |  ऐशी कविता सोलापुरी' || असं आवाहन हा कवी त्याकाळी करायचा सोलापुरी कवितेचा अभिमान बाळगणारे कविराय राम जोशी हे आमच्या सोलापूरचा मानबिंदू आहे. त्यानंतर स्वातंत्र्य संग्रामात ज्यांनी आपलं सर्वस्व अर्पण केलं लेखणीचा मंत्र सामर्थ्य किती प्रेरक असतं हे त्यांनी जगाला दाखवून दिलं, व्यक्तिगत संसाराकडे पाठ फिरवून समाज आणि देश यांचं वाण हाती घेणे हे त्या काळाचं धगधगतं दिव्य होतं ती एक लखलखती वीज होती. कवी कुंजविहारी या कवीने असंख्य कविता लिहिल्या त्यापैकीच "भेटेन नऊ महिन्यांनी" आणि "मुळशीचा पाळणा " या कविता अख्ख्या महाराष्ट्रात चौकाचौकातून जथ्या- जथ्यानं  घुमू लागल्या ही गीतं गाऊन सत्याग्रह होऊ लागले. हे अद्भुत रसायन रक्तात मिसळले आणि मराठी मुलखातील तृणपथ्यालाही तलवारीची धार आली, ती हरिहर गुरुनाथ सलगरकर म्हणजेच कवी कुंजविहारी यांच्या मूळेच त्यांचे नाव तेंव्हा हिंदुस्थानभर अविस्मरणीय झालं. महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध कवी डॉ.वि.म.कुलकर्णी हे जरी पुण्यात राहत होते. तरी त्यांनी आपल्या उमेदीची दोन तपे सोलापुरात काढली होती. त्यांनी काव्यलेखन केले साधी-सोपी कौटुंबिक तरी सामाजिक झालर असलेली त्यांची कविता शारदेच्या दरबारात समईतील संथ ज्योती सारखी तेवत राहिली. पन्नास वर्षांपेक्षा अधिक काळ पटावर आपल्या कवितांचा आणि गीतांचा मनावर ठसा उमटवणारे कृ.ग.दीक्षित म्हणजेच कवी संजीव यांनी विपुल काव्यलेखन केले. राम जोशी नंतर कवी संजीवांच्या कविताने पायात चाळ बांधून लावणीचं मोहिनी स्वरूप धारण केलं होतं, 'अत्तराचा फाया, तुम्ही मला आणा राया' ही लावणी कवी संजीव यांचीच 'गोरं-गोरं पान जस केवड्याचं रान', अशा लावण्यांनी कवी संजीव यांनी रसिकांची मनं जिंकली 'सोनियाच्या ताटी उजळल्या ज्योती ओवाळीते भाऊराया वेड्या बहिणीची वेडी ही माया', या त्यांच्या भावगीतांनी घराघरात प्रवेश मिळवला त्यांनी बारा चित्रपटांसाठी गाणी लिहिली, त्यांची ही गाणी लता मंगेशकर, आशा भोसले, सुमन कल्याणपूर, सुधीर फडके आदी श्रेष्ठ गायकांनी गायली आहेत.    "सावळ्या विठ्ठला तुझ्या दारी आले", क्षणभर उघड नयन देवा' ही गाणी आपण आकाशवाणीवरून नेहमीच ऐकतो ही गाणी आहेत, सोलापूरच्या कवी रा.ना.पवारांची, ते रेल्वे खात्यात नोकरीला होते. रा.ना. हे कलासक्त मन, रसिकता आणि सदैव लेखनाची धुंदी घेऊनच ते जगले त्यांनी सुरुवातीला मेळ्यात गाणी लिहिली, समरगीतं लिहिली, त्यांच्या भावगीतांच्या रेकॉर्डस् निघाल्या केवळ परिस्थितीमुळे त्यांच्या हयातीत त्यांचा काव्यसंग्रह प्रकाशित होऊ शकला नाही. त्यांच्या मृत्यूनंतर 'सावळ्या विठ्ठला' हा कविता संग्रह प्रसिद्ध झाला.कवी मा.गो. काटकर यांनी आजन्म काव्यलेखन केलं जय-जयवंती, मधूधारा, मनमाधवी आणि भैरवी हे त्यांचे काव्यसंग्रह त्यांनी बालसाहित्याची ८० पेक्षा जास्त पुस्तके लिहिली तर 'आरपार नगरात' या त्यांच्या बालकविता संग्रहाला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. 'बखर एका राजाची', 'उच्छाद', 'डांगोरा एका नगरीचा' या कादंबऱ्या गडकऱ्यांची संसारनाटके शारदीय चंद्रकला, अंधार यात्रा, आदी ग्रंथाचे लेखक महाराष्ट्रातले थोर समीक्षक प्रा. त्र्यं. वि. सरदेशमुख हे एके काळी 'वैशाख' या नावाने कविता लिहीत होते. 'उत्तररात्र'आणि 'कविता चंद्र केतूची' हे त्यांचे रसिकमान्य कवितासंग्रह प्रसिद्ध आहेत. बार्शीच्या अमरशेख या शाहिराने आपल्या बुलंद आवाजात ज्वालाग्राही कविता महाराष्ट्राला सादर केली देशभक्तीचा मंत्र असलेली त्यांची कविता अजून काही जणांच्या ओठावर आहे. करमाळ्यात शीघ्रकवी डांगे नावाचे एक आश्चर्यकारक व्यक्तिमत्व होऊन गेले विषय कुठलाही असो डांगे एका क्षणात कोणत्याही विषयावर कविता रचून म्हणायला सुरुवात करीत असत. डॉ निर्मलकुमार फडकुले हे तर महाराष्ट्रात उत्तम वक्ते, विचारवंत, समीक्षक आणि लेखक म्हणून ख्यातनाम आहेत संत साहित्याचा आधुनिक जीवनाशी सांधा जुळवीत त्यांनी निरनिराळ्या पद्धतीने हा विचार मराठी माणसांसमोर आणला आहे. त्यांची शब्दप्रभु म्हणून ख्याती होती. डॉ.निर्मलकुमार फडकुले ह्यांची आंबेडकर, कवी कुंजविहारी, ना. सी. फडके, प्रल्हाद केशव अत्रे, महात्मा फुले, सावरकर ह्यांच्यावरील व्याख्याने प्रसिद्ध आहेत. पंढरपूरचे ग्रामीण कथाकार आणि समीक्षक प्रा डॉ. द. ता.भोसले यांचीही विपुल साहित्य संपदा आहे. सांगोला येथील डॉ कृष्णा इंगोले यांची सहित्य परंपरा मोठी आहे.    "ज्यांची बाग फुलून आली, त्यांनी दोन फुले द्यावीत, असे म्हणणारे कविवर्य दत्ता हलसगीकर यांनी गिरणीत काम करत असताना महाराष्ट्राला अनेक कविता दिल्या त्यांची  काव्यसंग्रह आणि विविध विषयावर पुस्तक प्रसिद्ध आहेत, तसेच सोलापुरातले तेलुगू भाषिक कवी डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली यांनी मराठी कविता केल्या त्यांची कविता सहजता आणि अर्थघनता घेऊन येते, अनुवादित कथासंग्रह, साहित्य अकादमीने  प्रकाशित केलेली 'एका पंडिताचे मृत्यूपत्र', ही कादंबरी हा त्यांचा ठळक लेखन ऐवज आहे. प्रा.चंद्रभूषण कुलश्रेष्ठ यांच्या 'आत्मे घ्या आत्मे' या संग्रहातील कवितांना वास्तवतेचा दाहक स्पर्ष आहे. कुर्डूवाडीचे प्रा.राजेंद्र दास हे आज वैचारिक आणि भावनिक पातळीवरून अर्थ सघन अशी कविता लिहितात कवितेचं प्रयोजन समजलेला कवी अशी त्यांची प्रतिमा काव्याच्या क्षेत्रात आहे. ज्ञानपीठ पुरस्काराचे मानकरी मानकरी द.रा. बेंद्रे हे सोलापूरच्या दयानंद महाविद्यालयात प्राध्यापक होते त्यांचे वाङमय त्यांच्या प्रगाढ व्यासंगाचे दर्शन घडवते, त्यांच्या लिखाणाला तत्व चिंतनाची डूब होती. त्यांच्या तीन कादंबऱ्यांना कर्नाटक साहित्य अकादमीचा पुरस्कार मिळाला आहे. डॉ.य. दि. फडके, डॉ.भा. दि. फडके, प्रा.अ.दि.फडके, डॉ.यु.म.पठाण यांची नाळ सोलापूरशी जोडलेली आहे. डॉ. नरेंद्र कुंटे यांनीही संत वाङमयाचा सखोल अभ्यास केलेला आहे. प्रा.निशिकांत ठकार यांनी काही साहित्यकृतीचा अनुवाद केला आहे त्याबद्दल त्यांना साहित्य अकादमीने अनुवादक म्हणून गौरविले आहे. डॉ गो.मा. पवार हे साक्षेपी समीक्षक तर आहेतच पण त्यांनी अखंड परिश्रमानंतर लिहिलेल्या महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या जीवनावरील ग्रंथाने अनेक पुरस्कार मिळवले आहेत श्रीमती शशिकला साळगावकर ह्या कवयित्री म्हणून ख्यातनाम आहेतच पण त्यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहून एके काळी मराठी साहित्यसृष्टीत आपली वेगळी मुद्रा उमटवली आहे. डॉ.द्वारकानाथ कोटणीस हे तर सोलापूरचे भूषण आहे.द मा मिरासदार यांचीही साहित्य परंपरा मोठी असून त्यांनी महाराष्ट्रात कथाकथनाचे खूप कार्यक्रम केले आहेत. वि आ बुवा हे सोलापूर जिल्ह्यातील असून त्यांनीही विनोदी लेखन मोठ्या प्रमाणात केले आहे.     कवी दिवाकर दुनाखे यांनी परमार्थ बोध आणि श्रीरंगलीलामृत या ग्रंथांचे संपादन केले. तरल हळव्या स्वभावाच्या  कवी दिवाकर दूनाखे  यांचे "गझलवंती" आणि "दि वाणा" हे दोन काव्य ,गझल संग्रह प्रसिद्ध आहेत. तर वसुधा दुनाखे यांनी अनेक कथा, कविता, बाल साहित्य महाराष्ट्रातल्या अनेक नामांकित मासिकातून ,दैनिकातून लेखन केले आहे त्यांचा "वसुधा गीत" हा एक कविता संग्रह प्रसिद्ध झाला आहे. बार्शीचे प्रा.मिलिंद जोशी हे महाराष्ट्राला वक्ते म्हणून माहीत आहेतच परंतु त्यांची अनेक पुस्तके प्रकाशित आहेत. रानावनातला कवी पक्षीतज्ञ मारुती चित्तमपल्ली यांची अनेक पुस्तके प्रकाशित आहेत सोलापूर येथे झालेल्या ७९ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते निसर्ग तज्ज्ञ बी.एस.कुलकर्णी, डॉ.अच्युत गोडबोले, डॉ. अरुण टिकेकर, प्रा.गजानन भिडेे, डॉ.इरेश स्वामी, आनंद कुंभार, भाई पन्नालाल सुराणा. यांच्यासह अलीकडच्या काळात लेखिका विजया जहागीरदार यांचे बालसाहित्य मोठ्या प्रमाणात प्रसिद्ध झाले असून त्या सोलापूर येथे झालेल्या बालकुमार साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षा होत्या त्यांच्या स्त्री-नक्षत्र, रातवा, आदी कवितासंग्रह प्रसिद्ध आहेत. कवी हेमकिरण पत्की हे एक मनस्वी कवी असून त्यांची 'पाऊस फुले' आणि 'एकांत वाटेने' हे कवितासंग्रह चांगलेच गाजले. साहित्यिक, श्रीमती निर्मला ठोकळ यांनी तर सोलापुरात सन २००६ ला ७९ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन भरवलं होते. प्रा.डॉ.सुहास पुजारी हे साहित्यात आणखीन काही उगवतीच्या नावापैकी एक नावं सोलापूरच्या मराठी साहित्याच्या क्षेत्रात सर्वांचे लक्ष वेधून घेत आहेत. सोलापूरचे समकालीन  कविवर्य नारायण कुलकर्णी यांनी स्फुट कविता बरोबरच ज्ञानेश्वरीचं सुबोध मराठीत लेखन करून ओवीबद्ध "प्रसाद ज्ञानेश्वरी" हा ग्रंथ लिहिला आहे. वास्तवाचे दर्शन घडवणारे त्यांचे मिस्कील 'दुभंग' ही त्यांची खासियत आहे. डॉ.शे.दे.पसारकर  हे आणखीन एक अध्यात्माच्या विषयाला वाहिलेले लेखक आहेत त्यांनी  ज्ञानेश्वरी व साक्षेपी लेखन केलेले आहे.वीरशैव साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांनी यापूर्वी भूषवले आहे. सुरेखा शहा त्यांच्या जोहड या कादंबरीमुळे महाराष्ट्रात प्रतिष्ठित लेखिका म्हणून ख्यातनाम झालेले आहेत पण कथा या प्रकारात त्या गेल्या तीस वर्षापासून सर्वांनाच परिचित आहेत. डॉ भगवानदास तिवारी या प्रकांड पंडिताने आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे संशोधन केले, साहित्य महामहोपाध्याय, शिक्षा विशारद,आणि तत्वभूषण या पदव्यांनी ते सन्मानित झाले, त्यांनी पन्नास वर्षात हिंदीमध्ये चाळीस, मराठी मध्ये तीन, इंग्रजीत दोन, असे एकूण ४५ ग्रंथ लिहिले आहेत. प्रा.डॉ. श्रीकांत येळेगावकर  यांनीही, निग्रही गांधीवादी मार्शल रामकृष्ण जाजू, वंदनीय व्यक्तिमत्व आणि भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात सोलापूरचे योगदान ही त्यांची साहित्य संपदा असून  यावर त्यांचा दांडगा अभ्यास आहे. त्यांनी आकाशवाणीच्या माध्यमातून वेगवेगळ्या विषयावर व्याख्यानं दिली आहेत. व्यंकटेश कामतकर, सिंधुताई कुलकर्णी, कवी माधव पवार यांचा शुभशकुनाचे पक्षी हा काव्यसंग्रह चांगलाच गाजला त्यांच्या अनेक लावण्या सुरेखा पुणेकर यांनी गायल्या आहेत, कवी गिरीश दुनाखे यांनी आतापर्यंत अनेक दिवाळी अंकातून,आणि वर्तमानपत्रातून कथा,कविता आणि बालसाहित्य लेख प्रसिध्द झाले आहेत.सध्या त्यांचे स्फुट लेखन चालू आहे. साने गुरुजी कथामालेच्या माध्यमातून अवधूत म्हमाने यांनी  बालसाहित्याची चळवळ उभी केली. त्यांची बाल सहित्यावर त्यांची अनेक पुस्तके प्रसिध्द आहेत. ग्रामीण कथाकार योगिराज वाघमारे, कवी वैभव जोशी, सायली जोशी, कवी मुबारक शेख, अंजुम मोमीन, डॉ अजीज नदाफ, कवी मारुती कटकधोंड, राजेंद्र भोसले, मोडनिंबचे कवी सुरेशकुमार लोंढे, दत्ता गोसावी, पुरुषोत्तम नगरकर, डॉ.नसीमा पठाण, गंगाधर वाघमोडे, भरतकुमार मोरे, राजेंद्र भोसले, मंजिरी सरदेशमुख, डॉ.श्रुती वडगबाळकर, रेणुका बुधाराम, वंदना कुलकर्णी, डॉ स्मिता पाटील,  बार्शीचे मुकुंदराज कुलकर्णी,  श्रीकांत मोरे, देवेंद्र औटी, प्रमोद लांडगे, डॉ महादेव देशमुख, डॉ शिवाजीराव देशमुख, बाबुराव मैंदरगीकर, लता अध्यापक, शिवाजी सातपुते, श्याम सावजी, बार्शीचे सुरेश पाठक, प्रकाश गव्हाणे, जेऊरचे नागराज मंजुळे, पंढरपूरचे संभाजी अडगळे, सुनील जवंजाळ, सूर्याजी भोसले, वैशाली अघोर, रामकृष्ण अघोर, सुनेत्रा पंडित, शांताबाई क्षीरसागर, शोभना सागर, चंद्रकांत झुंजे, ना.मा.कांबळे, अनंत वेणेगुरकर, नागेश सुरवसे, डॉ.अपर्णा कल्याणी, शशिकांत जोशी, सौ.दुर्गा जोशी, डॉ.शिवकन्या कोंजारी, पिंपळ खुंटेचे कवी नारायण सुमंत, डॉ.ऋचा कांबळे, गोविंद काळे, ल.सि.जाधव, भ.वा.अघोर, शंकरराव पटवर्धन, रजनी थिगळे, रा.श्री.पंचवाघ, नितीन वैद्य, बदिउज्जमा बिराजदार, पंडित गुलामदस्त गीर बिराजदार, सुषमा देशपांडे, प्रभावती कुलकर्णी, योगीराज वाघमारे, सुषमा हिरेकेरुर, शाहीर विश्वासराव फाटे, डॉ. रा. ल.जोशी. डॉ.राजा ढेपे, आपल्या वक्तृत्वाने पुरळ पाडणारे प्रा.लक्ष्मणराव ढोबळे, आंधळगावचे डॉ. अप्पासाहेब पुजारी, मंगळवेढ्याचे प्राचार्य सुरेश शिंदे, प्रा. प्रकाश जडे, कवी शिवाजी सातपुते, डॉ शिवाजी शिंदे, इंद्रजीत घुले सांगोल्याचे प्राचार्य प्रबुद्धचंद्र झपके, प्रा. धनाजी चव्हाण, आशा पाटील, डॉ. रामचंद्र धर्मसाले, जोतिराम फडतरे, डॉ. सुवर्णा गुंड, मयुरेश कुलकर्णी, अक्कलकोटच्या शैलशिल्पा जाधव अशा अनेक कवींची सोलापुरसह जिल्ह्यात काव्यांची चांगली परंपरा आहे, कविराय राम जोशी यांच्यापासून या परंपरेचा मागोवा घेतला असता असे लक्षात येते की सोलापूर नगरीने मराठी सारस्वताला एका पेक्षा एक असे दर्जेदार कवी आणि साहित्यिक दिले आहेत, शहरातून काव्याच्या अनेक मैफिली नेहमीच होत असतात. त्यामुळे काव्य निर्मितीला सोलापूर शहरासह ग्रामीण भागात अजूनही अनुकूल वातावरण आहे. अजूनही जिल्ह्यात खूप कवी आणि साहित्यिक परंतु मला फारशी नावं लक्षात नाहीत, अनेक ताज्या दमाचे नवकवी या सोलापूरची कीर्ती बुलंद करीत आहेत. सोलापुरात पूर्वी साहित्यिक वातावरण मोठ्या प्रमाणात असले तरी साहित्य संस्था एकच होती.कलांतराने ज्यांनी गेली ४५ वर्ष साहित्याची सेवा केली, असे साहित्य सेवक पद्माकर कुलकर्णी यांनी सोलापूर शहरात पाच तर जिल्ह्यात महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या १२ अशा एकूण १७ शाखा उभ्या केल्या. त्यामुळे सोलापूर शहरासह जिल्ह्यामध्ये नवकवी आणि नवोदित साहित्यिक निर्माण झाले आहेत. त्यामुळे विविध साहित्याच्या कार्यक्रमातून विभागीय आणि अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनातून  सोलापूरच्या कवी आणि लेखकांनी बाजी मारली आहे. हे लेखन करत असताना अनेक कवी लेखक आणि साहित्यिकांची नावे राहिले असतील कदाचित ती मला माहीतही नसतील परंतु ज्यांची नावे राहिली आहेत त्या सर्वांना गृहीत धरून हा लेखन प्रपंच केला आहे. आजही सोलापूरात साहित्य मंडळे, महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या शाखा, वाचनालये आणि विविध व्यासपीठांतून साहित्यविकासाची परंपरा अखंड सुरू आहे. नवोदित लेखक, कवी, कथाकार व पत्रकार यांना प्रोत्साहन मिळत असून डिजिटल माध्यमांतूनही साहित्यप्रसाराचा वेग वाढला आहे.        *पद्माकर मा.कुलकर्णी*               जिल्हा प्रमुख          महाराष्ट्र साहित्य परिषद सोलापूर. <nowiki>----------------------------------------</nowiki> [[विशेष:योगदान/&#126;2026-39649-95|&#126;2026-39649-95]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-39649-95|talk]]) ०६:४१, १५ जुलै २०२६ (IST) 3egcindj05swhmciv1hy9um4cf0x1tb 2694400 2694385 2026-07-15T04:14:09Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-39649-95|~2026-39649-95]] ([[User talk:~2026-39649-95|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 1647653 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=पद्माकर मा कुलकर्णी}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:४४, १२ डिसेंबर २०१८ (IST) 2ium8oxjh5oq5hk80yecuqy0vgh2r9r 3 240393 2694388 2342202 2026-07-15T01:26:40Z ~2026-39649-95 185250 /* *सोलापूरच्या साहित्य क्षेत्रातील वाटचाल.! */ नवीन विभाग 2694388 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=पद्माकर कुलकर्णी}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०१:२२, १४ फेब्रुवारी २०१९ (IST) ==जाहिरात== {{हितसंघर्ष}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:१४, २२ जानेवारी २०२२ (IST) == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == *सोलापूरच्या साहित्य क्षेत्रातील वाटचाल.! == <nowiki>*</nowiki>सोलापूरच्या साहित्त्य क्षेत्रातली वाटचाल*                -----***------    सोलापूर हे शहर तसं महाराष्ट्राच्या एका कडेला आहे. कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश हे सोलापूर पासून हाके एवढ्या अंतरावर पंढरपूर, तुळजापूर, अक्कलकोट, आणि गाणगापूर ही भक्ती आणि शक्तीपीठं सोलापूर पासून तासा भराच्या अंतरावर आहेत, आता बंद पडलेल्या कापड गिरण्या यंत्रमाग आणि क्षीण झालेले हातमाग, विडी उद्योग आणि असंच काही फारसं लक्षात न येणारी बरीच वस्ती मजुरांची, कामगारांची, मराठी बोलणारे मोठ्या संख्येने असले, तरी तेलुगु, कन्नड आणि हिंदी बोलणारे ही संख्येने कमी नाहीत. संस्कृत अध्ययन आणि मातृभाषा मराठी यांचा संगम होऊन राम जोशी नावाचा प्रतिभासंपन्न शाहीर कवी सोलापूरने महाराष्ट्राला दिला. आप्त स्वकीयांशी बंड करून राम जोशी यांनी स्वतःचा तमाशा फड उभा केला. एकाहून एक ललित सुंदर आणि रसमधुर लावण्यांनी स्त्री रूपविभ्रमाचा त्यांनी गौरव केला त्यांनी शृंगारिक लावण्या तर लिहिल्याच पण नंतर जे आध्यात्मिक प्रबोधन पर काव्यलेखन केलं त्याला तोड नाही.       'माय कुणाची व्याली | गगनाखाली |  ऐशी कविता सोलापुरी' || असं आवाहन हा कवी त्याकाळी करायचा सोलापुरी कवितेचा अभिमान बाळगणारे कविराय राम जोशी हे आमच्या सोलापूरचा मानबिंदू आहे. त्यानंतर स्वातंत्र्य संग्रामात ज्यांनी आपलं सर्वस्व अर्पण केलं लेखणीचा मंत्र सामर्थ्य किती प्रेरक असतं हे त्यांनी जगाला दाखवून दिलं, व्यक्तिगत संसाराकडे पाठ फिरवून समाज आणि देश यांचं वाण हाती घेणे हे त्या काळाचं धगधगतं दिव्य होतं ती एक लखलखती वीज होती. कवी कुंजविहारी या कवीने असंख्य कविता लिहिल्या त्यापैकीच "भेटेन नऊ महिन्यांनी" आणि "मुळशीचा पाळणा " या कविता अख्ख्या महाराष्ट्रात चौकाचौकातून जथ्या- जथ्यानं  घुमू लागल्या ही गीतं गाऊन सत्याग्रह होऊ लागले. हे अद्भुत रसायन रक्तात मिसळले आणि मराठी मुलखातील तृणपथ्यालाही तलवारीची धार आली, ती हरिहर गुरुनाथ सलगरकर म्हणजेच कवी कुंजविहारी यांच्या मूळेच त्यांचे नाव तेंव्हा हिंदुस्थानभर अविस्मरणीय झालं. महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध कवी डॉ.वि.म.कुलकर्णी हे जरी पुण्यात राहत होते. तरी त्यांनी आपल्या उमेदीची दोन तपे सोलापुरात काढली होती. त्यांनी काव्यलेखन केले साधी-सोपी कौटुंबिक तरी सामाजिक झालर असलेली त्यांची कविता शारदेच्या दरबारात समईतील संथ ज्योती सारखी तेवत राहिली. पन्नास वर्षांपेक्षा अधिक काळ पटावर आपल्या कवितांचा आणि गीतांचा मनावर ठसा उमटवणारे कृ.ग.दीक्षित म्हणजेच कवी संजीव यांनी विपुल काव्यलेखन केले. राम जोशी नंतर कवी संजीवांच्या कविताने पायात चाळ बांधून लावणीचं मोहिनी स्वरूप धारण केलं होतं, 'अत्तराचा फाया, तुम्ही मला आणा राया' ही लावणी कवी संजीव यांचीच 'गोरं-गोरं पान जस केवड्याचं रान', अशा लावण्यांनी कवी संजीव यांनी रसिकांची मनं जिंकली 'सोनियाच्या ताटी उजळल्या ज्योती ओवाळीते भाऊराया वेड्या बहिणीची वेडी ही माया', या त्यांच्या भावगीतांनी घराघरात प्रवेश मिळवला त्यांनी बारा चित्रपटांसाठी गाणी लिहिली, त्यांची ही गाणी लता मंगेशकर, आशा भोसले, सुमन कल्याणपूर, सुधीर फडके आदी श्रेष्ठ गायकांनी गायली आहेत.    "सावळ्या विठ्ठला तुझ्या दारी आले", क्षणभर उघड नयन देवा' ही गाणी आपण आकाशवाणीवरून नेहमीच ऐकतो ही गाणी आहेत, सोलापूरच्या कवी रा.ना.पवारांची, ते रेल्वे खात्यात नोकरीला होते. रा.ना. हे कलासक्त मन, रसिकता आणि सदैव लेखनाची धुंदी घेऊनच ते जगले त्यांनी सुरुवातीला मेळ्यात गाणी लिहिली, समरगीतं लिहिली, त्यांच्या भावगीतांच्या रेकॉर्डस् निघाल्या केवळ परिस्थितीमुळे त्यांच्या हयातीत त्यांचा काव्यसंग्रह प्रकाशित होऊ शकला नाही. त्यांच्या मृत्यूनंतर 'सावळ्या विठ्ठला' हा कविता संग्रह प्रसिद्ध झाला.कवी मा.गो. काटकर यांनी आजन्म काव्यलेखन केलं जय-जयवंती, मधूधारा, मनमाधवी आणि भैरवी हे त्यांचे काव्यसंग्रह त्यांनी बालसाहित्याची ८० पेक्षा जास्त पुस्तके लिहिली तर 'आरपार नगरात' या त्यांच्या बालकविता संग्रहाला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. 'बखर एका राजाची', 'उच्छाद', 'डांगोरा एका नगरीचा' या कादंबऱ्या गडकऱ्यांची संसारनाटके शारदीय चंद्रकला, अंधार यात्रा, आदी ग्रंथाचे लेखक महाराष्ट्रातले थोर समीक्षक प्रा. त्र्यं. वि. सरदेशमुख हे एके काळी 'वैशाख' या नावाने कविता लिहीत होते. 'उत्तररात्र'आणि 'कविता चंद्र केतूची' हे त्यांचे रसिकमान्य कवितासंग्रह प्रसिद्ध आहेत. बार्शीच्या अमरशेख या शाहिराने आपल्या बुलंद आवाजात ज्वालाग्राही कविता महाराष्ट्राला सादर केली देशभक्तीचा मंत्र असलेली त्यांची कविता अजून काही जणांच्या ओठावर आहे. करमाळ्यात शीघ्रकवी डांगे नावाचे एक आश्चर्यकारक व्यक्तिमत्व होऊन गेले विषय कुठलाही असो डांगे एका क्षणात कोणत्याही विषयावर कविता रचून म्हणायला सुरुवात करीत असत. डॉ निर्मलकुमार फडकुले हे तर महाराष्ट्रात उत्तम वक्ते, विचारवंत, समीक्षक आणि लेखक म्हणून ख्यातनाम आहेत संत साहित्याचा आधुनिक जीवनाशी सांधा जुळवीत त्यांनी निरनिराळ्या पद्धतीने हा विचार मराठी माणसांसमोर आणला आहे. त्यांची शब्दप्रभु म्हणून ख्याती होती. डॉ.निर्मलकुमार फडकुले ह्यांची आंबेडकर, कवी कुंजविहारी, ना. सी. फडके, प्रल्हाद केशव अत्रे, महात्मा फुले, सावरकर ह्यांच्यावरील व्याख्याने प्रसिद्ध आहेत. पंढरपूरचे ग्रामीण कथाकार आणि समीक्षक प्रा डॉ. द. ता.भोसले यांचीही विपुल साहित्य संपदा आहे. सांगोला येथील डॉ कृष्णा इंगोले यांची सहित्य परंपरा मोठी आहे.    "ज्यांची बाग फुलून आली, त्यांनी दोन फुले द्यावीत, असे म्हणणारे कविवर्य दत्ता हलसगीकर यांनी गिरणीत काम करत असताना महाराष्ट्राला अनेक कविता दिल्या त्यांची  काव्यसंग्रह आणि विविध विषयावर पुस्तक प्रसिद्ध आहेत, तसेच सोलापुरातले तेलुगू भाषिक कवी डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली यांनी मराठी कविता केल्या त्यांची कविता सहजता आणि अर्थघनता घेऊन येते, अनुवादित कथासंग्रह, साहित्य अकादमीने  प्रकाशित केलेली 'एका पंडिताचे मृत्यूपत्र', ही कादंबरी हा त्यांचा ठळक लेखन ऐवज आहे. प्रा.चंद्रभूषण कुलश्रेष्ठ यांच्या 'आत्मे घ्या आत्मे' या संग्रहातील कवितांना वास्तवतेचा दाहक स्पर्ष आहे. कुर्डूवाडीचे प्रा.राजेंद्र दास हे आज वैचारिक आणि भावनिक पातळीवरून अर्थ सघन अशी कविता लिहितात कवितेचं प्रयोजन समजलेला कवी अशी त्यांची प्रतिमा काव्याच्या क्षेत्रात आहे. ज्ञानपीठ पुरस्काराचे मानकरी मानकरी द.रा. बेंद्रे हे सोलापूरच्या दयानंद महाविद्यालयात प्राध्यापक होते त्यांचे वाङमय त्यांच्या प्रगाढ व्यासंगाचे दर्शन घडवते, त्यांच्या लिखाणाला तत्व चिंतनाची डूब होती. त्यांच्या तीन कादंबऱ्यांना कर्नाटक साहित्य अकादमीचा पुरस्कार मिळाला आहे. डॉ.य. दि. फडके, डॉ.भा. दि. फडके, प्रा.अ.दि.फडके, डॉ.यु.म.पठाण यांची नाळ सोलापूरशी जोडलेली आहे. डॉ. नरेंद्र कुंटे यांनीही संत वाङमयाचा सखोल अभ्यास केलेला आहे. प्रा.निशिकांत ठकार यांनी काही साहित्यकृतीचा अनुवाद केला आहे त्याबद्दल त्यांना साहित्य अकादमीने अनुवादक म्हणून गौरविले आहे. डॉ गो.मा. पवार हे साक्षेपी समीक्षक तर आहेतच पण त्यांनी अखंड परिश्रमानंतर लिहिलेल्या महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या जीवनावरील ग्रंथाने अनेक पुरस्कार मिळवले आहेत श्रीमती शशिकला साळगावकर ह्या कवयित्री म्हणून ख्यातनाम आहेतच पण त्यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहून एके काळी मराठी साहित्यसृष्टीत आपली वेगळी मुद्रा उमटवली आहे. डॉ.द्वारकानाथ कोटणीस हे तर सोलापूरचे भूषण आहे.द मा मिरासदार यांचीही साहित्य परंपरा मोठी असून त्यांनी महाराष्ट्रात कथाकथनाचे खूप कार्यक्रम केले आहेत. वि आ बुवा हे सोलापूर जिल्ह्यातील असून त्यांनीही विनोदी लेखन मोठ्या प्रमाणात केले आहे.     कवी दिवाकर दुनाखे यांनी परमार्थ बोध आणि श्रीरंगलीलामृत या ग्रंथांचे संपादन केले. तरल हळव्या स्वभावाच्या  कवी दिवाकर दूनाखे  यांचे "गझलवंती" आणि "दि वाणा" हे दोन काव्य ,गझल संग्रह प्रसिद्ध आहेत. तर वसुधा दुनाखे यांनी अनेक कथा, कविता, बाल साहित्य महाराष्ट्रातल्या अनेक नामांकित मासिकातून ,दैनिकातून लेखन केले आहे त्यांचा "वसुधा गीत" हा एक कविता संग्रह प्रसिद्ध झाला आहे. बार्शीचे प्रा.मिलिंद जोशी हे महाराष्ट्राला वक्ते म्हणून माहीत आहेतच परंतु त्यांची अनेक पुस्तके प्रकाशित आहेत. रानावनातला कवी पक्षीतज्ञ मारुती चित्तमपल्ली यांची अनेक पुस्तके प्रकाशित आहेत सोलापूर येथे झालेल्या ७९ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते निसर्ग तज्ज्ञ बी.एस.कुलकर्णी, डॉ.अच्युत गोडबोले, डॉ. अरुण टिकेकर, प्रा.गजानन भिडेे, डॉ.इरेश स्वामी, आनंद कुंभार, भाई पन्नालाल सुराणा. यांच्यासह अलीकडच्या काळात लेखिका विजया जहागीरदार यांचे बालसाहित्य मोठ्या प्रमाणात प्रसिद्ध झाले असून त्या सोलापूर येथे झालेल्या बालकुमार साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षा होत्या त्यांच्या स्त्री-नक्षत्र, रातवा, आदी कवितासंग्रह प्रसिद्ध आहेत. कवी हेमकिरण पत्की हे एक मनस्वी कवी असून त्यांची 'पाऊस फुले' आणि 'एकांत वाटेने' हे कवितासंग्रह चांगलेच गाजले. साहित्यिक, श्रीमती निर्मला ठोकळ यांनी तर सोलापुरात सन २००६ ला ७९ वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन भरवलं होते. प्रा.डॉ.सुहास पुजारी हे साहित्यात आणखीन काही उगवतीच्या नावापैकी एक नावं सोलापूरच्या मराठी साहित्याच्या क्षेत्रात सर्वांचे लक्ष वेधून घेत आहेत. सोलापूरचे समकालीन  कविवर्य नारायण कुलकर्णी यांनी स्फुट कविता बरोबरच ज्ञानेश्वरीचं सुबोध मराठीत लेखन करून ओवीबद्ध "प्रसाद ज्ञानेश्वरी" हा ग्रंथ लिहिला आहे. वास्तवाचे दर्शन घडवणारे त्यांचे मिस्कील 'दुभंग' ही त्यांची खासियत आहे. डॉ.शे.दे.पसारकर  हे आणखीन एक अध्यात्माच्या विषयाला वाहिलेले लेखक आहेत त्यांनी  ज्ञानेश्वरी व साक्षेपी लेखन केलेले आहे.वीरशैव साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांनी यापूर्वी भूषवले आहे. सुरेखा शहा त्यांच्या जोहड या कादंबरीमुळे महाराष्ट्रात प्रतिष्ठित लेखिका म्हणून ख्यातनाम झालेले आहेत पण कथा या प्रकारात त्या गेल्या तीस वर्षापासून सर्वांनाच परिचित आहेत. डॉ भगवानदास तिवारी या प्रकांड पंडिताने आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे संशोधन केले, साहित्य महामहोपाध्याय, शिक्षा विशारद,आणि तत्वभूषण या पदव्यांनी ते सन्मानित झाले, त्यांनी पन्नास वर्षात हिंदीमध्ये चाळीस, मराठी मध्ये तीन, इंग्रजीत दोन, असे एकूण ४५ ग्रंथ लिहिले आहेत. प्रा.डॉ. श्रीकांत येळेगावकर  यांनीही, निग्रही गांधीवादी मार्शल रामकृष्ण जाजू, वंदनीय व्यक्तिमत्व आणि भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात सोलापूरचे योगदान ही त्यांची साहित्य संपदा असून  यावर त्यांचा दांडगा अभ्यास आहे. त्यांनी आकाशवाणीच्या माध्यमातून वेगवेगळ्या विषयावर व्याख्यानं दिली आहेत. व्यंकटेश कामतकर, सिंधुताई कुलकर्णी, कवी माधव पवार यांचा शुभशकुनाचे पक्षी हा काव्यसंग्रह चांगलाच गाजला त्यांच्या अनेक लावण्या सुरेखा पुणेकर यांनी गायल्या आहेत, कवी गिरीश दुनाखे यांनी आतापर्यंत अनेक दिवाळी अंकातून,आणि वर्तमानपत्रातून कथा,कविता आणि बालसाहित्य लेख प्रसिध्द झाले आहेत.सध्या त्यांचे स्फुट लेखन चालू आहे. साने गुरुजी कथामालेच्या माध्यमातून अवधूत म्हमाने यांनी  बालसाहित्याची चळवळ उभी केली. त्यांची बाल सहित्यावर त्यांची अनेक पुस्तके प्रसिध्द आहेत. ग्रामीण कथाकार योगिराज वाघमारे, कवी वैभव जोशी, सायली जोशी, कवी मुबारक शेख, अंजुम मोमीन, डॉ अजीज नदाफ, कवी मारुती कटकधोंड, राजेंद्र भोसले, मोडनिंबचे कवी सुरेशकुमार लोंढे, दत्ता गोसावी, पुरुषोत्तम नगरकर, डॉ.नसीमा पठाण, गंगाधर वाघमोडे, भरतकुमार मोरे, राजेंद्र भोसले, मंजिरी सरदेशमुख, डॉ.श्रुती वडगबाळकर, रेणुका बुधाराम, वंदना कुलकर्णी, डॉ स्मिता पाटील,  बार्शीचे मुकुंदराज कुलकर्णी,  श्रीकांत मोरे, देवेंद्र औटी, प्रमोद लांडगे, डॉ महादेव देशमुख, डॉ शिवाजीराव देशमुख, बाबुराव मैंदरगीकर, लता अध्यापक, शिवाजी सातपुते, श्याम सावजी, बार्शीचे सुरेश पाठक, प्रकाश गव्हाणे, जेऊरचे नागराज मंजुळे, पंढरपूरचे संभाजी अडगळे, सुनील जवंजाळ, सूर्याजी भोसले, वैशाली अघोर, रामकृष्ण अघोर, सुनेत्रा पंडित, शांताबाई क्षीरसागर, शोभना सागर, चंद्रकांत झुंजे, ना.मा.कांबळे, अनंत वेणेगुरकर, नागेश सुरवसे, डॉ.अपर्णा कल्याणी, शशिकांत जोशी, सौ.दुर्गा जोशी, डॉ.शिवकन्या कोंजारी, पिंपळ खुंटेचे कवी नारायण सुमंत, डॉ.ऋचा कांबळे, गोविंद काळे, ल.सि.जाधव, भ.वा.अघोर, शंकरराव पटवर्धन, रजनी थिगळे, रा.श्री.पंचवाघ, नितीन वैद्य, बदिउज्जमा बिराजदार, पंडित गुलामदस्त गीर बिराजदार, सुषमा देशपांडे, प्रभावती कुलकर्णी, योगीराज वाघमारे, सुषमा हिरेकेरुर, शाहीर विश्वासराव फाटे, डॉ. रा. ल.जोशी. डॉ.राजा ढेपे, आपल्या वक्तृत्वाने पुरळ पाडणारे प्रा.लक्ष्मणराव ढोबळे, आंधळगावचे डॉ. अप्पासाहेब पुजारी, मंगळवेढ्याचे प्राचार्य सुरेश शिंदे, प्रा. प्रकाश जडे, कवी शिवाजी सातपुते, डॉ शिवाजी शिंदे, इंद्रजीत घुले सांगोल्याचे प्राचार्य प्रबुद्धचंद्र झपके, प्रा. धनाजी चव्हाण, आशा पाटील, डॉ. रामचंद्र धर्मसाले, जोतिराम फडतरे, डॉ. सुवर्णा गुंड, मयुरेश कुलकर्णी, अक्कलकोटच्या शैलशिल्पा जाधव अशा अनेक कवींची सोलापुरसह जिल्ह्यात काव्यांची चांगली परंपरा आहे, कविराय राम जोशी यांच्यापासून या परंपरेचा मागोवा घेतला असता असे लक्षात येते की सोलापूर नगरीने मराठी सारस्वताला एका पेक्षा एक असे दर्जेदार कवी आणि साहित्यिक दिले आहेत, शहरातून काव्याच्या अनेक मैफिली नेहमीच होत असतात. त्यामुळे काव्य निर्मितीला सोलापूर शहरासह ग्रामीण भागात अजूनही अनुकूल वातावरण आहे. अजूनही जिल्ह्यात खूप कवी आणि साहित्यिक परंतु मला फारशी नावं लक्षात नाहीत, अनेक ताज्या दमाचे नवकवी या सोलापूरची कीर्ती बुलंद करीत आहेत. सोलापुरात पूर्वी साहित्यिक वातावरण मोठ्या प्रमाणात असले तरी साहित्य संस्था एकच होती.कलांतराने ज्यांनी गेली ४५ वर्ष साहित्याची सेवा केली, असे साहित्य सेवक पद्माकर कुलकर्णी यांनी सोलापूर शहरात पाच तर जिल्ह्यात महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या १२ अशा एकूण १७ शाखा उभ्या केल्या. त्यामुळे सोलापूर शहरासह जिल्ह्यामध्ये नवकवी आणि नवोदित साहित्यिक निर्माण झाले आहेत. त्यामुळे विविध साहित्याच्या कार्यक्रमातून विभागीय आणि अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनातून  सोलापूरच्या कवी आणि लेखकांनी बाजी मारली आहे. हे लेखन करत असताना अनेक कवी लेखक आणि साहित्यिकांची नावे राहिले असतील कदाचित ती मला माहीतही नसतील परंतु ज्यांची नावे राहिली आहेत त्या सर्वांना गृहीत धरून हा लेखन प्रपंच केला आहे. आजही सोलापूरात साहित्य मंडळे, महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या शाखा, वाचनालये आणि विविध व्यासपीठांतून साहित्यविकासाची परंपरा अखंड सुरू आहे. नवोदित लेखक, कवी, कथाकार व पत्रकार यांना प्रोत्साहन मिळत असून डिजिटल माध्यमांतूनही साहित्यप्रसाराचा वेग वाढला आहे.        *पद्माकर मा.कुलकर्णी*               जिल्हा प्रमुख          महाराष्ट्र साहित्य परिषद सोलापूर. <nowiki>----------------------------------------</nowiki> [[विशेष:योगदान/&#126;2026-39649-95|&#126;2026-39649-95]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-39649-95|talk]]) ०६:५६, १५ जुलै २०२६ (IST) avef6tderlom0i33u71lol9v560acae 2694399 2694388 2026-07-15T04:14:03Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-39649-95|~2026-39649-95]] ([[User talk:~2026-39649-95|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2342202 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=पद्माकर कुलकर्णी}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०१:२२, १४ फेब्रुवारी २०१९ (IST) ==जाहिरात== {{हितसंघर्ष}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:१४, २२ जानेवारी २०२२ (IST) == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> 2ej8hh5yq9dct6z0xgxfhydu4cniljy 0 244630 2694422 2033724 2026-07-15T05:11:42Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[वीरेंद्र सिंग मस्त]] वरुन [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] ला हलविला 2033724 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = वीरेंद्र सिंग मस्त | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१९]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = <!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|}} --> | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = | नाते = | पती = | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''वीरेंद्र सिंग मस्त''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेचे]] सदस्य आहेत. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] qc307jid7xxeyaqr9touryant1h7vf3 2694493 2694422 2026-07-15T07:23:44Z Abhijitsathe 4193 2694493 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = वीरेंद्र सिंह मस्त | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ = २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = २०२४ | मतदारसंघ = [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बल्लिया]] | मागील = [[भरत सिंह]] | पुढील = [[सनातन पांडे]] | मतदारसंघ1 = [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१९ | मागील1 = [[गोरखनाथ पांडे]] | पुढील1 = [[रमेश चंद बिंद]] | मतदारसंघ2 = [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९८ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९९ | मागील2 = [[फूलन देवी]] | पुढील2 = [[फूलन देवी]] | मतदारसंघ3 = [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = १९९१ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १९९६ | मागील3 = युसुफ बेग | पुढील3 = [[फूलन देवी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1956|10|21}} | जन्मस्थान = [[बलिया]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | इतरपक्ष = | धर्म = | वडील = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''वीरेंद्र सिंह मस्त''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते १९९१, १९९८, २०१४ व २०१९ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[भारतीय जनता पक्ष]]ाकडून लोकसभेवर निवडून गेले. ते भाजप किसान मोर्चाचे राष्त्रीय अध्यक्ष आहेत. [[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:प्रतापगढचे खासदार]] qsfnl4gra9antsto3d2u902y2gbqp0a 2694495 2694493 2026-07-15T07:24:09Z Abhijitsathe 4193 2694495 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = वीरेंद्र सिंह मस्त | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ = २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = २०२४ | मतदारसंघ = [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बल्लिया]] | मागील = [[भरत सिंह]] | पुढील = [[सनातन पांडे]] | मतदारसंघ1 = [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१९ | मागील1 = [[गोरखनाथ पांडे]] | पुढील1 = [[रमेश चंद बिंद]] | मतदारसंघ2 = [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९८ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९९ | मागील2 = [[फूलन देवी]] | पुढील2 = [[फूलन देवी]] | मतदारसंघ3 = [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = १९९१ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १९९६ | मागील3 = युसुफ बेग | पुढील3 = [[फूलन देवी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1956|10|21}} | जन्मस्थान = [[बलिया]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | इतरपक्ष = | धर्म = | वडील = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''वीरेंद्र सिंह मस्त''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते १९९१, १९९८, २०१४ व २०१९ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[भारतीय जनता पक्ष]]ाकडून लोकसभेवर निवडून गेले. ते भाजप किसान मोर्चाचे राष्त्रीय अध्यक्ष आहेत. [[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] 5xd6ubpdn32xytgfllt3olzlsg1ueuv 2694509 2694495 2026-07-15T07:32:46Z Abhijitsathe 4193 2694509 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = वीरेंद्र सिंह मस्त | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ = २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = २०२४ | मतदारसंघ = [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]] | मागील = [[भरत सिंह]] | पुढील = [[सनातन पांडे]] | मतदारसंघ1 = [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१९ | मागील1 = [[गोरखनाथ पांडे]] | पुढील1 = [[रमेश चंद बिंद]] | मतदारसंघ2 = [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९८ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९९ | मागील2 = [[फूलन देवी]] | पुढील2 = [[फूलन देवी]] | मतदारसंघ3 = [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = १९९१ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १९९६ | मागील3 = युसुफ बेग | पुढील3 = [[फूलन देवी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1956|10|21}} | जन्मस्थान = [[बलिया]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | इतरपक्ष = | धर्म = | वडील = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''वीरेंद्र सिंह मस्त''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते १९९१, १९९८, २०१४ व २०१९ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[भारतीय जनता पक्ष]]ाकडून लोकसभेवर निवडून गेले. ते भाजप किसान मोर्चाचे राष्त्रीय अध्यक्ष आहेत. [[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] 5sg4rz1ema5if81kw8tclw6it2zl0wg 0 253703 2694405 2690322 2026-07-15T04:30:19Z Aditya tamhankar 80177 2694405 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. भारताने १३ जुलै १९७४ रोजी इंग्लंडविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. भारताने [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] आणि [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] हे दोन विश्वचषक जिंकले तर [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]च्या विश्वचषकात भारताला उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. १९९८ सालामध्ये सुरू झालेली चॅम्पियन्स ट्रॉफी भारताने [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००२]], [[२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१३]] आणि [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५]] साली जिंकली तर [[२०१७ आय.सी.सी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१७]]च्या स्पर्धेत भारत उपविजेता ठरला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना |- |align=left|{{cr|ENG}} || १३ जुलै १९७४ |- |align=left|[[पुर्व आफ्रिका क्रिकेट|पुर्व आफ्रिका]] || ११ जून १९७५ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १४ जून १९७५ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १ ऑक्टोबर १९७८ |- |align=left|{{cr|WIN}} || ९ जून १९७९ |- |align=left|{{cr|SL}} || १६ जून १९७९ |- |align=left|{{cr|AUS}} || ६ डिसेंबर १९८० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || ११ जून १९८३ |- |align=left|{{cr|BAN}} || २७ ऑक्टोबर १९८८ |- |align=left|{{cr|RSA|1928}}<br>ब्रिटिश आधिपत्याखालील दक्षिण आफ्रिका || १० नोव्हेंबर १९९१ |- |align=left|{{cr|UAE}} || १३ एप्रिल १९९४ |- |align=left|{{cr|RSA}}<br>प्रजासत्ताक दक्षिण आफ्रिका || १८ फेब्रुवारी १९९५ |- |align=left|{{cr|KEN}} || १८ फेब्रुवारी १९९६ |- |align=left|{{cr|NED}} || १२ फेब्रुवारी २००३ |- |align=left|{{cr|NAM}} || २३ फेब्रुवारी २००३ |- |align=left|{{cr|BER}} || १९ मार्च २००७ |- |align=left|{{cr|IRE}} || २३ जून २००७ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १६ ऑगस्ट २००७ |- |align=left|{{cr|HK}} || २५ जून २००८ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || ५ जून २०१४ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ४ सप्टेंबर २०२३ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[एकदिवसीय क्रिकेट|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | style="text-align: center;" colspan="9" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AFG|२०१३}} | ७ || ६ || ० || १ || ० || ८५.७१ || २०१४ || २०२६ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | १५५ || ५९ || ८६ || ० || १० || ३८.०६ || १९८० || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | ४२ || ३३ || ८ || ० || १ || ७८.५७ || १९८८ || २०२५ |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|ENG}} | १११ || ६२ || ४४ || २ || ३ || ५५.८५ || १९७४ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|IRE}} | ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २०१५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | १२३ || ६३ || ५२ || १ || ७ || ५१.२१ || १९७५ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १३६ || ५८ || ७३ || ० || ५ || ४२.६४ || १९७८ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ९७ || ४२ || ५२ || ० || ३ || ४३.२९ || १९९१ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | १७१ || ९९ || ५९ || २ || ११ || ५७.८९ || १९७९ || २०२४ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | १४२ || ७२ || ६४ || २ || ४ || ५०.७० || १९७९ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | ६६ || ५४ || १० || २ || ० || ८१.८१ || १९८३ || २०२२ |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|Bermuda}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २००७ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|पूर्व आफ्रिका}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || १९७५ || १९७५ |- !scope="row" style="text-align: left;" |{{cr|HKG}} | २ || २ || ० || ० || ० || १००.०० || २००८ || २०१८ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|KEN}} | १३ || ११ || २ || ० || ० || ८४.६२ || १९९६ || २००४ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००३ || २००३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || २००३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २००७ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || १९९४ || २०१५ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''१०७९'''||'''५७५'''||'''४५०'''||'''१०'''||'''४४'''||'''५३.२९'''||'''१९७४'''||'''२०२६''' |- |colspan=10|<small>''सदर आकडेवारी १४ जुलै २०२६ रोजी [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|ENG}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title=Records / India / One-Day Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=1 August 2023}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / One-Day Internationals / Team records / Results summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=1 August 2023}}</ref> {{navbar|India ODI cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65040.html २४] || ११ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65044.html २८] || १४ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|NZ}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64156.html ३५] || २१ फेब्रुवारी १९७६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64157.html ३६] || २२ फेब्रुवारी १९७६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64165.html ५४] || १ ऑक्टोबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अयुब नॅशनल स्टेडियम]], [[क्वेट्टा]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64166.html ५५] || १३ ऑक्टोबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|PAK}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64167.html ५६] || ३ नोव्हेंबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|सरगोधा]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65050.html ६१] || ९ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65054.html ६५] || १३ जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65057.html ६८] || १६-१८ जून १९७९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65302.html ९७] || ६ डिसेंबर १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | [[१९८०-८१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65304.html ९९] || ९ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65305.html १००] || १८ डिसेंबर १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65306.html १०२] || २१ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65307.html १०३] || २३ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65308.html १०४] || ८ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65309.html १०५] || १० जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65310.html १०६] || ११ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65312.html १०८] || १५ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65313.html १०९] || १८ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64177.html ११६] || १४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} || rowspan=17 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64178.html ११७] || १५ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64191.html १५६] || १२ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी क्रीडा संकुल मैदान]], [[अमृतसर]] || {{cr|IND}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64192.html १५७] || १५ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64193.html १५९] || २६ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64197.html १६२] || ३ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|PAK}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64198.html १६३] || १७ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[इब्न-ए-कासीम बाग स्टेडियम]], [[मुलतान]] || {{cr|PAK}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64199.html १६४] || ३१ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64200.html १७२] || २१ जानेवारी १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64205.html १८७] || ९ मार्च १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64209.html १९१] || २९ मार्च १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64210.html १९२] || ७ एप्रिल १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[वेस्ट इंडीज|ग्रेनाडा]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65067.html २००] || ९-१० जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65071.html २०४] || ११ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65074.html २०७] || १३ जून १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65077.html २१०] || १५ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65083.html २१६] || १८ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[नेविल मैदान]], [[केंट|टर्नब्रिज वेल्स]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65086.html २१९] || २० जून १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इंग्लंड|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65090.html २२३] || २५ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64215.html २२४] || १० सप्टेंबर १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64216.html २२५] || २ ऑक्टोबर १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64217.html २२६] || १३ ऑक्टोबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|WIN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64218.html २२७] || ९ नोव्हेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|WIN}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64219.html २२८] || १ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|WIN}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64220.html २२९] || ७ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|WIN}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64221.html २३०] || १७ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65669.html २६०] || ८ एप्रिल १९८४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९८४ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65670.html २६१] || १३ एप्रिल १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64234.html २६७] || २८ सप्टेंबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जवाहरलाल नेहरू स्टेडियम|नेहरू स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=12 | |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64235.html २६८] || १ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || अनिर्णित |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64236.html २६९] || ३ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || अनिर्णित |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64237.html २७०] || ५ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64238.html २७१] || ६ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|AUS}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64239.html २७२] || १२ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अयुब नॅशनल स्टेडियम]], [[क्वेट्टा]] || {{cr|PAK}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64240.html २७३] || ३० ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]] || अनिर्णित |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65721.html ३०९] || २० फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९८५ विश्व क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा]] |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65727.html ३१५] || ३ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65728.html ३१६] || ५ मार्च १९८५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65731.html ३१९] || १० मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65732.html ३२१] || २२ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९८५ चारदेशीय चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65735.html ३२५] || २९ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64261.html ३३२] || २५ ऑगस्ट १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64262.html ३३३] || २१ सप्टेंबर १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64263.html ३३४] || २२ सप्टेंबर १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65737.html ३४०] || १७ नोव्हेंबर १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[१९८५ शारजा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65738.html ३४१] || २२ नोव्हेंबर १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65392.html ३४८] || ११ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} || rowspan=12 | [[१९८६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65393.html ३४९] || १२ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65395.html ३५१] || १६ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65396.html ३५२] || १८ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65398.html ३५४] || २१ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65399.html ३५५] || २३ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65400.html ३५६] || २५ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65401.html ३५७] || २६ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65404.html ३६०] || ३१ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65405.html ३६१] || २ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[उत्तर टास्मानिया क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[टास्मानिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65406.html ३६२] || ५ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65407.html ३६३] || ९ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65812.html ३८१] || १० एप्रिल १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65814.html ३८३] || १३ एप्रिल १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65816.html ३८५] || १८ एप्रिल १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64285.html ३९०] || ७ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64286.html ३९१] || ९ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64287.html ३९२] || २४ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || अनिर्णित || rowspan=4 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64288.html ३९३] || २ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64289.html ३९४] || ५ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64290.html ३९५] || ७ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65835.html ४०१] || २७ नोव्हेंबर १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65837.html ४०३] || ३० नोव्हेंबर १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65840.html ४०६] || ५ डिसेंबर १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64296.html ४०७] || २४ डिसेंबर १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=11 | |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64297.html ४१५] || ११ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64298.html ४१६] || १३ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64299.html ४१७] || १५ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64300.html ४१९] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64301.html ४२६] || २७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|PAK}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64302.html ४३४] || १८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64304.html ४३६] || २० मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64306.html ४३८] || २२ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|PAK}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64307.html ४३९] || २४ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|PAK}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64308.html ४४०] || २६ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65739.html ४४२] || २ एप्रिल १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८७ शारजा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65741.html ४४४] || ५ एप्रिल १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65744.html ४४७] || १० एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65093.html ४५३] || ९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65098.html ४५८] || १४ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65101.html ४६१] || १७ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65105.html ४६५] || २२ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65109.html ४६९] || २६ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65114.html ४७४] || ३१ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65116.html ४७६] || ५ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64313.html ४८१] || ८ डिसेंबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=8 | |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64314.html ४८२] || २३ डिसेंबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64315.html ४८३] || २ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64316.html ४८७] || ५ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|WIN}} |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64317.html ४८९] || ७ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64318.html ४९७] || १९ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64319.html ५००] || २२ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|WIN}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64320.html ५०२] || २५ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65745.html ५१२] || २५ मार्च १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८८ शारजा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65746.html ५१३] || २७ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65749.html ५१७] || १ एप्रिल १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65841.html ५२३] || १६ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८८ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65843.html ५२५] || १९ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65844.html ५२६] || २१ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65675.html ५२९] || २७ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[एम.ए. अझीझ स्टेडियम]], [[चट्टग्राम|चितगाव]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९८८ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65676.html ५३०] || २९ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65678.html ५३२] || ३१ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65680.html ५३४] || ४ नोव्हेंबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64332.html ५३६] || १० डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64333.html ५३८] || १२ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64334.html ५४१] || १५ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64335.html ५४३] || १७ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64338.html ५५६] || ७ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64340.html ५५८] || ९ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64342.html ५६०] || ११ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64344.html ५६२] || १८ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अँटिगा रिक्रिएशन मैदान]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64345.html ५६३] || २१ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[बाउर्डा]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65846.html ५६९] || १३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | [[१९८९ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65848.html ५७२] || १५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65849.html ५७३] || १६ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65851.html ५७७] || २० ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65920.html ५८०] || २२ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[नेहरू चषक, १९८९]] |- style="background:#cfc;" | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65922.html ५८२] || २३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65923.html ५८३] || २५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65927.html ५८७] || २७ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65929.html ५८९] || २८ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65931.html ५९१] || ३० ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64346.html ५९३] || १८ डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64347.html ५९४] || २० डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || अनिर्णित |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64348.html ५९५] || २२ डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65933.html ६१२] || १ मार्च १९९० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}} || rowspan=4 | [[१९९० न्यू झीलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65934.html ६१३] || ३ मार्च १९९० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65936.html ६१६] || ६ मार्च १९९० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65937.html ६१८] || ८ मार्च १९९० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65817.html ६२३] || २५ एप्रिल १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | [[१९९० ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65819.html ६२५] || २७ एप्रिल १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64998.html ६३४] || १८ जुलै १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64999.html ६३५] || २० जुलै १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64361.html ६४४] || १ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64362.html ६४६] || ५ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64363.html ६४८] || ८ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|नेहरू स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65681.html ६५७] || २५ डिसेंबर १९९० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९९०-९१ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65682.html ६५८] || २८ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65684.html ६६१] || ४ जानेवारी १९९१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65941.html ६८०] || १८ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९१ विल्स चषक]] |- style="background:#cfc;" | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65942.html ६८१] || १९ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65944.html ६८३] || २२ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65945.html ६८४] || २३ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65946.html ६८५] || २५ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64375.html ६८६] || १० नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64376.html ६८७] || १२ नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64377.html ६८८] || १४ नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|RSA|1928}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65479.html ६९२] || ६ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || बरोबरीत || rowspan=10 | [[१९९१-९२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65480.html ६९३] || ८ डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65481.html ६९४] || १० डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65483.html ६९६] || १४ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65484.html ६९७] || १५ डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65487.html ७०२] || ११ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65489.html ७०५] || १४ जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65490.html ७०७] || १६ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65491.html ७०९] || १८ जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65492.html ७११] || २० जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65119.html ७१५] || २२ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65126.html ७२२] || २८ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[रे मिशेल ओव्हल]], [[मॅके]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65129.html ७२५] || १ मार्च १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65133.html ७२९] || ४ मार्च १९९२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65136.html ७३२] || ७ मार्च १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65141.html ७३७] || १० मार्च १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65144.html ७४०] || १२ मार्च १९९२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65149.html ७४५] || १५ मार्च १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64395.html ७६४] || २५ ऑक्टोबर १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64399.html ७७०] || ७ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा पार्क न्यूलॅंड्स|न्यूलॅंड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64400.html ७७२] || ९ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64401.html ७७४] || ११ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64404.html ७७९] || १३ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64405.html ७८१] || १५ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफॉंटेन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64406.html ७८३] || १७ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64407.html ७८४] || १९ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64411.html ७९४] || १८ जानेवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|ENG}} |- | २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64412.html ७९५] || २१ जानेवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64413.html ८०९] || २६ फेब्रुवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64414.html ८११] || १ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|ENG}} |- | २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64416.html ८१३] || ४ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64417.html ८१४] || ५ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64420.html ८१७] || १९ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64423.html ८२०] || २२ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64426.html ८२३] || २५ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64433.html ८३३] || २५ जुलै १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64434.html ८३४] || १२ ऑगस्ट १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64435.html ८३५] || १४ ऑगस्ट १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[डि सॉयसा मैदान]], [[मोराटुवा]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65961.html ८४६] || ७ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[हिरो चषक, १९९३-९४]] |- style="background:#cfc;" | २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65966.html ८५१] || १६ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65967.html ८५२] || १८ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65970.html ८५५] || २२ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65971.html ८५६] || २४ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65973.html ८५८] || २७ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64445.html ८७९] || १५ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | |- | २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64447.html ८८१] || १८ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64449.html ८८३] || २० फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|SL}} |- | २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64462.html ८९६] || २५ मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | २३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64463.html ८९७] || २७ मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64464.html ८९८] || ३० मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- | २४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64465.html ८९९] || २ एप्रिल १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | २४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65826.html ९०४] || १३ एप्रिल १९९४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९४ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65828.html ९०६] || १५ एप्रिल १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65832.html ९१०] || १९ एप्रिल १९९४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65834.html ९१२] || २२ एप्रिल १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65974.html ९२१] || ४ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[१९९४ सिंगर विश्व मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65975.html ९२२] || ५ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65977.html ९२४] || ९ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65980.html ९२७] || १७ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64475.html ९३१] || १७ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|WIN}} || rowspan=2 | |- | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64476.html ९३३] || २० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65997.html ९३६] || २३ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[विल्स विश्व मालिका, १९९४-९५]] |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65999.html ९३९] || २८ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66000.html ९४१] || ३० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66002.html ९४४] || ३ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66003.html ९४७] || ५ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64480.html ९४९] || ७ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | २५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64481.html ९५०] || ९ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64482.html ९५१] || ११ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66019.html ९७६] || १६ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=3 | [[१९९५ बँक ऑफ न्यू झीलंड दशकपुर्ती मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66020.html ९७७] || १८ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66022.html ९७९] || २२ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65685.html ९९३] || ५ एप्रिल १९९५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65687.html ९९५] || ७ एप्रिल १९९५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65689.html ९९७] || ९ एप्रिल १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65691.html ९९९] || १४ एप्रिल १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64502.html १०१५] || १५ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | २६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64503.html १०१६] || १८ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी क्रीडा संकुल मैदान]], [[अमृतसर]] || {{cr|IND}} |- | २६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64504.html १०१७] || २४ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | २७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64505.html १०१८] || २६ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} |- | २७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64506.html १०१९] || २९ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65161.html १०५२] || १८ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65165.html १०५६] || २१ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65174.html १०६५] || २७ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[ऑस्ट्रेलिया]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65179.html १०७०] || २ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65184.html १०७५] || ६ मार्च १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65187.html १०७८] || ९ मार्च १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65190.html १०८१] || १३ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66027.html १०८९] || ३ एप्रिल १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर क्रिकेट क्लब मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९९५-९६ सिंगर चषक]] |- style="background:#cfc;" | २८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66028.html १०९१] || ५ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर क्रिकेट क्लब मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65754.html १०९४] || १२ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[१९९६ शारजाह चषक]] |- style="background:#cfc;" | २८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65756.html १०९७] || १४ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65757.html १०९८] || १५ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65759.html ११००] || १७ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65760.html ११०१] || १९ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- | २८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65017.html ११०२] || २३-२४ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | २८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65018.html ११०३] || २५ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | २८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65019.html ११०४] || २६-२७ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65982.html ११०६] || २८ ऑगस्ट १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | [[१९९६ सिंगर विश्वमालिका]] |- style="background:#cfc;" | २९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65984.html १११०] || १ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65986.html १११३] || ६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66030.html १११५] || १६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९६ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] |- style="background:#cfc;" | २९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66031.html १११६] || १७ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66032.html १११७] || १८ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66033.html १११८] || २१ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66034.html १११९] || २३ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66059.html ११२७] || १७ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | [[टायटन चषक, १९९६-९७]] |- style="background:#cfc;" | २९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66061.html ११२९] || २१ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66062.html ११३०] || २३ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66064.html ११३२] || २९ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|RSA}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ३०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66066.html ११३७] || ३ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[टायटन चषक, १९९६-९७]] |- style="background:#cfc;" | ३०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66067.html ११३८] || ६ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ३०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64533.html ११५१] || १४ डिसेंबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=1 | |- style="background:#cfc;" | ३०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66068.html ११६७] || २३ जानेवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 | [[१९९६-९७ स्टँडर्ड बँक आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66070.html ११६९] || २७ जानेवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ३०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66073.html ११७२] || २ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66074.html ११७३] || ४ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66075.html ११७४] || ७ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ३०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66076.html ११७५] || ९ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी, ग्वाटेंग|बेनोनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66077.html ११७६] || १२ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66078.html ११७७] || १३ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ३१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64537.html ११७८] || १५ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=5 | |- | ३१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64552.html १२००] || २६ एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ३१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64553.html १२०१] || २७ एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64554.html १२०२] || ३० एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ३१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64555.html १२०३] || ३ मे १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66110.html १२०६] || १४ मे १९९७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[पेप्सी इंडिपेंडन्स चषक, १९९७]] |- style="background:#cfc;" | ३१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66111.html १२०७] || १७ मे १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66113.html १२०९] || २१ मे १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65694.html १२१८] || १८ जुलै १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=4 | [[१९९७ आषिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65695.html १२१९] || २० जुलै १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65697.html १२२१] || २४ जुलै १९९७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65698.html १२२२] || २६ जुलै १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ३२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64557.html १२२३] || १७ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=4 | |- | ३२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64558.html १२२४] || २० ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ३२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64559.html १२२५] || २३ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | ३२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64560.html १२२६] || २४ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66035.html १२२७] || १३ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[१९९७ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66036.html १२२८] || १४ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66037.html १२२९] || १७ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66038.html १२३०] || १८ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66039.html १२३१] || २० सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66040.html १२३२] || २१ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- | ३३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64561.html १२३३] || २८ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नियाझ स्टेडियम]], [[हैदराबाद, पाकिस्तान]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | |- | ३३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64562.html १२३४] || ३० सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- | ३३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64564.html १२३६] || २ ऑक्टोबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65873.html १२५९] || ११ डिसेंबर १९९७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९९७-९८ सिंगर अकाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ३३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65876.html १२६२] || १४ डिसेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65878.html १२६४] || १६ डिसेंबर १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- | ३४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64567.html १२६७] || २२ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ३४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64568.html १२६८] || २५ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || अनिर्णित |- | ३४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64569.html १२६९] || २८ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66131.html १२७१] || १० जानेवारी १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ बांगलादेश स्वतंत्रता रौप्यमहोत्सव चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66132.html १२७३] || ११ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66134.html १२७६] || १४ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66135.html १२७७] || १६ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66136.html १२७९] || १८ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66137.html १३००] || १ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८]] |- style="background:#cfc;" | ३४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66139.html १३०५] || ५ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66140.html १३०८] || ७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66141.html १३११] || ९ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66143.html १३१६] || १४ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65768.html १३१९] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65770.html १३२२] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65771.html १३२३] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65773.html १३२५] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65774.html १३२७] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66144.html १३२८] || १४ मे १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[कोका-कोला त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८]] |- style="background:#cfc;" | ३५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66146.html १३३०] || २० मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66148.html १३३५] || २५ मे १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66149.html १३३६] || २८ मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ३६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66150.html १३३७] || ३१ मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66151.html १३३८] || १९ जून १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९८ निदाहास चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66153.html १३४०] || २३ जून १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66154.html १३४१] || १ जुलै १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66155.html १३४२] || १ जुलै १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66157.html १३४४] || १ जुलै १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66041.html १३४९] || १२ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९८ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66042.html १३५०] || १३ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66043.html १३५१] || १६ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66044.html १३५२] || १९ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66045.html १३५३] || २० सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- | ३७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64589.html १३५४] || २६ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ३७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64590.html १३५४] || २७ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- | ३७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64591.html १३५४] || ३० सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ३७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66165.html १३६०] || २८ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९९८ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ३७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66168.html १३६३] || ३१ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65880.html १३६६] || ६ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ कोका-कोला चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ३७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65882.html १३६९] || ८ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65883.html १३७०] || ९ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65885.html १३७३] || ११ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ३८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65886.html १३७४] || १३ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | ३८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64598.html १३७८] || ९ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ओवेन डेलानी पार्क]], [[टाउपू]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ३८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64599.html १३८१] || १२ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}} |- | ३८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64600.html १३८३] || १४ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- | ३८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64601.html १३८५] || १६ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ३८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64602.html १३८७] || १९ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66212.html १४१५] || २२ मार्च १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी चषक, १९९८-९९]] |- style="background:#cfc;" | ३८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66213.html १४१७] || २४ मार्च १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66215.html १४२६] || ३० मार्च १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66216.html १४२७] || १ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/662127.html १४२८] || ४ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65776.html १४३०] || ८ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[१९९८-९९ कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65777.html १४३१] || ९ एप्रिल १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65778.html १४३२] || ११ एप्रिल १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65780.html १४३५] || १३ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/657781.html १४३७] || १६ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65194.html १४४४] || १५ मे १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव]] || {{cr|RSA}} || rowspan=3 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65200.html १४५०] || १९ मे १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ४०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65207.html १४५७] || २३ मे १९९९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ४०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65213.html १४६३] || २६ मे १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65217.html १४६७] || २९-३० मे १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65223.html १४७३] || ४ जून १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65226.html १४७६] || ८ जून १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65230.html १४८०] || १२ जून १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66226.html १४८६] || २३ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[गाली आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[गाली, श्रीलंका|गाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९९ ऐवा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66227.html १४८७] || २५ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66229.html १४८९] || २८ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66230.html १४९०] || २९ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66233.html १४९३] || ४ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९९ सिंगापूर चॅलेंज]] |- style="background:#cfc;" | ४११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66234.html १४९४] || ५ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66235.html १४९५] || ७ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66236.html १४९६] || ८ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66046.html १४९७] || ११ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९९९ डीएमसी चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66047.html १४९८] || १२ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66048.html १४९९] || १४ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66242.html १५०४] || २६ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९९ केन्या एलजी चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66244.html १५०६] || २९ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66246.html १५०८] || १ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66247.html १५०९] || ३ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|RSA}} |- | ४२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64630.html १५२२] || ५ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ४२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64631.html १५२३] || ८ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64632.html १५२४] || ११ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | ४२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64633.html १५२५] || १४ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|NZ}} |- | ४२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64634.html १५२६] || १७ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65588.html १५३७] || १० जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=8 | [[कार्लटन आणि युनायटेड मालिका, १९९९-२०००]] |- style="background:#cfc;" | ४२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65589.html १५३९] || १२ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65590.html १५४०] || १४ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65593.html १५४३] || २१ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65595.html १५४७] || २५ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४३़१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65596.html १५४८] || २६ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65597.html १५५०] || २८ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65598.html १५५२] || ३० जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ४३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64657.html १५७२] || ९ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64658.html १५७३] || १२ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|IND}} |- | ४३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64659.html १५७४] || १५ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- | ४३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64660.html १५७५] || १७ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ४३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64661.html १५७६] || १९ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65782.html १५७७] || २२ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | [[२००० कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65783.html १५७८] || २३ मार्च २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65785.html १५८०] || २६ मार्च २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65786.html १५८१] || २७ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65700.html १५९७] || ३०-३१ मे २००० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२००० आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65701.html १५९८] || १ जून २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65703.html १६००] || ३ जून २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66170.html १६३०] || ३ ऑक्टोबर २००० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२००० आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ४४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66173.html १६३३] || ७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66178.html १६३८] || १३ ऑक्टोबर २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66179.html १६३९] || १५ ऑक्टोबर २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65894.html १६४०] || २० ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००० शारजाह चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ४५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65896.html १६४४] || २२ ऑक्टोबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65898.html १६४८] || २६ ऑक्टोबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65899.html १६५०] || २७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65900.html १६५२] || २९ ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} |- | ४५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64680.html १६५६] || २ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | ४५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64681.html १६५७] || ५ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64682.html १६५८] || ८ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बरखातुल्लाह खान स्टेडियम]], [[जोधपूर]] || {{cr|ZIM}} |- | ४५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64683.html १६५९] || ११ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ४५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64684.html १६६०] || १४ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ४६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64706.html १६९६] || २५ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ४६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64708.html १६९८] || २८ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|AUS}} |- | ४६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64709.html १६९९] || ३१ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ४६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64710.html १७००] || ३ एप्रिल २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ४६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64711.html १७०१] || ६ एप्रिल २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66313.html १७२९] || २४ जून २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००१ झिम्बाब्वे कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66314.html १७३०] || २७ जून २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66315.html १७३१] || ३० जून २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66317.html १७३३] || ४ जुलै २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66318.html १७३४] || ७ जुलै २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66320.html १७३६] || २० जुलै २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | [[२००१ श्रीलंका कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66321.html १७३७] || २२ जुलै २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66323.html १७३९] || २६ जुलै २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66324.html १७४०] || २८ जुलै २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66326.html १७४२] || १ ऑगस्ट २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66327.html १७४३] || २ ऑगस्ट २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66328.html १७४४] || ५ ऑगस्ट २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66098.html १७५२] || ५ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=7 | [[२००१ स्टँडर्ड बँक तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66100.html १७५७] || १० ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66101.html १७५८] || १२ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66103.html १७६१] || १७ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ४८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66104.html १७६२] || १९ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66106.html १७६४] || २४ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66107.html १७६६] || २६ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ४८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64736.html १७८८] || १९ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} || rowspan=14 | |- | ४८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64738.html १७९२] || २२ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ४८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64741.html १७९५] || २५ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ४८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64742.html १७९८] || २८ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ४८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64743.html १८००] || ३१ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|ENG}} |- | ४८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64744.html १८०३] || ३ फेब्रुवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64753.html १८१४] || ७ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|ZIM}} |- | ४९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64754.html १८१५] || १० मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ४९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64755.html १८१६] || १३ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|ZIM}} |- | ४९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64756.html १८१७] || १६ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64757.html १८१८] || १९ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ४९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64768.html १८३६] || २९ मार्च २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | ४९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64769.html १८३७] || १ जून २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ४९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64770.html १८३८] || २ जून २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66284.html १८४८] || २९ जून २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[नॅटवेस्ट मालिका, २००२]] |- style="background:#cfc;" | ४९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66285.html १८४९] || ३० जून २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66287.html १८५१] || ४ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ५०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66288.html १८५२] || ६ जुलै २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[एज्बास्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[नॅटवेस्ट मालिका, २००२]] |- style="background:#cfc;" | ५०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66290.html १८५४] || ९ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66291.html १८५५] || ११ जुलै २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66292.html १८५६] || १३ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66182.html १८७६] || १४ सप्टेंबर २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ५०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66190.html १८८४] || २२ सप्टेंबर २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66192.html १८८६] || २५ सप्टेंबर २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66194.html १८८८] || २९ सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66195.html १८८९] || ३० सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | ५१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64785.html १८९३] || ६ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=14 | |- | ५११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64786.html १८९४] || ९ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}} |- | ५१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64787.html १८९५] || १२ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ५१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64788.html १८९६] || १५ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ५१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64789.html १८९७] || १८ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|WIN}} |- | ५१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64790.html १८९८] || २१ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बरखातुल्लाह खान स्टेडियम]], [[जोधपूर]] || {{cr|IND}} |- | ५१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64792.html १९००] || २४ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा गांधी स्टेडियम]], [[विजयवाडा]] || {{cr|WIN}} |- | ५१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64813.html १९२६] || २६ डिसेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ५१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64814.html १९२७] || २९ डिसेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | ५१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64815.html १९२८] || १ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | ५२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64816.html १९२९] || ४ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर]], [[क्वीन्सटाउन]] || {{cr|NZ}} |- | ५२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64817.html १९३०] || ८ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- | ५२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64818.html १९३३] || ११ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ५२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64819.html १९३५] || १४ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65241.html १९४८] || १२ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65244.html १९५१] || १५ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65250.html १९५७] || १९ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65257.html १९६४] || २३ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|RSA}} [[सिटी ओव्हल]], [[पीटरमारित्झबर्ग]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65262.html १९६९] || २६ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65268.html १९७५] || १ मार्च २००३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65276.html १९८३] || ७ मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केप टाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65278.html १९८५] || १० मार्च २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65281.html १९८८] || १४ मार्च २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65285.html १९९२] || २० मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html १९९३] || २३ मार्च २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००१] || ११ एप्रिल २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००३ टीव्हीएस चषक (बांगलादेश)]] |- style="background:#cfc;" | ५३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००२] || १३ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००४] || १६ एप्रिल २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००६] || १८ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००७] || २१ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66364.html २०५१] || २३ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[टीव्हीएस चषक (भारत) २००३-०४]] |- style="background:#cfc;" | ५४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५२] || २६ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66367.html २०५४] || १ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66369.html २०५६] || ६ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66371.html २०६१] || १२ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66372.html २०६२] || १५ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66373.html २०६४] || १८ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65643.html २०७७] || ९ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२००३-०४ व्हीबी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65645.html २०८०] || १४ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65647.html २०८४] || १८ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65648.html २०८५] || २० जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65649.html २०८६] || २२ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65650.html २०८७] || २४ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65653.html २०९३] || १ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65654.html २०९५] || ३ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65655.html २०९७] || ६ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65656.html २०९८] || ८ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ५५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64880.html २११२] || १३ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ५५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64882.html २११४] || १६ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} |- | ५५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64883.html २११५] || १९ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|PAK}} |- | ५६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64884.html २११६] || २१ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- | ५६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64885.html २११७] || २४ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65707.html २१४४] || १६ जुलै २००४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२००४ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65711.html २१४८] || १८ जुलै २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65712.html २१४९] || २१ जुलै २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65715.html २१५२] || २५ जुलै २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65716.html २१५३] || २७ जुलै २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65718.html २१५५] || १ ऑगस्ट २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66374.html २१५७] || २१ ऑगस्ट २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[२००४ व्हिडियोकॉन चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66375.html २१५९] || २३ ऑगस्ट २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || अनिर्णित |- | ५७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65032.html २१६४] || १ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | ५७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65033.html २१६५] || ३ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65034.html २१६७] || ५ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66198.html २१७०] || ११ सप्टेंबर २००४ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[२००४ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ५७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66207.html २१७९] || १९ सप्टेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66384.html २१९२] || १३ नोव्हेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} || [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २००४-०५#२००४-०५ बीसीसीआय प्लॅटिनम महोत्सवी सामना|२००४ बीसीसीआय प्लॅटिनम महोत्सवी सामना]] |- | ५७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64914.html २१९९] || २३ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[एम.ए. अझीझ स्टेडियम]], [[चट्टग्राम|चितगाव]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | ५७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64916.html २२०१] || २६ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | ५७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64917.html २२०२] || २७ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ५७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64938.html २२३५] || २ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ५८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64939.html २२३६] || ५ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ५८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64940.html २२३७] || ९ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|PAK}} |- | ५८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64941.html २२३८] || १२ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|PAK}} |- | ५८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64942.html २२३९] || १५ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|PAK}} |- | ५८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64943.html २२४०] || १७ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214634.html २२६२] || ३० जुलै २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००५ इंडियन ऑईल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214742.html २२६३] || ३१ जुलै २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214921.html २२६५] || ३ ऑगस्ट २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215286.html २२६७] || ७ ऑगस्ट २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215449.html २२६८] || ९ ऑगस्ट २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217116.html २२७३] || २६ ऑगस्ट २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२००५ व्हिडियोकॉन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217481.html २२७४] || २९ ऑगस्ट २००५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217811.html २२७८] || २ सप्टेंबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217979.html २२८०] || ४ सप्टेंबर २००५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218250.html २२८१] || ६ सप्टेंबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|NZ}} |- | ५९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223018.html २२८६] || २५ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | |- | ५९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223334.html २२८७] || २८ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ५९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223634.html २२९०] || ३१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ५९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223902.html २२९१] || ३ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | ५९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224231.html २२९४] || ६ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SL}} |- | ६०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224556.html २२९५] || ९ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ६०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225437.html २२९६] || १२ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} || rowspan=16 | |- | ६०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225959.html २२९७] || १६ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|RSA}} |- | ६०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226315.html २२९८] || १९ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ६०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226358.html २२९९] || २५ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- | ६०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226359.html २३००] || २८ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ६०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/235831.html २३२४] || ६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|PAK}} |- | ६०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236520.html २३२७] || ९ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|IND}} |- | ६०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236809.html २३२९] || १३ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- | ६०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237222.html २३३१] || १६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[मुलतान क्रिकेट मैदान]], [[मुलतान]] || {{cr|IND}} |- | ६१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237571.html २३३३] || १९ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- | ६११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238188.html २३५७] || २८ मार्च २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ६१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238189.html २३५८] || ३१ मार्च २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ६१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238190.html २३५९] || ३ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|IND}} |- | ६१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238191.html २३६०] || ६ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ६१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238193.html २३६१] || १२ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ६१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238194.html २३६२] || १५ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/244510.html २३६३] || १८ एप्रिल २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[२००५-०६ डीएलएफ चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/244511.html २३६४] || १९ एप्रिल २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IND}} |- | ६१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239915.html २३७७] || १८ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ६२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239916.html २३७९] || २० मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ६२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239917.html २३८०] || २३ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | ६२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239918.html २३८१] || २६ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ६२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239919.html २३८२] || २८ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256665.html २४०५] || १८-१९ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित || [[२००६ युनिटेक चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256607.html २४१४] || १४ सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | [[२००६-०७ डीएलएफ चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256608.html २४१६] || १६ सप्टेंबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256612.html २४१९] || २० सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256614.html २४२१] || २२ सप्टेंबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249745.html २४२९] || १५ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२००६ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ६३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249753.html २४३७] || २६ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249756.html २४४०] || २९ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ६३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249211.html २४४७] || २२ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=12 | |- | ६३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249212.html २४४९] || २६ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ६३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249213.html २४५२] || २९ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | ६३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249214.html २४५८] || ३ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ६३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267706.html २४८०] || २१ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ६३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267707.html २४८५] || २४ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267708.html २४८७] || २७ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|WIN}} |- | ६३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267709.html २४९३] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ६४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267710.html २५१४] || ८ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || अनिर्णित |- | ६४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267712.html २५२०] || ११ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|SL}} |- | ६४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267715.html २५२२] || १४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|IND}} |- | ६४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267713.html २५२५] || १७ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247464.html २५३८] || १७ मार्च २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247468.html २५४२] || १९ मार्च २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247476.html २५५०] || २३ मार्च २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|SL}} |- | ६४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/282688.html २५८२] || १० मे २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | ६४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/282689.html २५८३] || १२ मे २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२००७ फ्युचर चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293076.html २५९२] || २६ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293077.html २५९३] || २९ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293078.html २५९५] || १ जुलै २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} |- | ६५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/275789.html २६०८] || १६ ऑगस्ट २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | |- | ६५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258471.html २६११] || २१ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ६५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258472.html २६१३] || २४ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | ६५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258473.html २६१६] || २७ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258474.html २६१७] || ३० ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ६५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258475.html २६१८] || २ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} |- | ६५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258476.html २६१९] || ५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ६६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258477.html २६२०] || ८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297793.html २६२१] || २९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | ६६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297794.html २६२३] || २ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|AUS}} |- | ६६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297795.html २६२५] || ५ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ६६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297796.html २६२७] || ८ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} |- | ६६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297797.html २६२९] || ११ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} |- | ६६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297798.html २६३१] || १४ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|AUS}} |- | ६६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297799.html २६३२] || १७ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ६६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297801.html २६४३] || ५ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ६६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297802.html २६४४] || ८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|PAK}} |- | ६७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297803.html २६४५] || ११ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ६७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297804.html २६४६] || १५ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | ६७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297805.html २६४७] || १८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291359.html २६७०] || ३ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित || rowspan=10 | [[२००७-०८ कॉमनवेल्थ बँक मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291360.html २६७२] || ५ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291362.html २६७५] || १० फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291363.html २६७६] || १२ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291365.html २६८०] || १७ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291366.html २६८१] || १९ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291368.html २६८५] || २४ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291369.html २६८६] || २६ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291371.html २६८८] || २ मार्च २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291372.html २६८९] || ४ मार्च २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345469.html २७०५] || १० जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २००८]] |- style="background:#cfc;" | ६८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345470.html २७०६] || १२ जून २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345471.html २७०७] || १४ जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335349.html २७१६] || २५ जून २००८ || {{cr|HK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२००८ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335351.html २७१७] || २६ जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335352.html २७२१] || २८ जून २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335355.html २७३०] || २ जुलै २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335356.html २७३२] || ३ जुलै २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335358.html २७३५] || ६ जुलै २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|SL}} |- | ६९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343732.html २७४२] || १८ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} || rowspan=9 | |- | ६९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343733.html २७४५] || २० ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- | ६९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343734.html २७५०] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ६९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366341.html २७५५] || २७ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ६९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343736.html २७५६] || २९ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361043.html २७७४] || १४ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ६९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361044.html २७७७] || १७ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ६९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361045.html २७७८] || २० नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361046.html २७८१] || २३ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ७०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361047.html २७८३] || २६ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | |- | ७०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386530.html २८०६] || २८ जानेवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- | ७०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386531.html २८१०] || ३१ जानेवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ७०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386532.html २८१३] || ३ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ७०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386533.html २८१५] || ५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ७०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386534.html २८१८] || ८ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ७०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366623.html २८२१] || ३ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}} |- | ७०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366626.html २८२२] || ६ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- | ७०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366627.html २८२३] || ८ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|IND}} |- | ७१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366624.html २८२४] || ११ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- | ७११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366625.html २८२५] || १४ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ७१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377313.html २८५२] || २६ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} |- | ७१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377314.html २८५३] || २८ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ७१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377315.html २८५४] || ३ जुलै २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- | ७१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377316.html २८५५] || ५ जुलै २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403382.html २८८६] || ११ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[श्रीलंका त्रिकोणी मालिका, २००९]] |- style="background:#cfc;" | ७१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403381.html २८८७] || १२ सप्टेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403383.html २८८९] || १४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415278.html २८९८] || २६ सप्टेंबर २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | [[२००९ आयसीसी चँपियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ७२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415281.html २९०१] || २८ सप्टेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415284.html २९०४] || ३० सप्टेंबर २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ७२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416236.html २९१३] || २५ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | ७२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416237.html २९१५] || २८ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416238.html २९१८] || २१ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ७२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416239.html २९१९] || २ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ७२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416240.html २९२३] || ५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ७२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416241.html २९२५] || ८ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ७२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html २९३२] || १५ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ७२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430887.html २९३३] || १८ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | ७३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430888.html २९३४] || २१ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ७३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430889.html २९३५] || २४ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ७३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430890.html २९३६] || २७ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434259.html २९३८] || ५ जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१०]] |- style="background:#cfc;" | ७३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434260.html २९३९] || ७ जानेवारी २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434262.html २९४१] || १० जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434263.html २९४२] || ११ जानेवारी २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434264.html २९४३] || १३ जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ७३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441827.html २९६१] || २१ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ७३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441828.html २९६२] || २४ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | ७४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441829.html २९६३] || २७ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452146.html २९८१] || २८ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=4 | [[झिम्बाब्वे त्रिकोणी मालिका, २०१०]] |- style="background:#cfc;" | ७४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452147.html २९८३] || ३० मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452149.html २९८६] || ३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ७४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452150.html २९८८] || ५ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455232.html २९९३] || १६ जून २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१० आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455234.html २९९६] || १९ जून २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455236.html २९९९] || २२ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455237.html ३००१] || २४ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456662.html ३०३०] || १० ऑगस्ट २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[श्रीलंका त्रिकोणी मालिका, २०१०]] |- style="background:#cfc;" | ७५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456663.html ३०३२] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456666.html ३०३८] || २२ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456665.html ३०३९] || २५ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456668.html ३०४०] || २८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- | ७५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464529.html ३०६०] || २० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | ७५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467883.html ३०७०] || २८ नोव्हेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ७५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467884.html ३०७२] || १ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467885.html ३०७४] || ४ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ७५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467886.html ३०७६] || ७ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ७५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467887.html ३०७७] || १० डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ७६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463150.html ३०७९] || १२ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ७६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463151.html ३०८०] || १५ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ७६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463152.html ३०८२] || १८ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- | ७६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463153.html ३०८४] || २१ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | ७६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463154.html ३०८७] || २३ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433558.html ३१००] || १९ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ७६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433568.html ३११०] || २७ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ७६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433582.html ३१२४] || ९ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433586.html ३१२८] || १२ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433599.html ३१४१] || २० मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433601.html ३१४३] || २४ मार्च २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433605.html ३१४७] || ३० मार्च २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433606.html ३१४८] || २ एप्रिल २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ७७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489221.html ३१५९] || ६ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | |- | ७७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489222.html ३१६०] || ८ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ७७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489223.html ३१६१] || ११ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|IND}} |- | ७७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489224.html ३१६२] || १३ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | ७७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489225.html ३१६३] || १६ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ७७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474477.html ३१८६] || ३ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- | ७८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474478.html ३१८७] || ६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ७८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474479.html ३१८९] || ९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ७८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474480.html ३१९१] || ११ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || बरोबरीत |- | ७८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474481.html ३१९५] || १६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ७८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521218.html ३१९९] || १४ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ७८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521219.html ३२०१] || १७ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ७८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521220.html ३२०५] || २० ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ७८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521221.html ३२०७] || २३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ७८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521222.html ३२१०] || २५ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ७८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536929.html ३२१७] || २९ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ७९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536930.html ३२१९] || २ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ७९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536931.html ३२२१] || ५ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- | ७९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html ३२२३] || ८ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ७९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536933.html ३२२४] || ११ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518956.html ३२३१] || ५ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[२०१२ कॉमनवेल्थ बँक त्रिकोणी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518957.html ३२३३] || ८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518959.html ३२३७] || १२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518960.html ३२३९] || १४ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ७९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518962.html ३२४४] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518963.html ३२४६] || २१ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ८०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518965.html ३२५०] || २६ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ८०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518966.html ३२५१] || २८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=1 | [[२०१२ कॉमनवेल्थ बँक त्रिकोणी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535795.html ३२५९] || १३ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०१२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535797.html ३२६१] || १६ मार्च २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | ८०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535798.html ३२६३] || १८ मार्च २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- | ८०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564781.html ३२९१] || २१ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|IND}} || rowspan=13 | |- | ८०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564782.html ३२९२] || २४ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}} |- | ८०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564783.html ३२९३] || २८ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564784.html ३२९४] || ३१ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564785.html ३२९५] || ४ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ८१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589308.html ३३१४] || ३० डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}} |- | ८११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589309.html ३३१५] || ३ जानेवारी २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} |- | ८१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589310.html ३३१६] || ६ जानेवारी २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565812.html ३३१८] || ११ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | ८१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565813.html ३३२०] || १५ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ८१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565814.html ३३२२] || १९ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565815.html ३३२७] || २३ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ८१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565816.html ३३२९] || २७ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578614.html ३३६३] || ६ जून २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ८१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578619.html ३३६८] || ११ जून २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578623.html ३३७२] || १५ जून २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566947.html ३३७६] || २० जून २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566948.html ३३७७] || २३ जून २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597924.html ३३८०] || ३० जून २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} || rowspan=5 | [[वेस्ट इंडीज त्रिकोणी मालिका, २०१३|२०१३ सेलकॉन मोबाईल ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ८२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597925.html ३३८२] || २ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ८२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597926.html ३३८३] || ५ जुलै २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597928.html ३३८७] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597929.html ३३८८] || ११ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ८२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643665.html ३३९५] || २४ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=22 | |- | ८२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643667.html ३३९७] || २६ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643669.html ३३९९] || २८ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643675.html ३४०२] || १ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- | ८३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643677.html ३४०३] || ३ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- | ८३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647249.html ३४१९] || १३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|AUS}} |- | ८३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647251.html ३४२०] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647253.html ३४२१] || १९ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ८३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647255.html ३४२२] || २३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || अनिर्णित |- | ८३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647259.html ३४२४] || ३० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html ३४२८] || २ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676529.html ३४३६] || २१ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ८४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676531.html ३४३७] || २४ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|WIN}} |- | ८४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676533.html ३४३९] || २७ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648651.html ३४४२] || ५ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ८४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648653.html ३४४३] || ८ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ८४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648655.html ३४४४] || ११ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित |- | ८४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667641.html ३४५६] || १९ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | ८४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667643.html ३४५८] || २२ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ८४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667645.html ३४६२] || २५ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || बरोबरीत |- | ८४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667647.html ३४६५] || २८ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ८४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667649.html ३४६७] || ३१ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710293.html ३४७४] || २६ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[खान साहेब ओस्मानी मैदान|लक्ष्मी नारायण ठाकूर मैदान]], [[फतुल्ला]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१४ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710297.html ३४७६] || २८ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[खान साहेब ओस्मानी मैदान|लक्ष्मी नारायण ठाकूर मैदान]], [[फतुल्ला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ८५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710301.html ३४७९] || २ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ८५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710307.html ३४८३] || ५ मार्च २०१४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ८५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744679.html ३४९७] || १५ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | |- | ८५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744681.html ३४९८] || १७ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ८५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744683.html ३४९९] || १९ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || अनिर्णित |- | ८५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667723.html ३५१७] || २७ ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} |- | ८५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667725.html ३५२०] || ३० ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | ८५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667727.html ३५२३] || २ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | ८६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667729.html ३५२५] || ५ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770121.html ३५३१] || ८ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|WIN}} |- | ८६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770123.html ३५३३] || ११ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770127.html ३५३५] || १७ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- | ८६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792289.html ३५३९] || २ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ८६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792291.html ३५४०] || ६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ८६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792293.html ३५४३] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ८६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html ३५४४] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ८६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792297.html ३५४७] || १६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754749.html ३५८२] || १८ जानेवारी २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[कार्लटन मिड त्रिकोणी मालिका, २०१५]] |- style="background:#cfc;" | ८७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754753.html ३५८६] || २० जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754757.html ३५९२] || २६ जानेवारी २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754759.html ३५९५] || ३० जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656405.html ३६०२] || १५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656423.html ३६१०] || २२ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656439.html ३६१८] || २८ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656453.html ३६२५] || ६ मार्च २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656475.html ३६३६] || १४ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656485.html ३६४१] || १९ मार्च २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656493.html ३६४५] || २६ मार्च २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870731.html ३६५८] || १८ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=20 | |- | ८८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870733.html ३६६०] || २१ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | ८८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870735.html ३६६१] || २४ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ८८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885959.html ३६६२] || १० जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885965.html ३६६५] || १२ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885967.html ३६६७] || १४ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903593.html ३६८९] || ११ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|RSA}} |- | ८८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903595.html ३६९२] || १४ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ८८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903597.html ३६९५] || १८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|RSA}} |- | ८९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903599.html ३६९८] || २२ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ८९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903601.html ३७००] || २५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}} |- | ८९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895807.html ३७२३] || १२ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895809.html ३७२४] || १५ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ८९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895811.html ३७२५] || १७ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895813.html ३७२६] || २० जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} |- | ८९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895815.html ३७२७] || २३ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ८९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007649.html ३७४२] || ११ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007651.html ३७४४] || १३ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007653.html ३७४६] || १५ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ९०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030219.html ३७९६] || १६ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ९०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030221.html ३७९७] || २० ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | |- | ९०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030223.html ३७९८] || २३ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ९०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030225.html ३७९९] || २६ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|NZ}} |- | ९०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030227.html ३८००] || २९ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ९०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034819.html ३८१९] || १५ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html ३८२१] || १९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034823.html ३८२४] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022353.html ३८७८] || ४ जून २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ९०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022361.html ३८८२] || ८ जून २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ९१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022367.html ३८८६] || ११ जून २०१७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022373.html ३८९१] || १५ जून २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022375.html ३८९४] || १८ जून २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | ९१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098206.html ३८९५] || २३ जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || अनिर्णित || rowspan=30 | |- | ९१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098207.html ३८९६] || २५ जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ९१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098208.html ३८९८] || ३० जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|IND}} |- | ९१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098209.html ३९००] || २ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | ९१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098210.html ३९०२] || ६ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} |- | ९१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109605.html ३९०५] || २० ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- | ९१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109606.html ३९०६] || २४ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ९२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109607.html ३९०७] || २७ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ९२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109608.html ३९०८] || ३१ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109609.html ३९०९] || ३ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119496.html ३९१०] || १७ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ९२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119497.html ३९१२] || २१ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ९२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119498.html ३९१४] || २४ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119499.html ३९१७] || २८ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ९२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119500.html ३९१९] || १ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120090.html ३९२८] || २२ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|NZ}} |- | ९२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120091.html ३९३१] || २५ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120092.html ३९३२] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122726.html ३९३९] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|SL}} |- | ९३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122727.html ३९४१] || १३ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ९३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122728.html ३९४२] || १७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ९३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122279.html ३९६९] || १ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | ९३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122280.html ३९७०] || ४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | ९३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122281.html ३९७१] || ७ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- | ९३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122282.html ३९७३] || १० फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ९३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122283.html ३९७६] || १३ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|IND}} |- | ९३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122284.html ३९७८] || १६ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | ९४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119546.html ४०१४] || १२ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | ९४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119547.html ४०१६] || १४ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ९४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119548.html ४०१८] || १७ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153246.html ४०३९] || १८ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०१८ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153247.html ४०४०] || १९ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153249.html ४०४२] || २१ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153251.html ४०४४] || २३ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153253.html ४०४६] || २५ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ९४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153255.html ४०४८] || २८ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | ९४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157754.html ४०५६] || २१ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} || rowspan=18 | |- | ९५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157755.html ४०५९] || २४ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || बरोबरीत |- | ९५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157756.html ४०६२] || २७ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|WIN}} |- | ९५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157757.html ४०६३] || २९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157758.html ४०६४] || १ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ९५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144997.html ४०७७] || १२ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144998.html ४०७८] || १५ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ९५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144999.html ४०७९] || १८ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ९५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153691.html ४०८२] || २३ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}} |- | ९५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153692.html ४०८५] || २६ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | ९५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153693.html ४०८८] || २८ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | ९६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153694.html ४०९१] || ३१ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ९६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153695.html ४०९२] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- | ९६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168242.html ४१०२] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ९६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168243.html ४१०६] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168244.html ४१०९] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|AUS}} |- | ९६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168245.html ४१११] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ९६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168246.html ४११३] || १३ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144490.html ४१५०] || ५ जून २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144496.html ४१५५] || ९ जून २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144504.html ४१६१] || १६ जून २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144510.html ४१६९] || २२ जून २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144516.html ४१७५] || २७ जून २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144520.html ४१७९] || ३० जून २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144522.html ४१८२] || २ जुलै २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144526.html ४१८७] || ६ जुलै २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144528.html ४१९०] || ९-१० जुलै २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|NZ}} |- | ९७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188624.html ४१९६] || ८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित || rowspan=25 | |- | ९७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188625.html ४१९७] || ११ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ९७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188626.html ४१९९] || १४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ९७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187021.html ४२२१] || १५ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|WIN}} |- | ९८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187022.html ४२२२] || १८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ९८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187023.html ४२२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187027.html ४२३१] || १४ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- | ९८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187028.html ४२३२] || १७ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ९८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187029.html ४२३३] || १९ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ९८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187682.html ४२३५] || ५ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ९८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187683.html ४२३९] || ८ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ९८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187684.html ४२४३] || ११ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|NZ}} |- | ९८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223955.html ४२६५] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223956.html ४२६६] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223957.html ४२६७] || २ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | ९९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243393.html ४२८१] || २३ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243394.html ४२८३] || २६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|ENG}} |- | ९९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243395.html ४२८४] || २८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262755.html ४३०७] || १८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262756.html ४३०९] || २० जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262757.html ४३१२] || २३ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ९९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277082.html ४३४४] || १९ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|SA}} |- | ९९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277083.html ४३४६] || २१ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|SA}} |- | ९९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277084.html ४३४९] || २३ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SA}} |- | १००० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278676.html ४३५३] || ६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १००१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278677.html ४३५५] || ९ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=32 | |- | १००२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278678.html ४३५६] || ११ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १००३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276907.html ४४२४] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | १००४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276908.html ४४२८] || १४ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | १००५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276909.html ४४३३] || १७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १००६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317900.html ४४३६] || २२ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | १००७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317901.html ४४३८] || २४ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | १००८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317902.html ४४३९] || २७ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | १००९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325549.html ४४५१] || १८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | १०१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325550.html ४४५४] || २० ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | १०११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325551.html ४४५७] || २२ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | १०१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327509.html ४४७०] || ६ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|SA}} |- | १०१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327510.html ४४७१] || ९ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १०१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327511.html ४४७२] || ११ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322278.html ४४८३] || २५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | १०१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322279.html ४४८७] || २७ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || अनिर्णित |- | १०१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322280.html ४४८९] || ३० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | १०१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340845.html ४४९३] || ४ डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १०१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340846.html ४४९६] || ७ डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १०२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340847.html ४४९९] || १० डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | १०२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348643.html ४५०१] || १० जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १०२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348644.html ४५०३] || १२ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348645.html ४५०५] || १५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | १०२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348646.html ४५०७] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, हैदराबाद|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १०२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348647.html ४५०९] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | १०२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348648.html ४५११] || २४ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १०२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348656.html ४५३८] || १७ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १०२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348657.html ४५४१] || १९ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | १०२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348658.html ४५४५] || २२ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} |- | १०३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381214.html ४६२२] || २७ जुलै २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]] || {{cr|IND}} |- | १०३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381215.html ४६२३] || २९ जुलै २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]] || {{cr|WIN}} |- | १०३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381216.html ४६२४] || १ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388394.html ४६३०] || २ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[पलेकेले]] || अनिर्णित || rowspan=6 | [[२०२३ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388398.html ४६३२] || ४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[पलेकेले]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388406.html ४६३९] || १०-११ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388407.html ४६४१] || १२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388410.html ४६४५] || १५ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १०३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388414.html ४६४९] || १७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389388.html ४६५१] || २२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | १०४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389389.html ४६५४] || २४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १०४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389390.html ४६५७] || २७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384396.html ४६६२] || ८ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १०४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384399.html ४६६६] || ११ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384404.html ४६६९] || १४ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384408.html ४६७४] || १९ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384412.html ४६७८] || २२ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384420.html ४६८६] || २९ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384424.html ४६९०] || २ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384428.html ४६९४] || ५ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384436.html ४७०२] || १२ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384437.html ४७०३] || १५ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384439.html ४७०५] || १९ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- | १०५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387600.html ४७१३] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १०५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387601.html ४७१४] || १९ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | १०५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387602.html ४७१६] || २१ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|IND}} |- | १०५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442990.html ४७५२] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || टाय |- | १०५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442991.html ४७५३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १०५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442992.html ४७५४] || ७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १०५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439904.html ४८२५] || ६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १०६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439905.html ४८२८] || ९ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | १०६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439906.html ४८३३] || १२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466415.html ४८४४] || २० फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १०६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466418.html ४८४७] || २३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466425.html ४८५१] || २ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466426.html ४८५२] || ४ मार्च २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466428.html ४८५७] || ९ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}}|| {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १०६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html ४९११] || १९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} || rowspan=29 | |- | १०६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html ४९१३] || २३ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | १०६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html ४९१५] || २५ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १०७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479573.html ४९३४] || ३० नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय संकुल स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १०७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479574.html ४९३५] || ३ डिसेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|SA}} |- | १०७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479575.html ४९३६] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १०७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490231.html ४९३७] || ११ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || {{cr|IND}} |- | १०७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490232.html ४९३८] || १४ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | १०७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490233.html ४९३९] || १८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|NZ}} |- | १०७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html ४९७७] || १४ जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १०७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html ४९८०] || १७ जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html ४९८१] || २० जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html ४९८७] || १४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १०८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html] || १६ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || TBD |- | १०८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html] || १९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || TBD |- | १०८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html] || २७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || TBD |- | १०८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html] || ३० सप्टेंबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || TBD |- | १०८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html] || ३ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || TBD |- | १०८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539437.html] || ४ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD |- | १०८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539438.html] || ७ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- | १०८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539439.html] || १० नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD |- | १०८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539440.html] || १३ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || TBD |- | १०८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539441.html] || १५ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || TBD |- | १०९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529235.html] || १३ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || TBD |- | १०९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529236.html] || १६ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | १०९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529237.html] || १९ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || TBD |- | १०९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529241.html] || ३ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || TBD |- | १०९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529242.html] || ६ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | १०९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529243.html] || ९ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] q2nqerrx8kg0k62bf5byu00ke2775pe 0 254743 2694408 2693937 2026-07-15T04:49:23Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694408 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. भारताने १ डिसेंबर २००६ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. भारताने [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] आणि [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] साली ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] साली उपविजेता ठरले. तसेच [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये]] भारताने सुवर्णपदक पटकावले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना |- |align=left|{{cr|RSA}} || १ डिसेंबर २००६ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १३ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १४ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १६ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|ENG}} || १९ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|AUS}} || २२ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|SL}} || १० फेब्रुवारी २००९ |- |align=left|{{cr|BAN}} || ६ जून २००९ |- |align=left|{{cr|IRE}} || १० जून २००९ |- |align=left|{{cr|WIN}} || १२ जून २००९ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || १ मे २०१० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || १२ जून २०१० |- |align=left|{{cr|UAE}} || ३ मार्च २०१६ |- |align=left|{{cr|NAM}} || ८ नोव्हेंबर २०२१ |- |align=left|{{cr|HK}} || ३१ सप्टेंबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NED}} || २७ ऑक्टोबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ३ ऑक्टोबर २०२३ |- |align=left|{{cr|USA}} || १२ जून २०२४ |- |align=left|{{cr|OMA}} || १९ सप्टेंबर २०२५ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |टाय+विजय !scope="col" |टाय+पराभव !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AFG|२०१३}} | ९ || ७ || ० || ० || १ || ० || १ || ७७.७८ || २०१० || २०२४ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | ३७ || २२ || १२ || ० || ० || ० || ३ || ५९.४५ || २००७ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | १८ || १७ || १ || ० || ० || ० || ० || ९४.४४ || २००९ || २०२५ |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|ENG}} | ३५ || १८ || १६ || ० || ० || ० || १ || ५१.४२ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|IRE}} | १० || ८ || २ || ० || ० || ० || ० || ८०.०० || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | ३१ || १७ || ११ || १ || २ || ० || ० || ५४.८३ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १७ || १३ || ३ || ० || १ || ० || ० || ७६.४७ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ३६ || २१ || १४ || ० || ० || ० || १ || ५८.३३ || २००६ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | ३३ || २१ || ९ || ० || २ || ० || १ || ६५.६२ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | ३१ || २० || १० || ० || ० || ० || १ || ६४.५१ || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | १४ || ११ || ३ || ० || ० || ० || ० || ७८.५७ || २०१० || २०२६ |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|HKG}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२२ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२१ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|OMA}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२५ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | २ || १ || ० || ० || ० || ० || १ || ५०.०० || २००७ || २०२१ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०१६ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२४ || २०२६ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''२८४'''||'''१८७'''||'''८१'''||'''१'''||'''६'''||'''०'''||'''९'''||'''६५.८४'''||'''२००६'''||'''२०२६''' |- |colspan=11|<small>''सदर आकडेवारी ११ जुलै २०२६ रोजी [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|ENG}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title= Records / India / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / Twenty20 Internationals / Team records / Results summary |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref> {{navbar|India T20I cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287859.html २६] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287865.html ३२] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287878.html ४५] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297800.html ४७] || २० ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291356.html ५२] || १ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386494.html ८४] || २५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366622.html ८५] || २७ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355994.html ९३] || ६ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356006.html १०५] || १२ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412679.html १५३] || १ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412691.html १६५] || ७ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412695.html १६९] || ९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452153.html १८२] || १२ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452154.html १८३] || १३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489200.html २००] || ४ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518954.html २१७] || १ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518955.html २१८] || ३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565820.html २६१] || ११ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html २६५] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html २७८] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647247.html ३३१] || १० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682929.html ३८२] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682943.html ३८९] || २८ मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682951.html ३९३] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682965.html ४००] || ६ एप्रिल २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=11 | |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885969.html ४४०] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885971.html ४४२] || १९ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895817.html ४८५] || २६ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895819.html ४८६] || २९ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895821.html ४८९] || ३१ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963697.html ४९६] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963699.html ४९७] || १२ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963701.html ४९९] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966745.html ५०९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१६ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966757.html ५१५] || १ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966761.html ५१७] || ३ मार्च २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966765.html ५२१] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951329.html ५३५] || १५ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951353.html ५४७] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951363.html ५५३] || २७ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951371.html ५५६] || ३१ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007655.html ५५८] || १८ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=21 | |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007657.html ५५९] || २० जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007659.html ५६०] || २२ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041615.html ५६२] || २७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041617.html ५६३] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || अनिर्णित |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html ६१७] || ९ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109610.html ६१८] || ६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119501.html ६२३] || ७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119502.html ६२४] || १० ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120093.html ६३०] || १ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html ६३१] || ४ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120095.html ६३२] || ७ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ६३३] || २० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ६३४] || २२ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ६३५] || २४ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१८ निदाहास चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५७] || ८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५९] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६०] || १४ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६२] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=45 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157759.html ७०७] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157760.html ७०९] || ६ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157761.html ७१०] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144990.html ७१२] || २१ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144991.html ७१३] || २३ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144992.html ७१४] || २५ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html ७३५] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html ७३७] || ८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html ७३८] || १० फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168247.html ७४८] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168248.html ७४९] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ८४२] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ८४३] || ४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ८४६] || ६ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187013.html १०००] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|BAN}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187014.html १००७] || ७ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187015.html १०१४] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187018.html १०२०] || ६ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187019.html १०२२] || ८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187020.html १०२४] || ११ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202242.html १०२५] || ५ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || अनिर्णित |- | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202243.html १०२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202244.html १०२७] || १० जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187677.html १०३१] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187678.html १०३४] || २६ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187679.html १०३५] || २९ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || बरोबरीत |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187680.html १०३६] || ३१ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || बरोबरीत |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187681.html १०३७] || २ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223952.html १११४] || ४ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223953.html १११५] || ६ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223954.html १११६] || ८ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262758.html १२०४] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262759.html १२०६] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262760.html १२०७] || २९ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273739.html १३८१] || ३१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273744.html १३९०] || ३ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273748.html १३९६] || ५ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273753.html १४१०] || ८ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278671.html १४३४] || १७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=24 | |- | १५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278672.html १४४०] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278673.html १४४६] || २१ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html १४६७] || १६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278680.html १४७३] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278681.html १४७९] || २० फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278684.html १४९२] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|अटल बिहारी इकाना स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278685.html १४९३] || २६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278686.html १४९४] || २७ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278687.html १५५४] || ९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SA}} |- | १६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278688.html १५६९] || १२ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SA}} |- | १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278689.html १५७१] || १४ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. रेड्डी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278690.html १५७२] || १७ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278691.html १५७५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | १६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- | १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317903.html १७०२] || २९ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- | १७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317904.html १७१८] || १ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | १७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317905.html १७२०] || २ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|IND}} |- | १७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317906.html १७२५] || ६ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | १७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317907.html १७२६] || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327272.html १७५४] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १़७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327277.html १७५९] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327279.html १७६१] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327503.html १७८८] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | |- | १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327504.html १७९४] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327505.html १७९६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327506.html १८००] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | १८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327507.html १८०३] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327508.html १८०५] || ४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298157.html १८४८] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298164.html १८५३] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298169.html १८६०] || २ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298176.html १८७३] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322276.html १८९८] || २० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322277.html १९११] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || बरोबरीत |- | १९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348640.html १९८४] || ३ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348641.html १९८५] || ५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348642.html १९८६] || ७ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348649.html १९९०] || २७ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जे.एस्.सी.ए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|NZL}} |- | १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348650.html १९९१] || २९ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348651.html १९९२] || १ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381217.html २१८८] || ३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381218.html २१९१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | |- | २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381219.html २१९२] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381220.html २१९३] || १२ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381221.html २१९४] || १३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | २०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | २०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399113.html २२७८] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NEP}}|| {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399117.html २२९६] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399120.html २३०१] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || अनिर्णित |- | २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389391.html २३६१] || २३ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३६८] || २६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३७३] || २८ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389393.html २३८०] || १ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389394.html २३८१] || ३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387598.html २३९६] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | २१६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387599.html २४०१] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389396.html २४२८] || ११ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | २१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389397.html २४३१] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389398.html २४३५] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html २६७१] || १२ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html २७१०] || २० जून २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html २७१६] || २२ जून २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html २७२१] || २४ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html २७२९] || २९ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | २२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420223.html २७३७] || ६ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | २२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420224.html २७३९] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420225.html २७४९] || १० जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420226.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420227.html २७६२] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442987.html २७६७] || २७ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442988.html २७६८] || २८ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442989.html २७६९] || ३० जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || टाय |- | २३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439893.html २८९७] || ६ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|श्रीमंत माधवराव सिंधिया क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439894.html २८९९] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली मैदान|अरुण जेटली क्रिकेट स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439895.html २९०४] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449301.html २९३८] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449302.html २९४२] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | २४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449303.html २९४७] || १३ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449304.html २९५२] || १५ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | २४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html ३४४४] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html ३४६५] || १९ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html ३४७०] || २४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html ३४७६] || २६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | २५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html ३५३६] || २९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित || rowspan=14 | |- | २५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html ३५५१] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html ३५६१] || ६ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html ३५६५] || ८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- | २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html ३६२३] || ९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html ३६३१] || ११ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{cr|RSA}} |- | २६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html ३६४४] || १४ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | २६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html ३६४५] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html ३६६३] || २१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html ३६६७] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html ३६६९] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html ३६७२] || २८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|NZ}} |- | २६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html ३६८०] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html २६८६] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html ३७०३] || १२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html ३७२३] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html ३७३०] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html ३७४१] || २६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम (चेन्नई)|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html ३७५०] || १ मार्च २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html ३७५५] || ८ मार्च २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=13 | |- | २७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html ४००४] || २८ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html ४००७] || १ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html ४०१२] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ४०१३] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४०२०] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | २८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ४०२५] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | २८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html] || २३ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html] || २५ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html] || २६ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८८ ||[ ] || १३ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- | २८९ ||[ ] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- | २९० ||[ ] || २६ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- style="background:#cfc;" | २९१ ||[ ] || २८ सप्टेंबर २०२६ || TBD || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || TBD || [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ]] |- | २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html] || ६ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || TBD || rowspan=9 | |- | २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || TBD |- | २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || TBD |- | २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html] || १७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html] || २२ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html] || २४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html] || २७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- | ३०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html] || ३० ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ३०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html] || १ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD || rowspan=4 | |- | ३०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html] || २२ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || TBD |- | ३०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html] || २४ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || TBD |- | ३०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html] || २७ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] byrdenonl9zdl4ebf5nyramdfbksffm 2694409 2694408 2026-07-15T04:49:50Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694409 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. भारताने १ डिसेंबर २००६ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. भारताने [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] आणि [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] साली ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] साली उपविजेता ठरले. तसेच [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये]] भारताने सुवर्णपदक पटकावले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना |- |align=left|{{cr|RSA}} || १ डिसेंबर २००६ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १३ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १४ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १६ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|ENG}} || १९ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|AUS}} || २२ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|SL}} || १० फेब्रुवारी २००९ |- |align=left|{{cr|BAN}} || ६ जून २००९ |- |align=left|{{cr|IRE}} || १० जून २००९ |- |align=left|{{cr|WIN}} || १२ जून २००९ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || १ मे २०१० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || १२ जून २०१० |- |align=left|{{cr|UAE}} || ३ मार्च २०१६ |- |align=left|{{cr|NAM}} || ८ नोव्हेंबर २०२१ |- |align=left|{{cr|HK}} || ३१ सप्टेंबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NED}} || २७ ऑक्टोबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ३ ऑक्टोबर २०२३ |- |align=left|{{cr|USA}} || १२ जून २०२४ |- |align=left|{{cr|OMA}} || १९ सप्टेंबर २०२५ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |टाय+विजय !scope="col" |टाय+पराभव !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AFG|२०१३}} | ९ || ७ || ० || ० || १ || ० || १ || ७७.७८ || २०१० || २०२४ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | ३७ || २२ || १२ || ० || ० || ० || ३ || ५९.४५ || २००७ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | १८ || १७ || १ || ० || ० || ० || ० || ९४.४४ || २००९ || २०२५ |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|ENG}} | ३५ || १८ || १६ || ० || ० || ० || १ || ५१.४२ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|IRE}} | १० || ८ || २ || ० || ० || ० || ० || ८०.०० || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | ३१ || १७ || ११ || १ || २ || ० || ० || ५४.८३ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १७ || १३ || ३ || ० || १ || ० || ० || ७६.४७ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ३६ || २१ || १४ || ० || ० || ० || १ || ५८.३३ || २००६ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | ३३ || २१ || ९ || ० || २ || ० || १ || ६५.६२ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | ३१ || २० || १० || ० || ० || ० || १ || ६४.५१ || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | १४ || ११ || ३ || ० || ० || ० || ० || ७८.५७ || २०१० || २०२६ |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|HKG}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२२ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२१ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|OMA}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२५ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | २ || १ || ० || ० || ० || ० || १ || ५०.०० || २००७ || २०२१ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०१६ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२४ || २०२६ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''२८४'''||'''१८७'''||'''८१'''||'''१'''||'''६'''||'''०'''||'''९'''||'''६५.८४'''||'''२००६'''||'''२०२६''' |- |colspan=11|<small>''सदर आकडेवारी ११ जुलै २०२६ रोजी [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|ENG}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title= Records / India / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / Twenty20 Internationals / Team records / Results summary |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref> {{navbar|India T20I cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287859.html २६] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287865.html ३२] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287878.html ४५] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297800.html ४७] || २० ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291356.html ५२] || १ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386494.html ८४] || २५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366622.html ८५] || २७ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355994.html ९३] || ६ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356006.html १०५] || १२ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412679.html १५३] || १ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412691.html १६५] || ७ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412695.html १६९] || ९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452153.html १८२] || १२ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452154.html १८३] || १३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489200.html २००] || ४ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518954.html २१७] || १ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518955.html २१८] || ३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565820.html २६१] || ११ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html २६५] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html २७८] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647247.html ३३१] || १० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682929.html ३८२] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682943.html ३८९] || २८ मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682951.html ३९३] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682965.html ४००] || ६ एप्रिल २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=11 | |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885969.html ४४०] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885971.html ४४२] || १९ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895817.html ४८५] || २६ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895819.html ४८६] || २९ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895821.html ४८९] || ३१ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963697.html ४९६] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963699.html ४९७] || १२ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963701.html ४९९] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966745.html ५०९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१६ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966757.html ५१५] || १ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966761.html ५१७] || ३ मार्च २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966765.html ५२१] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951329.html ५३५] || १५ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951353.html ५४७] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951363.html ५५३] || २७ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951371.html ५५६] || ३१ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007655.html ५५८] || १८ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=21 | |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007657.html ५५९] || २० जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007659.html ५६०] || २२ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041615.html ५६२] || २७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041617.html ५६३] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || अनिर्णित |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html ६१७] || ९ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109610.html ६१८] || ६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119501.html ६२३] || ७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119502.html ६२४] || १० ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120093.html ६३०] || १ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html ६३१] || ४ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120095.html ६३२] || ७ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ६३३] || २० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ६३४] || २२ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ६३५] || २४ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१८ निदाहास चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५७] || ८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५९] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६०] || १४ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६२] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=45 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157759.html ७०७] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157760.html ७०९] || ६ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157761.html ७१०] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144990.html ७१२] || २१ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144991.html ७१३] || २३ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144992.html ७१४] || २५ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html ७३५] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html ७३७] || ८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html ७३८] || १० फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168247.html ७४८] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168248.html ७४९] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ८४२] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ८४३] || ४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ८४६] || ६ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187013.html १०००] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|BAN}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187014.html १००७] || ७ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187015.html १०१४] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187018.html १०२०] || ६ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187019.html १०२२] || ८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187020.html १०२४] || ११ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202242.html १०२५] || ५ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || अनिर्णित |- | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202243.html १०२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202244.html १०२७] || १० जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187677.html १०३१] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187678.html १०३४] || २६ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187679.html १०३५] || २९ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || बरोबरीत |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187680.html १०३६] || ३१ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || बरोबरीत |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187681.html १०३७] || २ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223952.html १११४] || ४ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223953.html १११५] || ६ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223954.html १११६] || ८ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262758.html १२०४] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262759.html १२०६] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262760.html १२०७] || २९ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273739.html १३८१] || ३१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273744.html १३९०] || ३ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273748.html १३९६] || ५ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273753.html १४१०] || ८ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278671.html १४३४] || १७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=24 | |- | १५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278672.html १४४०] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278673.html १४४६] || २१ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html १४६७] || १६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278680.html १४७३] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278681.html १४७९] || २० फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278684.html १४९२] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|अटल बिहारी इकाना स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278685.html १४९३] || २६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278686.html १४९४] || २७ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278687.html १५५४] || ९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SA}} |- | १६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278688.html १५६९] || १२ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SA}} |- | १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278689.html १५७१] || १४ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. रेड्डी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278690.html १५७२] || १७ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278691.html १५७५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | १६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- | १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317903.html १७०२] || २९ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- | १७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317904.html १७१८] || १ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | १७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317905.html १७२०] || २ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|IND}} |- | १७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317906.html १७२५] || ६ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | १७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317907.html १७२६] || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327272.html १७५४] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १़७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327277.html १७५९] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327279.html १७६१] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327503.html १७८८] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | |- | १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327504.html १७९४] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327505.html १७९६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327506.html १८००] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | १८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327507.html १८०३] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327508.html १८०५] || ४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298157.html १८४८] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298164.html १८५३] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298169.html १८६०] || २ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298176.html १८७३] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322276.html १८९८] || २० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322277.html १९११] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || बरोबरीत |- | १९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348640.html १९८४] || ३ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348641.html १९८५] || ५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348642.html १९८६] || ७ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348649.html १९९०] || २७ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जे.एस्.सी.ए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|NZL}} |- | १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348650.html १९९१] || २९ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348651.html १९९२] || १ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381217.html २१८८] || ३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381218.html २१९१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | |- | २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381219.html २१९२] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381220.html २१९३] || १२ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381221.html २१९४] || १३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | २०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | २०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399113.html २२७८] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NEP}}|| {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399117.html २२९६] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399120.html २३०१] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || अनिर्णित |- | २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389391.html २३६१] || २३ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३६८] || २६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३७३] || २८ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389393.html २३८०] || १ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389394.html २३८१] || ३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387598.html २३९६] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | २१६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387599.html २४०१] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389396.html २४२८] || ११ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | २१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389397.html २४३१] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389398.html २४३५] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html २६७१] || १२ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html २७१०] || २० जून २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html २७१६] || २२ जून २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html २७२१] || २४ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html २७२९] || २९ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | २२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420223.html २७३७] || ६ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | २२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420224.html २७३९] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420225.html २७४९] || १० जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420226.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420227.html २७६२] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442987.html २७६७] || २७ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442988.html २७६८] || २८ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442989.html २७६९] || ३० जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || टाय |- | २३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439893.html २८९७] || ६ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|श्रीमंत माधवराव सिंधिया क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439894.html २८९९] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली मैदान|अरुण जेटली क्रिकेट स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439895.html २९०४] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449301.html २९३८] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449302.html २९४२] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | २४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449303.html २९४७] || १३ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449304.html २९५२] || १५ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | २४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html ३४४४] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html ३४६५] || १९ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html ३४७०] || २४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html ३४७६] || २६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | २५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html ३५३६] || २९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित || rowspan=14 | |- | २५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html ३५५१] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html ३५६१] || ६ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html ३५६५] || ८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- | २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html ३६२३] || ९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html ३६३१] || ११ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{cr|RSA}} |- | २६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html ३६४४] || १४ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | २६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html ३६४५] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html ३६६३] || २१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html ३६६७] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html ३६६९] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html ३६७२] || २८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|NZ}} |- | २६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html ३६८०] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html २६८६] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html ३७०३] || १२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html ३७२३] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html ३७३०] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html ३७४१] || २६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम (चेन्नई)|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html ३७५०] || १ मार्च २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html ३७५५] || ८ मार्च २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=13 | |- | २७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html ४००४] || २८ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html ४००७] || १ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html ४०१२] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ४०१३] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४०२०] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | २८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ४०२५] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | २८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html] || २३ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html] || २५ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html] || २६ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८८ ||[ ] || १३ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- | २८९ ||[ ] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- | २९० ||[ ] || २६ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- style="background:#cfc;" | २९१ ||[ ] || २८ सप्टेंबर २०२६ || TBD || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || TBD || [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ]] |- | २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html] || ६ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || TBD || rowspan=9 | |- | २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || TBD |- | २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || TBD |- | २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html] || १७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html] || २२ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html] || २४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html] || २७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- | ३०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html] || ३० ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ३०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html] || १ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD || rowspan=4 | |- | ३०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html] || २२ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || TBD |- | ३०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html] || २४ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || TBD |- | ३०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html] || २७ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] 6t303vkzkinj0tzbg0yfcmtoas0sh38 0 275519 2694565 2656110 2026-07-15T10:34:56Z ~2026-40018-88 185317 /* */ 2694565 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''उपळाई खुर्द''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= माढा | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] संदीप भैय्या विष्णुपंत पाटील | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/४५ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''उपळाई खुर्द''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[माढा|माढा तालुक्यातील]] एक गाव आहे.या गावाचे सरपंच पद हे संदीप विष्णुपंत पाटील यांनी अत्यंत समर्पक पणे भूषवले होते. या गावामध्ये करोडो रुपयांची विकास कामे यांच्या सरपंच कार्यकाळात झाले.शेकडो घरकुल आणी गाव जलमय झाले. विशेष म्हणजे गाव आणी परिसरा मध्ये वृक्ष लागवड झाली,एक प्रकारचे जंगल निर्माण झालेले आढळते. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] cr8up57qct6qqm0hg1ys21b4a4zoaxb 2694566 2694565 2026-07-15T10:37:54Z ~2026-40018-88 185317 /* */ 2694566 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''उपळाई खुर्द''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= माढा | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] संदीप भैय्या विष्णुपंत पाटील | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/४५ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''उपळाई खुर्द''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[माढा|माढा तालुक्यातील]] एक गाव आहे.या गावाचे सरपंच पद हे संदीप विष्णुपंत पाटील यांनी अत्यंत समर्पक पणे कार्यरत आहेत. या गावामध्ये करोडो रुपयांची विकास कामे यांच्या सरपंच कार्यकाळात झाले.शेकडो घरकुल आणी गाव जलमय झाले. विशेष म्हणजे गाव आणी परिसरा मध्ये वृक्ष लागवड झाली,एक प्रकारचे जंगल निर्माण झालेले आढळते. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] 1oupqyvh7e4xy49o77w0hoqywytzdc1 2694567 2694566 2026-07-15T10:39:51Z ~2026-40018-88 185317 /* प्रेक्षणीय स्थळे */ 2694567 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''उपळाई खुर्द''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= माढा | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] संदीप भैय्या विष्णुपंत पाटील | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/४५ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''उपळाई खुर्द''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[माढा|माढा तालुक्यातील]] एक गाव आहे.या गावाचे सरपंच पद हे संदीप विष्णुपंत पाटील यांनी अत्यंत समर्पक पणे कार्यरत आहेत. या गावामध्ये करोडो रुपयांची विकास कामे यांच्या सरपंच कार्यकाळात झाले.शेकडो घरकुल आणी गाव जलमय झाले. विशेष म्हणजे गाव आणी परिसरा मध्ये वृक्ष लागवड झाली,एक प्रकारचे जंगल निर्माण झालेले आढळते. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे महादेव मंदिर. दत्त मंदिर विठ्ठल मंदिर == ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] 7uk20eo93lmqv63tzkfymk86cia9ath 0 277214 2694313 2658442 2026-07-14T16:44:23Z ~2026-39620-10 185241 /* */ 2694313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''गावढोशी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= महाबळेश्वर | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''गावढोशी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[महाबळेश्वर तालुका|महाबळेश्वर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे १३०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान २२०० मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २१ अंश सेल्सियस आहे.हिवाळ्यात तापमान १२ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३३ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळ== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:महाबळेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] j89p2cxt09aba7e8x8zuh7rya7nol3n 0 282271 2694534 1905495 2026-07-15T07:42:44Z ~2026-39816-10 185306 /* */ 2694534 wikitext text/x-wiki '''पाक्षिक''' शब्द 'पक्ष' या संस्कृत शब्दातून आला आहे ज्याचा अर्थ १५ दिवस असा आहे. एका महिन्यात दोन पक्ष असतात. [[वर्ग:काळ]] [[वर्ग:नियतकालिके]] 27ee6d3gejlv7cg415ljqlsiqnsj3fe 0 288294 2694308 2693106 2026-07-14T16:34:42Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694308 wikitext text/x-wiki खालील यादी बेल्जियम क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. बेल्जियमने ११ मे २०१९ रोजी जर्मनी विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | बेल्जियमने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183920.html ७७३] || ११ मे २०१९ || {{cr|GER}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटर्लू]] || {{cr|GER}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183921.html ७७४] || ११ मे २०१९ || {{cr|GER}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटर्लू]] || {{cr|GER}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183922.html ७७५] || १२ मे २०१९ || {{cr|GER}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटर्लू]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229820.html १०८९] || २९ ऑगस्ट २०२० || {{cr|LUX}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरी वेरनर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉलफरडांगे]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२० लक्झेंबर्ग ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229821.html १०९०] || २९ ऑगस्ट २०२० || {{cr|CZE}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरी वेरनर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉलफरडांगे]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229822.html १०९१] || ३० ऑगस्ट २०२० || {{cr|CZE}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरी वेरनर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉलफरडांगे]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229823.html १०९२] || ३० ऑगस्ट २०२० || {{cr|LUX}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरी वेरनर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉलफरडांगे]] || {{cr|BEL}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268188.html ११८२] || ८ जुलै २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=11 | |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268189.html ११८३] || ८ जुलै २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BEL}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268190.html ११८४] || ९ जुलै २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BEL}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268191.html ११८६] || १० जुलै २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268192.html ११८७] || १० जुलै २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BEL}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1269836.html ११९९] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटर्लू]] || {{cr|BEL}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1269837.html १२००] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटर्लू]] || {{cr|BEL}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1269838.html १२०२] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटर्लू]] || {{cr|AUT}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318354.html १५५८] || ११ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318355.html १५६२] || ११ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318356.html १५६६] || १२ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320969.html १५८१] || २८ जून २०२२ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320976.html १५९०] || २९ जून २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320980.html १५९५] || १ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380581.html २०८५] || ९ जून २०२३ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बायर स्पोर्टस्टेडियन]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} || rowspan=4 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380582.html २०८७] || १० जून २०२३ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बायर स्पोर्टस्टेडियन]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380583.html २०९०] || १० जून २०२३ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बायर स्पोर्टस्टेडियन]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380584.html २०९३] || ११ जून २०२३ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बायर स्पोर्टस्टेडियन]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432196.html २५९८] || १० मे २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || बरोबरीत || rowspan=5 | [[२०२४ मदिना कप|२०२४ मदिना ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432197.html २६००] || १० मे २०२४ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432198.html २६०४] || ११ मे २०२४ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432199.html २६०५] || ११ मे २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432200.html २६०८] || १२ मे २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|BEL}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1435259.html २६२१] || २५ मे २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{cr|BEL}} || rowspan=8 | |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1435260.html २६२२] || २५ मे २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{cr|AUT}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1435261.html २६२७] || २६ मे २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{cr|BEL}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1435262.html २६२९] || २६ मे २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[सीबार्न क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लोवर ऑस्ट्रिया]] || {{cr|AUT}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436894.html २६४७] || ८ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|GUE}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436895.html २६४८] || ८ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436896.html २६५४] || ९ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436897.html २६५७] || ९ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439815.html २७४०] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439818.html २७४३] || ८ जुलै २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|CRO}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439821.html २७४८] || १० जुलै २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439829.html २७५५] || १२ जुलै २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485346.html ३१९१] || ३० मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} || rowspan=5 | [[२०२५ मदिना कप|२०२५ मदिना ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485343.html ३१९५] || ३० मे २०२५ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485348.html ३१९६] || ३१ मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485344.html ३२००] || ३१ मे २०२५ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486224.html ३२०२] || १ जून २०२५ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490884.html ३२६६] || २६ जून २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२५ खंडीय चषक (क्रिकेट)|२०२५ काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490886.html ३२६८] || २७ जून २०२५ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490888.html ३२७०] || २८ जून २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490891.html ३२७२] || २९ जून २०२५ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498696.html ३४१५] || २३ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रिया|वेल्देन क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लात्सचाच]] || {{cr|AUT}} || rowspan=4 | |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498697.html ३४१६] || २३ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रिया|वेल्देन क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लात्सचाच]] || {{cr|AUT}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498698.html ३४१७] || २४ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रिया|वेल्देन क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लात्सचाच]] || {{cr|AUT}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498699.html ३४१८] || २४ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|AUT}} [[ऑस्ट्रिया|वेल्देन क्रिकेट मैदान]], [[ऑस्ट्रिया|लात्सचाच]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540308.html ३९५९] || १९ जून २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} || rowspan=5 | [[२०२६ खंडीय चषक (क्रिकेट)|२०२६ काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540312.html ३९६८] || २० जून २०२६ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540313.html ३९७०] || २० जून २०२६ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540314.html ३९७१] || २१ जून २०२६ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540316.html ३९७५] || २१ जून २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543362.html] || ८ जुलै २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD || rowspan=3 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543369.html] || १० जुलै २०२६ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || TBD |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543372.html] || १२ जुलै २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} jyqp9aqkmdiiyfolmsglfw5548rdqpl 0 302499 2694516 2059444 2026-07-15T07:37:35Z ~2026-39930-59 185299 2694516 wikitext text/x-wiki '''कामगार''' किंवा '''श्रमशक्ती''' हा शब्द सामान्यतः एका कंपनीसाठी किंवा उद्योगासाठी काम करणाऱ्यांचे वर्णन करण्यासाठी वापरले जाते, परंतु शहर, राज्य किंवा देश यांसारख्या भौगोलिक प्रदेशासाठी देखील लागू होऊ शकते. कंपनीमध्ये, त्याचे मूल्य "जागामधील कार्यबल" म्हणून लेबल केले जाऊ शकते. देशाच्या कर्मचाऱ्यांमध्ये पगारदार आणि गैरपगारी दोन्ही समाविष्ट असतात. श्रमशक्ती सहभाग दर , LFPR (किंवा आर्थिक क्रियाकलाप दर , EAR), हे श्रमशक्ती आणि त्यांच्या समूहाचा एकूण आकार (समान वयोगटातील राष्ट्रीय लोकसंख्या) यांच्यातील गुणोत्तर आहे. हा शब्द सामान्यतः नियोक्ते किंवा व्यवस्थापन वगळतो आणि अंगमेहनतीमध्ये गुंतलेल्यांना सूचित करू शकतो. याचा अर्थ असाही असू शकतो की जे कामासाठी उपलब्ध आहेत. l0goh7m7thod4qtz66i8zqh3kgbe7wi 0 306924 2694319 2693096 2026-07-14T16:50:27Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694319 wikitext text/x-wiki खालील यादी सायप्रस क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. सायप्रसने ५ ऑक्टोबर २०२१ रोजी एस्टोनिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | सायप्रसने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279379.html १२८२] || ५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} || rowspan=2 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279380.html १२८३] || ५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279381.html १२८४] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ सायप्रस तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279383.html १२८७] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279384.html १२८८] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279385.html १२९०] || ८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321258.html १६३९] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321261.html १६४६] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321271.html १६६४] || १६ जुलै २०२२ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321274.html १६६९] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|SRB}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321278.html १६७५] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- | १२ || [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438075.html २७००] || १७ जून २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|EST}} |- | १३ || [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438076.html २७०१] || १७ जून २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|EST}} |- | १४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438077.html २७०४] || १८ जून २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|CYP}} |- | १५ || [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438078.html २७०५] || १८ जून २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|EST}} |- | १६ || [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438079.html २७०६] || १९ जून २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|CYP}} |- | १७ || [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438080.html २७०७] || १९ जून २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|EST}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443766.html २७८४] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443776.html २८०३] || २४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443779.html २८०७] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443782.html २८१५] || २७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443787.html २८२१] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|CYP}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496828.html ३३९२] || ७ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} || rowspan=4 | |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496829.html ३३९४] || ७ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496830.html ३३९६] || ८ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496831.html ३३९८] || ८ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506440.html ३५४०] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} || rowspan=4 | [[२०२५-२६ सायप्रस तिरंगी मालिका|२०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506441.html ३५४२] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506444.html ३५५०] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506445.html ३५५२] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506446.html ३५५५] || ३ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} || rowspan=8 | |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506447.html ३५५६] || ३ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527770.html ३७६९] || १४ मार्च २०२६ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CYP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527773.html ३७७६] || १६ मार्च २०२६ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533397.html ३८४२] || ८ मे २०२६ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|CYP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533398.html ३८४५] || ८ मे २०२६ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533399.html ३८५१] || ९ मे २०२६ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533400.html ३८५४] || ९ मे २०२६ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534038.html ३८७१] || १६ मे २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} || rowspan=4 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२०२८ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534045.html ३८८१] || १७ मे २०२६ || {{cr|JER}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534051.html ३८९०] || २० मे २०२६ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534056.html ३८९५] || २२ मे २०२६ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:सायप्रस क्रिकेट]] g150x3pra6smywyslibusugpnnh95zx 0 306925 2694320 2693102 2026-07-14T16:51:52Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694320 wikitext text/x-wiki खालील यादी चेक प्रजासत्ताक क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. चेक प्रजासत्ताकने ३० ऑगस्ट २०१९ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | चेक प्रजासत्ताकने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197844.html ८७०] || ३० ऑगस्ट २०१९ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} || rowspan=5 | [[२०१९ खंडीय चषक (क्रिकेट)|२०१९ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197846.html ८७२] || ३० ऑगस्ट २०१९ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198899.html ८७४] || ३१ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198901.html ८७६] || १ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198902.html ८७७] || १ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202026.html ९३४] || १८ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} || rowspan=2 | [[२०१९ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202028.html ९४५] || २० ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229818.html १०८६] || २८ ऑगस्ट २०२० || {{cr|LUX}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉल्फरडांगे]] || {{cr|LUX}} || rowspan=4 | [[२०२० लक्झेंबर्ग ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229819.html १०८८] || २९ ऑगस्ट २०२० || {{cr|LUX}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉल्फरडांगे]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229821.html १०८६] || २९ ऑगस्ट २०२० || {{cr|BEL}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉल्फरडांगे]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229822.html १०९१] || ३० ऑगस्ट २०२० || {{cr|BEL}} || {{flagicon|LUX}} [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], [[लक्झेंबर्ग|वॉल्फरडांगे]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263708.html ११५९] || २१ मे २०२१ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} || rowspan=4 | [[२०२१ मध्य युरोप चषक]] |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263710.html ११६१] || २२ मे २०२१ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263711.html ११६२] || २२ मे २०२१ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|LUX}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263712.html ११६४] || २३ मे २०२१ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275270.html १२४६] || २ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|HUN}} || rowspan=3 | [[२०२१ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275268.html १२४९] || ३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275273.html १२५३] || ४ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310174.html १५२६] || ११ मे २०२२ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} || rowspan=6 | [[२०२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310176.html १५२८] || १२ मे २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310177.html १५२९] || १२ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310180.html १५३२] || १३ मे २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310182.html १५३४] || १४ मे २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310186.html १५३८] || १५ मे २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321306.html १६२०] || ८ जुलै २०२२ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} || rowspan=4 | [[२०२२ मध्य युरोप चषक]] |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321307.html १६२४] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321309.html १६२९] || १० जुलै २०२२ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321310.html १६३०] || १० जुलै २०२२ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321284.html १६८३] || २४ जुलै २०२२ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|FRA}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321285.html १६८५] || २५ जुलै २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|NOR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321295.html १६९६] || २८ जुलै २०२२ || {{cr|EST}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321298.html १७०५] || ३० जुलै २०२२ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321301.html १७११] || ३१ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380585.html २०८९] || १० जून २०२३ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} || rowspan=3 | [[क्रिकेट|२०२३ मध्य युरोप चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380586.html २०९२] || ११ जून २०२३ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1380587.html २०९५] || ११ जून २०२३ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443768.html २७८६] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|DEN}} || rowspan=5 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443773.html २७९२] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443779.html २८०७] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443784.html २८१८] || २७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443788.html २८२४] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|EST}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483731.html ३२१०] || ८ जून २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|AUT}} || rowspan=4 | [[२०२५ मध्य युरोप चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483732.html ३२१२] || ८ जून २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|NOR}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483734.html ३२१५] || ९ जून २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483735.html ३२१६] || १० जून २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|NOR}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499011.html ३४११] || २१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|CZE}} || rowspan=4 | |- | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499012.html ३४१२] || २१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499013.html ३४१३] || २२ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499014.html ३४१४] || २२ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539477.html ३९९४] || २६ जून २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|LUX}} || rowspan=4 | [[२०२६ मध्य युरोप चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539478.html ३९९५] || २७ जून २०२६ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539480.html ४००१] || २८ जून २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539481.html ४००३] || २८ जून २०२६ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 3u9rt8ic618mz3nc5kkslne9d2ulpvh 0 306926 2694307 2693267 2026-07-14T16:33:13Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694307 wikitext text/x-wiki खालील यादी डेन्मार्क क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. डेन्मार्कने १६ जून २०१९ रोजी जर्सी विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | डेन्मार्कने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185184.html ७९५] || १६ जून २०१९ || {{cr|JER}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} || rowspan=7 | [[२०१८-१९ आयसीसी ट्वेंटी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक पात्रता|२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185182.html ७९८] || १७ जून २०१९ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185187.html ७९९] || १८ जून २०१९ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185189.html ८००] || १८ जून २०१९ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185193.html ८०३] || १९ जून २०१९ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1189743.html ८०४] || २० जून २०१९ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1189744.html ८०६] || २० जून २०१९ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|DEN}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192823.html ८२८] || १३ जुलै २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} || rowspan=5 | |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192824.html ८२९] || १३ जुलै २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273132.html १२२३] || १४ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273133.html १२२४] || १४ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|SWE}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273134.html १२२५] || १५ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282739.html १२९७] || १५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} || rowspan=6 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282740.html १३००] || १६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282742.html १३०६] || १७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282744.html १३१६] || १९ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282747.html १३३०] || २० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282749.html १३३७] || २१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310167.html १५१९] || ७ मे २०२२ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310168.html १५२०] || ७ मे २०२२ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310169.html १५२१] || ८ मे २०२२ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320971.html १५८४] || २८ जून २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|DEN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320974.html १५८७] || २९ जून २०२२ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320980.html १५९५] || १ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370782.html २०६७] || १८ मे २०२३ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} || rowspan=4 | [[२०२३ टी२०आ नॉर्डिक कप|२०२३ ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370783.html २०६८] || १८ मे २०२३ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370785.html २०७०] || १९ मे २०२३ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|SWE}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370787.html २०७२] || १९ मे २०२३ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383071.html २१५०] || २१ जुलै २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=6 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383076.html २१५९] || २३ जुलै २०२३ || {{cr|GER}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383078.html २१६१] || २४ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबरा|गोल्डनएकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383080.html २१६५] || २५ जुलै २०२३ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|ITA}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383083.html २१७४] || २७ जुलै २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383087.html २१७९] || २८ जुलै २०२३ || {{cr|JER}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबरा|गोल्डनएकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|JER}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438073.html २६९२] || १६ जून २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|JER}} || rowspan=2 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438074.html २६९४] || १६ जून २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443768.html २७८६] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|DEN}} || rowspan=4 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443771.html २७९०] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443782.html २८१५] || २७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443789.html २८२५] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488338.html ३२२५] || १३ जून २०२५ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|इशॉज क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|वेज्लेदालेन]] || {{cr|DEN}} || rowspan=3 | [[२०२५ ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488340.html ३२३१] || १४ जून २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488341.html ३२३२] || १४ जून २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || {{cr|NOR}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539472.html ३९५८] || १८ जून २०२६ || {{cr|GER}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|GER}} || rowspan=4 | |- | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539473.html ३९६१] || १९ जून २०२६ || {{cr|GER}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539474.html ३९६४] || १९ जून २०२६ || {{cr|GER}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539475.html ३९६७] || २० जून २०२६ || {{cr|GER}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543361.html ४०१४] || ८ जुलै २०२६ || {{cr|EST}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} || rowspan=4 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543365.html] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543371.html] || १२ जुलै २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || TBD |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543375.html] || १३ जुलै २०२६ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || TBD |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:डेन्मार्क क्रिकेट]] 8gbjzhj16hql79h3m0b53eu9h0xb3hz 0 306933 2694321 2680763 2026-07-14T16:53:24Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694321 wikitext text/x-wiki खालील यादी फिनलंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. फिनलंडने १३ जुलै २०१९ रोजी डेन्मार्क विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | फिनलंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192823.html ८२८] || १३ जुलै २०१९ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|DEN}} || rowspan=14 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1192824.html ८२९] || १३ जुलै २०१९ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|DEN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273146.html १२३२] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273147.html १२३५] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273148.html १२३७] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|SWE}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273149.html १२३९] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|SWE}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310167.html १५१९] || ७ मे २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|FIN}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310168.html १५२०] || ७ मे २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|DEN}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310169.html १५२१] || ८ मे २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|DEN}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317134.html १५७३] || १९ जून २०२२ || {{cr|EST}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317135.html १५७४] || १९ जून २०२२ || {{cr|EST}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321259.html १६४३] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321264.html १६४७] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ITA}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321270.html १६६१] || १६ जुलै २०२२ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321275.html १६७१] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321278.html १६७५] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370783.html २०६८] || १८ मे २०२३ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|DEN}} || rowspan=6 | [[२०२३ टी२०आ नॉर्डिक कप|२०२३ ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370786.html २०७१] || १९ मे २०२३ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|सॉल्व्हंग्स पार्क]], [[डेन्मार्क|ग्लॉस्ट्रप]] || {{cr|NOR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370787.html २०७२] || १९ मे २०२३ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370789.html २०७४] || २० मे २०२३ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[डेन्मार्क|ब्रोंडबाय]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370790.html २०७५] || २० मे २०२३ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|सॉल्व्हंग्स पार्क]], [[डेन्मार्क|ग्लॉस्ट्रप]] || {{cr|NOR}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1370791.html २०७६] || २१ मे २०२३ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|सॉल्व्हंग्स पार्क]], [[डेन्मार्क|ग्लॉस्ट्रप]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438257.html २६८०] || १४ जून २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|NOR}} || rowspan=3 | [[२०२४ पुरुष नॉर्डिक कप|२०२४ ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]]<ref name="NonT20I" group="n">या आवृत्तीमध्ये डेन्मार्क अ संघाने देखील भाग घेतलेला. फिनलंडने डेन्मार्क अ सोबत खेळलेल्या सामन्याला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नसल्याने ते सामने या यादीत समाविष्ट केलेले नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438259.html २६८५] || १५ जून २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|NOR}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438262.html २६९३] || १६ जून २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|NOR}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443769.html २७८७] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|FIN}} || rowspan=5 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443770.html २७८९] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|EST}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443775.html २८०१] || २४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443783.html २८१६] || २७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443786.html २८२२] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488338.html ३२२५] || १३ जून २०२५ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|इशॉज क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|वेज्लेदालेन]] || {{cr|DEN}} || rowspan=3 | [[२०२५ ट्वेंटी२० नॉर्डिक चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488339.html ३२३०] || १४ जून २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|इशॉज क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|वेज्लेदालेन]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488342.html ३२३३] || १४ जून २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|इशॉज क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|वेज्लेदालेन]] || {{cr|SWE}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488344.html ३२३७] || १५ जून २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|इशॉज क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|वेज्लेदालेन]] || {{cr|FIN}} || rowspan=2 | |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1494770.html ३३६७] || २५ जुलै २०२५ || {{cr|EST}} || {{flagicon|EST}} [[तालिन|एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान]], [[तालिन]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1494771.html ३३७६] || २६ जुलै २०२५ || {{cr|EST}} || {{flagicon|EST}} [[तालिन|एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान]], [[तालिन]] || {{cr|EST}} || [[२०२५ बाल्टिक चषक]] |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1494772.html ३३८४] || २७ जुलै २०२५ || {{cr|EST}} || {{flagicon|EST}} [[तालिन|एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान]], [[तालिन]] || {{cr|FIN}} || rowspan=5 | |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533397.html] || ८ मे २०२६ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || TBD |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533398.html] || ८ मे २०२६ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || TBD |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533399.html] || ९ मे २०२६ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || TBD |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533400.html] || ९ मे २०२६ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी, लिमासोल|एपिस्कोपी]] || TBD |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:फिनलंडमधील क्रिकेट|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] 5hgus07iu5b40hvnvsl5micki7uebme 0 307347 2694298 2679264 2026-07-14T16:18:56Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694298 wikitext text/x-wiki खालील यादी जिब्राल्टर क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. जिब्राल्टरने २६ ऑक्टोबर २०१९ रोजी पोर्तुगाल विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | जिब्राल्टरने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273136.html १२३०] || २० ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273138.html १२३६] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282272.html १३३५] || २१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282273.html १३४१] || २२ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282274.html १३४७] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282278.html १३५६] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BUL}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282281.html १३६३] || २५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || बरोबरीत || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310170.html १५२२] || १० मे २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=6 | [[२०२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310172.html १५२४] || १० मे २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310174.html १५२६] || ११ मे २०२२ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310179.html १५३१] || १३ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310183.html १५३५] || १४ मे २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310185.html १५३७] || १५ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BUL}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320969.html १५८१] || २८ जून २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320974.html १५८७] || २९ जून २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320978.html १५९३] || १ जुलै २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320987.html १६०६] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|MLT}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367727.html २०५८] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367730.html २०५९] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367731.html २०६३] || ७ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|MLT}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391338.html २२६५] || ३० सप्टेंबर २०२३ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=6 | |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391339.html २२६७] || ३० सप्टेंबर २०२३ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|EST}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400053.html २२९१] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SER}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400054.html २२९४] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SER}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400055.html २३१५] || १५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400056.html २३१७] || १५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|LUX}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434155.html २६१८] || २४ मे २०२४ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{cr|GIB}} || rowspan=2 | [[२०२४ कॉन्टिनेंटल कप|२०२४ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]]<ref name="NonT20I" group="n">या आवृत्तीमध्ये [[हंगेरी क्रिकेट संघ]]ाने देखील भाग घेतलेला. परंतु हंगेरीने आपला दुय्यम फळीचा संघ पाठवल्याने हंगेरीच्या सामन्यांना आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नव्हता. त्यामुळे जिब्राल्टरने हंगेरीविरुद्ध खेळलेल्या सामन्याला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० दर्जा नसल्याने तो सामना या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434160.html २६२४] || २५ मे २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[रोमेनिया|इल्फो काउंटी]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439814.html २७४१] || ८ जुलै २०२४ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439824.html २७५०] || १० जुलै २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SVN}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439825.html २७५२] || ११ जुलै २०२४ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SWE}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439830.html २७५६] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|NOR}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452624.html २८७८] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=2 | |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452625.html २८८१] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491604.html ३२९५] || १० जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 | [[२०२५ बल्गेरिया ट्वेंटी२० तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491606.html ३३००] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491607.html ३३०२] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491609.html ३३०८] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491610.html ३३१२] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531681.html] || ७ मे २०२६ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD || rowspan=6 | |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531682.html] || ७ मे २०२६ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531683.html] || ८ मे २०२६ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531684.html] || ८ मे २०२६ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531685.html] || ९ मे २०२६ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531873.html] || ९ मे २०२६ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 3qof3tb5epzt4yrse6mrg86sgjaej48 0 310757 2694480 2694237 2026-07-15T06:52:54Z Nagpurjournalism 171742 2694480 wikitext text/x-wiki '''विजय जवाहरलाल दर्डा''' (जन्म १३ मे १९५०, यवतमाळ) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी आणि लोकमत वृत्तपत्र समूहाचे अध्यक्ष आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vijaydarda.in/|title=Vijay Darda's official website|website=VijayDarda.in|language=en-US|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/joy-dreamer/|title=स्वप्नपूर्तीचा आनंद|last=author/admin|date=2016-07-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2022-08-22}}</ref> इ.स. 1998 पासून राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करणारे भारताचे संसद सदस्य आहेत. ते सलग तीन वेळा उच्च पदावर निवडून आले आहेत. भारतीय संसदेचे सभागृह ते लोकमत मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. ते अखिल भारतीय सकल जैन समाजाचे अध्यक्ष देखील आहेत. दर्डा हे 1997 ते 1998 पर्यंत इंडियन न्यूजपेपर सोसायटी, नवी दिल्लीचे अध्यक्ष होते. ते तिच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य आहेत. छत्तीसगडमधील कोळसा खाणी वाटपप्रकरणी दर्डा यांच्या विरोधात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने २६ जुलै २०२३ मध्ये एक निकाल दिला आहे. या प्रकरणी राऊस अॅव्हेन्यू कोर्ट या न्यायालयाने त्यांना आयपीसीच्या कलम १२०बी, ४२० आणि भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याच्या इतर कलमांतर्गत दोषी ठरवले. या प्रकरणात यवतमाळ एनर्जी प्रायव्हेट लिमिटेडचे ​​संचालक म्हणून विजय दर्डा, देवेंद्र दर्डा, मनोज कुमार जयस्वाल यांना चार वर्षांची शिक्षा आणि प्रत्येकी १५ लाख रुपयांचा दंड ठोठावला आहे. तर दुसरीकडे, इतर दोषींना तीन वर्षांची शिक्षा सुनावण्यात आली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-former-congress-rajya-sabha-member-vijay-darda-sentenced-to-four-years-in-chhattisgarh-coal-scam-case-23482864.html |title=छत्तीसगढ़ कोयला घोटाला मामला कांग्रेस के पूर्व राज्यसभा सदस्य विजय दर्डा को चार साल की सजा |भाषा= हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २ ऑगस्ट २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == '''प्रारंभिक जीवन आणि राजकीय कारकीर्द''' == दर्डा यांचा जन्म यवतमाळ येथील एका श्वेतांबर जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, जवाहरलाल दर्डा, हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक होते. जवाहरलाल दर्डा यांनी १५ डिसेंबर १९७१ रोजी नागपूर येथून 'लोकमत' हे मराठी दैनिक सुरू केले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Arbuzova|first=Elena|last2=Dolgov|first2=Alexander|last3=Dutta|first3=Koushik|last4=Rangarajan|first4=Raghavan|date=2023-02-03|title=Gravitational Baryogenesis: Problems and Possible Resolution|url=https://doi.org/10.3390/sym15020404|journal=Symmetry|volume=|issue=|pages=404|doi=|issn=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> विजय जे. दर्डा यांनी १९८८ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून पत्रकारिता आणि मुद्रण तंत्रज्ञान (Printing Technology) या विषयांत पदविका (डिप्लोमा) प्राप्त केली<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ मार्च २०२३ रोजी नवी मुंबईतील डी. वाय. पाटील विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात, महाराष्ट्राचे राज्यपाल रमेश बैस आणि डी. वाय. पाटील विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. विजय पाटील यांच्या हस्ते, तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांच्या उपस्थितीत, विजय दर्डा यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातीप्राप्त डी. वाय. पाटील विद्यापीठातर्फे 'डी. लिट.' (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर) ही पदवी प्रदान करण्यात आली. पत्रकारिता, समाजसेवा, शिक्षण, राजकारण आणि समाजकल्याणासाठी केलेल्या परोपकारी कार्याबद्दल त्यांना ही पदवी देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/|title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt|date=2023-03-29|language=en-US}}</ref> त्यांनी आपली पहिली राज्यसभा निवडणूक अपक्ष उमेदवार म्हणून लढवली आणि काँग्रेसचे उमेदवार राम प्रधान यांचा पराभव करून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> अपक्ष उमेदवार म्हणून विजयी झाल्यानंतर, काँग्रेस पक्षाने त्यांना २००४ आणि २०१० च्या राज्यसभा निवडणुकांसाठी उमेदवारी दिली आणि त्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये त्यांनी विजय संपादन केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|title=Newsmaker: Vijay Darda|last=Standard|first=Business|website=www.business-standard.com|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|archive-date=2025-03-21|access-date=2026-07-14}}</ref> दर्डा यांची २०१०-११ या कालावधीसाठी 'ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन' (ABC) चे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी ती जबाबदारी सांभाळली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|last=Correspondent|first=H. T.|date=2010-09-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ जून २०२२ रोजी, कारगिल येथील युद्ध स्मारकाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांसाठी घरे बांधण्याच्या उद्देशाने, विजय दर्डा यांनी 'लोकमत फाउंडेशन'च्या वतीने भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि लष्करप्रमुख जनरल मनोज पांडे यांना ७१ लाख रुपयांचा धनादेश सुपूर्द केला. १९९९ मधील कारगिल युद्धातील विजयानंतर, श्रीनगर ते लेह या राष्ट्रीय महामार्गावर (NH-1D) कारगिल येथे 'कारगिल युद्ध स्मारक' उभारण्यात आले. हे ठिकाण पाकिस्तानच्या सीमेजवळ असल्याने आणि येथे दहशतवादी हल्ल्याची दाट शक्यता असल्याने, याच्या सुरक्षेसाठी लष्कराची एक तुकडी तैनात करण्यात आली आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-personnel-deployed-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-a653/|title=कारगिलमध्ये तैनात जवानांच्या निवासस्थानासाठी 71 लाखांचे योगदान, लोकमत फाउंडेशनकडून संरक्षणमंत्र्यांकडे धनादेश सुपूर्द|last=author/online-lokmat|date=2022-06-29|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-14}}</ref> भारतीय खेळाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी १९८६ मध्ये यवतमाळ येथे 'अखिल भारतीय कबड्डी गोल्ड ट्रॉफी स्पर्धा' आयोजित केली होती.<ref name=":0" /> दर्डा यांनी 'पब्लिक इश्यूज बिफोर पार्लमेंट' (संसदेसमोरील सार्वजनिक मुद्दे) हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यामध्ये खासदार म्हणून त्यांनी केलेल्या विविध कार्यांचे संकलन आहे. या पुस्तकाचे प्रकाशन भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती हमीद अन्सारी यांच्या हस्ते करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|title=null|date=2014-02-20|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २०१४ मध्ये, दर्डा यांनी विदर्भ भागातील लोकांच्या समस्या प्रभावीपणे मांडल्या आणि केंद्र सरकारला आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांच्या विधवांसाठी २०० कोटी रुपयांचे आर्थिक पॅकेज जाहीर करण्याची तसेच मागास भागातील उच्च शिक्षण संस्थांना मदत करण्याची विनंती केली. पर्यायी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी कृषी-आधारित उद्योगांचे मॉडेल सुचवले<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|date=2014-08-01|issn=}}</ref> १९९४ मध्ये, दर्डा यांनी 'सकल जैन समाज' या संस्थेची स्थापना केली; ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था असून तिचा उद्देश जैन धर्माच्या शिकवणुकीचा प्रसार करणे आणि विविध कार्यक्रम व उत्सवांचे आयोजन करणे हा आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-07-11|title=Sakal Jain Samaj|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakal_Jain_Samaj&oldid=1363644923|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वर्धा-यवतमाळ-नांदेड रेल्वे प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस विलंब होत असताना, दर्डा यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना यात हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. या भागातील लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्यांमुळे, ११ जून २०१४ रोजी त्यांनी संसदेत विदर्भासाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी केली. देशातील पहिले 'कार्गो हब' (मालवाहतूक केंद्र) नागपुरात उभारले जावे, अशी मागणी त्यांनी केली; ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होईल आणि या क्षेत्राचा विकास व प्रगती साधली जाईल. वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमाने 'सत्याग्रह' आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार म्हणून भूमिका बजावली असल्याने, त्याला 'राष्ट्रीय वारसा स्थळ' म्हणून घोषित करावे, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, प्रसारमाध्यमांच्या स्वातंत्र्यात कोणताही हस्तक्षेप होणार नाही, याची खात्री करावी अशी मागणी त्यांनी सरकारकडे केली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|date=2014-06-15|issn=}}</ref> == '''खाजगी विधेयके''' == * स्वच्छ अन्न, पॅकबंद पेये आणि पाणी यांसाठीचे राष्ट्रीय आयोग विधेयक, २००५ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २००५ * संविधान (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * व्हिसल-ब्लोअर्स (जनहितार्थ माहिती उघड करणाऱ्यांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * टेलि-शॉपिंग (ग्राहक हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * बाल हक्क संरक्षण आयोग (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * राज्यसभा सचिवालय (प्रशासन) विधेयक, २००६ * वैयक्तिक माहिती संरक्षण विधेयक, २००६ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २०१५ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २०१५ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक, २०१५ * मानवाधिकार संरक्षण (दुरुस्ती) विधेयक, २००५ * पॅथॉलॉजिकल प्रयोगशाळा आणि दवाखाने (नियमन आणि नियंत्रण) विधेयक, २००६ * मुलांच्या शालेय दप्तरांचे वजन (मर्यादा) विधेयक, २००६ * मोबाईल कॅमेरा फोन वापरकर्ते (आचारसंहिता) विधेयक, २००६ * विवाहांची अनिवार्य नोंदणी विधेयक, २००७ * महिलांवरील अत्याचार प्रतिबंधक विधेयक, २००७ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २००७ * सर्वोच्च न्यायालय (नागपूर येथे कायमस्वरूपी खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २००७ * गावांमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती-मनोरंजन सुविधा विधेयक, २००७ * घटस्फोटित महिला (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २००७ * फौजदारी प्रक्रिया संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २००७ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक * अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी विशेष न्यायालये विधेयक, २००७<ref>https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf</ref> == '''संसदीय समित्या, सदस्यत्वे आणि शिष्टमंडळे''' == * माहिती आणि तंत्रज्ञानविषयक संसदीय स्थायी समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१४) * पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायूविषयक सल्लागार समितीचे सदस्य * भारत सरकारच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या सल्लागार समितीचे सदस्य (जुलै २०१०) * राज्यसभेच्या दुय्यम विधान (Subordinate Legislation) समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०) * ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या केंद्रीय ग्राहक संरक्षण परिषदेचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०)[३१] * संसदीय कामकाज मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील टपाल विभागाच्या 'फिलाटेलिक ॲडव्हायझरी कमिटी'चे (टपाल तिकीट सल्लागार समिती) सदस्य (नोव्हेंबर २०१०) * खासदार स्थानिक क्षेत्र विकास योजना (MPLADS) समितीचे सदस्य (ऑगस्ट २०१२ ते जुलै २०१६) * भारत-येल संसदीय नेतृत्व कार्यक्रमात सहभाग (वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका, २००८) * २०१६ मध्ये भारताचे उपराष्ट्रपती डॉ. हमीद अन्सारी यांच्यासोबत मोरोक्को आणि ट्युनिशियाच्या शिष्टमंडळ दौऱ्यात सहभाग[३५] * याचिका समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २४ सप्टेंबर २००९) * दुय्यम विधान समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २९ सप्टेंबर २०१०) * वित्त समिती (मंत्रालये/विभाग: वित्त; कॉर्पोरेट व्यवहार; नियोजन; सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी) (स्थापनेची तारीख: ३१ ऑगस्ट २०१०) * भारताच्या पंतप्रधानांसोबत सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीला उपस्थिती - १९९२: संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय, न्यू यॉर्क * सदस्य, भारतीय वनीकरण संशोधन आणि शिक्षण परिषद (ICFRE), भारत सरकार, डेहराडून (उत्तरांचल) * सदस्य, पर्यावरण मूल्यांकन समिती, पर्यावरण आणि वन मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली * सदस्य, राष्ट्रीय एड्स समिती, आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली[३७] * सदस्य, भारत-पाकिस्तान संसदीय मंच * २००१–फेब्रु. २००४: सदस्य, सांस्कृतिक मंत्रालय सल्लागार समिती * २००२ पासून: उपाध्यक्ष/सदस्य, भारत-तुर्की संसदीय मैत्री गट * ऑगस्ट २००४ पासून: सदस्य, भारतीय रेल्वेकडून केंद्र सरकारच्या महसुलात जमा केल्या जाणाऱ्या लाभांशाच्या (dividend) दराचा आढावा घेणारी संसदीय समिती * २००५ पासून: सदस्य, भारत-जपान संसदीय मंच * फेब्रुवारी २००५ पासून: सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, कंपनी व्यवहार मंत्रालय * मे २००५ पासून: सदस्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) २०१० आयोजन समिती * ऑक्टोबर २००६ - मे २००९ आणि जुलै २०१० पासून: कायमस्वरूपी विशेष निमंत्रित सदस्य, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय सल्लागार समिती * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, वाणिज्य विभाग (वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय); सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, उत्तर रेल्वे[३७] * माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व संस्कृती मंत्रालयाची सल्लागार समिती * रेल्वे मंत्रालयाची कोकण रेल्वे वापरकर्ता सल्लागार समिती, २००५ * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, मध्य रेल्वे (ऑगस्ट २०१२ - मे २०१४) * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, राज्यसभा सचिवालय (जून २०१५ ते जुलै २०१६) * सदस्य, सल्लागार गट, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय[३२] * सदस्य, माहितीविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४) * सदस्य, तंत्रज्ञानविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर २००६) * सदस्य, भारत-चीन सोसायटी (२००३ ते २०१०) * सदस्य, भारत-अमेरिका संसदीय मंच (२००४ ते २०१०) * सदस्य, वित्तविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४ आणि ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर...) * सदस्य, ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (डिसेंबर २००६ - मे २००९ आणि ऑगस्ट २००९ - ऑगस्ट २०१२; तसेच सप्टेंबर २००७ - मे २००९, ऑगस्ट २००९ - मे २०१४ आणि सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि परदेशस्थ भारतीय व्यवहार मंत्रालय (ऑगस्ट २००९ ते २०१०) * उपाध्यक्ष, भारत-इस्रायल संसदीय मैत्री गट (मे २०१३ - मे २०१४) * सदस्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन समिती (सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, भारत-उरुग्वे संसदीय मैत्री गट * सदस्य, वाणिज्य समिती (२०१२ ते जुलै २०१६) * सदस्य, एचआयव्ही/एड्सविषयक संसदीय मंच<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/vijayjawaharlaldarda|title=Vijay Jawaharlal Darda {{!}} PRSIndia|website=PRS Legislative Research|language=en-US|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/indian-mps-to-interact-with-us-policy-makers/story-K2M73xV40JQQPaaQAncoJO.html|title=Indian MPs to interact with US policy makers|last=Correspondent|first=H. T.|date=2008-06-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/netas/p/vijay-jawaharlal-darda-n-2506/|title=Shri Vijay Jawaharlal Darda — Maharashtra — Netas · IndiaVotes|website=www.indiavotes.com|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>https://www.humanrightsinitiative.org/programs/ai/rti/india/national/2009/email_alerts/public_interest_disclosure_bill_what_it_may_contain_and_what_it_may_imply_feb_23_2010.pdf</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://starsunfolded.com/vijay-darda/|title=Vijay Darda Age, Wife, Children, Family, Biography & More » StarsUnfolded|language=en-GB|access-date=2026-07-14}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: दर्डा, विजय}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] 50ea3k7qqeuox3cqeionconmzgoplmg 2694487 2694480 2026-07-15T07:13:12Z Nagpurjournalism 171742 Add correct information about this 2694487 wikitext text/x-wiki '''विजय जवाहरलाल दर्डा''' (जन्म १३ मे १९५०, यवतमाळ) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी आणि लोकमत वृत्तपत्र समूहाचे अध्यक्ष आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vijaydarda.in/|title=Vijay Darda's official website|website=VijayDarda.in|language=en-US|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/joy-dreamer/|title=स्वप्नपूर्तीचा आनंद|last=author/admin|date=2016-07-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2022-08-22}}</ref> इ.स. 1998 पासून राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करणारे भारताचे संसद सदस्य आहेत. ते सलग तीन वेळा उच्च पदावर निवडून आले आहेत. भारतीय संसदेचे सभागृह ते लोकमत मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. ते अखिल भारतीय सकल जैन समाजाचे अध्यक्ष देखील आहेत. दर्डा हे 1997 ते 1998 पर्यंत इंडियन न्यूजपेपर सोसायटी, नवी दिल्लीचे अध्यक्ष होते. ते तिच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य आहेत. छत्तीसगडमधील कोळसा खाणी वाटपप्रकरणी दर्डा यांच्या विरोधात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने २६ जुलै २०२३ मध्ये एक निकाल दिला होता. या प्रकरणी राऊस अॅव्हेन्यू कोर्ट या न्यायालयाने त्यांना भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याच्या इतर कलमांतर्गत दोषी ठरवले. होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-former-congress-rajya-sabha-member-vijay-darda-sentenced-to-four-years-in-chhattisgarh-coal-scam-case-23482864.html |title=छत्तीसगढ़ कोयला घोटाला मामला कांग्रेस के पूर्व राज्यसभा सदस्य विजय दर्डा को चार साल की सजा |भाषा= हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २ ऑगस्ट २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> परंतु नंतर 13 जुलै 2026 ला महाराष्ट्रतील बंदरे खान वटपाटील कथा अनियमिततेशी संबंधित मणी लँडरिंगच्या गुन्याबाबात अमलबाजवाणी संचलनाद्वारे दाखल तकरार दिल्ली येथिल विशेष सीबीआय न्यायालयाने फेटाळून लावले, न्यायाधीश सुनेना शर्मा यानी हा निर्णय दिला<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/special-court-dismisses-ed-complaint-against-vijay-darda-devendra-darda-a-a629/|title=विजय दर्डा, देवेंद्र दर्डा यांच्या विरोधातील ईडीची तक्रार विशेष न्यायालयाने फेटाळली|last=author/online-lokmat|date=2026-07-14|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=दिल्ली न्यायालयाने माजी खासदार विजय दर्डा, मुलगा देवेंद्र आणि इतरांविरुद्धचा ईडीचा खटला फेटाळला.|publisher=The Print|year=2026|location=Online|pages=https://theprint.in/india/coal-scam-delhi-court-dismisses-ed-case-against-ex-mp-vijay-darda-son-devendra-others/2985492/}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nagpurtoday.in/vijay-darda-gets-relief-in-coal-block-case-as-court-closes-ed-money-laundering-proceedings/|title=Vijay Darda Gets Relief in Coal Block Case as Court Closes ED Money Laundering Proceedings|last=News|first=Nagpur|date=2026-07-13|website=Nagpur Today : Nagpur News|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''प्रारंभिक जीवन आणि राजकीय कारकीर्द''' == दर्डा यांचा जन्म यवतमाळ येथील एका श्वेतांबर जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, जवाहरलाल दर्डा, हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक होते. जवाहरलाल दर्डा यांनी १५ डिसेंबर १९७१ रोजी नागपूर येथून 'लोकमत' हे मराठी दैनिक सुरू केले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Arbuzova|first=Elena|last2=Dolgov|first2=Alexander|last3=Dutta|first3=Koushik|last4=Rangarajan|first4=Raghavan|date=2023-02-03|title=Gravitational Baryogenesis: Problems and Possible Resolution|url=https://doi.org/10.3390/sym15020404|journal=Symmetry|volume=|issue=|pages=404|doi=|issn=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> विजय जे. दर्डा यांनी १९८८ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून पत्रकारिता आणि मुद्रण तंत्रज्ञान (Printing Technology) या विषयांत पदविका (डिप्लोमा) प्राप्त केली<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ मार्च २०२३ रोजी नवी मुंबईतील डी. वाय. पाटील विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात, महाराष्ट्राचे राज्यपाल रमेश बैस आणि डी. वाय. पाटील विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. विजय पाटील यांच्या हस्ते, तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांच्या उपस्थितीत, विजय दर्डा यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातीप्राप्त डी. वाय. पाटील विद्यापीठातर्फे 'डी. लिट.' (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर) ही पदवी प्रदान करण्यात आली. पत्रकारिता, समाजसेवा, शिक्षण, राजकारण आणि समाजकल्याणासाठी केलेल्या परोपकारी कार्याबद्दल त्यांना ही पदवी देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/|title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt|date=2023-03-29|language=en-US}}</ref> त्यांनी आपली पहिली राज्यसभा निवडणूक अपक्ष उमेदवार म्हणून लढवली आणि काँग्रेसचे उमेदवार राम प्रधान यांचा पराभव करून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> अपक्ष उमेदवार म्हणून विजयी झाल्यानंतर, काँग्रेस पक्षाने त्यांना २००४ आणि २०१० च्या राज्यसभा निवडणुकांसाठी उमेदवारी दिली आणि त्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये त्यांनी विजय संपादन केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|title=Newsmaker: Vijay Darda|last=Standard|first=Business|website=www.business-standard.com|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|archive-date=2025-03-21|access-date=2026-07-14}}</ref> दर्डा यांची २०१०-११ या कालावधीसाठी 'ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन' (ABC) चे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी ती जबाबदारी सांभाळली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|last=Correspondent|first=H. T.|date=2010-09-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ जून २०२२ रोजी, कारगिल येथील युद्ध स्मारकाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांसाठी घरे बांधण्याच्या उद्देशाने, विजय दर्डा यांनी 'लोकमत फाउंडेशन'च्या वतीने भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि लष्करप्रमुख जनरल मनोज पांडे यांना ७१ लाख रुपयांचा धनादेश सुपूर्द केला. १९९९ मधील कारगिल युद्धातील विजयानंतर, श्रीनगर ते लेह या राष्ट्रीय महामार्गावर (NH-1D) कारगिल येथे 'कारगिल युद्ध स्मारक' उभारण्यात आले. हे ठिकाण पाकिस्तानच्या सीमेजवळ असल्याने आणि येथे दहशतवादी हल्ल्याची दाट शक्यता असल्याने, याच्या सुरक्षेसाठी लष्कराची एक तुकडी तैनात करण्यात आली आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-personnel-deployed-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-a653/|title=कारगिलमध्ये तैनात जवानांच्या निवासस्थानासाठी 71 लाखांचे योगदान, लोकमत फाउंडेशनकडून संरक्षणमंत्र्यांकडे धनादेश सुपूर्द|last=author/online-lokmat|date=2022-06-29|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-14}}</ref> भारतीय खेळाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी १९८६ मध्ये यवतमाळ येथे 'अखिल भारतीय कबड्डी गोल्ड ट्रॉफी स्पर्धा' आयोजित केली होती.<ref name=":0" /> दर्डा यांनी 'पब्लिक इश्यूज बिफोर पार्लमेंट' (संसदेसमोरील सार्वजनिक मुद्दे) हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यामध्ये खासदार म्हणून त्यांनी केलेल्या विविध कार्यांचे संकलन आहे. या पुस्तकाचे प्रकाशन भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती हमीद अन्सारी यांच्या हस्ते करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|title=null|date=2014-02-20|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २०१४ मध्ये, दर्डा यांनी विदर्भ भागातील लोकांच्या समस्या प्रभावीपणे मांडल्या आणि केंद्र सरकारला आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांच्या विधवांसाठी २०० कोटी रुपयांचे आर्थिक पॅकेज जाहीर करण्याची तसेच मागास भागातील उच्च शिक्षण संस्थांना मदत करण्याची विनंती केली. पर्यायी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी कृषी-आधारित उद्योगांचे मॉडेल सुचवले<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|date=2014-08-01|issn=}}</ref> १९९४ मध्ये, दर्डा यांनी 'सकल जैन समाज' या संस्थेची स्थापना केली; ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था असून तिचा उद्देश जैन धर्माच्या शिकवणुकीचा प्रसार करणे आणि विविध कार्यक्रम व उत्सवांचे आयोजन करणे हा आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-07-11|title=Sakal Jain Samaj|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakal_Jain_Samaj&oldid=1363644923|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वर्धा-यवतमाळ-नांदेड रेल्वे प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस विलंब होत असताना, दर्डा यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना यात हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. या भागातील लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्यांमुळे, ११ जून २०१४ रोजी त्यांनी संसदेत विदर्भासाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी केली. देशातील पहिले 'कार्गो हब' (मालवाहतूक केंद्र) नागपुरात उभारले जावे, अशी मागणी त्यांनी केली; ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होईल आणि या क्षेत्राचा विकास व प्रगती साधली जाईल. वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमाने 'सत्याग्रह' आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार म्हणून भूमिका बजावली असल्याने, त्याला 'राष्ट्रीय वारसा स्थळ' म्हणून घोषित करावे, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, प्रसारमाध्यमांच्या स्वातंत्र्यात कोणताही हस्तक्षेप होणार नाही, याची खात्री करावी अशी मागणी त्यांनी सरकारकडे केली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|date=2014-06-15|issn=}}</ref> == '''खाजगी विधेयके''' == * स्वच्छ अन्न, पॅकबंद पेये आणि पाणी यांसाठीचे राष्ट्रीय आयोग विधेयक, २००५ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २००५ * संविधान (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * व्हिसल-ब्लोअर्स (जनहितार्थ माहिती उघड करणाऱ्यांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * टेलि-शॉपिंग (ग्राहक हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * बाल हक्क संरक्षण आयोग (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * राज्यसभा सचिवालय (प्रशासन) विधेयक, २००६ * वैयक्तिक माहिती संरक्षण विधेयक, २००६ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २०१५ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २०१५ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक, २०१५ * मानवाधिकार संरक्षण (दुरुस्ती) विधेयक, २००५ * पॅथॉलॉजिकल प्रयोगशाळा आणि दवाखाने (नियमन आणि नियंत्रण) विधेयक, २००६ * मुलांच्या शालेय दप्तरांचे वजन (मर्यादा) विधेयक, २००६ * मोबाईल कॅमेरा फोन वापरकर्ते (आचारसंहिता) विधेयक, २००६ * विवाहांची अनिवार्य नोंदणी विधेयक, २००७ * महिलांवरील अत्याचार प्रतिबंधक विधेयक, २००७ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २००७ * सर्वोच्च न्यायालय (नागपूर येथे कायमस्वरूपी खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २००७ * गावांमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती-मनोरंजन सुविधा विधेयक, २००७ * घटस्फोटित महिला (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २००७ * फौजदारी प्रक्रिया संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २००७ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक * अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी विशेष न्यायालये विधेयक, २००७<ref>https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf</ref> == '''संसदीय समित्या, सदस्यत्वे आणि शिष्टमंडळे''' == * माहिती आणि तंत्रज्ञानविषयक संसदीय स्थायी समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१४) * पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायूविषयक सल्लागार समितीचे सदस्य * भारत सरकारच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या सल्लागार समितीचे सदस्य (जुलै २०१०) * राज्यसभेच्या दुय्यम विधान (Subordinate Legislation) समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०) * ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या केंद्रीय ग्राहक संरक्षण परिषदेचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०)[३१] * संसदीय कामकाज मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील टपाल विभागाच्या 'फिलाटेलिक ॲडव्हायझरी कमिटी'चे (टपाल तिकीट सल्लागार समिती) सदस्य (नोव्हेंबर २०१०) * खासदार स्थानिक क्षेत्र विकास योजना (MPLADS) समितीचे सदस्य (ऑगस्ट २०१२ ते जुलै २०१६) * भारत-येल संसदीय नेतृत्व कार्यक्रमात सहभाग (वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका, २००८) * २०१६ मध्ये भारताचे उपराष्ट्रपती डॉ. हमीद अन्सारी यांच्यासोबत मोरोक्को आणि ट्युनिशियाच्या शिष्टमंडळ दौऱ्यात सहभाग[३५] * याचिका समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २४ सप्टेंबर २००९) * दुय्यम विधान समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २९ सप्टेंबर २०१०) * वित्त समिती (मंत्रालये/विभाग: वित्त; कॉर्पोरेट व्यवहार; नियोजन; सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी) (स्थापनेची तारीख: ३१ ऑगस्ट २०१०) * भारताच्या पंतप्रधानांसोबत सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीला उपस्थिती - १९९२: संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय, न्यू यॉर्क * सदस्य, भारतीय वनीकरण संशोधन आणि शिक्षण परिषद (ICFRE), भारत सरकार, डेहराडून (उत्तरांचल) * सदस्य, पर्यावरण मूल्यांकन समिती, पर्यावरण आणि वन मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली * सदस्य, राष्ट्रीय एड्स समिती, आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली[३७] * सदस्य, भारत-पाकिस्तान संसदीय मंच * २००१–फेब्रु. २००४: सदस्य, सांस्कृतिक मंत्रालय सल्लागार समिती * २००२ पासून: उपाध्यक्ष/सदस्य, भारत-तुर्की संसदीय मैत्री गट * ऑगस्ट २००४ पासून: सदस्य, भारतीय रेल्वेकडून केंद्र सरकारच्या महसुलात जमा केल्या जाणाऱ्या लाभांशाच्या (dividend) दराचा आढावा घेणारी संसदीय समिती * २००५ पासून: सदस्य, भारत-जपान संसदीय मंच * फेब्रुवारी २००५ पासून: सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, कंपनी व्यवहार मंत्रालय * मे २००५ पासून: सदस्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) २०१० आयोजन समिती * ऑक्टोबर २००६ - मे २००९ आणि जुलै २०१० पासून: कायमस्वरूपी विशेष निमंत्रित सदस्य, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय सल्लागार समिती * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, वाणिज्य विभाग (वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय); सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, उत्तर रेल्वे[३७] * माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व संस्कृती मंत्रालयाची सल्लागार समिती * रेल्वे मंत्रालयाची कोकण रेल्वे वापरकर्ता सल्लागार समिती, २००५ * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, मध्य रेल्वे (ऑगस्ट २०१२ - मे २०१४) * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, राज्यसभा सचिवालय (जून २०१५ ते जुलै २०१६) * सदस्य, सल्लागार गट, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय[३२] * सदस्य, माहितीविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४) * सदस्य, तंत्रज्ञानविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर २००६) * सदस्य, भारत-चीन सोसायटी (२००३ ते २०१०) * सदस्य, भारत-अमेरिका संसदीय मंच (२००४ ते २०१०) * सदस्य, वित्तविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४ आणि ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर...) * सदस्य, ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (डिसेंबर २००६ - मे २००९ आणि ऑगस्ट २००९ - ऑगस्ट २०१२; तसेच सप्टेंबर २००७ - मे २००९, ऑगस्ट २००९ - मे २०१४ आणि सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि परदेशस्थ भारतीय व्यवहार मंत्रालय (ऑगस्ट २००९ ते २०१०) * उपाध्यक्ष, भारत-इस्रायल संसदीय मैत्री गट (मे २०१३ - मे २०१४) * सदस्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन समिती (सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, भारत-उरुग्वे संसदीय मैत्री गट * सदस्य, वाणिज्य समिती (२०१२ ते जुलै २०१६) * सदस्य, एचआयव्ही/एड्सविषयक संसदीय मंच<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/vijayjawaharlaldarda|title=Vijay Jawaharlal Darda {{!}} PRSIndia|website=PRS Legislative Research|language=en-US|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/indian-mps-to-interact-with-us-policy-makers/story-K2M73xV40JQQPaaQAncoJO.html|title=Indian MPs to interact with US policy makers|last=Correspondent|first=H. T.|date=2008-06-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/netas/p/vijay-jawaharlal-darda-n-2506/|title=Shri Vijay Jawaharlal Darda — Maharashtra — Netas · IndiaVotes|website=www.indiavotes.com|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>https://www.humanrightsinitiative.org/programs/ai/rti/india/national/2009/email_alerts/public_interest_disclosure_bill_what_it_may_contain_and_what_it_may_imply_feb_23_2010.pdf</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://starsunfolded.com/vijay-darda/|title=Vijay Darda Age, Wife, Children, Family, Biography & More » StarsUnfolded|language=en-GB|access-date=2026-07-14}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: दर्डा, विजय}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] py8txokm11oygb8joz3nxsbvuej47sj 2694489 2694487 2026-07-15T07:21:05Z Nagpurjournalism 171742 2694489 wikitext text/x-wiki '''विजय जवाहरलाल दर्डा''' (जन्म १३ मे १९५०, यवतमाळ) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी आणि लोकमत वृत्तपत्र समूहाचे अध्यक्ष आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vijaydarda.in/|title=Vijay Darda's official website|website=VijayDarda.in|language=en-US|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/joy-dreamer/|title=स्वप्नपूर्तीचा आनंद|last=author/admin|date=2016-07-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2022-08-22}}</ref> इ.स. 1998 पासून राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करणारे भारताचे संसद सदस्य आहेत. ते सलग तीन वेळा उच्च पदावर निवडून आले आहेत. भारतीय संसदेचे सभागृह ते लोकमत मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. ते अखिल भारतीय सकल जैन समाजाचे अध्यक्ष देखील आहेत. दर्डा हे 1997 ते 1998 पर्यंत इंडियन न्यूजपेपर सोसायटी, नवी दिल्लीचे अध्यक्ष होते. ते तिच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य आहेत. छत्तीसगडमधील कोळसा खाणी वाटपप्रकरणी दर्डा यांच्या विरोधात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने २६ जुलै २०२३ मध्ये एक निकाल दिला होता. या प्रकरणी राऊस अॅव्हेन्यू कोर्ट या न्यायालयाने त्यांना भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याच्या इतर कलमांतर्गत दोषी ठरवले. होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-former-congress-rajya-sabha-member-vijay-darda-sentenced-to-four-years-in-chhattisgarh-coal-scam-case-23482864.html |title=छत्तीसगढ़ कोयला घोटाला मामला कांग्रेस के पूर्व राज्यसभा सदस्य विजय दर्डा को चार साल की सजा |भाषा= हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २ ऑगस्ट २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> परंतु नंतर २७ मार्च २०२६ ला महाराष्ट्रतील बंदरे खान वटपाटील कथा अनियमिततेशी संबंधित मणी लँडरिंगच्या गुन्याबाबात अमलबाजवाणी संचलनाद्वारे दाखल तकरार दिल्ली येथिल विशेष सीबीआय न्यायालयाने फेटाळून लावले, न्यायाधीश सुनेना शर्मा यानी हा निर्णय दिला<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/special-court-dismisses-ed-complaint-against-vijay-darda-devendra-darda-a-a629/|title=विजय दर्डा, देवेंद्र दर्डा यांच्या विरोधातील ईडीची तक्रार विशेष न्यायालयाने फेटाळली|last=author/online-lokmat|date=2026-07-14|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=दिल्ली न्यायालयाने माजी खासदार विजय दर्डा, मुलगा देवेंद्र आणि इतरांविरुद्धचा ईडीचा खटला फेटाळला.|publisher=The Print|year=2026|location=Online|pages=https://theprint.in/india/coal-scam-delhi-court-dismisses-ed-case-against-ex-mp-vijay-darda-son-devendra-others/2985492/}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nagpurtoday.in/vijay-darda-gets-relief-in-coal-block-case-as-court-closes-ed-money-laundering-proceedings/|title=Vijay Darda Gets Relief in Coal Block Case as Court Closes ED Money Laundering Proceedings|last=News|first=Nagpur|date=2026-07-13|website=Nagpur Today : Nagpur News|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''प्रारंभिक जीवन आणि राजकीय कारकीर्द''' == दर्डा यांचा जन्म यवतमाळ येथील एका श्वेतांबर जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, जवाहरलाल दर्डा, हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक होते. जवाहरलाल दर्डा यांनी १५ डिसेंबर १९७१ रोजी नागपूर येथून 'लोकमत' हे मराठी दैनिक सुरू केले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Arbuzova|first=Elena|last2=Dolgov|first2=Alexander|last3=Dutta|first3=Koushik|last4=Rangarajan|first4=Raghavan|date=2023-02-03|title=Gravitational Baryogenesis: Problems and Possible Resolution|url=https://doi.org/10.3390/sym15020404|journal=Symmetry|volume=|issue=|pages=404|doi=|issn=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> विजय जे. दर्डा यांनी १९८८ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून पत्रकारिता आणि मुद्रण तंत्रज्ञान (Printing Technology) या विषयांत पदविका (डिप्लोमा) प्राप्त केली<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ मार्च २०२३ रोजी नवी मुंबईतील डी. वाय. पाटील विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात, महाराष्ट्राचे राज्यपाल रमेश बैस आणि डी. वाय. पाटील विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. विजय पाटील यांच्या हस्ते, तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांच्या उपस्थितीत, विजय दर्डा यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातीप्राप्त डी. वाय. पाटील विद्यापीठातर्फे 'डी. लिट.' (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर) ही पदवी प्रदान करण्यात आली. पत्रकारिता, समाजसेवा, शिक्षण, राजकारण आणि समाजकल्याणासाठी केलेल्या परोपकारी कार्याबद्दल त्यांना ही पदवी देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/|title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt|date=2023-03-29|language=en-US}}</ref> त्यांनी आपली पहिली राज्यसभा निवडणूक अपक्ष उमेदवार म्हणून लढवली आणि काँग्रेसचे उमेदवार राम प्रधान यांचा पराभव करून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> अपक्ष उमेदवार म्हणून विजयी झाल्यानंतर, काँग्रेस पक्षाने त्यांना २००४ आणि २०१० च्या राज्यसभा निवडणुकांसाठी उमेदवारी दिली आणि त्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये त्यांनी विजय संपादन केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|title=Newsmaker: Vijay Darda|last=Standard|first=Business|website=www.business-standard.com|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|archive-date=2025-03-21|access-date=2026-07-14}}</ref> दर्डा यांची २०१०-११ या कालावधीसाठी 'ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन' (ABC) चे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी ती जबाबदारी सांभाळली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|last=Correspondent|first=H. T.|date=2010-09-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ जून २०२२ रोजी, कारगिल येथील युद्ध स्मारकाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांसाठी घरे बांधण्याच्या उद्देशाने, विजय दर्डा यांनी 'लोकमत फाउंडेशन'च्या वतीने भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि लष्करप्रमुख जनरल मनोज पांडे यांना ७१ लाख रुपयांचा धनादेश सुपूर्द केला. १९९९ मधील कारगिल युद्धातील विजयानंतर, श्रीनगर ते लेह या राष्ट्रीय महामार्गावर (NH-1D) कारगिल येथे 'कारगिल युद्ध स्मारक' उभारण्यात आले. हे ठिकाण पाकिस्तानच्या सीमेजवळ असल्याने आणि येथे दहशतवादी हल्ल्याची दाट शक्यता असल्याने, याच्या सुरक्षेसाठी लष्कराची एक तुकडी तैनात करण्यात आली आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-personnel-deployed-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-a653/|title=कारगिलमध्ये तैनात जवानांच्या निवासस्थानासाठी 71 लाखांचे योगदान, लोकमत फाउंडेशनकडून संरक्षणमंत्र्यांकडे धनादेश सुपूर्द|last=author/online-lokmat|date=2022-06-29|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-14}}</ref> भारतीय खेळाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी १९८६ मध्ये यवतमाळ येथे 'अखिल भारतीय कबड्डी गोल्ड ट्रॉफी स्पर्धा' आयोजित केली होती.<ref name=":0" /> दर्डा यांनी 'पब्लिक इश्यूज बिफोर पार्लमेंट' (संसदेसमोरील सार्वजनिक मुद्दे) हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यामध्ये खासदार म्हणून त्यांनी केलेल्या विविध कार्यांचे संकलन आहे. या पुस्तकाचे प्रकाशन भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती हमीद अन्सारी यांच्या हस्ते करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|title=null|date=2014-02-20|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २०१४ मध्ये, दर्डा यांनी विदर्भ भागातील लोकांच्या समस्या प्रभावीपणे मांडल्या आणि केंद्र सरकारला आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांच्या विधवांसाठी २०० कोटी रुपयांचे आर्थिक पॅकेज जाहीर करण्याची तसेच मागास भागातील उच्च शिक्षण संस्थांना मदत करण्याची विनंती केली. पर्यायी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी कृषी-आधारित उद्योगांचे मॉडेल सुचवले<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|date=2014-08-01|issn=}}</ref> १९९४ मध्ये, दर्डा यांनी 'सकल जैन समाज' या संस्थेची स्थापना केली; ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था असून तिचा उद्देश जैन धर्माच्या शिकवणुकीचा प्रसार करणे आणि विविध कार्यक्रम व उत्सवांचे आयोजन करणे हा आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-07-11|title=Sakal Jain Samaj|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakal_Jain_Samaj&oldid=1363644923|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वर्धा-यवतमाळ-नांदेड रेल्वे प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस विलंब होत असताना, दर्डा यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना यात हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. या भागातील लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्यांमुळे, ११ जून २०१४ रोजी त्यांनी संसदेत विदर्भासाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी केली. देशातील पहिले 'कार्गो हब' (मालवाहतूक केंद्र) नागपुरात उभारले जावे, अशी मागणी त्यांनी केली; ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होईल आणि या क्षेत्राचा विकास व प्रगती साधली जाईल. वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमाने 'सत्याग्रह' आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार म्हणून भूमिका बजावली असल्याने, त्याला 'राष्ट्रीय वारसा स्थळ' म्हणून घोषित करावे, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, प्रसारमाध्यमांच्या स्वातंत्र्यात कोणताही हस्तक्षेप होणार नाही, याची खात्री करावी अशी मागणी त्यांनी सरकारकडे केली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|date=2014-06-15|issn=}}</ref> == '''खाजगी विधेयके''' == * स्वच्छ अन्न, पॅकबंद पेये आणि पाणी यांसाठीचे राष्ट्रीय आयोग विधेयक, २००५ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २००५ * संविधान (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * व्हिसल-ब्लोअर्स (जनहितार्थ माहिती उघड करणाऱ्यांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * टेलि-शॉपिंग (ग्राहक हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * बाल हक्क संरक्षण आयोग (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * राज्यसभा सचिवालय (प्रशासन) विधेयक, २००६ * वैयक्तिक माहिती संरक्षण विधेयक, २००६ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २०१५ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २०१५ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक, २०१५ * मानवाधिकार संरक्षण (दुरुस्ती) विधेयक, २००५ * पॅथॉलॉजिकल प्रयोगशाळा आणि दवाखाने (नियमन आणि नियंत्रण) विधेयक, २००६ * मुलांच्या शालेय दप्तरांचे वजन (मर्यादा) विधेयक, २००६ * मोबाईल कॅमेरा फोन वापरकर्ते (आचारसंहिता) विधेयक, २००६ * विवाहांची अनिवार्य नोंदणी विधेयक, २००७ * महिलांवरील अत्याचार प्रतिबंधक विधेयक, २००७ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २००७ * सर्वोच्च न्यायालय (नागपूर येथे कायमस्वरूपी खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २००७ * गावांमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती-मनोरंजन सुविधा विधेयक, २००७ * घटस्फोटित महिला (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २००७ * फौजदारी प्रक्रिया संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २००७ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक * अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी विशेष न्यायालये विधेयक, २००७<ref>https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf</ref> == '''संसदीय समित्या, सदस्यत्वे आणि शिष्टमंडळे''' == * माहिती आणि तंत्रज्ञानविषयक संसदीय स्थायी समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१४) * पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायूविषयक सल्लागार समितीचे सदस्य * भारत सरकारच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या सल्लागार समितीचे सदस्य (जुलै २०१०) * राज्यसभेच्या दुय्यम विधान (Subordinate Legislation) समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०) * ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या केंद्रीय ग्राहक संरक्षण परिषदेचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०)[३१] * संसदीय कामकाज मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील टपाल विभागाच्या 'फिलाटेलिक ॲडव्हायझरी कमिटी'चे (टपाल तिकीट सल्लागार समिती) सदस्य (नोव्हेंबर २०१०) * खासदार स्थानिक क्षेत्र विकास योजना (MPLADS) समितीचे सदस्य (ऑगस्ट २०१२ ते जुलै २०१६) * भारत-येल संसदीय नेतृत्व कार्यक्रमात सहभाग (वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका, २००८) * २०१६ मध्ये भारताचे उपराष्ट्रपती डॉ. हमीद अन्सारी यांच्यासोबत मोरोक्को आणि ट्युनिशियाच्या शिष्टमंडळ दौऱ्यात सहभाग[३५] * याचिका समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २४ सप्टेंबर २००९) * दुय्यम विधान समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २९ सप्टेंबर २०१०) * वित्त समिती (मंत्रालये/विभाग: वित्त; कॉर्पोरेट व्यवहार; नियोजन; सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी) (स्थापनेची तारीख: ३१ ऑगस्ट २०१०) * भारताच्या पंतप्रधानांसोबत सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीला उपस्थिती - १९९२: संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय, न्यू यॉर्क * सदस्य, भारतीय वनीकरण संशोधन आणि शिक्षण परिषद (ICFRE), भारत सरकार, डेहराडून (उत्तरांचल) * सदस्य, पर्यावरण मूल्यांकन समिती, पर्यावरण आणि वन मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली * सदस्य, राष्ट्रीय एड्स समिती, आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली[३७] * सदस्य, भारत-पाकिस्तान संसदीय मंच * २००१–फेब्रु. २००४: सदस्य, सांस्कृतिक मंत्रालय सल्लागार समिती * २००२ पासून: उपाध्यक्ष/सदस्य, भारत-तुर्की संसदीय मैत्री गट * ऑगस्ट २००४ पासून: सदस्य, भारतीय रेल्वेकडून केंद्र सरकारच्या महसुलात जमा केल्या जाणाऱ्या लाभांशाच्या (dividend) दराचा आढावा घेणारी संसदीय समिती * २००५ पासून: सदस्य, भारत-जपान संसदीय मंच * फेब्रुवारी २००५ पासून: सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, कंपनी व्यवहार मंत्रालय * मे २००५ पासून: सदस्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) २०१० आयोजन समिती * ऑक्टोबर २००६ - मे २००९ आणि जुलै २०१० पासून: कायमस्वरूपी विशेष निमंत्रित सदस्य, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय सल्लागार समिती * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, वाणिज्य विभाग (वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय); सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, उत्तर रेल्वे[३७] * माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व संस्कृती मंत्रालयाची सल्लागार समिती * रेल्वे मंत्रालयाची कोकण रेल्वे वापरकर्ता सल्लागार समिती, २००५ * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, मध्य रेल्वे (ऑगस्ट २०१२ - मे २०१४) * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, राज्यसभा सचिवालय (जून २०१५ ते जुलै २०१६) * सदस्य, सल्लागार गट, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय[३२] * सदस्य, माहितीविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४) * सदस्य, तंत्रज्ञानविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर २००६) * सदस्य, भारत-चीन सोसायटी (२००३ ते २०१०) * सदस्य, भारत-अमेरिका संसदीय मंच (२००४ ते २०१०) * सदस्य, वित्तविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४ आणि ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर...) * सदस्य, ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (डिसेंबर २००६ - मे २००९ आणि ऑगस्ट २००९ - ऑगस्ट २०१२; तसेच सप्टेंबर २००७ - मे २००९, ऑगस्ट २००९ - मे २०१४ आणि सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि परदेशस्थ भारतीय व्यवहार मंत्रालय (ऑगस्ट २००९ ते २०१०) * उपाध्यक्ष, भारत-इस्रायल संसदीय मैत्री गट (मे २०१३ - मे २०१४) * सदस्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन समिती (सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, भारत-उरुग्वे संसदीय मैत्री गट * सदस्य, वाणिज्य समिती (२०१२ ते जुलै २०१६) * सदस्य, एचआयव्ही/एड्सविषयक संसदीय मंच<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/vijayjawaharlaldarda|title=Vijay Jawaharlal Darda {{!}} PRSIndia|website=PRS Legislative Research|language=en-US|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/indian-mps-to-interact-with-us-policy-makers/story-K2M73xV40JQQPaaQAncoJO.html|title=Indian MPs to interact with US policy makers|last=Correspondent|first=H. T.|date=2008-06-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/netas/p/vijay-jawaharlal-darda-n-2506/|title=Shri Vijay Jawaharlal Darda — Maharashtra — Netas · IndiaVotes|website=www.indiavotes.com|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>https://www.humanrightsinitiative.org/programs/ai/rti/india/national/2009/email_alerts/public_interest_disclosure_bill_what_it_may_contain_and_what_it_may_imply_feb_23_2010.pdf</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://starsunfolded.com/vijay-darda/|title=Vijay Darda Age, Wife, Children, Family, Biography & More » StarsUnfolded|language=en-GB|access-date=2026-07-14}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: दर्डा, विजय}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] ddpk20klqpbubxxkxw1c29vkyitbkos 2694496 2694489 2026-07-15T07:25:56Z Nagpurjournalism 171742 2694496 wikitext text/x-wiki '''विजय जवाहरलाल दर्डा''' (जन्म १३ मे १९५०, यवतमाळ) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी आणि लोकमत वृत्तपत्र समूहाचे अध्यक्ष आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vijaydarda.in/|title=Vijay Darda's official website|website=VijayDarda.in|language=en-US|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/joy-dreamer/|title=स्वप्नपूर्तीचा आनंद|last=author/admin|date=2016-07-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2022-08-22}}</ref> इ.स. 1998 पासून राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करणारे भारताचे संसद सदस्य आहेत. ते सलग तीन वेळा उच्च पदावर निवडून आले आहेत. भारतीय संसदेचे सभागृह ते लोकमत मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. ते अखिल भारतीय सकल जैन समाजाचे अध्यक्ष देखील आहेत. दर्डा हे 1997 ते 1998 पर्यंत इंडियन न्यूजपेपर सोसायटी, नवी दिल्लीचे अध्यक्ष होते. ते तिच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य आहेत. छत्तीसगडमधील कोळसा खाणी वाटपप्रकरणी दर्डा यांच्या विरोधात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने २६ जुलै २०२३ मध्ये एक निकाल दिला होता. या प्रकरणी राऊस अॅव्हेन्यू कोर्ट या न्यायालयाने त्यांना भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याच्या इतर कलमांतर्गत दोषी ठरवले. होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-former-congress-rajya-sabha-member-vijay-darda-sentenced-to-four-years-in-chhattisgarh-coal-scam-case-23482864.html |title=छत्तीसगढ़ कोयला घोटाला मामला कांग्रेस के पूर्व राज्यसभा सदस्य विजय दर्डा को चार साल की सजा |भाषा= हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २ ऑगस्ट २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> २७ मार्च २०२६ ला महाराष्ट्रतील बंदरे खान वटपाटील कथा अनियमिततेशी संबंधित मणी लँडरिंगच्या गुन्याबाबात अमलबाजवाणी संचलनाद्वारे दाखल तकरार दिल्ली येथिल विशेष सीबीआय न्यायालयाने फेटाळून लावले, न्यायाधीश सुनेना शर्मा यानी हा निर्णय दिला<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/special-court-dismisses-ed-complaint-against-vijay-darda-devendra-darda-a-a629/|title=विजय दर्डा, देवेंद्र दर्डा यांच्या विरोधातील ईडीची तक्रार विशेष न्यायालयाने फेटाळली|last=author/online-lokmat|date=2026-07-14|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=दिल्ली न्यायालयाने माजी खासदार विजय दर्डा, मुलगा देवेंद्र आणि इतरांविरुद्धचा ईडीचा खटला फेटाळला.|publisher=The Print|year=2026|location=Online|pages=https://theprint.in/india/coal-scam-delhi-court-dismisses-ed-case-against-ex-mp-vijay-darda-son-devendra-others/2985492/}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nagpurtoday.in/vijay-darda-gets-relief-in-coal-block-case-as-court-closes-ed-money-laundering-proceedings/|title=Vijay Darda Gets Relief in Coal Block Case as Court Closes ED Money Laundering Proceedings|last=News|first=Nagpur|date=2026-07-13|website=Nagpur Today : Nagpur News|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''प्रारंभिक जीवन आणि राजकीय कारकीर्द''' == दर्डा यांचा जन्म यवतमाळ येथील एका श्वेतांबर जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, जवाहरलाल दर्डा, हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक होते. जवाहरलाल दर्डा यांनी १५ डिसेंबर १९७१ रोजी नागपूर येथून 'लोकमत' हे मराठी दैनिक सुरू केले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Arbuzova|first=Elena|last2=Dolgov|first2=Alexander|last3=Dutta|first3=Koushik|last4=Rangarajan|first4=Raghavan|date=2023-02-03|title=Gravitational Baryogenesis: Problems and Possible Resolution|url=https://doi.org/10.3390/sym15020404|journal=Symmetry|volume=|issue=|pages=404|doi=|issn=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> विजय जे. दर्डा यांनी १९८८ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून पत्रकारिता आणि मुद्रण तंत्रज्ञान (Printing Technology) या विषयांत पदविका (डिप्लोमा) प्राप्त केली<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ मार्च २०२३ रोजी नवी मुंबईतील डी. वाय. पाटील विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात, महाराष्ट्राचे राज्यपाल रमेश बैस आणि डी. वाय. पाटील विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. विजय पाटील यांच्या हस्ते, तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांच्या उपस्थितीत, विजय दर्डा यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातीप्राप्त डी. वाय. पाटील विद्यापीठातर्फे 'डी. लिट.' (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर) ही पदवी प्रदान करण्यात आली. पत्रकारिता, समाजसेवा, शिक्षण, राजकारण आणि समाजकल्याणासाठी केलेल्या परोपकारी कार्याबद्दल त्यांना ही पदवी देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/|title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt|date=2023-03-29|language=en-US}}</ref> त्यांनी आपली पहिली राज्यसभा निवडणूक अपक्ष उमेदवार म्हणून लढवली आणि काँग्रेसचे उमेदवार राम प्रधान यांचा पराभव करून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> अपक्ष उमेदवार म्हणून विजयी झाल्यानंतर, काँग्रेस पक्षाने त्यांना २००४ आणि २०१० च्या राज्यसभा निवडणुकांसाठी उमेदवारी दिली आणि त्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये त्यांनी विजय संपादन केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|title=Newsmaker: Vijay Darda|last=Standard|first=Business|website=www.business-standard.com|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|archive-date=2025-03-21|access-date=2026-07-14}}</ref> दर्डा यांची २०१०-११ या कालावधीसाठी 'ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन' (ABC) चे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी ती जबाबदारी सांभाळली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|last=Correspondent|first=H. T.|date=2010-09-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ जून २०२२ रोजी, कारगिल येथील युद्ध स्मारकाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांसाठी घरे बांधण्याच्या उद्देशाने, विजय दर्डा यांनी 'लोकमत फाउंडेशन'च्या वतीने भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि लष्करप्रमुख जनरल मनोज पांडे यांना ७१ लाख रुपयांचा धनादेश सुपूर्द केला. १९९९ मधील कारगिल युद्धातील विजयानंतर, श्रीनगर ते लेह या राष्ट्रीय महामार्गावर (NH-1D) कारगिल येथे 'कारगिल युद्ध स्मारक' उभारण्यात आले. हे ठिकाण पाकिस्तानच्या सीमेजवळ असल्याने आणि येथे दहशतवादी हल्ल्याची दाट शक्यता असल्याने, याच्या सुरक्षेसाठी लष्कराची एक तुकडी तैनात करण्यात आली आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-personnel-deployed-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-a653/|title=कारगिलमध्ये तैनात जवानांच्या निवासस्थानासाठी 71 लाखांचे योगदान, लोकमत फाउंडेशनकडून संरक्षणमंत्र्यांकडे धनादेश सुपूर्द|last=author/online-lokmat|date=2022-06-29|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-14}}</ref> भारतीय खेळाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी १९८६ मध्ये यवतमाळ येथे 'अखिल भारतीय कबड्डी गोल्ड ट्रॉफी स्पर्धा' आयोजित केली होती.<ref name=":0" /> दर्डा यांनी 'पब्लिक इश्यूज बिफोर पार्लमेंट' (संसदेसमोरील सार्वजनिक मुद्दे) हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यामध्ये खासदार म्हणून त्यांनी केलेल्या विविध कार्यांचे संकलन आहे. या पुस्तकाचे प्रकाशन भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती हमीद अन्सारी यांच्या हस्ते करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|title=null|date=2014-02-20|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २०१४ मध्ये, दर्डा यांनी विदर्भ भागातील लोकांच्या समस्या प्रभावीपणे मांडल्या आणि केंद्र सरकारला आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांच्या विधवांसाठी २०० कोटी रुपयांचे आर्थिक पॅकेज जाहीर करण्याची तसेच मागास भागातील उच्च शिक्षण संस्थांना मदत करण्याची विनंती केली. पर्यायी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी कृषी-आधारित उद्योगांचे मॉडेल सुचवले<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|date=2014-08-01|issn=}}</ref> १९९४ मध्ये, दर्डा यांनी 'सकल जैन समाज' या संस्थेची स्थापना केली; ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था असून तिचा उद्देश जैन धर्माच्या शिकवणुकीचा प्रसार करणे आणि विविध कार्यक्रम व उत्सवांचे आयोजन करणे हा आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-07-11|title=Sakal Jain Samaj|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakal_Jain_Samaj&oldid=1363644923|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वर्धा-यवतमाळ-नांदेड रेल्वे प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस विलंब होत असताना, दर्डा यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना यात हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. या भागातील लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्यांमुळे, ११ जून २०१४ रोजी त्यांनी संसदेत विदर्भासाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी केली. देशातील पहिले 'कार्गो हब' (मालवाहतूक केंद्र) नागपुरात उभारले जावे, अशी मागणी त्यांनी केली; ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होईल आणि या क्षेत्राचा विकास व प्रगती साधली जाईल. वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमाने 'सत्याग्रह' आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार म्हणून भूमिका बजावली असल्याने, त्याला 'राष्ट्रीय वारसा स्थळ' म्हणून घोषित करावे, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, प्रसारमाध्यमांच्या स्वातंत्र्यात कोणताही हस्तक्षेप होणार नाही, याची खात्री करावी अशी मागणी त्यांनी सरकारकडे केली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|date=2014-06-15|issn=}}</ref> == '''खाजगी विधेयके''' == * स्वच्छ अन्न, पॅकबंद पेये आणि पाणी यांसाठीचे राष्ट्रीय आयोग विधेयक, २००५ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २००५ * संविधान (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * व्हिसल-ब्लोअर्स (जनहितार्थ माहिती उघड करणाऱ्यांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * टेलि-शॉपिंग (ग्राहक हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * बाल हक्क संरक्षण आयोग (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * राज्यसभा सचिवालय (प्रशासन) विधेयक, २००६ * वैयक्तिक माहिती संरक्षण विधेयक, २००६ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २०१५ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २०१५ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक, २०१५ * मानवाधिकार संरक्षण (दुरुस्ती) विधेयक, २००५ * पॅथॉलॉजिकल प्रयोगशाळा आणि दवाखाने (नियमन आणि नियंत्रण) विधेयक, २००६ * मुलांच्या शालेय दप्तरांचे वजन (मर्यादा) विधेयक, २००६ * मोबाईल कॅमेरा फोन वापरकर्ते (आचारसंहिता) विधेयक, २००६ * विवाहांची अनिवार्य नोंदणी विधेयक, २००७ * महिलांवरील अत्याचार प्रतिबंधक विधेयक, २००७ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २००७ * सर्वोच्च न्यायालय (नागपूर येथे कायमस्वरूपी खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २००७ * गावांमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती-मनोरंजन सुविधा विधेयक, २००७ * घटस्फोटित महिला (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २००७ * फौजदारी प्रक्रिया संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २००७ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक * अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी विशेष न्यायालये विधेयक, २००७<ref>https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf</ref> == '''संसदीय समित्या, सदस्यत्वे आणि शिष्टमंडळे''' == * माहिती आणि तंत्रज्ञानविषयक संसदीय स्थायी समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१४) * पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायूविषयक सल्लागार समितीचे सदस्य * भारत सरकारच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या सल्लागार समितीचे सदस्य (जुलै २०१०) * राज्यसभेच्या दुय्यम विधान (Subordinate Legislation) समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०) * ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या केंद्रीय ग्राहक संरक्षण परिषदेचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०)[३१] * संसदीय कामकाज मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील टपाल विभागाच्या 'फिलाटेलिक ॲडव्हायझरी कमिटी'चे (टपाल तिकीट सल्लागार समिती) सदस्य (नोव्हेंबर २०१०) * खासदार स्थानिक क्षेत्र विकास योजना (MPLADS) समितीचे सदस्य (ऑगस्ट २०१२ ते जुलै २०१६) * भारत-येल संसदीय नेतृत्व कार्यक्रमात सहभाग (वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका, २००८) * २०१६ मध्ये भारताचे उपराष्ट्रपती डॉ. हमीद अन्सारी यांच्यासोबत मोरोक्को आणि ट्युनिशियाच्या शिष्टमंडळ दौऱ्यात सहभाग[३५] * याचिका समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २४ सप्टेंबर २००९) * दुय्यम विधान समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २९ सप्टेंबर २०१०) * वित्त समिती (मंत्रालये/विभाग: वित्त; कॉर्पोरेट व्यवहार; नियोजन; सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी) (स्थापनेची तारीख: ३१ ऑगस्ट २०१०) * भारताच्या पंतप्रधानांसोबत सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीला उपस्थिती - १९९२: संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय, न्यू यॉर्क * सदस्य, भारतीय वनीकरण संशोधन आणि शिक्षण परिषद (ICFRE), भारत सरकार, डेहराडून (उत्तरांचल) * सदस्य, पर्यावरण मूल्यांकन समिती, पर्यावरण आणि वन मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली * सदस्य, राष्ट्रीय एड्स समिती, आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली[३७] * सदस्य, भारत-पाकिस्तान संसदीय मंच * २००१–फेब्रु. २००४: सदस्य, सांस्कृतिक मंत्रालय सल्लागार समिती * २००२ पासून: उपाध्यक्ष/सदस्य, भारत-तुर्की संसदीय मैत्री गट * ऑगस्ट २००४ पासून: सदस्य, भारतीय रेल्वेकडून केंद्र सरकारच्या महसुलात जमा केल्या जाणाऱ्या लाभांशाच्या (dividend) दराचा आढावा घेणारी संसदीय समिती * २००५ पासून: सदस्य, भारत-जपान संसदीय मंच * फेब्रुवारी २००५ पासून: सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, कंपनी व्यवहार मंत्रालय * मे २००५ पासून: सदस्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) २०१० आयोजन समिती * ऑक्टोबर २००६ - मे २००९ आणि जुलै २०१० पासून: कायमस्वरूपी विशेष निमंत्रित सदस्य, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय सल्लागार समिती * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, वाणिज्य विभाग (वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय); सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, उत्तर रेल्वे[३७] * माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व संस्कृती मंत्रालयाची सल्लागार समिती * रेल्वे मंत्रालयाची कोकण रेल्वे वापरकर्ता सल्लागार समिती, २००५ * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, मध्य रेल्वे (ऑगस्ट २०१२ - मे २०१४) * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, राज्यसभा सचिवालय (जून २०१५ ते जुलै २०१६) * सदस्य, सल्लागार गट, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय[३२] * सदस्य, माहितीविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४) * सदस्य, तंत्रज्ञानविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर २००६) * सदस्य, भारत-चीन सोसायटी (२००३ ते २०१०) * सदस्य, भारत-अमेरिका संसदीय मंच (२००४ ते २०१०) * सदस्य, वित्तविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४ आणि ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर...) * सदस्य, ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (डिसेंबर २००६ - मे २००९ आणि ऑगस्ट २००९ - ऑगस्ट २०१२; तसेच सप्टेंबर २००७ - मे २००९, ऑगस्ट २००९ - मे २०१४ आणि सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि परदेशस्थ भारतीय व्यवहार मंत्रालय (ऑगस्ट २००९ ते २०१०) * उपाध्यक्ष, भारत-इस्रायल संसदीय मैत्री गट (मे २०१३ - मे २०१४) * सदस्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन समिती (सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, भारत-उरुग्वे संसदीय मैत्री गट * सदस्य, वाणिज्य समिती (२०१२ ते जुलै २०१६) * सदस्य, एचआयव्ही/एड्सविषयक संसदीय मंच<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/vijayjawaharlaldarda|title=Vijay Jawaharlal Darda {{!}} PRSIndia|website=PRS Legislative Research|language=en-US|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/indian-mps-to-interact-with-us-policy-makers/story-K2M73xV40JQQPaaQAncoJO.html|title=Indian MPs to interact with US policy makers|last=Correspondent|first=H. T.|date=2008-06-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/netas/p/vijay-jawaharlal-darda-n-2506/|title=Shri Vijay Jawaharlal Darda — Maharashtra — Netas · IndiaVotes|website=www.indiavotes.com|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>https://www.humanrightsinitiative.org/programs/ai/rti/india/national/2009/email_alerts/public_interest_disclosure_bill_what_it_may_contain_and_what_it_may_imply_feb_23_2010.pdf</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://starsunfolded.com/vijay-darda/|title=Vijay Darda Age, Wife, Children, Family, Biography & More » StarsUnfolded|language=en-GB|access-date=2026-07-14}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: दर्डा, विजय}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] l1zw2y1w7wk1v7ng0nrsextjizipu3m 2694499 2694496 2026-07-15T07:29:36Z Nagpurjournalism 171742 2694499 wikitext text/x-wiki '''विजय जवाहरलाल दर्डा''' (जन्म १३ मे १९५०, यवतमाळ) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी आणि लोकमत वृत्तपत्र समूहाचे अध्यक्ष आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vijaydarda.in/|title=Vijay Darda's official website|website=VijayDarda.in|language=en-US|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/joy-dreamer/|title=स्वप्नपूर्तीचा आनंद|last=author/admin|date=2016-07-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2022-08-22}}</ref> इ.स. 1998 पासून राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करणारे भारताचे संसद सदस्य आहेत. ते सलग तीन वेळा उच्च पदावर निवडून आले आहेत. भारतीय संसदेचे सभागृह ते लोकमत मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. ते अखिल भारतीय सकल जैन समाजाचे अध्यक्ष देखील आहेत. दर्डा हे 1997 ते 1998 पर्यंत इंडियन न्यूजपेपर सोसायटी, नवी दिल्लीचे अध्यक्ष होते. ते तिच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य आहेत. छत्तीसगडमधील कोळसा खाणी वाटपप्रकरणी दर्डा यांच्या विरोधात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने २६ जुलै २०२३ मध्ये एक निकाल दिला होता. या प्रकरणी राऊस अॅव्हेन्यू कोर्ट या न्यायालयाने त्यांना भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याच्या इतर कलमांतर्गत दोषी ठरवले. होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-former-congress-rajya-sabha-member-vijay-darda-sentenced-to-four-years-in-chhattisgarh-coal-scam-case-23482864.html |title=छत्तीसगढ़ कोयला घोटाला मामला कांग्रेस के पूर्व राज्यसभा सदस्य विजय दर्डा को चार साल की सजा |भाषा= हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २ ऑगस्ट २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> २७ मार्च २०२६ ला महाराष्ट्रतील बंदरे खान वटपाटील कथा अनियमिततेशी संबंधित मणी लँडरिंगच्या गुन्याबाबात अमलबाजवाणी संचलनाद्वारे दाखल तकरार दिल्ली येथिल विशेष सीबीआय न्यायालयाने फेटाळून लावले, न्यायाधीश सुनेना शर्मा यानी हा निर्णय दिला<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/special-court-dismisses-ed-complaint-against-vijay-darda-devendra-darda-a-a629/|title=विजय दर्डा, देवेंद्र दर्डा यांच्या विरोधातील ईडीची तक्रार विशेष न्यायालयाने फेटाळली|last=author/online-lokmat|date=2026-07-14|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=दिल्ली न्यायालयाने माजी खासदार विजय दर्डा, मुलगा देवेंद्र आणि इतरांविरुद्धचा ईडीचा खटला फेटाळला.|publisher=The Print|year=2026|location=Online|pages=https://theprint.in/india/coal-scam-delhi-court-dismisses-ed-case-against-ex-mp-vijay-darda-son-devendra-others/2985492/}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nagpurtoday.in/vijay-darda-gets-relief-in-coal-block-case-as-court-closes-ed-money-laundering-proceedings/|title=Vijay Darda Gets Relief in Coal Block Case as Court Closes ED Money Laundering Proceedings|last=News|first=Nagpur|date=2026-07-13|website=Nagpur Today : Nagpur News|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''प्रारंभिक जीवन आणि राजकीय कारकीर्द''' == दर्डा यांचा जन्म यवतमाळ येथील एका श्वेतांबर जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, जवाहरलाल दर्डा, हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक होते. जवाहरलाल दर्डा यांनी १५ डिसेंबर १९७१ रोजी नागपूर येथून 'लोकमत' हे मराठी दैनिक सुरू केले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Arbuzova|first=Elena|last2=Dolgov|first2=Alexander|last3=Dutta|first3=Koushik|last4=Rangarajan|first4=Raghavan|date=2023-02-03|title=Gravitational Baryogenesis: Problems and Possible Resolution|url=https://doi.org/10.3390/sym15020404|journal=Symmetry|volume=|issue=|pages=404|doi=|issn=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> विजय जे. दर्डा यांनी १९८८ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून पत्रकारिता आणि मुद्रण तंत्रज्ञान (Printing Technology) या विषयांत पदविका (डिप्लोमा) प्राप्त केली<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ मार्च २०२३ रोजी नवी मुंबईतील डी. वाय. पाटील विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात, महाराष्ट्राचे राज्यपाल रमेश बैस आणि डी. वाय. पाटील विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. विजय पाटील यांच्या हस्ते, तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांच्या उपस्थितीत, विजय दर्डा यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातीप्राप्त डी. वाय. पाटील विद्यापीठातर्फे 'डी. लिट.' (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर) ही पदवी प्रदान करण्यात आली. पत्रकारिता, समाजसेवा, शिक्षण, राजकारण आणि समाजकल्याणासाठी केलेल्या परोपकारी कार्याबद्दल त्यांना ही पदवी देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/|title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt|date=2023-03-29|language=en-US}}</ref> त्यांनी आपली पहिली राज्यसभा निवडणूक अपक्ष उमेदवार म्हणून लढवली आणि काँग्रेसचे उमेदवार राम प्रधान यांचा पराभव करून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> अपक्ष उमेदवार म्हणून विजयी झाल्यानंतर, काँग्रेस पक्षाने त्यांना २००४ आणि २०१० च्या राज्यसभा निवडणुकांसाठी उमेदवारी दिली आणि त्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये त्यांनी विजय संपादन केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|title=Newsmaker: Vijay Darda|last=Standard|first=Business|website=www.business-standard.com|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|archive-date=2025-03-21|access-date=2026-07-14}}</ref> दर्डा यांची २०१०-११ या कालावधीसाठी 'ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन' (ABC) चे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी ती जबाबदारी सांभाळली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|last=Correspondent|first=H. T.|date=2010-09-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ जून २०२२ रोजी, कारगिल येथील युद्ध स्मारकाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांसाठी घरे बांधण्याच्या उद्देशाने, विजय दर्डा यांनी 'लोकमत फाउंडेशन'च्या वतीने भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि लष्करप्रमुख जनरल मनोज पांडे यांना ७१ लाख रुपयांचा धनादेश सुपूर्द केला. १९९९ मधील कारगिल युद्धातील विजयानंतर, श्रीनगर ते लेह या राष्ट्रीय महामार्गावर (NH-1D) कारगिल येथे 'कारगिल युद्ध स्मारक' उभारण्यात आले. हे ठिकाण पाकिस्तानच्या सीमेजवळ असल्याने आणि येथे दहशतवादी हल्ल्याची दाट शक्यता असल्याने, याच्या सुरक्षेसाठी लष्कराची एक तुकडी तैनात करण्यात आली आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-personnel-deployed-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-a653/|title=कारगिलमध्ये तैनात जवानांच्या निवासस्थानासाठी 71 लाखांचे योगदान, लोकमत फाउंडेशनकडून संरक्षणमंत्र्यांकडे धनादेश सुपूर्द|last=author/online-lokmat|date=2022-06-29|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-14}}</ref> भारतीय खेळाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी १९८६ मध्ये यवतमाळ येथे 'अखिल भारतीय कबड्डी गोल्ड ट्रॉफी स्पर्धा' आयोजित केली होती.<ref name=":0" /> दर्डा यांनी 'पब्लिक इश्यूज बिफोर पार्लमेंट' (संसदेसमोरील सार्वजनिक मुद्दे) हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यामध्ये खासदार म्हणून त्यांनी केलेल्या विविध कार्यांचे संकलन आहे. या पुस्तकाचे प्रकाशन भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती हमीद अन्सारी यांच्या हस्ते करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|title=null|date=2014-02-20|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २०१४ मध्ये, दर्डा यांनी विदर्भ भागातील लोकांच्या समस्या प्रभावीपणे मांडल्या आणि केंद्र सरकारला आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांच्या विधवांसाठी २०० कोटी रुपयांचे आर्थिक पॅकेज जाहीर करण्याची तसेच मागास भागातील उच्च शिक्षण संस्थांना मदत करण्याची विनंती केली. पर्यायी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी कृषी-आधारित उद्योगांचे मॉडेल सुचवले<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|date=2014-08-01|issn=}}</ref> १९९४ मध्ये, दर्डा यांनी 'सकल जैन समाज' या संस्थेची स्थापना केली; ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था असून तिचा उद्देश जैन धर्माच्या शिकवणुकीचा प्रसार करणे आणि विविध कार्यक्रम व उत्सवांचे आयोजन करणे हा आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-07-11|title=Sakal Jain Samaj|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakal_Jain_Samaj&oldid=1363644923|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वर्धा-यवतमाळ-नांदेड रेल्वे प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस विलंब होत असताना, दर्डा यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना यात हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. या भागातील लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्यांमुळे, ११ जून २०१४ रोजी त्यांनी संसदेत विदर्भासाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी केली. देशातील पहिले 'कार्गो हब' (मालवाहतूक केंद्र) नागपुरात उभारले जावे, अशी मागणी त्यांनी केली; ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होईल आणि या क्षेत्राचा विकास व प्रगती साधली जाईल. वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमाने 'सत्याग्रह' आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार म्हणून भूमिका बजावली असल्याने, त्याला 'राष्ट्रीय वारसा स्थळ' म्हणून घोषित करावे, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, प्रसारमाध्यमांच्या स्वातंत्र्यात कोणताही हस्तक्षेप होणार नाही, याची खात्री करावी अशी मागणी त्यांनी सरकारकडे केली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|date=2014-06-15|issn=}}</ref> == '''खाजगी विधेयके''' == * स्वच्छ अन्न, पॅकबंद पेये आणि पाणी यांसाठीचे राष्ट्रीय आयोग विधेयक, २००५ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २००५ * संविधान (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * व्हिसल-ब्लोअर्स (जनहितार्थ माहिती उघड करणाऱ्यांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * टेलि-शॉपिंग (ग्राहक हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * बाल हक्क संरक्षण आयोग (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * राज्यसभा सचिवालय (प्रशासन) विधेयक, २००६ * वैयक्तिक माहिती संरक्षण विधेयक, २००६ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २०१५ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २०१५ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक, २०१५ * मानवाधिकार संरक्षण (दुरुस्ती) विधेयक, २००५ * पॅथॉलॉजिकल प्रयोगशाळा आणि दवाखाने (नियमन आणि नियंत्रण) विधेयक, २००६ * मुलांच्या शालेय दप्तरांचे वजन (मर्यादा) विधेयक, २००६ * मोबाईल कॅमेरा फोन वापरकर्ते (आचारसंहिता) विधेयक, २००६ * विवाहांची अनिवार्य नोंदणी विधेयक, २००७ * महिलांवरील अत्याचार प्रतिबंधक विधेयक, २००७ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २००७ * सर्वोच्च न्यायालय (नागपूर येथे कायमस्वरूपी खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २००७ * गावांमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती-मनोरंजन सुविधा विधेयक, २००७ * घटस्फोटित महिला (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २००७ * फौजदारी प्रक्रिया संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २००७ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक * अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी विशेष न्यायालये विधेयक, २००७<ref>https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf</ref> == '''संसदीय समित्या, सदस्यत्वे आणि शिष्टमंडळे''' == * माहिती आणि तंत्रज्ञानविषयक संसदीय स्थायी समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१४) * पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायूविषयक सल्लागार समितीचे सदस्य * भारत सरकारच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या सल्लागार समितीचे सदस्य (जुलै २०१०) * राज्यसभेच्या दुय्यम विधान (Subordinate Legislation) समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०) * ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या केंद्रीय ग्राहक संरक्षण परिषदेचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०)[३१] * संसदीय कामकाज मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील टपाल विभागाच्या 'फिलाटेलिक ॲडव्हायझरी कमिटी'चे (टपाल तिकीट सल्लागार समिती) सदस्य (नोव्हेंबर २०१०) * खासदार स्थानिक क्षेत्र विकास योजना (MPLADS) समितीचे सदस्य (ऑगस्ट २०१२ ते जुलै २०१६) * भारत-येल संसदीय नेतृत्व कार्यक्रमात सहभाग (वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका, २००८) * २०१६ मध्ये भारताचे उपराष्ट्रपती डॉ. हमीद अन्सारी यांच्यासोबत मोरोक्को आणि ट्युनिशियाच्या शिष्टमंडळ दौऱ्यात सहभाग[३५] * याचिका समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २४ सप्टेंबर २००९) * दुय्यम विधान समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २९ सप्टेंबर २०१०) * वित्त समिती (मंत्रालये/विभाग: वित्त; कॉर्पोरेट व्यवहार; नियोजन; सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी) (स्थापनेची तारीख: ३१ ऑगस्ट २०१०) * भारताच्या पंतप्रधानांसोबत सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीला उपस्थिती - १९९२: संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय, न्यू यॉर्क * सदस्य, भारतीय वनीकरण संशोधन आणि शिक्षण परिषद (ICFRE), भारत सरकार, डेहराडून (उत्तरांचल) * सदस्य, पर्यावरण मूल्यांकन समिती, पर्यावरण आणि वन मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली * सदस्य, राष्ट्रीय एड्स समिती, आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली[३७] * सदस्य, भारत-पाकिस्तान संसदीय मंच * २००१–फेब्रु. २००४: सदस्य, सांस्कृतिक मंत्रालय सल्लागार समिती * २००२ पासून: उपाध्यक्ष/सदस्य, भारत-तुर्की संसदीय मैत्री गट * ऑगस्ट २००४ पासून: सदस्य, भारतीय रेल्वेकडून केंद्र सरकारच्या महसुलात जमा केल्या जाणाऱ्या लाभांशाच्या (dividend) दराचा आढावा घेणारी संसदीय समिती * २००५ पासून: सदस्य, भारत-जपान संसदीय मंच * फेब्रुवारी २००५ पासून: सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, कंपनी व्यवहार मंत्रालय * मे २००५ पासून: सदस्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) २०१० आयोजन समिती * ऑक्टोबर २००६ - मे २००९ आणि जुलै २०१० पासून: कायमस्वरूपी विशेष निमंत्रित सदस्य, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय सल्लागार समिती * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, वाणिज्य विभाग (वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय); सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, उत्तर रेल्वे[३७] * माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व संस्कृती मंत्रालयाची सल्लागार समिती * रेल्वे मंत्रालयाची कोकण रेल्वे वापरकर्ता सल्लागार समिती, २००५ * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, मध्य रेल्वे (ऑगस्ट २०१२ - मे २०१४) * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, राज्यसभा सचिवालय (जून २०१५ ते जुलै २०१६) * सदस्य, सल्लागार गट, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय[३२] * सदस्य, माहितीविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४) * सदस्य, तंत्रज्ञानविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर २००६) * सदस्य, भारत-चीन सोसायटी (२००३ ते २०१०) * सदस्य, भारत-अमेरिका संसदीय मंच (२००४ ते २०१०) * सदस्य, वित्तविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४ आणि ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर...) * सदस्य, ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (डिसेंबर २००६ - मे २००९ आणि ऑगस्ट २००९ - ऑगस्ट २०१२; तसेच सप्टेंबर २००७ - मे २००९, ऑगस्ट २००९ - मे २०१४ आणि सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि परदेशस्थ भारतीय व्यवहार मंत्रालय (ऑगस्ट २००९ ते २०१०) * उपाध्यक्ष, भारत-इस्रायल संसदीय मैत्री गट (मे २०१३ - मे २०१४) * सदस्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन समिती (सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, भारत-उरुग्वे संसदीय मैत्री गट * सदस्य, वाणिज्य समिती (२०१२ ते जुलै २०१६) * सदस्य, एचआयव्ही/एड्सविषयक संसदीय मंच<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/vijayjawaharlaldarda|title=Vijay Jawaharlal Darda {{!}} PRSIndia|website=PRS Legislative Research|language=en-US|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/indian-mps-to-interact-with-us-policy-makers/story-K2M73xV40JQQPaaQAncoJO.html|title=Indian MPs to interact with US policy makers|last=Correspondent|first=H. T.|date=2008-06-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/netas/p/vijay-jawaharlal-darda-n-2506/|title=Shri Vijay Jawaharlal Darda — Maharashtra — Netas · IndiaVotes|website=www.indiavotes.com|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>https://www.humanrightsinitiative.org/programs/ai/rti/india/national/2009/email_alerts/public_interest_disclosure_bill_what_it_may_contain_and_what_it_may_imply_feb_23_2010.pdf</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://starsunfolded.com/vijay-darda/|title=Vijay Darda Age, Wife, Children, Family, Biography & More » StarsUnfolded|language=en-GB|access-date=2026-07-14}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: दर्डा, विजय}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] alufgdgobdbpwhzkhu771k8n0ixe4wo 2694561 2694499 2026-07-15T09:44:05Z Nagpurjournalism 171742 Link Added 2694561 wikitext text/x-wiki '''विजय जवाहरलाल दर्डा''' (जन्म १३ मे १९५०, यवतमाळ) हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी आणि [[लोकमत]] वृत्तपत्र समूहाचे अध्यक्ष आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vijaydarda.in/|title=Vijay Darda's official website|website=VijayDarda.in|language=en-US|access-date=2022-08-22}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/editorial/joy-dreamer/|title=स्वप्नपूर्तीचा आनंद|last=author/admin|date=2016-07-25|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2022-08-22}}</ref> इ.स. 1998 पासून [[राज्यसभा सदस्य|राज्यसभे]]<nowiki/>त [[महाराष्ट्राचे खासदार|महाराष्ट्राचे]] प्रतिनिधित्व करणारे भारताचे [[राज्यसभा सदस्य|संसद सदस्य]] आहेत. ते सलग तीन वेळा उच्च पदावर निवडून आले आहेत. भारतीय संसदेचे सभागृह ते [[लोकमत]] मीडिया ग्रुपचे अध्यक्ष आहेत. ते अखिल भारतीय सकल जैन समाजाचे अध्यक्ष देखील आहेत. दर्डा हे 1997 ते 1998 पर्यंत इंडियन न्यूजपेपर सोसायटी, नवी दिल्लीचे अध्यक्ष होते. ते तिच्या कार्यकारी समितीचे सदस्य आहेत. छत्तीसगडमधील कोळसा खाणी वाटपप्रकरणी दर्डा यांच्या विरोधात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने २६ जुलै २०२३ मध्ये एक निकाल दिला होता. या प्रकरणी राऊस अॅव्हेन्यू कोर्ट या न्यायालयाने त्यांना भ्रष्टाचार प्रतिबंधक कायद्याच्या इतर कलमांतर्गत दोषी ठरवले. होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-former-congress-rajya-sabha-member-vijay-darda-sentenced-to-four-years-in-chhattisgarh-coal-scam-case-23482864.html |title=छत्तीसगढ़ कोयला घोटाला मामला कांग्रेस के पूर्व राज्यसभा सदस्य विजय दर्डा को चार साल की सजा |भाषा= हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक= २ ऑगस्ट २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> २७ मार्च २०२६ ला महाराष्ट्रतील बंदरे खान वटपाटील कथा अनियमिततेशी संबंधित मणी लँडरिंगच्या गुन्याबाबात अमलबाजवाणी संचलनाद्वारे दाखल तकरार दिल्ली येथिल विशेष सीबीआय न्यायालयाने फेटाळून लावले, न्यायाधीश सुनेना शर्मा यानी हा निर्णय दिला<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/special-court-dismisses-ed-complaint-against-vijay-darda-devendra-darda-a-a629/|title=विजय दर्डा, देवेंद्र दर्डा यांच्या विरोधातील ईडीची तक्रार विशेष न्यायालयाने फेटाळली|last=author/online-lokmat|date=2026-07-14|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=दिल्ली न्यायालयाने माजी खासदार विजय दर्डा, मुलगा देवेंद्र आणि इतरांविरुद्धचा ईडीचा खटला फेटाळला.|publisher=The Print|year=2026|location=Online|pages=https://theprint.in/india/coal-scam-delhi-court-dismisses-ed-case-against-ex-mp-vijay-darda-son-devendra-others/2985492/}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nagpurtoday.in/vijay-darda-gets-relief-in-coal-block-case-as-court-closes-ed-money-laundering-proceedings/|title=Vijay Darda Gets Relief in Coal Block Case as Court Closes ED Money Laundering Proceedings|last=News|first=Nagpur|date=2026-07-13|website=Nagpur Today : Nagpur News|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> == '''प्रारंभिक जीवन आणि राजकीय कारकीर्द''' == दर्डा यांचा जन्म [[यवतमाळ]] येथील एका श्वेतांबर जैन कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील, जवाहरलाल दर्डा, हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक होते. जवाहरलाल दर्डा यांनी १५ डिसेंबर १९७१ रोजी नागपूर येथून '[[लोकमत]]' हे मराठी दैनिक सुरू केले.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Arbuzova|first=Elena|last2=Dolgov|first2=Alexander|last3=Dutta|first3=Koushik|last4=Rangarajan|first4=Raghavan|date=2023-02-03|title=Gravitational Baryogenesis: Problems and Possible Resolution|url=https://doi.org/10.3390/sym15020404|journal=Symmetry|volume=|issue=|pages=404|doi=|issn=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> विजय जे. दर्डा यांनी १९८८ मध्ये [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई]] [[विद्यापीठ|विद्यापीठा]]<nowiki/>तून पत्रकारिता आणि मुद्रण तंत्रज्ञान (Printing Technology) या विषयांत पदविका (डिप्लोमा) प्राप्त केली<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ मार्च २०२३ रोजी नवी मुंबईतील [[डी.वाय. पाटील विद्यापीठ|डी. वाय. पाटील]] विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभात, महाराष्ट्राचे राज्यपाल रमेश बैस आणि डी. वाय. पाटील विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. विजय पाटील यांच्या हस्ते, तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[एकनाथ शिंदे]] आणि विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांच्या उपस्थितीत, विजय दर्डा यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्यातीप्राप्त [[डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ|डी. वाय. पाटील]] विद्यापीठातर्फे 'डी. लिट.' (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर) ही पदवी प्रदान करण्यात आली. पत्रकारिता, समाजसेवा, शिक्षण, राजकारण आणि समाजकल्याणासाठी केलेल्या परोपकारी कार्याबद्दल त्यांना ही पदवी देण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/|title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt|date=2023-03-29|language=en-US}}</ref> त्यांनी आपली पहिली राज्यसभा निवडणूक अपक्ष उमेदवार म्हणून लढवली आणि काँग्रेसचे उमेदवार राम प्रधान यांचा पराभव करून विजय मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|title=Who is Vijay Darda?|last=Anonymous|date=2012-09-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> अपक्ष उमेदवार म्हणून विजयी झाल्यानंतर, [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाने त्यांना २००४ आणि २०१० च्या [[राज्यसभा]] निवडणुकांसाठी उमेदवारी दिली आणि त्या दोन्ही निवडणुकांमध्ये त्यांनी विजय संपादन केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|title=Newsmaker: Vijay Darda|last=Standard|first=Business|website=www.business-standard.com|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|archive-date=2025-03-21|access-date=2026-07-14}}</ref> दर्डा यांची २०१०-११ या कालावधीसाठी 'ऑडिट ब्युरो ऑफ सर्क्युलेशन' (ABC) चे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली आणि त्यांनी ती जबाबदारी सांभाळली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|last=Correspondent|first=H. T.|date=2010-09-18|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २८ जून २०२२ रोजी, [[कारगिल युद्ध|कारगिल]] येथील युद्ध स्मारकाचे रक्षण करणाऱ्या सैनिकांसाठी घरे बांधण्याच्या उद्देशाने, विजय दर्डा यांनी 'लोकमत फाउंडेशन'च्या वतीने भारताचे [[संरक्षण मंत्री (भारत)|संरक्षण मंत्री]] [[राजनाथ सिंग|राजनाथ सिंह]] आणि लष्करप्रमुख जनरल [[मनोज पांडे]] यांना ७१ लाख रुपयांचा धनादेश सुपूर्द केला. १९९९ मधील कारगिल युद्धातील विजयानंतर, [[श्रीनगर]] ते [[लेह]] या राष्ट्रीय महामार्गावर (NH-1D) [[कारगिल]] येथे 'कारगिल युद्ध स्मारक' उभारण्यात आले. हे ठिकाण [[पाकिस्तान]]<nowiki/>च्या सीमेजवळ असल्याने आणि येथे दहशतवादी हल्ल्याची दाट शक्यता असल्याने, याच्या सुरक्षेसाठी लष्कराची एक तुकडी तैनात करण्यात आली आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/national/contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-personnel-deployed-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-a653/|title=कारगिलमध्ये तैनात जवानांच्या निवासस्थानासाठी 71 लाखांचे योगदान, लोकमत फाउंडेशनकडून संरक्षणमंत्र्यांकडे धनादेश सुपूर्द|last=author/online-lokmat|date=2022-06-29|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-07-14}}</ref> भारतीय खेळाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन देण्यासाठी त्यांनी १९८६ मध्ये [[यवतमाळ]] येथे 'अखिल भारतीय कबड्डी गोल्ड ट्रॉफी स्पर्धा' आयोजित केली होती.<ref name=":0" /> दर्डा यांनी 'पब्लिक इश्यूज बिफोर पार्लमेंट' (संसदेसमोरील सार्वजनिक मुद्दे) हे पुस्तक प्रकाशित केले, ज्यामध्ये [[खासदार]] म्हणून त्यांनी केलेल्या विविध कार्यांचे संकलन आहे. या पुस्तकाचे प्रकाशन भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती [[मोहम्मद हमीद अन्सारी|हमीद अन्सारी]] यांच्या हस्ते करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|title=null|date=2014-02-20|website=Jagranjosh.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> २०१४ मध्ये, दर्डा यांनी विदर्भ भागातील लोकांच्या समस्या प्रभावीपणे मांडल्या आणि [[केंद्र सरकार|केंद्र सरकारला]] आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्यांच्या विधवांसाठी २०० कोटी रुपयांचे आर्थिक पॅकेज जाहीर करण्याची तसेच मागास भागातील उच्च शिक्षण संस्थांना मदत करण्याची विनंती केली. पर्यायी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यासाठी त्यांनी कृषी-आधारित उद्योगांचे मॉडेल सुचवले<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|date=2014-08-01|issn=}}</ref> १९९४ मध्ये, दर्डा यांनी 'सकल जैन समाज' या संस्थेची स्थापना केली; ही एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी संस्था असून तिचा उद्देश जैन धर्माच्या शिकवणुकीचा प्रसार करणे आणि विविध कार्यक्रम व उत्सवांचे आयोजन करणे हा आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-07-11|title=Sakal Jain Samaj|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sakal_Jain_Samaj&oldid=1363644923|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वर्धा-यवतमाळ-नांदेड रेल्वे प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीस विलंब होत असताना, दर्डा यांनी संबंधित अधिकाऱ्यांना यात हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. या भागातील लोकांना भेडसावणाऱ्या समस्यांमुळे, ११ जून २०१४ रोजी त्यांनी संसदेत विदर्भासाठी स्वतंत्र राज्याची मागणी केली. देशातील पहिले 'कार्गो हब' (मालवाहतूक केंद्र) नागपुरात उभारले जावे, अशी मागणी त्यांनी केली; ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होईल आणि या क्षेत्राचा विकास व प्रगती साधली जाईल. वर्धा येथील सेवाग्राम आश्रमाने 'सत्याग्रह' आणि राष्ट्रीय स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार म्हणून भूमिका बजावली असल्याने, त्याला 'राष्ट्रीय वारसा स्थळ' म्हणून घोषित करावे, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, प्रसारमाध्यमांच्या स्वातंत्र्यात कोणताही हस्तक्षेप होणार नाही, याची खात्री करावी अशी मागणी त्यांनी सरकारकडे केली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|date=2014-06-15|issn=}}</ref> == '''खाजगी विधेयके''' == * स्वच्छ अन्न, पॅकबंद पेये आणि पाणी यांसाठीचे राष्ट्रीय आयोग विधेयक, २००५ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २००५ * संविधान (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * व्हिसल-ब्लोअर्स (जनहितार्थ माहिती उघड करणाऱ्यांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * टेलि-शॉपिंग (ग्राहक हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, २००६ * बाल हक्क संरक्षण आयोग (दुरुस्ती) विधेयक, २००६ * राज्यसभा सचिवालय (प्रशासन) विधेयक, २००६ * वैयक्तिक माहिती संरक्षण विधेयक, २००६ * इलेक्ट्रॉनिक कचरा (हाताळणी आणि विल्हेवाट) विधेयक, २०१५ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २०१५ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक, २०१५ * मानवाधिकार संरक्षण (दुरुस्ती) विधेयक, २००५ * पॅथॉलॉजिकल प्रयोगशाळा आणि दवाखाने (नियमन आणि नियंत्रण) विधेयक, २००६ * मुलांच्या शालेय दप्तरांचे वजन (मर्यादा) विधेयक, २००६ * मोबाईल कॅमेरा फोन वापरकर्ते (आचारसंहिता) विधेयक, २००६ * विवाहांची अनिवार्य नोंदणी विधेयक, २००७ * महिलांवरील अत्याचार प्रतिबंधक विधेयक, २००७ * ग्राहक वस्तूंच्या किमती निश्चिती मंडळ विधेयक, २००७ * सर्वोच्च न्यायालय (नागपूर येथे कायमस्वरूपी खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २००७ * गावांमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती-मनोरंजन सुविधा विधेयक, २००७ * घटस्फोटित महिला (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २००७ * फौजदारी प्रक्रिया संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २००७ * व्यायामशाळा आणि फिटनेस सेंटर्स (नियमन) विधेयक * अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातींसाठी विशेष न्यायालये विधेयक, २००७<ref>https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf</ref> == '''संसदीय समित्या, सदस्यत्वे आणि शिष्टमंडळे''' == * माहिती आणि तंत्रज्ञानविषयक संसदीय स्थायी समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१४) * पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायूविषयक सल्लागार समितीचे सदस्य * भारत सरकारच्या नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या सल्लागार समितीचे सदस्य (जुलै २०१०) * राज्यसभेच्या दुय्यम विधान (Subordinate Legislation) समितीचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०) * ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत असलेल्या केंद्रीय ग्राहक संरक्षण परिषदेचे सदस्य (सप्टेंबर २०१०)[३१] * संसदीय कामकाज मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील टपाल विभागाच्या 'फिलाटेलिक ॲडव्हायझरी कमिटी'चे (टपाल तिकीट सल्लागार समिती) सदस्य (नोव्हेंबर २०१०) * खासदार स्थानिक क्षेत्र विकास योजना (MPLADS) समितीचे सदस्य (ऑगस्ट २०१२ ते जुलै २०१६) * भारत-येल संसदीय नेतृत्व कार्यक्रमात सहभाग (वॉशिंग्टन डी.सी., अमेरिका, २००८) * २०१६ मध्ये भारताचे उपराष्ट्रपती डॉ. हमीद अन्सारी यांच्यासोबत मोरोक्को आणि ट्युनिशियाच्या शिष्टमंडळ दौऱ्यात सहभाग[३५] * याचिका समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २४ सप्टेंबर २००९) * दुय्यम विधान समिती (पुनर्रचनेची तारीख: २९ सप्टेंबर २०१०) * वित्त समिती (मंत्रालये/विभाग: वित्त; कॉर्पोरेट व्यवहार; नियोजन; सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी) (स्थापनेची तारीख: ३१ ऑगस्ट २०१०) * भारताच्या पंतप्रधानांसोबत सुरक्षा परिषदेच्या बैठकीला उपस्थिती - १९९२: संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय, न्यू यॉर्क * सदस्य, भारतीय वनीकरण संशोधन आणि शिक्षण परिषद (ICFRE), भारत सरकार, डेहराडून (उत्तरांचल) * सदस्य, पर्यावरण मूल्यांकन समिती, पर्यावरण आणि वन मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली * सदस्य, राष्ट्रीय एड्स समिती, आरोग्य मंत्रालय, भारत सरकार, नवी दिल्ली[३७] * सदस्य, भारत-पाकिस्तान संसदीय मंच * २००१–फेब्रु. २००४: सदस्य, सांस्कृतिक मंत्रालय सल्लागार समिती * २००२ पासून: उपाध्यक्ष/सदस्य, भारत-तुर्की संसदीय मैत्री गट * ऑगस्ट २००४ पासून: सदस्य, भारतीय रेल्वेकडून केंद्र सरकारच्या महसुलात जमा केल्या जाणाऱ्या लाभांशाच्या (dividend) दराचा आढावा घेणारी संसदीय समिती * २००५ पासून: सदस्य, भारत-जपान संसदीय मंच * फेब्रुवारी २००५ पासून: सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, कंपनी व्यवहार मंत्रालय * मे २००५ पासून: सदस्य, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा (Commonwealth Games) २०१० आयोजन समिती * ऑक्टोबर २००६ - मे २००९ आणि जुलै २०१० पासून: कायमस्वरूपी विशेष निमंत्रित सदस्य, पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय सल्लागार समिती * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, वाणिज्य विभाग (वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय); सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, उत्तर रेल्वे[३७] * माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय व संस्कृती मंत्रालयाची सल्लागार समिती * रेल्वे मंत्रालयाची कोकण रेल्वे वापरकर्ता सल्लागार समिती, २००५ * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, मध्य रेल्वे (ऑगस्ट २०१२ - मे २०१४) * सदस्य, हिंदी सल्लागार समिती, राज्यसभा सचिवालय (जून २०१५ ते जुलै २०१६) * सदस्य, सल्लागार गट, राष्ट्रीय व्याघ्र संवर्धन प्राधिकरण, पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय[३२] * सदस्य, माहितीविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४) * सदस्य, तंत्रज्ञानविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर २००६) * सदस्य, भारत-चीन सोसायटी (२००३ ते २०१०) * सदस्य, भारत-अमेरिका संसदीय मंच (२००४ ते २०१०) * सदस्य, वित्तविषयक स्थायी समिती (ऑगस्ट १९९८ - फेब्रुवारी २००४ आणि ऑगस्ट २००४ - डिसेंबर...) * सदस्य, ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (डिसेंबर २००६ - मे २००९ आणि ऑगस्ट २००९ - ऑगस्ट २०१२; तसेच सप्टेंबर २००७ - मे २००९, ऑगस्ट २००९ - मे २०१४ आणि सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, नागरी उड्डाण मंत्रालय आणि परदेशस्थ भारतीय व्यवहार मंत्रालय (ऑगस्ट २००९ ते २०१०) * उपाध्यक्ष, भारत-इस्रायल संसदीय मैत्री गट (मे २०१३ - मे २०१४) * सदस्य, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन समिती (सप्टेंबर २०१४ ते जुलै २०१६) * सदस्य, भारत-उरुग्वे संसदीय मैत्री गट * सदस्य, वाणिज्य समिती (२०१२ ते जुलै २०१६) * सदस्य, एचआयव्ही/एड्सविषयक संसदीय मंच<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prsindia.org/mptrack/rajya-sabha/vijayjawaharlaldarda|title=Vijay Jawaharlal Darda {{!}} PRSIndia|website=PRS Legislative Research|language=en-US|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/indian-mps-to-interact-with-us-policy-makers/story-K2M73xV40JQQPaaQAncoJO.html|title=Indian MPs to interact with US policy makers|last=Correspondent|first=H. T.|date=2008-06-12|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/netas/p/vijay-jawaharlal-darda-n-2506/|title=Shri Vijay Jawaharlal Darda — Maharashtra — Netas · IndiaVotes|website=www.indiavotes.com|access-date=2026-07-14}}</ref><ref>https://www.humanrightsinitiative.org/programs/ai/rti/india/national/2009/email_alerts/public_interest_disclosure_bill_what_it_may_contain_and_what_it_may_imply_feb_23_2010.pdf</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://starsunfolded.com/vijay-darda/|title=Vijay Darda Age, Wife, Children, Family, Biography & More » StarsUnfolded|language=en-GB|access-date=2026-07-14}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: दर्डा, विजय}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] t2og7qwhfe5v6uou8sf14478psqc0fg 0 311050 2694424 2291321 2026-07-15T05:12:24Z Abhijitsathe 4193 पुनर्निर्देशन लक्ष्य [[वीरेंद्र सिंग मस्त]] पासून [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] ला बदलविले 2694424 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] spas35kyxtn0fdnb1kay1njhu6o5bm5 0 314077 2694390 2625897 2026-07-15T02:38:07Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694390 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२२–२३ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = २० सप्टेंबर २०२२ | to_date = मार्च २०२३ | team1_captain = [[रोहित शर्मा]] | team2_captain = [[अ‍ॅरन फिंच]] <small>(ट्वेंटी२०)</small> | no_of_tests = ४ | team1_tests_won = 2 | team2_tests_won = 1 | team1_tests_most_runs = [[विराट कोहली]] (२९७) | team2_tests_most_runs = [[उस्मान ख्वाजा]] (३३३) | team1_tests_most_wickets = [[रविचंद्रन आश्विन]] (२५) | team2_tests_most_wickets = [[नेथन ल्यॉन]] (२२) | player_of_test_series = [[रविचंद्रन आश्विन]] (भा)<br/>[[रवींद्र जडेजा]](भा) | no_of_ODIs = ३ | team1_ODIs_won = 1 | team2_ODIs_won = 2 | team1_ODIs_most_runs = [[लोकेश राहुल]] (११६) | team2_ODIs_most_runs = [[मिचेल मार्श]] (१९४) | team1_ODIs_most_wickets = [[मोहम्मद सिराज]] (५) | team2_ODIs_most_wickets = [[मिचेल स्टार्क]] (८) | player_of_ODI_series = [[मिचेल मार्श]] (ऑ) | no_of_twenty20s = ३ | team1_twenty20s_won =२ | team2_twenty20s_won =१ | team1_twenty20s_most_runs =[[सूर्यकुमार यादव]] (११५) | team2_twenty20s_most_runs =[[कॅमेरॉन ग्रीन]] (११८) | team1_twenty20s_most_wickets =[[अक्षर पटेल]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets =[[नेथन एलिस]] (३)<br/> [[ॲडम झाम्पा]] (३)<br/>[[जॉश हेझलवूड]] (३) | player_of_twenty20_series =[[अक्षर पटेल]] (भा) }} [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ]]ाने [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेची पूर्वतयारी मालिका म्हणून तीन [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळण्यासाठी सप्टेंबर २०२२ मध्ये [[भारत]] दौरा केला. व त्यानंतर फेब्रुवारी आणि मार्च २०२३ मध्ये चार [[कसोटी सामना|कसोटी]] आणि तीन [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय सामन्याची]] मलिका खेळण्यासाठी दौरा करणार आहे. ऑगस्ट २०२२ मध्ये, [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने ट्वेंटी२० मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555905/bcci-announces-schedule-for-paytm-home-series-against-australia-and-south-africa?type=Latest |title=बीसीसीआयतर्फे ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध PAYTM होम सीरिजचे वेळापत्रक जाहीर |work=भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ |access-date=२० सप्टेंबर २०२२}}</ref> ८ डिसेंबर २०२२ रोजी, बीसीसीआयने कसोटी आणि एकदिवसीय सामन्यांच्या वेळापत्रकाची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555955/bcci-announces-schedule-for-mastercard-home-series-against-sri-lanka-new-zealand-australia?type=Latest|title=बीसीसीआयतर्फे श्रीलंका, न्यू झीलंड आणि ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या मास्टरकार्ड होम सीरिजचे वेळापत्रक जाहीर|work=भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|url-status=live|access-date=२८ डिसेंबर २०२२}}</ref> कसोटी सामने [[२०२१-२३ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२१-२३ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेचा]] भाग असतील.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/742337 |title=पहिल्या जागतिक कसोटी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|access-date=२० सप्टेंबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web |url=https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2018/06/20/6dc2c8d4-e1a5-4dec-94b4-7121fab3cd7f/ICC_Tours.pdf |title=पुरुषांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम |access-date=२० सप्टेंबर २०२२ |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद |archive-date=2019-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711080228/https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2018/06/20/6dc2c8d4-e1a5-4dec-94b4-7121fab3cd7f/ICC_Tours.pdf |url-status=dead }}</ref> ट्वेंटी२० मालिकेतील पहिल्या सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने ४ गडी राखून विजय मिळवून मालिकेत १-० अशी आघाडी घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-1327497/india-vs-australia-1st-t20i-1327503/match-report|title=वेड आणि ग्रीनने २०९ धावांचा पाठलाग करताना भारताला थक्क केले|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=२६ सप्टेंबर २०२२}}</ref> ओल्या मैदानामुळे दुसरा सामना प्रत्येकी ८ षटकांचा खेळविण्यात आला आणि भारताने हा सामना ६ गडी राखून जिंकला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-1327497/india-vs-australia-2nd-t20i-1327504/match-report|title=आठ षटकांच्या सामन्यात रोहित आणि अक्षरमुळे भारताला मालिका बरोबरीत आणण्यास मदत|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=२६ सप्टेंबर २०२२}}</ref> तिसऱ्या निर्णायक सामन्यात भारताने ऑस्ट्रेलियावर ६ गडी राखून विजय मिळवत मालिका २-१ ने जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-1327497/india-vs-australia-3rd-t20i-1327505/match-report|title=कोहली, सूर्यकुमारने केला शानदार पाठलाग; भारताचा मालिकेत २-१ ने विजय|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=२६ सप्टेंबर २०२२}}</ref> १३ फेब्रुवारी २०२३ रोजी, बीसीसीआयने ने पुष्टी केली की तिसऱ्या कसोटीचे ठिकाण [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|धर्मशाला]] येथून [[होळकर स्टेडियम|इंदूर]]<nowiki/>ला हलवण्यात आले आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55555987/venue-for-third-test-shifted-to-indore-from-dharamsala|title=तिसर्‍या कसोटीचे ठिकाण धर्मशाला येथून इंदूरला हलवण्यात आले|work=भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> ==पथके== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !colspan=2|कसोटी !colspan=2|ट्वेन्टी२० |- !{{cr|IND}}<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55555975/india-s-squads-for-mastercard-new-zealand-tour-of-india-and-first-two-test-matches-against-australia-announced|title=मास्टरकार्ड न्यू झीलंडचा भारत दौरा आणि ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या पहिल्या दोन कसोटी सामन्यांसाठी भारताचा संघ जाहीर|work=बीसीसीआय|url-status=live|access-date=१३ जानेवारी २०२३}}</ref> !{{cr|AUS}}<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/3015653|title=अनकॅप्ड स्पिनर नेम्ड ऍज ऑस्ट्रेलिया स्वेट ऑन स्टार्क अँड ग्रीन|website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> ! {{cr|IND}}<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555922/india-s-squads-for-icc-men-s-t20-world-cup-2022-australia-south-africa-t20is-announced | title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२२, ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका टी२० साठी भारताच्या संघांची घोषणा |work= भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ |access-date= २० सप्टेंबर २०२२}}</ref> !{{cr|AUS}}<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/tim-david-australia-squad-mens-icc-t20-world-cup-2022-selectors-maxwell-warner-smith-wade-zampa/2022-09-01 |title='मॅच-विनर' डेव्हिडचा ऑसी विश्वचषक संघात प्रवेश |work= क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया|access-date=२० सप्टेंबर २०२२}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[लोकेश राहुल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अक्षर पटेल]] * [[ईशान किशन|इशान किशन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[उमेश यादव]] * [[कुलदीप यादव]] * [[के.एस. भरत]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[चेतेश्वर पुजारा]] * [[जयदेव उनाडकट]] * [[मोहम्मद शमी]] * [[मोहम्मद सिराज]] * [[रविचंद्रन आश्विन]] * [[रवींद्र जडेजा]] * [[विराट कोहली]] * [[शुभमन गिल]] * [[श्रेयस अय्यर]] * [[सूर्यकुमार यादव]] | * [[पॅट कमिन्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[स्टीव्ह स्मिथ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ॲलेक्स कॅरे|अ‍ॅलेक्स कॅरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अ‍ॅश्टन अ‍ॅगर]] * [[उस्मान ख्वाजा]] * [[कॅमेरॉन ग्रीन]] * [[जॉश हेझलवूड|जोश हेझलवुड]] * [[टॉड मर्फी]] * [[ट्रॅव्हिस हेड]] * [[डेव्हिड वॉर्नर]] * [[नेथन ल्यॉन]] * [[पीटर हँड्सकोंब]] * [[मार्नस लॅबशॅन|मार्नस लॅबुशेन]] * [[मिचेल स्टार्क]] * [[मिचेल स्वेपसन]] * [[मॅट रेनशॉ]] * [[मॅथ्यू कुन्हेमन]] * [[लान्स मॉरिस]] * [[स्कॉट बोलंड]] | * [[रोहित शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[लोकेश राहुल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अक्षर पटेल]] * [[उमेश यादव]] * [[ऋषभ पंत]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जसप्रीत बुमराह]] * [[दिनेश कार्तिक]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[दीपक चहर]] * [[दीपक हूडा]] * [[भुवनेश्वर कुमार]] * <s>[[मोहम्मद शमी]]</s> * [[युझवेंद्र चहल]] * [[रविचंद्रन अश्विन]] * [[विराट कोहली]] * [[सूर्यकुमार यादव]] * [[हर्षल पटेल]] * [[हार्दिक पंड्या]] | * [[अ‍ॅरन फिंच]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पॅट कमिन्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अ‍ॅश्टन अ‍ॅगर]] * [[ॲडम झाम्पा]] * [[कॅमेरॉन ग्रीन]] * [[केन रिचर्डसन]] * [[ग्लेन मॅक्सवेल]] * [[जॉश इंग्लिस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉश हेझलवूड]] * [[टिम डेव्हिड]] * [[डॅनियेल सॅम्स]] * [[नेथन एलिस]] * <s>[[मार्कस स्टोइनिस]]</s> * <s>[[मिचेल मार्श]]</s> * <s>[[मिचेल स्टार्क]]</s> * [[मॅथ्यू वेड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शॉन अ‍ॅबॉट]] * [[स्टीव्ह स्मिथ]] |} मालिका सुरू होण्यापूर्वी, [[मिचेल मार्श]], [[मिचेल स्टार्क]] आणि [[मार्कस स्टोइनिस]] यांना दुखापतींमुळे संघाबाहेर जावे लागले आणि त्यांच्या जागी [[शॉन अ‍ॅबॉट]], [[नेथन एलिस]] आणि [[डॅनियेल सॅम्स]] यांना स्थान देण्यात आले होते.<ref>{{Cite web |title=भारत दौऱ्यात दुखापतीमुळे ऑस्ट्रेलियाने महत्त्वाचे त्रिकूट गमावले |url=https://www.icc-cricket.com/news/2790006 |access-date=२० सप्टेंबर २०२२ |website=www.icc-cricket.com |language=en}}</ref> भारताच्या मोहम्मद शमीला कोविड-१९ मुळे टी२० मालिकेतून वगळण्यात आले,<ref>{{Cite web |title=कोविडमुळे शमी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध टी२० मालिकेतून बाहेर; उमेशची निवड होण्याची शक्यता आहे|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/123864/shami-out-of-australia-t20is-with-covid-umesh-likely-replacement |access-date=२० सप्टेंबर २०२२ |work=क्रिकबझ्झ}}</ref> त्याच्या जागी [[उमेश यादव]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=मोहम्मद शमीची कोविड-१९ चाचणी पॉझिटिव्ह, उमेश यादवची बदली खेळाडू म्हणून निवड|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-aus-2022-mohammed-shami-tests-positive-for-covid-19-umesh-yadav-named-replacement-1335319 |access-date=२० सप्टेंबर २०२२ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |language=en}}</ref> १० जानेवारी २०२३ रोजी, [[मिचेल स्टार्क]] बोटाच्या दुखापतीमुळे भारताविरुद्धच्या पहिल्या कसोटीतून बाहेर पडला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/starc-out-of-first-india-test-australia-select-four-spinners-in-squad-1353226|title=स्टार्क भारताच्या पहिल्या कसोटीतून बाहेर, ऑस्ट्रेलियाच्या १८ सदस्यीय संघात चार फिरकीपटूंची निवड|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> १ फेब्रुवारी २०२३ रोजी, [[श्रेयस अय्यर]] पाठीच्या दुखापतीमुळे ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या पहिल्या कसोटीतून बाहेर पडला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/shreyas-iyer-out-of-first-test-of-border-gavaskar-series-1356838|title=श्रेयस अय्यर ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिल्या कसोटीतून बाहेर|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> ५ फेब्रुवारी २०२३ रोजी, [[जॉश हेझलवूड|जोश हेझलवूड]]<nowiki/>ला त्याच्या डाव्या पायाला दुखापत झाल्यामुळे भारताविरुद्धच्या पहिल्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-aus-josh-hazlewood-to-miss-first-test-with-achilles-injury-1357357|title=जोश हेझलवूड भारताविरुद्धच्या पहिल्या कसोटीला मुकणार|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> ७ फेब्रुवारी २०२३ रोजी, [[कॅमेरॉन ग्रीन]]<nowiki/>ला बोट फ्रॅक्चर झाल्यामुळे भारताविरुद्धच्या पहिल्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-allrounder-cameron-green-unlikely-to-play-first-test-against-india-in-nagpur-border-gavaskar-trophy-1357567|title=कॅमेरॉन ग्रीन भारताविरुद्ध पहिली कसोटी खेळण्याची शक्यता नाही|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> दुसऱ्या कसोटीच्या आधी, [[मॅथ्यू कुन्हेमन]] [[मिचेल स्वेपसन]]<nowiki/>च्या जागी ऑस्ट्रेलियाच्या संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/matthew-kuhnemann-called-up-india-mitchell-swepson-returning-child-birth-delhi-starc-green-hazlewood/2023-02-12|title=‘शॉक्ड’ कुन्हेमन व्हिस्कड इनटू इंडिया कॅल्क्युलेशन्स|work=क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> १२ फेब्रुवारी २०२३ रोजी, [[जयदेव उनाडकट]]<nowiki/>ला रणजी ट्रॉफी फायनल खेळण्यासाठी दुसऱ्या कसोटीसाठी भारताच्या संघातून मुक्त करण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55555986/jaydev-unadkat-released-from-india-s-squad-for-2nd-test-to-play-ranji-trophy-final?type=Latest|title=जयदेव उनाडकटची रणजी ट्रॉफी फायनल खेळण्यासाठी दुसऱ्या कसोटीसाठी भारतीय संघातून मुक्तता|work=भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|url-status=live|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका== ===१ला टी२० सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २० सप्टेंबर २०२२ | time = १९:३० | night = Yes | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|AUS}} | धावसंख्या१ =२०८/६ (२० षटके) | धावा१ =[[हार्दिक पंड्या]] ७१[[नाबाद|*]] (३०) | बळी१ =[[नेथन एलिस]] ३/३० (४ षटके ) | धावसंख्या२ =२११/६ (१९.२ षटके) | धावा२ =[[कॅमेरॉन ग्रीन]] ६१ (३०) | बळी२ =[[अक्षर पटेल]] ३/१७ (४ षटके) | निकाल =ऑस्ट्रेलिया ४ गडी राखून विजयी. | report = [https://www.espncricinfo.com/series/1327497/game/1327503/india-vs-australia-1st-t20i- धावफलक] | स्थळ = [[इंद्रजित सिंह बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] | पंच = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भा) आणि [[जयरामन मदनगोपाल]] (भा) | सामनावीर =[[कॅमेरॉन ग्रीन]] (ऑस्ट्रेलिया) | toss =ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण. | पाऊस = | टीपा = यापूर्वी सिंगापूरसाठी चौदा आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने खेळल्यानंतर [[टिम डेव्हिड]]ने ऑस्ट्रेलियासाठी आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मध्ये पदार्पण केले, आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मध्ये दोन आंतरराष्ट्रीय संघांचे प्रतिनिधित्व करणारा तो सोळावा क्रिकेट खेळाडू बनला.<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283475.html |title=नोंदी: एकत्रित कसोटी, एकदिवसीय आणि टी२० नोंदी. वैयक्तिक नोंदी (कर्णधार, खेळाडू, पंच), दोन देशांचे प्रतिनिधित्व |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२१ सप्टेंबर २०२२}}</ref> * ''[[लोकेश राहुल]] (भारत) ट्वेंटी२० मध्ये २००० धावा करणारा तिसरा भारतीय ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.wionews.com/sports/kl-rahul-becomes-third-fastest-to-2000-t20i-runs-during-blistering-knock-vs-australia-in-mohali-518137 |title=मोहालीमध्ये ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या धडाकेबाज खेळीदरम्यान केएल राहुल आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वात जलद २००० धावा करणारा तिसरा फलंदाज ठरला - स्पोर्ट्स न्यूझ |work=Wion News |access-date=२१ सप्टेंबर २०२२}}</ref> * ''हे ऑस्ट्रेलियाचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे यशस्वी धावांचे आव्हान होते.<ref>{{cite web |title=ऑस्ट्रेलिया आं.टी२० रेकॉर्ड्स - सर्वाधिक यशस्वी धावांचा पाठलाग|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_fielding_first=2;class=3;filter=advanced;orderby=team_score;result=1;size=10;team=2;template=results;type=team;view=innings |publisher=[ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२१ सप्टेंबर २०२२}}</ref> }} ===२रा टी२० सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २३ सप्टेंबर २०२२ | time = २१:३० | night = Yes | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = ९०/५ (८ षटके) | धावा१ = [[मॅथ्यू वेड]] ४३[[नाबाद|*]] (२०) | बळी१ = [[अक्षर पटेल]] २/१३ (२ षटके) | धावसंख्या२ = ९२/४ (७.२ षटके) | धावा२ = [[रोहित शर्मा]] ४६[[नाबाद|*]] (२०) | बळी२ = [[ॲडम झाम्पा]] (८ षटके) | निकाल = भारत ६ गडी राखून विजयी. | report = [https://www.espncricinfo.com/series/1327497/game/1327504/india-vs-australia-2nd-t20i- धावफलक] | स्थळ = [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] | पंच = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भा) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) | सामनावीर = [[रोहित शर्मा]] (भारत) | toss = भारत, क्षेत्ररक्षण. | पाऊस = ओल्या मैदानामुळे सामना प्रत्येकी ८ षटकांचा खेळविण्यात आला. | टीपा = }} ===३रा टी२० सामना=== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २५ सप्टेंबर २०२२ | time = १९:३० | night = Yes | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ =१८६/७ (२० षटके) | धावा१ =[[टिम डेव्हिड]] ५४ (२७) | बळी१ =[[अक्षर पटेल]] ३/३३ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१८७/४ (१९.५ षटके) | धावा२ =[[सूर्यकुमार यादव]] ६९ (३६) | बळी२ =[[डॅनियेल सॅम्स]] २/३३ (३.५ षटके) | निकाल =भारत ६ गडी राखून विजयी. | report = [https://www.espncricinfo.com/series/1327497/game/1327505/india-vs-australia-3rd-t20i- धावफलक] | स्थळ = [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, हैदराबाद|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] | पंच = [[जयरामन मदनगोपाल]] (भा) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) | सामनावीर =[[सूर्यकुमार यादव]] (भारत) | toss =भारत, क्षेत्ररक्षण. | पाऊस = | टीपा = }} ==कसोटी मालिका== ===१ला कसोटी सामना=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = ९-१३ फेब्रुवारी २०२३ | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ =१७७ (६३.५ षटके) | धावा१ =[[मार्नस लॅबशॅन]] ४९ (१२३) | बळी१ =[[रवींद्र जडेजा]] ५/४७ (२२ षटके) | धावसंख्या२ =४०० (१३९.३ षटके) | धावा२ =[[रोहित शर्मा]] १२० (२१२) | बळी२ =[[टॉड मर्फी]] ७/१२४ (४७ षटके) | धावसंख्या३ =९१ (३२.३ षटके) | धावा३ =[[स्टीव्ह स्मिथ]] २५[[नाबाद|*]] (५१) | बळी३ =[[रविचंद्रन आश्विन]] ५/३७ (१२ शतके) | धावसंख्या४ = | धावा४ = | बळी४ = | निकाल =भारत १ डाव आणि १३२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348652.html धावफलक] | स्थळ = [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] | पंच =[[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) | सामनावीर =[[रवींद्र जडेजा]] (भा) | toss =ऑस्ट्रेलिया, फलंदाजी | पाऊस = | टीपा =[[के.एस. भरत]], [[सूर्यकुमार यादव]] (भा) आणि [[टॉड मर्फी]] (ऑ) या सर्वांचे कसोटी पदार्पण. *''[[टॉड मर्फी]]चे (ऑ) कसोटीमध्ये पहिल्यांदाच पाच बळी.<ref>{{cite web |access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३ |title=पदार्पण करणारा ऑस्ट्रेलियन टॉड मर्फीचे पाच बळी परंतु नागपुरातील पहिल्या कसोटीत भारत आघाडीवर आहे.|url=https://www.abc.net.au/news/2023-02-10/cricket-india-vs-australia-first-test-day-two-in-nagpur/101958356?utm_campaign=abc_news_web&utm_content=link&utm_medium=content_shared&utm_source=abc_news_web|website=एबीसी न्यूझ ऑस्ट्रेलिया}}</ref> *''[[रविचंद्रन अश्विन]] (भा) कसोटी क्रिकेटमध्ये ४५० बळी घेणारा, सामन्यांच्या बाबतीत (८९ कसोटी सामने) दुसरा सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-aus-ravichandran-ashwin-completes-450-wickets-in-test-matches-8434109/ |title=भारत वि ऑस्ट्रेलिया: अनिल कुंबळेनंतर ४५० किंवा त्याहून अधिक कसोटी बळी घेणारा आर अश्विन हा दुसरा भारतीय गोलंदाज ठरला.|work=इंडियन एक्स्प्रेस|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> अश्विनने भारतातील त्याच्या २५व्या पाच विकेट्सचा दावा केला, जो भारतातील कोणाकडूनही संयुक्त सर्वोच्च होता ([[अनिल कुंबळे]] सह).<ref>{{cite web| url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/r-ashwin-5-wicket-haul-india-vs-australia-nagpur-test-anil-kumble-home-record-2333422-2023-02-11 |title=बॉर्डर-गावसकर ट्रॉफी: आर अश्विनची घरच्या मैदानावर २५व्यांदा ५ बळी घेत अनिल कुंबळेच्या भारतीय विक्रमाशी बरोबरी |work=इंडिया टुडे|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> *''९१ धावा ही ऑस्ट्रेलियाची भारतातील सर्वात कमी कसोटी धावसंख्या होती..<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ind-vs-aus-australia-all-out-lowest-test-score-against-india-nagpur-border-gavaskar-trophy/article66496644.ece |title=भारत वि ऑस्ट्रेलिया: ऑस्ट्रेलिया सर्वबाद ९१, भारताविरुद्ध भारतातील सर्वात कमी कसोटी धावसंख्येची नोंद |work=स्पोर्टस्टार|access-date=१३ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> *''विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: भारत १२, ऑस्ट्रेलिया ०. }} ===२रा कसोटी सामना=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = १७-२१ फेब्रुवारी २०२३ | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = २६३ (७८.४ षटके) | धावा१ = [[उस्मान खवाजा]] ८१ (१२५) | बळी१ = [[मोहम्मद शमी]] ४/६० (१४.४ षटके) | धावसंख्या२ = २६२ (८३.३ षटके) | धावा२ = [[अक्षर पटेल]] ७४ (११५) | बळी२ = [[नेथन ल्यॉन]] ५/६७ (२९ षटके) | धावसंख्या३ = ११३ (३१.१ षटके) | धावा३ = [[ट्रॅव्हिस हेड]] ४३ (४६) | बळी३ = [[रवींद्र जाडेजा]] ७/४२ (१२.१ षटके) | धावसंख्या४ = ११८/४ (२६.४ षटके) | धावा४ = [[रोहित शर्मा]] ३१ (२०) | बळी४ = [[नेथन ल्यॉन]] २/४९ (१२ षटके) | निकाल = भारत ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348653.html धावफलक] | स्थळ = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] | पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि (नितीन मेनन) (भा) | सामनावीर = [[रवींद्र जाडेजा]] (भा) | toss = ऑस्ट्रेलिया, फलंदाजी | पाऊस = | टीपा = [[मॅथ्यू कुन्हेमन]]चे (ऑ) कसोटी पदार्पण. * [[चेतेश्वर पुजारा]]चा (भा) १००वा कसोटी सामना.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/3067824 |title=पुजारा ॲट १००: टीममेट्स पे हार्टवॉर्मिंग ट्रिब्यूट टू इंडियाज क्रायसिस-मॅन |access-date=१७ फेब्रुवारी २०२३ |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> १००व्या कसोटी सामन्यात शून्यावर बाद होणारा तो दुसरा भारतीय ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/sports/2nd-test-day-2-pujara-becomes-second-india-batter-to-score-zero-in-100th-test-1503155586.html |title=१००व्या कसोटीत शून्य धावा करणारा पुजारा दुसरा भारतीय फलंदाज ठरला|access-date=१९ फेब्रुवारी २०२३|work=द स्टॅट्समॅन}}</ref> * ऑस्ट्रेलियाचा फलंदाजीचा डाव सुरु असताना दुखापत झाल्यामुळे [[डेव्हिड वॉर्नर]]च्या ऐवजी दुसऱ्या दिवशी [[मॅट रेनशॉ]]ला संघात स्थान दिले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/david-warner-subbed-out-with-concussion-in-delhi-replaced-by-matt-renshaw-1359627 |title=दुखावल्यामुळे वॉर्नर बाद, त्याची जागा रेनशॉने घेतली|access-date=१८ फेब्रुवारी २०२३|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> * ७/४२ ही रवींद्र जडेजाची कारकिर्दीतील सर्वोत्तम गोलंदाजी होती.<ref name="ravibest">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/australia-in-india/ravindra-jadeja-claims-career-best-figures-to-put-india-on-top-in-delhi-test/articleshow/98058401.cms |title= भारताला अव्वल स्थानावर आणताना रवींद्र जडेजाची दिल्ली कसोटीत कारकिर्दीमधील सर्वोत्तम गोलंदाजी|access-date=१९ फेब्रुवारी २०२३ |work=टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref> * [[रविचंद्रन अश्विन]] आणि [[नेथन ल्यॉन]] यांनी अनुक्रमे ऑस्ट्रेलिया आणि भारताविरुद्ध १०० कसोटी बळी पूर्ण केले.<ref name="ravibest"/><ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ind-vs-aus-ravichandran-ashwin-becomes-2nd-indian-to-claim-100-test-wickets-against-australia-7105405.html |title= रविचंद्रन अश्विन ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध १०० कसोटी बळी घेणारा दुसरा भारतीय ठरला.|access-date=१९ फेब्रुवारी २०२३ |work=न्यूझ१८}}</ref> * [[विराट कोहली]] आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये (डावाच्या बाबतीत) सर्वात वेगवान २५००० धावा पूर्ण करणारा फलंदाज ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/border-gavaskar-trophy-india-vs-australia-nathan-lyon-picks-100-wickets-2336412-2023-02-18 |title=नॅथन लियॉनचा भारताविरुद्ध अविश्वसनीय विक्रम, १०० विकेट्स आणि ८व्या 5 विकेट्सची नोंद |access-date=१९ फेब्रुवारी २०२३ |work=इंडिया टुडे}}</ref> * विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: भारत १२, ऑस्ट्रेलिया ०. }} ===३रा कसोटी सामना=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = १-५ मार्च २०२३ | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|AUS}} | धावसंख्या१ = १०९ (३३.२ षटके) | धावा१ = [[विराट कोहली]] २२ (५२) | बळी१ = [[मॅथ्यू कुन्हेमन]] ५/१६ (९ षटके) | धावसंख्या२ = १९७ (७६.३ षटके) | धावा२ = [[उस्मान ख्वाजा]] ६० (१४७) | बळी२ = [[रवींद्र जडेजा]] ४/७८ (३२ षटके) | धावसंख्या३ = १६३ (६०.३ षटके) | धावा३ = [[चेतेश्वर पुजारा]] ५९ (१४२) | बळी३ = [[नेथन ल्यॉन]] ८/६४ (२३.३ षटके) | धावसंख्या४ = ७८/१ (१८.५ षटके) | धावा४ = [[ट्रॅव्हिस हेड]] ४९[[नाबाद|*]] (५३) | बळी४ = [[रविचंद्रन आश्विन]] १/४४ (९.५ षटके) | निकाल = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348654.html धावफलक] | स्थळ = [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] | पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे) | सामनावीर = [[नेथन ल्यॉन]] (ऑ) | toss = भारत, फलंदाजी | पाऊस = | टीपा = [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], पुरेशा गवताच्या कमतरतेमुळे आंतरराष्ट्रीय सामने आयोजित करण्यास तयार नसल्यामुळे हा सामना [[धर्मशाला]] येथून [[इंदूर]]ला हलवण्यात आला.<ref>{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/indore-confirmed-as-venue-for-third-india-vs-australia-test-1358680 |title=भारत विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया तिसरी कसोटी धर्मशाला येथून इंदूरला हलवण्यात आली|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=९ ऑगस्ट २०२४}}</ref> *[[मॅथ्यू कुन्हेमन]] (ऑ) याचे कसोटीत पहिल्यांदाच पाच बळी.<ref>{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-23-1348637/india-vs-australia-3rd-test-1348654/match-report-1 |title=फिरकीविरुद्ध भारत कोसळल्यानंतर ख्वाजाने ऑस्ट्रेलियाला आघाडी मिळवून दिली|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=९ ऑगस्ट २०२४}}</ref> *२०१७ नंतर ऑस्ट्रेलियाचा हा भारतातील पहिला कसोटी विजय होता आणि २०२१ नंतर भारतातील कोणत्याही पाहुण्या संघाचा हा पहिला विजय होता.<ref>{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-aus-stats-rare-home-defeat-for-india-forgettable-for-umpires-1361642 |title=आकडेवारी: भारतासाठी एक दुर्मिळ घरचा पराभव, पंचांसाठी विसरता येणारी कसोटी|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=९ ऑगस्ट २०२४}}</ref> *या सामन्याच्या परिणामी, ऑस्ट्रेलिया २०२१-२०२३ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरले.<ref>{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-23-1348637/india-vs-australia-3rd-test-1348654/match-report-3 |title=ऑस्ट्रेलियाचा यशस्वी पाठलाग, ट्रॅव्हिस हेडचे प्रभारी नेतृत्व|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=९ ऑगस्ट २०२४}}</ref> *विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया १२, भारत ०. }} ===४था सामना=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = ९-१३ मार्च २०२३ | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = ४८० (१६७.२ षटके) | धावा१ = [[उस्मान ख्वाजा]] १८० (४२२) | बळी१ = [[रविचंद्रन आश्विन]] ६/९१ (४७.२ षटके) | धावसंख्या२ = ५७१ (१७८.५ षटके) | धावा२ = [[विराट कोहली]] १८६ (३६४) | बळी२ = [[टॉड मर्फी]] ३/११३ (४५.५ षटके) | धावसंख्या३ = १७५/२ घो (७८.१ षटके) | धावा३ = [[ट्रॅव्हिस हेड]] ९० (१६३) | बळी३ = [[अक्षर पटेल]] १/३६ (१९ षटके) | धावसंख्या४ = | धावा४ = | बळी४ = | निकाल = सामना अनिर्णित | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348655.html धावफलक] | स्थळ = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | पंच = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) | सामनावीर = [[विराट कोहली]] (भा) | toss = ऑस्ट्रेलिया, फलंदाजी | पाऊस = | टीपा = [[कॅमेरॉन ग्रीन]]चे (ऑ) पहिले कसोटी शतक.[74] *[[रविचंद्रन अश्विन]] (भारत) ऑस्ट्रेलिया विरुद्धच्या सामन्यांमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारा, तसेच [[नेथन ल्यॉन]] (ऑ) ला मागे टाकत बॉर्डर-गावस्कर करंडक स्पर्धेत सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज ठरला. परंतु त्याच सामन्यात लिऑनने पुन्हा अव्वल स्थान मिळवले. *[[चेतेश्वर पुजारा]] (भा) कसोटीत एकाच संघाविरुद्ध २,००० धावा करणारा चौथा फलंदाज ठरला. *[[रोहित शर्मा]] (भारत) यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १७००० वी धाव पूर्ण केली, असे करणारा तो ६वा भारतीय क्रिकेट खेळाडू आहे. *[[विराट कोहली]] (भा) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ३०० झेल घेणारा दुसरा भारतीय ठरला. कोहलीने भारतात ४,००० कसोटी धावाही पूर्ण केल्या आणि ही कामगिरी करणारा तो पाचवा क्रिकेट खेळाडू ठरला. *टाकलेल्या चेंडूचा विचार केल्यास [[अक्षर पटेल]] हा भारतासाठी पन्नास कसोटी बळी घेणारा सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला. (२२०५ चेंडू) *विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: भारत ४, ऑस्ट्रेलिया ४. }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ==१ला आं.ए.दि. सामना== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२३ | time = १३:३० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = १८८ (३५.४ षटके) | runs1 = [[मिचेल मार्श]] ८१ (६५) | wickets1 = [[मोहम्मद शमी]] ३/१७ (६ षटके) | score2 = १९१/५ (३९.५ षटके) | runs2 = [[लोकेश राहुल]] ७५[[नाबाद|*]] (९१) | wickets2 = [[मिचेल स्टार्क]] ३/४९ (९.५ षटके) | result = भारत ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348656.html धावफलक] | venue = [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] | umpires = [[के.एन. अनंतपद्मनाभन]] (भा) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) | motm = [[रवींद्र जडेजा]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[हार्दिक पंड्या]]ने [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट कर्णधारांची यादी#पुरुष आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कर्णधार|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांमध्ये पहिल्यांदाच]] भारताचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/3112396 |trans-title=हार्दिक पंड्याने स्वतःला विश्व कसोटी अजिंक्यपद फायनलमधून बाहेर काढले|title=Hardik Pandya rules himself out of World Test Championship Final |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ==२रा आं.ए.दि. सामना== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२३ | time = १३:३० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ११७ (२६ षटके) | runs1 = [[विराट कोहली]] ३१ (३५) | wickets1 = [[मिचेल स्टार्क]] ५/५३ (८ षटके) | score2 = १२१/० (११ षटके) | runs2 = [[मिचेल मार्श]] ६६[[नाबाद|*]] (३६) | wickets2 = | result = ऑस्ट्रेलिया १० गाडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348657.html धावफलक] | venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] | umpires = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा) | motm = [[मिचेल स्टार्क]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = शिल्लक चेंडूचा विचार करता (२३४) हा भारताचा एकदिवसीय सामन्यांमधील सर्वात मोठा पराभव होता.<ref>{{cite news|trans-title=प्रथम फलंदाजी करताना सर्वबाद ११७ धावांमुळे भारताचा एकदिवसीय इतिहासातील सर्वात मोठा पराभव.|title=India's 117 all out leads to their biggest defeat in ODI history batting first |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-india-117-all-out-leads-to-their-biggest-defeat-in-odi-history-batting-first-1364352 |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१९ मार्च २०२३}}</ref> * [[मिचेल स्टार्क]] ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये नवव्यांदा पाच बळी घेतले आणि सर्वाधिक वेळा पाच बळी घेण्याच्या आस्ट्रेलियाच्या गोलंदाजांच्या विक्रमाशी बरोबरी केली.<ref>{{cite news |trans-title=मिचेल स्टार्कच्या गोलंदाजीमुळे भारताचा डाव उध्वस्त करीत ऑस्ट्रेलियाची मालिकेत बरोबरी |title=Mitchell Starc leads Australia's record demolition of India to level series |url=https://i.stuff.co.nz/sport/cricket/300834404/mitchell-starc-leads-australias-record-demolition-of-india-to-level-series |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |work=स्टफ |date=२२ मार्च २०२३ |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322210131/https://i.stuff.co.nz/sport/cricket/300834404/mitchell-starc-leads-australias-record-demolition-of-india-to-level-series |url-status=dead }}</ref> }} ==३रा आं.ए.दि. सामना== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२३ | time = १३:३० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = २६९ (४९ षटके) | runs1 = [[मिचेल मार्श]] ४७ (९७) | wickets1 = [[हार्दिक पंड्या]] ३/४४ (८ षटके) | score2 = २४८ (४९.१ षटके) | runs2 = [[विराट कोहली]] ५४ (७२) | wickets2 = [[ॲडम झाम्पा]] ४/४५ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया २१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348658.html धावफलक] | venue = [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] | umpires = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) | motm = [[ॲडम झाम्पा]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[सूर्यकुमार यादव]] सलग तीन एकदिवसीय सामन्यांमध्ये गोल्डन डक मिळवणारा पहिला भारतीय फलंदाज ठरला.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/australia-in-india/suryakumar-yadav-first-indian-batter-to-record-three-successive-golden-ducks-in-odis/articleshow/98921048.cms |trans-title=सूर्यकुमार यादव सलग तीन गोल्डन डक रेकॉर्ड करणारा पहिला भारतीय फलंदाज|title = सूर्यकुमार यादव first Indian batter to record three successive golden ducks | work=टाइम्स इंडिया |date = २२ मार्च २०२३ | access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-1327497 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी|2}} {{ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे भारत दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२२-२३}} [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे भारत दौरे|२०२२]] [[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२२-२३]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|भारत]] pkviuzhxnri2mn1tyf3rwv9x2hvy36a 0 317378 2694507 2194700 2026-07-15T07:31:26Z Abhijitsathe 4193 पुनर्निर्देशन लक्ष्य [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ]] पासून [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] ला बदलविले 2694507 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] qi3rbjzxqqn1s2470m5xafv0cbquicg 0 318211 2694315 2693095 2026-07-14T16:46:58Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694315 wikitext text/x-wiki खालील यादी क्रोएशिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. क्रोएशियाने १३ जुलै २०२२ रोजी स्वीडन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | क्रोएशियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321262.html १६४५] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|SWE}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321267.html १६५९] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CRO}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321272.html १६६३] || १६ जुलै २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|ITA}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321275.html १६७१] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|FIN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321277.html १६७४] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CRO}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381454.html २११०] || २३ जून २०२३ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} || rowspan=4 | [[२०२३ बल्गेरिया चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381456.html २११२] || २४ जून २०२३ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|TUR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381457.html २११४] || २४ जून २०२३ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SRB}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381459.html २११६] || २५ जून २०२३ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || अनिर्णित |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1390167.html २१८९] || ५ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|HUN}} || rowspan=2 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1390169.html २१९०] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439818.html २७४३] || ८ जुलै २०२४ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|CRO}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439823.html २७४७] || १० जुलै २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|CRO}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439831.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439833.html २७६१] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} || rowspan=9 | |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496828.html ३३९२] || ७ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496829.html ३३९४] || ७ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496830.html ३३९६] || ८ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496831.html ३३९८] || ८ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499545.html ३४२०] || २९ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|HUN}} || rowspan=3 | [[२०२५ पूर्व युरोप ट्वेंटी२० चषक]] |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499546.html ३४२२] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499549.html ३४२८] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514473.html ३६०६] || ५ डिसेंबर २०२५ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514474.html ३६०८] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514475.html ३६१०] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514476.html ३६१२] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514477.html ३६१४] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534043.html ३८७९] || १७ मे २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} || rowspan=5 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२०२८ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534048.html ३८८७] || १९ मे २०२६ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534053.html ३८९२] || २० मे २०२६ || {{cr|JER}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534056.html ३८९५] || २२ मे २०२६ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534060.html ३९०२] || २३ मे २०२६ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} p11fchralujs7mgxwgozi1xpwblc0s2 0 328700 2694382 2628857 2026-07-14T23:38:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694382 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३ | team1_image = Flag of Bangladesh.svg | team1_name = बांगलादेश | team2_image = Cricket Ireland flag.svg | team2_name = आयर्लंड | from_date = १८ मार्च | to_date = ८ एप्रिल २०२३ | team1_captain = [[शाकिब अल हसन]] <small>(कसोटी आणि टी२०आ)</small><br/> [[तमीम इक्बाल]] <small>(वनडे)</small> | team2_captain = [[अँड्र्यू बालबर्नी]] <small>(कसोटी आणि वनडे)</small><br/> [[पॉल स्टर्लिंग]] <small>(टी२०आ)</small> | no_of_tests = 1 | team1_tests_won = 1 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[मुशफिकर रहीम]] (१७७) | team2_tests_most_runs = [[लॉर्कन टकर]] (१४५) | team1_tests_most_wickets = [[तैजुल इस्लाम]] (९) | team2_tests_most_wickets = [[अँडी मॅकब्राईन]] (७) | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 2 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[लिटन दास]] (१४६) | team2_ODIs_most_runs = [[कर्टिस कॅम्फर]] (५२) | team1_ODIs_most_wickets = इबादोत हुसेन (६) | team2_ODIs_most_wickets = ग्रॅहम ह्यूम (७) | player_of_ODI_series = [[मुशफिकर रहीम]] (बांगलादेश) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 1 | team1_twenty20s_most_runs = [[लिटन दास]] (१३५) | team2_twenty20s_most_runs = [[पॉल स्टर्लिंग]] (९४) | team1_twenty20s_most_wickets = [[तस्किन अहमद]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[मार्क अडायर]] (५) | player_of_twenty20_series = [[तस्किन अहमद]] (बांगलादेश) }} आयर्लंड पुरुष क्रिकेट संघाने मार्च आणि एप्रिल २०२३ मध्ये बांगलादेशचा दौरा करून एक कसोटी, तीन एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) आणि तीन ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामने खेळले.<ref>{{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000012/001212.shtml |title=Self imposed Test famine set to end for Ireland |work=CricketEurope |access-date=23 August 2022 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819032821/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000012/001212.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747120 |title=Ireland's FTP announced |access-date=23 August 2022 |work=International Cricket Council}}</ref> दोन्ही बाजूंमधील हा पहिला-वहिला कसोटी सामना होता<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ireland-to-play-their-first-test-against-bangladesh-1355388 |title=Ireland to play their first Test against Bangladesh |work=ESPNcricinfo |access-date=24 January 2023}}</ref> आणि दोन्ही पक्षांनी वरिष्ठ स्तरावर खेळलेली पहिली बहु-स्वरूपातील मालिका होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/3035725 |title=Ireland to play first Test match since 2019 on ground-breaking Bangladesh tour |work=International Cricket Council |access-date=24 January 2023}}</ref> कसोटी सामना हा आयर्लंडच्या इतिहासातील चौथा पुरुष कसोटी होता आणि जुलै २०१९ नंतरचा पहिला सामना होता.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/64376901 |title=Ireland to make Test return against Bangladesh in early April |work=BBC Sport |access-date=23 January 2023}}</ref> क्रिकेट आयर्लंड (सीआय) ने जानेवारी २०२३ मध्ये या सामन्यांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketireland.ie/news/article/test-cricket-return-for-ireland-men-as-tour-of-bangladesh-confirmed |title=Test cricket return for Ireland Men as tour of Bangladesh confirmed |work=Cricket Ireland |access-date=24 January 2023 |archive-date=2023-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124004624/https://www.cricketireland.ie/news/article/test-cricket-return-for-ireland-men-as-tour-of-bangladesh-confirmed |url-status=dead }}</ref> एकदिवसीय मालिकेच्या आधी, आयर्लंडने बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड इलेव्हन (बीसीबी इलेव्हन) संघाविरुद्ध ५० षटकांचा सराव सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketireland.ie/news/article/all-you-need-to-know-ireland-mens-tour-to-bangladesh |title=All you need to know: Ireland Men’s tour to Bangladesh |work=Cricket Ireland |access-date=15 March 2023 |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315061926/https://www.cricketireland.ie/news/article/all-you-need-to-know-ireland-mens-tour-to-bangladesh |url-status=dead }}</ref> बांगलादेशच्या डावानंतर दुसरा एकदिवसीय सामना पावसामुळे कोणताही निकाल न मिळाल्याने बांगलादेशने मालिका २-० ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://www.newagebd.net/article/197572/bangladesh-crush-ireland-by-10-wickets |title=Bangladesh crush Ireland by 10 wickets |work=New Age |access-date=23 March 2023 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404190604/https://www.newagebd.net/article/197572/bangladesh-crush-ireland-by-10-wickets |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-in-bangladesh-2022-23-1355710/bangladesh-vs-ireland-3rd-odi-1355719/match-report |title=Litton, Tamim make light work of small chase after Mahmud's maiden five-for |work=ESPNcricinfo |access-date=23 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/allan-donald-impressed-by-sylhet-rocket-ebadot-hossain-explosive-start-to-odi-career-1364816 |title=Donald impressed by 'Sylhet Rocket' Ebadot's explosive start to ODI career |work=ESPNcricinfo |access-date=23 March 2023}}</ref> बांगलादेशने पावसाने प्रभावित झालेला पहिला टी२०आ सामना २२ धावांनी जिंकला.<ref>{{Cite web |title=Bangladesh betters Ireland in rain-shortened slog |url=https://www.cricket.com.au/news/match-report/bangladesh-defeat-ireland-first-t20-rain-affected-chattogram-duckworth-lewis-stern/2023-03-28 |access-date=2023-03-31 |website=Cricket Australia |language=en}}</ref> त्यांनी दुसरा सामना ७७ धावांनी जिंकला आणि मालिकेत अजिंक्य आघाडी घेतली.<ref>{{Cite web |title=Bangladesh take unassailable lead in T20I series |url=https://www.cricketireland.ie/news/article/bangladesh-take-unassailable-lead-in-t20i-series#:~:text=CHATTOGRAM%20-%20Bangladesh%20took%20an%20unassailable,worth%20124%20runs%20off%2056. |access-date=2023-03-31 |website=Cricket Ireland |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330164334/https://www.cricketireland.ie/news/article/bangladesh-take-unassailable-lead-in-t20i-series#:~:text=CHATTOGRAM%20-%20Bangladesh%20took%20an%20unassailable,worth%20124%20runs%20off%2056. |url-status=dead }}</ref> आयर्लंडने तिसरा टी२०आ ७ गडी राखून जिंकला, बांगलादेशने टी२०आ मालिका २-१ ने जिंकली.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Ireland avert clean sweep with dominant win over Bangladesh |url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/t6kykrj8lc |access-date=2023-03-31 |website=Prothomalo |language=en}}</ref> बांगलादेशने एकमेव कसोटी ७ विकेटने जिंकली.<ref>{{Cite web |title=Bangladesh won one-off Test against Ireland by 7 wickets |url=https://www.observerbd.com/news.php?id=414679 |access-date=2023-04-07 |website=The Daily Observer}}</ref> तीन वर्षांनंतर मायदेशात बांगलादेशचा हा पहिला कसोटी विजय ठरला.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Bangladesh win a home Test after 3 years |url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/sgqaylaoo5 |access-date=2023-04-07 |website=Prothomalo |language=en}}</ref> ==एकदिवसीय मालिका== ===पहिला सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ मार्च २०२३ | time = १४:०० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = ३३८/८ (५० षटके) | runs1 = [[शाकिब अल हसन]] ९३ (८९) | wickets1 = ग्रॅहम ह्यूम ४/६० (१० षटके) | score2 = १५५ (३०.५ षटके) | runs2 = [[जॉर्ज डॉकरेल]] ४५ (४७) | wickets2 = इबादोत हुसेन ४/४२ (६.५ षटके) | result = बांगलादेश १८३ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355717.html धावफलक] | venue = [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] | umpires = तनवीर अहमद (बांगलादेश) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = तौहीद हृदोय (बांगलादेश) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = तौहीद हृदय (बांगलादेश) ने वनडे पदार्पण केले. * शाकिब अल हसन (बांगलादेश) हा वनडेमध्ये ७,००० धावा आणि ३०० बळींची दुहेरी कामगिरी करणारा तिसरा क्रिकेट खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web|title=Shakib Al Hasan becomes the third cricketer to reach 7000 runs and 300 wickets |url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-ire-shakib-al-hasan-becomes-the-third-cricketer-to-reach-7000-runs-and-300-wickets-1364139 |access-date=18 March 2023 |work=ESPNcricinfo}}</ref> * तौहीद हृदयी ने एकदिवसीय पदार्पणात बांगलादेशी खेळाडूची ९२ धावांची ही सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या होती.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125977/hridoy-has-no-regrets-after-missing-ton-on-odi-debut |title=Hridoy has no regrets after missing ton on ODI debut |work=Cricbuzz |access-date=18 March 2023}}</ref> * ही बांगलादेशची वनडेतील सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web |url=https://bdnews24.com/cricket/9spgeoaxid |title=Bangladesh thump Ireland in their win by biggest margin in first ODI |work=BDNews24 |access-date=18 March 2023}}</ref> * बांगलादेशचा एकदिवसीय क्रिकेटमधील धावांच्या बाबतीत हा सर्वात मोठा विजय ठरला.<ref>{{cite web|url=https://thewest.com.au/sport/cricket/shakib-shines-in-bangladeshs-record-win-over-ireland-c-10082590 |title=Shakib shines in Bangladesh's record win over Ireland |access-date=18 March 2023|work=The West Australian}}</ref> }} ===दुसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२३ | time = १४:०० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = ३४९/६ (५० षटके) | runs1 = [[मुशफिकर रहीम]] १००[[नाबाद|*]] (६०) | wickets1 = ग्रॅहम ह्यूम ३/५८ (१० षटके) | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = निकाल नाही | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355718.html धावफलक] | venue = [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] | umpires = शरफुद्दौला (बांगलादेश) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढे खेळ होऊ शकला नाही. | notes = मॅथ्यू हम्फ्रेस (आयर्लंड) यांनी एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १५,००० धावा करणारा तमिम इक्बाल हा पहिला बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडू ठरला आहे.<ref>{{cite news |title=Tamim completes 15k Int'l runs, Mushfiqur reaches 7000 ODI mark |url=https://www.cricfrenzy.com/en/article/149201/Tamim-completes-15k-Intl-runs,-Mushfiqur-reaches-7000-ODI-mark |access-date=20 March 2023 |work=CricFrenzy |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320145409/https://www.cricfrenzy.com/en/article/149201/Tamim-completes-15k-Intl-runs,-Mushfiqur-reaches-7000-ODI-mark |url-status=dead }}</ref> * लिटन दास हा बांगलादेशचा एकदिवसीय सामन्यांमध्ये डावाच्या बाबतीत (६५) सर्वात जलद २००० धावा करणारा संयुक्त फलंदाज ठरला.<ref>{{cite news |title=Liton reaches new milestone |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/sports/81594 |access-date=20 March 2023 |work=Daily Bangladesh |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320164428/https://www.daily-bangladesh.com/english/sports/81594 |url-status=dead }}</ref> * एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये ७,००० धावा करणारा मुशफिकुर रहीम बांगलादेशचा तिसरा क्रिकेट खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://bdnews24.com/cricket/oyu3e39z2l |title=Mushfiqur hits fastest century as Bangladesh pile up 349 against Ireland in second ODI |work=BDNews24 |access-date=20 March 2023}}</ref> * मुशफिकुर रहीमने बांगलादेशी खेळाडूचे सर्वात जलद शतक, एका वनडे (६०) मधील चेंडूंच्या संख्येच्या बाबतीत.<ref>{{cite web|title=Litton: Watching Mushfiqur's hundred was a great feeling |url=https://www.espncricinfo.com/story/litton-das-watching-mushfiqur-rahim-s-hundred-was-a-great-feeling-1364552 |access-date=20 March 2023 |work=ESPNcricinfo}}</ref> * ही बांगलादेशची वनडेतील सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web|title=Mushfiqur Rahim hits Bangladesh's fastest ODI century in washout |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-in-bangladesh-2022-23-1355710/bangladesh-vs-ireland-2nd-odi-1355718/match-report |access-date=20 March 2023 |work=ESPNcricinfo}}</ref> }} ===तिसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२३ | time = १४:३० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = १०१ (२८.१ षटके) | runs1 = [[कर्टिस कॅम्फर]] ३६ (४८) | wickets1 = [[हसन महमूद]] ५/३२ (८.१ षटके) | score2 = १०२/० (१३.१ षटके) | runs2 = [[लिटन दास]] ५०[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = | result = बांगलादेश १० गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355719.html धावफलक] | venue = [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] | umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बांगलादेश) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[हसन महमूद]] (बांगलादेश) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = हसन महमूद (बांगलादेश) ने वनडेत पहिले पाच बळी घेतले.<ref>{{cite news |title=Hasan stars as Bangladesh pacers combine to bundle out Ireland fast |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/hasan-stars-bangladesh-pacers-combine-bundle-out-ireland-fast-3278766 |access-date=23 March 2023 |work=The Daily Star}}</ref> * बांगलादेशसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या कोणत्याही फॉरमॅटमध्ये वेगवान गोलंदाजांनी एका डावात सर्व १० विकेट घेण्याची ही पहिलीच वेळ होती.<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/pacers-take-em-all-3278781 |title=Pacers take 'em all |work=The Daily Star |accessdate=23 March 2023}}</ref> * आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या कोणत्याही फॉरमॅटमध्ये बांगलादेशने १० गडी राखून सामना जिंकण्याची ही पहिलीच वेळ होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/3119696 |title=A record first for Bangladesh as they wrap up series win |work=International Cricket Council |access-date=23 March 2023}}</ref> }} ==टी२०आ मालिका== ===पहिली टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२३ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = २०७/५ (१९.२ षटके) | runs1 = रोनी तालुकदार ६७ (३८) | wickets1 = [[क्रेग यंग]] २/४५ (४ षटके) | score2 = ८१/५ (८ षटके) | runs2 = गॅरेथ डेलनी २१[[नाबाद|*]] (१४) | wickets2 = [[तस्किन अहमद]] ४/१६ (२ षटके) | result = बांगलादेशने २२ धावांनी विजय मिळवला ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|ड-लु-स पद्धत]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355720.html धावफलक] | venue = [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]] | umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बांगलादेश) आणि गाझी सोहेल (बांगलादेश) | motm = रोनी तालुकदार (बांगलादेश) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain =पावसामुळे आयर्लंडला ८ षटकांत १०४ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले होते. | notes = बांगलादेशने त्यांच्या पहिल्या ६ षटकात ८१ धावा केल्या, जी बांगलादेशची टी२०आ मध्ये पॉवरप्लेमधील सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/liton-rony-star-tigers-highest-score-powerplay-t20is-3281836 |title=Liton, Rony star in Tigers' highest score in powerplay in T20Is |work=The Daily Star |accessdate=27 March 2023}}</ref> }} ===दुसरी टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२३ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = २०२/३ (१७ षटके) | runs1 = [[लिटन दास]] ८३ (४१) | wickets1 = बेन व्हाईट २/२८ (४ षटके) | score2 = १२५/९ (१७ षटके) | runs2 = [[कर्टिस कॅम्फर]] ५० (३०) | wickets2 = [[शाकिब अल हसन]] ५/२२ (४ षटके) | result = बांगलादेश ७७ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355721.html धावफलक] | venue = [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]] | umpires = तनवीर अहमद (बांगलादेश) आणि शरफुद्दौला (बांगलादेश) | motm = [[शाकिब अल हसन]] (बांगलादेश) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना १७ षटकांचा करण्यात आला. | notes = लिटन दासने टी२०आ (१८) मध्ये केलेल्या चेंडूंच्या संख्येच्या बाबतीत, कोणत्याही बांगलादेशी क्रिकेट खेळाडूकडून सर्वात जलद अर्धशतक ठोकले.<ref>{{cite web |title=Liton blasts Bangladesh’s fastest T20 half century|url=https://www.dhakatribune.com/sport/2023/03/29/liton-blasts-bangladeshs-fastest-t20-half-century |access-date=29 March 2023 |work=Dhaka Tribune}}</ref> * बांगलादेश संघाने ७.१ षटकात १०० धावा पूर्ण केल्या, टी२०आ मध्ये त्यांच्यासाठी सर्वात जलद गतीने बनवल्या आहेत.<ref>{{cite web |title=Tigers' new-look fearless batting approach reaps rewards |url=https://www.tbsnews.net/sports/tigers-new-look-fearless-batting-approach-reaps-rewards-607622?amp |access-date=30 March 2023 |work=The Business Standard }}</ref> * लिटन दास आणि रोनी तालुकदार यांच्यातील १२४ धावांची भागीदारी ही बांगलादेशसाठी टी२०आ मध्ये पहिल्या विकेटसाठीची सर्वोच्च भागीदारी होती.<ref>{{cite news |last1=Correspondent |first1=Sports |title=Shakib, Litton set up thumping win as Bangladesh seal T20 series against Ireland |url=https://bdnews24.com/bangladesh/cnnihc5x7l |access-date=29 March 2023 |work=bdnews24.com |language=en}}</ref> * शाकिब अल हसन (बांगलादेश) टी२०आ मध्ये सर्वाधिक विकेट घेणारा गोलंदाज बनला (१३६).<ref>{{Cite web |last=Correspondent |first=Staff |title=Destructive Liton, clinical Shakib earn Bangladesh dominant win over Ireland |url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/wi4lsryv5x |access-date=2023-03-29 |website=Prothomalo |language=en}}</ref> * आयर्लंडविरुद्ध बांगलादेशचा धावांच्या बाबतीत हा सर्वात मोठा विजय ठरला.<ref>{{cite web | url=https://www.thedailystar.net/sports/sports-special/bangladesh-ireland-series-2023/news/records-galore-bangladeshs-thumping-win-over-ireland-3283746 | title=Records galore in Bangladesh’s thumping win over Ireland | work=The Daily Star | accessdate=29 March 2023}}</ref> * शाकिब अल हसन हा त्याच्या कारकिर्दीत दोनदा एका टी२०आ सामन्यात ५ बळी घेणारा आणि ३० च्या वर धावा करणारा पहिला क्रिकेट खेळाडू बनला.<ref>{{cite news |last1=Isam |first1=Mohammad |title=Shakib's five-for and Litton's record-breaking fifty give Bangladesh 2-0 lead over Ireland |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-in-bangladesh-2022-23-1355710/bangladesh-vs-ireland-2nd-t20i-1355721/match-report |access-date=29 March 2023 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> }} ===तिसरी टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = ३१ मार्च २०२३ | time = १४:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = १२४ (१९.२ षटके) | runs1 = शमीम हुसेन ५१ (४२) | wickets1 = [[मार्क अडायर]] ३/१३ (३ षटके) | score2 = १२६/३ (१४ षटके) | runs2 = [[पॉल स्टर्लिंग]] ७७ (४१) | wickets2 = रिशाद हुसेन १/१९ (३ षटके) | result = आयर्लंड ७ गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355722.html धावफलक] | venue = [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]] | umpires = शरफुद्दौला (बांगलादेश) आणि गाझी सोहेल (बांगलादेश) | motm = [[पॉल स्टर्लिंग]] (आयर्लंड) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = रिशाद हुसेन (बांगलादेश) आणि मॅथ्यू हम्फ्रेस (आयर्लंड) या दोघांनीही त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले. * मॅथ्यू हम्फ्रेस आयर्लंडसाठी त्याच्या टी२०आ कारकिर्दीतील पहिल्या चेंडूवर विकेट घेणारा पहिला गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-in-bangladesh-2022-23-1355710/bangladesh-vs-ireland-3rd-t20i-1355722/match-report |title=Bowlers, Stirling lead Ireland to their first win in Bangladesh in any format |access-date=31 March 2023 |work=ESPNcricinfo}}</ref> * आयर्लंडचा बांगलादेशविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील हा पहिला विजय ठरला.<ref>{{cite web | url=https://www.cricketworld.com/bangladesh-vs-ireland-3rd-t20i-ireland-beat-bangladesh-in-bangladesh-for-first-time-in-mens-international/86215.htm# | title=Ireland beat Bangladesh in Bangladesh for first time in Men's International | work=Cricket World | accessdate=31 March 2023}}</ref> }} ==एकमेव कसोटी== {{Two-innings cricket match | date = ४-८ एप्रिल २०२३<ref name="Days" group="n">या कसोटीसाठी पाच दिवसांचा खेळ नियोजित असताना चार दिवसांत कसोटीचा निकाल लागला.</ref> | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|BAN}} | score-team1-inns1 = २१४ (७७.२ षटके) | runs-team1-inns1 = [[हॅरी टेक्टर]] ५० (९२) | wickets-team1-inns1 = [[तैजुल इस्लाम]] ५/५८ (२८ षटके) | score-team2-inns1 = ३६९ (८०.३ षटके) | runs-team2-inns1 = [[मुशफिकर रहीम]] १२६ (१६६) | wickets-team2-inns1 = [[अँडी मॅकब्राईन]] ६/११८ (२८ षटके) | score-team1-inns2 = २९२ (११६ षटके) | runs-team1-inns2 = [[लॉर्कन टकर]] १०८ (१६२) | wickets-team1-inns2 = [[तैजुल इस्लाम]] ४/९० (४२ षटके) | score-team2-inns2 = १३८/३ (२७.१ षटके) | runs-team2-inns2 = [[मुशफिकर रहीम]] ५१[[नाबाद|*]] (४८) | wickets-team2-inns2 = [[मार्क अडायर]] १/३० (६ षटके) | result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355723.html धावफलक] | venue = [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर मॉडेल ठाणे|मीरपूर]] | umpires = [[अलीम दार]] (पाकिस्तान) आणि शरफुद्दौला (बांगलादेश) | motm = [[मुशफिकर रहीम]] (बांगलादेश) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = कर्टिस कॅम्फर, मरे कॉमन्स, ग्रॅहम ह्यूम, हॅरी टेक्टर, लॉर्कन टकर आणि बेन व्हाइट (आयर्लंड) या सर्वांनी कसोटी पदार्पण केले. * पीजे मूरने देखील आयर्लंडसाठी कसोटी पदार्पण केले,<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ireland-set-for-multiple-debuts-as-they-return-to-test-cricket-after-four-year-gap-1366651 |title=Ireland set for multiple debuts as they return to Test cricket after four-year gap |work=ESPNcricinfo |access-date=4 April 2023}}</ref> यापूर्वी झिम्बाब्वेसाठी ८ कसोटी खेळल्यानंतर,<ref>{{cite web |url=https://www.herald.co.zw/pj-moor-follows-in-ballances-footsteps/ |title=PJ Moor follows in Ballance’s footsteps |work=The Herald |access-date=4 April 2023 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404065705/https://www.herald.co.zw/pj-moor-follows-in-ballances-footsteps/ |url-status=dead }}</ref> दोन आंतरराष्ट्रीय संघांचे कसोटीत प्रतिनिधित्व करणारा तो १७वा क्रिकेट खेळाडू बनला.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000354.shtml |title=Balbirnie buzzing ahead of Bangladesh Test |work=Cricket Europe |access-date=4 April 2023 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404043414/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000354.shtml |url-status=dead }}</ref> * कसोटी पदार्पणाच्या पहिल्या डावात अर्धशतक झळकावणारा हॅरी टेक्टर हा आयर्लंडचा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketireland.ie/news/article/day-one-honours-even-in-dhaka-after-tector-fifty-late-wickets |title=Day One - Honours even in Dhaka after Tector fifty, late wickets |work=Cricket Ireland |accessdate=4 April 2023 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405211154/https://www.cricketireland.ie/news/article/day-one-honours-even-in-dhaka-after-tector-fifty-late-wickets |url-status=dead }}</ref> * अँडी मॅकब्राईन (आयर्लंड) यांनी कसोटीत पहिले पाच बळी घेतले.<ref>{{cite web|url=https://supersport.com/cricket/bangladesh-v-ireland-202223/news/0f7442b7-7170-498a-82a2-82b1616c8f9c/mushfiqur-ton-puts-bangladesh-in-control-of-ireland-test|title=Mushfiqur ton puts Bangladesh in control of Ireland Test|work=SuperSport|accessdate=5 April 2023|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406140702/https://supersport.com/cricket/bangladesh-v-ireland-202223/news/0f7442b7-7170-498a-82a2-82b1616c8f9c/mushfiqur-ton-puts-bangladesh-in-control-of-ireland-test|url-status=dead}}</ref> * अँडी मॅकब्राईनने कसोटीत (११८ धावांत ६ बळी) एका आयरिश क्रिकेट खेळाडूने एका डावात सर्वोत्तम गोलंदाजी केली.<ref>{{cite web |url=https://www.jagonews24.com/sports/news/67739| title=Mushfiqur 126 gives Bangladesh lead of 155 |work=Jagonews24 |accessdate=5 April 2023}}</ref> * लॉर्कन टकर (आयर्लंड) यांनी कसोटीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web | url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-in-bangladesh-2022-23-1355710/bangladesh-vs-ireland-only-test-1355723/match-report-3 | title=Tector, Tucker and McBrine defy Bangladesh | work=ESPNcricinfo | accessdate=6 April 2023}}</ref> * लॉर्कन टकर हा परदेशात कसोटी शतक झळकावणारा पहिला आयरिश खेळाडू<ref>{{cite web | url=https://www.mykhel.com/cricket/lorcan-tucker-becomes-second-ireland-batter-to-score-test-hundred-ban-vs-ire-212462.html | title=Lorcan Tucker becomes only second Ireland batter to score Test hundred | work=Mykhel | accessdate=6 April 2023}}</ref> आणि कसोटीत शतक करणारा दुसरा आयरिश फलंदाज झाला.<ref>{{cite web | url=https://www.thedailystar.net/sports/sports-special/bangladesh-ireland-series-2023/news/tucker-out-after-becoming-ninth-no7-batter-score-ton-test-debut-3290446 | title=Tucker out after becoming ninth No.7 batter to score ton on Test debut | work=The Daily Star | accessdate=6 April 2023}}</ref> }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आयर्लंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२००७]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]] [[वर्ग:आयर्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]] j2h8913j0vdw7o8d8ayur0w0hq21530 0 337691 2694387 2502428 2026-07-15T01:14:59Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694387 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''उदवाडा''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = गुजराती | cta_header = | प्रकार = '''[[भारतीय रेल्वे]]''' '''स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = फलक | पत्ता = [[उदवाडा]], [[वलसाड जिल्हा]], [[गुजरात]] | उंची = २० मी (६६ फूट) | मार्ग = [[दिल्ली–मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | मार्गिका = ३ | उद्घाटन = | विद्युतीकरण = होय | ADA = | संकेत = UVD | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[पश्चिम रेल्वे]] | map_type = गुजरात | map dot label = उदवाडा | latd= 20 | latm= 27 | lats= 44 |latNS= N | longd= 72 | longm= 55 | longs= 9 |longEW= E }} '''उदवाडा रेल्वे स्थानक''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[गुजरात]] राज्यातील [[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वेवरील]] एक रेल्वे स्थानक आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/udvada-uvd-station|title=Udvada Railway Station (UVD) : Station Code, Time Table, Map, Enquiry|publisher=[[एनडीटीव्ही]]|location=India|access-date=2018-01-03}}</ref> उदवाडा रेल्वे '''स्थानक''' [[वलसाड रेल्वे स्थानक|वलसाड रेल्वे स्थानकापासून]] १४ किमी दक्षिणेस आहे.. उदवाडा रेल्वे स्थानकावर सगळ्या पॅसेंजर, मेमू आणि काही एक्सप्रेस गाड्या थांबतात. २०१९मध्ये १२३ वर्षे जुन्या उदवाडा रेल्वे स्थानकाचे नवीनीकरण केले गेले. नवीन इमारतीची रचना [[पारशी]] धर्माच्या कोरीव घराच्या संरचनेसारखी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/daxin-gujarat/123-year-old-udhada-railway-station-will-get-a-heritage-look-at-a-cost-of-rs-20-crore|title=123 વર્ષ જુના ઉદવાડા રેલવે સ્ટેશનને રૂ.20 કરોડના ખર્ચે હેરિટેજ લુક અપાશે|website=Gujarat Samachar|access-date=2023-10-15|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319063108/https://www.gujaratsamachar.com/news/daxin-gujarat/123-year-old-udhada-railway-station-will-get-a-heritage-look-at-a-cost-of-rs-20-crore|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{गुजरातमधील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:वलसाड जिल्हा]] ixqbe367gjswaq2kfcqs1vl8g9hdcs5 0 338114 2694410 2693263 2026-07-15T04:51:28Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694410 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने १३ जून २००५ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/211028.html २] || १३ जून २००५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=6 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225263.html ८] || २८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|PAK}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249227.html १३] || ९ जानेवारी २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258463.html १५] || २८ जून २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258464.html १६] || २९ जून २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287858.html २५] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287861.html २८] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287869.html ३६] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/300435.html ५३] || ५ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/300436.html ५४] || ७ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/296903.html ५६] || १३ जून २००८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/352674.html ८६] || १५ मार्च २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355991.html ९०] || ५ जून २००९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|NED}} || rowspan=5 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355996.html ९५] || ७ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356011.html १११] || १५ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350050.html ११९] || ३० ऑगस्ट २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440945.html १४४] || १९ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440946.html १४५] || २० फेब्रुवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412685.html १५८] || ३ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=7 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412681.html १६०] || ४ मे २०१० || {{cr|IRE}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || अर्निर्णित |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412689.html १६३] || ६ मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412698.html १७२] || १० मे २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|SRI}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412703.html १७७] || १६ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426417.html १८६] || ५ सप्टेंबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=16 | |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426418.html १८७] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446960.html १९७] || १२ जानेवारी २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446961.html १९८] || १४ जानेवारी २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474466.html २०१] || २५ जून २०११ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SRI}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/525816.html २०७] || २३ सप्टेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/525817.html २०८] || २५ सप्टेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/531635.html २२६] || २३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/531636.html २२८] || २५ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/531637.html २२९] || २७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|ENG}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534208.html २४६] || २४ जून २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}} |- | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533277.html २६८] || २१ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[२०१२ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533285.html २७६] || २७ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533288.html २७९] || २९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533293.html २८४] || १ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569237.html ३०१] || ९ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|ENG}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569238.html ३०२] || १२ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569239.html ३०४] || १५ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566926.html ३१७] || २५ जून २०१३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|NZL}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566927.html ३१८] || २७ जून २०१३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || अनिर्णित |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566937.html ३२८] || २९ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566938.html ३२९] || ३१ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636164.html ३५४] || २९ जानेवारी २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636165.html ३५५] || ३१ जानेवारी २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636166.html ३५६] || २ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636536.html ३६१] || ९ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636537.html ३६२] || ११ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636538.html ३६४] || १३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682925.html ३८०] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चितगाव]] || {{cr|NZ}} || rowspan=4 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682939.html ३८७] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चितगाव]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चितगाव]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682953.html ३९४] || ३१ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चितगाव]] || {{cr|NED}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667887.html ४०१] || २० मे २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SL}} || rowspan=9 | |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743953.html ४२३] || २३ जून २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743975.html ४५३] || ३१ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902649.html ४६८] || २६ नोव्हेंबर २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902651.html ४६९] || २७ नोव्हेंबर २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902653.html ४७३] || ३० नोव्हेंबर २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || टाय |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951331.html ५३७] || १६ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951351.html ५४६] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951361.html ५५१] || २६ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951369.html ५५५] || ३० मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html ५५७] || ३ एप्रिल २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913633.html ५६१] || ५ जुलै २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913663.html ५६६] || ७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|PAK}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031665.html ६२२] || १६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072317.html ६४५] || ७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[ट्रान्स-टास्मन तिरंगी मालिका, २०१७-१८|२०१७-१८ ट्रान्स-टास्मन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072318.html ६४६] || १० फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072319.html ६४७] || १३ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072321.html ६५०] || १८ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|ENG}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119542.html ६७९] || २७ जून २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=37 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140384.html ७०३] || २७ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158071.html ७५०] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158072.html ७५१] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|ENG}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1158073.html ७५२] || १० मार्च २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|ENG}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152840.html ७७२] || ५ मे २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187665.html ९९२] || १ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187666.html ९९८] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187667.html १००१] || ५ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || {{cr|NZ}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187668.html १००८] || ८ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|ENG}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187669.html १०१२] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || बरोबरीत |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198244.html १०८७] || २८ ऑगस्ट २०२० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198245.html १०९३] || ३० ऑगस्ट २०२० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198246.html १०९४] || १ सप्टेंबर २०२० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|PAK}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198235.html १०९५] || ४ सप्टेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198236.html १०९६] || ६ सप्टेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198237.html १०९७] || ८ सप्टेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249206.html ११६५] || २३ जून २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249207.html ११६८] || २४ जून २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249208.html ११७४] || २६ जून २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1239540.html ११९१] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1239541.html ११९३] || १८ जुलै २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1239542.html ११९५] || २० जुलै २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273725.html १३५४] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=6 | [[२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273731.html १३६९] || २७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273737.html १३७९] || ३० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273740.html १३८२] || १ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273750.html १४००] || ६ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273754.html १४१५] || १० नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|NZ}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1256720.html १४५३] || २२ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=21 | |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1256721.html १४५४] || २३ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1256722.html १४५५] || २६ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1256723.html १४५६] || २९ जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1256724.html १४५७] || ३० जानेवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- | १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276913.html १६९३] || २७ जुलै २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276914.html १६९८] || २८ जुलै २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|SA}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276915.html १७१७] || ३१ जुलै २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SA}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327228.html १७८९] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|ENG}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327229.html १७९३] || २२ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327230.html १७९५] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|ENG}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327231.html १७९८] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327232.html १८०१] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327233.html १८०२] || ३० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|ENG}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327234.html १८०४] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|ENG}} |- | १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317486.html १८१२] || ९ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- | १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317487.html १८१७] || १२ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|ENG}} |- | १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317488.html १८२०] || १४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298148.html १८४०] || २२ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=6 | [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298154.html १८४६] || २६ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298167.html १८५८] || १ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298173.html १८६७] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html १८७९] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1351400.html २०१८] || ९ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चितगाव]] || {{cr|BAN}} || rowspan=14 | |- | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1351401.html २०२३] || १२ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1351402.html २०२६] || १४ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336048.html २२२५] || ३० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336049.html २२२९] || १ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336050.html २२३१] || ३ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZ}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336051.html २२३२] || ५ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|NZ}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373579.html २३९७] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373580.html २४०२] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|WIN}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373581.html २४०७] || १६ डिसेंबर २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|ENG}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373582.html २४१४] || १९ डिसेंबर २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|ENG}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373583.html २४१५] || २१ डिसेंबर २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385688.html २६२३] || २५ मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385690.html २६३१] || ३० मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415706.html २६३७] || ४ जून २०२४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || अनिर्णित || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415717.html २६५०] || ८ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415727.html २६७८] || १३ जून २०२४ || {{cr|OMN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415734.html २६८८] || १५ जून २०२४ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415742.html २७०९] || १९ जून २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415745.html २७१२] || २१ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415749.html २७१९] || २३ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385697.html २८५०] || ११ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | |- | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385698.html २५८१] || १३ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1433373.html २९४०] || ९ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1433374.html २९४३] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}} |- | १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1433375.html २९५०] || १४ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|ENG}} |- | १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1433376.html २९५६] || १६ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|WIN}} |- | १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1433377.html २९५८] || १७ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || अनिर्णित |- | २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=17 | |- | २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448346.html ३२०५] || ६ जून २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448347.html ३२१३] || ८ जून २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, ब्रिस्टल|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448348.html ३२१८] || १० जून २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448357.html ३४४५] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448358.html ३४५०] || १२ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448360.html ३४६१] || १७ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448362.html ३४६७] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491717.html ३५२७] || १८ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491718.html ३५३२] || २० ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491719.html ३५३३] || २३ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || अनिर्णित |- | २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507719.html ३६७६] || ३० जानेवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} |- | २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507720.html ३६८१] || १ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} |- | २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507721.html ३६८३] || ३ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512723.html ३६८८] || ८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=8 | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512733.html ३७००] || ११ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512741.html ३७०९] || १४ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IND}} [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512747.html ३७१७] || १६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|IND}} [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512760.html ३७२९] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512763.html ३७३२] || २४ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512767.html ३७४४] || २७ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html ४००७] || १ जुलै २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित || rowspan=13 | |- | २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html ४०१२] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ४०१३] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, ब्रिस्टल|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || TBD |- | २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || TBD |- | २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || TBD |- | २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html] || १७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || TBD |- | २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html] || १९ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || TBD |- | २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528706.html] || २१ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || TBD |- | २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528707.html] || २४ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || TBD |- | २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528708.html] || २७ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || TBD |- | २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528709.html] || २९ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || TBD |- | २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528710.html] || २ डिसेंबर २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || TBD |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट|टी२०]] 68fecp9z4m058rk0wqu5zckukeen4g5 3 338260 2694554 2690606 2026-07-15T09:01:04Z संतोष गोरे 135680 /* एकापेक्षा जास्त सदस्य खाती */ Reply 2694554 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=शंकरराव येवले}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:३७, २७ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == एकापेक्षा जास्त सदस्य खाती == नमस्कार, असे दिसून येत आहे की, [[सदस्य:शंकरराव येवले]], [[सदस्य:शंकरराव भाऊराव येवले]] आणि [[सदस्य:Shankarrao Bhaurao Yeole]] अशी तीन एकाच नावाची आणि एकसमान मजकूर असलेली सदस्य पाने एक सदस्य वापरत आहे. हे विकिपीडियाच्या ध्येयधोरणा विरुद्ध आहे. कृपया आपण एकच सदस्य पान वापरावे. आपली संमती असल्यास उत्तर द्यावे. अन्यथा आपली सर्व सदस्य खाती कायमची गोठावण्यात येतील. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५५, ६ जून २०२४ (IST) :[[सदस्य:शंकरराव भाऊराव येवले]], कृपया सूचनांचे पालन करावे. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:१३, ६ जून २०२४ (IST) ::[[सदस्य:Shankarrao Yeole, Karmala]] आणि [[सदस्य:Freedomfighter, Senior Journalist Shankarrao Yeole]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:५७, २२ जून २०२६ (IST) :::@[[सदस्य:करमाळा, सोलापूरची माहिती|करमाळा, सोलापूरची माहिती]], @[[सदस्य:करमाळ्याचे शंकरराव येवले|करमाळ्याचे शंकरराव येवले]] १४ व १५ जुलै २०२६ रोजी तयार करण्यात आले. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १४:३१, १५ जुलै २०२६ (IST) 1glykpwrqw5k4ek1itu5z2eirj65dqz 0 345687 2694312 2651034 2026-07-14T16:43:51Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694312 wikitext text/x-wiki खालील यादी आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आईल ऑफ मानने २१ ऑगस्ट २०२० रोजी गर्न्सी विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | आईल ऑफ मानने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1229824.html १०८५] || २१ ऑगस्ट २०२० || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || {{cr|GUE}} || |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279381.html १२८४] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ सायप्रस तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279382.html १२८५] || ६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279383.html १२८७] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1279386.html १२९२] || ८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|EST}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321258.html १६३९] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321263.html १६४८] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|SER}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321268.html १६६०] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321276.html १६७२] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321280.html १६७६] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[फिनलंड|केरावा]] || {{cr|ITA}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=9 | |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || अनिर्णित |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्ताजिना]] || {{cr|ESP}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383065.html २१२३] || ९ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || {{cr|IMN}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383066.html २१२४] || ९ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || {{cr|IMN}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383067.html २१२७] || १० जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|राजा विल्यम विद्यालय मैदान]], [[आईल ऑफ मान|कॅसलटाऊन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436473.html २६५५] || ९ जून २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|FRA}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436476.html २६६१] || १० जून २०२४ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436479.html २६६७] || १२ जून २०२४ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ITA}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436487.html २६८३] || १५ जून २०२४ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|IMN}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498700.html ३४३८] || ६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|क्रॉकबोर्न क्रिडा क्लब मैदान]], [[आईल ऑफ मान|ट्रोमोड]] || {{cr|SWE}} || rowspan=2 | |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498701.html ३४४०] || ६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SWE}} || {{flagicon|IMN}} [[आईल ऑफ मान|क्रॉकबोर्न क्रिडा क्लब मैदान]], [[आईल ऑफ मान|ट्रोमोड]] || {{cr|SWE}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:आईल ऑफ मान क्रिकेट]] 72tor5z30xa2i4dwf33ggk5h0bhsw5c 0 351254 2694305 2440557 2026-07-14T16:30:50Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694305 wikitext text/x-wiki खालील यादी इस्रायल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. इस्रायलने २८ जून २०२२ रोजी पोर्तुगाल विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इस्रायलने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320979.html १५९६] || १ जुलै २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320985.html १६०४] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|Israel}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436475.html २६६०] || १० जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436482.html २६७०] || १२ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|Israel}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436490.html २६८७] || १५ जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436491.html २६९१] || १६ जून २०२४ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|Israel}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इस्रायल क्रिकेट|आंतरराष्ट्रीय सामने]] sfevdebyo9jsl4rwbirhxohdknn7n0d 0 351556 2694461 2681989 2026-07-15T05:38:11Z Nitin.kunjir 4684 /* फिक्स्चर */ 2694461 wikitext text/x-wiki '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संघ आणि पात्रता == लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}</ref> [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" width="850" ! width="30%" |पात्रता निकष ! width="25%" |तारीख ! width="10%" |ठिकाण ! width="5%" |प्रवेश ! width="25%" |पात्र |- |[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]] |३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |१ |{{cr|NED}} |- |[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]] |१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |५ |{{cr|NAM}}<br/>{{cr|NEP}}<br/>{{cr|OMN}}<br/>{{cr|SCO}}<br/>{{cr|USA}}<br/> |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]] |२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३ |नामिबिया | style="text-align:center;" |२ |{{cr|CAN}}<br/>{{cr|UAE}} |- !एकूण ! ! !८ ! |} ==फिक्स्चर== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}</ref> प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील. {| class="wikitable sortable" !फेरी !तारीख !यजमान संघ !दुसरा संघ !तिसरा संघ !नोंदी |-style="background:#ddeeff" |१ |[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]] |{{cr|NEP}} |{{cr|NAM}} |{{cr|NED}} | |- |२ |[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]] |{{cr|UAE}} |{{cr|CAN}} |{{cr|SCO}} |शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.<ref name="round2">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}</ref> त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.<ref name="round11">{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}</ref> |-style="background:#ddeeff" |३ ||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]] |{{cr|SCO}} |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}</ref> |- | ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || |-style="background:#ddeeff" | ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || |- | ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || |- | ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || |- | १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || |-style="background:#ddeeff" | ११ || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.<ref name="round11"/> |- | १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || |- | १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट–सप्टेंबर २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर–नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || |- | १६ || [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|एप्रिल २०२६]] || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १७ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|एप्रिल–मे २०२६]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || मूळतः नोव्हेंबर २०२५ मध्ये नियोजित असलेली ही स्पर्धा 'नेपाळ प्रीमियर लीग २०२५' मुळे मार्च २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली होती,<ref>{{cite web |trans-title=कॅन (CAN) ने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय सामन्यांनी भरलेले २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=CAN unveils packed 2026 calendar with domestic and international fixtures |url=https://thehimalayantimes.com/sports/can-unveils-packed-2026-calendar-with-domestic-and-international-fixtures |work=द हिमालयन टाइम्स |date=३ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> आणि त्यानंतर मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ती पुन्हा एप्रिल २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ अंतर्गत नेपाळमध्ये यूएई आणि ओमानविरुद्धचे सामने होणार|title=Nepal to host UAE, Oman in CWC League 2 action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-league-2/news/nepal-to-host-uae-oman-in-cwc-league-2-action |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- | १८ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|मे २०२६]] || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || २०२६ च्या नेपाळ प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका नोव्हेंबर २०२६ ऐवजी आधीच्या कालावधीत आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0">{{cite web |trans-title=२०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा|title=Cricketing activities for 2026 revealed |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |work=द काठमांडू टाइम्स | date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | १९ || [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|जून २०२६]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || |- | २० || [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|जुलै २०२६]] || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || युरोपिय टी-२० प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका ऑगस्ट २०२६ पूर्वी आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |trans-title=युरोपिय टी२० लीगमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांमध्ये वॉ आणि मॅक्सवेल यांचा समावेश|title=Waugh and Maxwell among investors in European T20 league |url=https://risingnepaldaily.com/news/74468 |access-date=१५ जुलै २०२६ |website=गोरखापत्र}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | २१ || [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२६]] || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || |- | २२ || [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | २३ || [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || |- | २४ || [[२०२६ युएई तिरंगी मालिका|डिसेंबर २०२६]] || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || |} ==निकाल== मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header= |update=१६ मार्च २०२५ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}</ref> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.<br> |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=0–2 [2] |match_CAN_NED=जून २०२६ |match_CAN_NEP=2–0 [2] |match_CAN_OMA=2–0 [2] |match_CAN_SCO=0–2 [2] |match_CAN_UAE=— |match_CAN_USA=जून २०२६ |match_NAM_CAN=1–1 [2] |match_NAM_NED=0–2 [2] |match_NAM_NEP=— |match_NAM_OMA=एप्रिल २०२६ |match_NAM_SCO=एप्रिल २०२६ |match_NAM_UAE=1–1 [2] |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=2–0 [2] |match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_OMA=— |match_NED_SCO=1–1 [2] |match_NED_UAE=2–0 [2] |match_NED_USA=2–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=0–2 [2] |match_NEP_NED=1–1 [2] |match_NEP_OMA=मार्च २०२६ |match_NEP_SCO=नोव्हेंबर २०२६ |match_NEP_UAE=मार्च २०२६ |match_NEP_USA=नोव्हेंबर २०२६ |match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NAM=1–1 [2] |match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NED=2–0 [2] |match_OMA_SCO=— |match_OMA_UAE=2–0 [2] |match_OMA_USA=1–1 [2] |match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_NAM=2–0 [2] |match_SCO_NEP=1–1 [2] |match_SCO_NED=1–1 [2] |match_SCO_OMA=1–0 [2] |match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_USA=— |match_UAE_CAN=0–2 [2] |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NEP=ऑक्टोबर २०२५ |match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_SCO=0–1 [1]<ref name="round2" /> |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=2–0 [2] |match_USA_NAM=मे २०२६ |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=2–0 [2] |match_USA_OMA=1–1 [2] |match_USA_SCO=0–2 [2] |match_USA_UAE=मे २०२६ }} तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header=संघ १ \ संघ २ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule" /> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या. {{notelist|refs= {{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.<ref name="round2"/>}} }} |update=: २ नोव्हेंबर २०२५ |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=— |match_CAN_NED=0–0 [2] |match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_CAN_OMA=0–2 [2] |match_CAN_SCO=2-0 [2] |match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_CAN_USA=0–2 [2] |match_NAM_CAN=— |match_NAM_NED=1–1 [2] |match_NAM_NEP=ऑगस्ट २०२६ |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=मे २०२६ |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=— |match_NED_NAM=— |match_NED_NEP=— |match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_NED_SCO=— |match_NED_UAE=1–1 [2] |match_NED_USA=जून २०२६ |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=— |match_NEP_NED=2–0 [2] |match_NEP_OMA=0–1 [2] |match_NEP_SCO=1–0 [2] |match_NEP_UAE=— |match_NEP_USA=0–2 [2] |match_OMA_CAN=— |match_OMA_NAM=— |match_OMA_NED=— |match_OMA_NEP=— |match_OMA_SCO=एप्रिल २०२६ |match_OMA_UAE=TBA |match_OMA_USA=— |match_SCO_CAN=— |match_SCO_NAM=— |match_SCO_NED=— |match_SCO_NEP=— |match_SCO_OMA=— |match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}} |match_SCO_USA=नोव्हेंबर २०२६ |match_UAE_CAN=— |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NED=— |match_UAE_NEP=— |match_UAE_OMA=— |match_UAE_SCO=— |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=— |match_USA_NAM=— |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=— |match_USA_OMA=— |match_USA_SCO=— |match_USA_UAE=— }} ==गुण सारणी== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=१८ फेब्रुवारी २०२५ |show_tie=no |source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=१ एप्रिल २०२६ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> |class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल |win_CAN=9 |loss_CAN=12 |nr_CAN=3 |nrr_CAN=-0.209 |win_NAM=9 |loss_NAM=14 |nr_NAM=1 |nrr_NAM=-0.502 |win_NEP=5 |loss_NEP=13 |nr_NEP=2 |nrr_NEP=-0.289 |win_NED=13 |loss_NED=9 |nr_NED=2 |nrr_NED=0.165 |win_OMA=11 |loss_OMA=7 |nr_OMA=2 |nrr_OMA=0.057 |win_SCO=13 |loss_SCO=7 |nr_SCO=4 |nrr_SCO=0.925 |win_UAE=5 |loss_UAE=15 |nr_UAE= |nrr_UAE=-1.240 |win_USA=18 |loss_USA=6 |nr_USA= |nrr_USA=0.939 |team1=USA |team2=SCO |team3=NED |team4=OMA |team5=CAN |team6=NAM |team7=NEP |team8=UAE |name_CAN={{cr|CAN}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NEP={{cr|NEP}} |name_NED={{cr|NED}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_SCO={{cr|SCO}} |name_UAE={{cr|UAE}} |name_USA={{cr|USA}} |result1=Q |result2=Q |result3=Q |result4=Q |result5=A |result6=A |result7=A |result8=A |col_Q=green1 |col_A=yellow1 |res_col_header=Q |text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र |text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र }} == हे सुद्धा पहा == * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] * [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 "ईएसपीएन क्रिकइन्फो"वर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} {{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] oz76nibk1u870jirohgfz298wp4n61i 2694462 2694461 2026-07-15T05:46:07Z Nitin.kunjir 4684 /* निकाल */ 2694462 wikitext text/x-wiki '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संघ आणि पात्रता == लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}</ref> [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" width="850" ! width="30%" |पात्रता निकष ! width="25%" |तारीख ! width="10%" |ठिकाण ! width="5%" |प्रवेश ! width="25%" |पात्र |- |[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]] |३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |१ |{{cr|NED}} |- |[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]] |१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |५ |{{cr|NAM}}<br/>{{cr|NEP}}<br/>{{cr|OMN}}<br/>{{cr|SCO}}<br/>{{cr|USA}}<br/> |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]] |२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३ |नामिबिया | style="text-align:center;" |२ |{{cr|CAN}}<br/>{{cr|UAE}} |- !एकूण ! ! !८ ! |} ==फिक्स्चर== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}</ref> प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील. {| class="wikitable sortable" !फेरी !तारीख !यजमान संघ !दुसरा संघ !तिसरा संघ !नोंदी |-style="background:#ddeeff" |१ |[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]] |{{cr|NEP}} |{{cr|NAM}} |{{cr|NED}} | |- |२ |[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]] |{{cr|UAE}} |{{cr|CAN}} |{{cr|SCO}} |शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.<ref name="round2">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}</ref> त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.<ref name="round11">{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}</ref> |-style="background:#ddeeff" |३ ||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]] |{{cr|SCO}} |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}</ref> |- | ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || |-style="background:#ddeeff" | ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || |- | ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || |- | ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || |- | १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || |-style="background:#ddeeff" | ११ || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.<ref name="round11"/> |- | १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || |- | १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट–सप्टेंबर २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर–नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || |- | १६ || [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|एप्रिल २०२६]] || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १७ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|एप्रिल–मे २०२६]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || मूळतः नोव्हेंबर २०२५ मध्ये नियोजित असलेली ही स्पर्धा 'नेपाळ प्रीमियर लीग २०२५' मुळे मार्च २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली होती,<ref>{{cite web |trans-title=कॅन (CAN) ने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय सामन्यांनी भरलेले २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=CAN unveils packed 2026 calendar with domestic and international fixtures |url=https://thehimalayantimes.com/sports/can-unveils-packed-2026-calendar-with-domestic-and-international-fixtures |work=द हिमालयन टाइम्स |date=३ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> आणि त्यानंतर मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ती पुन्हा एप्रिल २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ अंतर्गत नेपाळमध्ये यूएई आणि ओमानविरुद्धचे सामने होणार|title=Nepal to host UAE, Oman in CWC League 2 action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-league-2/news/nepal-to-host-uae-oman-in-cwc-league-2-action |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- | १८ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|मे २०२६]] || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || २०२६ च्या नेपाळ प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका नोव्हेंबर २०२६ ऐवजी आधीच्या कालावधीत आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0">{{cite web |trans-title=२०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा|title=Cricketing activities for 2026 revealed |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |work=द काठमांडू टाइम्स | date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | १९ || [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|जून २०२६]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || |- | २० || [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|जुलै २०२६]] || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || युरोपिय टी-२० प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका ऑगस्ट २०२६ पूर्वी आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |trans-title=युरोपिय टी२० लीगमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांमध्ये वॉ आणि मॅक्सवेल यांचा समावेश|title=Waugh and Maxwell among investors in European T20 league |url=https://risingnepaldaily.com/news/74468 |access-date=१५ जुलै २०२६ |website=गोरखापत्र}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | २१ || [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२६]] || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || |- | २२ || [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | २३ || [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || |- | २४ || [[२०२६ युएई तिरंगी मालिका|डिसेंबर २०२६]] || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || |} ==निकाल== मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header= |update=१६ जून २०२६ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}</ref> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.<br> |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=0–2 [2] |match_CAN_NED=1–0 [2] |match_CAN_NEP=2–0 [2] |match_CAN_OMA=2–0 [2] |match_CAN_SCO=0–2 [2] |match_CAN_UAE=— |match_CAN_USA=जून २०२६ |match_NAM_CAN=1–1 [2] |match_NAM_NED=0–2 [2] |match_NAM_NEP=— |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=1–1 [2] |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=2–0 [2] |match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_OMA=— |match_NED_SCO=1–1 [2] |match_NED_UAE=2–0 [2] |match_NED_USA=2–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=0–2 [2] |match_NEP_NED=1–1 [2] |match_NEP_OMA=1–1 [2] |match_NEP_SCO=1–1 [2] |match_NEP_UAE=2–0 [2] |match_NEP_USA=2–0 [2] |match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NAM=1–1 [2] |match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NED=2–0 [2] |match_OMA_SCO=— |match_OMA_UAE=2–0 [2] |match_OMA_USA=1–1 [2] |match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_NAM=2–0 [2] |match_SCO_NEP=1–1 [2] |match_SCO_NED=1–1 [2] |match_SCO_OMA=1–0 [2] |match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_USA=— |match_UAE_CAN=0–2 [2] |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NEP=2–0 [2] |match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_SCO=0–1 [1]<ref name="round2" /> |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=2–0 [2] |match_USA_NAM=ऑक्टोबर २०२६ |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=2–0 [2] |match_USA_OMA=1–1 [2] |match_USA_SCO=0–2 [2] |match_USA_UAE=ऑक्टोबर २०२६ }} तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header=संघ १ \ संघ २ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule" /> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या. {{notelist|refs= {{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.<ref name="round2"/>}} }} |update=: १४ जून २०२६ |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=— |match_CAN_NED=0–0 [2] |match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_CAN_OMA=0–2 [2] |match_CAN_SCO=2-0 [2] |match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_CAN_USA=0–2 [2] |match_NAM_CAN=— |match_NAM_NED=1–1 [2] |match_NAM_NEP=जुलै २०२६ |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=ऑक्टोबर २०२६ |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=— |match_NED_NAM=— |match_NED_NEP=— |match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_NED_SCO=— |match_NED_UAE=1–1 [2] |match_NED_USA=1–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=— |match_NEP_NED=2–0 [2] |match_NEP_OMA=0–1 [2] |match_NEP_SCO=1–0 [2] |match_NEP_UAE=— |match_NEP_USA=0–2 [2] |match_OMA_CAN=— |match_OMA_NAM=— |match_OMA_NED=— |match_OMA_NEP=— |match_OMA_SCO=1–0 [2] |match_OMA_UAE=0–2 [2] |match_OMA_USA=— |match_SCO_CAN=— |match_SCO_NAM=— |match_SCO_NED=— |match_SCO_NEP=— |match_SCO_OMA=— |match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}} |match_SCO_USA=1–1 [2] |match_UAE_CAN=— |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NED=— |match_UAE_NEP=— |match_UAE_OMA=— |match_UAE_SCO=— |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=— |match_USA_NAM=— |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=— |match_USA_OMA=— |match_USA_SCO=— |match_USA_UAE=— }} ==गुण सारणी== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=१८ फेब्रुवारी २०२५ |show_tie=no |source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=१ एप्रिल २०२६ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> |class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल |win_CAN=9 |loss_CAN=12 |nr_CAN=3 |nrr_CAN=-0.209 |win_NAM=9 |loss_NAM=14 |nr_NAM=1 |nrr_NAM=-0.502 |win_NEP=5 |loss_NEP=13 |nr_NEP=2 |nrr_NEP=-0.289 |win_NED=13 |loss_NED=9 |nr_NED=2 |nrr_NED=0.165 |win_OMA=11 |loss_OMA=7 |nr_OMA=2 |nrr_OMA=0.057 |win_SCO=13 |loss_SCO=7 |nr_SCO=4 |nrr_SCO=0.925 |win_UAE=5 |loss_UAE=15 |nr_UAE= |nrr_UAE=-1.240 |win_USA=18 |loss_USA=6 |nr_USA= |nrr_USA=0.939 |team1=USA |team2=SCO |team3=NED |team4=OMA |team5=CAN |team6=NAM |team7=NEP |team8=UAE |name_CAN={{cr|CAN}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NEP={{cr|NEP}} |name_NED={{cr|NED}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_SCO={{cr|SCO}} |name_UAE={{cr|UAE}} |name_USA={{cr|USA}} |result1=Q |result2=Q |result3=Q |result4=Q |result5=A |result6=A |result7=A |result8=A |col_Q=green1 |col_A=yellow1 |res_col_header=Q |text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र |text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र }} == हे सुद्धा पहा == * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] * [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 "ईएसपीएन क्रिकइन्फो"वर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} {{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] 8pl7sucyaasli9oetg4sgroq2kyk6rr 2694465 2694462 2026-07-15T05:51:31Z Nitin.kunjir 4684 /* गुण सारणी */ 2694465 wikitext text/x-wiki '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संघ आणि पात्रता == लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}</ref> [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" width="850" ! width="30%" |पात्रता निकष ! width="25%" |तारीख ! width="10%" |ठिकाण ! width="5%" |प्रवेश ! width="25%" |पात्र |- |[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]] |३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |१ |{{cr|NED}} |- |[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]] |१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |५ |{{cr|NAM}}<br/>{{cr|NEP}}<br/>{{cr|OMN}}<br/>{{cr|SCO}}<br/>{{cr|USA}}<br/> |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]] |२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३ |नामिबिया | style="text-align:center;" |२ |{{cr|CAN}}<br/>{{cr|UAE}} |- !एकूण ! ! !८ ! |} ==फिक्स्चर== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}</ref> प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील. {| class="wikitable sortable" !फेरी !तारीख !यजमान संघ !दुसरा संघ !तिसरा संघ !नोंदी |-style="background:#ddeeff" |१ |[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]] |{{cr|NEP}} |{{cr|NAM}} |{{cr|NED}} | |- |२ |[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]] |{{cr|UAE}} |{{cr|CAN}} |{{cr|SCO}} |शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.<ref name="round2">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}</ref> त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.<ref name="round11">{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}</ref> |-style="background:#ddeeff" |३ ||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]] |{{cr|SCO}} |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}</ref> |- | ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || |-style="background:#ddeeff" | ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || |- | ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || |- | ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || |- | १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || |-style="background:#ddeeff" | ११ || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.<ref name="round11"/> |- | १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || |- | १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट–सप्टेंबर २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर–नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || |- | १६ || [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|एप्रिल २०२६]] || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १७ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|एप्रिल–मे २०२६]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || मूळतः नोव्हेंबर २०२५ मध्ये नियोजित असलेली ही स्पर्धा 'नेपाळ प्रीमियर लीग २०२५' मुळे मार्च २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली होती,<ref>{{cite web |trans-title=कॅन (CAN) ने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय सामन्यांनी भरलेले २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=CAN unveils packed 2026 calendar with domestic and international fixtures |url=https://thehimalayantimes.com/sports/can-unveils-packed-2026-calendar-with-domestic-and-international-fixtures |work=द हिमालयन टाइम्स |date=३ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> आणि त्यानंतर मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ती पुन्हा एप्रिल २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ अंतर्गत नेपाळमध्ये यूएई आणि ओमानविरुद्धचे सामने होणार|title=Nepal to host UAE, Oman in CWC League 2 action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-league-2/news/nepal-to-host-uae-oman-in-cwc-league-2-action |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- | १८ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|मे २०२६]] || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || २०२६ च्या नेपाळ प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका नोव्हेंबर २०२६ ऐवजी आधीच्या कालावधीत आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0">{{cite web |trans-title=२०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा|title=Cricketing activities for 2026 revealed |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |work=द काठमांडू टाइम्स | date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | १९ || [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|जून २०२६]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || |- | २० || [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|जुलै २०२६]] || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || युरोपिय टी-२० प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका ऑगस्ट २०२६ पूर्वी आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |trans-title=युरोपिय टी२० लीगमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांमध्ये वॉ आणि मॅक्सवेल यांचा समावेश|title=Waugh and Maxwell among investors in European T20 league |url=https://risingnepaldaily.com/news/74468 |access-date=१५ जुलै २०२६ |website=गोरखापत्र}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | २१ || [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२६]] || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || |- | २२ || [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | २३ || [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || |- | २४ || [[२०२६ युएई तिरंगी मालिका|डिसेंबर २०२६]] || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || |} ==निकाल== मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header= |update=१६ जून २०२६ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}</ref> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.<br> |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=0–2 [2] |match_CAN_NED=1–0 [2] |match_CAN_NEP=2–0 [2] |match_CAN_OMA=2–0 [2] |match_CAN_SCO=0–2 [2] |match_CAN_UAE=— |match_CAN_USA=जून २०२६ |match_NAM_CAN=1–1 [2] |match_NAM_NED=0–2 [2] |match_NAM_NEP=— |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=1–1 [2] |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=2–0 [2] |match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_OMA=— |match_NED_SCO=1–1 [2] |match_NED_UAE=2–0 [2] |match_NED_USA=2–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=0–2 [2] |match_NEP_NED=1–1 [2] |match_NEP_OMA=1–1 [2] |match_NEP_SCO=1–1 [2] |match_NEP_UAE=2–0 [2] |match_NEP_USA=2–0 [2] |match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NAM=1–1 [2] |match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NED=2–0 [2] |match_OMA_SCO=— |match_OMA_UAE=2–0 [2] |match_OMA_USA=1–1 [2] |match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_NAM=2–0 [2] |match_SCO_NEP=1–1 [2] |match_SCO_NED=1–1 [2] |match_SCO_OMA=1–0 [2] |match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_USA=— |match_UAE_CAN=0–2 [2] |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NEP=2–0 [2] |match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_SCO=0–1 [1]<ref name="round2" /> |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=2–0 [2] |match_USA_NAM=ऑक्टोबर २०२६ |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=2–0 [2] |match_USA_OMA=1–1 [2] |match_USA_SCO=0–2 [2] |match_USA_UAE=ऑक्टोबर २०२६ }} तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header=संघ १ \ संघ २ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule" /> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या. {{notelist|refs= {{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.<ref name="round2"/>}} }} |update=: १४ जून २०२६ |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=— |match_CAN_NED=0–0 [2] |match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_CAN_OMA=0–2 [2] |match_CAN_SCO=2-0 [2] |match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_CAN_USA=0–2 [2] |match_NAM_CAN=— |match_NAM_NED=1–1 [2] |match_NAM_NEP=जुलै २०२६ |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=ऑक्टोबर २०२६ |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=— |match_NED_NAM=— |match_NED_NEP=— |match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_NED_SCO=— |match_NED_UAE=1–1 [2] |match_NED_USA=1–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=— |match_NEP_NED=2–0 [2] |match_NEP_OMA=0–1 [2] |match_NEP_SCO=1–0 [2] |match_NEP_UAE=— |match_NEP_USA=0–2 [2] |match_OMA_CAN=— |match_OMA_NAM=— |match_OMA_NED=— |match_OMA_NEP=— |match_OMA_SCO=1–0 [2] |match_OMA_UAE=0–2 [2] |match_OMA_USA=— |match_SCO_CAN=— |match_SCO_NAM=— |match_SCO_NED=— |match_SCO_NEP=— |match_SCO_OMA=— |match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}} |match_SCO_USA=1–1 [2] |match_UAE_CAN=— |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NED=— |match_UAE_NEP=— |match_UAE_OMA=— |match_UAE_SCO=— |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=— |match_USA_NAM=— |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=— |match_USA_OMA=— |match_USA_SCO=— |match_USA_UAE=— }} ==गुण सारणी== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=१४ जून २०२६ |show_tie=no |source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=१ एप्रिल २०२६ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> |class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल |win_CAN=10 |loss_CAN=14 |nr_CAN=4 |nrr_CAN=-0.203 |win_NAM=10 |loss_NAM=16 |nr_NAM=2 |nrr_NAM=-0.491 |win_NEP=11 |loss_NEP=15 |nr_NEP=2 |nrr_NEP=0.023 |win_NED=14 |loss_NED=10 |nr_NED=4 |nrr_NED=0.164 |win_OMA=14 |loss_OMA=11 |nr_OMA=3 |nrr_OMA=0.018 |win_SCO=16 |loss_SCO=10 |nr_SCO=6 |nrr_SCO=0.631 |win_UAE=7 |loss_UAE=17 |nr_UAE= |nrr_UAE=-1.016 |win_USA=21 |loss_USA=10 |nr_USA=1 |nrr_USA=0.693 |status_USA=Q |team1=USA |team2=SCO |team3=NED |team4=OMA |team5=NEP |team6=CAN |team7=NAM |team8=UAE |name_CAN={{cr|CAN}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NEP={{cr|NEP}} |name_NED={{cr|NED}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_SCO={{cr|SCO}} |name_UAE={{cr|UAE}} |name_USA={{cr|USA}} |result1=Q |result2=Q |result3=Q |result4=Q |result5=A |result6=A |result7=A |result8=A |col_Q=green1 |col_A=yellow1 |res_col_header=Q |text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र |text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र }} == हे सुद्धा पहा == * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] * [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 "ईएसपीएन क्रिकइन्फो"वर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} {{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] kwci28bfobeadx9d1vkk3fxn4ed2hla 2694478 2694465 2026-07-15T06:36:18Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ आणि पात्रता */ 2694478 wikitext text/x-wiki '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संघ आणि पात्रता == [[चित्र:आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०२७ पात्रता निकष.jpg|चौकट|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मार्ग]] लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}</ref> [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" width="850" ! width="30%" |पात्रता निकष ! width="25%" |तारीख ! width="10%" |ठिकाण ! width="5%" |प्रवेश ! width="25%" |पात्र |- |[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]] |३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |१ |{{cr|NED}} |- |[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]] |१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |५ |{{cr|NAM}}<br/>{{cr|NEP}}<br/>{{cr|OMN}}<br/>{{cr|SCO}}<br/>{{cr|USA}}<br/> |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]] |२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३ |नामिबिया | style="text-align:center;" |२ |{{cr|CAN}}<br/>{{cr|UAE}} |- !एकूण ! ! !८ ! |} ==फिक्स्चर== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}</ref> प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील. {| class="wikitable sortable" !फेरी !तारीख !यजमान संघ !दुसरा संघ !तिसरा संघ !नोंदी |-style="background:#ddeeff" |१ |[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]] |{{cr|NEP}} |{{cr|NAM}} |{{cr|NED}} | |- |२ |[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]] |{{cr|UAE}} |{{cr|CAN}} |{{cr|SCO}} |शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.<ref name="round2">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}</ref> त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.<ref name="round11">{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}</ref> |-style="background:#ddeeff" |३ ||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]] |{{cr|SCO}} |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}</ref> |- | ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || |-style="background:#ddeeff" | ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || |- | ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || |- | ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || |- | १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || |-style="background:#ddeeff" | ११ || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.<ref name="round11"/> |- | १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || |- | १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट–सप्टेंबर २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर–नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || |- | १६ || [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|एप्रिल २०२६]] || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १७ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|एप्रिल–मे २०२६]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || मूळतः नोव्हेंबर २०२५ मध्ये नियोजित असलेली ही स्पर्धा 'नेपाळ प्रीमियर लीग २०२५' मुळे मार्च २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली होती,<ref>{{cite web |trans-title=कॅन (CAN) ने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय सामन्यांनी भरलेले २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=CAN unveils packed 2026 calendar with domestic and international fixtures |url=https://thehimalayantimes.com/sports/can-unveils-packed-2026-calendar-with-domestic-and-international-fixtures |work=द हिमालयन टाइम्स |date=३ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> आणि त्यानंतर मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ती पुन्हा एप्रिल २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ अंतर्गत नेपाळमध्ये यूएई आणि ओमानविरुद्धचे सामने होणार|title=Nepal to host UAE, Oman in CWC League 2 action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-league-2/news/nepal-to-host-uae-oman-in-cwc-league-2-action |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- | १८ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|मे २०२६]] || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || २०२६ च्या नेपाळ प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका नोव्हेंबर २०२६ ऐवजी आधीच्या कालावधीत आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0">{{cite web |trans-title=२०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा|title=Cricketing activities for 2026 revealed |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |work=द काठमांडू टाइम्स | date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | १९ || [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|जून २०२६]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || |- | २० || [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|जुलै २०२६]] || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || युरोपिय टी-२० प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका ऑगस्ट २०२६ पूर्वी आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |trans-title=युरोपिय टी२० लीगमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांमध्ये वॉ आणि मॅक्सवेल यांचा समावेश|title=Waugh and Maxwell among investors in European T20 league |url=https://risingnepaldaily.com/news/74468 |access-date=१५ जुलै २०२६ |website=गोरखापत्र}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | २१ || [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२६]] || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || |- | २२ || [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | २३ || [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || |- | २४ || [[२०२६ युएई तिरंगी मालिका|डिसेंबर २०२६]] || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || |} ==निकाल== मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header= |update=१६ जून २०२६ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}</ref> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.<br> |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=0–2 [2] |match_CAN_NED=1–0 [2] |match_CAN_NEP=2–0 [2] |match_CAN_OMA=2–0 [2] |match_CAN_SCO=0–2 [2] |match_CAN_UAE=— |match_CAN_USA=जून २०२६ |match_NAM_CAN=1–1 [2] |match_NAM_NED=0–2 [2] |match_NAM_NEP=— |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=1–1 [2] |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=2–0 [2] |match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_OMA=— |match_NED_SCO=1–1 [2] |match_NED_UAE=2–0 [2] |match_NED_USA=2–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=0–2 [2] |match_NEP_NED=1–1 [2] |match_NEP_OMA=1–1 [2] |match_NEP_SCO=1–1 [2] |match_NEP_UAE=2–0 [2] |match_NEP_USA=2–0 [2] |match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NAM=1–1 [2] |match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NED=2–0 [2] |match_OMA_SCO=— |match_OMA_UAE=2–0 [2] |match_OMA_USA=1–1 [2] |match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_NAM=2–0 [2] |match_SCO_NEP=1–1 [2] |match_SCO_NED=1–1 [2] |match_SCO_OMA=1–0 [2] |match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_USA=— |match_UAE_CAN=0–2 [2] |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NEP=2–0 [2] |match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_SCO=0–1 [1]<ref name="round2" /> |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=2–0 [2] |match_USA_NAM=ऑक्टोबर २०२६ |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=2–0 [2] |match_USA_OMA=1–1 [2] |match_USA_SCO=0–2 [2] |match_USA_UAE=ऑक्टोबर २०२६ }} तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header=संघ १ \ संघ २ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule" /> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या. {{notelist|refs= {{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.<ref name="round2"/>}} }} |update=: १४ जून २०२६ |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=— |match_CAN_NED=0–0 [2] |match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_CAN_OMA=0–2 [2] |match_CAN_SCO=2-0 [2] |match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_CAN_USA=0–2 [2] |match_NAM_CAN=— |match_NAM_NED=1–1 [2] |match_NAM_NEP=जुलै २०२६ |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=ऑक्टोबर २०२६ |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=— |match_NED_NAM=— |match_NED_NEP=— |match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_NED_SCO=— |match_NED_UAE=1–1 [2] |match_NED_USA=1–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=— |match_NEP_NED=2–0 [2] |match_NEP_OMA=0–1 [2] |match_NEP_SCO=1–0 [2] |match_NEP_UAE=— |match_NEP_USA=0–2 [2] |match_OMA_CAN=— |match_OMA_NAM=— |match_OMA_NED=— |match_OMA_NEP=— |match_OMA_SCO=1–0 [2] |match_OMA_UAE=0–2 [2] |match_OMA_USA=— |match_SCO_CAN=— |match_SCO_NAM=— |match_SCO_NED=— |match_SCO_NEP=— |match_SCO_OMA=— |match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}} |match_SCO_USA=1–1 [2] |match_UAE_CAN=— |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NED=— |match_UAE_NEP=— |match_UAE_OMA=— |match_UAE_SCO=— |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=— |match_USA_NAM=— |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=— |match_USA_OMA=— |match_USA_SCO=— |match_USA_UAE=— }} ==गुण सारणी== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=१४ जून २०२६ |show_tie=no |source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=१ एप्रिल २०२६ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> |class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल |win_CAN=10 |loss_CAN=14 |nr_CAN=4 |nrr_CAN=-0.203 |win_NAM=10 |loss_NAM=16 |nr_NAM=2 |nrr_NAM=-0.491 |win_NEP=11 |loss_NEP=15 |nr_NEP=2 |nrr_NEP=0.023 |win_NED=14 |loss_NED=10 |nr_NED=4 |nrr_NED=0.164 |win_OMA=14 |loss_OMA=11 |nr_OMA=3 |nrr_OMA=0.018 |win_SCO=16 |loss_SCO=10 |nr_SCO=6 |nrr_SCO=0.631 |win_UAE=7 |loss_UAE=17 |nr_UAE= |nrr_UAE=-1.016 |win_USA=21 |loss_USA=10 |nr_USA=1 |nrr_USA=0.693 |status_USA=Q |team1=USA |team2=SCO |team3=NED |team4=OMA |team5=NEP |team6=CAN |team7=NAM |team8=UAE |name_CAN={{cr|CAN}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NEP={{cr|NEP}} |name_NED={{cr|NED}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_SCO={{cr|SCO}} |name_UAE={{cr|UAE}} |name_USA={{cr|USA}} |result1=Q |result2=Q |result3=Q |result4=Q |result5=A |result6=A |result7=A |result8=A |col_Q=green1 |col_A=yellow1 |res_col_header=Q |text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र |text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र }} == हे सुद्धा पहा == * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] * [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 "ईएसपीएन क्रिकइन्फो"वर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} {{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] h41q8bnzykrmx8ivz1onjxry7212mgs 2694479 2694478 2026-07-15T06:36:51Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ आणि पात्रता */ 2694479 wikitext text/x-wiki '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संघ आणि पात्रता == [[चित्र:आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०२७ पात्रता निकष.jpg|चौकट|[[क्रिकेट विश्वचषक, २०२७]] स्पर्धेसाठी पात्रता मार्ग]] लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}</ref> [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}</ref> {| class="wikitable" width="850" ! width="30%" |पात्रता निकष ! width="25%" |तारीख ! width="10%" |ठिकाण ! width="5%" |प्रवेश ! width="25%" |पात्र |- |[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]] |३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |१ |{{cr|NED}} |- |[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]] |१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३ |विविध | style="text-align:center;" |५ |{{cr|NAM}}<br/>{{cr|NEP}}<br/>{{cr|OMN}}<br/>{{cr|SCO}}<br/>{{cr|USA}}<br/> |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]] |२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३ |नामिबिया | style="text-align:center;" |२ |{{cr|CAN}}<br/>{{cr|UAE}} |- !एकूण ! ! !८ ! |} ==फिक्स्चर== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}</ref> प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील. {| class="wikitable sortable" !फेरी !तारीख !यजमान संघ !दुसरा संघ !तिसरा संघ !नोंदी |-style="background:#ddeeff" |१ |[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]] |{{cr|NEP}} |{{cr|NAM}} |{{cr|NED}} | |- |२ |[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]] |{{cr|UAE}} |{{cr|CAN}} |{{cr|SCO}} |शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.<ref name="round2">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}</ref> त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.<ref name="round11">{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}</ref> |-style="background:#ddeeff" |३ ||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]] |{{cr|SCO}} |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}</ref> |- | ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || |-style="background:#ddeeff" | ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || |- | ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || |- | ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || |- | १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || |-style="background:#ddeeff" | ११ || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.<ref name="round11"/> |- | १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || |-style="background:#ddeeff" | १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || |- | १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट–सप्टेंबर २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर–नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || |- | १६ || [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|एप्रिल २०२६]] || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || |-style="background:#ddeeff" | १७ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|एप्रिल–मे २०२६]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || मूळतः नोव्हेंबर २०२५ मध्ये नियोजित असलेली ही स्पर्धा 'नेपाळ प्रीमियर लीग २०२५' मुळे मार्च २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली होती,<ref>{{cite web |trans-title=कॅन (CAN) ने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय सामन्यांनी भरलेले २०२६ चे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=CAN unveils packed 2026 calendar with domestic and international fixtures |url=https://thehimalayantimes.com/sports/can-unveils-packed-2026-calendar-with-domestic-and-international-fixtures |work=द हिमालयन टाइम्स |date=३ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> आणि त्यानंतर मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ती पुन्हा एप्रिल २०२६ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ अंतर्गत नेपाळमध्ये यूएई आणि ओमानविरुद्धचे सामने होणार|title=Nepal to host UAE, Oman in CWC League 2 action |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-league-2/news/nepal-to-host-uae-oman-in-cwc-league-2-action |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- | १८ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|मे २०२६]] || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || २०२६ च्या नेपाळ प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका नोव्हेंबर २०२६ ऐवजी आधीच्या कालावधीत आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0">{{cite web |trans-title=२०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा|title=Cricketing activities for 2026 revealed |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |work=द काठमांडू टाइम्स | date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | १९ || [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|जून २०२६]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || |- | २० || [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|जुलै २०२६]] || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || युरोपिय टी-२० प्रीमियर लीगसाठी वेळ उपलब्ध करून देण्यासाठी ही मालिका ऑगस्ट २०२६ पूर्वी आयोजित करण्यात आली.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |trans-title=युरोपिय टी२० लीगमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांमध्ये वॉ आणि मॅक्सवेल यांचा समावेश|title=Waugh and Maxwell among investors in European T20 league |url=https://risingnepaldaily.com/news/74468 |access-date=१५ जुलै २०२६ |website=गोरखापत्र}}</ref> |-style="background:#ddeeff" | २१ || [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२६]] || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || |- | २२ || [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || |-style="background:#ddeeff" | २३ || [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२६]] || {{cr|OMN}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || |- | २४ || [[२०२६ युएई तिरंगी मालिका|डिसेंबर २०२६]] || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || |} ==निकाल== मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header= |update=१६ जून २०२६ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}</ref> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.<br> |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=0–2 [2] |match_CAN_NED=1–0 [2] |match_CAN_NEP=2–0 [2] |match_CAN_OMA=2–0 [2] |match_CAN_SCO=0–2 [2] |match_CAN_UAE=— |match_CAN_USA=जून २०२६ |match_NAM_CAN=1–1 [2] |match_NAM_NED=0–2 [2] |match_NAM_NEP=— |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=1–1 [2] |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=2–0 [2] |match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६ |match_NED_OMA=— |match_NED_SCO=1–1 [2] |match_NED_UAE=2–0 [2] |match_NED_USA=2–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=0–2 [2] |match_NEP_NED=1–1 [2] |match_NEP_OMA=1–1 [2] |match_NEP_SCO=1–1 [2] |match_NEP_UAE=2–0 [2] |match_NEP_USA=2–0 [2] |match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NAM=1–1 [2] |match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_OMA_NED=2–0 [2] |match_OMA_SCO=— |match_OMA_UAE=2–0 [2] |match_OMA_USA=1–1 [2] |match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_NAM=2–0 [2] |match_SCO_NEP=1–1 [2] |match_SCO_NED=1–1 [2] |match_SCO_OMA=1–0 [2] |match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_SCO_USA=— |match_UAE_CAN=0–2 [2] |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NEP=2–0 [2] |match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_UAE_SCO=0–1 [1]<ref name="round2" /> |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=2–0 [2] |match_USA_NAM=ऑक्टोबर २०२६ |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=2–0 [2] |match_USA_OMA=1–1 [2] |match_USA_SCO=0–2 [2] |match_USA_UAE=ऑक्टोबर २०२६ }} तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत: {{#invoke:Sports results|main |match_col_width=60 |matches_style=FBR |team_header=संघ १ \ संघ २ |source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो<ref name="schedule" /> <br>चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या. {{notelist|refs= {{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.<ref name="round2"/>}} }} |update=: १४ जून २०२६ |team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}} |team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}} |team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}} |team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}} |team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}} |team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}} |team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}} |team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}} |match_CAN_NAM=— |match_CAN_NED=0–0 [2] |match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६ |match_CAN_OMA=0–2 [2] |match_CAN_SCO=2-0 [2] |match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६ |match_CAN_USA=0–2 [2] |match_NAM_CAN=— |match_NAM_NED=1–1 [2] |match_NAM_NEP=जुलै २०२६ |match_NAM_OMA=1–1 [2] |match_NAM_SCO=0–1 [2] |match_NAM_UAE=ऑक्टोबर २०२६ |match_NAM_USA=0–2 [2] |match_NED_CAN=— |match_NED_NAM=— |match_NED_NEP=— |match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६ |match_NED_SCO=— |match_NED_UAE=1–1 [2] |match_NED_USA=1–0 [2] |match_NEP_CAN=— |match_NEP_NAM=— |match_NEP_NED=2–0 [2] |match_NEP_OMA=0–1 [2] |match_NEP_SCO=1–0 [2] |match_NEP_UAE=— |match_NEP_USA=0–2 [2] |match_OMA_CAN=— |match_OMA_NAM=— |match_OMA_NED=— |match_OMA_NEP=— |match_OMA_SCO=1–0 [2] |match_OMA_UAE=0–2 [2] |match_OMA_USA=— |match_SCO_CAN=— |match_SCO_NAM=— |match_SCO_NED=— |match_SCO_NEP=— |match_SCO_OMA=— |match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}} |match_SCO_USA=1–1 [2] |match_UAE_CAN=— |match_UAE_NAM=— |match_UAE_NED=— |match_UAE_NEP=— |match_UAE_OMA=— |match_UAE_SCO=— |match_UAE_USA=0–2 [2] |match_USA_CAN=— |match_USA_NAM=— |match_USA_NED=— |match_USA_NEP=— |match_USA_OMA=— |match_USA_SCO=— |match_USA_UAE=— }} ==गुण सारणी== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=१४ जून २०२६ |show_tie=no |source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=१ एप्रिल २०२६ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> |class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल |win_CAN=10 |loss_CAN=14 |nr_CAN=4 |nrr_CAN=-0.203 |win_NAM=10 |loss_NAM=16 |nr_NAM=2 |nrr_NAM=-0.491 |win_NEP=11 |loss_NEP=15 |nr_NEP=2 |nrr_NEP=0.023 |win_NED=14 |loss_NED=10 |nr_NED=4 |nrr_NED=0.164 |win_OMA=14 |loss_OMA=11 |nr_OMA=3 |nrr_OMA=0.018 |win_SCO=16 |loss_SCO=10 |nr_SCO=6 |nrr_SCO=0.631 |win_UAE=7 |loss_UAE=17 |nr_UAE= |nrr_UAE=-1.016 |win_USA=21 |loss_USA=10 |nr_USA=1 |nrr_USA=0.693 |status_USA=Q |team1=USA |team2=SCO |team3=NED |team4=OMA |team5=NEP |team6=CAN |team7=NAM |team8=UAE |name_CAN={{cr|CAN}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NEP={{cr|NEP}} |name_NED={{cr|NED}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_SCO={{cr|SCO}} |name_UAE={{cr|UAE}} |name_USA={{cr|USA}} |result1=Q |result2=Q |result3=Q |result4=Q |result5=A |result6=A |result7=A |result8=A |col_Q=green1 |col_A=yellow1 |res_col_header=Q |text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र |text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र }} == हे सुद्धा पहा == * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] * [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 "ईएसपीएन क्रिकइन्फो"वर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} {{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] fstg8d65ik97ulia8nie74inzcn19em 0 352902 2694498 2592159 2026-07-15T07:28:51Z Abhijitsathe 4193 2694498 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = सनातन पांडे | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बल्लिया]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | मागील1 = [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1958|7|1}} | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | इतरपक्ष = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''सनातन पांडे''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष|समाजवादी पक्षाशी]] संलग्न आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/india-news/ballia-uttar-pradesh-lok-sabha-election-result-2024-live-neeraj-shekhar-sanatan-pandey-bjp-sp-eci-trend-result/3511459/|title=Ballia (UP) Lok Sabha Election Results 2024 Highlights: SP's Sanatan Pandey wins by 43,384 votes; Rahul Gandhi says India's poor saved the Constitution|date=2024-06-05|website=Financialexpress|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref> पांडे २०२४ मध्ये [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया लोकसभा मतदारसंघातून]] खासदार म्हणून निवडून आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/elections/ballia-election-result-2024-live-updates-highlights-lok-sabha-winner-loser-leading-trailing-mp-margin-8917391.html|title=Ballia Election Result 2024 LIVE Updates Highlights: Lok Sabha Winner, Loser, Leading, Trailing, MP, Margin|date=2024-06-04|website=News18|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref> त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] नीरज शेखर यांचा ४३,८०१ मतांनी पराभव केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/ballia-uttar-pradesh-lok-sabha-election-results-2024-live-updates-clse-2548051-2024-06-04|title=Ballia, Uttar Pradesh Lok Sabha Election Results 2024 Highlights: SP Secures Victory|date=2024-06-04|website=India Today|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/uttar-pradesh-election-results-2024-live-updates-lok-sabha-result-bjp-sp-congress-9369370/|title=Uttar Pradesh Election Results 2024 Live Updates: SP secures 37 seats in UP; Akhilesh Yadav wins from Kannauj, Bhim Army's Chandrashekhar from Nagina|date=2024-06-03|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशचे खासदार]] [[वर्ग:समाजवादी पक्ष नेते]] [[वर्ग:बलियाचे खासदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ew1ht292oskwq4bk3xhcm8f0c118t97 2694508 2694498 2026-07-15T07:32:27Z Abhijitsathe 4193 2694508 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = सनातन पांडे | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = | मागील1 = [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1958|7|1}} | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | इतरपक्ष = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''सनातन पांडे''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष|समाजवादी पक्षाशी]] संलग्न आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/india-news/ballia-uttar-pradesh-lok-sabha-election-result-2024-live-neeraj-shekhar-sanatan-pandey-bjp-sp-eci-trend-result/3511459/|title=Ballia (UP) Lok Sabha Election Results 2024 Highlights: SP's Sanatan Pandey wins by 43,384 votes; Rahul Gandhi says India's poor saved the Constitution|date=2024-06-05|website=Financialexpress|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref> पांडे २०२४ मध्ये [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया लोकसभा मतदारसंघातून]] खासदार म्हणून निवडून आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/elections/ballia-election-result-2024-live-updates-highlights-lok-sabha-winner-loser-leading-trailing-mp-margin-8917391.html|title=Ballia Election Result 2024 LIVE Updates Highlights: Lok Sabha Winner, Loser, Leading, Trailing, MP, Margin|date=2024-06-04|website=News18|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref> त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] नीरज शेखर यांचा ४३,८०१ मतांनी पराभव केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/ballia-uttar-pradesh-lok-sabha-election-results-2024-live-updates-clse-2548051-2024-06-04|title=Ballia, Uttar Pradesh Lok Sabha Election Results 2024 Highlights: SP Secures Victory|date=2024-06-04|website=India Today|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/uttar-pradesh-election-results-2024-live-updates-lok-sabha-result-bjp-sp-congress-9369370/|title=Uttar Pradesh Election Results 2024 Live Updates: SP secures 37 seats in UP; Akhilesh Yadav wins from Kannauj, Bhim Army's Chandrashekhar from Nagina|date=2024-06-03|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशचे खासदार]] [[वर्ग:समाजवादी पक्ष नेते]] [[वर्ग:बलियाचे खासदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] iy8qcehyiv5p2997p3yh9w7zvshe2ar 0 357889 2694383 2648116 2026-07-14T23:42:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694383 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२४-२५ | team1_image = Flag of Bangladesh.svg | team1_name = बांगलादेश | team2_image = Cricket Ireland flag.svg | team2_name = आयर्लंड | from_date = २७ नोव्हेंबर | to_date = ९ डिसेंबर २०२४ | team1_captain = [[निगार सुलताना]] | team2_captain = [[गॅबी लुईस]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 3 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[शर्मिन अख्तर]] (२११) | team2_ODIs_most_runs = [[एमी हंटर]] (९१) | team1_ODIs_most_wickets = [[सुलताना खातून]] (७) | team2_ODIs_most_wickets = [[लॉरा डिलेनी]] (३) <br/>एमी मॅग्वायर (३) | player_of_ODI_series = [[फरझाना हक]] (बां) | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[शर्मिन अख्तर]] (९५) | team2_twenty20s_most_runs = [[गॅबी लुईस]] (९५)<br/> [[लिआह पॉल]] (९५) | team1_twenty20s_most_wickets = [[नाहिदा अक्तेर]] (४) | team2_twenty20s_most_wickets = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (१०) | player_of_twenty20_series = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ) }} [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघ]]ासोबत खेळण्यासाठी [[आयर्लंड महिला क्रिकेट संघ]] नोव्हेंबर आणि डिसेंबर २०२४ मध्ये बांगलादेशचा दौरा करत आहे.<ref>{{cite web|url=https://unb.com.bd/category/Sports/ireland-womens-cricket-arrives-here-on-nov-22-to-play-three-match-odi-t20i-series-with-bangladesh/146245 |title=आयर्लंड महिला क्रिकेट बांगलादेशसोबत तीन सामन्यांची एकदिवसीय आणि टी२० मालिका खेळण्यासाठी २२ नोव्हेंबर रोजी दाखल|work=युनायटेड न्यूज ऑफ बांगलादेश |access-date=३ डिसेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cricket97.com/en/news-details/ireland-womens-is-coming-to-bangladesh-to-play-odi-and-t20 |title=आयर्लंडची महिला वनडे आणि टी-२० खेळण्यासाठी बांगलादेशमध्ये येणार|work=क्रिकेट९७ |access-date=३ डिसेंबर २०२४}}</ref> या दौऱ्यावर तीन [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (T20I) सामन्यांच्या मालिका खेळविल्या जातील.<ref>{{cite web |title=महिलांचे भविष्यातील दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/16/fc7faada-819e-44ed-9259-771b97ca02e6/Women-s-FTP-2022-25.pdf |access-date=३ डिसेंबर २०२४ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2023-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413083227/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/16/fc7faada-819e-44ed-9259-771b97ca02e6/Women-s-FTP-2022-25.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bdcrictime.com/bangladesh-to-host-ireland-women-for-odi-and-t20i-series |title=बांगलादेश आयर्लंडच्या महिला एकदिवसीय आणि टी२० मालिकेचे यजमानपद भूषवणार |work=BDCricTime |access-date=३ डिसेंबर २०२४}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप]]चा भाग असेल.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/two-new-teams-in-next-edition-of-icc-womens-championship |title=आयसीसी महिला चॅम्पियनशिपच्या पुढील आवृत्तीत दोन नवीन संघ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२५ मे २०२२|access-date=३ डिसेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.newagebd.net/post/cricket/249395/bangladesh-women-to-play-three-odis-t20is-against-ireland |title=बांगलादेशच्या महिला आयर्लंडविरुद्ध तीन एकदिवसीय, टी२० सामने खेळणार |work=न्यू एज बिडी |access-date=३ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207042509/https://www.newagebd.net/post/cricket/249395/bangladesh-women-to-play-three-odis-t20is-against-ireland |url-status=dead }}</ref> द्विपक्षीय मालिका म्हणून आयर्लंड महिला संघाचा बांगलादेशचा हा पहिलाच दौरा आहे.<ref name=IR>{{cite web |url=https://cricketireland.ie/ireland-womens-tour-of-bangladesh-announced/ |title=आयर्लंड महिलांचा बांगलादेश दौरा जाहीर |work=[[क्रिकेट आयर्लंड ]] |access-date=३ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207092900/https://cricketireland.ie/ireland-womens-tour-of-bangladesh-announced/ |url-status=dead }}</ref> याआधी त्यांनी २०१४ मध्ये [[२०१४ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी बांगलादेशचा दौरा केला होता.<ref name=IR/> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने (BCB) संपूर्ण दौऱ्याचा कार्यक्रम निश्चित केला. ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|BAN}} !colspan="2" |{{crw|IRE}} |- !वनडे<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sharmin-akhter-jahanara-alam-back-in-bangladesh-odi-squad-1460262 |title=Sharmin Akhter, Jahanara Alam back in Bangladesh ODI squad |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=18 November 2024}}</ref> !टी२०आ<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-announce-women-s-squad-for-ireland-t20is |title=Bangladesh announce women's squad for Ireland T20Is |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=2 December 2024}}</ref> !वनडे<ref>{{cite web |url=https://cricketireland.ie/news/tour-squad-named/ |title=Squads named for Ireland Women's tour of Bangladesh |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=6 November 2024 |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210080116/https://cricketireland.ie/news/tour-squad-named/ |url-status=dead }}</ref> !टी२०आ<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/young-ireland-squad-named-for-bangladesh-tour |title=Young Ireland squad named for Bangladesh tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=6 November 2024}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[निगार सुलताना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * [[नाहिदा अख्तर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]]) * [[मारुफा अख्तर]] * [[शर्मीन अख्तर]] * [[शोर्णा अख्तर]] * [[जहाँआरा आलम]] * [[फरगाना हक]] * [[राबेया खान]] * [[फाहिमा खातून]] * [[मुर्शिदा खातून]] * [[सुलताना खातून]] * [[रितू मोनी]] * [[शोभना मोस्तारी]] * [[संजिदा अक्तेर मेघला]] * [[ताज नेहर]] | * [[निगार सुलताना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * [[नाहिदा अख्तर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]]) * [[शर्मीन अख्तर]] * [[दिलारा अख्तर]] * [[शोर्णा अख्तर]] * [[जहाँआरा आलम]] * [[जन्नतुल फेरदुस]] * [[राबेया खान]] * [[फाहिमा खातून]] * [[मुर्शिदा खातून]] * [[संजिदा अक्तेर मेघला]] * [[रितू मोनी]] * [[शोभना मोस्तारी]] * [[ताज नेहर]] * [[फरिहा तृष्ना]] | * [[गॅबी लुईस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[एव्हा कॅनिंग]] * क्रिस्टीना कुल्टर रेली ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अलाना डॅलझेल]] * [[लॉरा डेलनी]] * सारा फोर्ब्स * [[एमी हंटर]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अर्लीन केली]] * एमी मॅग्वायर * <s>[[जेन मॅग्वायर]]</s> * [[कॅरा मरे]] * [[लिआह पॉल]] * [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] * [[उना रेमंड-होई]] * [[फ्रीया सार्जेंट]] * ॲलिस टेक्टर | * [[गॅबी लुईस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[एव्हा कॅनिंग]] * क्रिस्टीना कुल्टर रेली ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अलाना डॅलझेल]] * [[लॉरा डेलनी]] * सारा फोर्ब्स * [[एमी हंटर]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अर्लीन केली]] * एमी मॅग्वायर * <s>[[जेन मॅग्वायर]]</s> * [[कॅरा मरे]] * [[लिआह पॉल]] * [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] * [[उना रेमंड-होई]] * [[फ्रीया सार्जेंट]] * [[रेबेका स्टोकेल]] |} बांगलादेशने [[दिलारा अख्तर]], [[दिशा बिस्वास]], [[जन्नतुल फेरदुस]], [[शर्मीन सुलताना]] आणि [[फरिहा तृष्ना]] यांची एकदिवसीय संघासाठी राखीव खेळाडू म्हणून निवड केली आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132463/bangladesh-recall-sharmin-akter-supta-jahanara-alam-for-ireland-odis |title=Bangladesh recall Sharmin Akter Supta, Jahanara Alam for Ireland ODIs |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=18 November 2024}}</ref> अनकॅप्ड खेळाडू [[ताज नेहर]] आणि [[संजिदा अक्तेर मेघला]] यांना वनडे संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/taj-nehar-sanjida-akter-earn-maiden-odi-call-ups-for-ireland-series-11192024-1731994545831 |title=Taj Nehar, Sanjida Akter earn maiden ODI call-ups for Ireland series |work=Cricket.com |access-date=20 November 2024 |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210080116/https://www.cricket.com/news/taj-nehar-sanjida-akter-earn-maiden-odi-call-ups-for-ireland-series-11192024-1731994545831 |url-status=dead }}</ref> २१ नोव्हेंबर रोजी, [[जेन मॅग्वायर]]ला दुखापतीमुळे एकदिवसीय आणि टी२०आ संघातून बाहेर काढण्यात आले आणि तिच्या जागी [[अलाना डॅलझेल]]चे नाव देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/late-change/ |title=Alana Dalzell called up as an injury replacement for Bangladesh tour |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=22 November 2024}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ नोव्हेंबर २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = २५२/४ (५० षटके) | runs1 = [[शर्मीन अख्तर]] ९६ (८९) | wickets1 = [[फ्रीया सार्जेंट]] २/५१ (१० षटके) | score2 = ९८ (२८.५ षटके) | runs2 = सारा फोर्ब्स २५ (५१) | wickets2 = [[सुलताना खातून]] ३/२३ (८.५ षटके) | result = बांगलादेश १५४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458411.html धावफलक] | venue = [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[सू रेडफर्न]] (इं) | motm = [[शर्मीन अख्तर]] (बां) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला चॅम्पियनशिप गुण: बांगलादेश २, आयर्लंड ०. }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० नोव्हेंबर २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १९३/६ (५० षटके) | runs1 = [[एमी हंटर]] ६८ (८८) | wickets1 = [[सुलताना खातून]] २/३२ (१० षटके) | score2 = १९७/५ (४३.५ षटके) | runs2 = [[फरगाना हक]] ५० (८९) | wickets2 = [[लॉरा डेलनी]] २/४३ (६.५ षटके) | result = बांगलादेश ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458412.html धावफलक] | venue = [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] | umpires = मुहम्मद कमरुझमान (बां) आणि [[सू रेडफर्न]] (इं) | motm = [[निगार सुलताना]] (बां) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला चॅम्पियनशिप गुण: बांगलादेश २, आयर्लंड ०. }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date =२ डिसेंबर २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १८५ (५० षटके) | runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५२ (७९) | wickets1 = [[फाहिमा खातून]] ३/४३ (१० षटके) | score2 = १८६/३ (३७.३ षटके) | runs2 = [[शर्मिन अख्तर]] ७२ (८८) | wickets2 = एमी मॅग्वायर २/३८ (८ षटके) | result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458413.html धावफलक] | venue = [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[सू रेडफर्न]] (इं) | motm = [[शर्मिन अख्तर]] (बां) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला चॅम्पियनशिप गुण: बांगलादेश २, आयर्लंड ०. }} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ डिसेंबर २०२४ | time = १४:०० | night = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १६९/५ (२० षटके) | runs1 = [[लिआह पॉल]] ७९[[नाबाद|*]] (४५) | wickets1 = [[फरिहा तृष्ना]] १/३२ (४ षटके) | score2 = १५७/७ (२० षटके) | runs2 = [[दिलारा अख्तर]] ४९ (४१) | wickets2 = [[अर्लीन केली]] ३/२२ (४ षटके) | result = आयर्लंड १२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458414.html धावफलक] | venue = [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] | umpires = [[मिशू चौधरी]] (बां) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | motm = [[लिआह पॉल]] (आ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ डिसेंबर २०२४ | time = १४:०० | night = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १३४/५ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा डेलनी]] ३५ (२५) | wickets1 = [[नाहिदा अख्तर]] २/२० (४ षटके) | score2 = ८७ (१७.१ षटके) | runs2 = [[शर्मीन अख्तर]] ३८ (४३) | wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ३/१३ (३.१ षटके) | result = आयर्लंड ४७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458415.html धावफलक] | venue = [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] | umpires = डॉली राणी (बां) आणि [[सू रेडफर्न]] (इं) | motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ९ डिसेंबर २०२४ | time = १०:०० | night = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १२३/७ (२० षटके ) | runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४५ (४३) | wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ४/२२ (४ षटके) | score2 = १२४/६ (१९.५ षटके) | runs2 = [[लॉरा डिलेनी]] ३६[[नाबाद|*]] (३१) | wickets2 = [[राबेया खान]] २/१७ (४ षटके) | result = आयर्लंड ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1458416.html धावफलक] | venue = [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | motm = [[लॉरा डिलेनी]] (आ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-bangladesh-2024-25-1458406 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{बांगलादेश महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} {{आयर्लंड महिला क्रिकेट संघ}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} {{२०२२-२०२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप}} {{DEFAULTSORT:आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२४-२५}} [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]] hzh8f7uj0jfle3cxa3v0pt5312t8lxm 0 359963 2694466 2575530 2026-07-15T06:02:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694466 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ|जन्म_दिनांक={{birth date and age|1974|06|25|df=yes}}|पुरस्कार=एस.एन. बोस जन्मशताब्दी पुरस्कार (२०००)<br>|नाव=डॉ. कौशिक घोष}} '''डॉ. कौशिक घोष''' (जन्म २५ जून १९७४) हे एक भारतीय [[गणितज्ञ]] आणि शिक्षणतज्ज्ञ आहेत. जे सध्या युआयटी बर्दवान, [[भारत]] येथे गणिताचे सहाय्यक प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत. [[खगोलभौतिकी|सैद्धांतिक खगोल भौतिकशास्त्र]], वेळ मालिका विश्लेषण, नॉनलाइनर सिस्टम्स आणि डायनॅमिक्स, आणि डेटा सायन्स मधील योगदानासाठी ते ओळखले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sites.google.com/view/koushikghoshhome/participation-in-workshopsseminarsconferences|title=Participation in Workshops, Seminars, and Conferences by Dr. Koushik Ghosh|website=Google Sites|access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{जर्नल स्रोत|title=Automatic estimation of the number of clusters using elbow and gap methods: A new proposal|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0167865511003758|journal=Pattern Recognition Letters|publisher=ScienceDirect|access-date=15 January 2025}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == डॉ. कौशिक घोष यांचा जन्म भारतातील [[कोलकाता]] येथे झाला. त्यांनी एम.एस्सी. (१९९८) आणि [[विद्यानिष्णात|एम.फिल.]] (२०००) उपयोजित गणितात आणि [[विद्यावाचस्पती|पीएच.डी.]] (२००४) [[कोलकाता विद्यापीठ|कलकत्ता विद्यापीठातून]] [[खगोलभौतिकी|खगोल भौतिकशास्त्रावर]] लक्ष केंद्रित करून उपयोजित गणितात केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.buruniv.ac.in/uit/gsfaculty_files/Short-Biodata-KOUSHIK%20GHOSH-Math.pdf|title=Short Biodata of Dr. Koushik Ghosh|website=The University of Burdwan|access-date=15 January 2025}}</ref> == कारकिर्द == डॉ. कौशिक घोष यांनी १९९९ मध्ये मौलाना आझाद कॉलेज, [[कोलकाता]] येथे अर्धवेळ व्याख्याता म्हणून आपली अध्यापन कारकीर्द सुरू केली. त्यानंतर त्यांनी [[दुर्गापूर|डॉ. बीसी रॉय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, दुर्गापूर]] येथे वरिष्ठ व्याख्याता आणि डॉ. बीसी रॉय कॉलेज ऑफ फार्मसी आणि अलाईड हेल्थ सायन्सेस, दुर्गापूर येथे अतिथी व्याख्याता म्हणून काम केले. २००६ पासून, ते युआयटी बर्दवान येथे सहाय्यक प्राध्यापक आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|title=A review of deep learning-based object detection techniques|url=https://ieeexplore.ieee.org/abstract/document/6976973|journal=IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence|publisher=IEEE|access-date=15 January 2025}}</ref> . डॉ. घोष यांनी दहा पीएच.डी. उमेदवार आणि सध्या तीन संशोधन विद्वानांचे मार्गदर्शन करत आहे. ते प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय जर्नल्सचे समीक्षक देखील आहेत आणि बुलेटिन ऑफ इंजिनीअरिंग अँड सायन्स आणि इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ ॲस्ट्रोफिजिक्स अँड स्पेस सायन्सच्या संपादकीय मंडळावर काम करतात. == प्रकाशने == डॉ. कौशिक घोष यांनी नामांकित जर्नल्स आणि कॉन्फरन्स प्रोसिडिंगमध्ये १६६ शोधनिबंधांचे लेखन केले आहे. त्यांनी जागतिक स्तरावर १८० हून अधिक परिषदांमध्ये सादरीकरण केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://buruni.academia.edu/KGhosh|title=Academic Profile of Dr. Koushik Ghosh|website=Academia.edu|access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scholar.google.co.in/citations?user=G76XekUAAAAJ&hl=en|title=Google Scholar Profile of Dr. Koushik Ghosh|website=Google Scholar|access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{जर्नल स्रोत|title=Development of a dynamic thresholding technique for edge detection|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0167865515001130|journal=Pattern Recognition Letters|publisher=ScienceDirect|access-date=15 January 2025}}</ref><ref>{{जर्नल स्रोत|title=An efficient histogram-based method for anomaly detection in video|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031320317300195|journal=Pattern Recognition|publisher=ScienceDirect|access-date=15 January 2025}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == * एसएन बोस जन्मशताब्दी पुरस्कार (२०००) - कलकत्ता मॅथेमॅटिकल सोसायटी * सर्वोत्कृष्ट पेपर सादरीकरण पुरस्कार (२०२१) - आय सी एन टी डी ई ए एम * गणितातील उत्कृष्ट पेपर पुरस्कार (२०२३) - 5वी प्रादेशिक विज्ञान आणि तंत्रज्ञान काँग्रेस == शिकवणे == डॉ. घोष विविध पदवी आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रम शिकवतात, ज्यात<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://uit.buruniv.ac.in/notifications_files/Curricula/1st%20Year%20BE%20Curriculum%20for%202018-19%20batch%20onwards.pdf|title=Curriculum of UIT|access-date=2025-01-15|archive-date=2024-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712235014/https://uit.buruniv.ac.in/notifications_files/Curricula/1st%20Year%20BE%20Curriculum%20for%202018-19%20batch%20onwards.pdf|url-status=dead}}</ref> खालीले विषय मोडतात: * वेक्टर बीजगणित आणि वेक्टर कॅल्क्युलस * अमूर्त बीजगणित आणि रेखीय बीजगणित * भिन्न समीकरणे * संभाव्यता, [[संख्याशास्त्र|सांख्यिकी]] आणि स्टोकास्टिक प्रक्रिया * [[विविक्त गणित|स्वतंत्र गणित]] * [[यंत्र शिक्षण|मशीन लर्निंग]] आणि स्टॅटिस्टिकल सिग्नल प्रोसेसिंग == व्यावसायिक सदस्यत्व == डॉ. घोष हे अनेक प्रतिष्ठित सोसायट्यांचे आजीवन सदस्य आहेत, यासह: * कलकत्ता मॅथेमॅटिकल सोसायटी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.calmathsociety.co.in/aboutus.html|title=About Us|website=Calcutta Mathematical Society|access-date=15 January 2025}}</ref> (२०२४ पासून संपादकीय सचिव) * इंडियन सायन्स काँग्रेस असोसिएशन * इंडियन सोसायटी ऑफ नॉनलाइनर ॲनालिस्ट्स (२०१८ पासून सहसचिव) * बायोमॅथेमॅटिकल सोसायटी ऑफ इंडिया * नॉनलाइनर आणि कॉम्प्लेक्स फेनोमेनासाठी प्रगत केंद्र (२०१७ पासून कौन्सिल सदस्य) == वैयक्तिक जीवन == डॉ. घोष यांचे लग्न देबालिना रॉयशी झाले आहे आणि त्यांना स्वधा घोष ही मुलगी आहे. == बाह्य दुवे == * [https://scholar.google.co.in/citations?user=G76XekUAAAAJ&hl=en Google स्कॉलर प्रोफाइल] * [https://www.researchgate.net/profile/Koushik-Ghosh-14 रिसर्चगेट प्रोफाइल] * [https://orcid.org/0000-0003-2138-6320 ORCID आयडी] * [https://www.webofscience.com/wos/author/record/P-1037-2019 वेब ऑफ सायन्स संशोधक आयडी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतीय गणितज्ञ]] [[वर्ग:कलकत्ता विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:कोलकात्यातील शिक्षणतज्ज्ञ]] 0b1ue6gjlvt4ii8dua5llq4emvd60s0 0 361936 2694274 2593728 2026-07-14T14:17:41Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694274 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पद्माकर काशिनाथ शिवलकर''' ([[१४ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[३ मार्च]], [[इ.स. २०२५|२०२५]]) हे भारतीय [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी क्रिकेट खेळाडू]] होते.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Jawali|first=Madhu|url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/padmakar-shivalkar-remains-content-830287.html|title=Padmakar Shivalkar remains content|date=26 April 2020|work=[[Deccan Herald]]|language=en|access-date=6 December 2022}}</ref> त्यांचा जन्म १४ सप्टेंबर १९४० रोजी झाला. डावखुरा पारंपरिक गोलंदाज म्हणून शिवलकर २० वर्षांहून अधिक काळ [[मुंबई क्रिकेट संघ|बॉम्बे क्रिकेटसंघाकडून]] खेळले. विशेष म्हणजे, शिवलकर हे संघाचे आतापर्यंतचे सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज म्हणून ओळखले जातात. निवृत्त झाल्यावर ते जवळजवळ ५० वर्षांचे होते. २०१६ मध्ये, त्यांना सीके नायडू जीवनगौरव पुरस्कार मिळाला. हा पुरस्कार [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] कडून माजी खेळाडूला दिला जाणारा सर्वोच्च सन्मान आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sports.ndtv.com/cricket/rajinder-goel-padmakar-shivalkar-to-receive-col-ck-nayudu-lifetime-achievement-award-1664218|title=Rajinder Goel, Padmakar Shivalkar to Receive Col. CK Nayudu Lifetime Achievement Award|last=Sarmah|first=Bhargab|date=27 February 2017|website=[[NDTV]]|language=en|access-date=25 April 2023|archive-date=2025-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250303170729/https://sports.ndtv.com/cricket/rajinder-goel-padmakar-shivalkar-to-receive-col-ck-nayudu-lifetime-achievement-award-1664218|url-status=dead}}</ref> दुर्दैवाने शिवलकर यांची भारतीय कसोटी संघात निवड झाली नाही, परंतु त्यांची कारकीर्द [[बिशनसिंग बेदी]] यांच्या कारकिर्दीशी जुळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/top-stories/Loads-of-pluck-not-much-luck-for-Padmakar-Shivalkar/articleshow/12861862.cms|title=Loads of pluck, not much luck for Padmakar Shivalkar|access-date=16 March 2013}}</ref> १९७३-७४ मध्ये त्यांनी भारतीय संघासह श्रीलंकेचा दौरा केला, [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका क्रिकेटसंघा विरुद्ध]] दोन्ही सामन्यात ते खेळले आणि त्यांनी चार बळी घेतले. १९७२-७३ मध्ये [[रणजी करंडक]]च्या अंतिम सामन्यात त्यांनी [[तमिळनाडू क्रिकेट संघ|तामिळनाडू क्रिकेट संघाविरुद्ध]] [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबई क्रिकेट संघाकडून]] १६ धावांत ८ आणि १८ धावांत ५ बळी घेतले. ही त्याची सर्वोत्तम गोलंदाजी होती. यापूर्वीच्या हंगामाच्या उपांत्य फेरीत त्यांनी [[कर्नाटक क्रिकेट संघ|म्हैसूर क्रिकेट संघाविरुद्ध]] १९ धावांत ८ आणि ३१ धावांत ५ बळी घेतले होते. पद्माकर शिवलकर यांचे ३ मार्च, २०२५ रोजी वयाच्या ८४व्या वर्षी निधन झाले.<ref>https://sportstar.thehindu.com/cricket/padmakar-shivalkar-passes-away-aged-84-mumbai-cricketer-ranji-trophy-career-stats/article69286606.ece</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] sgf6ff2lwjzdfif7yunaeioc1hh3sgh 0 362152 2694548 2549299 2026-07-15T08:12:49Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694548 wikitext text/x-wiki '''घोटूल''' ही छत्तीसगडमधील मुरिया जमातीची एक खास सामाजिक प्रथा आहे. ही एक अशी जागा आहे जिथे गावातील अविवाहित मुलं-मुली रात्री एकत्र राहतात.<ref name="india.com">{{Cite web|url=https://www.india.com/hindi-news/lifestyle/what-is-chhattisgarh-ghotul-tradition-of-muria-tribe-couple-spends-nights-in-hut-know-about-it-6201819/|title=छत्तीसगढ़ की घोटूल परंपरा|website=India.com|access-date=21 March 2025}}</ref> तिथे ते नाच-गाणी करतात, सामाजिक नियम शिकतात आणि जोडीदार निवडतात.<ref name="india.com"/> घोटूलला "युवागृह" असेही म्हणतात, कारण येथे तरुणांना सामाजिक, सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय ज्ञान मिळते.<ref name="newinfo">{{Cite web|url=https://folkways-media.si.edu/docs/folkways/artwork/FW04028.pdf|title=TRIBAL MUSIC OF II\IDIA|website=Media.si.edu|access-date=21 March 2025}}</ref> == इतिहास == घोटूल प्रथा खूप जुनी आहे. मुरिया जमातीच्या कथांनुसार, लेंगा नावाच्या देवतेने ही प्रथा सुरू केली.<ref name="ir.govtscience">{{Cite web|url=https://ir.govtsciencecollegedurg.ac.in/IRDOCUMENT/45.pdf|title=घोटूल प्रणालीवर एक अभ्यास|website=गव्हर्नमेंट सायन्स कॉलेज, दुर्ग|access-date=21 March 2025|archive-date=2025-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321162759/https://ir.govtsciencecollegedurg.ac.in/IRDOCUMENT/45.pdf|url-status=dead}}</ref> मुरिया जमात छत्तीसगडच्या बस्तर भागात राहते.<ref name="india.com"/> १९४० च्या दशकात व्हेरियर एल्विन नावाच्या अभ्यासकाने घोटूलचा अभ्यास केला आणि "मुरिया आणि त्यांचे घोटूल" नावाचे पुस्तक लिहिले.<ref name="elwin">{{Cite journal|url=https://indianculture.gov.in/ebooks/muria-and-their-ghotul-2|title=मुरिया आणि त्यांचे घोटूल|author=व्हेरियर एल्विन|year=1947|publisher=ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस|access-date=21 March 2025}}</ref> अनेक आदिवासी जमातींमध्ये अशीच प्रथा आहे, पण नावे वेगळी आहेत. उदाहरणार्थ: * मुरिया, गोंड जमातींमध्ये "घोटूल" * आसाममधील गारो जमातीमध्ये "कुमारगृह" * हिमालयातील भोटिया जमातीमध्ये "रंगबंग" * छोटानागपूरमधील मुंडा जमातींमध्ये "गितिओरा" * पूर्वोत्तर भारतातील ब्रह्मपुत्रा परिसरात "मौरूंगा" * उडीसा मधील उरांव जमातींमध्ये "जोख", "एरया", "धुमकुरिया" * नागा जमातींमध्ये "बनवयो"<ref name="newinfo"/> == सांस्कृतिक महत्त्व == घोटूल मुरिया जमातीच्या जीवनात महत्त्वाचे आहे. येथे खालील गोष्टी शिकवल्या जातात: * '''सामाजिक नियम''': मुलं-मुली एकमेकांशी समानतेने वागतात आणि एकत्र काम करतात.<ref name="ijcrt">{{Cite journal|url=https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT1135348.pdf|title=मुरिया जमातीतील घोटूल प्रणालीचा अभ्यास|author=डॉ. एस.के. तिवारी|journal=इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ क्रिएटिव्ह रिसर्च थॉट्स|volume=11|issue=3|year=2023|pages=5348–5355|access-date=21 March 2025}}</ref> * '''नाच-गाणी''': दररोज रात्री मांदरी आणि हुल्की नृत्य होतात.<ref name="ignca">{{Cite web|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/12790.pdf|title=मुरिया जमातीच्या सांस्कृतिक प्रथा|website=आयजीएनसीए|access-date=21 March 2025}}</ref> * '''जोडीदार निवड''': मुलं-मुली आपला जोडीदार निवडतात. ही प्रक्रिया मोकळ्या वातावरणात होते.<ref name="tv9">{{Cite web|url=https://www.tv9hindi.com/state/maharashtra/ghotul-custom-of-finding-life-partners-in-tribal-society-know-about-this-tradition-stwas-2313044.html/|title=आदिवासी समाजात जोडीदार शोधण्याची घोटूल प्रथा|website=TV9 हिंदी|access-date=21 March 2025}}</ref> * '''जीवनाचे धडे''': मध गोळा करणे, शिकार, शेती, आणि पर्यावरणाचे रक्षण यांचे शिक्षण मिळते. तसेच लैंगिक शिक्षण आणि सामाजिक शिस्त शिकवली जाते.<ref name="newinfo"/> == आधुनिक काळ == आजकाल घोटूल प्रथा कमी होत आहे. शहरीकरणामुळे अनेक तरुण घोटूलमध्ये येत नाहीत.<ref name="socialscience">{{Cite journal|url=https://www.socialsciencejournal.in/assets/archives/2022/vol8issue5/8-5-19-735.pdf|title=मुरिया जमातीतील घोटूलचे सांस्कृतिक महत्त्व|author=डॉ. आर.के. शर्मा|journal=सोशल सायन्स जर्नल|volume=8|issue=5|year=2022|pages=735–740|access-date=21 March 2025}}</ref> काही ठिकाणी ही प्रथा "चुकीची" मानली जाते, त्यामुळे ती बंद झाली आहे.<ref name="jetir">{{Cite journal|url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2312092.pdf|title=मुरिया जमातीतील घोटूलचे सांस्कृतिक महत्त्व|author=डॉ. आर.के. शर्मा|journal=जर्नल ऑफ इमर्जिंग टेक्नॉलॉजीज अँड इनोव्हेटिव्ह रिसर्च|volume=10|issue=12|year=2023|pages=92–98|access-date=21 March 2025}}</ref> पण छत्तीसगड सरकार आणि काही संस्था घोटूल टिकवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत.<ref name="jetir"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} hgedfiymo5k2q25ljw5w6nwi1pkpsmy 0 363218 2694264 2643827 2026-07-14T13:49:03Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694264 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|caption=२०२४ मधील फोटो|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}}|पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५)|नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई|चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg|जन्मनाव=लिबिया लोबो|जन्म_स्थान=[[पोर्व्होरिम]], [[बरदेझ तालुका]], [[पोर्तुगीज गोवा]]|पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}}|प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन)}}'''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म २५ मे १९२४) ही भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ती आणि वकील आहे. ती [[गोवा|गोव्यामध्ये]] राहते. तिने वामन सरदेसाई बरोबर लग्न केले. ती एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत होती. जे प्रसारित झाले १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात चालवले जात होते.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> त्यानंतर पोर्तुगीजांच्या तावडीतून मुक्त झालेल्या गोव्याची ती पहिली पर्यटन संचालक होती. या पदासाठी तिने गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[भारत सरकार|भारत सरकारद्वारे]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> === प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) === [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, जीला "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> तिचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[कॅथलिक चर्च|कॅथोलिक]] कुटुंबामध्ये<ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref> झाला. ती पोर्वोरिम, [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुका]], [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] येथे जन्मली.<ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> तिच्या बालपणात काही काळानंतर तिचे कुटुंब [[मुंबई]] येथे स्थलांतरीत झाले. ती [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] या चित्रकाराची बालमैत्रीण होती. तिच्या बालपणात ते दोघेही जवळचे मित्र होते. ते [[क्रॉफर्ड मार्केट]] जवळील ठिकाणी रहात होते. ती विद्यार्थी असताना टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघाची भाग होती.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> ती १९४८ ते १९५० पर्यंत त्याची सचिव होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> तिने अनुवादक आणि "सेंसर" म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसरे महायुद्धाच्या]] दरम्यान इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेल्या गुप्त पत्रांचे डिक्रिप्टिंग करण्यावर काम केले. त्याच वेळी सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्स मधून तिने पदवी पूर्ण केले. ज्याची स्थापना [[बाबासाहेब आंबेडकर|बी. आर. आंबेडकर]] यांनी केली होती. तिच्या प्रवेश प्रक्रियेदरम्यान [[बाबासाहेब आंबेडकर|आंबेडकरांनी]] आनंद व्यक्त केला होता. कॉलेजच्या दिवसांतच लोबोने [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळ]]. तिच्यावर खूप प्रभाव होता [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]], ज्याची ओळख तिच्याशी झाली होती निसिम इझिकेल आणि तिचे इतर प्राध्यापक.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727|title=LIBBY DE LIBERDADE|last=Menezes|first=Vivek|date=28 Apr 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMenezes2024">Menezes, Vivek (28 April 2024). [https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727 "LIBBY DE LIBERDADE"]. ''oHeraldo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2024</span>.</cite></ref> लोबो नंतर एक स्टेनोग्राफर आणि एक [[ग्रंथपाल]] येथे [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एअर), बॉम्बे. एआयआरमध्ये काम करताना तिने कायद्याची पदवी घेतली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> === स्वातंत्र्याचा आवाज (1955-1961) === {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}}१९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] kqy0qt49jixrvw09scibe41b0ia0na9 2694265 2694264 2026-07-14T13:50:04Z संतोष गोरे 135680 2694265 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|caption=२०२४ मधील फोटो|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}}|पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५)|नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई|चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg|जन्मनाव=लिबिया लोबो|जन्म_स्थान=[[पोर्व्होरिम]], [[बरदेझ तालुका]], [[पोर्तुगीज गोवा]]|पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}}|प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन)}}'''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म २५ मे १९२४) ही भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ती आणि वकील आहे. ती [[गोवा|गोव्यामध्ये]] राहते. तिने वामन सरदेसाई बरोबर लग्न केले. ती एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत होती. जे प्रसारित झाले १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात चालवले जात होते.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> त्यानंतर पोर्तुगीजांच्या तावडीतून मुक्त झालेल्या गोव्याची ती पहिली पर्यटन संचालक होती. या पदासाठी तिने गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[भारत सरकार|भारत सरकारद्वारे]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, जीला "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> तिचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[कॅथलिक चर्च|कॅथोलिक]] कुटुंबामध्ये<ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref> झाला. ती पोर्वोरिम, [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुका]], [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] येथे जन्मली.<ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> तिच्या बालपणात काही काळानंतर तिचे कुटुंब [[मुंबई]] येथे स्थलांतरीत झाले. ती [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] या चित्रकाराची बालमैत्रीण होती. तिच्या बालपणात ते दोघेही जवळचे मित्र होते. ते [[क्रॉफर्ड मार्केट]] जवळील ठिकाणी रहात होते. ती विद्यार्थी असताना टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघाची भाग होती.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> ती १९४८ ते १९५० पर्यंत त्याची सचिव होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> तिने अनुवादक आणि "सेंसर" म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसरे महायुद्धाच्या]] दरम्यान इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेल्या गुप्त पत्रांचे डिक्रिप्टिंग करण्यावर काम केले. त्याच वेळी सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्स मधून तिने पदवी पूर्ण केले. ज्याची स्थापना [[बाबासाहेब आंबेडकर|बी. आर. आंबेडकर]] यांनी केली होती. तिच्या प्रवेश प्रक्रियेदरम्यान [[बाबासाहेब आंबेडकर|आंबेडकरांनी]] आनंद व्यक्त केला होता. कॉलेजच्या दिवसांतच लोबोने [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळ]]. तिच्यावर खूप प्रभाव होता [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]], ज्याची ओळख तिच्याशी झाली होती निसिम इझिकेल आणि तिचे इतर प्राध्यापक.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727|title=LIBBY DE LIBERDADE|last=Menezes|first=Vivek|date=28 Apr 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMenezes2024">Menezes, Vivek (28 April 2024). [https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727 "LIBBY DE LIBERDADE"]. ''oHeraldo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2024</span>.</cite></ref> लोबो नंतर एक स्टेनोग्राफर आणि एक [[ग्रंथपाल]] येथे [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एअर), बॉम्बे. एआयआरमध्ये काम करताना तिने कायद्याची पदवी घेतली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> === स्वातंत्र्याचा आवाज (1955-1961) === {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}}१९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] llj0qbasehyfv4sy6co06cn9ebustde 2694266 2694265 2026-07-14T13:50:43Z संतोष गोरे 135680 /* स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) */ 2694266 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|caption=२०२४ मधील फोटो|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}}|पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५)|नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई|चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg|जन्मनाव=लिबिया लोबो|जन्म_स्थान=[[पोर्व्होरिम]], [[बरदेझ तालुका]], [[पोर्तुगीज गोवा]]|पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}}|प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन)}}'''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म २५ मे १९२४) ही भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ती आणि वकील आहे. ती [[गोवा|गोव्यामध्ये]] राहते. तिने वामन सरदेसाई बरोबर लग्न केले. ती एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत होती. जे प्रसारित झाले १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात चालवले जात होते.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> त्यानंतर पोर्तुगीजांच्या तावडीतून मुक्त झालेल्या गोव्याची ती पहिली पर्यटन संचालक होती. या पदासाठी तिने गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[भारत सरकार|भारत सरकारद्वारे]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, जीला "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> तिचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[कॅथलिक चर्च|कॅथोलिक]] कुटुंबामध्ये<ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref> झाला. ती पोर्वोरिम, [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुका]], [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] येथे जन्मली.<ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> तिच्या बालपणात काही काळानंतर तिचे कुटुंब [[मुंबई]] येथे स्थलांतरीत झाले. ती [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] या चित्रकाराची बालमैत्रीण होती. तिच्या बालपणात ते दोघेही जवळचे मित्र होते. ते [[क्रॉफर्ड मार्केट]] जवळील ठिकाणी रहात होते. ती विद्यार्थी असताना टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघाची भाग होती.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> ती १९४८ ते १९५० पर्यंत त्याची सचिव होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> तिने अनुवादक आणि "सेंसर" म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसरे महायुद्धाच्या]] दरम्यान इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेल्या गुप्त पत्रांचे डिक्रिप्टिंग करण्यावर काम केले. त्याच वेळी सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्स मधून तिने पदवी पूर्ण केले. ज्याची स्थापना [[बाबासाहेब आंबेडकर|बी. आर. आंबेडकर]] यांनी केली होती. तिच्या प्रवेश प्रक्रियेदरम्यान [[बाबासाहेब आंबेडकर|आंबेडकरांनी]] आनंद व्यक्त केला होता. कॉलेजच्या दिवसांतच लोबोने [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळ]]. तिच्यावर खूप प्रभाव होता [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]], ज्याची ओळख तिच्याशी झाली होती निसिम इझिकेल आणि तिचे इतर प्राध्यापक.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727|title=LIBBY DE LIBERDADE|last=Menezes|first=Vivek|date=28 Apr 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMenezes2024">Menezes, Vivek (28 April 2024). [https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727 "LIBBY DE LIBERDADE"]. ''oHeraldo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2024</span>.</cite></ref> लोबो नंतर एक स्टेनोग्राफर आणि एक [[ग्रंथपाल]] येथे [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एअर), बॉम्बे. एआयआरमध्ये काम करताना तिने कायद्याची पदवी घेतली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> == स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) == {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}} १९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] crgvragq9m8nuzyclqkgi76gz7ugecm 2694267 2694266 2026-07-14T13:58:39Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2694267 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती |caption=२०२४ मधील फोटो |जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}} |पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५) |नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई |चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg |जन्मनाव=लिबिया लोबो |जन्म_स्थान=पोर्व्होरिम, बरदेझ तालुका, [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] |पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}} |प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) }} '''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म: [[२५ मे]], [[इ.स. १९२४|१९२४]]) या भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्या आणि वकील आहेत. त्या [[गोवा]] राज्यातील नागरिक आहेत. त्यांचे लग्न वामन सरदेसाई बरोबर झाले आहे. [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] त्या एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत असत. याचे प्रसारण १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात होत असे.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> पोर्तुगीजांच्या तावडीतून गोवा मुक्त झाल्यावर त्या प्रथम पर्यटन संचालक होत्या. या पदावर असताना त्यांनी गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, जीला "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> तिचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[कॅथलिक चर्च|कॅथोलिक]] कुटुंबामध्ये<ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref> झाला. ती पोर्वोरिम, [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुका]], [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] येथे जन्मली.<ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> तिच्या बालपणात काही काळानंतर तिचे कुटुंब [[मुंबई]] येथे स्थलांतरीत झाले. ती [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] या चित्रकाराची बालमैत्रीण होती. तिच्या बालपणात ते दोघेही जवळचे मित्र होते. ते [[क्रॉफर्ड मार्केट]] जवळील ठिकाणी रहात होते. ती विद्यार्थी असताना टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघाची भाग होती.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> ती १९४८ ते १९५० पर्यंत त्याची सचिव होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> तिने अनुवादक आणि "सेंसर" म्हणून आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसरे महायुद्धाच्या]] दरम्यान इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेल्या गुप्त पत्रांचे डिक्रिप्टिंग करण्यावर काम केले. त्याच वेळी सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्स मधून तिने पदवी पूर्ण केले. ज्याची स्थापना [[बाबासाहेब आंबेडकर|बी. आर. आंबेडकर]] यांनी केली होती. तिच्या प्रवेश प्रक्रियेदरम्यान [[बाबासाहेब आंबेडकर|आंबेडकरांनी]] आनंद व्यक्त केला होता. कॉलेजच्या दिवसांतच लोबोने [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळ]]. तिच्यावर खूप प्रभाव होता [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]], ज्याची ओळख तिच्याशी झाली होती निसिम इझिकेल आणि तिचे इतर प्राध्यापक.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727|title=LIBBY DE LIBERDADE|last=Menezes|first=Vivek|date=28 Apr 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-10}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMenezes2024">Menezes, Vivek (28 April 2024). [https://www.heraldgoa.in/Edit/By-invitation/LIBBY-DE-LIBERDADE-/220727 "LIBBY DE LIBERDADE"]. ''oHeraldo''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 July</span> 2024</span>.</cite></ref> लोबो नंतर एक स्टेनोग्राफर आणि एक [[ग्रंथपाल]] येथे [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एअर), बॉम्बे. एआयआरमध्ये काम करताना तिने कायद्याची पदवी घेतली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> == स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) == {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}} १९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] fofmoarhlznfc8ztvbujfe8cen5n7ds 2694268 2694267 2026-07-14T14:09:29Z संतोष गोरे 135680 2694268 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती |caption=२०२४ मधील फोटो |जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}} |पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५) |नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई |चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg |जन्मनाव=लिबिया लोबो |जन्म_स्थान=पोर्व्होरिम, बरदेझ तालुका, [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] |पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}} |प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) }} '''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म: [[२५ मे]], [[इ.स. १९२४|१९२४]]) या भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्या आणि वकील आहेत. त्या [[गोवा]] राज्यातील नागरिक आहेत. त्यांचे लग्न वामन सरदेसाई बरोबर झाले आहे. [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] त्या एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत असत. याचे प्रसारण १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात होत असे.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> पोर्तुगीजांच्या तावडीतून गोवा मुक्त झाल्यावर त्या प्रथम पर्यटन संचालक होत्या. या पदावर असताना त्यांनी गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, ज्यांना "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते, त्यांचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोव्यातील]] बार्देझ तालुक्यातील पोर्वोरिम येथे एका [[कॅथलिक चर्च|कॅथोलिक]] कुटुंबात झाला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /><ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref>पोर्वोरिम, [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुका]], येथे जन्मली.<ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> बालपणीच त्यांचे कुटुंब मुंबईला स्थलांतरित झाले. त्या काळात प्रसिद्ध चित्रकार [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] आणि लिबिया हे [[क्रॉफर्ड मार्केट]] परिसरात शेजारी राहत असल्याने त्यांचे बालपणीचे मैत्रीचे संबंध होते. विद्यार्थी दशेत असतानाच त्या 'टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघा'शी जोडल्या गेल्या होत्या<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> आणि १९४८ ते १९५० या काळात त्यांनी सचिवपदाची धुरा सांभाळली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> लिबिया यांनी आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात अनुवादक आणि 'सेंसर' म्हणून केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेली गुप्त पत्रे डिक्रिप्ट करण्याचे महत्त्वाचे काम त्यांनी केले. याच काळात त्यांनी [[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी स्थापन केलेल्या सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्समधून पदवी पूर्ण केली. विशेष म्हणजे, त्यांच्या प्रवेशावेळी स्वतः आंबेडकरांनी आनंद व्यक्त केला होता. महाविद्यालयीन दिवसांतच लिबिया [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळीकडे]] आकर्षित झाल्या. निसिम इझिकेल आणि त्यांच्या इतर प्राध्यापकांमुळे त्यांची ओळख [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]] यांच्याशी झाली, ज्यांचा त्यांच्या विचारांवर मोठा प्रभाव पडला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24"> पुढे, लिबिया यांनी ऑल इंडिया रेडिओ (एअर), बॉम्बे येथे स्टेनोग्राफर आणि ग्रंथपाल म्हणून काम केले. [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एआयआर) मध्ये नोकरी करत असतानाच त्यांनी कायद्याची पदवीही संपादन केली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> == स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) == {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}} १९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] 6y0xec4ujgu68vun79lkl70n9z7o7p7 2694269 2694268 2026-07-14T14:11:25Z संतोष गोरे 135680 2694269 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती |caption=२०२४ मधील फोटो |जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}} |पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५) |नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई |चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg |जन्मनाव=लिबिया लोबो |जन्म_स्थान=पोर्व्होरिम, बरदेझ तालुका, [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] |पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}} |प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) }} '''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म: [[२५ मे]], [[इ.स. १९२४|१९२४]]) या भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्या आणि वकील आहेत. त्या [[गोवा]] राज्यातील नागरिक आहेत. त्यांचे लग्न वामन सरदेसाई बरोबर झाले आहे. [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] त्या एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत असत. याचे प्रसारण १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात होत असे.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> पोर्तुगीजांच्या तावडीतून गोवा मुक्त झाल्यावर त्या प्रथम पर्यटन संचालक होत्या. या पदावर असताना त्यांनी गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, ज्यांना "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते, त्यांचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोव्यातील]] बार्देझ तालुक्यातील पोर्वोरिम येथे एका [[कॅथलिक धर्म|कॅथलिक ख्रिश्चन]] कुटुंबात झाला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /><ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref>पोर्वोरिम, [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुका]], येथे जन्मली.<ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> बालपणीच त्यांचे कुटुंब मुंबईला स्थलांतरित झाले. त्या काळात प्रसिद्ध चित्रकार [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] आणि लिबिया हे [[क्रॉफर्ड मार्केट]] परिसरात शेजारी राहत असल्याने त्यांचे बालपणीचे मैत्रीचे संबंध होते. विद्यार्थी दशेत असतानाच त्या 'टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघा'शी जोडल्या गेल्या होत्या<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> आणि १९४८ ते १९५० या काळात त्यांनी सचिवपदाची धुरा सांभाळली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> लिबिया यांनी आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात अनुवादक आणि 'सेंसर' म्हणून केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेली गुप्त पत्रे डिक्रिप्ट करण्याचे महत्त्वाचे काम त्यांनी केले. याच काळात त्यांनी [[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी स्थापन केलेल्या सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्समधून पदवी पूर्ण केली. विशेष म्हणजे, त्यांच्या प्रवेशावेळी स्वतः आंबेडकरांनी आनंद व्यक्त केला होता. महाविद्यालयीन दिवसांतच लिबिया [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळीकडे]] आकर्षित झाल्या. निसिम इझिकेल आणि त्यांच्या इतर प्राध्यापकांमुळे त्यांची ओळख [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]] यांच्याशी झाली, ज्यांचा त्यांच्या विचारांवर मोठा प्रभाव पडला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24"> पुढे, लिबिया यांनी ऑल इंडिया रेडिओ (एअर), बॉम्बे येथे स्टेनोग्राफर आणि ग्रंथपाल म्हणून काम केले. [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एआयआर) मध्ये नोकरी करत असतानाच त्यांनी कायद्याची पदवीही संपादन केली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> == स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) == {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}} १९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] 8gqki67tylfbn3tlrqknlpobh0kowa3 2694270 2694269 2026-07-14T14:12:35Z संतोष गोरे 135680 2694270 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती |caption=२०२४ मधील फोटो |जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1924|5|25|df=y}} |पुरस्कार=[[पद्मश्री]] (२०२५) |नाव=लिबिया लोबो सरदेसाई |चित्र=Libia Lobo Sardesai celebrating her 100th birthday (cropped).jpg |जन्मनाव=लिबिया लोबो |जन्म_स्थान=पोर्व्होरिम, बरदेझ तालुका, [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] |पेशा={{hlist|वकील|वसाहतविरोधी}} |प्रसिद्ध_कामे=व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) }} '''लिबिया "लिबी" लोबो सरदेसाई''' (जन्म: [[२५ मे]], [[इ.स. १९२४|१९२४]]) या भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्त्या आणि वकील आहेत. त्या [[गोवा]] राज्यातील नागरिक आहेत. त्यांचे लग्न वामन सरदेसाई बरोबर झाले आहे. [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा स्वातंत्र्य चळवळीसाठी]] त्या एक भूमिगत रेडिओ स्टेशन, व्हॉइस ऑफ फ्रीडम (रेडिओ स्टेशन) चालवत असत. याचे प्रसारण १९५५ ते १९६१ पर्यंत [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोवा]] भागात होत असे.<ref name="GTVoice24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/at-100-libia-lobos-voice-still-inspires-goans|title=At 100, Libia Lobo's voice still inspires Goans|date=2024-05-25|website=Goa News in English on Gomantak Times|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> पोर्तुगीजांच्या तावडीतून गोवा मुक्त झाल्यावर त्या प्रथम पर्यटन संचालक होत्या. या पदावर असताना त्यांनी गोवा, दमण आणि दीव तिन्ही क्षेत्र तिने सांभाळले.<ref name="HeraldDoT24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Freedom-fighter-and-first-tourism-director-of-liberated-Goa-Daman-Diu-felicitated-on-100th-birthday/221819|title=Freedom fighter and first tourism director of liberated Goa, Daman & Diu felicitated on 100th birthday|date=26 May 2024|website=oHeraldo|access-date=2024-07-06}}</ref> जानेवारी २०२५ मध्ये लिबिया लोबो सरदेसाई यांना भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|title=Padma Award Winners 2025 Full List: Padma Vibhushan, Padma Bhushan, Padma Shri|website=Bru Times News|language=en|access-date=2025-04-03|archive-date=2025-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207055857/https://www.brutimes.com/news/social/padma-awards-2025-arijit-singh-ajith-kumar-shekhar-kapur-and-late-pankaj-udhas-honored-for-excellence|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285|title=Padma Awards 2025 announced|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="HinduPadmaShriJan25">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/unsung-padma-shri-award-recipients/article69140565.ece|title=30 unsung heroes awarded Padma Shri|date=2025-01-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-01-25}}</ref> == प्रारंभिक जीवन (१९२४ - १९५४) == [[चित्र:Libia_Lobo_Sardesai.jpg|डावे|इवलेसे|233x233अंश|लोबो तिच्या सुरुवातीच्या काळात]] लिबिया लोबो, ज्यांना "लिबी" या टोपणनावाने ओळखले जाते, त्यांचा जन्म २५ मे १९२४ रोजी [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज गोव्यातील]] [[बार्देस तालुका|बार्देझ तालुक्यातील]] पोर्वोरिम येथे एका [[कॅथलिक धर्म|कॅथलिक ख्रिश्चन]] कुटुंबात झाला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /><ref name="PerezNationalist18">{{जर्नल स्रोत|last=Perez|first=Rosa Maria|date=2018-07-02|title=Provincializing Goa: Crossing Borders Through Nationalist Women|url=https://journals.library.brocku.ca/index.php/ijpds/article/view/3278|journal=InterDISCIPLINARY Journal of Portuguese Diaspora Studies|language=en|volume=7|pages=225–240|issn=2165-2694}}</ref><ref name="ShirodkarWho86">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ISScyAEACAAJ|title=Who's Who of Freedom Fighters, Goa, Daman, and Diu|last=Shirodkar|first=Pandurang Purushottam|date=1986|publisher=Goa Gazetteer Department, Government of the Union Territory of Goa, Daman, and Diu|volume=1|pages=303–304|author-link=Pandurang Purushottam Shirodkar}}</ref> बालपणीच त्यांचे कुटुंब मुंबईला स्थलांतरित झाले. त्या काळात प्रसिद्ध चित्रकार [[फ्रांसिस न्यूटन सौझा|एफ. एन. सोउझा]] आणि लिबिया हे [[क्रॉफर्ड मार्केट]] परिसरात शेजारी राहत असल्याने त्यांचे बालपणीचे मैत्रीचे संबंध होते. विद्यार्थी दशेत असतानाच त्या 'टी. बी. कुन्हा गोवा युवा संघा'शी जोडल्या गेल्या होत्या<ref name="MenezesHeraldLiberdade24" /> आणि १९४८ ते १९५० या काळात त्यांनी सचिवपदाची धुरा सांभाळली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=zkvaAAAAMAAJ|title=Women, Political Power, and the State|last=Salgaonkar|first=Seema P.|date=2006|publisher=Abhijeet Publications|isbn=978-81-88683-95-6|page=46}}</ref> लिबिया यांनी आपल्या कारकीर्दीची सुरुवात अनुवादक आणि 'सेंसर' म्हणून केली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] इटालियन युद्धकैद्यांनी लिहिलेली गुप्त पत्रे डिक्रिप्ट करण्याचे महत्त्वाचे काम त्यांनी केले. याच काळात त्यांनी [[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी स्थापन केलेल्या सिद्धार्थ कॉलेज ऑफ आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्समधून पदवी पूर्ण केली. विशेष म्हणजे, त्यांच्या प्रवेशावेळी स्वतः आंबेडकरांनी आनंद व्यक्त केला होता. महाविद्यालयीन दिवसांतच लिबिया [[गोवा मुक्तिसंग्राम|गोवा मुक्ती चळवळीकडे]] आकर्षित झाल्या. निसिम इझिकेल आणि त्यांच्या इतर प्राध्यापकांमुळे त्यांची ओळख [[मानवेंद्रनाथ रॉय|एम. एन. रॉय]] यांच्याशी झाली, ज्यांचा त्यांच्या विचारांवर मोठा प्रभाव पडला.<ref name="MenezesHeraldLiberdade24"> पुढे, लिबिया यांनी ऑल इंडिया रेडिओ (एअर), बॉम्बे येथे स्टेनोग्राफर आणि ग्रंथपाल म्हणून काम केले. [[आकाशवाणी|ऑल इंडिया रेडिओ]] (एआयआर) मध्ये नोकरी करत असतानाच त्यांनी कायद्याची पदवीही संपादन केली.<ref name="ChadhaIEMural24" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/the-underground-voice-that-fought-for-goa-meet-unsung-libia-lobo|title=The Underground Voice That Fought for Goa, Meet Unsung Libia Lobo|last=Baruah|first=Rishika|date=2015-12-18|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-07-05}}</ref> == स्वातंत्र्याचा आवाज (१९५५ - १९६१) == {{चित्र दालन|File:Mural depicting Libia Lobo Sardesai.jpg|गोव्यातील पणजी येथील लिबिया लोबो सरदेसाई यांचे चित्रण करणारे भित्तिचित्र.|title=लिबिया लोबो सरदेसाई यांचा वारसा|width=233|height=233|align=center}} १९५४ - १९५५ मध्ये जुलुमी पोर्तुगीजांनी शांतीप्रिय मार्गाने [[सत्याग्रह]] करणाऱ्या अनेक जणांवर हल्ला करून त्यांना ठार केले होते. या [[सत्याग्रह]] करणाऱ्यांनी गोव्यातील वसाहतवाद संपवण्याची मागणी करत गोव्याच्या सीमेवर शांततेत प्रवेश केला होता. त्यानंतर भारताने गोव्याशी असलेली सीमा बंद केली आणि आर्थिक नाकेबंदी लागू केली. त्यामुळे मुक्त वाहतूक आणि व्यापार कमी झाला. लोबो, वामन सरदेसाई आणि निकोलाऊ मेनेझेस गोव्यातील स्वातंत्र्य कार्यकर्ते, जे मुंबईत लपून राहत होते, त्यांनी एकत्र येऊन एक संघ तयार केला. पोर्तुगीजांनी जप्त केलेल्या दोन वायरलेस रेडिओ सेटचा वापर करून ते रेडिओ ट्रान्समीटरमध्ये रूपांतरित केले गेले. व्हॉइस ऑफ फ्रीडम रेडिओ स्टेशन, ज्याद्वारे लोबो, सरदेसाई आणि मेनेझिस गोव्यांना बातम्या आणि महत्वाची माहिती पाठवत होती.<ref name="ChadhaIEMural24">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|title=As a mural comes up in Panaji, the muse, a 99-year-old Goan freedom fighter, looks on from her balcony|last=Singh Chadha|first=Pavneet|date=2024-05-18|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-access=subscription|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524165536/https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/|archive-date=2024-05-24|access-date=2024-12-26}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Chadha2024">Singh Chadha, Pavneet (18 May 2024). . ''द इंडियन एक्सप्रेस''. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://indianexpress.com/article/long-reads/panaji-mural-muse-99-year-old-goan-freedom-fighter-9337556/ the original]</span> on 24 May 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 December</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|title=Libia Lobo Sardesai's Voice of Freedom|last=Menezes|first=Vivek|date=24 Dec 2022|website=oHeraldo|access-date=2024-07-05|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710091944/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Libia-Lobo-Sardesai%E2%80%99s-Voice-of-Freedom/198571|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय वकील]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोवा मुक्ती कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पोर्तुगीज भारतातील लोक]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती]] lf2ec6mhdueqcp5h7rn0vhs0t8wwl61 0 367852 2694386 2588325 2026-07-15T01:12:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694386 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट कंपनी|location=[[Dehradun, Uttarakhand]], India|महत्त्वाच्या व्यक्ती=Hari Har Patnaik ([[Chairman]])<ref>{{Cite web |title=::Board of Directors |url=https://uttarakhandgraminbank.com/about/board_of_director.html |access-date=2022-07-11 |website=uttarakhandgraminbank.com |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711184728/https://uttarakhandgraminbank.com/about/board_of_director.html |url-status=dead }}</ref>|उत्पादने={{ubl|[[Retail banking|Consumer banking]]|[[Commercial banking]]|[[Financial services|Finance and insurance]]|[[Mortgage loan]]s|[[Savings]]|[[Securities]]}}|homepage={{URL|http://www.uttarakhandgraminbank.com/}}}} '''उत्तराखंड ग्रामीण बँक''' ही भारतातील एक प्रादेशिक ग्रामीण बँक आहे. हे [[भारतीय स्टेट बँक|स्टेट बँक ऑफ इंडिया]] द्वारे प्रायोजित आहे. १९७६ च्या आरआरबी कायद्याअंतर्गत स्थापन झालेली ही बँक १ नोव्हेंबर २०१२ रोजी [[उत्तराखंड]] राज्यातील उत्तरांचल ग्रामीण बँक आणि नैनिताल अल्मोडा क्षेत्रीय ग्रामीण बँक या पूर्वीच्या आरआरबीच्या विलीनीकरणानंतर अस्तित्वात आली. हे [[भारत सरकार|भारत सरकारच्या]] [[वित्त मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालयाच्या]] मालकीचे आहे. बँकेचे मुख्यालय [[डेहराडून|देहरादून]] येथे आहे आणि सध्या तिचे कार्यक्षेत्र उत्तराखंडमधील सर्व १३ जिल्ह्यांमध्ये आहे, त्यांच्या २९० शाखा आणि ६ प्रादेशिक कार्यालये आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uttarakhandgraminbank.com/|title="Uttarakhand gramin bank"|publisher=Uttarakhand gramin bank|access-date=2017-03-22|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019031516/https://uttarakhandgraminbank.com/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/specials/merger-may-make-rural-banks-stronger-112102500062_1.html|title=Merger of Uttaranchal Gramin Bank and Nainital Almora Kshetriya Gramin Bank}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:डेहराडून]] jzvp3kxwjlngrr8i29123irjmf4xc49 0 373648 2694314 2680969 2026-07-14T16:45:43Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694314 wikitext text/x-wiki खालील यादी जर्सी क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. जर्सीने ३१ मे २०१९ रोजी गर्न्सी विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | जर्सीने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185200.html ७८८] || ३१ मे २०१९ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || टाय || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185201.html ७८९] || १ जून २०१९ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185202.html ७९०] || १ जून २०१९ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185179.html ७९१] || १५ जून २०१९ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} || rowspan=5 | [[२०१८-१९ आयसीसी ट्वेंटी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक पात्रता|२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185184.html ७९५] || १६ जून २०१९ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185186.html ७९७] || १६ जून २०१९ || {{cr|Norway}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185192.html ८०२] || १९ जून २०१९ || {{cr|Italy}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185190.html ८०७] || २० जून २०१९ || {{cr|GER}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || {{cr|GER}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202014.html ९२६] || ९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|QAT}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{cr|QAT}} || rowspan=3 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202015.html ९२९] || १० ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|QAT}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{cr|QAT}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202016.html ९३०] || ११ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|QAT}} || {{flagicon|QAT}} [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{cr|QAT}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199504.html ९४१] || १९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NGR}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] || {{cr|JER}} || rowspan=6 | [[२०१९ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199509.html ९४७] || २० ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[टोलेरान्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] || {{cr|CAN}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199519.html ९५७] || २२ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[टोलेरान्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199524.html ९६२] || २३ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|HKG}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] || {{cr|HKG}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199530.html ९६८] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|UAE}} [[टोलेरान्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199538.html ९८२] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282738.html १२९६] || १५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} || rowspan=6 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282741.html १३०३] || १६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282742.html १३०६] || १७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282745.html १३२१] || १९ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282746.html १३२५] || २० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282749.html १३३७] || २१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|JER}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310188.html १५४२] || २० मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[कॉलेज फिल्ड]], [[गर्न्सी|सेंट पीटर पोर्ट]] || {{cr|JER}} || rowspan=3 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310189.html १५४३] || २१ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310190.html १५४५] || २१ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[पंचम जॉर्ज क्रिकेट मैदान]], [[गर्न्सी|कॅसल]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321466.html १६३३] || ११ जुलै २०२२ || {{cr|USA}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|USA}} || rowspan=5 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता गट ब|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जागतिक गट ब पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321469.html १६३८] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321476.html १६५१] || १४ जुलै २०२२ || {{cr|SIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321477.html १६५४] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|UGA}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|UGA}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321482.html १६६६] || १७ जुलै २०२२ || {{cr|SIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[बुलावायो ॲथलेटिक क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|JER}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383062.html २१२१] || ७ जुलै २०२३ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|JER}} [[फार्मर्स क्रिकेट क्लब ग्राउंड|शेतकरी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[जर्सी|मार्टिन]] || {{cr|JER}} || rowspan=2 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383063.html २१२२] || ८ जुलै २०२३ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|JER}} [[फार्मर्स क्रिकेट क्लब ग्राउंड|शेतकरी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[जर्सी|मार्टिन]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383068.html २१४७] || २० जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|SCO}} [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबर्ग]] || {{cr|JER}} || rowspan=6 | [[२०२२-२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#प्रादेशिक अंतिम फेरी|२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383073.html २१५२] || २१ जुलै २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबर्ग]] || {{cr|SCO}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383075.html २१५८] || २३ जुलै २०२३ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबर्ग|गोल्डेनकर स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[एडिनबर्ग]] || {{cr|ITA}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383079.html २१६२] || २४ जुलै २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबर्ग|गोल्डेनकर स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[एडिनबर्ग]] || {{cr|IRE}} |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383082.html २१६७] || २५ जुलै २०२३ || {{cr|GER}} || {{flagicon|SCO}} [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबर्ग]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383087.html २१७९] || २८ जुलै २०२३ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबर्ग|गोल्डेनकर स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[एडिनबर्ग]] || {{cr|JER}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=7 | |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438073.html २६९२] || १६ जून २०२४ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|JER}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1438074.html २६९४] || १६ जून २०२४ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|JER}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440129.html २७१४] || २२ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]]|| {{cr|JER}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440130.html २७१५] || २२ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|JER}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440131.html २७१८] || २३ जून २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439813.html २७३८] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|SRB}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439820.html २७४६] || ९ जुलै २०२४ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439821.html २७४८] || १० जुलै २०२४ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439836.html २७६३] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487813.html ३२०४] || ६ जून २०२५ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|JER}} [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान]], [[जर्सी|सेंट सेव्हियर]] || {{cr|GUE}} || rowspan=3 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487814.html ३२०७] || ७ जून २०२५ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|JER}} [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान]], [[जर्सी|सेंट सेव्हियर]] || {{cr|JER}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487815.html ३२०९] || ७ जून २०२५ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|JER}} [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान]], [[जर्सी|सेंट सेव्हियर]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490471.html ३२७५] || ५ जुलै २०२५ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|NED}} || rowspan=3 | [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप प्रादेशिक अंतिम फेरी पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490475.html ३२८६] || ८ जुलै २०२५ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|JER}} |- style="background:#cfc;" | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490479.html ३३०१] || ११ जुलै २०२५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्लीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|JER}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533394.html] || १ मे २०२६ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|सॉल्व्हंग्स पार्क]], [[डेन्मार्क|ग्लॉस्ट्रप]] || TBD || rowspan=3 | |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533395.html] || २ मे २०२६ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|सॉल्व्हंग्स पार्क]], [[डेन्मार्क|ग्लॉस्ट्रप]] || TBD |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1533396.html] || २ मे २०२६ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|सॉल्व्हंग्स पार्क]], [[डेन्मार्क|ग्लॉस्ट्रप]] || TBD |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} dj81qgaopu2gosugwgolh5j4c8lsgne 0 374607 2694304 2679342 2026-07-14T16:29:36Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694304 wikitext text/x-wiki खालील यादी माल्टा क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. माल्टाने २९ मार्च २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | माल्टाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202026.html ९३४] || १८ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} || rowspan=2 | [[२०१९ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202028.html ९४५] || २० ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|CZE}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233064.html १०९८] || २३ सप्टेंबर २०२० || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|MLT}} || rowspan=8 | |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233065.html १०९९] || २३ सप्टेंबर २०२० || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|MLT}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233066.html ११००] || २४ सप्टेंबर २०२० || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || अनिर्णित |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268188.html ११८२] || ८ जुलै २०२१ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268189.html ११८३] || ८ जुलै २०२१ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BEL}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268190.html ११८४] || ९ जुलै २०२१ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BEL}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268191.html ११८६] || १० जुलै २०२१ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1268192.html ११८७] || १० जुलै २०२१ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273136.html १२३०] || २० ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273138.html १२३६] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|POR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अल्बेरगेरिया-ए-वेल्हा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275267.html १२४७] || २ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|LUX}} || rowspan=4 | [[२०२१ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275271.html १२५०] || ३ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275275.html १२५५] || ४ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275276.html १२५९] || ५ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282272.html १३३५] || २१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२१-२२ व्हॅलेटा चषक|२०२१ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282276.html १३५०] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282277.html १३५३] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282279.html १३५९] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282281.html १३६३] || २५ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || टाय || |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310170.html १५२२] || १० मे २०२२ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=6 | [[२०२२ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310171.html १५२३] || १० मे २०२२ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310173.html १५२५] || ११ मे २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310176.html १५२८] || १२ मे २०२२ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310184.html १५३६] || १४ मे २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310187.html १५३९] || १५ मे २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|ROM}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318354.html १५५८] || ११ जून २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} || rowspan=3 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318355.html १५६२] || ११ जून २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|BEL}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1318356.html १५६६] || १२ जून २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320979.html १५९६] || १ जुलै २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६०६] || ३ जुलै २०२२ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेल्जियम|वॉटरलू]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367727.html २०५८] || ५ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367730.html २०५९] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|POR}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367731.html २०६३] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384582.html २१२५] || १० जुलै २०२३ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|FRA}} || rowspan=4 | [[२०२३ मदिना कप|२०२३ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384583.html २१२६] || १० जुलै २०२३ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384584.html २१२८] || ११ जुलै २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384586.html २१३०] || १२ जुलै २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|LUX}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384588.html २१३२] || १२ जुलै २०२३ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|FRA}} || rowspan=6 | [[२०२३ व्हॅलेटा कप|२०२३ व्हॅलेटा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384589.html २१३३] || १३ जुलै २०२३ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384593.html २१३७] || १४ जुलै २०२३ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384596.html २१४१] || १५ जुलै २०२३ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384598.html २१४३] || १६ जुलै २०२३ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384600.html २१४६] || १६ जुलै २०२३ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|SUI}} |- style="background:#cfc;" | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391332.html २१९९] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|MLT}} || rowspan=5 | [[२०२३ पुरुष कॉन्टिनेंटल कप|२०२३ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391333.html २२०१] || १९ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391335.html २२०२] || १९ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391336.html २२०४] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1391337.html २२०६] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432194.html २५९६] || ९ मे २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|FRA}} || rowspan=4 | [[२०२४ मदिना कप|२०२४ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432195.html २५९७] || ९ मे २०२४ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432197.html २६००] || १० मे २०२४ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432198.html २६०४] || ११ मे २०२४ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रॉक्स|ड्रॉक्स क्रिडा क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ड्रॉक्स]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443769.html २७८७] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|FIN}} || rowspan=5 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443772.html २७९१] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल, ग्वेर्नसे|कॅस्टेल]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443778.html २८०६] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल, ग्वेर्नसे|कॅस्टेल]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443785.html २८१९] || २७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|EST}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|EST}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443787.html २८२१] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|CYP}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1470186.html ३०८७] || ३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|HUN}} || rowspan=4 | [[२०२५ माल्टा तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1470187.html ३०८८] || ३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1470189.html ३०९०] || ४ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|HUN}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1470190.html ३०९१] || ५ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|AUT}} |- | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1482828.html ३१७३] || ६ मे २०२५ || {{cr|EST}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} || rowspan=3 | |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1482829.html ३१७४] || ६ मे २०२५ || {{cr|EST}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|EST}} |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1482830.html ३१७६] || ७ मे २०२५ || {{cr|EST}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485346.html ३१९१] || ३० मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} || rowspan=4 | [[२०२५ मदिना कप|२०२५ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485345.html ३१९२] || ३० मे २०२५ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485348.html ३१९६] || ३१ मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485347.html ३१९८] || ३१ मे २०२५ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490882.html ३२६४] || २६ जून २०२५ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|MLT}} || rowspan=4 | [[२०२५ पुरुष कॉन्टिनेंटल कप|२०२५ ट्वेंटी२० काँटिनेंटल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490884.html ३२६६] || २६ जून २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490889.html ३२७१] || २८ जून २०२५ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|MLT}} |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490892.html ३२७३] || २९ जून २०२५ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ROM}} [[मोआरा वस्लेई क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|MLT}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531681.html] || ७ मे २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD || rowspan=6 | |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531682.html] || ७ मे २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531683.html] || ८ मे २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531684.html] || ८ मे २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531685.html] || ९ मे २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531873.html] || ९ मे २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|MLT}} [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[माल्टा|मार्सा]] || TBD |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:माल्टामधील क्रिकेट|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] gwus8zztxrqmvu8zzi4xmvc7odnsgdh 0 377458 2694450 2694239 2026-07-15T05:20:06Z Nitin.kunjir 4684 /* पुरुषांचे कार्यक्रम */ 2694450 wikitext text/x-wiki {{short description|International cricket season}} {{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}} '''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}</ref> या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.<ref>{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}</ref> [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील. == मोसम आढावा == === पुरुषांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |'''आरंभ दिनांक''' ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |निकाल [सामने] |- ! width="80" |[[कसोटी सामना|कसोटी]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}} |- |style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]] |style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |style="text-align:left" |{{cr|AUS}} |{{n/a}} |२–१ [३] |{{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | १–० [२] || ०–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} |१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} |१–० [२] || २–१ [५] |[३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || [३] || ४–० [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|23 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | [२]|| {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|SRI}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} |[२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |[३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|NAM}} | style="text-align:left" |{{cr|SA}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका |{{date|2 April 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] |{{n/a}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका |६ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|{{date|21 July 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|{{date|3 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | style="text-align:left" | |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]] | {{n/a}} |} === महिलांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |आरंभ दिनांक ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |'''निकाल [सामने]''' |- ! width="80" |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! width="80" |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|SA}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ४–१ [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|20 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|BAN}} | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|3 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|NZ}} | {{n/a}} || १-१ [३] || २-१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || २-१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा|१० जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | style="text-align:left" |{{crw|WIN}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा|२३ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | style="text-align:left" |{{crw|WIN}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|१ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|११ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | style="text-align:left" |{{crw|RSA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|SCO}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|WIN}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" |{{Crw|AUS}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |जुलै २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |[[२०२६ महिला आशिया चषक]] | style="text-align:left" | |} == एप्रिल == === २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका === {{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका |- !क्र. !दिनांक !संघ १ !संघ २ !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६] |२ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७] |४ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} ३ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८] |६ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |अनिर्णित |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९] |८ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} १२ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०] |१० एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|NAM}} १ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१] |१२ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|SCO}} ७ गडी राखून |} === न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा === {{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.] |१७ एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} २६ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.] |२३ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ५५ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०] |२९ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०] |२ मे |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |} === भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा === {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०] |१७ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०] |१९ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ८ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०] |२२ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|SA}} ९ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०] |२५ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|IND}} १४ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] |{{Crw|SA}} २३ धावांनी |} === श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.] |२२ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.] |२५ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4" |WT20I series |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०] |२८ एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २५ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०] |३० एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २१ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०] |२ मे |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} ३ धावांनी |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी |} == मे== === झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५] |४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६] |६ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७] |९ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4" |म.आं.टी२०. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६] |१२ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७] |१४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९] |१५ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[ २०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532486.html कसोटी २६१७] || ८–१२ मे || [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} १०४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532487.html कसोटी २६१८] || १६–२० मे|| [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} ७८ धावांनी |} === न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html म.आं.ए.दि. १५४८] |१० मे |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |{{Cr|ENG}} १ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html म.आं.ए.दि. १५४९] |१३ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html म.आं.ए.दि. १५५०] |१६ मे |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{Cr|NZL}} १७ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html म.आं.टी२० २७७२] |२० मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html म.आं.टी२० २७७४] |२३ मे |[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]] |{{Cr|NZL}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html म.आं.टी२० २७७५] |२५ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९६०]|| १२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html आं.ए.दि. ४९६१]|| १४ मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html आं.ए.दि. ४९६२]|| १६ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html आं.ए.दि. ४९६३]|| १८ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html आं.ए.दि. ४९६४]|| २० मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|USA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html आं.ए.दि. ४९६५]|| २२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} १२२ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा === {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |कसोटी मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528547.html कसोटी २६१९]] |२७-३० मे |[[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] |{{Cr|NZ}} १ डाव आणि ७९ धावांनी |- |} === २०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका=== {{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source= |show_tie=no |update=future |start_date=May 2026 |team1=IRE |team2=PAK |team3=WIN |win_IRE= |loss_IRE= |nr_IRE= |rs_IRE= |or_IRE= |rc_IRE= |ob_IRE= |win_PAK= |loss_PAK= |nr_PAK= |rs_PAK= |or_PAK= |rc_PAK= |ob_PAK= |win_WIN= |loss_WIN= |nr_WIN= |rs_WIN= |or_WIN= |rc_WIN= |ob_WIN= |name_IRE={{crw|IRE}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_WIN={{crw|WIN}} }} === भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html १ला म.आं.टी२०] |२८ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html २रा म.आं.टी२०] |३० मे |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html ३रा म.आं.टी२०] |२ जून |[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] | |- ! colspan="4" |महिला कसोटी मालिका मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html एकमेव म.कसोटी] |१०–१३ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] | |} == जून == === २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका=== <!-- {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} --> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source= |show_tie=no |update=future |start_date=June 2026 |team1=BAN |team2=NED |team3=SCO |win_BAN= |loss_BAN= |nr_BAN= |rs_BAN= |or_BAN= |rc_BAN= |ob_BAN= |win_NED= |loss_NED= |nr_NED= |rs_NED= |or_NED= |rc_NED= |ob_NED= |win_SCO= |loss_SCO= |nr_SCO= |rs_SCO= |or_SCO= |rc_SCO= |ob_SCO= |name_BAN={{crw|BAN}} |name_NED={{crw|NED}} |name_SCO={{crw|SCO}} }} === New Zealand in England === {{Main|New Zealand cricket team in England in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html १ली कसोटी] |4–8 June |[[Lord's]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html २री कसोटी] |17–21 June |[[The Oval]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html ३री कसोटी] |25–29 June |[[Trent Bridge]], [[Nottingham]] | |- |} === Australia बांगलादेश दौरा === {{Main|Australian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st ODI |5 June | | |- |२रा ODI |8 June | | |- |३रा ODI |11 June | | |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st T20I |15 June | | |- |२रा T20I |18 June | | |- |३रा T20I |20 June | | |- |} === Afghanistan in India === {{Main|Afghan cricket team in India in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |Only Test |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |Only Test |6–10 June |[[Maharaja Yadavindra Singh International Cricket Stadium]], [[New Chandigarh]] | |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st ODI |14 June |[[Himachal Pradesh Cricket Association Stadium|HPCA Stadium]], [[Dharmashala]] | |- |२रा ODI |17 June |[[Ekana Cricket Stadium]], [[Lucknow]] | |- |३रा ODI |20 June |[[M. A. Chidambaram Stadium]], [[Chennai]] | |} === 2026 Women's T20 World Cup === {{main|2026 Women's T20 World Cup}}{{#section:Template:2026 Women's T20 World Cup Standings|Group A}} {{#section:Template:2026 Women's T20 World Cup Standings|Group B}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |Round-robin |- !क्र. !दिनांक !Team 1 !Team 2 !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html १ला म.आं.टी२०] |12 June |{{crw|ENG}} |{{crw|SL}} |[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २रा म.आं.टी२०] |13 June |{{crw|IRE}} |{{crw|SCO}} |[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html ३रा म.आं.टी२०] |13 June |{{crw|AUS}} |{{crw|SA}} |[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html ४था म.आं.टी२०] |13 June |{{crw|NZ}} |{{crw|WIN}} |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html ५वा म.आं.टी२०] |14 June |{{crw|BAN}} |{{crw|NED}} |[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html 6th म.आं.टी२०] |14 June |{{crw|IND}} |{{crw|PAK}} |[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html 7th म.आं.टी२०] |16 June |{{crw|NZ}} |{{crw|SL}} |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html 8th म.आं.टी२०] |16 June |{{crw|ENG}} |{{crw|IRE}} |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html 9th म.आं.टी२०] |17 June |{{crw|AUS}} |{{crw|BAN}} |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html 10th म.आं.टी२०] |17 June |{{crw|IND}} |{{crw|NED}} |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html 11th म.आं.टी२०] |17 June |{{crw|PAK}} |{{crw|SA}} |[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html 12th म.आं.टी२०] |18 June |{{crw|SCO}} |{{crw|WIN}} |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html 13th म.आं.टी२०] |19 June |{{crw|IRE}} |{{crw|NZ}} |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html 1४था म.आं.टी२०] |20 June |{{crw|AUS}} |{{crw|NED}} |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html 1५वा म.आं.टी२०] |20 June |{{crw|BAN}} |{{crw|PAK}} |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html 16th म.आं.टी२०] |20 June |{{crw|ENG}} |{{crw|SCO}} |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html 17th म.आं.टी२०] |21 June |{{crw|SL}} |{{crw|WIN}} |[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html 18th म.आं.टी२०] |21 June |{{crw|IND}} |{{crw|SA}} |[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html 19th म.आं.टी२०] |23 June |{{crw|NZ}} |{{crw|SCO}} |[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html 20th म.आं.टी२०] |23 June |{{crw|IRE}} |{{crw|SL}} |[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html 21st म.आं.टी२०] |23 June |{{crw|AUS}} |{{crw|PAK}} |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html 2२रा म.आं.टी२०] |24 June |{{crw|ENG}} |{{crw|WIN}} |[[Lord's]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html 2३रा म.आं.टी२०] |25 June |{{crw|BAN}} |{{crw|IND}} |[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html 2४था म.आं.टी२०] |25 June |{{crw|NED}} |{{crw|SA}} |[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html 2५वा म.आं.टी२०] |26 June |{{crw|SCO}} |{{crw|SL}} |[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html 26th म.आं.टी२०] |27 June |{{crw|NED}} |{{crw|PAK}} |[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html 27th म.आं.टी२०] |27 June |{{crw|IRE}} |{{crw|WIN}} |[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html 28th म.आं.टी२०] |27 June |{{crw|ENG}} |{{crw|NZ}} |[[The Oval]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html 29th म.आं.टी२०] |28 June |{{crw|BAN}} |{{crw|SA}} |[[Lord's]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html 30th म.आं.टी२०] |28 June |{{crw|AUS}} |{{crw|IND}} |[[Lord's]], [[London]] | |- ! colspan="6" |Semi-finals |- !क्र. !दिनांक !Team 1 !Team 2 !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html १ला semi-final] |30 June |TBA |TBA |[[The Oval]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html २रा semi-final] |2 July |TBA |TBA |[[The Oval]], [[London]] | |- ! colspan="6" |Final |- !क्र. !दिनांक !Team 1 !Team 2 !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html Final] |5 July |TBA |TBA |[[Lord's]], [[London]] | |} == जुलै == ===भारताचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html १ला आं.टी२०] |१ जुलै |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |सामना अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html २रा आं.टी२०] |४ जुलै |[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ३रा आं.टी२०] |७ जुलै |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४था आं.टी२०] |९ जुलै |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ५वा आं.टी२०] |११ जुलै |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] | |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.] |१४ जुलै |[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.] |१६ जुलै |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.] |१९ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] | |} === 2026 Netherlands Tri-Nation Series === {{main|2026 Netherlands Tri-Nation Series}} === Bangladesh in Zimbabwe === {{Main|Bangladeshi cricket team in Zimbabwe in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st Test | | | |- |२रा Test | | | |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st ODI | | | |- |२रा ODI | | | |- |३रा ODI | | | |- |४था ODI | | | |- |५वा ODI | | | |} === 2026 Women's Asia Cup ===<!-- {{main|2026 Women's Asia Cup}} --> == August == === 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series ===<!-- {{main|2026 Namibia T20I Tri-Nation Series}} --> {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source= |show_tie=no |update=future |start_date=August 2026 |team1=NAM |team2=SA |team3=ZIM |win_NAM= |loss_NAM= |nr_NAM= |rs_NAM= |or_NAM= |rc_NAM= |ob_NAM= |win_SA= |loss_SA= |nr_SA= |rs_SA= |or_SA= |rc_SA= |ob_SA= |win_ZIM= |loss_ZIM= |nr_ZIM= |rs_ZIM= |or_ZIM= |rc_ZIM= |ob_ZIM= |name_NAM={{cr|NAM}} |name_SA={{cr|SA}} |name_ZIM={{cr|ZIM}} }} === Bangladesh in Australia === {{Main|Bangladeshi cricket team in Australia in 2026}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st Test |13–17 August |[[Marrara Oval]], [[Darwin, Northern Territory|Darwin]] | |- |२रा Test |22–26 August |[[Great Barrier Reef Arena]], [[Mackay, Queensland|Mackay]] | |} === Pakistan in England === {{Main|Pakistani cricket team in England in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ली कसोटी] |19–23 August |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २री कसोटी] |27–31 August |[[Lord's]], [[London]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] |9–13 September |[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]] | |} === Bangladesh in Ireland === {{Main|Bangladeshi cricket team in Ireland in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st ODI | | | |- |२रा ODI | | | |- |३रा ODI | | | |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st T20I | | | |- |२रा T20I | | | |- |३रा T20I | | | |} === 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) === {{main|2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania)}}Teams: * {{cr|BHR}} * {{cr|HK}} * {{cr|ITA}} * {{cr|SIN}} * {{cr|TAN}} * {{cr|UGA}} == September == === India बांगलादेश दौरा === {{Main|Indian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st ODI |1 September | | |- |२रा ODI |3 September | | |- |३रा ODI |6 September | | |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |1st T20I |9 September | | |- |२रा T20I |12 September | | |- |३रा T20I |13 September | | |} === Ireland women in England === {{Main|Ireland women's cricket team in England in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[2025–2029 ICC Women's Championship]] — WODI series}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.] |1 September |[[Grace Road]], [[Leicester]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.] |3 September |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.] |6 September |[[New Road, Worcester|New Road]], [[Worcester, England|Worcester]] | |} === Sri Lanka in England === {{Main|Sri Lankan cricket team in England in 2026}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html १ला आं.टी२०] |15 September |[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी२०] |17 September |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी२०] |19 September |[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]] | |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.] |22 September |[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.] |24 September |[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.] |27 September |[[The Oval]], [[London]] | |} == See also == * [[Associate international cricket in 2026]] * [[International cricket in 2025–26]] * [[International cricket in 2026–27]] == References == {{reflist}}{{International cricket seasons}} {{International cricket in 2026}} {{Portal bar|Cricket|Sports}} namphwg9z17yxcep81ti2g2awcmc0ke 0 378952 2694299 2679150 2026-07-14T16:19:07Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694299 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'क' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436472.html २६५३] || ९ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'अ' गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436477.html २६६२] || १० जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436480.html २६६८] || १२ जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ISR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|IOM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478228.html ३१२९] || ७ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|NOR}} || rowspan=3 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478229.html ३१३०] || ८ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478230.html ३१३३] || ९ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485345.html ३१९२] || ३० मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२५ मदिना कप|२०२५ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485343.html ३१९५] || ३० मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485347.html ३१९८] || ३१ मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485344.html ३२००] || ३१ मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486224.html ३२०२] || १ जून २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528300.html ३८००] || ५ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528301.html ३८०२] || ६ एप्रिल २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528302.html ३८०३] || ६ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528306.html ३८०७] || ८ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528305.html ३८०८] || ८ एप्रिल २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528308.html ३८१२] || ९ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:पोर्तुगाल क्रिकेट|टी२०]] j43fkd9okajlib3gshqzi3kqrtpbgvb 2694306 2694299 2026-07-14T16:31:47Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694306 wikitext text/x-wiki खालील यादी पोर्तुगाल क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. पोर्तुगालने २५ ऑक्टोबर २०१९ रोजी स्पेन विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | पोर्तुगालने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201669.html ९७३] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201672.html ९८१] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273135.html १२२८] || १९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=4 | [[२०२१ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273137.html १२३३] || २१ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273139.html १२३८] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273140.html १२४०] || २२ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320972.html १५८५] || २८ जून २०२२ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320973.html १५८८] || २९ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|ESP}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320982.html १५९८] || २ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320988.html १६११] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367722.html २०४२] || १० एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=3 | |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367723.html २०४३] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367724.html २०४४] || ११ एप्रिल २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367726.html २०५५] || ४ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२३ जिब्राल्टर तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367725.html २०५६] || ४ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367729.html २०५७] || ५ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367728.html २०६०] || ६ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367733.html २०६१] || ६ मे २०२३ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1367732.html २०६२] || ७ मे २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436472.html २६५३] || ९ जून २०२४ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप अ गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436477.html २६६२] || १० जून २०२४ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ROM}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436480.html २६६८] || १२ जून २०२४ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|AUT}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436485.html २६७५] || १३ जून २०२४ || {{cr|ISR}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|ISR}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1436493.html २६९५] || १६ जून २०२४ || {{cr|IOM}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{cr|POR}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478228.html ३१२९] || ७ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|NOR}} || rowspan=3 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478229.html ३१३०] || ८ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478230.html ३१३३] || ९ एप्रिल २०२५ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485345.html ३१९२] || ३० मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} || rowspan=5 | [[२०२५ मदिना कप|२०२५ मदिना चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485343.html ३१९५] || ३० मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485347.html ३१९८] || ३१ मे २०२५ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485344.html ३२००] || ३१ मे २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486224.html ३२०२] || १ जून २०२५ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[पूर्व फ्लांडर्स|स्टार्स अरीना क्रिकेट मैदान]], [[पूर्व फ्लांडर्स|हॉफ्स्टॅड]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528300.html ३८००] || ५ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} || rowspan=6 | [[२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528301.html ३८०२] || ६ एप्रिल २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528302.html ३८०३] || ६ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528306.html ३८०७] || ८ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528305.html ३८०८] || ८ एप्रिल २०२६ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528308.html ३८१२] || ९ एप्रिल २०२६ || {{cr|FRA}} || {{flagicon|POR}} [[गुचेरे क्रिकेट मैदान]], [[पोर्तुगाल|अलबर्गेनिया]] || {{cr|POR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:पोर्तुगाल क्रिकेट|टी२०]] 0lk1gkyqau25yq1wmelkwm735nty7p1 10 380220 2694500 2692889 2026-07-15T07:29:43Z Abhijitsathe 4193 2694500 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ |title = [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[लोकसभा]] मतदारसंघ |image = [[File:Uttar Pradesh Wahlkreise Lok Sabha.svg|120px|Lok Sabha constituencies of Uttar Pradesh]] |state = {{{state<includeonly>|uncollapsed</includeonly>}}} |listclass = hlist |group1 = |list1 = * [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] * [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] * [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]] * [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद<small>(प्रयागराज)</small>]] * [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]] * [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]] * [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]] * [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] * [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] * [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] * [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] * [[एटा लोकसभा मतदारसंघ|एटा]] * [[कनौज लोकसभा मतदारसंघ|कनौज]] * [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]] * [[कुशीनगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशीनगर]] * [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]] * [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] * [[कौशांबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]] * [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]] * [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]] * [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] * [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]] * [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]] * [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] * [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] * [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] * [[जालौन लोकसभा मतदारसंघ|जालौन]] * [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] * [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] * [[डुमरियागंज लोकसभा मतदारसंघ|डुमरियागंज]] * [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]] * [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]] * [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] * [[पिलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पिलीभीत]] * [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]] * [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]] * [[फत्तेपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फत्तेपूर सिक्री]] * [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]] * [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]] * [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]] * [[फैजाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैजाबाद]] * [[बदायूं लोकसभा मतदारसंघ|बदायू]] * [[बरेली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]] * [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]] * [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]] * [[बहराईच लोकसभा मतदारसंघ|बहराईच]] * [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बांदा]] * [[बांसगाव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगाव]] * [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] * [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]] * [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]] * [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]] * [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] * [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] * [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]] * [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] * [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] * [[मिसरीख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरीख]] * [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] * [[मेरठ लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]] * [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] * [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]] * [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]] * [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]] * [[रायबरेली लोकसभा मतदारसंघ|रायबरेली]] * [[रॉबर्ट्‌सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्‌सगंज]] * [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]] * [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]] * [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] * [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]] * [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]] * [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]] * [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|संभल]] * [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]] * [[सलेमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सलेमपूर ]] * [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]] * [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]] * [[हमीरपूर (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] * [[हरदोई लोकसभा मतदारसंघ|हरदोई]] * [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} }} [[Category:लोकसभा मतदारसंघ साचे]] </noinclude> 8qm92or3dr4vfgtb3sfdrxyhetcukya 0 380885 2694574 2691167 2026-07-15T11:57:01Z Vishalwakchaure1992 155111 2694574 wikitext text/x-wiki '''ॲड. रंजना पगार-गवांदे''' या [[संगमनेर]] येथील सामाजिक कार्यकर्त्या, वकील, लेखिका आणि अंधश्रद्धा निर्मूलन चळवळीतील कार्यकर्त्या आहेत.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/nashik/malegaon/news/maharashtra-is-progressive-because-of-rajmata-jijau-and-savitribai-phule-asserts-adv-ranjana-gawande-pagar-state-secretary-of-annis-136932499.html|title=राजमाता जिजाऊ व सावित्रीबाई फुलेंमुळेच महाराष्ट्र पुरोगामी:अंनिसच्या राज्य सचिव लेखिका ॲड. रंजना गवांदे-पगार यांचे प्रतिपादन‎|website=Divya Marathi|language=mr|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/case-filed-against-marathi-preacher-over-odd-even-remark-for-girl-boy-child/article31928163.ece|title=Case filed against Marathi preacher over ‘odd-even’ remark for girl-boy child|date=2020-06-26|website=The Hindu|url-status=live}}</ref> त्या [[अंधश्रद्धा निर्मूलन]], [[व्यसनमुक्ती]], स्त्री सक्षमीकरण, बालविवाह प्रतिबंध, [[जात पंचायत|जात]] [[जात पंचायत|पंचायत]] विरोध आणि महिला न्याय हक्क या विषयांवर कार्य करतात. त्या महाराष्ट्र शासनाच्या जादूटोणा विरोधी कायदा प्रचार-प्रसार समितीच्या शासकीय सदस्य आहेत. तसेच [[महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]] बुवाबाजी संघर्ष विभागाच्या राज्य सचिव म्हणून त्या कार्यरत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sarkarnama.esakal.com/maharashtra/uttar-maharashtra/nashik-fake-baba-ashok-kharat-women-exploitation-ahilyanagar-adv-ranjana-gawande-anis-reaction-pp82|title=Fake Baba Ashok Kharat Nashik Case : महिलांच्या शोषणात भोंदूगिरीचा ‘खरात पॅटर्न’? रंजना गवांदेंनी मांडली धक्कादायक आकडेवारी...|last=Pendhare|first=Pradeep|date=2026-03-23|website=Politics News on Sarkarnama|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref> {{माहितीचौकट व्यक्ती|चित्र=Ranjana Pagar Gawande.jpg|चित्र_शीर्षक=Adv. Ranjana Pagar Gawande|जन्म_दिनांक=२५ ऑगस्ट १९६२|राष्ट्रीयत्व=[[भारतीय]]|शिक्षण=बी.एस्सी.(एल.एल.बी)|पेशा=सामाजिक कार्यकर्त्या, वकील, लेखिका|जोडीदार=प्रा. अशोक गवांदे|पुरस्कार=महाराष्ट्र शासनाचा व्यसनमुक्ती पुरस्कार|नाव=ॲड. रंजना पगार-गवांदे}} = प्रारंभिक जीवन व शिक्षण = रंजना पगार-गवांदे या संगमनेर, जिल्हा [[अहिल्यानगर]] येथील रहिवासी आहेत. महाविद्यालयीन शिक्षणानंतर त्यांनी बी.एस्सी., एल.एल.बी हे पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले आहे. = व्यवसाय = रंजना पगार-गवांदे या जिल्हा व अतिरिक्त सत्र न्यायालय संगमनेर येथे गेल्या तीन दशकांपासून आपला वकिलीचा व्यवसाय करत आहे. = माध्यमांतील सहभाग = [[महाराष्ट्र टाइम्स]], लोकमत, सकाळ, [[लोकसत्ता]], पुण्यनगरी, पुढारी, दिव्यमराठी, तरुण भारत, केसरी इ. मराठी वृत्तपत्रांत तसेच द हिंदू, [[द टाइम्स ऑफ इंडिया|द]] [[द टाइम्स ऑफ इंडिया|टाइम्स ऑफ इंडिया]], इंडियन एक्सप्रेस इ. इंग्रजी वृत्तपत्रांनी वेळोवेळी रंजना पगार-गवांदे यांच्या कार्याची दाखल घेऊन लेख प्रसिद्ध केले आहेत. दैनिक लोकसत्ताच्या चतुरंग या सदरात त्यांनी सामाजिक प्रश्नांवर स्तंभलेखन केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/ashok-kharat-case-blind-faith-superstition-social-psychology-analysis-maharashtra-andhashraddha-nirmulan-samiti-rds-00-5857845/|title=बुवा-बाबांच्या षडयंत्रातून कायमचे सोडवणारी पंचसूत्री|date=2026-04-25|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/how-astrologer-cheats-women-in-society-chaturang-article-sud-02-5236523/|title=समाज वास्तवाला भिडताना : नको नको ज्योतिषा माझ्या दारी येऊ...|date=2025-07-19|website=Loksatta|url-status=live}}</ref> महाराष्ट्र अंनिस वार्तापत्र, वनस्थळी, बहिणा, [[मिळून साऱ्याजणी (मासिक)|मिळून साऱ्याजणी]], अक्षर आयान इ. अनेक दिवाळी अंकांमधून त्यांचे प्रबोधनामातक लेख प्रसिद्ध झाले आहेत. [[झी २४ तास]], टीव्ही९ मराठी, [[एबीपी माझा]] , न्यूज १८ लोकमत, साम टीव्ही आदी वृत्तवाहिन्यांवर विविध परिसंवादात त्या सहभागी झालेल्या आहेत. = सामाजिक कार्य = रंजना पगार-गवांदे यांनी महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीमध्ये राज्य सचिव म्हणून काम केले आहे. त्यांनी अंधश्रद्धा निर्मूलन, व्यसनमुक्ती, स्त्री सक्षमीकरण आणि सामाजिक न्याय यांसंदर्भात महाराष्ट्रभर व्याख्याने व जनजागृती मोहिमा आयोजित केल्या आहेत. अहिल्यानगर जिल्ह्यात दारूबंदी मोहिमेसाठी ८१० ग्रामपंचायतींचे दारूबंदी ठराव मिळवण्यात त्यांना यश आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/village-council-resolution-on-social-exclusion-phm-00-5201796/|title=समाज वास्तवाला भिडताना : सामाजिक बहिष्कृततेचा ग्रामपंचायत ठराव|date=2025-07-05|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref> व्यसनमुक्ती अभियानांतर्गत शाळा, महाविद्यालये, महिला मेळावे आणि ग्रामसभांमध्ये प्रबोधनपर कार्यक्रम घेतले असून [[बालविवाह]] प्रतिबंध, स्त्रीभ्रूण हत्या विरोध, जातपंचायत विरोध आणि सामाजिक बहिष्कार विरोधी कायद्याविषयी त्यांनी कार्यशाळा व जनजागृती कार्यक्रम घेतले आहेत. बालविवाह या अनिष्ठ प्रथेबाबत प्रबोधनमात्मक व्याख्याने आयोजित करून आजपर्यंत महाराष्ट्रातील १८४ बालविवाह रोखण्यात त्यांना यास मिळाले आहे. मुख्यतः अहिल्यानगर जिल्ह्यासह महाराष्ट्रातील १०० पेक्षा जास्त भोंदू बाबांचा भांडाफोड गवांदे यांनी केला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sarkarnama.esakal.com/maharashtra/uttar-maharashtra/black-magic-case-rahuri-deolali-pravara-ranjana-gawande-anis-counselling-victim-family-in-ahilyanagar-pp82|title=black magic case : घरासमोर ‘काळी जादू’चा खेळ? बाहुलीवर टाचण्या, जावयाचं गुपित उघड होताच धक्का!|date=2026-03-29|website=sarkarnama|url-status=live}}</ref> क्रोमार्य चाचणी व चारित्र्य परीक्षा यांसारख्या अनिष्ट प्रथा बंद करण्यासाठी गवांदे यांनी पुढाकार घेतला आहे. चेटकीण प्रथा, [[भानामती]] यांविरोधात कृतिशील भूमिका घेऊन राज्यभर प्रबोधनपर व्याख्याने दिली आहेत. ==== इंदुरीकर महाराज प्रकरण – ==== २०२० मध्ये, कीर्तनकार [[इंदुरीकर महाराज]] यांनी संगमनेर तालुक्यातील ओझर येथे आपल्या कीर्तनातून लिंगभेदाबाबत केलेल्या वक्तव्यामुळे वाद निर्माण झाला होता. संभोगाची वेळ आणि मुलाचे लिंग यावर त्यांनी केलेली टिप्पणी ही गर्भधारणापूर्व आणि प्रसवपूर्व निदान तंत्र (PCPNDT) कायदा तसेच अंधश्रद्धा निर्मूलन विरोधी कायद्याचे उल्लंघन करते असा दावा ॲड. रंजना पगार-गवांदे यांनी केला होता तसेच इंदुरीकर यांच्या विरोधात गुन्हा दाखल करण्याची त्यांनी मागणी केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/videos/news/maharashtra-sangamner-case-registered-on-indurikar-maharaj-advt-ranjana-gawande-on-issue-783529|title=Indurikar Maharaj {{!}}पुत्रप्राप्तीसाठी केलेलं वादग्रस्त वक्तव्य भोवलं; इंदुरीकर महाराजांवर गुन्हा दाखल|last=टीम|first=एबीपी माझा वेब|date=2020-06-26|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref> सदर प्रकरणात त्यांनी सर्वोच्च न्यालयापर्यंत लढाई लढली. गर्भलिंग निदान चाचणी प्रतिबंधक कायदा (PCPNDT) यानुसार कीर्तनकार इंदुरीकर महाराज यांच्यावर गुन्हा दाखल करण्यात गवांदे यांनी महत्वाची आणि कायदेशीर भूमिका बजावली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pudhari.news/sc-on-indurikar-maharaj-supreme-court-slams-indurikar-maharaj-high-court-order-upheld|title=इंदुरीकर महाराजांना सर्वोच्च न्यायालयाचा दणका; उच्च न्यायालयाचा आदेश कायम|date=2023-08-09|website=Pudhari|url-status=live}}</ref> ==== संगमनेर तालुक्यातील वडगाव पान येथील भोंदू गडगे बाबा प्रकरण – ==== मूल नसणाऱ्या स्त्रियांना मूल देतो तसेच कॅन्सर सारख्या दुर्धर आजारांच्या गाठी मंत्राद्वारे बरे करण्याचा दावा करणाऱ्या संगमनेर तालुक्यातील वडगाव पान येथील दत्त धाम सरकार चालवणारा राजेंद्र गडगे या भोंदू बाबावर गुन्हा दाखल करण्यासाठी गवांदे यांनी केलेल्या प्रयत्नांनंतर या भोंदू बाबावर गुन्हा दाखल झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/wadgaon-pan-bhondubaba-rajendra-gadge-arrested-sangamner-crime-news-anti-superstition-act-ssb-93-5844049/|title=अहिल्यानगर : वडगावपानचा भोंदूबाबा राजेंद्र गडगे अखेर जेरबंद, दत्तधाम सरकार मठामार्फत चमत्काराचे दावे|date=2026-04-18|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref> ==== जात पंचायती बरखास्त करण्यात यश - ==== जात पंचायतीच्या माध्यमातून होत असेलेल्या शोषणाला प्रखर विरोध करून ही प्रथा बंद करण्यासाठी महाराष्ट्र अंनिसच्या माध्यमातून अ‍ॅड.रंजना पगार-गवांदे यांनी प्रयत्न करून नंदीवाले, गोपाळ जोगी, मसणजोगी, वैदू, यांसह अनेक जात पंचायती बरखास्त केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/baidu-community-1081714/|title=वैदू समाजाची मुख्य जातपंचायत बरखास्त|date=2025-03-16|website=Loksatta|url-status=live|archive-url=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/badaamati-vaidya-community-caste-panchayat/|title=वैदू समाजाची जात पंचायतीला मूठमाती|last=author/admin|date=2015-03-16|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/mah-wmah-ahm-vaidu-community-disallow-caste-wise-panchyat-anis-take-lead-4933379-nor.html|title=वैदू समाजाची अनिष्ट जातपंचायत बरखास्त, अंनिसने घेतला पुढाकार|website=Divya Marathi|url-status=live}}</ref> १७० हुन अधिक पीडित कुटुंबांची त्यांनी जात पंचायतीच्या जोखडातून मुक्तता केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/vishesh/loksatta-durga-award-2019-adv-ranjana-gawande-zws-70-1985447/|title=समाजातल्या कुप्रथांवर विवेकी प्रहार - Marathi News {{!}} Loksatta Durga Award 2019 Adv Ranjana Gawande Zws 70 - Latest Vishesh News at Loksatta.com|date=2019-10-04|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/ahmednagar/maharashtra-ahmednagar-district-jat-panchayat-boycott-doctor-family-from-caste-due-to-his-anti-casteism-activity-1161636|title=जातपंचायतीचा जाच! श्रीरामपूरमध्ये डाॅक्टर कुटुंबावर बहिष्कार, तीन महिन्यापासून त्रास|last=माझा|first=नितीन ओझा, एबीपी|date=2023-03-21|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/ahilyanagar-news/jaat-panchayat/articleshow/46575650.cms|title=वैदू समाजातील जात पंचायत बरखास्त|date=2015-03-16|website=Maharashtra Times|url-status=live}}</ref> ==== स्त्री- पुरुष समानतेसाठी शनी शिंगणापूर येथील लढा - ==== [[शनि शिंगणापूर]] येथील शनी मंदिरातील चौथऱ्यावर महिलांना जाण्यास बंदी होती. अ‍ॅड.रंजना पगार-गवांदे यांनी याविरोधात प्रत्यक्ष सहभाग घेऊन लढा दिला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/india/maharashtra/story/maharashtra-woman-breaks-400-year-old-ritual-climbs-to-worship-lord-shani-at-shani-shingnapur-temple-6-sevadaar-suspended-319724-2015-11-29|title=शनि शिंगणापुर मंदिर में महिला के पूजा से बवाल, मूर्ति के शुद्धि‍करण के बाद 6 सेवादार निलंबित|date=2015-11-29|website=Aaj Tak|url-status=live}}</ref> ==== पर्यावरण संरक्षण - ==== फटाकेमुक्त दिवाळी अभियान, पर्यावरण पूरक गणपती इ.अभियान राबवून तसेच पुरण पोळी होळीत न जाळता त्या पोळ्या गरीब वस्त्यांवर जाऊन वाटप करणे, नागपंचमीच्या दिवशी जीवंत सापांना दूध पाजणे, गारुड्यांना बोलावणे यासारख्या रूढींना विरोध करत त्याऐवजी सापांचे महत्त्व, त्यांचे संवर्धन आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन याबाबत प्रबोधन करत गवांदे यांनी [[पर्यावरण संरक्षण]] तसेच सामाजिक एकतेचा संदेश दिला आहे. ==== देवदासी प्रथा - ==== [[देवदासी]] प्रथा बंद करण्यासाठी गवांदे यांनी प्रयत्न केले असून याबाबत राज्यभर अनेक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/devdasi-murali-pratha-girl-death-prevention-of-superstition-and-act-ssb-93-5139977/|title=समाज वास्तवाला भिडताना : मुरळी|date=2025-06-07|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-06-24}}</ref> = भूषविलेली पदे = # राज्य सचिव, महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती<ref name=":0" /> # कार्याध्यक्ष, महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती, अहिल्यानगर # अध्यक्ष, अहिल्यानगर जिल्हा दारूबंदी आंदोलन # उपाध्यक्ष, इतिहास संशोधन मंडळ, संगमनेर # मा. उपाध्यक्ष संगमनेर बार असोसिएशन # सदस्य, [[महिला व बाल कल्याण समिती|महिला व बालकल्याण समिती]], अहमदनगर # सदस्य, महिला तक्रार निवारण समिती, प्रवरा मेडिकल ट्रस्ट लोणी = सन्मान व गौरव = [[आंतरराष्ट्रीय महिला दिन|आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त]] इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (IndianOil) यांनी रंजना पगार-गवांदे यांच्या महिला सक्षमीकरणासाठीच्या कार्याची दखल घेत त्यांचा 'हर एक काम देश के नाम' या मोहिमेत समावेश केला. या मोहिमेअंतर्गत इंडियन ऑईलने गवांदे यांच्या कार्यावर आधारित व्हिडिओ अधिकृत सामाजिक माध्यमांवर विशेष पोस्टद्वारे प्रकाशित करून त्यांचा गौरव केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/watch/?v=2689124334652402|title=Advocate Ranjana Gawande – Har Ek Kaam Desh Ke Naam|date=2020-03-08|website=Indian Oil Corporation Limited (Official Facebook)|url-status=live|access-date=2026-07-15}}</ref> = पुरस्कार = # महाराष्ट्र शासनाचा व्यसनमुक्ती पुरस्कार (२०१९) # [[महाराष्ट्र राज्य महिला आयोग|महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाचा]] आदिशक्ती पुरस्कार (२०२२) # [[लोकसत्ता]] नवदुर्गा पुरस्कार (२०१९)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/loksatta-durga-puraskar-2019-honor-ceremony-abn-97-2006440/|title=दुर्गा पुरस्कार.. प्रेरणेची प्रकाशबीज|date=2019-11-02|website=Loksatta|url-status=live}}</ref> # युआरएल फौंडेशन मुंबई यांच्या वतीने [[डॉ. नरेंद्र दाभोळकर]] स्मृती पुरस्कार # दैनिक [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] वृत्तपत्र समूहाचा सामाजिक गौरव पुरस्कार (२०१६) # राष्ट्रसंत गाडगे महाराज पुरस्कार - २०२१ (शब्दगंध साहित्य परिषद) = संदर्भ = {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी समाजसेविका]] [[वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] nyzfjwvzue6vjvqjmu6odm77k93san4 0 381414 2694277 2694159 2026-07-14T14:42:14Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694277 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने १५ ऑक्टोबर २०२२ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336951.html १८२१] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336952.html १८२२] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336954.html १८२७] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336956.html १८३१] || १८ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450769.html २८७१] || २८ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450771.html २८७४] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450773.html २८८३] || १ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450775.html २८८७] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450777.html २८९२] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450778.html २८९४] || ५ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} qfw0d1zx59tfg11q4ry2raqjj4sbwzm 2694278 2694277 2026-07-14T14:49:28Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694278 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने १५ ऑक्टोबर २०२२ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336951.html १८२१] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336952.html १८२२] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336954.html १८२७] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336956.html १८३१] || १८ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450769.html २८७१] || २८ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450771.html २८७४] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450773.html २८८३] || १ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450775.html २८८७] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450777.html २८९२] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450778.html २८९४] || ५ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:दक्षिण कोरिया क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 1dpplm30689fh4auvn2flu0k52xq61n 2694279 2694278 2026-07-14T14:50:07Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694279 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने १५ ऑक्टोबर २०२२ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336951.html १८२१] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336952.html १८२२] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336954.html १८२७] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336956.html १८३१] || १८ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450769.html २८७१] || २८ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450771.html २८७४] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450773.html २८८३] || १ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450775.html २८८७] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450777.html २८९२] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450778.html २८९४] || ५ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490871.html ३२८१] || ७ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} || rowspan=8 | [[२०२५ उदयोन्मुख पूर्व आशिया तिरंगी मालिका (जुलै)|२०२५ इंडोनेशिया तिरंगी मालिका (जुलै)]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490873.html ३२८५] || ८ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490874.html ३२८९] || ९ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490875.html ३२९०] || ९ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490877.html ३२९४] || १० जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490878.html ३३०४] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490879.html ३३०५] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490881.html ३३११] || १३ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:दक्षिण कोरिया क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] cebpliwjrbz7fdut48kd1h9omnh3084 2694280 2694279 2026-07-14T15:00:01Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694280 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने १५ ऑक्टोबर २०२२ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336951.html १८२१] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336952.html १८२२] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336954.html १८२७] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336956.html १८३१] || १८ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450769.html २८७१] || २८ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450771.html २८७४] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450773.html २८८३] || १ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450775.html २८८७] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450777.html २८९२] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450778.html २८९४] || ५ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490871.html ३२८१] || ७ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} || rowspan=8 | [[२०२५ उदयोन्मुख पूर्व आशिया तिरंगी मालिका (जुलै)|२०२५ इंडोनेशिया तिरंगी मालिका (जुलै)]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490873.html ३२८५] || ८ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490874.html ३२८९] || ९ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490875.html ३२९०] || ९ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490877.html ३२९४] || १० जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490878.html ३३०४] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490879.html ३३०५] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490881.html ३३११] || १३ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532639.html ३८४०] || ८ मे २०२६ || {{cr|COK}} || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निशीन]] || {{cr|COK}} || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता|२०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532642.html ३८४८] || ९ मे २०२६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निशीन]] || {{cr|PNG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532647.html ३८६१] || १२ मे २०२६ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|PHI}} || rowspan=4 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता#तिरंगी मालिका|२०२६ जपान तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532649.html ३८६३] || १३ मे २०२६ || {{cr|FIJ}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532657.html ३८७०] || १६ मे २०२६ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532658.html ३८७६] || १७ मे २०२६ || {{cr|FIJ}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|KOR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:दक्षिण कोरिया क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] pdxtz34aglhqrn56tod071kobawq4iv 2694281 2694280 2026-07-14T15:02:26Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694281 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने १५ ऑक्टोबर २०२२ रोजी इंडोनेशिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336951.html १८२१] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336952.html १८२२] || १५ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336954.html १८२७] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336956.html १८३१] || १८ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450769.html २८७१] || २८ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} || rowspan=6 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत ब गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450771.html २८७४] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450773.html २८८३] || १ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450775.html २८८७] || २ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|IDN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450777.html २८९२] || ४ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1450778.html २८९४] || ५ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|KOR}} [[येओनहुई क्रिकेट ग्राउंड|येओनहुई क्रिकेट मैदान]], [[इंचियोन]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490871.html ३२८१] || ७ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} || rowspan=8 | [[२०२५ उदयोन्मुख पूर्व आशिया तिरंगी मालिका (जुलै)|२०२५ इंडोनेशिया तिरंगी मालिका (जुलै)]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490873.html ३२८५] || ८ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490874.html ३२८९] || ९ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490875.html ३२९०] || ९ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490877.html ३२९४] || १० जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490878.html ३३०४] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490879.html ३३०५] || १२ जुलै २०२५ || {{cr|PHI}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|PHI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490881.html ३३११] || १३ जुलै २०२५ || {{cr|IDN}}|| {{flagicon|IDN}} [[बाली|उदायाना क्रिकेट मैदान]], [[बाली]] || {{cr|IDN}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532639.html ३८४०] || ८ मे २०२६ || {{cr|COK}} || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निशीन]] || {{cr|COK}} || rowspan=2 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता|२०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532642.html ३८४८] || ९ मे २०२६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निशीन]] || {{cr|PNG}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532647.html ३८६१] || १२ मे २०२६ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|PHI}} || rowspan=4 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पूर्व आशिया-पॅसिफिक उप-प्रादेशिक पात्रता#तिरंगी मालिका|२०२६ जपान तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532649.html ३८६३] || १३ मे २०२६ || {{cr|FIJ}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532657.html ३८७०] || १६ मे २०२६ || {{cr|PHI}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|KOR}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532658.html ३८७६] || १७ मे २०२६ || {{cr|FIJ}} || {{flagicon|JPN}} [[सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|सनो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम क्र.२]], [[सनो (तोचिगी)|सनो]] || {{cr|KOR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:दक्षिण कोरिया क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] f2c4zctiay17zh2jcxmcme28x90pgw7 0 381415 2694485 2694182 2026-07-15T07:06:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2694485 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''गीता उपाध्याय''' ([[१४ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९३९|१९३९]] – [[१२ जुलै]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या [[आसाम]] मधील एक भारतीय शिक्षिका, लेखिका आणि अनुवादक होत्या.<ref name="indiatodayne2025list2">{{cite news |date=25 January 2025 |title=Five from Assam conferred with prestigious Padma Awards on Republic Day 2025 |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/five-from-assam-conferred-with-prestigious-padma-awards-on-republic-day-2025-1160637-2025-01-25 |access-date=1 May 2025 |work=India Today NE |archive-date=25 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125174106/https://www.indiatodayne.in/assam/story/five-from-assam-conferred-with-prestigious-padma-awards-on-republic-day-2025-1160637-2025-01-25 |url-status=live }}</ref> त्या [[आसामी भाषा|आसामी]] आणि [[नेपाळी भाषा|नेपाळी]] साहित्यातील त्यांच्या योगदानासाठी, विशेषतः सांस्कृतिक देवाणघेवाण वाढवण्याच्या उद्देशाने केलेल्या अनुवाद कार्यासाठी ओळखल्या जातात.<ref name=":0">{{Cite web |title=Dist admin and local MLA congratulate Padma Shri Awardee Gita Upadhyay |url=https://www.thereveal.co.in/2025/01/dist-admin-and-local-mla-congratulate.html |access-date=2025-05-01}}</ref> त्यांना २०२५ मध्ये साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानासाठी भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान, [[पद्मश्री]] पुरस्कार देऊन गौरविण्यात आले.<ref name="timesindia2025list2">{{cite news |date=27 January 2025 |title=Padma awards 2025: 139 distinguished personalities conferred prestigious awards, 7 Padma Vibhushan, 19 Padma Bhushan and 113 Padma Shri; see full list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/padma-awards-2025-139-distinguished-personalities-conferred-prestigious-awards-7-padma-vibhushan-19-padma-bhushan-and-113-padma-shri-see-full-list/articleshow/117558881.cms |access-date=1 May 2025 |work=The Times of India |archive-date=15 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250315092800/https://timesofindia.indiatimes.com/india/padma-awards-2025-139-distinguished-personalities-conferred-prestigious-awards-7-padma-vibhushan-19-padma-bhushan-and-113-padma-shri-see-full-list/articleshow/117558881.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221083811/https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-05-01 |website=pib.gov.in |url-status=live }}</ref> त्या आसाममधील गोरखा समुदायातील पदव्युत्तर पदवी मिळवणाऱ्या पहिल्या महिला म्हणून ओळखल्या जातात.<ref name="sahityapost2">{{cite web |title=Gita Upadhyaya: Padma Shri Awardee and Her Life Sketch |url=https://english.sahityapost.com/gita-upadhyaya-padma-shri-awardee-and-her-life-sketch/ |access-date=1 May 2025 |work=Sahityapost English|date=6 February 2025 }}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == गीता उपाध्याय यांचा जन्म १४ फेब्रुवारी १९३९ रोजी [[ब्रिटीश भारत|ब्रिटीश भारतातील]] [[आसाम प्रांत|आसाम प्रांतातील]] [[दर्रांग जिल्हा|दर्रांग जिल्ह्यातील]] (सध्याचा [[विश्वनाथ जिल्हा]]) गंगमौथान या गावात झाला.<ref name="sahityapost2" /><ref name="sikkimexpress2">{{cite web |date=31 January 2025 |title=Gita Upadhyaya: A Life Sketch |url=https://www.sikkimexpress.com/news-details/gita-upadhyaya-a-life-sketch |access-date=1 May 2025 |work=Sikkimexpress |archive-date=31 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131193703/https://www.sikkimexpress.com/news-details/gita-upadhyaya-a-life-sketch |url-status=live }}</ref> त्या टंकनाथ उपाध्याय आणि भागीरथी देवी यांची थोरली कन्या असून, आसाम प्रदेश काँग्रेस कमिटीचे पहिले अध्यक्ष आणि प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिक छबिलाल उपाध्याय यांच्या त्या नात आहेत.<ref name="sahityapost2" /><ref name="sentinelassam2">{{cite web |title=Padma Awards 2025: List Of Awardees From Assam |url=https://www.sentinelassam.com/ampstories/web-stories/padma-awards-2025-list-of-awardees-from-assam |access-date=1 May 2025 |work=The Sentinel}}</ref> त्यांचे वडील अनुवादक आणि वाचक होते.<ref name="sikkimexpress2" /> त्यांनी गंगमौथान बालिका प्राथमिक विद्यालयातून शालेय शिक्षणाला सुरुवात केली आणि १९५५ मध्ये बेहाली हायस्कूलमधून हायस्कूल लीव्हिंग सर्टिफिकेट (HSLC) पूर्ण केले. त्यांनी गुवाहाटीमध्ये उच्च शिक्षण घेतले आणि १९५९ मध्ये हांडिक गर्ल्स कॉलेज मधून [[कला शाखेतील पदवी|कला शाखेची पदवी]] प्राप्त केली. १९६४ मध्ये त्यांनी राज्यशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी मिळवली, हे शैक्षणिक टप्पे गाठणाऱ्या त्या आसाममधील पहिल्या गोरखा महिला ठरल्या.<ref name="sahityapost2" /><ref name="sikkimexpress2" /> == कारकीर्द == पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर १९६५ मध्ये उपाध्याय यांनी सिबसागर महाविद्यालयात व्याख्याता म्हणून नोकरीला सुरुवात केली. त्यांनी या संस्थेत ३४ वर्षे अध्यापन केले आणि १९९९ मध्ये राज्यशास्त्र विभागाच्या प्रमुख पदावरून निवृत्त झाल्या.<ref name=":0" /> त्यानंतर त्यांनी [[तेजपूर विद्यापीठ|तेजपूर विद्यापीठाच्या]] व्यवस्थापन मंडळाच्या सदस्य म्हणून काम केले.<ref name="TezpurBoM">{{cite web |date=10 November 2017 |title=MINUTES OF THE EIGHTY FOURTH (84TH) MEETING OF THE BOARD OF MANAGEMENT(B.84/2017/4) HELD ON 10/11/2017 AT TEZPUR UNIVERSITY |url=http://www.tezu.ernet.in/statutory_bodies/Minutes-of-84th-BoM.pdf |access-date=1 May 2025 |website=Tezpur University |page=1 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509192419/http://www.tezu.ernet.in/statutory_bodies/Minutes-of-84th-BoM.pdf |url-status=live }}</ref> उपाध्याय सामाजिक आणि साहित्यिक संस्थांमध्येही सक्रिय होत्या. त्यांनी नेपाळी साहित्य परिषद (आसाम), अखिल आसाम लेखिका संस्था आणि 'भारतीय गोरखा परिसंघाच्या' आसाम शाखेच्या अध्यक्षपदाची धुरा सांभाळली होती.<ref name="sikkimexpress2" /> त्यांचे विशेषतः अनुवादातील कार्य, विविध भाषिक समुदायांमध्ये सांस्कृतिक देवाणघेवाण आणि परस्पर समंजसपणा वाढवण्यासाठी ओळखले जाते.<ref name="sahityapost2" /> == निधन == उपाध्याय यांचे १२ जुलै २०२६ रोजी वयाच्या ८७ व्या वर्षी निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Padma Shri Awardee Writer Geeta Upadhyaya Passes Away at 89 |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/geeta-upadhyaya-death-assam-writer-12161053 |access-date=13 July 2026 |publisher=Pratidin Time |date=13 July 2026}}</ref> == निवडक साहित्य == * ''[[द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल]]'' (नेपाळी अनुवाद, १९७२) * ''[[द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल]]'' (बसंती लस्कर यांच्यासोबत आसामी सह-अनुवाद, १९७५) * ''आमा मा फर्स्ट भयेन'' (बाल कादंबरी, १९९७) * ''महापुरुष शंकरदेव: जीवन र कर्म'' (चरित्र, २००३) * ''मंदाकिनी र अलकनन्दको तिराइतिर बद्री केदारसम्म'' (प्रवासवर्णन, २००३) * ''कथांजली'' (लघुकथा संग्रह, २००५) * ''जन्मभूमि मेरो स्वदेश'' (कादंबरी, २०१३) * ''जीवनलाई फर्केर हेर्दा'' (आत्मचरित्र, २०१८) == पुरस्कार आणि सन्मान == * पद्मश्री (२०२५)—साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानासाठी [[भारताचे राष्ट्रपती|भारताच्या राष्ट्रपतींच्या]] हस्ते प्रदान<ref name="timesindia2025list2" /><ref name="ndtv2025list2">{{cite web |date=26 January 2025 |title=Padma Awards 2025: 30 Awarded For Excellence In Literature And Education |url=https://www.ndtv.com/education/padma-awards-2025-30-awarded-for-excellence-in-literature-and-education-7562091 |access-date=1 May 2025 |work=NDTV}}</ref> * पद्म प्रसाद ढुंगाना पुरस्कार (२००१)<ref name="sahityapost2" /> * आसाम सरकारतर्फे साहित्यिक निवृत्तीवेतन (२००३)<ref name="sahityapost2" /> * पारिजात मितिरी सन्मान (२००७)<ref name="sahityapost2" /> * [[साहित्य अकादमी अनुवाद पुरस्कार]] (२०१२)—'करेन्गोर लिगिरी' या पुस्तकाचा 'दरबारी सुसारे' या नावाने नेपाळी भाषेत अनुवाद केल्याबद्दल<ref>{{Cite web |title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::.. |url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/anuvad_samman_suchi.jsp#NEPALI |access-date=2025-05-01 |website=sahitya-akademi.gov.in |archive-date=7 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707101505/https://sahitya-akademi.gov.in/awards/anuvad_samman_suchi.jsp#NEPALI |url-status=live }}</ref> * [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] (२०१६)—त्यांच्या कादंबरीसाठी<ref>{{Cite web |date=2023-10-14 |title=Sahitya Akademi Award winners for Nepali |url=https://gorkhabooktrust.com/sahitya-akademi-award-winners-for-nepali/ |access-date=2025-05-01 |language=en-US |archive-date=2025-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512214626/https://gorkhabooktrust.com/sahitya-akademi-award-winners-for-nepali/ |url-status=dead }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:उपाध्याय, गीता }} [[वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्या महिला]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (नेपाळी)]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 7tnok1ketv4q0xifyqtgoj6xd3jt7mf 0 381419 2694284 2694198 2026-07-14T15:09:13Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[टिली कॉर्टिन-कोलमॅन]] वरुन [[टिली कॉर्टीन-कोलमॅन]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2694198 wikitext text/x-wiki '''मटिल्डा रोझ कॉर्टिन-कोलमॅन''' (जन्म २३ ऑगस्ट २००७) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे, जी सध्या सरे आणि सदर्न ब्रेव्ह या संघांसाठी खेळते. ती '[[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]]' गोलंदाज म्हणून खेळते. तिने [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|मे २०२६ मध्ये न्यू झीलंडविरुद्धच्या एकदिवसीय सामन्या]]द्वारे इंग्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] 62mjwfkzj1tk4n8w8ersxcamujwr0n9 2694289 2694284 2026-07-14T15:13:26Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694289 wikitext text/x-wiki '''मटिल्डा रोझ कॉर्टिन-कोलमॅन''' (जन्म २३ ऑगस्ट २००७) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे, जी सध्या सरे आणि सदर्न ब्रेव्ह या संघांसाठी खेळते. ती '[[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]]' गोलंदाज म्हणून खेळते. तिने [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|मे २०२६ मध्ये न्यू झीलंडविरुद्धच्या एकदिवसीय सामन्या]]द्वारे इंग्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील जन्म]] rumtb919q4k90nkz07qxe2lpja8loco 2694290 2694289 2026-07-14T15:13:33Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694290 wikitext text/x-wiki '''मटिल्डा रोझ कॉर्टिन-कोलमॅन''' (जन्म २३ ऑगस्ट २००७) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे, जी सध्या सरे आणि सदर्न ब्रेव्ह या संघांसाठी खेळते. ती '[[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]]' गोलंदाज म्हणून खेळते. तिने [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|मे २०२६ मध्ये न्यू झीलंडविरुद्धच्या एकदिवसीय सामन्या]]द्वारे इंग्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] iwe3u5fcc5f37fycurmb0uyu0jsbjgb 0 381421 2694293 2694202 2026-07-14T15:33:00Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694293 wikitext text/x-wiki '''अलेक्सा केट स्टोनहाऊस''' (जन्म ५ डिसेंबर २००४) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे, जी सध्या सरे आणि ट्रेंट रॉकेट्स या संघांसाठी खेळते. ती उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाज]]ी करते. ==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द== ऑक्टोबर २०२२ मध्ये, [[२०२३ आयसीसी १९ वर्षांखालील महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी [[इंग्लंड १९ वर्षांखालील महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडच्या १९-वर्षांखालील संघा]]त स्टोनहाऊसची निवड करण्यात आली. या स्पर्धेत तिने खेळलेल्या पाच सामन्यांत ११.३३ च्या सरासरीने सहा बळी घेतले. मार्च २०२४ मध्ये, [[श्रीलंका १९ वर्षांखालील महिला क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] आणि [[ऑस्ट्रेलिया १९ वर्षांखालील महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] यांच्याविरुद्धच्या तिरंगी मालिकेसाठी स्टोनहाऊसची पुन्हा एकदा १९-वर्षांखालील संघात निवड करण्यात आली; तिने या मालिकेत पाच सामने खेळले आणि पाच बळी घेतले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म]] cz49z5ux8l8djkciyxp3glsb6l0o4q2 2694294 2694293 2026-07-14T15:33:59Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694294 wikitext text/x-wiki '''अलेक्सा केट स्टोनहाऊस''' (जन्म ५ डिसेंबर २००४) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे, जी सध्या सरे आणि ट्रेंट रॉकेट्स या संघांसाठी खेळते. ती उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाज]]ी करते. ==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द== ऑक्टोबर २०२२ मध्ये, [[२०२३ आयसीसी १९ वर्षांखालील महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी [[इंग्लंड १९ वर्षांखालील महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडच्या १९-वर्षांखालील संघा]]त स्टोनहाऊसची निवड करण्यात आली. या स्पर्धेत तिने खेळलेल्या पाच सामन्यांत ११.३३ च्या सरासरीने सहा बळी घेतले. मार्च २०२४ मध्ये, [[श्रीलंका १९ वर्षांखालील महिला क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] आणि [[ऑस्ट्रेलिया १९ वर्षांखालील महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] यांच्याविरुद्धच्या तिरंगी मालिकेसाठी स्टोनहाऊसची पुन्हा एकदा १९-वर्षांखालील संघात निवड करण्यात आली; तिने या मालिकेत पाच सामने खेळले आणि पाच बळी घेतले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 524wfxe6chwgaggv97i5odkk9iwept1 0 381422 2694333 2694207 2026-07-14T17:45:58Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694333 wikitext text/x-wiki '''ब्रिअर्न ग्रेस इलिंग''' (जन्म २९ सप्टेंबर २००३) ही न्यू झीलंडची क्रिकेटपटू आहे; ती सध्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर {{Crw|NZ}} महिला क्रिकेट संघाकडून आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये ऑकलंडकडून खेळते. ती डावखुरी फलंदाज आणि डावखुरी [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम-जलदगती गोलंदाज]] म्हणून खेळते. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००३ मधील जन्म]] dqwrdiwix8uqrmtsbvajwnbpa9bxt42 2694334 2694333 2026-07-14T17:46:05Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694334 wikitext text/x-wiki '''ब्रिअर्न ग्रेस इलिंग''' (जन्म २९ सप्टेंबर २००३) ही न्यू झीलंडची क्रिकेटपटू आहे; ती सध्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर {{Crw|NZ}} महिला क्रिकेट संघाकडून आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये ऑकलंडकडून खेळते. ती डावखुरी फलंदाज आणि डावखुरी [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम-जलदगती गोलंदाज]] म्हणून खेळते. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००३ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] kagd2rlsetbmtdeq9x483s1umwic4jm 0 381423 2694349 2694212 2026-07-14T20:11:50Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694349 wikitext text/x-wiki '''नेन्सी हितेशकुमार पटेल''' (जन्म २७ मे २००२) ही भारतात जन्मलेली न्यू झीलंडची क्रिकेटपटू आहे; ती सध्या {{Crw|NZL}} महिला क्रिकेट संघ आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'नॉर्दर्न डिस्ट्रिक्ट्स' संघाकडून खेळते. ती उजव्या हाताने [[ऑफ-स्पिन]] गोलंदाजी करते. [[वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००२ मधील जन्म]] bo0ibdr9p8cimtn7444hxikvittwzh4 2694350 2694349 2026-07-14T20:11:59Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694350 wikitext text/x-wiki '''नेन्सी हितेशकुमार पटेल''' (जन्म २७ मे २००२) ही भारतात जन्मलेली न्यू झीलंडची क्रिकेटपटू आहे; ती सध्या {{Crw|NZL}} महिला क्रिकेट संघ आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'नॉर्दर्न डिस्ट्रिक्ट्स' संघाकडून खेळते. ती उजव्या हाताने [[ऑफ-स्पिन]] गोलंदाजी करते. [[वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००२ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ibxydbrunr6oyuxwi4om0u7m4ei6lry 0 381427 2694353 2694232 2026-07-14T20:13:47Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694353 wikitext text/x-wiki '''जोडी लुईस ग्र्यूकॉक''' (जन्म ३० नोव्हेंबर २००४) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे जी सध्या एसेक्ससाठी खेळते. ती डावखुरी फलंदाज आणि उजव्या हाताची [[लेग स्पिन|लेग-ब्रेक गोलंदाज]] म्हणून खेळते. [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|मे २०२६ मध्ये न्यू झीलंडविरुद्ध मालिकेमध्ये]] तिने [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म]] g3j92ockquygi7n7kqoucx290os5gny 2694354 2694353 2026-07-14T20:13:54Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694354 wikitext text/x-wiki '''जोडी लुईस ग्र्यूकॉक''' (जन्म ३० नोव्हेंबर २००४) ही एक इंग्लिश क्रिकेटपटू आहे जी सध्या एसेक्ससाठी खेळते. ती डावखुरी फलंदाज आणि उजव्या हाताची [[लेग स्पिन|लेग-ब्रेक गोलंदाज]] म्हणून खेळते. [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|मे २०२६ मध्ये न्यू झीलंडविरुद्ध मालिकेमध्ये]] तिने [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] gnh2nmfuv72ruhsacb9fh56ietz6hpe 0 381428 2694241 2026-07-14T12:48:05Z संतोष गोरे 135680 [[:en:R. V. S. Mani|R. V. S. Mani]] पासून भाषांतरित 2694241 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> e5pmsi6qlo73n9hxaetgouu9cyk99ru 2694242 2694241 2026-07-14T12:50:01Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2694242 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> mhsk7zwj5osmjo5kg59e29us9y4p4yq 2694243 2694242 2026-07-14T12:56:24Z संतोष गोरे 135680 2694243 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> 7ljcohbba66lr008clpozsnkg8qfjog 2694244 2694243 2026-07-14T12:58:17Z संतोष गोरे 135680 2694244 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> i6b2mac4rgxmlhhsu9fanudh8uravw0 2694245 2694244 2026-07-14T13:04:53Z संतोष गोरे 135680 /* पुरस्कार */ 2694245 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन <ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ <ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> 7gcpdcnv1zx9j0wse1tsrk7ugt9vb5c 2694246 2694245 2026-07-14T13:05:34Z संतोष गोरे 135680 /* निवडक पुस्तके */ 2694246 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> f8d4xll4js5vf8n71pyb2lai29yhlzl 2694247 2694246 2026-07-14T13:07:12Z संतोष गोरे 135680 /* निवडक पुस्तके */ 2694247 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{YouTube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} nefchkbvef0nz8nzpabs70zb60uhlk7 2694248 2694247 2026-07-14T13:08:27Z संतोष गोरे 135680 /* बाह्य दुवे */ 2694248 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} iqff2ujx2sk82yzxohzwdn4gxui7oe9 2694249 2694248 2026-07-14T13:10:52Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694249 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] qtpd2o3m104keft8g6yl4lazsbeo9l4 2694250 2694249 2026-07-14T13:11:24Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694250 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] 8mgep2kye1o75aqeikr3tuc7ntfxpjj 2694251 2694250 2026-07-14T13:12:26Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694251 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] 9g5bonyy8mdpxa4bfrzqr81rvdzbjm7 2694252 2694251 2026-07-14T13:13:06Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694252 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] n1hvk3kxjoynxv3xyzg6m57m2lw0cfr 2694253 2694252 2026-07-14T13:13:45Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694253 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठा]] fpjgeuo82bjoon72ocr7685v6gtv33b 2694254 2694253 2026-07-14T13:14:00Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:मँचेस्टर विद्यापीठा]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694254 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] fes4pxaiv1ekxb5q2j7393vr94xrbo9 2694255 2694254 2026-07-14T13:15:47Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694255 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय स्तंभलेखक]] da194mu9599bbrtfiuldeq4wsd0ie5c 2694257 2694255 2026-07-14T13:17:53Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694257 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय स्तंभलेखक]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक]] 18rukjyhiruanaqiyndnb315o02zl9z 2694258 2694257 2026-07-14T13:18:17Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694258 wikitext text/x-wiki '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय स्तंभलेखक]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] 0r6c6wh6niadw7pkb3gsl1b4hl8etx2 2694259 2694258 2026-07-14T13:18:37Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2694259 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:आर.व्ही.एस, मणी }} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय स्तंभलेखक]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] 94egiv7avc5z1xlxkw7ru2r5mws38ak 2694367 2694259 2026-07-14T23:14:26Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2694367 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''रामस्वामी वेंकट सुब्रमणी''' उर्फ '''आर. व्ही. एस. मणी''' (जन्म: [[२९ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९५९|१९५९]]) हे एक भारतीय माजी नागरी सेवक, लेखक आणि व्हिजिटिंग प्रोफेसर आहेत. केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य म्हणून, त्यांनी [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालयाच्या]] (MHA) अंतर्गत सुरक्षा विभागात [[अवर सचिव]] आणि त्यानंतर [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्रालयात]] उपसचिव (वित्त) म्हणून काम केले आहे.<ref name="PadmaCitation">{{cite web |title=Padma Awards 2026: Citation for Shri R. V. S. Mani (Profile)|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2026/jun/doc2026623901101.pdf |publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India |pages=36–37 |date=June 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="CivilList">{{cite web |title=Civil List: Central Secretariat Service (Group A Officers), as on 1 January 2017 |url=https://persmin.gov.in/dopt/cswing/csdivision/css/css_civillist/civillist_css2017.pdf |publisher=[[Department of Personnel and Training]], Government of India |page=81 |date=2017 |access-date=27 June 2026}}</ref> ते २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणातील व्हिसलब्लोअर (माहिती देणारे) म्हणून सर्वाधिक ओळखले जातात. ते असे अधिकारी होते ज्यांनी या प्रकरणात ६ ऑगस्ट २००९ आणि ३० सप्टेंबर २००९ रोजी दाखल केलेल्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर स्वाक्षरी केली होती. पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की चारही बळी दहशतवादी होते, तर दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्राने याला विरोध केला आणि स्पष्ट पुराव्यांचा अभाव असल्याचे सुचवले. २०१६ मध्ये, त्यांनी आरोप केला की त्यांना दुसऱ्या प्रतिज्ञापत्रावर स्वाक्षरी करण्याचे आदेश देण्यात आले होते आणि २०१३ मध्ये त्यांची चौकशी सुरू असताना एसआयटी प्रमुख सतीश वर्मा यांनी सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना छळले होते. त्यांनी असा आरोप केला की ही एक बनावट चकमक होती आणि काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी|यूपीए सरकारला]] गुजरातच्या गुप्तचर अधिकाऱ्यांना यात अडकवायचे होते.<ref name="w094">{{cite web | title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat | website=The Times of India | date=2016-03-01 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="t068">{{cite web | last=Jain | first=Bharti | title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit | website=The Times of India | date=2016-03-03 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> नंतर ते लेखक बनले आणि त्यांनी यूपीए सरकारच्या काळात पसरवलेल्या हिंदू दहशतवादाच्या कथानकाविरुद्ध अनेक पुस्तके लिहिली आहेत.<ref name="u709">{{cite web | title=Former MHA Under Secy RVS Mani thanks PM Modi for being conferred with Padma Shri, slams Congress | website=ANI News | date=2026-01-26 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-mha-under-secy-rvs-mani-thanks-pm-modi-for-being-conferred-with-padma-shri-slams-congress20260126122140/ | access-date=2026-06-27}}</ref><ref name="master"/> २०२६ मध्ये, त्यांना [[भारत सरकार]]कडून नागरी सेवेसाठी प्रजासत्ताक भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|title=Padma Awardees: 2026|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards2026W_25012026.pdf|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|date=25 January 2026|quote=94. Shri R V S Mani |accessdate=26 June 2026|pages=1–8}}</ref> ==प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण== मणी यांचा जन्म आणि पालनपोषण दिल्लीत झाले, कारण त्यांचे वडील के.आर. रामस्वामी गृह मंत्रालयात कार्यरत होते.<ref name="master">{{cite web | title=Who Is Eminent Bureaucrat R.V.S. Mani? Former CSS Officer Conferred Padma Shri on Republic Day 2026 |website=Indian Masterminds| date=2026-01-26 | url=https://indianmasterminds.com/news/rvs-mani-padma-shri-2026-former-mha-officer-180020/ | access-date=2026-06-27}}</ref> त्यांनी समाजशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी, [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] एलएल.बी. आणि [[मँचेस्टर विद्यापीठ|मँचेस्टर विद्यापीठातून]] मानवी संसाधन विकासामध्ये एम.एस्सी. पदवी प्राप्त केली आहे.<ref name="Sharda">{{cite web |title=Prof. R. V. S. Mani |url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani |website=Sharda University Agra |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="master"/> ==कारकीर्द== मणी हे केंद्रीय सचिवालय सेवेचे सदस्य होते आणि त्यांनी केंद्र सरकारच्या अनेक मंत्रालयांमध्ये जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. २००६ ते २०१० पर्यंत त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत सुरक्षा विभागात अवर सचिव म्हणून काम केले.<ref name="PadmaCitation"/> मणी यांनी सुरुवातीच्या काळात २००६ मधील वाराणसी बॉम्बस्फोट (वाराणसी कँटोन्मेंट आणि संकट मोचन हनुमान मंदिर) नंतरच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये सहभाग घेतला होता, तसेच [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ च्या मुंबई हल्ल्यांच्या]] वेळी त्यांनी गृह मंत्रालयाच्या कंट्रोल रूममध्ये काम केले होते.<ref name="PadmaCitation"/> गृह मंत्रालयातील त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी तयार केलेला 'Status of Internal Security of India' (भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेची स्थिती) हा दस्तऐवज पुढे गृह मंत्रालयाच्या (MHA) संवेदनशील प्रकरणांशी संबंधित सर्व विभागांसाठी एक 'मॅन्युअल' बनला.<ref name="PadmaCitation"/> २०१४ मध्ये त्यांनी [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|शहरी विकास मंत्रालयात]] काम केले,<ref name="Express2014"/> आणि २०१७ मध्ये ते वस्त्र मंत्रालयात उपसचिव झाले.<ref name="CivilList"/> === इशरत जहाँ प्रतिज्ञापत्रे === २००९ मध्ये, गृह मंत्रालयात कार्यरत असताना, मणी यांनी २००४ च्या इशरत जहाँ चकमक प्रकरणाशी संबंधित कार्यवाहीत गुजरात उच्च न्यायालयात सादर केलेल्या केंद्र सरकारच्या दोन प्रतिज्ञापत्रांवर इतर तिघांसह स्वाक्षरी केली होती. ६ ऑगस्ट २००९ रोजीच्या पहिल्या प्रतिज्ञापत्रात केंद्रीय गुप्तचर माहितीचा हवाला देण्यात आला होता, ज्यामध्ये चौघांचा संबंध [[लष्कर-ए-तैयबा|लष्कर-ए-तैयबाच्या]] मॉड्यूलशी असल्याचे म्हटले होते. सप्टेंबरच्या अखेरीस दाखल केलेल्या पुरवणी प्रतिज्ञापत्रात असे म्हटले होते की, गुप्तचर माहिती केवळ स्वतःहून निर्णायक पुरावा मानली जाऊ शकत नाही, केंद्र सरकार अन्यायकारक किंवा अतिरिक्त कारवाईचे समर्थन करत नाही आणि ते कोणत्याही स्वतंत्र चौकशीला किंवा [[सीबीआय]] द्वारे होणाऱ्या तपासाला विरोध करणार नाही.<ref name="TOI2026"/><ref name="ET2014">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=IB officer behind affidavit declaring Ishrat Jahan a terrorist: CBI |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ib-officer-behind-affidavit-declaring-ishrat-jahan-a-terrorist-cbi/articleshow/30096111.cms |work=[[The Economic Times]] |date=9 February 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> मणी यांनी नंतर सांगितले की, त्यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा तयार केला होता, परंतु पुरवणी प्रतिज्ञापत्राचा मसुदा त्यांनी तयार केला नव्हता आणि अधिकृत आदेशांचे पालन करत असल्यामुळे त्यांनी त्यावर स्वाक्षरी करून ते दाखल केले होते.<ref name="TOI2016Interview">{{cite news |title=Was tortured, told to sign on Ishrat affidavit, claims former bureaucrat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/was-tortured-told-to-sign-on-ishrat-affidavit-claims-former-bureaucrat/articleshow/51212517.cms |work=[[The Times of India]] |date=1 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="TOI2026"/> २०१६ मध्ये संसदेतील एका निवेदनात, गृहमंत्री [[राजनाथ सिंह]] म्हणाले की, पुरवणी प्रतिज्ञापत्र महान्यायवादी (ॲटर्नी जनरल) द्वारे तपासले गेले होते आणि तत्कालीन गृहमंत्री [[पी. चिदंबरम]] यांनी त्याला मंजुरी दिली होती, तर फाइल नोटिंगमध्ये सरकारची भूमिका बदलण्याचे कारण नोंदवलेले नव्हते.<ref name="TOI2026"/> २०१३ मध्ये, मणी यांनी आपल्या वरिष्ठांकडे तक्रार केली की सीबीआयला मदत करणाऱ्या न्यायालयाच्या विशेष तपास पथकाचे (SIT) सदस्य सतीश वर्मा यांनी त्यांना वरिष्ठ गुप्तचर ब्युरो (IB) अधिकाऱ्यांना गुंतवणारा जबाब देण्यास भाग पाडण्याचा प्रयत्न केला. मणी यांना कोणताही जबाब देण्यास भाग पाडल्याचे सीबीआयने नाकारले.<ref name="IndiaToday2013">{{cite news |title=CBI coercing me to sign statements on Ishrat Jahan fake encounter case: Former MHA official RVS Mani |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/ishrat-jahan-fake-encounter-case-cbi-coercion-sign-statements-mha-official-india-today-169957-2013-07-10 |work=[[India Today]] |date=11 July 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयात दाखल केलेल्या प्रतिज्ञापत्रात, मणी यांनी आरोप केला की त्यांनी आपल्या माजी वरिष्ठांना गुंतवण्यास नकार दिल्यामुळे सीबीआय अधिकाऱ्यांनी त्यानंतर त्यांचा छळ केला, त्यांचा पाठलाग केला आणि त्यांच्यावर दबाव आणला.<ref name="TOI2026">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=On Padma rolls is man who 'exposed' UPA on Ishrat case |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/on-padma-rolls-is-man-who-exposed-upa-on-ishrat-case/articleshow/127582921.cms |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="Express2014">{{cite news |last=Anand |first=Utkarsh |title='Chased' by CBI for refusing to frame seniors, former MHA official tells SC |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/chased-by-cbi-for-refusing-to-frame-seniors-former-mha-official-tells-sc/ |work=[[The Indian Express]] |date=12 September 2014 |access-date=27 June 2026}}</ref> २०१६ मध्ये, मणी यांनी असाही आरोप केला की २०१३ मध्ये चौकशीदरम्यान वर्माने त्यांचा गैरवर्तन केला आणि सिगारेटच्या थोटकांनी त्यांना डागले. वर्माने मणी यांना छळल्याचा इन्कार केला आणि चकमक बनावट होती, असा तपास पथकाचा निष्कर्ष कायम ठेवला.<ref name="TOI2016Torture">{{cite news |last=Jain |first=Bharti |title=MHA ex-babu says he was asked to falsify 1st Ishrat affidavit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mha-ex-babu-says-he-was-asked-to-falsify-1st-ishrat-affidavit/articleshow/51232990.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="ETVerma">{{cite news |agency=Press Trust of India |title='It's a fake encounter': former member of SIT that probed Ishrat killing |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/its-a-fake-encounter-a-former-member-of-sit-that-probed-ishrat-killing/articleshow/51230064.cms |work=[[The Economic Times]] |date=2 March 2016 |access-date=27 June 2026}}</ref> ऑगस्ट २०१३ मध्ये, शहरी विकास मंत्रालयात अवर सचिव म्हणून कार्यरत असताना, मणी यांनी सरकारी सेवेतून स्वेच्छानिवृत्ती मागितली. त्यांच्या वकिलाने हा अर्ज इशरत जहाँ तपासणीदरम्यान चौकशीनंतर झालेल्या कथित छळाला कारणीभूत असल्याचे म्हटले, तरीही मणी यांच्या निवृत्ती पत्रात छळाचा कोणताही उल्लेख नव्हता.<ref name="VRS2013">{{cite news |agency=Press Trust of India |title=Ex-MHA official linked to Ishrat case seeks retirement, cites harassment |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/exmha-official-linked-to-ishrat-case-seeks-retirement-cites-harassment/ |work=[[The Indian Express]] |date=13 August 2013 |access-date=27 June 2026}}</ref> === लेखन आणि शैक्षणिक कार्य === सरकारी सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर, ते [[शारदा विद्यापीठ]], आग्रा येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर म्हणून कार्यरत राहिले.<ref name="j849">{{cite web | title=Visiting Professor, | website=Sharda University Agra | url=https://www.agra.sharda.ac.in/faculty/details/prof-rvs-mani | access-date=2026-06-27}}</ref> मणी यांनी अंतर्गत सुरक्षा, सार्वजनिक प्रशासन आणि राजकारणावर पुस्तके आणि लेख लिहिले आहेत. २०१८ मध्ये त्यांनी ''The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010'' हे पुस्तक प्रकाशित केले, त्यानंतर २०२१ मध्ये ''Deception: A Family That Deceived the Whole Nation'' आणि २०२२ मध्ये ''When Mani Writes'' (हे त्यांच्या पूर्वी प्रकाशित लेखांचे संकलन आहे) हे पुस्तक प्रकाशित केले.<ref name="WorldCatWrites">{{cite web |title=When Mani writes: "Hindu terror" whistle blower unravels complex contemporary internal security and political scenario |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 |website=WorldCat |publisher=OCLC |date=2022 |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="GarudaWrites">{{cite web |title=When Mani Writes |url=https://garudalife.in/when-mani-writes-hindu-terror-whistleblower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario |publisher=Garuda Prakashan |access-date=27 June 2026}}</ref><ref name="t484">{{cite web | last=Thakur | first=Dr. Mahender | title=A family that deceived India | website=PGurus | date=2022-01-18 | url=https://www.pgurus.com/a-family-that-deceived-india/ | access-date=2026-06-27}}</ref> == पुरस्कार == * नागरी सेवेसाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]].<ref name="PadmaList">{{cite web |title=Padma Awards 2026 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2218547 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs, Government of India |date=25 January 2026 |access-date=27 June 2026}}</ref> ==निवडक पुस्तके== * द मिथ ऑफ हिंदू टेरर: इनसायडर अकाउंट ऑफ मिनिस्ट्री ऑफ होम अफेअर्स २००६–२०१०.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=The Myth of Hindu Terror: Insider Account of Ministry of Home Affairs 2006–2010 |publisher=Vitasta Publishing |year=2018 |isbn=9789386473271 |url=https://books.google.com/books/about/The_Myth_of_Hindu_Terror.html?id=UV9GvQEACAAJ }}</ref> * भगवा आतंक एक षड़यंत्र.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Bhagva Aatank Ek Shadyantra |script-title=hi:भगवा आतंक एक षड़यंत्र |language=hi |publisher=Vitasta Publishing |year=2019 |isbn=9789386473592 |url=https://www.vitastapublishing.com/store/language-books/bhagva-aatank-ek-shadyantra-detail }}</ref> * डिसेप्शन: अ फॅमिली दॅट डिसीव्ह्ड द होल नेशन.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Deception: A Family That Deceived the Whole Nation |publisher=Notion Press |year=2021 |isbn=9781638735670 |url=https://notionpress.com/in/read/deception }}</ref> * व्हेन मणी राइट्स: "हिंदू टेरर" व्हिसलब्लोअर अनरॅव्हल्स कॉम्प्लेक्स कंटेम्पररी इंटरनल सिक्युरिटी अँड पॉलिटिकल सिनॅरिओ.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=When Mani Writes: “Hindu Terror” Whistleblower Unravels Complex Contemporary Internal Security and Political Scenario |publisher=Garuda Prakashan |year=2022 |isbn=9798885750028 |url=https://search.worldcat.org/title/When-Mani-writes-%3A-%22Hindu-terror%22-whistle-blower-unravels-complex-contemporary-internal-security-and-political-scenario/oclc/1349460762 }}</ref> * राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Rashtra Se Dhoka: Bharat Ko Dhoka Dene Waale Ek Siyaasi Kunbe Ki Kahani |script-title=hi:राष्ट्र से धोखा: भारत को धोखा देने वाले एक सियासी कुनबे की कहानी |language=hi |translator-last=Thakur |translator-first=Mahendra |publisher=Notion Press |year=2023 |isbn=9798890266811 |url=https://notionpress.com/read/rashtra-se-dhoka }}</ref> * दलाल्स.<ref>{{cite book |last=Mani |first=R. V. S. |title=Dalals |publisher=RARE Publications |year=2024 |isbn=9789383826735 |url=https://www.bookswagon.com/book/dalals-r-v-s-mani/9789383826735 }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Youtube|DttNy_l1Ra8|Ex Govt Officer Breaks 30yr Silence (RVS Mani, 2026 Interview)}} {{DEFAULTSORT:मणी, आर.व्ही.एस}} [[वर्ग:भारतीय स्तंभलेखक]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक]] [[वर्ग:भारतीय नागरी सेवक]] [[वर्ग:दिल्ली विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गृह मंत्रालय]] [[वर्ग:मँचेस्टर विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:नागरी सेवेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] tbwsqv5kqmumh8wfefsru1cr1y3x1ce 14 381429 2694256 2026-07-14T13:17:15Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:भारतीय लेखक]] 2694256 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतीय लेखक]] i7uevdbb29ycud4w0stlimv9oozqh3b 0 381430 2694261 2026-07-14T13:44:35Z संतोष गोरे 135680 [[आर.व्ही.एस. मणी]] कडे पुनर्निर्देशित 2694261 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आर.व्ही.एस. मणी ]] 2dvkja01o792xuwl6qc3e90hqhab2xd 0 381431 2694263 2026-07-14T13:45:05Z संतोष गोरे 135680 [[आर.व्ही.एस. मणी]] कडे पुनर्निर्देशित 2694263 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आर.व्ही.एस. मणी ]] 2dvkja01o792xuwl6qc3e90hqhab2xd 0 381432 2694282 2026-07-14T15:05:50Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने ३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी चीन विरुद्ध पहिला... 2694282 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने ३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी चीन विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164029.html ५१२] || ३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164030.html ५१३] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164031.html ५१४] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} d85g7htzrxxlbto37vg8nve7shsk19t 2694283 2694282 2026-07-14T15:07:41Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694283 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने ३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी चीन विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164029.html ५१२] || ३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164030.html ५१३] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164031.html ५१४] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197246.html ७६१] || १९ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} || rowspan=4 | [[२०१९ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197249.html ७६४] || २० सप्टेंबर २०१९ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197250.html ७६५] || २१ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197252.html ७६८] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 45f2vkj1i5t6j5l3atov3fwin4wu1y5 2694287 2694283 2026-07-14T15:10:55Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694287 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने ३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी चीन विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164029.html ५१२] || ३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164030.html ५१३] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164031.html ५१४] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197246.html ७६१] || १९ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} || rowspan=4 | [[२०१९ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197249.html ७६४] || २० सप्टेंबर २०१९ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197250.html ७६५] || २१ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197252.html ७६८] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451310.html २०७२] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} || rowspan=5 | [[२०२४ महिला टी२० पूर्व आशिया चषक|२०२४ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451313.html २०७७] || ८ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451314.html २०७९] || ११ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451317.html २०८३] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451318.html २०८८] || १३ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 9g0qrpljsgqk7yhm7zvcsg7r6pndvb3 2694368 2694287 2026-07-14T23:18:57Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694368 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने ३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी चीन विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164029.html ५१२] || ३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164030.html ५१३] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164031.html ५१४] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197246.html ७६१] || १९ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} || rowspan=4 | [[२०१९ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197249.html ७६४] || २० सप्टेंबर २०१९ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197250.html ७६५] || २१ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197252.html ७६८] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451310.html २०७२] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} || rowspan=5 | [[२०२४ महिला टी२० पूर्व आशिया चषक|२०२४ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451313.html २०७७] || ८ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451314.html २०७९] || ११ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451317.html २०८३] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451318.html २०८८] || १३ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:दक्षिण कोरिया क्रिकेट|महिला ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] r3glpzfv5m6wemhjd450ygc627nx9d9 2694369 2694368 2026-07-14T23:19:11Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694369 wikitext text/x-wiki खालील यादी दक्षिण कोरिया महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. दक्षिण कोरियाने ३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी चीन विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | दक्षिण कोरियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164029.html ५१२] || ३ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164030.html ५१३] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1164031.html ५१४] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197246.html ७६१] || १९ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} || rowspan=4 | [[२०१९ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197249.html ७६४] || २० सप्टेंबर २०१९ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197250.html ७६५] || २१ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197252.html ७६८] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451310.html २०७२] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|MNG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|KOR}} || rowspan=5 | [[२०२४ महिला टी२० पूर्व आशिया चषक|२०२४ महिला ट्वेंटी२० पूर्व आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451313.html २०७७] || ८ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|JPN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|JPN}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451314.html २०७९] || ११ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451317.html २०८३] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|HKG}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|HKG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451318.html २०८८] || १३ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CHN}} || {{flagicon|KOR}} [[येऊनहोई क्रिकेट मैदान]], [[इंचॉन]] || {{crw|CHN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:दक्षिण कोरिया क्रिकेट|महिला ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] 50tifpzvs2igvkm7vk5i9p0v6rhp9hv 0 381433 2694285 2026-07-14T15:09:14Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[टिली कॉर्टिन-कोलमॅन]] वरुन [[टिली कॉर्टीन-कोलमॅन]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2694285 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टिली कॉर्टीन-कोलमॅन]] 1m6geka91jngbvvcdm4ph0fwgy56vr9 0 381434 2694286 2026-07-14T15:10:39Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2694286 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टिली कॉर्टीन-कोलमॅन]] 1m6geka91jngbvvcdm4ph0fwgy56vr9 0 381435 2694288 2026-07-14T15:13:08Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2694288 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टिली कॉर्टीन-कोलमॅन]] 1m6geka91jngbvvcdm4ph0fwgy56vr9 0 381436 2694291 2026-07-14T15:31:50Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2694291 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अलेक्सा स्टोनहाऊस]] e0f3b3x5mlx684weu8t14jxua8ru67c 0 381437 2694292 2026-07-14T15:32:01Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2694292 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अलेक्सा स्टोनहाऊस]] e0f3b3x5mlx684weu8t14jxua8ru67c 0 381438 2694295 2026-07-14T15:34:57Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2694295 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ब्री इलिंग]] ew4vz3lyrjsix1cl7i6emgul37w94yw 0 381439 2694296 2026-07-14T16:15:28Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंट... 2694296 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} ac4y1ssnh253ykk1ifgb8zgkqt9flr8 2694297 2694296 2026-07-14T16:16:19Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694297 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} tslua03gyez2ogkd4e8858jz4e6dp9k 2694300 2694297 2026-07-14T16:19:26Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694300 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} m4gbhvi0z1iujn640x1jbjqxp1sq9ba 2694301 2694300 2026-07-14T16:20:47Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694301 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 8bdian21r3yruqxdenfia5a8pgrkzfk 2694302 2694301 2026-07-14T16:22:54Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694302 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} p72kdgtftkny184yxr18wiaasmz7awp 2694303 2694302 2026-07-14T16:24:42Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694303 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} hd2oc7d0s5phw8iwkuswz5ijtwllr9l 2694309 2694303 2026-07-14T16:34:55Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694309 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} oprnhu9u8qzq94abjicwzg0o7lvlgre 2694310 2694309 2026-07-14T16:39:40Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694310 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} jbowaiiwri6rri9inkjs0u07zcaj2vj 2694311 2694310 2026-07-14T16:43:36Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694311 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=6 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} sr10qdh8ycqx0b60xvqvvgyuaftv21h 2694316 2694311 2026-07-14T16:47:27Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694316 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=13 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 1qk2xjj3e6u2zkue0aku1g67kdimut4 2694317 2694316 2026-07-14T16:48:10Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694317 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=13 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टाजेना]] || {{cr|ESP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} nlqxatkblziaw8sirfhqonav5ctjki9 2694318 2694317 2026-07-14T16:48:35Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694318 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=13 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} mwtjan3jnokihvlcoo551vi8lna2bvd 2694322 2694318 2026-07-14T16:53:38Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694322 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=13 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443766.html २७८४] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443773.html २७९२] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443781.html २८१०] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443786.html २८२२] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} irffd87ubski6yk0zi4jmq54dt86p8n 2694323 2694322 2026-07-14T16:55:40Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694323 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=13 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443766.html २७८४] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443773.html २७९२] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443781.html २८१०] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443786.html २८२२] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514473.html ३६०६] || ५ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514474.html ३६०८] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514475.html ३६१०] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514476.html ३६१२] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514477.html ३६१४] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 6tyl6r84sjp5941rbpg9nu65buh0537 2694370 2694323 2026-07-14T23:19:56Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694370 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने २९ मार्च २०१९ रोजी माल्टा विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175344.html ७६४] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=2 | [[२०१९ स्पेन तिरंगी टी२०आ मालिका|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (मार्च)]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1175346.html ७६५] || ३० मार्च २०१९ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195132.html ८४८] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|FIN}} || rowspan=3 | |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195133.html ८४९] || १७ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1195134.html ८५०] || १८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201668.html ९७०] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[मुर्सिया (संघ)|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०१९ आयबेरिया चषक|२०१९ स्पेन तिरंगी मालिका (ऑक्टोबर)]] |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201670.html ९७५] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201671.html ९७६] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|POR}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1201673.html ९८४] || २७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207081.html १०८०] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1207082.html १०८१] || ८ मार्च २०२० || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275052.html १२६२] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275053.html १२६७] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1275054.html १२६९] || ११ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310162.html १५१४] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (एप्रिल-मे)]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310164.html १५१६] || ३० एप्रिल २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310165.html १५१७] || १ मे २०२२ || {{cr|GUE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GUE}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310166.html १५१८] || १ मे २०२२ || {{cr|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320970.html १५८२] || २८ जून २०२२ || {{cr|MLT}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320975.html १५९१] || २९ जून २०२२ || {{cr|Israel}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320977.html १५९४] || १ जुलै २०२२ || {{cr|POR}} || {{flagicon|BEL}} [[मर्सीन]], [[गेंट]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320984.html १६००] || २ जुलै २०२२ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|DEN}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1320986.html १६१०] || ४ जुलै २०२२ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|BEL}} [[रॉयल ब्रुसेल्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉटरलू (बेल्जियम)|वॉटरलू]] || {{cr|BEL}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339207.html १८६८] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन तिरंगी मालिका|२०२२ स्पेन तिरंगी मालिका (नोव्हेंबर)]] |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339208.html १८७०] || ५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|GER}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339209.html १८७४] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339210.html १८७६] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग क्रिकेट मैदान]], [[आंदालुसिया|अल्मेरिया]] || {{cr|ITA}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354798.html १९९८] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=13 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354799.html १९९९] || २४ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || अनिर्णित |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354800.html २०००] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354801.html २००१] || २५ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354802.html २००४] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1354803.html २००५] || २६ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426479.html २५६१] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426480.html २५६३] || १४ एप्रिल २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444947.html २७७०] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444948.html २७७१] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444949.html २७७२] || ३ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444950.html २७७३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444951.html २७७४] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443766.html २७८४] || २१ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|२०२६ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप क गट पात्रता]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443773.html २७९२] || २२ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443781.html २८१०] || २५ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GUE}} [[गर्न्सी रोव्हर्स ए.सी.|गर्न्सी रोव्हर्स ॲथलेटिक क्लब मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443786.html २८२२] || २८ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|FIN}} || {{flagicon|GUE}} [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] || {{cr|ESP}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514473.html ३६०६] || ५ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} || rowspan=5 | |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514474.html ३६०८] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514475.html ३६१०] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514476.html ३६१२] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514477.html ३६१४] || ७ डिसेंबर २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|ESP}} [[ला मांगा क्लब मैदान]], [[कार्टाजेना, स्पेन|कार्टनेगा]] || {{cr|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:स्पेनमधील क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 7aoo6gytkqf76l5ybff4odps4yjdty5 0 381440 2694324 2026-07-14T17:01:54Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी स्पेन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने ५ मे २०२२ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्... 2694324 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने ५ मे २०२२ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310211.html १०६९] || ५ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} || rowspan=4 | [[२०२२ फ्रान्स महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310212.html १०७०] || ६ मे २०२२ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310215.html १०७३] || ७ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310216.html १०७४] || ८ मे २०२२ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|FRA}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} ap4mlvvd3zjx7c8y82a9wja4kx2qzdo 2694325 2694324 2026-07-14T17:05:09Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694325 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने ५ मे २०२२ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310211.html १०६९] || ५ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} || rowspan=4 | [[२०२२ फ्रान्स महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310212.html १०७०] || ६ मे २०२२ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310215.html १०७३] || ७ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310216.html १०७४] || ८ मे २०२२ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339554.html १२९६] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका|२०२२ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339555.html १२९७] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339558.html १३०१] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339559.html १३०२] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 6c8qgppuhh1z5ypibsmumhzuscoyxay 2694326 2694325 2026-07-14T17:10:58Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694326 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने ५ मे २०२२ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310211.html १०६९] || ५ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} || rowspan=4 | [[२०२२ फ्रान्स महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310212.html १०७०] || ६ मे २०२२ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310215.html १०७३] || ७ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310216.html १०७४] || ८ मे २०२२ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339554.html १२९६] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका|२०२२ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339555.html १२९७] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339558.html १३०१] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339559.html १३०२] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451290.html २०३२] || २० सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || अनिर्णित || rowspan=9 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451291.html २०३३] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451292.html २०३४] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451293.html २०३५] || २२ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451294.html २०३७] || २२ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457473.html २१०६] || २६ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457474.html २१०८] || २६ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457475.html २११०] || २७ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457476.html २११२] || २७ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} amd5vkkme7stoebchojcv0jky7zup78 2694327 2694326 2026-07-14T17:14:27Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694327 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने ५ मे २०२२ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310211.html १०६९] || ५ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} || rowspan=4 | [[२०२२ फ्रान्स महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310212.html १०७०] || ६ मे २०२२ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310215.html १०७३] || ७ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310216.html १०७४] || ८ मे २०२२ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339554.html १२९६] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका|२०२२ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339555.html १२९७] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339558.html १३०१] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339559.html १३०२] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451290.html २०३२] || २० सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || अनिर्णित || rowspan=9 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451291.html २०३३] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451292.html २०३४] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451293.html २०३५] || २२ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451294.html २०३७] || २२ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457473.html २१०६] || २६ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457474.html २१०८] || २६ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457475.html २११०] || २७ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457476.html २११२] || २७ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486089.html २३०५] || २५ मे २०२५ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|SWE}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता#विभाग दोन|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता विभाग दोन]] |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486091.html २३०७] || २५ मे २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|GER}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486094.html २३१०] || २६ मे २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486097.html २३१५] || २८ मे २०२५ || {{crw|IMN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486100.html २३२०] || २९ मे २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|ITA}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 0e92870wpy36u4h0foc3hyz89v8eqsw 2694371 2694327 2026-07-14T23:20:38Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694371 wikitext text/x-wiki खालील यादी स्पेन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. स्पेनने ५ मे २०२२ रोजी ऑस्ट्रिया विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | स्पेनने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310211.html १०६९] || ५ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} || rowspan=4 | [[२०२२ फ्रान्स महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310212.html १०७०] || ६ मे २०२२ || {{crw|JER}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310215.html १०७३] || ७ मे २०२२ || {{crw|AUT}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|AUT}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1310216.html १०७४] || ८ मे २०२२ || {{crw|FRA}} || {{flagicon|FRA}} [[ड्रुक्स स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[साँत्र-व्हाल दा लोआर|ड्रुक्स]] || {{crw|FRA}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339554.html १२९६] || १२ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|IMN}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} || rowspan=4 | [[२०२२-२३ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका|२०२२ स्पेन महिला पंचरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339555.html १२९७] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|NOR}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339558.html १३०१] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339559.html १३०२] || १४ नोव्हेंबर २०२२ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ESP}} [[डेझर्ट स्प्रिंग्स क्रिकेट मैदान]], [[आल्मेरिया]] || {{crw|ITA}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451290.html २०३२] || २० सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || अनिर्णित || rowspan=9 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451291.html २०३३] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451292.html २०३४] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451293.html २०३५] || २२ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1451294.html २०३७] || २२ सप्टेंबर २०२४ || {{crw|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{crw|ESP}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457473.html २१०६] || २६ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457474.html २१०८] || २६ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457475.html २११०] || २७ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457476.html २११२] || २७ ऑक्टोबर २०२४ || {{crw|CRO}} || {{flagicon|CRO}} [[झाग्रेब|म्लाडोस्ट क्रिकेट मैदान]], [[झाग्रेब]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486089.html २३०५] || २५ मे २०२५ || {{crw|SWE}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|SWE}} || rowspan=5 | [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता#विभाग दोन|२०२६ आय.सी.सी. महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता विभाग दोन]] |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486091.html २३०७] || २५ मे २०२५ || {{crw|GER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|GER}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486094.html २३१०] || २६ मे २०२५ || {{crw|JER}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|JER}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486097.html २३१५] || २८ मे २०२५ || {{crw|IMN}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम|सिमार क्रिकेट मैदान]], [[रोम]] || {{crw|ESP}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486100.html २३२०] || २९ मे २०२५ || {{crw|ITA}} || {{flagicon|ITA}} [[रोम क्रिकेट मैदान]], [[लात्सियो|स्पिनासिटो]] || {{crw|ITA}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:स्पेनमधील क्रिकेट|महिला ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 7mlcvuw9ki0ub2ok8ompoez5pgjcf9z 0 381441 2694328 2026-07-14T17:21:16Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्... 2694328 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 3qjnu88bho60kq8bzx925zmfkjk3jqh 2694329 2694328 2026-07-14T17:25:05Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694329 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} 19ql9hbrqwun8ocvc15nnjhgsp0ekdz 2694330 2694329 2026-07-14T17:30:39Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694330 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} l5aed4ifift9d1w14wkxby9h45fduv3 2694331 2694330 2026-07-14T17:36:56Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694331 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} n1krgkvdnaa1bi7yui0vfchuo9eglfc 2694336 2694331 2026-07-14T17:49:09Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694336 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} nsuwlelocmud6awnpu08v23700vpty7 2694372 2694336 2026-07-14T23:21:16Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694372 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 6n3pov6ckwm0q0hb8iapnh15up4i2pw 2694404 2694372 2026-07-15T04:26:23Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694404 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] dvon0ku3vzxpkwyglulacknqccad3ps 2694411 2694404 2026-07-15T04:51:48Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694411 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412678.html १५१] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412686.html १५७] || ३ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412692.html १६६] || ७ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412696.html १७०] || ९ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] pxu67ftl3fe5ggqb5lor1920knwhmyv 2694412 2694411 2026-07-15T04:56:10Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694412 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412678.html १५१] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412686.html १५७] || ३ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412692.html १६६] || ७ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412696.html १७०] || ९ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456991.html १८०] || २२ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|NZ}} || rowspan=3 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456992.html १८१] || २३ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|SL}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446956.html १९२] || ३१ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|SRI}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] h44juyn2c42adapszw2jisdxmd3cqaf 2694414 2694412 2026-07-15T04:58:23Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694414 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412678.html १५१] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412686.html १५७] || ३ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412692.html १६६] || ७ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412696.html १७०] || ९ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456991.html १८०] || २२ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456992.html १८१] || २३ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|SL}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446956.html १९२] || ३१ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|SRI}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474466.html २०१] || २५ जून २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SRI}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516204.html २०२] || ६ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516205.html २०३] || ८ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/530432.html २१५] || २५ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 21bfxwdxdzepq0ag6vcfvtff9l7wllh 2694417 2694414 2026-07-15T05:00:40Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694417 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412678.html १५१] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412686.html १५७] || ३ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412692.html १६६] || ७ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412696.html १७०] || ९ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456991.html १८०] || २२ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|NZ}} || rowspan=10 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456992.html १८१] || २३ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|SL}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446956.html १९२] || ३१ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|SRI}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474466.html २०१] || २५ जून २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SRI}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516204.html २०२] || ६ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516205.html २०३] || ८ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/530432.html २१५] || २५ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562437.html २४४] || १ जून २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SRI}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562438.html २४५] || ३ जून २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|PAK}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 9d60lb5t0wi9a4vowillms8o5ibkks4 2694419 2694417 2026-07-15T05:06:11Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694419 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412678.html १५१] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412686.html १५७] || ३ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412692.html १६६] || ७ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412696.html १७०] || ९ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456991.html १८०] || २२ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|NZ}} || rowspan=10 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456992.html १८१] || २३ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|SL}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446956.html १९२] || ३१ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|SRI}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474466.html २०१] || २५ जून २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SRI}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516204.html २०२] || ६ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516205.html २०३] || ८ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/530432.html २१५] || २५ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562437.html २४४] || १ जून २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SRI}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562438.html २४५] || ३ जून २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|PAK}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533272.html २६३] || १८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SL}} || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533284.html २७५] || २७ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || टाय |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533289.html २८०] || २९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533293.html २८४] || १ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533296.html २८७] || ४ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533298.html २८९] || ७ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|WIN}} |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] h0lhxs3fflzes4urwvz0ay5m1y5qydw 2694420 2694419 2026-07-15T05:06:54Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2694420 wikitext text/x-wiki खालील यादी श्रीलंका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. श्रीलंकाने १५ जून २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | श्रीलंकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225271.html ७] || १५ जून २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251487.html ११] || २२ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|SL}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251488.html १२] || २६ डिसेंबर २००६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287860.html २७] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287863.html ३०] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287871.html ३८] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287874.html ४१] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361653.html ६९] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361658.html ७४] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355998.html ९७] || ८ जून २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356002.html १००] || १० जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356013.html ११२] || १६ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356016.html ११५] || १९ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403385.html १२०] || २ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403386.html १२१] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412678.html १५१] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412686.html १५७] || ३ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412692.html १६६] || ७ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412696.html १७०] || ९ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412701.html १७५] || १३ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|ब्युसेजोर स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456991.html १८०] || २२ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|NZ}} || rowspan=10 | |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456992.html १८१] || २३ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|SL}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446956.html १९२] || ३१ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|SRI}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474466.html २०१] || २५ जून २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SRI}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516204.html २०२] || ६ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516205.html २०३] || ८ ऑगस्ट २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SRI}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/530432.html २१५] || २५ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562437.html २४४] || १ जून २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SRI}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562438.html २४५] || ३ जून २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|PAK}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533272.html २६३] || १८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SL}} || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533284.html २७५] || २७ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || टाय |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533289.html २८०] || २९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533293.html २८४] || १ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533296.html २८७] || ४ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533298.html २८९] || ७ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|WIN}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582186.html २९०] || ३० ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || अनिर्णित || rowspan=13 | |} {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] 7lcx2iahd8z2ojwe0029z23r3q0c60g 3 381442 2694332 2026-07-14T17:41:13Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2694332 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=वेदिका खानोलकर}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:११, १४ जुलै २०२६ (IST) 79k014knvz0zcao6kebgym93eppfqr6 0 381443 2694335 2026-07-14T17:48:03Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2694335 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नेन्सी पटेल]] d6f0ck8dd7hveh2uf2304xxm9cqil5n 0 381444 2694340 2026-07-14T19:18:24Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359425337|Kamrup Metropolitan district]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2694340 wikitext text/x-wiki '''कामरूप मेट्रोपॉलिटन जिल्हा''' किंवा '''कामरूप महानगर जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[आसाम]] राज्यातील ३५ [[आसाममधील जिल्हे|जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. २००३ मध्ये पूर्वीच्या अविभाजित कामरूप जिल्ह्यातून याची निर्मिती करण्यात आली. याचे क्षेत्रफळ गुवाहाटी महानगर विकास प्राधिकरणाच्या अखत्यारीतील क्षेत्राएवढे आहे. गुवाहाटी मेट्रो जिल्ह्यातील [[दिसपूर विधानसभा मतदारसंघ]] हे आसाममधील सर्वात मोठा मतदारसंघ आहे, ज्यात ३.५३ लाख मतदार आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/KamrupMetro-plan-to-increase-voters-turnout/articleshow/51275206.cms|title=Kamrup(Metro) plan to increase voters' turnout}}</ref> पूर्वीच्या [[कामरूप जिल्हा|कामरूप जिल्ह्याचे]] विभाजन करून ३ फेब्रुवारी २००३ रोजी या जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली.<ref name="Statoids">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.statoids.com/yin.html|title=Districts of India|last=Law|first=Gwillim|date=2011-09-25|website=Statoids|access-date=2011-10-11}}</ref> [[तरुण गोगोई]] यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या काळात, [[आसाम सरकार|आसाम सरकारने]] त्याचे आणखी विभाजन करून पूर्व कामरूप नावाचा नवीन जिल्हा तयार करण्याचा प्रस्ताव दिला होता. २०१६ मध्ये, जिल्हा निर्मितीची प्रक्रिया सुरू झाली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-issues-notification-to-form-new-administrative-districts-116012701006_1.html|title=Assam issues notification to form new administrative districts|date=2016-01-27|work=Business Standard India|access-date=2021-05-10|agency=Press Trust of India}}</ref> परंतु त्याच वर्षी, पायाभूत सुविधांच्या अभावामुळे निर्मितीची प्रक्रिया मध्येच थांबवण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-today/revocation-of-east-kamrup-south-kamrup-districts-begins/|title=Revocation of East Kamrup, South Kamrup districts begins - Sentinelassam|website=The Sentinel Assam|language=en|access-date=2021-05-10}}</ref> जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय [[गुवाहाटी]] शहरात आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://kamrupmetro.nic.in/main.asp|title=Home page|publisher=Kamrup Metropolitan district website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122092141/http://kamrupmetro.nic.in/main.asp|archive-date=22 January 2010|access-date=19 March 2010}}</ref> जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १५२७.८४ चौरस किलोमीटर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]] [[वर्ग:इ.स. २००३ मधील निर्मिती]] 5jfsaeqnvy970jrvbaoj8egve86r2fb 2694341 2694340 2026-07-14T19:19:26Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2694341 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''कामरूप मेट्रोपॉलिटन जिल्हा''' किंवा '''कामरूप महानगर जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[आसाम]] राज्यातील ३५ [[आसाममधील जिल्हे|जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. २००३ मध्ये पूर्वीच्या अविभाजित कामरूप जिल्ह्यातून याची निर्मिती करण्यात आली. याचे क्षेत्रफळ गुवाहाटी महानगर विकास प्राधिकरणाच्या अखत्यारीतील क्षेत्राएवढे आहे. गुवाहाटी मेट्रो जिल्ह्यातील [[दिसपूर विधानसभा मतदारसंघ]] हे आसाममधील सर्वात मोठा मतदारसंघ आहे, ज्यात ३.५३ लाख मतदार आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/KamrupMetro-plan-to-increase-voters-turnout/articleshow/51275206.cms|title=Kamrup(Metro) plan to increase voters' turnout}}</ref> पूर्वीच्या [[कामरूप जिल्हा|कामरूप जिल्ह्याचे]] विभाजन करून ३ फेब्रुवारी २००३ रोजी या जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली.<ref name="Statoids">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.statoids.com/yin.html|title=Districts of India|last=Law|first=Gwillim|date=2011-09-25|website=Statoids|access-date=2011-10-11}}</ref> [[तरुण गोगोई]] यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या काळात, [[आसाम सरकार|आसाम सरकारने]] त्याचे आणखी विभाजन करून पूर्व कामरूप नावाचा नवीन जिल्हा तयार करण्याचा प्रस्ताव दिला होता. २०१६ मध्ये, जिल्हा निर्मितीची प्रक्रिया सुरू झाली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-issues-notification-to-form-new-administrative-districts-116012701006_1.html|title=Assam issues notification to form new administrative districts|date=2016-01-27|work=Business Standard India|access-date=2021-05-10|agency=Press Trust of India}}</ref> परंतु त्याच वर्षी, पायाभूत सुविधांच्या अभावामुळे निर्मितीची प्रक्रिया मध्येच थांबवण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-today/revocation-of-east-kamrup-south-kamrup-districts-begins/|title=Revocation of East Kamrup, South Kamrup districts begins - Sentinelassam|website=The Sentinel Assam|language=en|access-date=2021-05-10}}</ref> जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय [[गुवाहाटी]] शहरात आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://kamrupmetro.nic.in/main.asp|title=Home page|publisher=Kamrup Metropolitan district website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100122092141/http://kamrupmetro.nic.in/main.asp|archive-date=22 January 2010|access-date=19 March 2010}}</ref> जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १५२७.८४ चौरस किलोमीटर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]] [[वर्ग:इ.स. २००३ मधील निर्मिती]] pqildb02vkpgjk27u9qto4ayis4wuyi 0 381445 2694343 2026-07-14T20:06:04Z Armadillo Jack 185245 "[[:en:Special:Redirect/revision/1355116239|Texas's 3rd congressional district]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2694343 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} 3ek8tnavh1t666dzdn4upjjys7ma3r3 2694344 2694343 2026-07-14T20:07:13Z Armadillo Jack 185245 सन्दर्भहरू 2694344 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == p0qoe4ljgqxonpzkbp5wmi9yb969cmq 2694346 2694344 2026-07-14T20:08:46Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694346 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {{लोस२००४-दक्षिण मुंबई}} {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == 67cx5xr4vl5azydrvu2xt6t7vg072j7 2694347 2694346 2026-07-14T20:09:16Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694347 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == p0qoe4ljgqxonpzkbp5wmi9yb969cmq 2694348 2694347 2026-07-14T20:11:13Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694348 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | <nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == jzlmmki9xuq9m4tu6wjz8jgsi6pwo8o 2694352 2694348 2026-07-14T20:13:33Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694352 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! '''उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}}<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == ml4wrfh08ezmvneescyrst0byfy0zck 2694355 2694352 2026-07-14T20:15:31Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694355 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''पक्ष उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}}<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == 1l0o2u73h8hs0b6srimuqll5ftdki6y 2694356 2694355 2026-07-14T20:15:59Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694356 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''पक्ष उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}}<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} === २०२७–२०३३ सीमा === {| class="wikitable" !वर्ष ! कार्यालय ! निकाल <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1ea6b752-99fa-4bbb-8c4e-3110234ac5e6|title=DRA 2020|website=davesredistricting.org|access-date=2025-09-17}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६५% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६१% - ३३% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५९% - ४०% |- | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६४% - ३४% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५८% - ४०% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ६०% - ३७% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६१% - ३८% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ६०% - ३८% |- | अटर्नी जनरल | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५९% - ३७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६३% - ३५% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३७% |- | सिनेट | align="right" {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५८% - ४०% |} == सन्दर्भहरू == thgnf7p1usm33we0v8ax1e4qq6yg5rs 2694357 2694356 2026-07-14T20:16:20Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694357 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''पक्ष उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% - ३४% |- | २०१२ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}}<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% - ३१% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% - २६% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% - ३०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% - ३४% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% - ४२% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% - ३५% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% - ३९% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ४०% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% - ४२% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% - ३८% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% - ३९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% - ४०% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% - ३९% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% - ३६% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% - ३९% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% - ४२% |} == सन्दर्भहरू == c0ihr3g0p7ceuaahvrbpokiqypoa80v 2694358 2694357 2026-07-14T20:17:32Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694358 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''पक्ष उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}}<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == 0okzjtjxvw78yqo4ecivgsrmiqijl0c 2694359 2694358 2026-07-14T20:19:37Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ रिपब्लिकन ENGLISH TRANSLITIERATION 2694359 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''पक्ष उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | रिपब्लिकन<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | {{party shading/Republican}} | [[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | {{party shading/Republican}} | [[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | {{party shading/Republican}} | [[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | {{party shading/Republican}} | [[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | {{party shading/Republican}} | [[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | {{party shading/Republican}} | [[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == b4tpi6cnkujvlb7qxrwf4cawqmtmf0f 2694360 2694359 2026-07-14T20:20:23Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694360 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''पक्ष उमेदवार''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | रिपब्लिकन<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन | </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == bg3ldneo2ao51029d7svj28dbqx59ts 2694361 2694360 2026-07-14T20:22:07Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694361 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | रिपब्लिकन<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|अॅबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|अॅबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == 11pb8w0rj2tj23cedq0fv7ntb7f43s1 2694362 2694361 2026-07-14T20:24:47Z Armadillo Jack 185245 /* निवडणूक निकाल */ 2694362 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | रिपब्लिकन<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == 93l2lu500enwl9xiqb8c85mm305uzg4 2694363 2694362 2026-07-14T20:30:15Z Armadillo Jack 185245 2694363 wikitext text/x-wiki '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. कीथ सेल्फ हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | रिपब्लिकन<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == 3esy93ho98m6gmxjqhcgr2o58hc0uxs 2694364 2694363 2026-07-14T20:50:20Z Armadillo Jack 185245 2694364 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2023–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-96.3|zoom=9|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2023).svg|100px]]}} {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2027–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-95.7|zoom=8|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2027).svg|100px]]}} '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. कीथ सेल्फ हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | २००८ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John McCain|मॅकेन]] ६६% |- | २०१२ | अध्यक्ष | रिपब्लिकन<nowiki>| </nowiki>[[Mitt Romney|रॉम्नी]] ६९% |- | rowspan="2" | २०१४ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ७४% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ७०% |- | २०१६ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ६०% |- | rowspan="5" | २०१८ | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५७% |- | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ६३% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५९% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६१% |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == 71ql1pgv4zixg9mrvtpctaj0n95h8o3 2694365 2694364 2026-07-14T20:51:29Z Armadillo Jack 185245 /* २०२३-२०२७ सीमा */ 2694365 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2023–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-96.3|zoom=9|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2023).svg|100px]]}} {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2027–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-95.7|zoom=8|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2027).svg|100px]]}} '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. कीथ सेल्फ हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == 9qliu1qslkwcxm8105vcgrrw2aptjif 2694375 2694365 2026-07-14T23:27:27Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694375 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2023–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-96.3|zoom=9|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2023).svg|100px]]}} {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2027–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-95.7|zoom=8|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2027).svg|100px]]}} '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. कीथ सेल्फ हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == [[वर्ग:अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह]] 9htcadgqad2zgnxuzdbbntedfkh8yig 2694376 2694375 2026-07-14T23:28:04Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694376 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2023–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-96.3|zoom=9|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2023).svg|100px]]}} {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2027–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-95.7|zoom=8|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2027).svg|100px]]}} '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. कीथ सेल्फ हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == [[वर्ग:अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह]] [[वर्ग:टेक्सासमधील अमेरिकेचे प्रतिनिधी मतदारसंघ]] ed0y0iehadvr8qcrmir67xfh2k5wv7n 2694377 2694376 2026-07-14T23:28:59Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[टेक्सास काँग्रेसचे मतदारसंघ ३]] वरुन [[टेक्सासचा ३रा अमेरिकन प्रतिनिधी मतदारसंघ]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2694376 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2023–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-96.3|zoom=9|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2023).svg|100px]]}} {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2027–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-95.7|zoom=8|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2027).svg|100px]]}} '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक जिल्हा आहे. यामध्ये कोलिन काउंटीचा बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच कोलिन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. कीथ सेल्फ हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. == विधानसभा मतदारसंघ == यात कलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == [[वर्ग:अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह]] [[वर्ग:टेक्सासमधील अमेरिकेचे प्रतिनिधी मतदारसंघ]] ed0y0iehadvr8qcrmir67xfh2k5wv7n 2694381 2694377 2026-07-14T23:32:54Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2694381 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2023–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-96.3|zoom=9|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2023).svg|100px]]}} {{maplink|frame=yes|plain=yes|from=Texas's 3rd congressional district (2027–).map|frame-height=300|frame-width=400|frame-latitude=33.17|frame-longitude=-95.7|zoom=8|overlay-horizontal-alignment=right|overlay-vertical-alignment=bottom|overlay=[[File:Texas's 3rd congressional district (since 2027).svg|100px]]}} '''टेक्सास काँग्रेसचे  मतदारसंघ ३''' हा [[डॅलस|डॅलसच्या]] उत्तरेकडील आणि ईशान्येकडील उपनगरीय आणि काही ग्रामीण भागांमधील [[अमेरिकेच्या प्रतिनिधींचे सभागृह|युनायटेड स्टेट्स हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्ह्जचा]] एक मतदारसंघ आहे. यामध्ये [[कॉलिन काउंटी, टेक्सास|कॉलिन काउंटीचा]] बराचसा भाग, विशेषतः [[मॅकिनी, टेक्सास|मॅकिनी]] आणि ॲलन, तसेच [[प्लेनो (टेक्सास)|प्लॅनो]], [[फ्रिस्को (टेक्सास)|फ्रिस्को]] आणि [[प्रॉस्पर (टेक्सास)|प्रॉस्परचे]] काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त या जिल्ह्यात [[हंट काउंटी, टेक्सास|हंट काउंटीचा]] दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. या जिल्ह्यात [[ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी]] हे एक सार्वजनिक चार वर्षांचे विद्यापीठ, तसेच [[कॉलिन कॉलेज]]चे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. [[कीथ सेल्फ]] हे जिल्ह्याचे विद्यमान काँग्रेसमन आहेत. {{बदल}} == विधानसभा मतदारसंघ == यात कॉलन काउंटीचा बहुतेक भाग—विशेषतः मॅकिनी आणि ॲलन, तसेच प्लॅनो, फ्रिस्को आणि प्रॉस्परचे काही भाग समाविष्ट आहेत. याव्यतिरिक्त, या जिल्ह्यात हंट काउंटीचा दक्षिणेकडील भाग वगळता संपूर्ण काउंटीचा समावेश आहे. येथेच ईस्ट टेक्सास ए अँड एम युनिव्हर्सिटी, एक चार वर्षांचे सार्वजनिक विद्यापीठ, आणि कलन कॉलेजचे बहुतेक कॅम्पस देखील आहेत. == निवडणूक निकाल == === २०२३-२०२७ सीमा === {| !वर्ष ! कार्यालय ! '''<nowiki>पक्ष|उमेदवार</nowiki>''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://davesredistricting.org/maps#viewmap::1c2c1e0d-2fd1-43a8-a039-73e7023124d1|title=Dra 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | २०२० | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५६% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[John Cornyn|कॉर्निन]] ५९% |- | rowspan="4" | २०२२ | राज्यपाल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Greg Abbott|ॲबॉट]] ५९% |- | लेफ्टनंट गव्हर्नर | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Dan Patrick (politician)|पॅट्रिक]] ५८% |- | अटर्नी जनरल | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ken Paxton|पॅक्सटन]] ५७% |- | सार्वजनिक लेखांचे नियंत्रक | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Glenn Hegar|हेगर]] ६२% |- | rowspan="2" | २०२४ | अध्यक्ष | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Donald Trump|ट्रम्प]] ५९% |- | सिनेट | <nowiki>रिपब्लिकन| </nowiki>[[Ted Cruz|क्रूझ]] ५६% |} == सन्दर्भहरू == [[वर्ग:अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह]] [[वर्ग:टेक्सासमधील अमेरिकेचे प्रतिनिधी मतदारसंघ]] 1yn9feq9y0kduute2by6hq4h37f2qb9 0 381446 2694351 2026-07-14T20:13:06Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2694351 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जोडी ग्र्यूकॉक]] cmlklr0q6ihnijo7kpixuzbuzgveen4 0 381447 2694373 2026-07-14T23:21:59Z अभय नातू 206 नामभेद 2694373 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कामरूप मेट्रोपॉलिटन जिल्हा]] e2vtsbl20yrvyskinivvnfn2z3max1u 0 381448 2694374 2026-07-14T23:25:32Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2694374 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कामरूप मेट्रोपॉलिटन जिल्हा]] e2vtsbl20yrvyskinivvnfn2z3max1u 0 381449 2694378 2026-07-14T23:28:59Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[टेक्सास काँग्रेसचे मतदारसंघ ३]] वरुन [[टेक्सासचा ३रा अमेरिकन प्रतिनिधी मतदारसंघ]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2694378 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टेक्सासचा ३रा अमेरिकन प्रतिनिधी मतदारसंघ]] cqmuqbg9o1xj1rzmhbsd6u1als86qyj 14 381450 2694379 2026-07-14T23:30:01Z अभय नातू 206 नवीन 2694379 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:अमेरिकेचे प्रतिनिधी मतदारसंघ]] [[वर्ग:टेक्सासमधील राजकारण|अमेरिकन प्रतिनिधी मतदारसंघ]] k44ffcpo01mf64q5g80wwx98tn2rn1b 14 381451 2694380 2026-07-14T23:30:47Z अभय नातू 206 नवीन 2694380 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:अमेरिकेचे प्रतिनिधीगृह|मतदारसंघ]] mxx2krm2hqgqfcxm7nsl6wby373s840 0 381452 2694391 2026-07-15T03:32:33Z अभय नातू 206 नवीन 2694391 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक''' हा जेम्स ए. मिशनर यांनी लिहिलेल्या लघुकथांचा संग्रह आहे. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धातील]] [[दुसऱ्या महायुद्धातील पॅसिफिक मोहीम|पॅसिफिक मोहिमेदरम्यान]] घडलेल्या घटनांवर आधारित या कथासंग्रहाला [[पुलित्झर पुरस्कार]] मिळाला आहे. हे पुस्तक [[न्यू हेब्राइड्स]] बेटांवर (आताचे [[व्हानुआतू|व्हानुआतु]]) असलेल्या [[एस्पिरितु सांतो आरमारी तळ|एस्पिरितु सांतो आरमारी तळावर]] [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] लेफ्टनंट कमांडर म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी गोळा केलेल्या निरीक्षणांवर आणि घटनांवर आधारित आहे. १९४६ मध्ये लिहिलेल्या आणि १९४७ मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे १९४९ मध्ये [[साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|साउथ पॅसिफिक]]' या ब्रॉडवे संगीतनाटकात रूपांतर करण्यात आले. पुढे याच संगीतनाटकावरुन [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[२००१टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१]] मध्ये दोन चित्रपटांची निर्मिती करण्यात आली. == पुस्तक == या लघुकथांमधील घटना [[कॉरल समुद्र]] आणि [[सॉलोमन बेटे|सॉलोमन बेटांच्या]] आसपास घडतात.<ref>{{cite book |last=Michener |first=James A. |title=Tales of the South Pacific |publisher=Macmillan |year=1947}}</ref> मिशनर यांनी निवेदक म्हणून, एका निनावी ''कमांडर''च्या माध्यमातून अनेक कथांना प्रथम-पुरुषी आवाज दिला आहे. हा कमांडर दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान मिशनर यांनी स्वतः बजावलेल्या कर्तव्यांसारखीच कामे करताना दिसतो.<ref>{{cite web |url=https://www.pulitzer.org/winners/james-michener |title=Tales of the South Pacific, by James A. Michener |website=The Pulitzer Prizes |access-date=14 July 2026}}</ref> दोन कथांचे निवेदन नौदलाच्या एका नामोद्दिष्ट वैमानिकाने केले आहे. कथांमध्ये वारंवार येणारी पात्रे आणि काही कथानकातील काही घटना या सर्व लघुकथांना एकमेकांशी जोडतात. यातील एक मुख्य कथानक म्हणजे ''अॅलिगेटर'' असे सांकेतिक नाव असलेल्या एका काल्पनिक उभयचर आक्रमणाची तयारी आणि त्याची अंमलबजावणी होय. या कथांचा मुख्य भर अमेरिकन लोक आणि तेथील वसाहतवादी, स्थलांतरित व स्थानिक पात्रांमधील परस्पर संबंधांवर आहे.<ref>{{cite book |last=Hayes |first=John |title=Critical Essays on James A. Michener |publisher=G.K. Hall |year=1984 |pages=45-47}}</ref> या कथांचा कालक्रम १९४२ मधील [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईपूर्वी]] [[नॉरफोक द्वीप|नॉरफोक बेटावर]] विमानतळ बांधण्यापासून सुरू होतो आणि मिशनर यांच्या काल्पनिक बेटांपैकी एका बेटावर १९४४च्या सुरुवातीला झालेल्या आक्रमणापर्यंत जातो. या कथा प्रामुख्याने अमेरिकन आरमाराविषयी असल्या, तरी बहुतांश घडामोडी किनाऱ्यावर आधारित आहेत आणि कोणत्याही कथेत ''लँडिंग क्राफ्ट इन्फंट्री'' (सैनिकवाहू होड्या) पेक्षा मोठ्या जहाजांचा संबंध आलेला नाही. === रचना === या पुस्तकात एकोणीस लघुकथांचा समावेश आहे. या कथा विषयानुसार जोड्यांमध्ये आहेत: पहिली आणि अंतिम कथा चिंतनशील आहेत, दुसरी आणि अठरावी कथा लढाईशी संबंधित आहेत, तिसरी आणि सतरावी कथा लढाईच्या तयारीशी संबंधित आहेत, आणि याचप्रमाणे इतर कथांची रचना आहे. {| class="wikitable" |१. द साउथ पॅसिफिक |१९. ए सिमेट्री एट होगा पॉइंट |- |२. कॉरल सी |१८. द लँडिंग ऑन कुरलेई |- |३. म्युटिनी |१७. फ्रिस्को |- |४. अॅन ऑफिसर अँड ए जंटलमन |१६. द स्ट्राइक |- |५. द केव्ह |१५. दोज हू फ्रॅटरनाइझ |- |६. द मिल्क रन |१४. द एरस्ट्रिप एट कोनोरा |- |७. अॅलिगेटर |१३. वाईन फॉर द मेस एट सेगी |- |८. अवर हिरोईन |१२. ए बोअर्स टूथ |- |९. ड्राय रॉट |११. पॅशन |- | colspan="2" |१०. फो डॉला |} === वारंवार येणारी पात्रे === खालील पात्रे २ पेक्षा जास्त कथांमध्ये दिसतात: * टोनी फ्राय (नौदल): कथा ३, ५, १२ आणि १३. * बस ॲडम्स (नौदल वैमानिक): कथा ६, १३, १४ आणि १५. * लुथर बिलिस (सी-बी): कथा ९, १२ आणि १४. * == समीक्षण == १९४८ मध्ये या पुस्तकामुळे ''कादंबरीसाठीचा पुलित्झर पुरस्कार'' याचे नाव बदलण्यात आले. या पुस्तकाला पुरस्कार देण्याचा निर्णय घेतलेल्या पुलित्झर सल्लागार समितीने लघुकथांवरील आपली बंदी उठवण्याचा निर्णय घेतला आणि पुस्तकाच्या स्वरूपात प्रकाशित झालेल्या उत्कृष्ट काल्पनिक साहित्याचा समावेश करण्यासाठी पुरस्काराची व्याख्या विस्तृत केली.<ref>{{cite news |title=Columbia Revises Pulitzer Awards; Journalism Prizes Cut to Seven -- Extension to Radio and Motion Pictures Weighed |url=https://www.nytimes.com/1947/05/11/archives/columbia-revises-pulitzer-awards-journalism-prizes-cut-to-seven.html |newspaper=The New York Times |date=May 11, 1947}}</ref> त्यानंतर या पुरस्काराचे नाव बदलून पुलित्झर प्राईझ फॉर फिक्शन (काल्पनिक साहित्यासाठीचा पुलित्झर पुरस्कार) असे करण्यात आले.<ref>{{cite book |last=Stuckey |first=William J. |title=The Pulitzer Prize Novels: A Critical Backward Look |publisher=University of Oklahoma Press |page=138 |year=1966}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[ग्वादालकॅनाल मोहीम]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जेम्स मिशनर यांचे साहित्य]] [[वर्ग:इंग्लिश साहित्य]] gik7sg8mjmxx2spusnng1qg2098by8c 2694392 2694391 2026-07-15T03:32:35Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2694392 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक''' हा जेम्स ए. मिशनर यांनी लिहिलेल्या लघुकथांचा संग्रह आहे. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धातील]] [[दुसऱ्या महायुद्धातील पॅसिफिक मोहीम|पॅसिफिक मोहिमेदरम्यान]] घडलेल्या घटनांवर आधारित या कथासंग्रहाला [[पुलित्झर पुरस्कार]] मिळाला आहे. हे पुस्तक [[न्यू हेब्राइड्स]] बेटांवर (आताचे [[व्हानुआतू|व्हानुआतु]]) असलेल्या [[एस्पिरितु सांतो आरमारी तळ|एस्पिरितु सांतो आरमारी तळावर]] [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] लेफ्टनंट कमांडर म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी गोळा केलेल्या निरीक्षणांवर आणि घटनांवर आधारित आहे. १९४६ मध्ये लिहिलेल्या आणि १९४७ मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे १९४९ मध्ये [[साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|साउथ पॅसिफिक]]' या ब्रॉडवे संगीतनाटकात रूपांतर करण्यात आले. पुढे याच संगीतनाटकावरून [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[२००१टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१]] मध्ये दोन चित्रपटांची निर्मिती करण्यात आली. == पुस्तक == या लघुकथांमधील घटना [[कॉरल समुद्र]] आणि [[सॉलोमन बेटे|सॉलोमन बेटांच्या]] आसपास घडतात.<ref>{{cite book |last=Michener |first=James A. |title=Tales of the South Pacific |publisher=Macmillan |year=1947}}</ref> मिशनर यांनी निवेदक म्हणून, एका निनावी ''कमांडर''च्या माध्यमातून अनेक कथांना प्रथम-पुरुषी आवाज दिला आहे. हा कमांडर दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान मिशनर यांनी स्वतः बजावलेल्या कर्तव्यांसारखीच कामे करताना दिसतो.<ref>{{cite web |url=https://www.pulitzer.org/winners/james-michener |title=Tales of the South Pacific, by James A. Michener |website=The Pulitzer Prizes |access-date=14 July 2026}}</ref> दोन कथांचे निवेदन नौदलाच्या एका नामोद्दिष्ट वैमानिकाने केले आहे. कथांमध्ये वारंवार येणारी पात्रे आणि काही कथानकातील काही घटना या सर्व लघुकथांना एकमेकांशी जोडतात. यातील एक मुख्य कथानक म्हणजे ''अॅलिगेटर'' असे सांकेतिक नाव असलेल्या एका काल्पनिक उभयचर आक्रमणाची तयारी आणि त्याची अंमलबजावणी होय. या कथांचा मुख्य भर अमेरिकन लोक आणि तेथील वसाहतवादी, स्थलांतरित व स्थानिक पात्रांमधील परस्पर संबंधांवर आहे.<ref>{{cite book |last=Hayes |first=John |title=Critical Essays on James A. Michener |publisher=G.K. Hall |year=1984 |pages=45-47}}</ref> या कथांचा कालक्रम १९४२ मधील [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईपूर्वी]] [[नॉरफोक द्वीप|नॉरफोक बेटावर]] विमानतळ बांधण्यापासून सुरू होतो आणि मिशनर यांच्या काल्पनिक बेटांपैकी एका बेटावर १९४४ च्या सुरुवातीला झालेल्या आक्रमणापर्यंत जातो. या कथा प्रामुख्याने अमेरिकन आरमाराविषयी असल्या, तरी बहुतांश घडामोडी किनाऱ्यावर आधारित आहेत आणि कोणत्याही कथेत ''लँडिंग क्राफ्ट इन्फंट्री'' (सैनिकवाहू होड्या) पेक्षा मोठ्या जहाजांचा संबंध आलेला नाही. === रचना === या पुस्तकात एकोणीस लघुकथांचा समावेश आहे. या कथा विषयानुसार जोड्यांमध्ये आहेत: पहिली आणि अंतिम कथा चिंतनशील आहेत, दुसरी आणि अठरावी कथा लढाईशी संबंधित आहेत, तिसरी आणि सतरावी कथा लढाईच्या तयारीशी संबंधित आहेत, आणि याचप्रमाणे इतर कथांची रचना आहे. {| class="wikitable" |१. द साउथ पॅसिफिक |१९. ए सिमेट्री एट होगा पॉइंट |- |२. कॉरल सी |१८. द लँडिंग ऑन कुरलेई |- |३. म्युटिनी |१७. फ्रिस्को |- |४. अॅन ऑफिसर अँड ए जंटलमन |१६. द स्ट्राइक |- |५. द केव्ह |१५. दोज हू फ्रॅटरनाइझ |- |६. द मिल्क रन |१४. द एरस्ट्रिप एट कोनोरा |- |७. अॅलिगेटर |१३. वाईन फॉर द मेस एट सेगी |- |८. अवर हिरोईन |१२. ए बोअर्स टूथ |- |९. ड्राय रॉट |११. पॅशन |- | colspan="2" |१०. फो डॉला |} === वारंवार येणारी पात्रे === खालील पात्रे २ पेक्षा जास्त कथांमध्ये दिसतात: * टोनी फ्राय (नौदल): कथा ३, ५, १२ आणि १३. * बस ॲडम्स (नौदल वैमानिक): कथा ६, १३, १४ आणि १५. * लुथर बिलिस (सी-बी): कथा ९, १२ आणि १४. * == समीक्षण == १९४८ मध्ये या पुस्तकामुळे ''कादंबरीसाठीचा पुलित्झर पुरस्कार'' याचे नाव बदलण्यात आले. या पुस्तकाला पुरस्कार देण्याचा निर्णय घेतलेल्या पुलित्झर सल्लागार समितीने लघुकथांवरील आपली बंदी उठवण्याचा निर्णय घेतला आणि पुस्तकाच्या स्वरूपात प्रकाशित झालेल्या उत्कृष्ट काल्पनिक साहित्याचा समावेश करण्यासाठी पुरस्काराची व्याख्या विस्तृत केली.<ref>{{cite news |title=Columbia Revises Pulitzer Awards; Journalism Prizes Cut to Seven -- Extension to Radio and Motion Pictures Weighed |url=https://www.nytimes.com/1947/05/11/archives/columbia-revises-pulitzer-awards-journalism-prizes-cut-to-seven.html |newspaper=The New York Times |date=May 11, 1947}}</ref> त्यानंतर या पुरस्काराचे नाव बदलून पुलित्झर प्राईझ फॉर फिक्शन (काल्पनिक साहित्यासाठीचा पुलित्झर पुरस्कार) असे करण्यात आले.<ref>{{cite book |last=Stuckey |first=William J. |title=The Pulitzer Prize Novels: A Critical Backward Look |publisher=University of Oklahoma Press |page=138 |year=1966}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[ग्वादालकॅनाल मोहीम]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जेम्स मिशनर यांचे साहित्य]] [[वर्ग:इंग्लिश साहित्य]] 3v2irea87561sw8f97gmp9em6xgfnva 2694395 2694392 2026-07-15T03:39:59Z अभय नातू 206 दुवा 2694395 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक''' हा [[जेम्स ए. मिशनर]] यांनी लिहिलेल्या लघुकथांचा संग्रह आहे. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धातील]] [[दुसऱ्या महायुद्धातील पॅसिफिक मोहीम|पॅसिफिक मोहिमेदरम्यान]] घडलेल्या घटनांवर आधारित या कथासंग्रहाला [[पुलित्झर पुरस्कार]] मिळाला आहे. हे पुस्तक [[न्यू हेब्राइड्स]] बेटांवर (आताचे [[व्हानुआतू|व्हानुआतु]]) असलेल्या [[एस्पिरितु सांतो आरमारी तळ|एस्पिरितु सांतो आरमारी तळावर]] [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेच्या आरमारात]] लेफ्टनंट कमांडर म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी गोळा केलेल्या निरीक्षणांवर आणि घटनांवर आधारित आहे. १९४६ मध्ये लिहिलेल्या आणि १९४७ मध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकाचे १९४९ मध्ये [[साउथ पॅसिफिक (संगीतनाटक)|साउथ पॅसिफिक]]' या ब्रॉडवे संगीतनाटकात रूपांतर करण्यात आले. पुढे याच संगीतनाटकावरून [[टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (१९५८ चित्रपट)|१९५८]] आणि [[२००१टेल्स ऑफ द साउथ पॅसिफिक (२००१ चित्रपट)|२००१]] मध्ये दोन चित्रपटांची निर्मिती करण्यात आली. == पुस्तक == या लघुकथांमधील घटना [[कॉरल समुद्र]] आणि [[सॉलोमन बेटे|सॉलोमन बेटांच्या]] आसपास घडतात.<ref>{{cite book |last=Michener |first=James A. |title=Tales of the South Pacific |publisher=Macmillan |year=1947}}</ref> मिशनर यांनी निवेदक म्हणून, एका निनावी ''कमांडर''च्या माध्यमातून अनेक कथांना प्रथम-पुरुषी आवाज दिला आहे. हा कमांडर दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान मिशनर यांनी स्वतः बजावलेल्या कर्तव्यांसारखीच कामे करताना दिसतो.<ref>{{cite web |url=https://www.pulitzer.org/winners/james-michener |title=Tales of the South Pacific, by James A. Michener |website=The Pulitzer Prizes |access-date=14 July 2026}}</ref> दोन कथांचे निवेदन नौदलाच्या एका नामोद्दिष्ट वैमानिकाने केले आहे. कथांमध्ये वारंवार येणारी पात्रे आणि काही कथानकातील काही घटना या सर्व लघुकथांना एकमेकांशी जोडतात. यातील एक मुख्य कथानक म्हणजे ''अॅलिगेटर'' असे सांकेतिक नाव असलेल्या एका काल्पनिक उभयचर आक्रमणाची तयारी आणि त्याची अंमलबजावणी होय. या कथांचा मुख्य भर अमेरिकन लोक आणि तेथील वसाहतवादी, स्थलांतरित व स्थानिक पात्रांमधील परस्पर संबंधांवर आहे.<ref>{{cite book |last=Hayes |first=John |title=Critical Essays on James A. Michener |publisher=G.K. Hall |year=1984 |pages=45-47}}</ref> या कथांचा कालक्रम १९४२ मधील [[कॉरल समुद्राची लढाई|कॉरल समुद्राच्या लढाईपूर्वी]] [[नॉरफोक द्वीप|नॉरफोक बेटावर]] विमानतळ बांधण्यापासून सुरू होतो आणि मिशनर यांच्या काल्पनिक बेटांपैकी एका बेटावर १९४४ च्या सुरुवातीला झालेल्या आक्रमणापर्यंत जातो. या कथा प्रामुख्याने अमेरिकन आरमाराविषयी असल्या, तरी बहुतांश घडामोडी किनाऱ्यावर आधारित आहेत आणि कोणत्याही कथेत ''लँडिंग क्राफ्ट इन्फंट्री'' (सैनिकवाहू होड्या) पेक्षा मोठ्या जहाजांचा संबंध आलेला नाही. === रचना === या पुस्तकात एकोणीस लघुकथांचा समावेश आहे. या कथा विषयानुसार जोड्यांमध्ये आहेत: पहिली आणि अंतिम कथा चिंतनशील आहेत, दुसरी आणि अठरावी कथा लढाईशी संबंधित आहेत, तिसरी आणि सतरावी कथा लढाईच्या तयारीशी संबंधित आहेत, आणि याचप्रमाणे इतर कथांची रचना आहे. {| class="wikitable" |१. द साउथ पॅसिफिक |१९. ए सिमेट्री एट होगा पॉइंट |- |२. कॉरल सी |१८. द लँडिंग ऑन कुरलेई |- |३. म्युटिनी |१७. फ्रिस्को |- |४. अॅन ऑफिसर अँड ए जंटलमन |१६. द स्ट्राइक |- |५. द केव्ह |१५. दोज हू फ्रॅटरनाइझ |- |६. द मिल्क रन |१४. द एरस्ट्रिप एट कोनोरा |- |७. अॅलिगेटर |१३. वाईन फॉर द मेस एट सेगी |- |८. अवर हिरोईन |१२. ए बोअर्स टूथ |- |९. ड्राय रॉट |११. पॅशन |- | colspan="2" |१०. फो डॉला |} === वारंवार येणारी पात्रे === खालील पात्रे २ पेक्षा जास्त कथांमध्ये दिसतात: * टोनी फ्राय (नौदल): कथा ३, ५, १२ आणि १३. * बस ॲडम्स (नौदल वैमानिक): कथा ६, १३, १४ आणि १५. * लुथर बिलिस (सी-बी): कथा ९, १२ आणि १४. * == समीक्षण == १९४८ मध्ये या पुस्तकामुळे ''कादंबरीसाठीचा पुलित्झर पुरस्कार'' याचे नाव बदलण्यात आले. या पुस्तकाला पुरस्कार देण्याचा निर्णय घेतलेल्या पुलित्झर सल्लागार समितीने लघुकथांवरील आपली बंदी उठवण्याचा निर्णय घेतला आणि पुस्तकाच्या स्वरूपात प्रकाशित झालेल्या उत्कृष्ट काल्पनिक साहित्याचा समावेश करण्यासाठी पुरस्काराची व्याख्या विस्तृत केली.<ref>{{cite news |title=Columbia Revises Pulitzer Awards; Journalism Prizes Cut to Seven -- Extension to Radio and Motion Pictures Weighed |url=https://www.nytimes.com/1947/05/11/archives/columbia-revises-pulitzer-awards-journalism-prizes-cut-to-seven.html |newspaper=The New York Times |date=May 11, 1947}}</ref> त्यानंतर या पुरस्काराचे नाव बदलून पुलित्झर प्राईझ फॉर फिक्शन (काल्पनिक साहित्यासाठीचा पुलित्झर पुरस्कार) असे करण्यात आले.<ref>{{cite book |last=Stuckey |first=William J. |title=The Pulitzer Prize Novels: A Critical Backward Look |publisher=University of Oklahoma Press |page=138 |year=1966}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[ग्वादालकॅनाल मोहीम]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:जेम्स मिशनर यांचे साहित्य]] [[वर्ग:इंग्लिश साहित्य]] qekqtm71vrje730nkoyld2iunx5lf0i 0 381453 2694393 2026-07-15T03:33:20Z अभय नातू 206 जुने नाव 2694393 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[व्हानुआतू]] o1wbwxixhs9funxglnuqndh96pqnbmi 0 381454 2694394 2026-07-15T03:33:54Z अभय नातू 206 नामभेद 2694394 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सॉलोमन द्वीपसमूह]] ohp47rdhj8xedq5uco2r3pgwq7qgl6k 14 381455 2694396 2026-07-15T03:44:28Z अभय नातू 206 नवीन 2694396 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:जेम्स मिशनर|साहित्य]] [[वर्ग:इंग्लिश साहित्य]] jtq372uu2g0o5w87ncwhyxmd05z5w10 14 381456 2694398 2026-07-15T03:45:20Z अभय नातू 206 नवीन 2694398 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] a57ev8575ec3iiop1abjbcr48r431zs 0 381457 2694401 2026-07-15T04:22:43Z अभय नातू 206 नवीन 2694401 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''युनिव्हर्सिटी ऑफ सेंट अँड्रुझ''' ([[स्कॉट्स भाषा|स्कॉट्स]]: University o St Andras; ''युनिव्हर्सिटी ओ सेंट आंड्रास'', [[स्कॉटिश गेलिक भाषा|स्कॉटिश गेलिक]]: Oilthigh Chill Rìmhinn;''ओलिथाय चिल रिम्हिन''<ref>{{cite web|url=https://faclair.com/ViewEntry.aspx?ID=968A62C797D4C3849BDFB8BC11105AD4|title=Oilthigh Chill Rìmhinn|website=Am Faclair Beag|access-date=2020-08-25|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414180843/https://faclair.com/ViewEntry.aspx?ID=968A62C797D4C3849BDFB8BC11105AD4|url-status=live}}</ref> नावापुढील पदव्यांमध्ये St And असे संक्षिप्त रूप वापरले जाते{{efn|लॅटिन भाषा 'Sancti Andreae' वरून}}) हे [[स्कॉटलंड]]मधील [[सेंट अँड्रुझ (स्कॉटलंड)|सेंट अँड्रुझ]] शहरातील एक सार्वजनिक [[संशोधन विद्यापीठ]] आहे. हे स्कॉटलंडमधील चार [[स्कॉटलंडमधील प्राचीन विद्यापीठे|प्राचीन विद्यापीठांपैकी]] सर्वात जुने आणि [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड]] व [[केंब्रिज विद्यापीठ|केंब्रिज]] विद्यापीठांनंतर इंग्लिशभाषक जगातील तिसरे सर्वात जुने विद्यापीठ आहे. याची स्थापना १४१३ मध्ये झाली. आव्हियाँच्या [[पोप बेनेडिक्ट तेरावा|पोप बेनेडिक्ट १३व्याने]] [[ऑगस्टिनियन पंथ|ऑगस्टिनियन पाद्र्यांच्या]] एका लहान गटाला [[पोपचे फर्मान]] देउन येथे पाठवले होते. [[ग्लासगो विद्यापीठ|ग्लासगो]], [[अ‍ॅबर्डिन विद्यापीठ|अ‍ॅबर्डिन]] आणि [[एडिनबरा विद्यापीठ|एडिनबरा]] विद्यापीठांसह सेंट अँड्रुझ हे १८ व्या शतकातील [[स्कॉटिश प्रबोधन|स्कॉटिश प्रबोधनाचा]] एक भाग होते. सेंट अँड्रुझ विद्यापीठात तीन महाविद्यालये आहेत — [[युनायटेड कॉलेज (सेंट अँड्रुझ विद्यापीठ)|युनायटेड कॉलेज]] (सेंट साल्व्हेटर्स आणि सेंट लिओनार्ड्स कॉलेजांचे एकत्रीकरण), [[सेंट मेरीझ कॉलेज (सेंट अँड्रुझ विद्यापीठ)|सेंट मेरीझ कॉलेज]] आणि [[सेंट लेओनार्ड्स कॉलेज (सेंट अँड्रुझ विद्यापीठ)|सेंट लेओनार्ड्स कॉलेज]]. यामध्ये चार विद्याशाखांमध्ये १८ शैक्षणिक शाळा आहेत.<ref>{{Cite web |url=http://www.st-andrews.ac.uk/about/governance |title=University of St Andrews: Governance |access-date=10 August 2014 |publisher=University of St Andrews |archive-date=8 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140708010517/http://www.st-andrews.ac.uk/about/governance/ |url-status=live }}</ref> हे विद्यापीठ शहरात विखुरलेल्या ऐतिहासिक आणि आधुनिक अशा दोन्ही प्रकारच्या इमारतींमध्ये पसरलेले आहे. शैक्षणिक वर्ष ''मार्टिनमास'' आणि ''कॅंडलमास'' अशा दोन सत्रांत विभागलेले असते. प्रत्येक शैक्षणिक सत्रादरम्यान या शहराच्या लोकसंख्येच्या एक तृतीयांशपेक्षा जास्त लोक एक तर विद्यापीठाचे कर्मचारी असतात किंवा विद्यार्थी असतात.<ref name="The University today">{{Cite web|title=The University today|url=http://www.st-andrews.ac.uk/about/theuniversitytoday/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070601172548/http://www.st-andrews.ac.uk/about/TheUniversitytoday/ |url-status=dead |archive-date=1 June 2007|access-date=3 January 2013}}</ref> येथील विद्यार्थी वर्ग हा रेझिन वीकेंड, मे डीप आणि विशिष्ट शैक्षणिक पोशाख घालणे यांसारख्या प्राचीन परंपरा जपण्यासाठी ओळखला जातो.<ref name="The low-down on our traditions">{{Cite web |title=The low-down on our traditions |url=http://www.thesaint-online.com/2012/09/the-low-down-on-our-traditions/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130202212638/http://www.thesaint-online.com/2012/09/the-low-down-on-our-traditions/ |url-status=dead |archive-date=2 February 2013 |access-date=3 January 2013}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:स्कॉटलंडमधील विद्यापीठे]] [[वर्ग:इ.स. १४३१ मधील निर्मिती]] 8gf8perlt8xah8tko9g1sn4cpnlltzt 14 381458 2694402 2026-07-15T04:23:27Z अभय नातू 206 नवीन 2694402 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:इ.स. १४३१|निर्मिती]] gmgzwut4p56dg9p3h2wjp1f25suw61q 14 381459 2694403 2026-07-15T04:24:04Z अभय नातू 206 नवीन 2694403 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:स्कॉटलंडमधील शैक्षणिक संस्था|विद्यापीठे]] [[वर्ग:देशानुसार विद्यापीठे]] kiuaniiq14dn7jg8vhs8mwq9670nh52 0 381460 2694423 2026-07-15T05:11:42Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[वीरेंद्र सिंग मस्त]] वरुन [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] ला हलविला 2694423 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वीरेंद्र सिंह मस्त]] spas35kyxtn0fdnb1kay1njhu6o5bm5 0 381461 2694481 2026-07-15T06:59:36Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''शुभम सुभाष रांजणे''' (जन्म २६ मार्च १९९४) हा एक भारतीय-अमेरिकन क्रिकेटपटू असून तो {{Cr|USA}} राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळतो. तो उजव्या हाताने मधल्या फळीत फलंद... 2694481 wikitext text/x-wiki '''शुभम सुभाष रांजणे''' (जन्म २६ मार्च १९९४) हा एक भारतीय-अमेरिकन क्रिकेटपटू असून तो {{Cr|USA}} राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळतो. तो उजव्या हाताने मधल्या फळीत फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाजी]] करतो. अमेरिकेत जाण्यापूर्वी त्याने भारतात [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]] खेळले होते. रांजणेने २१ नोव्हेंबर २०१६ रोजी [[२०१६-१७ रणजी करंडक]] स्पर्धेत [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबई]]साठी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. जानेवारी २०२६ मध्ये, [[२०१६ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी अमेरिकेच्या संघात रांजणेची निवड करण्यात आली. विश्वचषकादरम्यान, ७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी [[वानखेडे स्टेडियम]]वर भारता विरुद्ध त्याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. स्पर्धेतील पाकिस्तान विरुद्धच्या दुसऱ्या सामन्यात, त्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले अर्धशतक झळकावले. या सामन्यात त्याने ३० चेंडूंत ५१ धावा केल्या. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=554701}} 0v8dmgeebtuz2i3tlk6q10mafsn45la 2694482 2694481 2026-07-15T07:00:24Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694482 wikitext text/x-wiki '''शुभम सुभाष रांजणे''' (जन्म २६ मार्च १९९४) हा एक भारतीय-अमेरिकन क्रिकेटपटू असून तो {{Cr|USA}} राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळतो. तो उजव्या हाताने मधल्या फळीत फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाजी]] करतो. अमेरिकेत जाण्यापूर्वी त्याने भारतात [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]] खेळले होते. रांजणेने २१ नोव्हेंबर २०१६ रोजी [[२०१६-१७ रणजी करंडक]] स्पर्धेत [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबई]]साठी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. जानेवारी २०२६ मध्ये, [[२०१६ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी अमेरिकेच्या संघात रांजणेची निवड करण्यात आली. विश्वचषकादरम्यान, ७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी [[वानखेडे स्टेडियम]]वर भारता विरुद्ध त्याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. स्पर्धेतील पाकिस्तान विरुद्धच्या दुसऱ्या सामन्यात, त्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले अर्धशतक झळकावले. या सामन्यात त्याने ३० चेंडूंत ५१ धावा केल्या. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=554701}} [[वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] m3g7cu738sjfaese4y5d87vjzsd0mvk 2694483 2694482 2026-07-15T07:01:11Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694483 wikitext text/x-wiki '''शुभम सुभाष रांजणे''' (जन्म २६ मार्च १९९४) हा एक भारतीय-अमेरिकन क्रिकेटपटू असून तो {{Cr|USA}} राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळतो. तो उजव्या हाताने मधल्या फळीत फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाजी]] करतो. अमेरिकेत जाण्यापूर्वी त्याने भारतात [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]] खेळले होते. रांजणेने २१ नोव्हेंबर २०१६ रोजी [[२०१६-१७ रणजी करंडक]] स्पर्धेत [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबई]]साठी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. जानेवारी २०२६ मध्ये, [[२०१६ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी अमेरिकेच्या संघात रांजणेची निवड करण्यात आली. विश्वचषकादरम्यान, ७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी [[वानखेडे स्टेडियम]]वर भारता विरुद्ध त्याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. स्पर्धेतील पाकिस्तान विरुद्धच्या दुसऱ्या सामन्यात, त्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले अर्धशतक झळकावले. या सामन्यात त्याने ३० चेंडूंत ५१ धावा केल्या. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=554701}} [[वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] 5jfsxldyl4o3a04jtgrnq8q39vjytta 2694484 2694483 2026-07-15T07:01:28Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694484 wikitext text/x-wiki '''शुभम सुभाष रांजणे''' (जन्म २६ मार्च १९९४) हा एक भारतीय-अमेरिकन क्रिकेटपटू असून तो {{Cr|USA}} राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळतो. तो उजव्या हाताने मधल्या फळीत फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाजी]] करतो. अमेरिकेत जाण्यापूर्वी त्याने भारतात [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]] खेळले होते. रांजणेने २१ नोव्हेंबर २०१६ रोजी [[२०१६-१७ रणजी करंडक]] स्पर्धेत [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबई]]साठी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. जानेवारी २०२६ मध्ये, [[२०१६ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी अमेरिकेच्या संघात रांजणेची निवड करण्यात आली. विश्वचषकादरम्यान, ७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी [[वानखेडे स्टेडियम]]वर भारता विरुद्ध त्याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. स्पर्धेतील पाकिस्तान विरुद्धच्या दुसऱ्या सामन्यात, त्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले अर्धशतक झळकावले. या सामन्यात त्याने ३० चेंडूंत ५१ धावा केल्या. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=554701}} [[वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:अमेरिकेचे ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळाडू]] 9u9t61tfv84g0owxh4g54sckfnalqdu 2694486 2694484 2026-07-15T07:08:34Z Nitin.kunjir 4684 2694486 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = शुभम रांजणे | image = Shubham Ranjane.jpg | caption = २०१९-२० विजय हजारे चषक स्पर्धेदरम्यान रांजणे | country = युनायटेड स्टेट्स | fullname = शुभम सुभाष रांजणे | birth_date = {{birth date and age|1994|3|26|df=yes}} | birth_place = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | death_date = | death_place = | nickname = | batting = | bowling = | role = अष्टपैलू | date = १५ जुलै २०२६ | source = [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/554701.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो] }}'''शुभम सुभाष रांजणे''' (जन्म २६ मार्च १९९४) हा एक भारतीय-अमेरिकन क्रिकेटपटू असून तो {{Cr|USA}} राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळतो. तो उजव्या हाताने मधल्या फळीत फलंदाजी आणि उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती गोलंदाजी]] करतो. अमेरिकेत जाण्यापूर्वी त्याने भारतात [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट]] खेळले होते. रांजणेने २१ नोव्हेंबर २०१६ रोजी [[२०१६-१७ रणजी करंडक]] स्पर्धेत [[मुंबई क्रिकेट संघ|मुंबई]]साठी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/current/match/1053613.html|title=रणजी करंडक, अ गट: गुजरात विरुद्ध मुंबई, हुबळी येथे, २१-२४ नोव्हेंबर २०१६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[२०१६ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी अमेरिकेच्या संघात रांजणेची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite press release|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/usa-announce-squad-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026|title=यूएसएने आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी संघ जाहीर केला.|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=३० जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> विश्वचषकादरम्यान, ७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी [[वानखेडे स्टेडियम]]वर भारता विरुद्ध त्याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref name="Cricinfo">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/554701.html |title=शुभम रांजणे |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> स्पर्धेतील पाकिस्तान विरुद्धच्या दुसऱ्या सामन्यात, त्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले अर्धशतक झळकावले. या सामन्यात त्याने ३० चेंडूंत ५१ धावा केल्या. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=554701}} [[वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:अमेरिकेचे ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळाडू]] 5lqj7u5zgg7wes2jngit48thyf97iix 0 381462 2694490 2026-07-15T07:22:25Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | tea... 2694490 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} मे २०२६ मधील नेपाळ तिरंगी मालिका ही २०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत नेपाळमध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही नेपाळ, स्कॉटलंड आणि युनायटेड स्टेट्सच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[क्रिकेट असोसिएशन ऑफ]] नेपाळने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ===बाह्यदुवे=== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०२७}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] kdwlgjy2wr6z5hnardeuoefpozufjmk 2694497 2694490 2026-07-15T07:26:14Z Nitin.kunjir 4684 2694497 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ===बाह्यदुवे=== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०२७}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] tbu6f1jog0jpmghxzfpgce2h2q2v666 2694538 2694497 2026-07-15T08:08:05Z Nitin.kunjir 4684 /*संघ*/ 2694538 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ===बाह्यदुवे=== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०२७}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] g66d4vbnwkimpjbatoa1i3uyehmlvwt 2694549 2694538 2026-07-15T08:17:26Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2694549 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ===बाह्यदुवे=== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०२७}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] fnuwbsm5xcogargdwcb8945z7yuuirk 2694555 2694549 2026-07-15T09:10:42Z Nitin.kunjir 4684 /* बाह्यदुवे */ 2694555 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०२७}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] fy25xflsjsn5zaw05mqo2ossiiir458 2694556 2694555 2026-07-15T09:11:19Z Nitin.kunjir 4684 /* बाह्यदुवे */ 2694556 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] 4s6c5aontwl0df8zdaw08f6p4feugkr 2694557 2694556 2026-07-15T09:27:58Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2694557 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २७७/८ (५० षटके) | runs1 = [[देव खनाल]] ६३ (६५) | wickets1 = [[साफयान शरीफ]] २/२९ (६ षटके) | score2 = २३२ (४८.२ षटके) | runs2 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ५२ (७३) | wickets2 = [[राशिद खान (नेपाळी क्रिकेट खेळाडू) | राशिद खान]] ३/२३ (३.२ षटके) | result = नेपाळ अ ४५ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3292&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि हिमल गिरी (ने) | motm = [[देव खनाल]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = २६२/८ (५० षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ११६ (१०८) | wickets1 = [[पवन सराफ]] २/४४ (८ षटके) | score2 = २६३/७ (४९.१ षटके) | runs2 = मयन यादव ७२ (८०) | wickets2 = [[मिलिंद कुमार]] २/३९ (८.१ षटके) | result = नेपाळ अ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/info.do?matchId=3301&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = राम कैलाश यादव (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = मयन यादव (नेपाळ अ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ९ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = ३०२/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ६२ (५१) | wickets1 = [[आकाश चांद]] ३/५९ (९ षटके) | score2 = २०४/४ (३४.५ षटके) | runs2 = [[संदीप जोरा]] ८३ (९४) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] १/२१ (४ षटके) | result = नेपाळ अ ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3308&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) and उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |last=Nischal |first=Tiwari |date=9 May 2026 |trans-title= पावसाचा व्यत्यय आलेल्या अटीतटीच्या सामन्यात संदीप जोराच्या नाबाद ८३ धावांच्या जोरावर नेपाळ 'अ' संघाने मिळवला स्कॉटलंडवर विजय. |title= Sundeep Jora’s 83 not out steers Nepal A past Scotland in rain-hit thriller |url=https://www.cricnepal.com/sundeep-joras-83-not-out-steers-nepal-a-past-scotland-in-rain-hit-thriller |website=क्रिकनेपाळ|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ११ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २६४ (४९.५ षटके) | runs1 = [[संदीप जोरा]] १११ (११५) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] ३/२१ (८ षटके) | score2 = २५७ (४९.१ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ७१ (६७) | wickets2 = [[शेर मल्ल]] ४/३० (७.१ षटके) | result = नेपाळ अ ७ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3317&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हिमल गिरी (ने) and राम कैलाश यादव (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] ideegnd92vkqq8m4yumvsp7606wlt25 2694558 2694557 2026-07-15T09:28:41Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2694558 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २७७/८ (५० षटके) | runs1 = [[देव खनाल]] ६३ (६५) | wickets1 = [[साफयान शरीफ]] २/२९ (६ षटके) | score2 = २३२ (४८.२ षटके) | runs2 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ५२ (७३) | wickets2 = [[राशिद खान (नेपाळी क्रिकेट खेळाडू) | राशिद खान]] ३/२३ (३.२ षटके) | result = नेपाळ अ ४५ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3292&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि हिमल गिरी (ने) | motm = [[देव खनाल]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = २६२/८ (५० षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ११६ (१०८) | wickets1 = [[पवन सराफ]] २/४४ (८ षटके) | score2 = २६३/७ (४९.१ षटके) | runs2 = मयन यादव ७२ (८०) | wickets2 = [[मिलिंद कुमार]] २/३९ (८.१ षटके) | result = नेपाळ अ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/info.do?matchId=3301&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = राम कैलाश यादव (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = मयन यादव (नेपाळ अ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ९ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = ३०२/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ६२ (५१) | wickets1 = [[आकाश चांद]] ३/५९ (९ षटके) | score2 = २०४/४ (३४.५ षटके) | runs2 = [[संदीप जोरा]] ८३ (९४) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] १/२१ (४ षटके) | result = नेपाळ अ ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3308&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |last=Nischal |first=Tiwari |date=9 May 2026 |trans-title= पावसाचा व्यत्यय आलेल्या अटीतटीच्या सामन्यात संदीप जोराच्या नाबाद ८३ धावांच्या जोरावर नेपाळ 'अ' संघाने मिळवला स्कॉटलंडवर विजय. |title= Sundeep Jora’s 83 not out steers Nepal A past Scotland in rain-hit thriller |url=https://www.cricnepal.com/sundeep-joras-83-not-out-steers-nepal-a-past-scotland-in-rain-hit-thriller |website=क्रिकनेपाळ|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ११ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २६४ (४९.५ षटके) | runs1 = [[संदीप जोरा]] १११ (११५) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] ३/२१ (८ षटके) | score2 = २५७ (४९.१ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ७१ (६७) | wickets2 = [[शेर मल्ल]] ४/३० (७.१ षटके) | result = नेपाळ अ ७ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3317&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हिमल गिरी (ने) cराम कैलाश यादव (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] 9a1bxqvr13ihoc7gw4qbqoptzbcjmwf 2694559 2694558 2026-07-15T09:29:08Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2694559 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने 'आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २७७/८ (५० षटके) | runs1 = [[देव खनाल]] ६३ (६५) | wickets1 = [[साफयान शरीफ]] २/२९ (६ षटके) | score2 = २३२ (४८.२ षटके) | runs2 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ५२ (७३) | wickets2 = [[राशिद खान (नेपाळी क्रिकेट खेळाडू) | राशिद खान]] ३/२३ (३.२ षटके) | result = नेपाळ अ ४५ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3292&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि हिमल गिरी (ने) | motm = [[देव खनाल]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = २६२/८ (५० षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ११६ (१०८) | wickets1 = [[पवन सराफ]] २/४४ (८ षटके) | score2 = २६३/७ (४९.१ षटके) | runs2 = मयन यादव ७२ (८०) | wickets2 = [[मिलिंद कुमार]] २/३९ (८.१ षटके) | result = नेपाळ अ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/info.do?matchId=3301&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = राम कैलाश यादव (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = मयन यादव (नेपाळ अ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ९ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = ३०२/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ६२ (५१) | wickets1 = [[आकाश चांद]] ३/५९ (९ षटके) | score2 = २०४/४ (३४.५ षटके) | runs2 = [[संदीप जोरा]] ८३ (९४) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] १/२१ (४ षटके) | result = नेपाळ अ ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3308&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |last=Nischal |first=Tiwari |date=9 May 2026 |trans-title= पावसाचा व्यत्यय आलेल्या अटीतटीच्या सामन्यात संदीप जोराच्या नाबाद ८३ धावांच्या जोरावर नेपाळ 'अ' संघाने मिळवला स्कॉटलंडवर विजय. |title= Sundeep Jora’s 83 not out steers Nepal A past Scotland in rain-hit thriller |url=https://www.cricnepal.com/sundeep-joras-83-not-out-steers-nepal-a-past-scotland-in-rain-hit-thriller |website=क्रिकनेपाळ|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ११ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २६४ (४९.५ षटके) | runs1 = [[संदीप जोरा]] १११ (११५) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] ३/२१ (८ षटके) | score2 = २५७ (४९.१ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ७१ (६७) | wickets2 = [[शेर मल्ल]] ४/३० (७.१ षटके) | result = नेपाळ अ ७ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3317&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हिमल गिरी (ने) आणि कैलाश यादव (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] 2t3d89mk61h8fryw881tdf2zyxxrpq9 2694560 2694559 2026-07-15T09:32:15Z Nitin.kunjir 4684 2694560 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने '[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]]' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=२०२६ टी-२० विश्वचषकानंतर नेपाळ क्रिकेट संघाचे वेळापत्रक|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २७७/८ (५० षटके) | runs1 = [[देव खनाल]] ६३ (६५) | wickets1 = [[साफयान शरीफ]] २/२९ (६ षटके) | score2 = २३२ (४८.२ षटके) | runs2 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ५२ (७३) | wickets2 = [[राशिद खान (नेपाळी क्रिकेट खेळाडू) | राशिद खान]] ३/२३ (३.२ षटके) | result = नेपाळ अ ४५ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3292&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि हिमल गिरी (ने) | motm = [[देव खनाल]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = २६२/८ (५० षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ११६ (१०८) | wickets1 = [[पवन सराफ]] २/४४ (८ षटके) | score2 = २६३/७ (४९.१ षटके) | runs2 = मयन यादव ७२ (८०) | wickets2 = [[मिलिंद कुमार]] २/३९ (८.१ षटके) | result = नेपाळ अ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/info.do?matchId=3301&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = राम कैलाश यादव (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = मयन यादव (नेपाळ अ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ९ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = ३०२/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ६२ (५१) | wickets1 = [[आकाश चांद]] ३/५९ (९ षटके) | score2 = २०४/४ (३४.५ षटके) | runs2 = [[संदीप जोरा]] ८३ (९४) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] १/२१ (४ षटके) | result = नेपाळ अ ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3308&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |last=Nischal |first=Tiwari |date=9 May 2026 |trans-title= पावसाचा व्यत्यय आलेल्या अटीतटीच्या सामन्यात संदीप जोराच्या नाबाद ८३ धावांच्या जोरावर नेपाळ 'अ' संघाने मिळवला स्कॉटलंडवर विजय. |title= Sundeep Jora’s 83 not out steers Nepal A past Scotland in rain-hit thriller |url=https://www.cricnepal.com/sundeep-joras-83-not-out-steers-nepal-a-past-scotland-in-rain-hit-thriller |website=क्रिकनेपाळ|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ११ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २६४ (४९.५ षटके) | runs1 = [[संदीप जोरा]] १११ (११५) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] ३/२१ (८ षटके) | score2 = २५७ (४९.१ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ७१ (६७) | wickets2 = [[शेर मल्ल]] ४/३० (७.१ षटके) | result = नेपाळ अ ७ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3317&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हिमल गिरी (ने) आणि कैलाश यादव (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] 7a8rd1o1u3iemi6zg2njfjukmhekf9j 2694569 2694560 2026-07-15T10:56:55Z Nitin.kunjir 4684 /* लीग २ मालिका */ 2694569 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने '[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]]' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=२०२६ टी-२० विश्वचषकानंतर नेपाळ क्रिकेट संघाचे वेळापत्रक|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २७७/८ (५० षटके) | runs1 = [[देव खनाल]] ६३ (६५) | wickets1 = [[साफयान शरीफ]] २/२९ (६ षटके) | score2 = २३२ (४८.२ षटके) | runs2 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ५२ (७३) | wickets2 = [[राशिद खान (नेपाळी क्रिकेट खेळाडू) | राशिद खान]] ३/२३ (३.२ षटके) | result = नेपाळ अ ४५ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3292&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि हिमल गिरी (ने) | motm = [[देव खनाल]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = २६२/८ (५० षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ११६ (१०८) | wickets1 = [[पवन सराफ]] २/४४ (८ षटके) | score2 = २६३/७ (४९.१ षटके) | runs2 = मयन यादव ७२ (८०) | wickets2 = [[मिलिंद कुमार]] २/३९ (८.१ षटके) | result = नेपाळ अ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/info.do?matchId=3301&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = राम कैलाश यादव (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = मयन यादव (नेपाळ अ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ९ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = ३०२/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ६२ (५१) | wickets1 = [[आकाश चांद]] ३/५९ (९ षटके) | score2 = २०४/४ (३४.५ षटके) | runs2 = [[संदीप जोरा]] ८३ (९४) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] १/२१ (४ षटके) | result = नेपाळ अ ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3308&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |last=Nischal |first=Tiwari |date=9 May 2026 |trans-title= पावसाचा व्यत्यय आलेल्या अटीतटीच्या सामन्यात संदीप जोराच्या नाबाद ८३ धावांच्या जोरावर नेपाळ 'अ' संघाने मिळवला स्कॉटलंडवर विजय. |title= Sundeep Jora’s 83 not out steers Nepal A past Scotland in rain-hit thriller |url=https://www.cricnepal.com/sundeep-joras-83-not-out-steers-nepal-a-past-scotland-in-rain-hit-thriller |website=क्रिकनेपाळ|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ११ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २६४ (४९.५ षटके) | runs1 = [[संदीप जोरा]] १११ (११५) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] ३/२१ (८ षटके) | score2 = २५७ (४९.१ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ७१ (६७) | wickets2 = [[शेर मल्ल]] ४/३० (७.१ षटके) | result = नेपाळ अ ७ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3317&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हिमल गिरी (ने) आणि कैलाश यादव (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} === १ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १२ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = २४३/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ७५ (६२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] ४/४१ (१० षटके) | score2 = २१८/७ (३९ षटके) | runs2 = [[गुलशन झा]] ६१[[नाबाद|*]] (३५) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] ३/४३ (८ षटके) | result = स्कॉटलंड २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[बुद्धी प्रधान]] (ने) आणि [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) | motm = [[ब्रॅड करी]] (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे नेपाळसमोर ३९ षटकांत २२१ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.. }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १४ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ३२१/६ (४७ षटके) | runs1 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ७७ (१०२) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] २ /४४ (९ षटक) | score2 = २४६/८ (३२ षटके) | runs2 = [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] १०४ (७५) | wickets2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] २/४० (६ षटके) | result = स्कॉटलंड २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[बुद्धी प्रधान]] (ने) आणि [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) | motm = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (स्कॉ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे अमेरिकेसमोर ३२ षटकांत २४९ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. | notes = [[मोहम्मद मोहसीन]] (युएसए) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले . }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १६ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १९५ (४३.३ षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ८३ (८९) | wickets1 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ४/२४ (७.३ षटके) | score2 = १९९/१ (३६.४ षटके) | runs2 = [[कुशल भुर्टेल]] १२०[[नाबाद|*]] (११८) | wickets2 = [[मोहम्मद मोहसीन]] १/४१ (७ षटके) | result = नेपाळ ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) आणि [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) | motm = [[कुशल भुर्टेल]] (ने) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = ईशान पांडे (ने) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले .<ref>{{cite web |last=निश्चल तिवारी |date=१६ मे २०२६ |url=https://www.cricnepal.com/ishan-pandey-becomes-nepal-mens-44th-odi-player-against-usa |trans-title=अमेरिकेविरुद्धच्या सामन्यात ईशान पांडे बनला नेपाळचा ४४ वा पुरुष एकदिवसीय खेळाडू. |title=Ishan Pandey becomes Nepal men's 44th ODI player against USA |work=क्रिकनेपाळ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच अमेरिकेचे नेतृत्व केले. }} ===४था आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १९४ (३९.१ षटके) | runs1 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ७३ (४४) | wickets1 = [[ललित राजबंशी]] ४/३२ (८ षटके) | score2 = १९९/४ (३८.१ षटके) | runs2 = [[रोहित कुमार]] ७४[[नाबाद|*]] (९८) | wickets2 = [[मार्क वॅट]] २/५८ (१० षटके) | result = नेपाळ ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (ने) | motm = [[ललित राजबंशी]] (ने) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[ऑली जोन्स]] (स्कॉ) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले . * [[संदीप लामिछाने]] (ने) हा पुरुषांच्या एकदिवसीय सामन्यांमध्ये १५० बळी घेणारा, खेळलेले सामने (७३) आणि टाकलेले चेंडू (३,९७३) यांच्या आधारे सर्वात जलद गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/05/18/sandeep-lamichhane-sets-world-record-for-fastest-150-odi-wickets |trans-title=संदीप लामिछानेचा एकदिवसीय सामन्यांत सर्वात जलद १५० बळींचा जागतिक विक्रम |title=Sandeep Lamichhane sets world record for fastest 150 ODI wickets |work=द काठमांडू पोस्ट|date=१८ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283533.html |trans-title= विक्रम {{!}} एकदिवसीय सामने {{!}} गोलंदाजीचे विक्रम {{!}} सर्वात जलद १५० बळी |title=Records {{!}} ODI matches {{!}} Bowling records {{!}} Fastest to 150 wickets |website=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ===५वा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = १६९ (४३.३ षटके) | runs1 = [[मार्क वॅट]] ६६ (८५) | wickets1 = [[रुशील उगरकर]] ४/४८ (८.३ षटके) | score2 = १७०/४ (२७.१ षटके) | runs2 = [[शायन जहांगीर]] ३७ (३४) | wickets2 = [[जॅक जार्व्हिस]] १/१७ (२ षटके) | result = अमेरिका ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[बुद्धी प्रधान]] (ने) आणि [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) | motm = [[सौरभ नेत्रावळकर]] (युएसए) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ===६वा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ३१७/८ (५० षटके) | runs1 = ईशान पांडे ८४ (८३) | wickets1 = [[शुभम रांजणे]] ३/६१ (१० षटके) | score2 = १९५ (४१.२ षटके) | runs2 = [[संजय कृष्णमूर्ती]] ५६ (४४) | wickets2 = [[संदीप लामिछाने]] ३/३० (१० षटके) | result = नेपाळ १२२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) आणि [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) | motm = ईशान पांडे (ने) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 CWCL2 home at ESPNcricinfo] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] pujavzoe9eb4d2pljegtuynb6c64cqw 2694570 2694569 2026-07-15T10:58:01Z Nitin.kunjir 4684 /* बाह्यदुवे */ 2694570 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-18).svg | image_size = 250px | caption = '''१८वी फेरी''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = १२ – २२ मे २०२६ | place = नेपाळ | team1 = {{cr|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[रोहित कुमार]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]], [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]{{efn|name="usacaptain"|[[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने मालिकेतील दुसऱ्या, तिसऱ्या आणि चवथ्या सामन्यात अमेरिकेचे नेतृत्व केले.}} | runs1 = [[कुशल भुर्टेल]] (१७७) | runs2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (१६७) | runs3 = [[स्मित पटेल]] (१९२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] (११) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] (५)<br />[[मार्क वॅट]] (५) | wickets3 = [[शुभम रांजणे]] (६) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा २०२६]] }} '''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची अठरावी फेरी होती, जी १२ ते २२ मे २०२६ या कालावधीत [[नेपाळ]]मध्ये खेळली गेली. <ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held |trans-title= नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात 'आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २' तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May |work=रातोपाटी |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-scotland-vs-usa-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= नेपाळ क्रिकेट मे २०२६ मध्ये स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Nepal Cricket to host Scotland and USA for ODI Tri-series in May 2026 |work=Czarsportz |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> ही [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]], [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेच्या]] पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, 'राइनोज'ची नजर आता एकदिवसीय विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवण्यावर. |title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |date=४ जानेवारी २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/01/04/cricketing-activities-for-2026-revealed |trans-title= २०२६ मधील क्रिकेटविषयक उपक्रमांची घोषणा |title=Cricketing activities for 2026 revealed |work=[[द काठमांडू पोस्ट]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सामने '[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]]' (ODI) स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |trans-title=२०२६ टी-२० विश्वचषकानंतर नेपाळ क्रिकेट संघाचे वेळापत्रक|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |work=लेटेस्टली|date=१७ फेब्रुवारी २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]]ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.<ref>{{cite web |trans-title= कॅनद्वारे 'लीग २' तिरंगी मालिकेच्या पुनर्निर्धारित तारखा जाहीर; क्रिकेट विश्वचषक लीग २ चे नेपाळमध्ये पुनरागमन. |title=CWCL2 returns to Nepal as CAN announces rescheduled League 2 tri-series dates |url=https://www.cricnepal.com/cwcl2-returns-to-nepal-as-can-announces-rescheduled-league-2-tri-series-dates |website=क्रिकनेपाळ|date=८ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title= कॅनकडून क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मधील दोन त्रिकोणी मालिकांच्या तारखा जाहीर [सामन्यांच्या वेळापत्रकासह]|url=https://en.himalpress.com/can-announces-dates-for-two-wcl-2-tri-series/ |website=हिमल प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> सर्व सामने [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] येथे खेळवले गेले.<ref>{{cite web | title=क्रिकेट विश्वकप लिग ‘टु’ का २ सिरिज नेपाल हुँदै |trans-title= नेपाळमध्ये क्रिकेट विश्वचषक लीग 'दोन' मालिका होणार |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/171165.html |website=हमरो खेलकुद |date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= नेपाळमध्ये २५ एप्रिलपासून 'लीग २' त्रिकोणी मालिका होणार |title=लिग २ को त्रिकोणात्मक शृङ्खला २५ अप्रिलबाट नेपालमा हुने |url=https://www.nepalpress.com/2026/04/07/711892/league-2-triangular-series-to-be-held-in-nepal-from-april-25/ |website=नेपाळ प्रेस|date=७ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NEP}}<ref>{{cite web |url=https://english.ratopati.com/story/62099/15-member-squad-announced-for-icc-cricket-world-cup-league-2-ishan-returns |trans-title= नेपाळने आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मालिकेसाठी १५ सदस्यांचा संघ जाहीर केला. |title=Nepal Announces 15-Member Squad for ICC Cricket World Cup League 2 Series |work=रातोपाटी |date=९ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/bba8a834-3dce-4d80-ad4d-dc25f8f4db9b |trans-title=|title= स्कॉटलंडच्या नेपाळ दौऱ्यासाठी जोन्स आणि इंग्लिश यांचा समावेश |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=५ मे २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138697/appidis-maiden-call-up-headlines-usa-squad-as-mukkamalla-named-deputy-cricbuzzcom |trans-title=|title=Appidi's maiden call-up headlines USA squad as Mukkamalla named deputy |work=Cricbuzz |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[रोहित कुमार]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अर्जुन कुमल * [[आरिफ शेख]] * [[आसिफ शेख]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * ईशान पांडे * [[करण के.सी.]] * [[कुशल भुर्टेल]] * [[गुलशन झा]] * [[नंदन यादव]] * [[भीम शर्की]] * [[ललित राजबंशी]] * [[विनोद भंडारी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[संदीप लामिछाने]] * [[सोमपाल कामी]] | * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[ओवेन गोल्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॅक जार्व्हिस]] * [[जॅस्पर डेव्हिडसन]] * [[जॉर्ज मुन्से]] * [[फिनले मॅकक्रेथ]] * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[ब्रॅड करी]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल लीस्क]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[साफयान शरीफ]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]){{efn|name="usacap"}} * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]){{efn|name="usacap"|[[मोनांक पटेल]]ने पहिल्या सामन्यात तर [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] उर्वरित मालिकेत नेतृत्व केले.}} * [[जसदीप सिंग]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[मोहम्मद मोहसीन]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सराव सामने== [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर 'लीग २' चे सामने होण्यापूर्वी, [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] या प्रत्येकाने 'नेपाळ अ' संघाविरुद्ध दोन सराव सामने खेळले.<ref>{{cite web |trans-title=नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिका यांचा समावेश असलेली एकदिवसीय मालिका आयोजित करणार |title=Nepal Cricket Association to Host ODI Series Featuring Oman, Scotland, and USA |url=https://english.ratopati.com/story/58232/nepal-a-to-play-odis-against-oman-scotland-and-usa |website=रातोपाटी|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टोलीले तीन देशसँग एक दिवसीय खेल खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ तीन देशांशी एकदिवसीय सामने खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=नेपाळ प्रेस|date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=Nepal ‘A’ team to play against Oman, Scotland, and the USA |url=https://cricketkitchen.com/nepal-a-5/ |website=Cricket Kitchen |date=१० एप्रिल २०२६|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> हे सराव सामने मूळतः ६ मे २०२६ रोजी सुरू होणार होते,<ref>{{cite tweet |number=2042242495128703240 |user=CricketNep |trans-title=अप्पर मुलपानी येथे नेपल ‘ए’ एकदिवसीय सामना|title=𝐍𝐞𝐩𝐚𝐥 ‘𝐀’ ODI at Upper Mulpani}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=|title=नेपाल ‘ए’ क्रिकेट टिमले पनि ओमान, स्कटल्यान्ड र अमेरिकासँग खेल्ने |trans-title=नेपाळचा ‘अ’ क्रिकेट संघ ओमान, स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्धही खेळणार आहे.|url=https://www.nepalpress.com/2026/04/09/712802/nepal-a-cricket-team-to-play-one-day-matches-against-those-countries/ |website=ऑनलाइन खबर |date=९ एप्रिल २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६|language=ne}}</ref> परंतु हवामानातील अडचणींमुळे त्यांचे वेळापत्रक बदलून ते ७ मे रोजी आयोजित करण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=2051980040154529864 |user=CricketNep |trans-title= नेपाळ 'ए' संघाची उद्यापासून स्कॉटलंड आणि अमेरिकेविरुद्ध लढत! {{!}} हवामानामुळे सामन्यांच्या वेळापत्रकात बदल |title=Nepal ‘A’ take on Scotland & USA starting tomorrow! {{!}} Revised fixtures due to weather constraints}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= हवामानामुळे क्रिकेट मालिकेचे वेळापत्रक बदलले |title=Cricket Series Schedule Changed Due to Weather |url=https://english.ratopati.com/story/61712/nepal-as-match-schedule-against-scotland-and-usa-changed-due-to-weather |website=रातोपाटी|date=६ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २७७/८ (५० षटके) | runs1 = [[देव खनाल]] ६३ (६५) | wickets1 = [[साफयान शरीफ]] २/२९ (६ षटके) | score2 = २३२ (४८.२ षटके) | runs2 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ५२ (७३) | wickets2 = [[राशिद खान (नेपाळी क्रिकेट खेळाडू) | राशिद खान]] ३/२३ (३.२ षटके) | result = नेपाळ अ ४५ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3292&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि हिमल गिरी (ने) | motm = [[देव खनाल]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = २६२/८ (५० षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ११६ (१०८) | wickets1 = [[पवन सराफ]] २/४४ (८ षटके) | score2 = २६३/७ (४९.१ षटके) | runs2 = मयन यादव ७२ (८०) | wickets2 = [[मिलिंद कुमार]] २/३९ (८.१ षटके) | result = नेपाळ अ ३ गडी राखून विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/info.do?matchId=3301&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = राम कैलाश यादव (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = मयन यादव (नेपाळ अ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ९ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{flagdeco|NEP}} नेपाळ अ | score1 = ३०२/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ६२ (५१) | wickets1 = [[आकाश चांद]] ३/५९ (९ षटके) | score2 = २०४/४ (३४.५ षटके) | runs2 = [[संदीप जोरा]] ८३ (९४) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] १/२१ (४ षटके) | result = नेपाळ अ ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3308&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हेम राज भट्टा (ने) आणि उज्ज्वल रेग्मी (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |last=Nischal |first=Tiwari |date=9 May 2026 |trans-title= पावसाचा व्यत्यय आलेल्या अटीतटीच्या सामन्यात संदीप जोराच्या नाबाद ८३ धावांच्या जोरावर नेपाळ 'अ' संघाने मिळवला स्कॉटलंडवर विजय. |title= Sundeep Jora’s 83 not out steers Nepal A past Scotland in rain-hit thriller |url=https://www.cricnepal.com/sundeep-joras-83-not-out-steers-nepal-a-past-scotland-in-rain-hit-thriller |website=क्रिकनेपाळ|access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ११ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = नेपाळ अ {{flagdeco|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २६४ (४९.५ षटके) | runs1 = [[संदीप जोरा]] १११ (११५) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] ३/२१ (८ षटके) | score2 = २५७ (४९.१ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ७१ (६७) | wickets2 = [[शेर मल्ल]] ४/३० (७.१ षटके) | result = नेपाळ अ ७ धावांनी विजयी | report = [https://cricclubs.com/Nepal/viewScorecard.do?matchId=3317&clubId=1099950 धावफलक] | venue = [[मुलपाणी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कागेश्वरी-मनोहरा]] | umpires = हिमल गिरी (ने) आणि कैलाश यादव (ने) | motm = [[संदीप जोरा]] (नेपाळ अ) | toss = नेपाळ अ ने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या नेपाळ प्रमाणवेळा आहेत ([[यूटीसी+०५:४५]])}} === १ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १२ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = २४३/८ (५० षटके) | runs1 = [[जॉर्ज मुन्से]] ७५ (६२) | wickets1 = [[संदीप लामिछाने]] ४/४१ (१० षटके) | score2 = २१८/७ (३९ षटके) | runs2 = [[गुलशन झा]] ६१[[नाबाद|*]] (३५) | wickets2 = [[ब्रॅड करी]] ३/४३ (८ षटके) | result = स्कॉटलंड २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[बुद्धी प्रधान]] (ने) आणि [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) | motm = [[ब्रॅड करी]] (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे नेपाळसमोर ३९ षटकांत २२१ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.. }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १४ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ३२१/६ (४७ षटके) | runs1 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ७७ (१०२) | wickets1 = [[सौरभ नेत्रावळकर]] २ /४४ (९ षटक) | score2 = २४६/८ (३२ षटके) | runs2 = [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] १०४ (७५) | wickets2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] २/४० (६ षटके) | result = स्कॉटलंड २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[बुद्धी प्रधान]] (ने) आणि [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) | motm = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (स्कॉ) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे अमेरिकेसमोर ३२ षटकांत २४९ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. | notes = [[मोहम्मद मोहसीन]] (युएसए) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले . }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १६ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १९५ (४३.३ षटके) | runs1 = [[स्मित पटेल]] ८३ (८९) | wickets1 = [[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] ४/२४ (७.३ षटके) | score2 = १९९/१ (३६.४ षटके) | runs2 = [[कुशल भुर्टेल]] १२०[[नाबाद|*]] (११८) | wickets2 = [[मोहम्मद मोहसीन]] १/४१ (७ षटके) | result = नेपाळ ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) आणि [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) | motm = [[कुशल भुर्टेल]] (ने) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = ईशान पांडे (ने) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले .<ref>{{cite web |last=निश्चल तिवारी |date=१६ मे २०२६ |url=https://www.cricnepal.com/ishan-pandey-becomes-nepal-mens-44th-odi-player-against-usa |trans-title=अमेरिकेविरुद्धच्या सामन्यात ईशान पांडे बनला नेपाळचा ४४ वा पुरुष एकदिवसीय खेळाडू. |title=Ishan Pandey becomes Nepal men's 44th ODI player against USA |work=क्रिकनेपाळ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच अमेरिकेचे नेतृत्व केले. }} ===४था आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = १९४ (३९.१ षटके) | runs1 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ७३ (४४) | wickets1 = [[ललित राजबंशी]] ४/३२ (८ षटके) | score2 = १९९/४ (३८.१ षटके) | runs2 = [[रोहित कुमार]] ७४[[नाबाद|*]] (९८) | wickets2 = [[मार्क वॅट]] २/५८ (१० षटके) | result = नेपाळ ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (ने) | motm = [[ललित राजबंशी]] (ने) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[ऑली जोन्स]] (स्कॉ) याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले . * [[संदीप लामिछाने]] (ने) हा पुरुषांच्या एकदिवसीय सामन्यांमध्ये १५० बळी घेणारा, खेळलेले सामने (७३) आणि टाकलेले चेंडू (३,९७३) यांच्या आधारे सर्वात जलद गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/05/18/sandeep-lamichhane-sets-world-record-for-fastest-150-odi-wickets |trans-title=संदीप लामिछानेचा एकदिवसीय सामन्यांत सर्वात जलद १५० बळींचा जागतिक विक्रम |title=Sandeep Lamichhane sets world record for fastest 150 ODI wickets |work=द काठमांडू पोस्ट|date=१८ मे २०२६ |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283533.html |trans-title= विक्रम {{!}} एकदिवसीय सामने {{!}} गोलंदाजीचे विक्रम {{!}} सर्वात जलद १५० बळी |title=Records {{!}} ODI matches {{!}} Bowling records {{!}} Fastest to 150 wickets |website=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१५ जुलै २०२६}}</ref> }} ===५वा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = १६९ (४३.३ षटके) | runs1 = [[मार्क वॅट]] ६६ (८५) | wickets1 = [[रुशील उगरकर]] ४/४८ (८.३ षटके) | score2 = १७०/४ (२७.१ षटके) | runs2 = [[शायन जहांगीर]] ३७ (३४) | wickets2 = [[जॅक जार्व्हिस]] १/१७ (२ षटके) | result = अमेरिका ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[बुद्धी प्रधान]] (ने) आणि [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) | motm = [[सौरभ नेत्रावळकर]] (युएसए) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ===६वा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मे २०२६ | time = ०९:३० | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ३१७/८ (५० षटके) | runs1 = ईशान पांडे ८४ (८३) | wickets1 = [[शुभम रांजणे]] ३/६१ (१० षटके) | score2 = १९५ (४१.२ षटके) | runs2 = [[संजय कृष्णमूर्ती]] ५६ (४४) | wickets2 = [[संदीप लामिछाने]] ३/३० (१० षटके) | result = नेपाळ १२२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html धावफलक] | venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] | umpires = [[दुर्गा सुबेदी]] (ने) आणि [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) | motm = ईशान पांडे (ने) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]] tdaasxqg21i8fw5d7q10ljee9wu1thp 14 381463 2694491 2026-07-15T07:22:39Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: * 2694491 wikitext text/x-wiki * q37hcqzkhu1rsia7lbtbi2g7lh7y9gh 2694492 2694491 2026-07-15T07:23:02Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694492 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]] ensaic5orrz7k971g5ietjr8nisz85f 0 381464 2694502 2026-07-15T07:30:06Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ]] वरुन [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] ला हलविला 2694502 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] qi3rbjzxqqn1s2470m5xafv0cbquicg 1 381465 2694504 2026-07-15T07:30:06Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[चर्चा:बल्लिया लोकसभा मतदारसंघ]] वरुन [[चर्चा:बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] ला हलविला 2694504 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:बलिया लोकसभा मतदारसंघ]] 9l1ovrf3ptdrlikt1s9g9ru2axi4ddu 0 381466 2694539 2026-07-15T08:08:46Z Nitin.kunjir 4684 [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] कडे पुनर्निर्देशित 2694539 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] gaj6nhek4mbpq0tnf05cqx1ffe337ng 2694543 2694539 2026-07-15T08:09:18Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694543 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] [[वर्ग:स्कॉटलंडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] c6ywmg0sw2zqeleu9ocjj9mtmzk4kjc 0 381467 2694540 2026-07-15T08:08:52Z Nitin.kunjir 4684 [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] कडे पुनर्निर्देशित 2694540 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] gaj6nhek4mbpq0tnf05cqx1ffe337ng 2694544 2694540 2026-07-15T08:09:35Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694544 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] [[वर्ग:स्कॉटलंडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] c6ywmg0sw2zqeleu9ocjj9mtmzk4kjc 0 381468 2694541 2026-07-15T08:08:55Z Nitin.kunjir 4684 [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] कडे पुनर्निर्देशित 2694541 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] gaj6nhek4mbpq0tnf05cqx1ffe337ng 2694545 2694541 2026-07-15T08:09:35Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694545 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] [[वर्ग:स्कॉटलंडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] c6ywmg0sw2zqeleu9ocjj9mtmzk4kjc 0 381469 2694542 2026-07-15T08:08:58Z Nitin.kunjir 4684 [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] कडे पुनर्निर्देशित 2694542 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] gaj6nhek4mbpq0tnf05cqx1ffe337ng 2694546 2694542 2026-07-15T08:09:36Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2694546 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्कॉटलंडच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] [[वर्ग:स्कॉटलंडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] c6ywmg0sw2zqeleu9ocjj9mtmzk4kjc 3 381470 2694547 2026-07-15T08:11:58Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2694547 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=करमाळ्याचे शंकरराव येवले}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:४१, १५ जुलै २०२६ (IST) cyla65sf5iqc76p7j4ctwic9kyxjnhv 3 381472 2694562 2026-07-15T10:08:34Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2694562 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Giridhar Dinkarrao Sawarkar}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:३८, १५ जुलै २०२६ (IST) djq8e9in0i4dhntt91n7pwqzxatw4ls