विकिस्रोत mrwikisource https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिस्रोत विकिस्रोत चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा साहित्यिक साहित्यिक चर्चा पान पान चर्चा अनुक्रमणिका अनुक्रमणिका चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 106 57614 229872 229786 2026-05-07T15:36:16Z कल्पनाशक्ती 3813 229872 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] |Language=mr |Volume=खंड क्र.१ |Author=[[:mr:स्वामी विवेकानन्द|स्वामी विवेकानन्द]] [[:en:|Swami Vivekananda]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=जी. एन. कुलकर्णी |Address=मुंबई |Year=1912 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist 8 ="प्रकाशकाची प्रस्तावना" 12="भगिनी निवेदिता यांचा उपोद्धात" 26="अनुक्रमणिका" 31="सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढे दिलेली व्याख्याने" 54="आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म" 67="हिंदुधर्म" 73="कर्मयोग" 191="धर्म म्हणजे काय?" 210="अनुभवाचा मार्ग" 225="विवेचकबुद्धि आणि धर्म" 250="आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति" 263="वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम" 269="खासगी पत्रे"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Css= |Header= |Footer= }} 3vmhdsg2hy4sop3rh7h5cmzll0w6q0e 229893 229872 2026-05-07T16:26:22Z कल्पनाशक्ती 3813 229893 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)]] |Language=mr |Volume=खंड क्र.१ |Author=[[:mr:स्वामी विवेकानन्द|स्वामी विवेकानन्द]] [[:en:|Swami Vivekananda]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=जी. एन. कुलकर्णी |Address=मुंबई |Year=1912 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist 8 ="प्रकाशकाची प्रस्तावना" 12="भगिनी निवेदिता यांचा उपोद्धात" 26="अनुक्रमणिका" 31="सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढे दिलेली व्याख्याने" 54="आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म" 67="हिंदुधर्म" 73="कर्मयोग" 191="धर्म म्हणजे काय?" 210="अनुभवाचा मार्ग" 225="विवेचकबुद्धि आणि धर्म" 250="आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति" 263="वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम" 269="खासगी पत्रे"/> |Volumes= |Remarks={{scrollpane|border=1px dashed silver|height=600px|width=400px| {{पान:स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf/26}} }} |Width= |Css= |Header= |Footer= }} 7dgmqlbqp129uby7siadx5jtdbq8f03 104 63289 229886 228956 2026-05-07T16:10:26Z कल्पनाशक्ती 3813 पान '' वापरून बदलले. 229886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude><noinclude></noinclude> 3l7n0jgg6vvsj0tgftc8ny38hkk7xfi 104 63290 229875 228967 2026-05-07T15:43:16Z कल्पनाशक्ती 3813 पान '' वापरून बदलले. 229875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude><noinclude></noinclude> 3l7n0jgg6vvsj0tgftc8ny38hkk7xfi 104 63291 229876 228957 2026-05-07T15:43:38Z कल्पनाशक्ती 3813 पान '' वापरून बदलले. 229876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude><noinclude></noinclude> 3l7n0jgg6vvsj0tgftc8ny38hkk7xfi 104 63296 229873 144397 2026-05-07T15:39:02Z कल्पनाशक्ती 3813 229873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="अरुणा केळकर." /></noinclude> {{center|{{x-larger|अनुक्रमणिका.}}}} भगिनी निवेदिता यांची प्रस्तावना . . . . १ <br> सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने . . . १ <br> आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म . . . . . २४ <br> हिंदुधर्म . . . . . . . . ३९ <br> कर्मयोग . . . . .४७ <br> धर्म म्हणजे काय ? . . . १६३ <br> अनुभवाचा मार्ग . . . . . १८२ <br> विवेचकबुद्धि आणि धर्म . . . . १९९ <br> आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति . . . . . २२४ <br> वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम . . २३५ <br> खासगी पत्रं . . . . . . . २४५<br><noinclude></noinclude> fn6v0hpbbxgxe4kp848gkvvajyrvoje 229887 229873 2026-05-07T16:11:50Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude> {{center|{{x-larger|अनुक्रमणिका.}}}} भगिनी निवेदिता यांची प्रस्तावना . . . . १ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] . . . १ <br> आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म . . . . . २४ <br> हिंदुधर्म . . . . . . . . ३९ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] . . . . .४७ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] . . . १६३ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] . . . . . १८२ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] . . . . १९९ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] . . . . . २२४ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] . . २३५ <br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/खासगी पत्रे|खासगी पत्रे]] . . . . . . . २४५<br><noinclude></noinclude> 5dl7wzqfxbi9fcafde1qfqjbtg7286i 229892 229887 2026-05-07T16:23:43Z कल्पनाशक्ती 3813 229892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude> {{center|{{x-larger|अनुक्रमणिका.}}}} {{rule|5em}}<Br> {{Block center|<poem>भगिनी निवेदिता यांची प्रस्तावना . . . . १<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] . . . १<br> आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म . . . . . २४<br> हिंदुधर्म . . . . . . . . ३९<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] . . . . .४७<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] . . . १६३<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] . . . . . १८२<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] . . . . १९९<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] . . . . . २२४<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] . . २३५<br> [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/खासगी पत्रे|खासगी पत्रे]] . . . . . . . २४५<br> </poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> c5sm4nw90heib8987chgksfhjctl2hp 104 63301 229888 144398 2026-05-07T16:16:52Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude> {{center|{{xxxx-larger|'''स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.'''}}}} {{rule|15em}} {{center|{{x-larger|'''प्रथम खंड.'''}}}} {{rule|5em}} {{center|{{xx-larger|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढे दिलेली व्याख्याने.}}}} {{rule|15em}} {{center|'''१. अमेरिकेतील स्वागतास उत्तर.'''}} {{right|ता. ११ सप्टेंबर १८९३.}}<br> माझ्या अमेरिकन भगिनिबंधूंनो,<br> {{gap}}आह्मां सर्व धर्माच्या प्रतिनिधींचें जें तुह्मीं अंतःकरणपूर्वक स्वागत केले त्याजबद्दल तुह्मां सर्वांचे आभार मानण्यास मला अत्यानंद होत आहे. खरी संन्यस्तवृत्ति ह्मणजे काय हे आपल्या उदाहरणाने ज्यांनी जगाच्या प्रथम निदर्शनास आणिलें त्यांच्या वतीने, तसेंच जगांतील सर्व धर्माची जननी असा जो हिंदुधर्म, त्या धर्माच्या वतीने आणि निरनिराळ्या वर्णाच्या व धर्ममार्गाच्या कोट्यवधि हिंदूलोकांच्या वतीने मी सर्वांचे आभार मानितों.<br>{{gap}}तसेंच जगाच्या लांबलांबच्या भागांतून येथे आलेल्या प्रतिनिधींपैकी ज्यांनी आह्मां पौर्वात्यांच्या परमतसहिष्णुतेचा प्रसार, आपापल्या देशांत करण्याचे वचन दिले, त्या सर्व प्रतिनिधींचेहि मी आभार मानितो. परधर्मसहिष्णुता आणि विश्वबंधुत्व यांची ओळख साऱ्या जगास ज्या धर्माने प्रथम करून दिली त्या धर्मात माझा जन्म झाला याचा मला मोठा अभिमान वाटतो. सर्व धर्माबद्दल सहिष्णुता बाळगावी इतकेच नव्हे तर सर्व धर्म सत्य आहेत, असा आमचा समज आहे. स्वतःच्या राष्ट्रांत मतभेदामुळे ज्यांचा छळ झाला व वित्त आणि जीवित यांसहि सुरक्षितपणा राहिला नाही, अशा सर्व धर्माच्या व सर्व जातींच्या लोकांस ज्या भूमीने आपल्या पोटांत घेतले, तीच माझी जन्मभूमी आहे, याचा मला अभिमान वाटतो. रोमनराष्ट्राच्या जुलमाने ज्यांचा धर्म नामशेष होण्याच्या मार्गास लागला त्या यहुदी लोकांस माझ्या जन्मभूमीने आपल्या<noinclude></noinclude> klpe80m5rinxsfm3y3w09znu91gea2h 229889 229888 2026-05-07T16:17:51Z कल्पनाशक्ती 3813 229889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.'''}}}} {{rule|15em}} {{center|'''प्रथम खंड.'''}} {{rule|5em}} {{center|{{xx-larger|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढे दिलेली व्याख्याने.}}}} {{rule|15em}}<br> {{center|'''१. अमेरिकेतील स्वागतास उत्तर.'''}} {{right|ता. ११ सप्टेंबर १८९३.}} माझ्या अमेरिकन भगिनिबंधूंनो,<br> {{gap}}आह्मां सर्व धर्माच्या प्रतिनिधींचें जें तुह्मीं अंतःकरणपूर्वक स्वागत केले त्याजबद्दल तुह्मां सर्वांचे आभार मानण्यास मला अत्यानंद होत आहे. खरी संन्यस्तवृत्ति ह्मणजे काय हे आपल्या उदाहरणाने ज्यांनी जगाच्या प्रथम निदर्शनास आणिलें त्यांच्या वतीने, तसेंच जगांतील सर्व धर्माची जननी असा जो हिंदुधर्म, त्या धर्माच्या वतीने आणि निरनिराळ्या वर्णाच्या व धर्ममार्गाच्या कोट्यवधि हिंदूलोकांच्या वतीने मी सर्वांचे आभार मानितों.<br>{{gap}}तसेंच जगाच्या लांबलांबच्या भागांतून येथे आलेल्या प्रतिनिधींपैकी ज्यांनी आह्मां पौर्वात्यांच्या परमतसहिष्णुतेचा प्रसार, आपापल्या देशांत करण्याचे वचन दिले, त्या सर्व प्रतिनिधींचेहि मी आभार मानितो. परधर्मसहिष्णुता आणि विश्वबंधुत्व यांची ओळख साऱ्या जगास ज्या धर्माने प्रथम करून दिली त्या धर्मात माझा जन्म झाला याचा मला मोठा अभिमान वाटतो. सर्व धर्माबद्दल सहिष्णुता बाळगावी इतकेच नव्हे तर सर्व धर्म सत्य आहेत, असा आमचा समज आहे. स्वतःच्या राष्ट्रांत मतभेदामुळे ज्यांचा छळ झाला व वित्त आणि जीवित यांसहि सुरक्षितपणा राहिला नाही, अशा सर्व धर्माच्या व सर्व जातींच्या लोकांस ज्या भूमीने आपल्या पोटांत घेतले, तीच माझी जन्मभूमी आहे, याचा मला अभिमान वाटतो. रोमनराष्ट्राच्या जुलमाने ज्यांचा धर्म नामशेष होण्याच्या मार्गास लागला त्या यहुदी लोकांस माझ्या जन्मभूमीने आपल्या<noinclude></noinclude> matpxudjgo9ze7fx1yzg1vumzgn66uv 104 63302 229890 228984 2026-05-07T16:18:47Z कल्पनाशक्ती 3813 229890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२|{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}}} {{rule}}</noinclude>ओटीत घेतले. पूर्वकाळी सुप्रसिद्ध असलेल्या जरदुष्ट्रनुयायांसहि, आमच्याच देशांत आश्रय मिळाला. प्रिय बंधूंनो, माझ्या लहानपणापासून माझ्या नित्य पाठांत असलेले एक सूक्त मला आठवलें तें मी तुह्मांस ह्मणून दाखवितों. लक्षावधि हिंदुलोकांच्या नित्यपाठांत तें सूक्त आहे.<br> {{Block center|<poem>'''आकाशात् पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् ॥'''<Br>'''सर्वदेवनमस्कारं केशवंप्रति गच्छति ॥'''</poem>}} {{gap}}'येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजंते श्रद्धयान्विताः॥ तेऽपि मामेव कौंतेय यजंत्यविधिपूर्वकम् ॥' असें जें श्रीकृष्णांनी गीतेत म्हटले आहे त्याची सत्यता जगास पटविण्याकरितांच जणूं काय तुमची ही सर्वधर्मपरिषदेची कल्पना उदयास आली. परमतासहिष्णुता, बुद्धीचा आकुंचितपणा आणि त्यामुळे उद्भवणारे धर्मवेड यांचें पृथ्वीतलावर आज दीर्घ कालपर्यंत साम्राज्य सुरू आहे. या धर्मवेडामुळे किती भयंकर जुलूम झाले, केवढाले रक्तपात झाले, संस्कृतीस कैक जबर धक्के बसले आणि कैक मोठमोठी राष्ट्रे निराशापंकांत रुतून गेली. जर धर्मवेड पृथ्वीवर जन्मास आले नसते तर मानवजातीची आजला जी स्थिति आपण अनुभवित आहों तीहून खास अधिक चांगली प्रगति आपणांस पाहावयास सांपडली असती; परंतु आतां या धर्मवेडाचे आयुष्य भरत आल्याची शुभचिन्हें दृग्गोचर होऊ लागली आहेत. आपल्या आजच्या सभेचे काम सुरू झाल्याचा सूचक ह्मणून जो मोठा घंटानाद झाला, त्याने जणूं काय ह्या धर्मवेडाचा मृत्यु झाल्याचेच जगास जाहीर केले. सर्व जग निरनिराळ्या मार्गानी परंतु एकाच केंद्राकडे धांव घेत आहे; त्याजमधील द्वेषबुद्धि लयास गेली आहे व आतां तरवारीच्या धारेनें अथवा इतर कोणत्याहि मार्गाने परस्परांचा छळ करण्याचे दिवस उरले नाहीत, असेंच त्या घंटानादाने जगास सूचित केले आहे.<br> {{rule|6em}} <br> {{center|'''२. मतभेद कां होतो?'''}} {{right|ता. १५ सप्टेंबर १८९३.}} {{gap}}माझ्या पूर्वीच्या एका वक्त्याने जगांत सर्वत्र मतभेद दिसतो याबद्दल दुःख प्रदर्शित करून 'आपण ही भांडणे बंद करूं या' अशी विनंति केली. माझ्या लहानपणी ऐकिलेली एक गोष्ट मी तुम्हांस सांगणार आहे. जगांत सर्वत्र मतभेद कां दिसतो याचे विवेचन या लहानशा गोष्टीवरून बरेंच होण्याजोगे आहे.{{nop}}<noinclude></noinclude> b08466lk3nrv2oe6twlrcwa00s9u0fb 104 63304 229891 228986 2026-05-07T16:19:33Z कल्पनाशक्ती 3813 229891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|४|{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}} {{rule}}</noinclude>आरंभिला आहे, त्याजबद्दल तुमचे किती आभार मानावे! या तुमच्या उद्योगांत परमेश्वर खचित तुह्मांस साहाय्य करील.<br> {{rule|5em}} <br> {{center|'''६. हिंदुधर्माचे स्वरूप.'''}} {{right|ता. १९ सप्टेंबर १८९३.}} {{gap}}इतिहासकालाच्या पूर्वीपासून आजपर्यंत चालत आलेले असे तीन धर्म आपणास सांप्रत उपलब्ध आहेत. हिंदुधर्म, जरदुष्ट्राचा धर्म आणि यहुदीधर्म. यहुदी धर्माची स्थिति पाहिली तर त्याच्याच पोटांतून निघालेल्या ख्रिस्तीधर्माने त्याची अगदी धुळधाण करून त्यास जन्मभूमीतूनसुद्धां हद्दपार केलें, जरदुष्ट्राच्या धर्माचीहि जवळजवळ तीच अवस्था आहे. पूर्वी जरदुष्ट्राचा धर्म होता इतके दर्शविण्यापुरती मूठभर पारशी लोकांची संख्या सध्या अवशिष्ट राहिली आहे. हिंदुधर्मावरहि अनेक हल्ले आजपर्यंत झाले. खुद्द त्याच धर्मात अनेक पोटपंथ उपस्थित होऊन काही वेळ त्यांचे एवढें प्राबल्य माजलें की वृद्ध वैदिकधर्म आतां नामशेष होतो की काय अशी भीति वाढू लागली. परंतु त्यावेळी दिसणारी पिछेहाट केवळ थोड्या वेळेपुरतीच होती. वैदिकधर्माचे आणि त्याच्यांच पोटांतून निघालेल्या या अनेक पंथांचे युद्ध संपून जरा स्थिरता आल्याबरोबर वैदिकधर्म जीवंत राहिला एवढेच नव्हे, तर पूर्वीपेक्षा दुप्पट जोराने फोफावू लागल्याचे नजरेस आलें. वैदिकधर्माने या सर्व पंथांतील आणि मतांतील तात्विक विचार खाऊन पचवून टाकिले.<br> {{gap}}ज्यांचा केवळ लहानसा प्रतिध्वनि आधुनिक भौतिक शास्त्रे काढित आहेत अशा विश्वव्यापी वेदांततत्वांपासून तों पौराणिक कालच्या मूर्तिपूजेपर्यंत व बौद्धांचा शून्यवाद आणि जैनांचा निरीश्वरवाद यांतील सर्व तत्वविचार ज्यांत ग्रथित झाले आहेत असा सांप्रतचा हिंदुधर्म आहे. तर मग या अगदी परस्पर विरुद्ध दिसत असलेल्या तत्वांचे कोठे तरी केंद्रीकरण होणे शक्य आहे काय? अगदी निरनिराळ्या दिसणाऱ्या या इमारतींचा एक सर्वसामान्य पाया असणे शक्य आहे काय? इत्यादि प्रश्नांची परंपरा आपोआप उद्भवते. याच प्रश्नांची समर्पक उत्तरे देण्याचा आज मी यत्न करून पाहणार आहे.<br> {{gap}}हिंदुधर्माची मूळ उत्पत्ति वेदांपासून झाली आहे. वेद अपौरुषेय आहेत व आदिअंतरहित आहेत असें हिंदूंचे मत आहे. एखाद्या पुस्तकाला आरंभ नाही व शेवटहि नाही ही गोष्ट तुह्मास खचित हास्यास्पद वाटेल; परंतु<noinclude></noinclude> tssklxx2vizhsjx3jvygc4vcnlvea6o 104 63573 229860 160677 2026-05-07T12:01:25Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२७८ |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}} {{rule}}</noinclude>हिंदुस्थानांत आलों, तरी माझें येथील कार्य चालविण्यास व शिवाय मला हिंदुस्थानांतहि मदत करण्यास योग्य असे गृहस्थ येथे मिळतील. यासाठी, माझ्याबद्दल यत्किंचितहि काळजी करण्याचें तुह्मांस कारण नाही. मिशनरी लोक हिंदुधर्माविरुद्ध भाषणे करतात, हे पाहून आपलीच मनगटें चावण्यापलीकडे तुह्मीं काय केले आहे? हिंदुधर्माचें पायाशुद्ध ज्ञान लोकांस तुह्मीं कां देऊं नये? तसें करण्यास तुमची तोंडे कोणी बांधली आहेत काय? माझ्यासारखा एकटा संन्यासी किती गोष्टी करूं शकेल? तुह्मी निव्वळ लांकडाचे ठोकळे आहांत! तुह्मांकडे पाहून मला खरोखर हंसू येते. तुमच्यासारख्या वृद्ध मुलांस मी मदत तरी कशाची करूं?<br>{{gap}}तुह्मा सजीव पुतळ्यांस मारून झोडपून खऱ्या मनुष्याच्या स्थितीस आणण्याचे अवघड कामहि मलाच करावे लागणार, हे मी जाणून आहे. खरें ह्मणशील तर हिंदुस्थान देश सध्या लांकडी पुतळ्यांनी भरला आहे. यासाठी आपलें डोके फिरविण्यांत अर्थ नाही. तेथे येऊन कांहीं कार्य करावयाचें म्हटले, तर त्याची जुळवाजुळव येथे केली पाहिजे. पैशासंबंधी वगैरे सर्व मदत मला येथूनच मिळविली पाहिजे. अशा मदतीची खात्री झाल्याशिवाय तेथे येऊन निःसत्व माणसांच्या हाती पडल्यासारखें मात्र होईल. आतां स्वतःस अधिक त्रास करून न घेतां तुझ्याने जे थोडेबहुत कार्य होईल तेंच कर. येथून तेथपर्यंत सर्व कामें शेवटी माझ्या एकट्याच्या गळ्यांत पडणार हे मला ठाऊकच आहे! कांहीं हरकत नाही. माझा पाठीराखा सदोदित जवळ उभा असतां मला भय कसले आणि काळजी तरी कसली? कोणत्याहि गोष्टींत तुह्मांस स्वतःचे संरक्षण करतां येतें, एवढे जरी तुह्मीं मला दाखविले, तरी मला फार समाधान होईल. आपले बुद्धिसामर्थ्य तुह्मी प्रत्यक्ष कृतींत अल्प प्रमाणावर जरी प्रकट केले तरी मला त्याचे फार कौतुक वाटेल. माझ्यासंबंधी कोणीहि कांहीं बरें वाईट बोलला तर ते मला कळवून उगीच त्रास देऊ नको. जगांतल्या प्रत्येक मूर्खाच्या न्यायासनासमोर आपली योग्यता सिद्ध करण्याची माझी इच्छा नाही. प्रचंड उद्यमशीलतेनें, मोठ्या धैर्याने आणि अखंड चिकाटीनेच मोठाली कार्ये पार पडतात, हे अद्यापि न समजण्यासारखें तुझें वय आहे काय?<br>{{gap}}कोणतीहि गोष्ट पार पाडण्यास अंगांत धमक असावी लागते. दुबळ्याच्या हातून या जगांत एखादें लहानसें कार्यहि पार पडावयाचे नाही. मग मोठ्या कार्याबद्दल तर बोलावयासच नको. तुह्मी तोंडाने 'अरे परमेश्वरा' असें ह्मणतां, पण त्याचवेळी परमेश्वर खरोखर अस्तित्वांत तरी आहे की नाही, याची तुह्मांस<noinclude></noinclude> li9wuzyxec2hh2krseax4l8uoi5gqfl 104 63574 229861 160678 2026-05-07T12:06:56Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|२७९ }} {{rule}}</noinclude>शंका असते. मी स्वतःस आतां माझ्या भगवंताच्या स्वाधीन केले आहे. जोंपर्यंत मी पवित्र आहे आणि जोपर्यंत मी त्याचा हुकूम बजावीत आहे, तोपर्यंत कोणी कितीहि खटपट केली तरी माझ्या डोक्याचा एक केंसहि त्याच्यानें वांकडा करवणार नाही. 'लोक मदत करीत नाहीत' ही तुमची नेहमीचीच रड आहे. पण लोकांकरितां तुह्मीं तरी काय केले आहे, याचा काही विचार करा. खरोखर लोकांकरितां असा एखादा उद्योग तुह्मीं आरंभिला तर लोकहि तुह्मांस खचित मदत करतील. जन्म आणि मृत्यु हे एकेकदांच येतात. त्यांच्या अवधींत काही तरी कार्य करून न दाखविलें तर ''''अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम्''''असें ह्मणून घ्यावे लागते. माझ्या शिष्यांत असा कोणी निपजूं नये अशी माझी इच्छा आहे.<br> {{right|तुह्मां सर्वांवर सदैव प्रेम करणारा,<br>'''विवेकानंद.'''}} {{rule|5em}}<br> {{center|'''पत्र १९ वे.'''}} {{center|(खेत्रीच्या महाराजांस लिहिलेले.)}} {{right|ता० ९ जुलै १८९५.}} {{gap}}मी हिंदुस्थानांत लवकर यावे अशी माझ्या मित्रमंडळीची इच्छा असल्याचे समजले. कोणतेंहि काम अर्धवट ठेवण्याची मला संवय नाही. एखाद्या कामांत मी पडलों तर तें शेवटास जाईपर्यंत स्वस्थ बसावयाचेंच नाही, असा माझा स्वभाव आहे, हे महाराजांस ठाऊकच आहे. मी येथें जें बीजारोपण केलें आहे, तें आतांच जमिनींतून वर येऊ लागले आहे व त्याचा लवकरच चांगला वृक्ष होईल अशी मला उमेद आहे. सध्या मला बरेच अनुयायी मिळाले आहेत, पण आणखी बरेच संन्याशी येथे होईपर्यंत मला तिकडे येतां येत नाही. येथून मी निघून गेलों तरी माझें कार्य माझ्या मागे सतत चालू राहण्याची व्यवस्था मला केली पाहिजे. ख्रिस्ती धर्मोपदेशकांकडून बराच अडथळा होत आहे; पण यामुळे येथील माझ्या आगमनाची खूण माझ्या मागेंहि राहील असें करण्याची माझी इच्छा बळावली आहे.<br>{{gap}}मी अद्यापि लंडनास गेलो नाही; पण मला तेथें कित्येक मित्र अगोदरच मिळाले आहेत. येत्या ऑगस्ट महिन्याच्या अखेरीस लंडनला जाण्याचा माझा बेत आहे. लंडन आणि न्यूयॉर्क यांच्या दरम्यान फेऱ्या करण्यांत बहुतकरून<noinclude></noinclude> oly149uqzfwe51efx83b5xw1pw8mmxg 104 63575 229862 160679 2026-05-07T12:14:25Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२८० |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}} {{rule}}</noinclude>सर्व हिवाळा निघून जाईल असे वाटते. परमेश्वराची कृपा असेल, तर एवढ्या अवधींत येथे बरेच लोक मिळून माझ्या पाठीमागें माझें कार्य सतत चालू राहील असे मला वाटते. कोणतेंहि महत्कार्य ह्मटले की त्याला अडथळे हे यावयाचेच. लोक प्रथम चेष्टा करतात; नंतर अडथळ्यांस सुरवात होते; पण या दोन दिव्यांतून ते कार्य उत्तम रीतीने पार पडलें ह्मणजे त्याच कायांच्या पूर्तीसाठी लोक आपण होऊन मदतीस पुढे येतात. चालू परिस्थितीच्या पलीकडे ज्याची नजर पोहोचली आहे, अशा मनुष्याबद्दल सामान्य लोकांत प्रथम गैरसमज झाला तर त्यांत नवल नाही. यासाठी अडथळे आणि लोकांकडून होणारा छळ ही आनंदाने सहन केली पाहिजेत. लोकांनी माझा कितीहि छळ केला तरी माझें अंतःकरण धुतलेल्या तांदुळासारखें असेल आणि परमात्मपदी माझा दृढ भरंवसा असेल तर कालेंकरून सर्व विघ्ने विलय पावतील, यांत मला तिळमात्र शंका वाटत नाही.<br> {{right|आपला,<br>'''विवेकानंद.'''}} {{rule|5em}} {{center|'''पत्र २० वे.'''}} {{right|ऑगस्ट १८९५.}} प्रिय--<br> {{gap}}माझं हे पत्र तुला पोहोंचेल त्या सुमारास मी पारीस शहरी असेन. या साली बराच कार्यभाग झाला आहे, व पुढील सालींहि बरेंच कार्य करण्याची मला उमेद आहे. मिशनऱ्यांबद्दल अधिक विचार करीत बसण्यांत तात्पर्य नाही. त्यांच्या पोटांत कळ येते, यांत काय नवल आहे? त्यांचे अस्तित्वच जर संपुष्टांत येऊ लागले तर त्यांनी माझ्याविरुद्ध ओरड करावी हे रास्तच आहे. त्यांना इकडून मिळणाऱ्या रकमेत यंदां बराच खाडा पडला आहे, आणि हा खाडा अधिक रुंदावत जाण्याची चिन्हें दिसू लागली आहेत. पण असे असले तरी मिशनरी संस्था बंद पडाव्या अशी माझी इच्छा नाही. त्यांनाहि यश यावे हीच माझी इच्छा आहे. आपला सर्व भार परमेश्वर आणि सद्गुरु यांच्या चरणी अर्पण करून खुशाल असावे. त्यांच्या चरणी आपली श्रद्धा दृढ आहे तोपर्यंत आपणांस कशाचेंहि भय बाळगण्याचे कारण नाही. पण यांपैकी कोणत्याहि एकावरील श्रद्धा ढळली तर मात्र आपले हाल कुत्रा खाणार नाही .{{nop}}<noinclude></noinclude> lg9lnomdesbjcwyvhms89uguvh5hjlj 104 63576 229863 160680 2026-05-07T12:19:30Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|२८१ }} {{rule}}</noinclude>{{gap}}हिंदुस्थानापेक्षां पाश्चात्य देशांतच माझ्या कल्पना अधिक चांगला जीव धरतील असें तूं ह्मटलेंस तें अक्षरशः खरे आहे. खरोखर पाहिले तर ज्या हिंदुस्थानासाठी मी इतका उद्योग केला, त्या हिंदुस्थानाने मात्र मला योग्य मदत केली नाही. आपला मार्ग खरा असला ह्मणजे आपणांस वाटतील तितकी कार्यकारी माणसे मिळतात अशी माझी खात्री आहे, आणि मला अनुभवहि अगदी तसाच येत आहे. येथे मला कित्येक शिष्य रोज येऊन मिळत आहेत. आणि ते चेले ह्मणजे असेतसे नसून प्रसंगी आपल्या गुरूसाठी प्राणहि देण्यास तयार असे आहेत. सत्य हाच माझा परमेश्वर आणि विश्व हाच माझा देश. 'कर्तव्य' ह्मणून तुह्मी काय ह्मणतां तें मी ओळखीत नाही. मला 'कर्तव्य' ह्मणून भेडसावू पहातां काय? कर्तव्याचें जूं संसाऱ्यांनी वाटेल तर वहावें. ''''अहं निर्विकल्पी निराकाररूपी । विभुत्वाच्च सर्वत्र सर्वेंद्रियाणाम् । न चासंगतं नैव मुक्तिर्न मे यः । चिदानंदरूपः शिवोहं शिवोहम् ।'''' असें ह्मणणाऱ्या संन्याशाला आतां 'कर्तव्य' असें काय उरलें आहे? 'कर्तव्य' हा संसारी मुलांलेकरांचा बागुलबोवा आहे. ''''मरण माझें मरोनि गेले'''' असा अनुभव आल्यामुळे मी सर्व बंधनांतून आतां मुक्त झालो आहे. आतां देह राहिला काय आणि गेला काय, मला त्याचा विधिनिषेध नाही.<br>{{gap}}आतापर्यंत तूं मला अगदी बिनमोल मदत केली आहेस. ईश्वर तुला त्याबद्दल बक्षिस देईल. हिंदुस्थानाने अथवा अमेरिकेने माझा गौरव करावा आणि मजवर स्तुतीचा वर्षाव करावा अशी इच्छा मला कधीच झाली नाही. स्तुतीची किंमत पाण्यावरील बुडबुड्याहून अधिक नाही, अशी माझी खात्री असतां ती मिळविण्याची इच्छा मला होईल कशी? सत्यमार्ग लोकांस दाखवावा इतकेंच माझें काम. मी माझ्या परमेश्वराचें लेकरूं. त्याची आज्ञा प्रमाण मानून कार्य करावे इतकेंच मला समजतें. ज्या माझ्या भगवंताने मला सत्यमार्ग दाखविला, तोच मला अनुयायीहि मिळवून देईल. ते अनुयायी कसे? तर मानवीवृक्षाचा मोहोर. अरे हिंदूंनो! परमेश्वर आपला कार्यभाग पाश्चात्य देशांत कसा पार पाडतो याचा तुह्मांस लवकरच अनुभव येईल. तुह्मी हिंदुलोक ह्मणजे पूर्वकालच्या यहुद्यांसारखे आहांत. खरोखर, तुह्मीं गवताच्या गंजीवरील कुत्र्यासारखे आहां. तुमच्याजवळ आहे तें तुह्मी स्वतःहि खाणार नाही दुसऱ्याला देणारहि नाही. अरे, तुह्मी कसले धार्मिक? तुह्मांस खरोखर कांहीं धर्मच नाही. तुह्मांला दोन वेळ चमचमीत भोजन मिळाले की देव पावलासे वाटतें! स्वयंपाकघर हेच तुमचें देवघर.<noinclude></noinclude> 67hczfgvcwwsopcqqdpmrycajpm2kol 104 63577 229864 160870 2026-05-07T12:24:31Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh|२८२ |{{x-larger|स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ.}}|}} {{rule}}</noinclude>हांड्याभांड्यांचा आवाज हाच तुमचा वेदघोष. असो. पण तुझ्यासारखे कांहीं थोडे मर्दहि मधून मधून आढळत नाहीत असे नाही. माझ्या शूर मुलांनो, आतां आपआपल्या कामास असेंच चिकटून रहा. माझ्या मुलांत भेकड कोणीहि निपजूं नये अशी माझी इच्छा आहे. मोठी कामें अडथळ्यावांचून कधी तरी पार पडली आहेत काय? धीर, चिकाटी आणि अनिवार्य इच्छाशक्ति ही एकवटून चालली ह्मणजे या त्रयीचा परिणाम केव्हां तरी होणारच. दुसऱ्या कित्येक गोष्टी तुला सांगितल्या तर तुला आनंदाच्या अगदी उकळ्याच फुटतील; पण जाऊंद्या. सारे आजच नको. ''''वज्रादपि कठोराणि'''' अशा हृदयांची माणसे मला हवींत. आकाश फाटले तरी त्याची यत्किंचितहि क्षिती ज्यांना वाटणार नाही, अशी मनुष्ये मला हवी आहेत. परमेश्वर तुह्मांवर कृपा करो इतकीच इच्छा बाळगणारा<br> {{right|तुह्मा सर्वांचा,<br>'''विवेकानंद.'''}} {{rule|5em}}<Br> {{center|'''पत्र २१ वे.'''}} {{right|पॅरिस, ता. ९ सप्टेंबर १८९५.}} प्रिय--<br> {{gap}}तुझें पत्र पाहून मला खरोखर नवल वाटले. कोणाच्याहि टीकेनें तुह्मीं इतके घाबरून कां जातां? मी माझें खाणे अगदी हिंदुपद्धतीचे ठेवावें असें तुह्मां लोकांस वाटत असेल तर इकडे एक आचारी व पुरेसा पैसा, एवढे पाठवा पाहूं. तुमच्याकडून एका फुटक्या कवडीचीहि मदत कोणाला होणार नाही. मग तुमच्या सव्वाहात बाता ऐकून मला हसू आले तर नवल काय? संन्यासाश्रमाच्या मुख्य अटी दोन. अकिंचनता आणि पवित्र वर्तन. यांपैकी एखादी अट मी मोडली असें कोणी तुह्मांस सांगितले तर ते निःसंशय खोटे बोलत आहेत असें तुह्मीं समजा. माझ्या वर्तनाबद्दल तुला.......ने सांगितले त्यावर तूं विश्वास ठेवू नको. त्याला माहिती कोठून मिळाली आणि माझें वर्तन कोणकोणत्या प्रसंगी अनुचित होते, याची लेखी यादी त्याजपाशी माग. ह्मणजे त्याच्या तोंडास आपोआप कुलुप बसेल.<br>{{gap}}आतां माझ्याविषयीं ह्मणशील तर कोणाच्याहि सांगण्याने बांधला जाणारा मी नव्हें. माझा जन्म कोणत्या कार्यासाठी झाला आहे ते मला ठाऊक आहे. माझें कार्य जितकें हिंदुस्थानाकरितां तितकेंच इतर जगाकरितांहि आहे. याबद्दल वितंडवाद करण्यांत फायदा नाही. तुमच्यासाठी माझ्याने काही झाले तें मी करून चुकलो आहे. आतां यापुढे तुमची तुह्मींच कंबर बांधली पाहिजे. एखाद्या<noinclude></noinclude> dncrnnjq1xs8kuuqu8m4l2ng8o89bi6 104 63578 229865 160871 2026-05-07T12:28:12Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{rh||{{x-larger|प्रथम खंड.}}|२८३ }} {{rule}}</noinclude>विशिष्ट देशानें मजवर काय ह्मणून हक्क सांगावा? हिंदुस्थानाला मदत करायची ह्मणजे तुझा लोकांची गुलामगिरी मी पत्करिली आहे काय ? अरे चार्वाकाच्या शिष्यांनो, आतां यापुढे तुमची बडबड बंद करा.<br>{{gap}}मला मिळाला तितका सारा पैसा मी कलकत्त्यास आणि मद्रासेस पाठवून दिला. तुमच्यासाठी एवढी खटपट केली. आतां तुमची वायफळ बडबड मी कां ऐकून घेऊ? माझ्या वर्तणुकीवर मूर्खपणाची टीका करतांना तुह्मांला काही लाज वाटत नाही काय? तुमचे मी काय लागतों? तुमच्या स्तुतीची जर कवडीभर किंमत मला वाटत नाही, तर तुमच्या निंदेला तरी मी काय भीक घालणार आहे! गड्या, मी एक अगदी दुनियेवेगळा विक्षिप्त मनुष्य आहे. मी कोण आहे आणि कसा आहे याची तुलासुद्धां अद्यापि पुरती पारख झाली नाहीं! तुमच्याने कांही उद्योग झाला तर करा. पण आपले मूर्खत्व माझ्यावर लादण्याचा उद्योग मात्र करूं नका. माझ्या पाठीमागे मानवीसामर्थ्याहून आणि परमेश्वरी सामर्थ्याहूनहि महत्तर अशी ज्योति उभी आहे. मला कोणाच्याहि मदतीची अपेक्षा नाही. लोकांना मदत करण्याचाच उद्योग मी माझ्या साऱ्या आयुष्यभर केला.<br>{{gap}}भगवान रामकृष्ण परमहंसांसारख्या अद्वितीय मनुष्याच्या कार्याची पूर्ति करण्यासाठी थोडेसें द्रव्यहि तुमच्याने जमवलें नाही; आणि अशा लोकांनीं दुसऱ्यास शहाणपण शिकविण्यास तोंडे उघडावी! आपल्या हातून ज्याने तुह्मांस शक्य ती मदत केली त्याचे उपकार असे फेडतां काय? असो. जगाची ही रीतच आहे.<br>{{gap}}जातिभेदाने तुमचा समाज चाळणीसारखा करून टाकला आहे! तुमचा धर्म ह्मणजे भोळसरपणा! निर्दयता, दांभिकपणा आणि भेकडपणा यांच्याशी तुमचे कायमचे सख्य! ईश्वरावर तर तुमचा काडीइतकाहि विश्वास नाही. तुमच्याच सारखा होऊन मी राहावे आणि एक दिवस मरून जावें अशी तुमची इच्छा आहे काय? तुह्मां सुशिक्षित हिंदु लोकांत वरील गुणांचा मात्र सध्या सुकाळ झाला आहे. भेकडपणाचा मला पक्का तिटकारा आहे. तसेंच राजकीय बाबतीचाहि मला मनापासून कंटाळा वाटतो. परमेश्वर आणि सत्य हीच माझी राजनीति. याखेरीज में कांही उरले, त्याची किंमत धुळीइतकीसुद्धा मी समजत नाही. उदईक मी लंडनास जाईन.<br> {{right|आपला,<br>'''विवेकानंद.'''}} {{rule|5em}}{{rule|5em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 8vzouglja2uv4nbpwdw2zhepqle3bwq 104 63579 229866 160872 2026-05-07T12:29:35Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude><br><br><br><br> {{center|{{xxxx-larger|'''द्वितीय खंड.'''}}}} {{rule|7em}} {{gap}}द्वितीय खंडांत संपूर्ण '''राजयोग,''' दुसरी कित्येक व्याख्याने आणि काही खासगी पत्रे यांचा सामावेश होईल. सर्व विद्यांत अध्यात्मविद्या श्रेष्ठ, आणि अध्यात्मविद्येत '''राजयोग''' श्रेष्ठ, अशा अभिप्रायाने भगवान् श्रीकृष्णांनी राजयोगास सार्वभौमपद दिले आहे. याच सार्वभौमाला स्वामी विवेकानंदांनी मुकुटराजंदडादि नवी भूषणे स्वहस्ते लेवविली असल्यामुळे तो अतुल तेजानें चमकत आहे. सार्वभौमाच्या भेटीचा योग साऱ्या आयुष्यात एखादेवेळीच येणारा आहे ! आमच्या वाचकांनी ही संधि साधावी.<br><br><br><br>{{nop}}<noinclude></noinclude> ft9yyg7wxa84ke8o1lb7gvpv929jonx 229867 229866 2026-05-07T12:29:56Z कल्पनाशक्ती 3813 229867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude><br><br><br><br> {{center|{{xx-larger|'''द्वितीय खंड.'''}}}} {{rule|7em}} {{gap}}द्वितीय खंडांत संपूर्ण '''राजयोग,''' दुसरी कित्येक व्याख्याने आणि काही खासगी पत्रे यांचा सामावेश होईल. सर्व विद्यांत अध्यात्मविद्या श्रेष्ठ, आणि अध्यात्मविद्येत '''राजयोग''' श्रेष्ठ, अशा अभिप्रायाने भगवान् श्रीकृष्णांनी राजयोगास सार्वभौमपद दिले आहे. याच सार्वभौमाला स्वामी विवेकानंदांनी मुकुटराजंदडादि नवी भूषणे स्वहस्ते लेवविली असल्यामुळे तो अतुल तेजानें चमकत आहे. सार्वभौमाच्या भेटीचा योग साऱ्या आयुष्यात एखादेवेळीच येणारा आहे ! आमच्या वाचकांनी ही संधि साधावी.<br><br><br><br>{{nop}}<noinclude></noinclude> rg79dfk3ljk6fgyb5bztvomsm3sz0n3 106 68408 229897 228973 2026-05-08T06:33:58Z कल्पनाशक्ती 3813 229897 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=तीन तत्त्वज्ञानी |Language=mr |Volume= |Author=गोविंद चिमणाजी भाटे |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=केशव रावजी गोंधळेकर |Address=पुणे |Year=1921 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist 3="प्रस्तावना" 6 ="अनुक्रमणिका" 7="साक्रेटिस"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Css= |Header= |Footer= }} [[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]] 9dremu5ms4j0prowl4mp9gnwcw659vn 106 69754 229903 153929 2026-05-08T11:23:43Z कल्पनाशक्ती 3813 229903 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=जपानचा इतिहास |Language=mr |Volume= |Author=श्रीधर दत्तात्रय देवधर |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=दामोदर सांवळाराम आणि मंडळी |Address=मुंबई |Year=1904 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist 3="प्रस्तावना" 5="अनुक्रमणिका" 6="विषयप्रवेश"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Css= |Header= |Footer= }} [[वर्ग:पुणे नगर वाचन मंदिर]] [[वर्ग:विकिस्त्रोत साठीचे संस्थात्मक प्रकल्प]] b8e0tis4be53uoyj9jw2v2a1kvb8y9k 104 85695 229868 181861 2026-05-07T13:45:04Z JayashreeVI 4058 229868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Priyanka Choudhari" /> {{left ३६ }} {{center|{{larger|'''सज्जनगड व समर्थ रामदास'''}}}} {{rule}}</noinclude>. वर्णन आहे. यांत अद्वैतवेदांताची संस्कृतांतील सर्व मतें प्रतिपादन केलेली आहेत. यांत जातिभेदाचें गौणत्व दाखविले आहे; देवापुढे सर्व मनुष्यें सारखींच आहेत; देवाला भक्त प्रिय आहेत; असें सांगितले आहे. यांत ज्ञान व भक्ति यांचा विरोध नाहींसा करून दोहोंची सांगड घाल- ण्याचा प्रयत्न इतर कवींप्रमाणेच केलेला आहे. सारांश आतांपर्यंतच्या दासबोधांतील उपदेशांत व इतर साधुसंतांच्या उपदेशांत मुळींच फरक नाहीं असें म्हणणें प्राप्त आहे. व म्हणूनच इतक्या भागावरून पाहतां रामदास व महाराष्ट्रांतील इतर साधुसंत यांच्यामध्ये जमीनअस्मानाचें अंतर आहे असे जें कांहीं लोक म्हणतात त्यांत अर्थ नाहीं हें स्पष्ट होत आहे. व कै. माधवरावजी रानडे म्हणतात त्याप्रमाणे सर्व महाराष्ट्रीय साधु- संतांचा उपदेश धार्मिक व सामाजिकच होता; तो प्रत्यक्ष राजकीय नव्हता तरी पण त्या उपदेशाचा जनमनावर अप्रत्यक्षपणे परिणाम होऊन समा- जांतील व्यक्तींमध्ये एकोपा व एक प्रकारची राष्ट्रीय भावना उद्भू होऊं लागली; सारांश महाराष्ट्रांतील मराठ्यांची त्या उपदेशानें मनोभूमि नांगरून पेरणीस तयार झाली होती व म्हणूनच शिवाजीमहाराजांच्या राजकीय खटाटोपास इतक्या लवकर स्वरूप आलें. यावरून कांहीं इतिहासभक्त म्हणतात त्याप्रमाणे ज्ञानेश्वरादि साधु- संतांनीं व टाळकुट्यांनी समाजांत नेभळटपणा वाढविला, त्यांनी क्षात्रतेज कमी केले व त्यांच्या उपदेशानें शिवाजीच्या कार्यास मदत होण्याऐवज उलट अडथळा झाला हें जर खरें असेल तर हे सर्व आक्षेप रामदासांच्या निद्दान आतांपर्यंतच्या उपदेशालाही लागू आहेत असे म्हणणें प्राप्त आहे. रामदासांच्या दासबोधांतील पुढील भागाचा सारांश व त्यावरून निघणारी अनुमानें यांच्या विचारास आतां लागू.<noinclude></noinclude> li87aqrc6mixb84o6cfademm3v106mb 229869 229868 2026-05-07T13:52:21Z JayashreeVI 4058 229869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Priyanka Choudhari" /> {{left|३६ }} {{center|{{larger|'''सज्जनगड व समर्थ रामदास'''}}}} {{rule}}</noinclude>.वर्णन आहे. यांत अद्वैतवेदांताची संस्कृतांतील सर्व मतें प्रतिपादन केलेली आहेत. यांत जातिभेदाचें गौणत्व दाखविले आहे; देवापुढे सर्व मनुष्यें सारखींच आहेत; देवाला भक्त प्रिय आहेत; असें सांगितले आहे. यांत ज्ञान व भक्ति यांचा विरोध नाहींसा करून दोहोंची सांगड घालण्याचा प्रयत्न इतर कवींप्रमाणेच केलेला आहे. सारांश आतांपर्यंतच्या दासबोधांतील उपदेशांत व इतर साधुसंतांच्या उपदेशांत मुळींच फरक नाहीं असें म्हणणें प्राप्त आहे. व म्हणूनच इतक्या भागावरून पाहतां रामदास व महाराष्ट्रांतील इतर साधुसंत यांच्यामध्ये जमीनअस्मानाचें अंतर आहे असे जें कांहीं लोक म्हणतात त्यांत अर्थ नाहीं हें स्पष्ट होत आहे. व कै. माधवरावजी रानडे म्हणतात त्याप्रमाणे सर्व महाराष्ट्रीय साधुसंतांचा उपदेश धार्मिक व सामाजिकच होता; तो प्रत्यक्ष राजकीय नव्हता तरी पण त्या उपदेशाचा जनमनावर अप्रत्यक्षपणे परिणाम होऊन समाजांतील व्यक्तींमध्ये एकोपा व एक प्रकारची राष्ट्रीय भावना उद्भू होऊं लागली; सारांश महाराष्ट्रांतील मराठ्यांची त्या उपदेशानें मनोभूमि नांगरून पेरणीस तयार झाली होती व म्हणूनच शिवाजीमहाराजांच्या राजकीय खटाटोपास इतक्या लवकर स्वरूप आलें. {{gap}}यावरून कांहीं इतिहासभक्त म्हणतात त्याप्रमाणे ज्ञानेश्वरादि साधुसंतांनीं व टाळकुट्यांनी समाजांत नेभळटपणा वाढविला, त्यांनी क्षात्रतेज कमी केले व त्यांच्या उपदेशानें शिवाजीच्या कार्यास मदत होण्याऐवजी उलट अडथळा झाला हें जर खरें असेल तर हे सर्व आक्षेप रामदासांच्या निदान आतांपर्यंतच्या उपदेशालाही लागू आहेत असे म्हणणें प्राप्त आहे. रामदासांच्या दासबोधांतील पुढील भागाचा सारांश व त्यावरून निघणारी अनुमानें यांच्या विचारास आतां लागू.{{nop}}<noinclude></noinclude> 3oqw5fttqtlacehu7dgq9x0d187d429 229870 229869 2026-05-07T13:53:46Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 229870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /> {{left|३६ }} {{center|{{larger|'''सज्जनगड व समर्थ रामदास'''}}}} {{rule}}</noinclude> वर्णन आहे. यांत अद्वैतवेदांताची संस्कृतांतील सर्व मतें प्रतिपादन केलेली आहेत. यांत जातिभेदाचें गौणत्व दाखविले आहे; देवापुढे सर्व मनुष्यें सारखींच आहेत; देवाला भक्त प्रिय आहेत; असें सांगितले आहे. यांत ज्ञान व भक्ति यांचा विरोध नाहींसा करून दोहोंची सांगड घालण्याचा प्रयत्न इतर कवींप्रमाणेच केलेला आहे. सारांश आतांपर्यंतच्या दासबोधांतील उपदेशांत व इतर साधुसंतांच्या उपदेशांत मुळींच फरक नाहीं असें म्हणणें प्राप्त आहे. व म्हणूनच इतक्या भागावरून पाहतां रामदास व महाराष्ट्रांतील इतर साधुसंत यांच्यामध्ये जमीनअस्मानाचें अंतर आहे असे जें कांहीं लोक म्हणतात त्यांत अर्थ नाहीं हें स्पष्ट होत आहे. व कै. माधवरावजी रानडे म्हणतात त्याप्रमाणे सर्व महाराष्ट्रीय साधुसंतांचा उपदेश धार्मिक व सामाजिकच होता; तो प्रत्यक्ष राजकीय नव्हता तरी पण त्या उपदेशाचा जनमनावर अप्रत्यक्षपणे परिणाम होऊन समाजांतील व्यक्तींमध्ये एकोपा व एक प्रकारची राष्ट्रीय भावना उद्भू होऊं लागली; सारांश महाराष्ट्रांतील मराठ्यांची त्या उपदेशानें मनोभूमि नांगरून पेरणीस तयार झाली होती व म्हणूनच शिवाजीमहाराजांच्या राजकीय खटाटोपास इतक्या लवकर स्वरूप आलें. {{gap}}यावरून कांहीं इतिहासभक्त म्हणतात त्याप्रमाणे ज्ञानेश्वरादि साधुसंतांनीं व टाळकुट्यांनी समाजांत नेभळटपणा वाढविला, त्यांनी क्षात्रतेज कमी केले व त्यांच्या उपदेशानें शिवाजीच्या कार्यास मदत होण्याऐवजी उलट अडथळा झाला हें जर खरें असेल तर हे सर्व आक्षेप रामदासांच्या निदान आतांपर्यंतच्या उपदेशालाही लागू आहेत असे म्हणणें प्राप्त आहे. रामदासांच्या दासबोधांतील पुढील भागाचा सारांश व त्यावरून निघणारी अनुमानें यांच्या विचारास आतां लागू.{{nop}}<noinclude></noinclude> 0tini8i64w2yh5nlddgf8pfwr11z76k 104 85696 229871 181862 2026-05-07T14:08:16Z JayashreeVI 4058 229871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Priyanka Choudhari" /> {{right|३७}}{{center|{{larger|'''सज्जनगड व समर्थ रामदास.'''}}}} {{center|rule}}</noinclude>. {{gap}}{{large|''''''}}सात दशकरूपी दासबोध पुरा झाल्यावर कांहीं काळानें रामदासांनी पुन्हां लिहिण्यास सुरवात केली व हा आठवा दशक स्वतंत्रपणे लिहिला असावा असे त्याच्या प्रारंभींच्या नमनावरून दिसतें. या दशकांत प्रथम समासांत देवाचें स्वरूप सांगितले आहे. ज्यानें चंद्र सूर्यादि तारे केले; ज्यानें सर्व प्राणिमात्र निर्माण केलें, ज्यानें स्वर्ग पृथ्वी पाताळ हे तीन्ही लोक घडविले; सारांश ज्याने सर्व चराचर जग केले तोच खरा देव होय; त्याला जन्म मरण नाहीं; त्याला विकार नाहीं; तो जगापासून वेगळा आहे व म्हणूनच मूर्तिपूजा करणें, मूर्तीलाच देव समजणें हा अविवेक होय असें रामदास सांगतात. दुसऱ्या व तिसऱ्या समासांत मायेचें व तिच्या निरनिराळ्या स्वरूपांचें वर्णन आहे. चवथ्या व पांचव्या समासांत मायेपासून सत्व रज तम हे गुण कसे होतात हे सांगितले आहे व तमापासून सूक्ष्म पंचतवें कशीं निर्माण होतात याचें विवेचन केले आहे. व या सूक्ष्म तत्त्वांची स्थूल स्वरूप व त्यांपासून होणारे प्रत्यक्ष पदार्थ यांचें निदर्शन केलें आहे.<br>{{gap}} साहाव्या समासांत मोक्ष कोणाला व कसा मिळेल याचें विवेचन केलें आहे व तें करतांना दुश्चित्तता व आळशीपणा यांचें व्यावहारिक उपदेशपर विवरण केले आहे. {{center|'आतां असो हें वोलणें । घात होतो दुश्चितपणें ।<br> दुश्चितपणाचेनि गुणें । प्रपंच ना परमार्थ ।।<br> दुश्चितपणें कार्य नासे । दुश्चितपणें चिंता वसे । दुश्चितपणें स्मरण नसे । क्षण एक पाहतां ।। दुश्चितपणा पासून सुटला । तरी तो सवेंचि आळस आला । आळसा हाती प्राणियाला । उसंतचि नाहीं ॥ आळसें राहिला विचार । आळसें बुडाला आचार | आळसे नव्हे पाठांतर । कांहीं केल्या ॥}}<noinclude></noinclude> 3mlwrjoxud27j9ibhqimcq6rwv6z1ct 104 96369 229900 194414 2026-05-08T11:10:40Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>{{Css image crop |Image = जपानचा_इतिहास.pdf |Page = 1 |bSize = 383 |cWidth = 374 |cHeight = 591 |oTop = 3 |oLeft = 2 |Location = center |Description = }}{{nop}}<noinclude></noinclude> kbnxs67zfh1bpuhngfwu2icz8zxk9ky 104 96371 229901 199034 2026-05-08T11:13:45Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''प्रस्तावना'''}}<br> -०००००-}} {{gap}}दहावर्षापूर्वी चीन सारख्या अवाढव्य राष्ट्राशीं जो युद्धप्रसंग झाला त्यांत जपानसारख्या चिमुकल्या राष्ट्रास विजयश्रीनें माळ घातली हें ऐकून जपानकडे सर्व लोकांचें लक्ष लागलें, व त्या देशाची विशेष माहिती मिळविण्याविषयीं लोकांची उत्सुकता वाढू लागली. इंग्रजीत जपानसंबंध बरींच पुस्तकें असली तरी केवळ मराठी जाणणारास बराचसा उपयोग होईल असें मराठींत पुस्तक नाहीं. ही उणीव दूर करण्याकरितां आपण एखादें पुस्तक लिहावें असें मनांत आणून माझे बंधु चि. रा. रा. श्रीधर दत्तात्रय देवधर यांनी माहिती मिळविण्यास सुरवात केली. ठिकठिकाणी मिळविलेली माहिती संकलित करून, तिच्या व विशेषतः 'मद्रास ख्रिश्चनलिटरेश्वर सोसायटीच्या' 'जपान' ह्या पुस्तकाचे आधारे 'जपानचा इतिहास' हे पुस्तक लिहिलें, व आश्रय मिळण्याकरितां १८९६ सालीं तें डेक्कनव्हर्नाक्युलर ट्रान्स्लेशन सोसायटीकडे पाठविलें. पुढें १९०२ साली या पुस्तकास सोसायटीकडून चाळीस रुपयांचे बक्षीस देण्याचें ठरलें आहे. असे समजले. कार्यबाहुल्यामुळें, सोसायटीस, पुस्तकपरीक्षण करण्यास इतका काळ लागला हें साहजिकच आहे.<br>{{gap}}आपण लिहिलेल्या ग्रंथास पारितोषिक मिळालें हें ऐकण्यास, व पुस्तकास प्रस्तावनेदाखलं दोन शब्द लिहिण्यास, ग्रंथकार स्वतः असते तर, प्रस्तुत लेखकास फार आनंद झाला असता! पण ईश्वरी इच्छा तशी नाहीं; सोसायटी<noinclude></noinclude> c5ypekewsbozoqs0aa7jvjpwd295drs 104 96372 229902 199035 2026-05-08T11:21:00Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{center|२}}</noinclude>कडून ग्रंथाचें परीक्षण होण्यापूर्वीच चि० रा० श्रीधर अण्णा परलोकवासी झाले व त्यांचा ग्रंथप्रकाशनाचा बेत जागच्या- जागीं राहिला, पुढे एकसारखीं संकटे येत गेल्यामुळे प्रस्तुत पुस्तक लागलेंच प्रसिद्ध झालें नाहीं.<br> {{gap}}सध्या, रुसो - जपानी महायुद्ध सुरू झाल्यापासून, जपाननें आपल्या अंगचें अप्रतिम शौर्य, लोकोत्तर मुत्सद्दीपणा व उत्कटदेशाभिमान दाखविल्यामुळे सर्व जग थक्क होऊन गेलें आहे; व जपानच्या इतिहासासंबंधीं लोकांची जिज्ञासा वाढत चालली आहे, आणि जपानसंबंधीं जितके ग्रंथ वाचावयास मिळतील तितके थोडेच असें घाटत आहे. अशावेळीं ग्रंथ प्रसिद्ध झाल्यास लेखकाचा हेतु सफल झाल्यासारिखा होईल असे जाणून सदर ग्रंथ रसिकवाचकांस अर्पण करीत आहे. लेखकाची ही सेवा वाचकवृंदास पसंत पडल्यास त्यांनीं लिहिलेले इतर ग्रंथही प्रसिद्ध करण्याचा विचार आहे.<br> {{gap}}हे पुस्तक प्रसिद्ध करण्याचे काम आमचे विद्वान मित्र रा. रा. शेट दामोदर सांवळाराम यंदे यांनी जी मदत केली त्याबद्दल मी त्यांचा फार आभारी आहे. शेटजींच्या मदतीची जोड मिळाली नसती तर हे पुस्तक इतक्यांत प्रसिद्ध झालें नसतें. अशा मित्राचा लाभ होणें ही खरोखर ईश्वरी कृपा होय.<br> <center> {| {{brace table parameters}} |सांगली, जानेवारी ||{{brace|r|t}}|| |- |||{{brace|r|m}}||{{gap}}'''श्रीपाद दत्तात्रय देवधर''' |- |सन १९०५. ||{{brace|r|b}}|| |} </center> <br> {{rule|7em}}{{nop}}<noinclude></noinclude> itpnno1oo0xoglo4x9514udb69epemu 104 109930 229896 228636 2026-05-08T06:33:18Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 229896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude> {{center|{{xx-larger|'''अनुक्रमणिका.'''}}}} {{center|---*****---}} <center> {| |+ |- | '''१''' || '''साक्रेटिस''' || १-५६ |- | || {{gap}}१ इतिवृत्त || १ |- | || {{gap}}२ साक्रेटिसावरील खटला व त्याचा निकाल || ११ |- | || {{gap}}३ साक्रेटिसाचा तुरुंगवास || २३ |- | || {{gap}}४ साक्रेटिसाचा मृत्यु || ३१ |- | || {{gap}}५ फलश्रुति || ४६ |- | '''२''' || '''जॉर्ज बार्क्ले''' || ५७-७९ |- | || {{gap}}१ अल्प चरित्र || ५७ |- | || {{gap}}२ बार्क्लेचें तत्त्वज्ञान || ७० |- | '''३''' || '''कँट''' || ८०-११५ |- | || {{gap}}१ जीवन-वृत्तांत || ८० |- | || {{gap}}२ कँटच्या पूर्वीचें तत्त्वज्ञान || ९४ |- | || {{gap}}३ कँटचें तत्त्वज्ञान || १०१ |} </center> {{nop}}<noinclude></noinclude> 81jw61jg3tzy6t4nrr0lwi3oyviusxx 104 109943 229898 228975 2026-05-08T06:39:45Z कल्पनाशक्ती 3813 229898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /><u>'''तीन तत्वज्ञानी.'''</u></noinclude>ताराच झाला आहे. ज्याप्रमाणे कितीही मोठ्या शक्तीची दुर्बीण घेतली तरी जोडताऱ्याच्या प्रकाशाचें पूर्ण विभक्तीकरण करतां येत नाहीं, त्याप्रमाणेंच प्लेटोच्या ग्रंथांवरून साक्रेटिसाचे विचार व प्लेटोचे विचार यांचे पूर्णपणें विभक्तीकरण करणें अशक्य झाले आहे. तरी पण प्लेटोने आपल्या गुरूच्या चरित्रांतील प्रसंगांचें व विशेषतः त्याच्या आयुष्यांतील शेवटच्या भागाचे इतकें हुबेहूब व इतकें हृदयंगम चित्र रेखाटले आहे कीं, घडलेल्या गोष्टी तीन हजार वर्षांपूर्वीच्या आहेत तरी त्या आजकाल घडल्यासारख्या डोळ्यांपुढे उभ्या राहतात व तें वर्णन वाचतांना मनुष्याच्या डोळ्यांतून टिपे पडल्याखेरीज रहात नाहींत. म्हणून व कालानुक्रमानेही तो सर्वांत जुना तत्त्वज्ञानी आहे म्हणून तीन तत्त्ववेत्त्यांच्या या चरित्रमार्लेत साक्रेटिसाला आम्हीं अग्रपूजेचा मान दिला आहे.<br>{{gap}}सॉक्रेटीस हा ख्रिस्ती शकापूर्वी ४०० वर्षाखाली ग्रीस देशांत एक मोठा तत्त्वज्ञानी व साधु पुरुष होऊन गेला. चमत्काराची गोष्ट अशी आहे कीं, इतक्या जुन्या काळांत होऊन गेलेल्या या महापुरुषाच्या मनोघटनेत व बऱ्याच अलीकडे आपल्या इकडे होऊन गेलेला महासाधु पुरुष तुकाराम याच्या मनोघटनेत विलक्षण साम्य आहे. तें इतकें कीं, थिऑसफीसंबंधाच्या पुस्तकाच्या सतत वाचनानें सुलभश्रद्धा अशी जी मनाची स्थिति होते तशी आमच्या मनाची स्थिति असती तर येवढ्या साम्यावरून आम्ही बेधडक असे विधान केलें असतें कीं, साक्रेटिसाच्या आत्म्यानें आपली अधिकतर आत्मोन्नति करून शेवटी मोक्ष मिळविण्याकरतांच हिंदुस्थानच्या धर्मभूमींत अवतार धारण केला! परंतु आमची मनःस्थिति इतकी सुलभ श्रद्धा नसल्यामुळे असे विधान आमच्याने करवत नाहीं. परंतु इतकें मात्र खरें कीं, तुकाराम व साक्रेटीस यांचे मनोघटनेतच नव्हे तर त्यांच्या परिस्थितीतही विलक्षण सादृश्य दिसून येतें. दोघेही मोठे साधू पुरुष बनले; दोघांची स्वार्थबुद्धि पूर्णपणे गळाली होती; दोघांनाहीं परोपकार व लोकहित यांशिवाय अहर्निश दुसरा व्यवसाय नव्हता; दोघांनीही आपले सर्व आयुष्य लोकशिक्षणांत घालविलें, दोघांचीही<noinclude>{{center|२}}</noinclude> 6n0v95voydxbco46bvilgpurk8b552i 104 109944 229895 228645 2026-05-08T06:19:05Z कल्पनाशक्ती 3813 /* प्रमाणित */ 229895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{xxx-larger|'''तीन तत्त्वज्ञानी.'''}} {{Custom rule|sp|100|fy3|40|sp|100}} लेखक: {{xx-larger|'''गोविंद चिमणाजी भाटे, एम्. ए.'''}}<br> प्रिन्सिपाल, विलिंगडन कॉलेज, सांगली. मुद्रक व प्रकाशकः<br> {{x-larger|'''केशव रावजी गोंधळेकर,'''}}<br> 'जगद्धितेच्छु प्रेस', ५०७ शनवार, पुणे.<br> {{dhr|3em}} {{rule|4em}} {{dhr|3em}} ( सर्व हक्क स्वाधीन. )<br> प्रथमावृत्ति. {{dhr|3em}} {{rule|4em}} {{dhr|3em}} सन १९२१.<br> {{dhr|3em}} {{rule|4em}} {{dhr|3em}} किंमत बारा आणे. }} {{nop}}<noinclude></noinclude> qqgw5iki5r3gb5ouqvszpqofwkrhbkf 104 109966 229899 228977 2026-05-08T06:47:35Z कल्पनाशक्ती 3813 229899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<u>'''साक्रेटिस.'''</u>}}</noinclude>'ब्रह्मानंदी लागली टाळी, कोण देहातें सांभाळी' अशी स्थिति होती; दोघेही खरे भगवद्भक्त होते; दोघांनाही दांभिकपणा व कर्मठपणा यांचा संताप येत असे व दोघेही या दांभिकपणाचा भीडभाड न ठेवतां स्फोट करीत असत. या मनोघटनेप्रमाणेच दोघांच्या परिस्थितीत व बाह्य गोष्टींतही साम्य दिसतें. दोघेही आपापल्या देशांत कमी दर्जाच्या मानलेल्या गरीब कुलांत जन्मलेले होते; साक्रेटीस हा एका पाथरवटाचा मुलगा होता, तर तुकाराम हा एका वाण्याचा मुलगा होता; दोघेही आपल्या अंगच्या गुणांनी 'नर करणी करे तो नरका नारायण हो जाय' या म्हणीप्रमाणे साधुत्व पावले होते; दोघांचीही घरची फार गरीबी होती; दोघांचीही राहणी अत्यंत साधी होती; दोघेही वासनाच्छेदांत आनंद मानीत व दोघेही सुखसोई, ख्यालीखुशालीबद्दल बेपर्वा व बेफिकीर असत; दोघेही प्रापंचिक होते व आमरणांत प्रपंचापासून बाह्यतः पराङ्मुख झाले नाहीत; दोघांनाही बायकामुले होती; दोघांच्याही बायका खाष्ट त्राटिका होत्या; साक्रेटिसाच्या बायकोचे नाव झांटिपी असें होतें व या कजाग बायकोमुळे 'झांटिपी' हा शब्द कैकेयीप्रमाणे सामान्यनाम झालेला आहे; दोघांचाही तत्कालीन लोकांकडून बराच छळ झाला, सॉक्रेटिसाला तर या छळापायी विषप्राशन करून मरणाची शिक्षा भोगावी लागली; दोघांच्याही सदुपदेशाचा व त्यांच्या उज्ज्वल चरित्राचा प्रकाश त्यांच्या पश्चात् वृद्धिंगत होत गेला. <br> {{gap}}तरी पण दोन गोष्टींमध्ये या साधु पुरुषांत फार मोठा भेद आहे. पहिली गोष्ट त्यांच्या लेखांंसंबंधी होय. सॉक्रेटिस नें आपले विचार कधीही कागदावर नमूद केले नाहींत. संभाषणाच्या ओघानें जे जसे विचार येतील तसे ते प्रगट करावयाचे असा त्याचा परिपाठ असे. सॉक्रेटिसानें चाळीस वर्षे सतत लोकशिक्षणाचे काम केलें. परंतु ते सर्व आपल्या मोहक वाक्प्रवाहानें केलें. सॉक्रेटिस कोठेही संभाषण करो, त्याच्या भाषणांत हास्यविनोदादि सर्व प्रकारचे रस असल्यामुळे अथेन्समधील सर्व लोक, विशेषतः तरुण मंडळी, त्या भाषणाकडे आकर्षिली जात असे. परंतु<noinclude>{{center|३}}</noinclude> 15jphy816vb0oq5h8ax1kdydhv1hqmc 0 110306 229874 2026-05-07T15:41:05Z कल्पनाशक्ती 3813 transclusion 229874 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="1" to="30 " /> fn3smlvagf05bd5h7n5gqm0a6u7i3tb 0 110307 229877 2026-05-07T15:46:43Z कल्पनाशक्ती 3813 transclusion 229877 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म|आत्मा, परमेश्वर आणि धर्म]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="31" to="53 " /> 6v6t830ogkovz36xf6l2equd64sdx23 229878 229877 2026-05-07T15:52:40Z कल्पनाशक्ती 3813 229878 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="31" to="72 " /> 7c41y0iqu9m9h4nudx3hjrvzz0ef7na 0 110308 229879 2026-05-07T15:56:30Z कल्पनाशक्ती 3813 transclusion 229879 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने|सर्व धर्मांच्या परिषदेपुढील व्याख्याने]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="73 " to="190" /> 32jj9oir6nhycmeynprfo9bpitwzhbd 0 110309 229880 2026-05-07T15:59:10Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मय..." 229880 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/कर्मयोग|कर्मयोग]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="191" to="209" /> nddb0tijejld716980z6tonj8h729en 0 110310 229881 2026-05-07T16:01:54Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म..." 229881 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/धर्म म्हणजे काय?|धर्म म्हणजे काय?]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="210" to="224" /> rznznuw1k61fwgtsbcu82wpovtsox01 0 110311 229882 2026-05-07T16:04:08Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभव..." 229882 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/अनुभवाचा मार्ग|अनुभवाचा मार्ग]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="225" to="249" /> 3keilo1sprnc9q3ncu0sosma7dpmggr 0 110312 229883 2026-05-07T16:06:11Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेच..." 229883 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/विवेचकबुद्धि आणि धर्म|विवेचकबुद्धि आणि धर्म]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="250" to="262" /> d0fbn7jzlrsa2d5btq6s9q9l634uaht 0 110313 229884 2026-05-07T16:08:16Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज..." 229884 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति|आर्यज्ञानमंदिराची सोपानपंक्ति]] | पुढील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/खासगी पत्रे|खासगी पत्रे]] | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="263" to="268 " /> tboc07ugtmsrkk6kzvystlpijg6rski 0 110314 229885 2026-05-07T16:09:19Z कल्पनाशक्ती 3813 नवीन पान "{{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदां..." 229885 wikitext text/x-wiki {{शीर्ष | शीर्षक = स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड) | साहित्यिक = स्वामी विवेकानंद | अनुवादक = | विभाग = | मागील = [[स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड)/वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम|वेदांतमताचे जगावर घडलेले सुपरिणाम]] | पुढील = | वर्ष = 1912 | टिपण = | वर्ग = | दालन = }} <pages index="स्वामी विवेकानंद यांचे समग्र ग्रंथ (प्रथम खंड).pdf" from="269" to="311 " /> 3b3zpibrjlemhrv8c8q8cq76kt4vsx0 104 110315 229894 2026-05-07T16:46:34Z कल्पनाशक्ती 3813 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ तीन तत्त्वज्ञानी. याचीहि दीक्षा घेतली होती; पण तो कित्येक उपाध्यायांप्रमाणे आग्रही धर्माभिमानी कधींहि झाला नाहीं, व त्याची 'सत्याची आवड' आमर- णांत कायम राहिली. बाक्लैच्य..." 229894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" /></noinclude>________________ तीन तत्त्वज्ञानी. याचीहि दीक्षा घेतली होती; पण तो कित्येक उपाध्यायांप्रमाणे आग्रही धर्माभिमानी कधींहि झाला नाहीं, व त्याची 'सत्याची आवड' आमर- णांत कायम राहिली. बाक्लैच्या टिपणवहीवरून त्याच्या मनांत घोळणाऱ्या विषयांची चांगली कल्पना येते. पण ही मनांतली खळबळ आंतच न जिरतां ती लेखनद्वारां प्रगट झाली. बालेने पहिले दोन लहान लहान निबंध १७०७ च्या आधींच लिहिले, व प्रसिद्ध केले. हे दोन्ही निबंध गणितासंबंधींच्या कांहीं प्रश्नांबद्दल होते, व ते लॅटिन भाषेमध्ये लिहिले होते. पण ज्या दोन ग्रंथांच्या योगाने बाईने तत्त्वशान्यांच्या मालिकेत एकदम वरची जागा पटकाविली, ते दोन ग्रंथ त्याने या लहान निबंधांनंतर दोनतीन वर्षातच लिहिले. 'दृष्टीची नवी उपपत्ति' हा बालेचा पहिला तत्त्वज्ञानविषयक ग्रंथ होय. हा त्यानें १७०९ या सालीं प्रसिद्ध केला. या निबंधांत बालैनें मनुष्याच्या अवलोकनशक्तीची मीमांसा करून असें ठरविलें कीं, वस्तूचा आकार व अंतर ही आपल्या दृष्टीला दिस्तात असे आपण म्हणतों खरें, पण वास्तविक ती आपल्याला दिसत नाहींत. कारण, दृष्टीचा खरा विषय म्हणजे रंग होय. वस्तूच्या अंधुक किंवा स्पष्ट रंगचित्रावरून आपण वस्तूचें अंतर व आकार यांचा केवळ अंदाज करतों. अंतर व आकार हे पदार्थांचे गुण स्पर्शगम्य आहेत, ते दृष्टिगम्य नाहींत, असें वाक्लेनें प्रतिपादन केलें. या निबंधाचा तत्वज्ञानविषयक मथितार्थ असा होता कीं, जडसृष्टीचें जें ज्ञान आपणाला होतें तें सर्व मानसिक संवेदनांच्या योगानें होतें. याच्या पुढचा ग्रंथ चालेंनें दुसन्याच वर्षी म्हणजे १७१० मध्ये प्रसिद्ध केला. या ग्रंथांत त्यानें आपले नवें मत जगापुढे ठेविलें, जड व चित् अर्शी स्वतंत्र तच्चें मानणान्या तत्त्वज्ञानाचें बालेने या ग्रंथांत खंडन केले आहे. त्याचें म्हणणें सर्व जग हें चिन्मयच आहे. ज्याला सामान्य माणसें जडद्रव्य म्हणतात, तें संवेदनांचा समुदाय होय. आमरणान्त याच मताचे बालेन निरनिराळ्या ग्रंथांत उद्घाटन केलें आहे. या मतानें जगांतील नास्तिक्य नाहींसें होईल, असें बालेला वाटत असे. कारण सर्व ६०<noinclude></noinclude> lizykgn77mo1hebpibaontmvm86w7nk