विकिस्रोत mrwikisource https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिस्रोत विकिस्रोत चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा साहित्यिक साहित्यिक चर्चा पान पान चर्चा अनुक्रमणिका अनुक्रमणिका चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 104 5910 238842 238706 2026-11-06T07:25:03Z Kuldeepburjbhalaike 4935 238842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<small>पीडीएफ सुरेशभट इन च्या सौजन्याने</small>}} {{rh||'''१६७'''|<u>'''वृत्तविस्तार'''</u>}}</noinclude>१/२१९). ५६१ स्नौ न्भौ न्जौ न्सौ स् 'रघुवीर.' ५६२ शालूर (प्रापै २/२१२). ५६३ नगणदशकाद् गुरुः 'रघुरमण'. ५६४ "म्सौ ज्सौ ज्सौ ज्गौ दीपार्चिः ठैः" (हे २/३५८). हा यति साङ्गितलेला नसता तर या वृत्ताची मोडणी [_ _ _ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _] अशीहि होअू शकली असती. ५६५ "त्रीनौं र्ल्गा श्चित्रकं (हे २/३६३). यति साङ्गितलेला नाही; अुदाहरणावरून तो निर्णीत होत नाही. दीपार्चि वृत्ताशी दिसणाऱ्या साम्यावरून ही मोडणी दिली आहे. निराळी मोडणी [ _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _] अशीहि होअू शकेल.<br> {{center|'''३३ कामोन्मत्ता-वर्ग'''}} <center> {| {{ts|vtp}} |+ |- | ५६६ || "कामोन्मत्ता" || [ विद्युन्मालाद्विरावृत्ता ] |- | ५६७ || मञ्जीर || [।_ _ _ _। _ _ _ ‿ ‿। _ _ _ ‿ ‿। _ _ _ _] |- | ५६८ || हेमकला || [ । मोदक । दोधक ] |- | ५६९ || 'वरदा' || [। मोदक । स्वागता ] |- | ५७० || 'परिमिति' || [‿ ‿ ‿ ‿ _ ‿ ‿। _ ‿ ‿ _ ‿ ‿। स्वागता ] |- | style="vertical-align:top;"|५७१ || style="vertical-align:top;"|रञ्जन || style="vertical-align:top;"|[।_ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ _ _] |- | style="vertical-align:top;"|५७२ || style="vertical-align:top;"|'समुल्लस' || style="vertical-align:top;"|[।_ _ ‿ ‿ ‿ ‿। _ _ ‿ ‿ ‿ ‿! _ _ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ _ ‿ ‿] |- | ५७३ || तन्वी || [ "सुर"ललना । नयनविशाला ] |- | style="vertical-align:top;"|५७४ || style="vertical-align:top;"|"सुरुचिर" हंसी || style="vertical-align:top;"|[विद्युन्माला । सुपवित्रा] |- | ५७५ || किरीट || [मोदकद्विरावृत्ता] |- | ५७६ || आपीड || [ सखिजनवन्द्या । _ _ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ _] |- | ५७७ || मत्ताक्रीडा || [विद्युन्माला । मणिगुणनिकर ] |- | ५७८ || क्रौञ्चपदा || [ रुक्मवती । मणिगुणनिकर ] |- | ५७९ || हंसपदा || [सुषमा । मणिगुणनिकर ] |- | ५८० || "हिरण्यकेशी" || [ जलौघवेगाद्विरावृत्ता ] |- | style="vertical-align:top;"|५८१ || style="vertical-align:top;"|चित्रक|| style="vertical-align:top;"|[_ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _]<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> edf9u2774ads77x9w7gh10426mekrwf 238843 238842 2026-11-06T07:27:59Z Kuldeepburjbhalaike 4935 238843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<small>पीडीएफ सुरेशभट इन च्या सौजन्याने</small>}} {{rh||'''१६७'''|<u>'''वृत्तविस्तार'''</u>}}</noinclude>१/२१९). ५६१ स्नौ न्भौ न्जौ न्सौ स् 'रघुवीर.' ५६२ शालूर (प्रापै २/२१२). ५६३ नगणदशकाद् गुरुः 'रघुरमण'. ५६४ "म्सौ ज्सौ ज्सौ ज्गौ दीपार्चिः ठैः" (हे २/३५८). हा यति साङ्गितलेला नसता तर या वृत्ताची मोडणी [_ _ _ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _] अशीहि होअू शकली असती. ५६५ "त्रीनौं र्ल्गा श्चित्रकं (हे २/३६३). यति साङ्गितलेला नाही; अुदाहरणावरून तो निर्णीत होत नाही. दीपार्चि वृत्ताशी दिसणाऱ्या साम्यावरून ही मोडणी दिली आहे. निराळी मोडणी [ _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _] अशीहि होअू शकेल.<br> {{center|'''३३ कामोन्मत्ता-वर्ग'''}} {| {{ts|vtp}} |+ |- | ५६६ || "कामोन्मत्ता" || [ विद्युन्मालाद्विरावृत्ता ] |- | ५६७ || मञ्जीर || [।_ _ _ _। _ _ _ ‿ ‿। _ _ _ ‿ ‿। _ _ _ _] |- | ५६८ || हेमकला || [ । मोदक । दोधक ] |- | ५६९ || 'वरदा' || [। मोदक । स्वागता ] |- | ५७० || 'परिमिति' || [‿ ‿ ‿ ‿ _ ‿ ‿। _ ‿ ‿ _ ‿ ‿। स्वागता ] |- | |५७१ || |रञ्जन || |[।_ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ _ _] |- | |५७२ || |'समुल्लस' || |[।_ _ ‿ ‿ ‿ ‿। _ _ ‿ ‿ ‿ ‿! _ _ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ ‿ _ ‿ ‿] |- | ५७३ || तन्वी || [ "सुर"ललना । नयनविशाला ] |- | |५७४ || |"सुरुचिर" हंसी || |[विद्युन्माला । सुपवित्रा] |- | ५७५ || किरीट || [मोदकद्विरावृत्ता] |- | ५७६ || आपीड || [ सखिजनवन्द्या । _ _ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ _] |- | ५७७ || मत्ताक्रीडा || [विद्युन्माला । मणिगुणनिकर ] |- | ५७८ || क्रौञ्चपदा || [ रुक्मवती । मणिगुणनिकर ] |- | ५७९ || हंसपदा || [सुषमा । मणिगुणनिकर ] |- | ५८० || "हिरण्यकेशी" || [ जलौघवेगाद्विरावृत्ता ] |- | |५८१ || |चित्रक|| |[_ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _]<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> temlkap06y613sn4duldetqz700h2n6 104 5911 238844 238707 2026-11-06T07:28:30Z Kuldeepburjbhalaike 4935 238844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<small>पीडीएफ सुरेशभट इन च्या सौजन्याने</small>}} {{rh|<u>'''छन्दोरचना'''</u>|'''१६८'''|}} {| |-</noinclude>{{nopt}} |- | ५८२ || "सु"चित्रक || [रथोद्धता । ‿ _ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ ‿ _ ‿ _] |- | ५८३ || माधवीलता || [।_ _ _ _। ‿ _ ऽ _ ऽऽ ! मालती ] |- | ५८४ || हयलीलाङ्गी || [। ‿ ‿ ‿ ‿ _ ऽऽ। ‿ _ ‿ ‿ ‿ _। ‿ _ ‿ ‿ ‿ _। ‿ ‿ _ _ _] |- | ५८५ || भद्रक || [। _ ‿ ‿ _ ऽऽ। ‿ _ ‿ ‿ ‿ _। जलोद्धतगति ] |- | ५८६ || अश्वललित || [। ‿ ‿ ‿ ‿ _ ऽऽ। ‿ _ ‿ ‿ ‿ _! जलोद्धतगति ] |- | ५८७ || ललितविक्रम || [। _ ‿ ‿ _ ऽऽ। ‿ _ ‿ ‿ ‿ _! ‿ _ ‿ ‿ ‿ _। ‿ _ _ ‿ _] |} {{center|टीपा}} {{gap}}५६६ "कामोन्मत्ता," मुगौ कामुकी" (हे २/२६७) यति जैः असा असावा. याच लगक्रमाचें परन्तु निराळ्या मोडणीचें वृत्त "ब्रह्माणी" ५५६ पहा. ५६७ मौ भ्मौ स्मौ मञ्जीर (प्रापै २/१८० ). ५६८ हेमकला (निस १२४), 'भैरथ सप्ताभिरत्र कृता गुरुणा गुरुणा च मयूरगतिः स्यात्' (केनिआ ६९), मत्तगयन्द (छप्र २०३). या वृत्ताला निरञ्जनमाधव आणि परशुराम तात्या हे मदिरा म्हणतात ते सर्वथैव चुकीचें आहे. ५६९ भौ भौ र्नो भ्गौ ग् 'वरदा.' ५७० न्जौ जौ ज्भौ ज्यौ 'परिमिति.'<br>{{gap}}५७१ "भ्नज्नस्नन्भगगैर्खार्वार्वेषुभिदि रञ्जनम्" (ममच २०). ५७२ त्नौ त्नौ त्नौ भौ 'समुल्लस.' ५७३ तन्वी (पि ७/२८), भूतमुनीनैर्यतिरिह भतनाः स्भौ भनयाश्च यादि भवति तन्वी" (के ३/१०८). ५७४ मौ त्नौ नौ स्गौ "सुरुचिर"-हंसी जैः, हंसी (प्रापै २/२०४). ५७५ किरीट (प्रापै २/२१०), 'भॄ सुभद्रं" (हे २/३६९), "नाम किरीटमिदं भगणा यदि पिङ्गलनागमुनीन्द्रमतं किल" (गछ २/२२१).<br>{{gap}}५७६ "भो नौ स्मौ निल्गा आपीडो ठैः" (हे २/३७९); हेमचन्द्राचेंच उदाहरण पाहतां यति दुसऱ्या आवर्तनान्ती म्हणजे "डैः" पाहिजे. ५७७ मत्ताक्रीडा (पि ७/२७), "मत्ताक्रीडा मौ त्नौ नौ नल्गिति भवति वसुशरदृशयतियुता" (के ३/१०७). ७७८ क्रौञ्चपदा (पि ७/२९), "क्रौञ्चपदा भ्मौ स्भौ<noinclude></noinclude> 4iedq3du2bmzxz436x100vzdx2ny51c 104 5928 238820 15715 2026-11-05T16:31:08Z कल्पनाशक्ती 3813 /* मुद्रितशोधन */ 238820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<small>पीडीएफ सुरेशभट इन च्या सौजन्याने</small>}} {{rh||'''१८५'''|<u>'''वृत्तविस्तार'''</u>}}</noinclude>{{center|'''४४ लघुगति-वर्ग'''}} <center> {|{{ts|vtp}} |+ |-{{ts|vtp}} | ७४९ || लघुगति || [। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _] |-{{ts|vtp}} | ७५० || "रम्याकृति" * || [। _ _ ‿ ‿। _ _ ‿ ‿। _ _] |-{{ts|vtp}} | ७५१ || "मदिराक्षी" * || [। ‿ ‿ _ _। ‿ ‿ _ _ । ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७५२ || "वनमाला" * || [। ‿ ‿ _ _। ‿ _ ‿ _ । ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७५३ || स्त्रक् || [। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७५४ || "स्नेहलता" * || [। _ ‿ ‿ _। _ ‿ ‿ _। _ ऽ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७५५ || तत || [। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _ _ _ । _ ऽ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७५६ || "सु"रति || [। ‿ ‿ _ _! ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ _ ऽ _] |-{{ts|vtp}} | ७५७ || "मानवती" * || [। _ ‿ ‿ _। _ ‿ ‿ _। _ ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७५८ || "काञ्चनकान्ति" * || [। _ ‿ ‿ _। _ ‿ _ ‿। _ ‿ ‿ _। _] |-{{ts|vtp}} | ७५९ || "प्रेय" * || [। _ ‿ ‿ _। _ ‿ _ ! _ ‿ ‿ _। _ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७६० || कुमुदिनी || [। _ ‿ _ ‿। _ ऽ ऽ _ ! ‿ ‿ ‿ ‿ _। _] |-{{ts|vtp}} | ७६१ || धवल || [। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। _] |-{{ts|vtp}} | ७६२ || हंसश्येनी || [_। _ _ _! ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿! _ _ _। _] |-{{ts|vtp}} | ७६३ || "कनक"-मयी || [। तरलनयन । ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿। ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७६४ || 'शुभकामी' * || [। _ _ ‿ ‿। _ _ ‿ ‿। _ _ ‿ ‿। _ _] |-{{ts|vtp}} | ७६५ || "कलावती" * || [। ‿ _ ‿ _। ‿ ‿ _ _। ‿ _ ‿ _। _ _] |-{{ts|vtp}} | ७६६ || "मरीचिका" * || [। ‿ _ ‿ _। ‿ ‿ _ _। ‿ _ ‿ _। ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७६७ || "शरयू" * || [। ‿ ‿ _ _। ‿ ‿ _ _ । ‿ ‿ _ _। _ _] |-{{ts|vtp}} | ७६८ || "प्रियशिष्या" * || [। ‿ ‿ _ _। ‿ ‿ _ _ । ‿ ‿ _ _। ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७६९ || सुरभि || [। ‿ ‿ _ ‿ ‿। ‿ ‿ _ ‿ ‿। ‿ ‿ _ ‿ ‿। ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७७० || "यशोगन्ध" * || [। ‿ _ _ ‿। ‿ _ _ ‿। ‿ _ _ ‿। ‿ _ _] |-{{ts|vtp}} | ७७१ || "श्यामकान्त" * || [। _ ‿ _ ‿। ‿ _ _ ‿। _ ‿ _ ‿। ‿ _ _] |-{{ts|vtp}} | ७७२ || "नूपुर" *|| [। _ ‿ ‿ _। _ ‿ _ ‿। _ ‿ ‿ _। _ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७७३ || "रसोदात्त" * || [। ‿ _ _ ‿। _ ‿ _ ‿। ‿ _ _ ‿। _ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७७४ || 'अुषा' * || [। ‿ _ _ ‿। _ _ _! ‿ _ _ ‿। _ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७७५ || श्रीलीला || [। _ _ _। _ _ _! _ _ _। _ _ _]<noinclude>{{nopt}} |}</noinclude> 0awj46ovwj129eu9g1n02buf0ohmnwt 104 5929 238821 15716 2026-11-05T16:38:13Z कल्पनाशक्ती 3813 /* तपासणी करायचे साहित्य */ 238821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<small>पीडीएफ सुरेशभट इन च्या सौजन्याने</small>}} {{rh|<u>'''छन्दोरचना'''</u>|'''१८६'''|}} {| |-</noinclude>{{nopt}} |-{{ts|vtp}} | ७७६ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७७७ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७७८ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७७९ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७८० || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७८१ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७८२ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७८३ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७८४ || उदाहरण || उदाहरण |-{{ts|vtp}} | ७८५ || मदकलनी || [चारदा ( |-{{ts|vtp}} | ७८६ || माध्वी || [। ! तरलनयन ।] |-{{ts|vtp}} | ७८७ || विदलितसरसिज || [चारदा ( ) आणि अेक ग] |-{{ts|vtp}} | ७८८ || अपवाहक|| उदाहरण |} </center> {{center|टीपा}} ७४९ नीगौ लघुगति (हे), मागे त्वरितगति ३०६ पहा. ७५० त्र्यौ स्गौ ** रम्याकृति? यति डैः घेतला तर मात्र हे वृत्त पद्मावर्तनी [। - - ~ ~ - HA V w paren un ] होऔील. ७५१ स्भौ त्लौ गू ‘ मदिराक्षी”; हें वृत्तहि [। ० ० - - ० ० । -- ० ० -] असें पद्मावर्तनी होॐ शकते. ७५२ खैौ ज्लौ गू ‘ वनमाला”. ७५३ *नीसौं स्रकू चैः” (हे २/२४५), माला (पि ७/१२), मागे मणिगुणनिष्कर ३८० टीप पहा. ७५४ भ्तौ य्र्ली गू“स्नेहलता”. ७५५ तत मागे ९५ पहा. g”-fa, ( ममच १७) मागे ४३१ पहा. ७५७ भ्तौ यसौ“ 8یاری ** मानवती ?'. ७५८ भ्तैौ साँ ग्* काञ्चनकान्ति ?”. हैं वृत्त [ । - ~ ~ - - । ० - ७ - ७ ७ ।--]] असें पद्मावर्तनीहि होोंधूं शकेल. ७५९ भ्तौ त्यौ ल्गौ प्रेय छेः ७६० कुमुदिनी, मागे ४१३ टीप पहा.<noinclude></noinclude> tu4t451y9rzm9ey6yzhb8udmaxf3816 238822 238821 2026-11-05T17:03:43Z कल्पनाशक्ती 3813 238822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="कल्पनाशक्ती" />{{right|<small>पीडीएफ सुरेशभट इन च्या सौजन्याने</small>}} {{rh|<u>'''छन्दोरचना'''</u>|'''१८६'''|}} {| |-</noinclude>{{nopt}} |-{{ts|vtp}} | ७७६ || "मनोमोहिनी" * || [। ‿ _ _ ‿। _ _ _! ‿ _ _ ‿। _ _ _] |-{{ts|vtp}} | ७७७ || "रङ्गराग" * || [। _ ‿ _ ‿। _ _ _! _ ‿ _ ‿। _ _ _] |-{{ts|vtp}} | ७७८ || "गिरिबाला" * || [। ‿ ‿ _ _। ‿ ‿ _ _ । ‿ ‿ _ _। ‿ ‿ _ _] |-{{ts|vtp}} | ७७९ || "वसुन्धरा" * || [। ‿ _ ‿ _। ‿ ‿ _ _ ! ‿ _ ‿ _। ‿ ‿ _ _] |-{{ts|vtp}} | ७८० || "अिन्दुमुखी" * || [। _ ‿ ‿ _। _ ‿ ‿ _। _ ‿ ‿ _। _ ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७८१ || "प्रमाथिनी" * || [। ‿ _ ‿ _। _ ‿ ‿ _ ! ‿ _ ‿ _। _ ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७८२ || "पाणिबन्ध" *|| [। _ ‿ _ ‿। _ ‿ ‿ _! _ ‿ _ ‿। _ ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७८३ || "मानसभन्जनी" * || [। _ ‿ ‿ _। ‿ _ ‿ _! _ ‿ ‿ _। ‿ _ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७८४ || वरूथिनी|| [। ‿ _ ‿ ‿ ‿! ‿ _ ‿ ‿ ‿। ‿ _ ‿ ‿ ‿। ‿ _ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७८५ || मदकलनी || [चारदा (‿ ‿ ‿ ‿ _)] |-{{ts|vtp}} | ७८६ || माध्वी || [। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿! तरलनयन । ‿ ‿ ‿ ‿ _] |-{{ts|vtp}} | ७८७ || विदलितसरसिज || [चारदा (‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿) आणि अेक ग] |-{{ts|vtp}} | ७८८ || अपवाहक|| [। _ _ _। ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿! ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿! ‿ ‿ ‿ ‿ ‿ ‿! ‿ ‿ _ _। _] |} </center> {{center|टीपा}} ७४९ नीगौ लघुगति (हे), मागे त्वरितगति ३०६ पहा. ७५० त्र्यौ स्गौ ** रम्याकृति? यति डैः घेतला तर मात्र हे वृत्त पद्मावर्तनी [। - - ~ ~ - HA V w paren un ] होऔील. ७५१ स्भौ त्लौ गू ‘ मदिराक्षी”; हें वृत्तहि [। ० ० - - ० ० । -- ० ० -] असें पद्मावर्तनी होॐ शकते. ७५२ खैौ ज्लौ गू ‘ वनमाला”. ७५३ *नीसौं स्रकू चैः” (हे २/२४५), माला (पि ७/१२), मागे मणिगुणनिष्कर ३८० टीप पहा. ७५४ भ्तौ य्र्ली गू“स्नेहलता”. ७५५ तत मागे ९५ पहा. g”-fa, ( ममच १७) मागे ४३१ पहा. ७५७ भ्तौ यसौ“ 8یاری ** मानवती ?'. ७५८ भ्तैौ साँ ग्* काञ्चनकान्ति ?”. हैं वृत्त [ । - ~ ~ - - । ० - ७ - ७ ७ ।--]] असें पद्मावर्तनीहि होोंधूं शकेल. ७५९ भ्तौ त्यौ ल्गौ प्रेय छेः ७६० कुमुदिनी, मागे ४१३ टीप पहा.<noinclude></noinclude> nxzbra6ptzshi837n5uaz4vv45cvfvq 104 113025 238823 238780 2026-11-06T04:35:14Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>आणि रथसप्तमीची आठवण द्यायचे. गंमत म्हणजे अगदी प्रत्येक दारासमोरच्या कोप-यात कोणी आदेश दिल्यासारखे हे दृश्य असायचे. आदेश होताच; पण तो परंपरेतल्या सवयीचा. <br>{{gap}}अशा नव्या-जुन्याच्या सरमिसळ उत्सवातून गल्लीतले वर्षचक्र पुढे सरकत राहते. पंधरा ऑगस्टच्या ध्वजवंदनाचा महिना म्हणजे एकीकडे श्रावण भाद्रपदातल्या सणांचा महिना. पावसाचा पहिला भर ओसरत असतानाच गल्लीतल्या एका घरासमोर चिखल मातीच्या गाऱ्याचा ढीग दिसायला लागायचा आणि त्या घरातल्या वृद्ध स्त्रीच्या देखरेखीखाली हरितालिका, पोळ्याचे बैल, नागपंचमीचे नाग चिखलातून साकार होत जायचे. मग उनसावलीत ते सुकवले जायचीही गडबड दिसायची आणि एके सकाळी ही सगळी मातीची रूपे नाना रंगात रंगून दारात सजलेली दिसायची. गौरीच्या मुखवट्यांचे काम थोडे अधिक कलाकुसरीचे अनुभवी प्रौढ हात करायचे आणि एके सकाळी गोजीरवाण्या, हंसतमुख सालंकृत गौरींच्या मुखवट्यांनी त्या झोपडीवजा अंधाऱ्या खोलीचा कोपरान् कोपरा उजळून गेलेला असायचा. अर्थात गौरींचे सगळे अलंकार अंगच्या मातीच्या उठावाचे आणि मग नाजुकपणाने त्यावर सोनेरी वखांनी चमचमता साज चढवलेले असायचे. ही सगळी बदलती रूपे न्याहाळण्यात महिना कधीच उलटून जायचा आणि गल्लीत नवीनच धामधूम सुरू व्हायची. खरं तर अजूनही होते. <br>{{gap}}तरुण पुरुष माणसं यात अग्रेसर असतात. भल्या भक्कम वाशांच्या उंच खुंट्या जमिनीत घट्ट गाडून त्यावर उंच आडवी तशाच भक्कम वाशाची लग (तुळई) कासऱ्याने आवळून झोपाळे बांधले जातात. ही तयारी पंचमीची, नागपंचमीची. मोठे वृक्ष असते तर वृक्षांनाच झोके बांधले असते. <br>{{gap}}दिवसभरात कधीही जा लहान थोर, स्त्रिया, तरुण-तरुणी, पोरं-सोरं कोणी तरी अखंड या झोपाळ्यांवर हिंदोळत असतात. अलीकडे गाण्यांच्या कॅसेटच्या तालावर झोके कुरकुरत असतात. गाणी आणि झोपाळ्यांच्या कुरकुरीचे संयुक्त आवाज रात्रीच्या शांततेत समोरच्या गल्लीतून घरापर्यंत येतात आणि नागपंचमीच्या आगमनाची वार्ता पोचवतात. आठ-दहा दिवस हाही माहौल या गल्ल्या साजरा करतात.<br> {{gap}}मोठ्या शहरांतून नामशेष झालेली ही परंपरेतील प्रकृतिसंवादी सहजता या गल्ल्यांतून अजून दिसते. केवळ परंपरेचे पुनरूज्जीवन करण्यासाठी प्रचारी कर्मकांडांची गरज अजून इथे वाटत नाही. अर्थात हे किती काळ टिकेल, सांगात येत नाही; कारण पांढऱ्या भेंडाच्या मातीच्या कौलारू घरांच्या जागी आता एखादी काँक्रीटची इमारतही उभी राहत आहे. एक खरेच आहे, मुद्दाम काही टिकवण्याच्या आग्रहातून<noinclude>{{left|निरगाठ-सुरगाठ / १०९}}</noinclude> ihtf1bo79yxz1nvtern54g34tx5p642 104 113026 238824 238781 2026-11-06T04:43:44Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>जी खरी प्रकृतिसंवादी सहजता टिकण्याची गरज असते, तीच बऱ्याच वेळेला हरवून जाते. उरतो तो आक्रोशी, आग्रही, आक्रमक कर्मकांडांचा पसारा. अनेकदा संस्कृतीच्या पुनरूज्जीवनाच्या नावाखाली त्याचाच सोस वाढत गेलेला दिसतो. ,br>{{gap}}प्रकृतीपासून दुरावत चाललेल्या अति नागरीकरणाच्या ओझ्याखाली बऱ्याच वेळा एक अपराधगंड येतो. आपले उपरेपण आपल्यालाच आतून उसवत नेते. मुळांपासून तुटलेपणाची खंत मधूनच कुरतडत राहते आणि त्यातून उरते ते देखाव्याचे कर्मकांड! आग्रहाचा दुराग्रह कधी होतो आणि मुळाचे 'मूळ' उद्देश कधी बाजूला पडतात ते कळतही नाही. <br>{{gap}}समाजाच्या निरामय स्वास्थ्यासाठी आपोआप आलेल्या सांस्कृतिक परंपरांचे विकृतीकरण होते. संस्कृती आणि विकृतीतल्या सीमारेषाच पुसट होतात. <br>{{gap}}माझ्या पंचवीस-तीस वर्षांच्या या गल्ल्यांच्या अक्षरश: च्या वाटचालीने मात्र मला भारतातल्या प्रकृतिसंवादी सहज जीवनशैलीतल्या निरामयतेचे वारंवार 'नमुनादर्शन' घडविले. हे नुसते डोळ्यांना दिसलेले दृश्य नव्हते. तर मनाला मोहवून टाकणारे आणि दरवर्षी नव्या विचारांच्या उर्मींना उर्जा देणारे अंतःसृष्टीचेही 'दर्शन' होते. म्हणूनच भिजला ज्येष्ठ-आषाढ घेऊन एखादी सकाळ उगवली की या गल्ल्यांची मला मनापासून सय येते. अर्थात् या गल्लीतल्या बायकांना याचे जास्त श्रेय आहे.<br> {{gap}}स्त्रिया एकीकडे परंपराशीलही असतात आणि दुसरीकडे परिवर्तनशीलही असतात याचा प्रत्यय अगदी पदोपदी येत असतो. तोच प्रवाह मग कुटुंबात आणि समाजातही मुरत जातो.<br>{{gap}} रांगोळीसारख्याच विविध प्रकारच्या हस्तकला, खाद्यपदार्थ, अलंकार, वस्त्रे प्रावरणे यांच्या परंपरा बदलत्या घटकांसह मोठ्या प्रमाणात शिल्लक राहतात, त्या स्त्रियांमुळे! साधे पोषाख पहा ना! अजूनही स्त्री वर्गात जेवढे परंपरांचे अस्तित्व टिकले आहे तेवढे पुरुष वर्गात अगदी खेड्यातूनही टिकलेले नाही आणि तरीही काळानुसार नवीन आचार विचारही स्त्रीने मोठ्या प्रमाणात स्वीकारलेले दिसतात. स्त्रीमधील ही परिवर्तन प्रक्रियाही लक्षणीय आहे.<noinclude>{{right|पायवाटेची रंगरूपे / ११०}}</noinclude> 6uvizhxwstwmd3fr3o94cosbuakzh5s 238825 238824 2026-11-06T04:44:28Z JayashreeVI 4058 238825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>जी खरी प्रकृतिसंवादी सहजता टिकण्याची गरज असते, तीच बऱ्याच वेळेला हरवून जाते. उरतो तो आक्रोशी, आग्रही, आक्रमक कर्मकांडांचा पसारा. अनेकदा संस्कृतीच्या पुनरूज्जीवनाच्या नावाखाली त्याचाच सोस वाढत गेलेला दिसतो. <br>{{gap}}प्रकृतीपासून दुरावत चाललेल्या अति नागरीकरणाच्या ओझ्याखाली बऱ्याच वेळा एक अपराधगंड येतो. आपले उपरेपण आपल्यालाच आतून उसवत नेते. मुळांपासून तुटलेपणाची खंत मधूनच कुरतडत राहते आणि त्यातून उरते ते देखाव्याचे कर्मकांड! आग्रहाचा दुराग्रह कधी होतो आणि मुळाचे 'मूळ' उद्देश कधी बाजूला पडतात ते कळतही नाही. <br>{{gap}}समाजाच्या निरामय स्वास्थ्यासाठी आपोआप आलेल्या सांस्कृतिक परंपरांचे विकृतीकरण होते. संस्कृती आणि विकृतीतल्या सीमारेषाच पुसट होतात. <br>{{gap}}माझ्या पंचवीस-तीस वर्षांच्या या गल्ल्यांच्या अक्षरश: च्या वाटचालीने मात्र मला भारतातल्या प्रकृतिसंवादी सहज जीवनशैलीतल्या निरामयतेचे वारंवार 'नमुनादर्शन' घडविले. हे नुसते डोळ्यांना दिसलेले दृश्य नव्हते. तर मनाला मोहवून टाकणारे आणि दरवर्षी नव्या विचारांच्या उर्मींना उर्जा देणारे अंतःसृष्टीचेही 'दर्शन' होते. म्हणूनच भिजला ज्येष्ठ-आषाढ घेऊन एखादी सकाळ उगवली की या गल्ल्यांची मला मनापासून सय येते. अर्थात् या गल्लीतल्या बायकांना याचे जास्त श्रेय आहे.<br> {{gap}}स्त्रिया एकीकडे परंपराशीलही असतात आणि दुसरीकडे परिवर्तनशीलही असतात याचा प्रत्यय अगदी पदोपदी येत असतो. तोच प्रवाह मग कुटुंबात आणि समाजातही मुरत जातो.<br>{{gap}} रांगोळीसारख्याच विविध प्रकारच्या हस्तकला, खाद्यपदार्थ, अलंकार, वस्त्रे प्रावरणे यांच्या परंपरा बदलत्या घटकांसह मोठ्या प्रमाणात शिल्लक राहतात, त्या स्त्रियांमुळे! साधे पोषाख पहा ना! अजूनही स्त्री वर्गात जेवढे परंपरांचे अस्तित्व टिकले आहे तेवढे पुरुष वर्गात अगदी खेड्यातूनही टिकलेले नाही आणि तरीही काळानुसार नवीन आचार विचारही स्त्रीने मोठ्या प्रमाणात स्वीकारलेले दिसतात. स्त्रीमधील ही परिवर्तन प्रक्रियाही लक्षणीय आहे.<noinclude>{{right|पायवाटेची रंगरूपे / ११०}}</noinclude> iw0nqf4nbq8b67k8vlz3ylfp5ckxszu 104 113027 238826 238782 2026-11-06T04:51:27Z JayashreeVI 4058 238826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''एक अवघड वळण '''}}}} {{gap}}"बाई, तुमच्या ओळखीने आम्हाला एक वकिलीणबाई गाठून द्या." समोरच्या बाईचा चिडका आवाज आणखीनच चढलेला.<br>{{gap}} कॉलेजमधून घरी आल्या आल्या खेडवळशा दोन बायका दारात उभ्या. "या बसा" झाल्यावर बाईंचे पहिलेच वाक्य "वकिलीण गाठून द्या..". कशासाठी वगैरे चौकशी केली तेव्हा दोघींनी अडखळत एकमेकींना अडवीत, दुरुस्त करीत, तपशील सुचवीत मुद्दा सांगितला. दोघींच्यातल्या एकीच्या भावाची बायको नांदायला येत नव्हती. तिने नांदायला यावे, ही सगळ्यांची इच्छा होती. विशेषतः भावाचा आग्रह होता. बऱ्याच प्रश्नोत्तरांतून आणखी काही तपशील हाती लागला तो, असा भावाचे लग्न होऊन नुकतेच वर्ष होत होते. त्यांचे वय बावीस-तेवीस वर्षांचे. शिकलेला चार-पाच इयत्ता. सुतारकाम करतो. चाळीस-पन्नास रुपये रोज मिळवितो. (ही गोष्ट घडली तेव्हा.. वीस एक वर्षांपूर्वी) घरात म्हातारी आई आणि तो. शेजारी ही तक्रार करणारी बहीण. तिचे सासर घरसंसार सुरळीत चाललेला. ही भावाला करून आणलेली मुलगी या बहिणीच्या सासरच्या पाव्हण्यातली, म्हणजे नात्यातली. मुलगी असावी पंधरा एक वर्षांची. तेही बोलण्यातून काढून घ्यावे लागले, तिलाही नेमके वय माहीत नव्हते. तिच्याच भाषेत सांगायचे तर, 'न्हाती हून वर्ष झालं.' मुलीचे माहेर मध्यम दर्जाचे शेतकरी कुटुंब, अब्रूने जगणारे; पण पहिल्या खेपेला मुलगी सासरी जेमतेम आठ दिवस नांदली. आठव्या दिवशी शेजारी नणंदेकडे आली आणि हट्ट धरून बसली की, 'आत्ताच्या आत्ता आईकडे जायचे आहे.' पहिलीच वेळ, खंतावली असेल म्हणून समजुतदारपणे नणंदेच्या नवऱ्याने तिला माहेरी पोचवली ती परत यायचे नाव घेईना. येथपर्यंत दोघींनी हिरिरीने माहिती सांगितली आणि गप्प झाल्या दोघी. मग पुन्हा त्यांना बोलते केले. जरा आढेवेढे घेतले, मी विचारले, “तिला गावातल्या दुस-या कोणाबरोबर लग्न करायचे होते का? तशी चटकन म्हणाल्या,<noinclude>{{center|१११}}</noinclude> lp95cw16doxaj49z91k69vs02f5t3b9 238827 238826 2026-11-06T04:51:52Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''एक अवघड वळण '''}}}} {{gap}}"बाई, तुमच्या ओळखीने आम्हाला एक वकिलीणबाई गाठून द्या." समोरच्या बाईचा चिडका आवाज आणखीनच चढलेला.<br>{{gap}} कॉलेजमधून घरी आल्या आल्या खेडवळशा दोन बायका दारात उभ्या. "या बसा" झाल्यावर बाईंचे पहिलेच वाक्य "वकिलीण गाठून द्या..". कशासाठी वगैरे चौकशी केली तेव्हा दोघींनी अडखळत एकमेकींना अडवीत, दुरुस्त करीत, तपशील सुचवीत मुद्दा सांगितला. दोघींच्यातल्या एकीच्या भावाची बायको नांदायला येत नव्हती. तिने नांदायला यावे, ही सगळ्यांची इच्छा होती. विशेषतः भावाचा आग्रह होता. बऱ्याच प्रश्नोत्तरांतून आणखी काही तपशील हाती लागला तो, असा भावाचे लग्न होऊन नुकतेच वर्ष होत होते. त्यांचे वय बावीस-तेवीस वर्षांचे. शिकलेला चार-पाच इयत्ता. सुतारकाम करतो. चाळीस-पन्नास रुपये रोज मिळवितो. (ही गोष्ट घडली तेव्हा.. वीस एक वर्षांपूर्वी) घरात म्हातारी आई आणि तो. शेजारी ही तक्रार करणारी बहीण. तिचे सासर घरसंसार सुरळीत चाललेला. ही भावाला करून आणलेली मुलगी या बहिणीच्या सासरच्या पाव्हण्यातली, म्हणजे नात्यातली. मुलगी असावी पंधरा एक वर्षांची. तेही बोलण्यातून काढून घ्यावे लागले, तिलाही नेमके वय माहीत नव्हते. तिच्याच भाषेत सांगायचे तर, 'न्हाती हून वर्ष झालं.' मुलीचे माहेर मध्यम दर्जाचे शेतकरी कुटुंब, अब्रूने जगणारे; पण पहिल्या खेपेला मुलगी सासरी जेमतेम आठ दिवस नांदली. आठव्या दिवशी शेजारी नणंदेकडे आली आणि हट्ट धरून बसली की, 'आत्ताच्या आत्ता आईकडे जायचे आहे.' पहिलीच वेळ, खंतावली असेल म्हणून समजुतदारपणे नणंदेच्या नवऱ्याने तिला माहेरी पोचवली ती परत यायचे नाव घेईना. येथपर्यंत दोघींनी हिरिरीने माहिती सांगितली आणि गप्प झाल्या दोघी. मग पुन्हा त्यांना बोलते केले. जरा आढेवेढे घेतले, मी विचारले, “तिला गावातल्या दुस-या कोणाबरोबर लग्न करायचे होते का? तशी चटकन म्हणाल्या,<noinclude>{{center|१११}}</noinclude> s8r6k053rq6zjavl14l2qz0fzahjafo 104 113028 238828 238783 2026-11-06T04:58:37Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>"न्हाय बा. तसलं काय करायचं न्हवतं. त्ये तिला काही नीट कळत बी न्हवतं." "मग तुम्ही त्या मुलीला नीट विचारले की नाही? तिला सासर का नको वाटतं? सासू त्रास देते का? तर तसंही काही नाही. मग संकोचत लाजत एकजण म्हणाली, "बाई, तुम्हापासून काय लपवायचं? तिला न्हवराच नको वाटतोय्! इथं तिला दोन-चार वेळेला आणली तर नणंदेकडे शेजारी नीट व्हायची. सासूकडं दिवसभर नीट न्हायली आणि संध्याकाळी न्हवरा घरात आला की, नणंदेकडे पळून आली ती घरात जायलाच तयार नाही." आता त्या प्रश्नाचा थोडा थोडा उलगडा व्हायला लागला. त्यांना म्हटलं, "पोरगी लहान आहे, नीट समज नसेल आली अजून." - "कशानी वो ल्हान! न्हाती हून चांगलं वर्ष झालं. बाई मान्साला सगळं कळतय् आपसुकच आम्ही काय मोठ्या हुतो का?" आणि मग एकदा संकोच दूर झाल्यावर बरेच काही सांगत बसल्या. <br>{{gap}}आता यात कायदा काय करणार! फार तर "नवऱ्याकडे नांदायला जा," असा हुकूम कोर्ट देईल; पण त्यामुळे मूळ प्रश्न सुटणार आहे का?" तर तेही त्यांना पटले. 'ते खरंच आहे म्हणा! पण हा तिढा सोडवायचा कसा हो! घरात तर आई आणि भाऊ डोकं खाऊन राहयलेत!' मामला कठीण होता. आमचे मध्यमवर्गीय मन आणि पुस्तकी मानसशास्त्र पणाला लावून त्यांची समजूत घालणे अशक्य झाले. एखाद्या मुलीच्या मनात 'या' गोष्टीबद्दल भीती, तिरस्कार निर्माणच कसा होऊ शकतो, हे कोडे काही त्या बायकांना उलगडेना. 'हे' उपजतच कळतं, कळायला हवं. बाईच्या जातीला त्यावाचून गत्यंतरच नाही. मनाचे असले चोचले पोरीच्या जातीला बरे नव्हेत' अशी त्यांची ठाम समजूत. भावाला समजुतीने सांगायची मात्र त्यांची तयारी नाही. पुन्हा बराच वेळ आमचा मानसशास्त्रीय पाठ... अखेरीस एकीला माझा मुद्दा हळूहळू पटला. ती म्हणाली, "माझ्या नवऱ्याकडून भावाला चार समजुतीच्या गोष्टी सांगते. तुम्ही म्हणता तसा तिला तिच्या नवऱ्याचा विश्वास वाटला पाहिजे हे पटतं, पण तो कितपत ऐकेल काही सांगता येत नाही. पण पोरीला समजून घ्यायला पाहिजे हे खरं! कोर्ट कचेऱ्यात हे काम काही व्हायचं नाही. इतपत पटले हेही नसे थोडके, म्हणून स्वतःचीच समजूत घातली. <br>{{gap}}बरेच दिवस पुढची काहीच हालचाल कळली नाही. म्हटले, सगळे सुरळीत झालेले दिसते; पण दोन-तीन दिवसांनी एकजण बसस्टॉपवर भेटली. चेहरा उतरलेला. तिने सांगितलेली हकीकत अस्वस्थ करणारी होती. ती म्हणाली, "भावाला समजून सांगायचा प्रयत्न केला. एका वेळेला मुलगी येऊन दोन-तीन दिवस नीट राहिली. चौथ्या दिवशी खरे तर रात्री किंचाळत खोलीबाहेर आली.<noinclude>{{right|एक अवघड वळण / ११२}}</noinclude> rfofty8r8zlf48czt65g45eqvl93j8x 238829 238828 2026-11-06T04:59:15Z JayashreeVI 4058 238829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>"न्हाय बा. तसलं काय करायचं न्हवतं. त्ये तिला काही नीट कळत बी न्हवतं." "मग तुम्ही त्या मुलीला नीट विचारले की नाही? तिला सासर का नको वाटतं? सासू त्रास देते का? तर तसंही काही नाही. मग संकोचत लाजत एकजण म्हणाली, "बाई, तुम्हापासून काय लपवायचं? तिला न्हवराच नको वाटतोय्! इथं तिला दोन-चार वेळेला आणली तर नणंदेकडे शेजारी नीट व्हायची. सासूकडं दिवसभर नीट न्हायली आणि संध्याकाळी न्हवरा घरात आला की, नणंदेकडे पळून आली ती घरात जायलाच तयार नाही." आता त्या प्रश्नाचा थोडा थोडा उलगडा व्हायला लागला. त्यांना म्हटलं, "पोरगी लहान आहे, नीट समज नसेल आली अजून." - "कशानी वो ल्हान! न्हाती हून चांगलं वर्ष झालं. बाई मान्साला सगळं कळतय् आपसुकच आम्ही काय मोठ्या हुतो का?" आणि मग एकदा संकोच दूर झाल्यावर बरेच काही सांगत बसल्या. <br>{{gap}}आता यात कायदा काय करणार! फार तर "नवऱ्याकडे नांदायला जा," असा हुकूम कोर्ट देईल; पण त्यामुळे मूळ प्रश्न सुटणार आहे का?" तर तेही त्यांना पटले. 'ते खरंच आहे म्हणा! पण हा तिढा सोडवायचा कसा हो! घरात तर आई आणि भाऊ डोकं खाऊन राहयलेत!' मामला कठीण होता. आमचे मध्यमवर्गीय मन आणि पुस्तकी मानसशास्त्र पणाला लावून त्यांची समजूत घालणे अशक्य झाले. एखाद्या मुलीच्या मनात 'या' गोष्टीबद्दल भीती, तिरस्कार निर्माणच कसा होऊ शकतो, हे कोडे काही त्या बायकांना उलगडेना. 'हे' उपजतच कळतं, कळायला हवं. बाईच्या जातीला त्यावाचून गत्यंतरच नाही. मनाचे असले चोचले पोरीच्या जातीला बरे नव्हेत' अशी त्यांची ठाम समजूत. भावाला समजुतीने सांगायची मात्र त्यांची तयारी नाही. पुन्हा बराच वेळ आमचा मानसशास्त्रीय पाठ... अखेरीस एकीला माझा मुद्दा हळूहळू पटला. ती म्हणाली, "माझ्या नवऱ्याकडून भावाला चार समजुतीच्या गोष्टी सांगते. तुम्ही म्हणता तसा तिला तिच्या नवऱ्याचा विश्वास वाटला पाहिजे हे पटतं, पण तो कितपत ऐकेल काही सांगता येत नाही. पण पोरीला समजून घ्यायला पाहिजे हे खरं! कोर्ट कचेऱ्यात हे काम काही व्हायचं नाही. इतपत पटले हेही नसे थोडके, म्हणून स्वतःचीच समजूत घातली. {{gap}}बरेच दिवस पुढची काहीच हालचाल कळली नाही. म्हटले, सगळे सुरळीत झालेले दिसते; पण दोन-तीन दिवसांनी एकजण बसस्टॉपवर भेटली. चेहरा उतरलेला. तिने सांगितलेली हकीकत अस्वस्थ करणारी होती. ती म्हणाली, "भावाला समजून सांगायचा प्रयत्न केला. एका वेळेला मुलगी येऊन दोन-तीन दिवस नीट राहिली. चौथ्या दिवशी खरे तर रात्री किंचाळत खोलीबाहेर आली.<noinclude>{{right|एक अवघड वळण / ११२}}</noinclude> tdwhuv2u0fr9whej1abnqd1o25n9a85 104 113029 238830 238784 2026-11-06T05:03:04Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>तेव्हापासून तिने नवऱ्याचा जास्तच धसका घेतलाय. माहेरी पोचवली तरी रात्री किंचाळत जागी होते, तोंडाला फेस येतो, अंग थरथरते. मग तिला कुणी करणी केली, लागीर झालं अशा शंका आल्या. देवऋषी, मंत्र-तंत्र, गंडे-दोरे, ताईत एक की दोन, सगळे झाले. 'अंगातलं' काढण्यासाठी मारहाण केली, तिच अन्न तुटत गेलं, ताप येऊ लागला. मग डॉक्टरकडे नेली. त्या डॉक्टरांनी तिला मानसतज्ज्ञाकडे न्यायला सांगितले. तिथेच ती सध्या होती. उपचार चालू आहेत. <br>{{gap}}हेच मानसतज्ज्ञ डॉक्टर एकदा एका व्याख्यानात म्हणाले होते, "अशा स्त्री-मनोरुग्णांची संख्या खेड्यात जास्त असते. याची मुळे कोठेतरी स्त्री-पुरुष संबंधात असतात. या संबंधाबद्दल स्त्रिया/मुली व पुरुष या दोघांच्या मनातल्या गैरसमजात असतात. आपल्या समाजात बायकांच्या मनावर फार दडपणे असतात. कधी त्याबद्दल त्या बोलत नाहीत. कधी त्यांचे त्यांनाच नीट कळत नाही. अगदी जवळच्या स्त्री नातलगाजवळसुद्धा नाही बोलत. त्यामुळे शरीर-मनावर उपचार करण्यापेक्षा देवऋषी, गंडेदोरे, मंत्र-तंत्र यावरच भर दिला जातो. त्यातून विकृती वाढतच जाते. बायकांच्या मनावरची भीतीची दडपणे वाढत जातात. कितीकजणी त्यातच मृत्युमुखी पडतात. आमच्याकडे येणाऱ्या स्त्रियांची संख्या त्यामानाने फार कमी असते; कारण एक तर मनाला असा काही आजार होऊ शकतो हे मुळातच पटत नाही. पटले तरी अशा डॉक्टरकडे जाणे म्हणजे 'वेड्या'च्या डॉक्टरकडे जाणे, म्हणून अप्रतिष्ठेचे वाटते. शिक्षितांमध्येही ही भावना असते. अशिक्षितांचे विचारायलाच नको. {{gap}}समोरची बाई सांगत होती, 'बाई तुम्ही म्हणाला होतात, तसेच डॉक्टर म्हणाले, पण आता खूप उशीर झालाय. तिच्या मनातली भीती आधीच काढायला हवी होती. तरी प्रयत्न चालू आहेत! मनात आले, हेही नसे थोडके इतरांना तरी लवकर शहाणपण यावे असे वाटत राहिले.<noinclude>{{left|निरगाठ-सुरगाठ / ११३}}</noinclude> o951gnssb1ikl2wc6nnfdtrhjpd4jet 104 113052 238831 2026-11-06T05:03:37Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ कडू करंजाचं झाड शांतपणे केवळ फिरायला म्हणून त्या रस्त्याने जायला मला नेहमीच आवडते; पण गेल्या कित्येक दिवसांत ते जमलेच नव्हते. आज मात्र ठरविले की, काही झाले तरी जायचेच. रात..." 238831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ कडू करंजाचं झाड शांतपणे केवळ फिरायला म्हणून त्या रस्त्याने जायला मला नेहमीच आवडते; पण गेल्या कित्येक दिवसांत ते जमलेच नव्हते. आज मात्र ठरविले की, काही झाले तरी जायचेच. रात्रीची जेवणे काहीशी लवकर उरकून आठ-साडेआठ... फार तर पावणे नऊला निघायचेच; कारण तेव्हा तो रस्ता शांत असतो. गजबज कमी पण सोबत नाही, असेही नाही, तसा म्हटले तर गावात असून गावात नसल्यासारखा; पण वाढत्या शहरामुळे या भागातही वस्ती वाढते आहे. एखाद- दुसरा नवा बंगला होतो आहे. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना अंतरा अंतरावर मोटारी दुरुस्तीची गॅरेज होत आहेत, एखाद-दुसरे हार्डवेअरचे दुकान आहे. गावाच्या टोकाच्या नाक्याशी सडकेच्या कडेला एखादी पत्र्याची चहावाल्याची टपरी. हमाल, गॅरेजमधले कामगार ही त्याची बहुधा गिन्हाइके! अशा या रस्त्याने फिरायला जाण्यात एवढी अपूर्वाई कसली ? प्रत्येक गावात अशा एका वर्णनाचा रस्ता असतोच; असे कोणालाही वाटेल; पण हा रस्ता मला आवडण्याचे कारण अगदी वेगळेच आहे. गॅरेजचा परिसर सोडून थोडे आत गेले की, दुतर्फा भरगच्च उसाची शेते, कधी हिरवीकंच तर कधी ऊस तुऱ्याला आलेला. कधी कापणीला आलेला; शेताच्या कडेला बांधावर कसली कसली रानझाडे, वेली माजलेल्या. त्यावर कसली कसली फुलं फुललेली, रानफुलेच; त्यांची नावेही माहीत नाहीत अशी. एखादी बाभळ हिरव्या काटेरी फांदीवर पिवळ्या धम्मक केसरांच्या डीएवढ्या फुलांचे झुपके, तोलत सावरत डोलत असते. घाणेरीच्या रंगीबेरंगी टिकल्या नाचत असतात. पाणकणसांचे लालसर पांढरट तुरे डौलदार माना उभारून हेलकावत असतात. एखाद्या झाडावर चढलेल्या वेलीतून कर्ण्याच्या आकाराची पांढरी-निळी फुले झुपक्यांनी डोकावत असतात. आणखी फलगभर पुढे गेले की, एक पेट्रोलपंप लागतो. तिथं एक मोठ्ठ तळं, पाणी बहुधा बारा महिने असते. ११४<noinclude></noinclude> l2iglr6f6tg1jfvseeu7soootg425j2 238832 238831 2026-11-06T05:09:45Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''कडू करंजाचं झाड'''}}}} {{gap}}शांतपणे केवळ फिरायला म्हणून त्या रस्त्याने जायला मला नेहमीच आवडते; पण गेल्या कित्येक दिवसांत ते जमलेच नव्हते. आज मात्र ठरविले की, काही झाले तरी जायचेच. रात्रीची जेवणे काहीशी लवकर उरकून आठ-साडेआठ... फार तर पावणे नऊला निघायचेच; कारण तेव्हा तो रस्ता शांत असतो. गजबज कमी पण सोबत नाही, असेही नाही, तसा म्हटले तर गावात असून गावात नसल्यासारखा; पण वाढत्या शहरामुळे या भागातही वस्ती वाढते आहे. एखाद-दुसरा नवा बंगला होतो आहे. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना अंतरा अंतरावर मोटारी दुरुस्तीची गॅरेज होत आहेत, एखाद-दुसरे हार्डवेअरचे दुकान आहे. गावाच्या टोकाच्या नाक्याशी सडकेच्या कडेला एखादी पत्र्याची चहावाल्याची टपरी. हमाल, गॅरेजमधले कामगार ही त्याची बहुधा गिन्हाइके! अशा या रस्त्याने फिरायला जाण्यात एवढी अपूर्वाई कसली? प्रत्येक गावात अशा एका वर्णनाचा रस्ता असतोच; असे कोणालाही वाटेल; पण हा रस्ता मला आवडण्याचे कारण अगदी वेगळेच आहे. गॅरेजचा परिसर सोडून थोडे आत गेले की, दुतर्फा भरगच्च उसाची शेते, कधी हिरवीकंच तर कधी ऊस तुऱ्याला आलेला. कधी कापणीला आलेला; शेताच्या कडेला बांधावर कसली कसली रानझाडे, वेली माजलेल्या. त्यावर कसली कसली फुलं फुललेली, रानफुलेच; त्यांची नावेही माहीत नाहीत अशी. एखादी बाभळ हिरव्या काटेरी फांदीवर पिवळ्या धम्मक केसरांच्या गुंडीएवढ्या फुलांचे झुपके, तोलत सावरत डोलत असते. घाणेरीच्या रंगीबेरंगी टिकल्या नाचत असतात. पाणकणसांचे लालसर पांढरट तुरे डौलदार माना उभारून हेलकावत असतात. एखाद्या झाडावर चढलेल्या वेलीतून कर्ण्याच्या आकाराची पांढरी-निळी फुले झुपक्यांनी डोकावत असतात. {{gap}}आणखी फर्लांगभर पुढे गेले की, एक पेट्रोलपंप लागतो. तिथं एक मोठ्ठ तळं, पाणी बहुधा बारा महिने असते.<noinclude>{{center|११४}}</noinclude> pg5cjq37yswmgj3lppqwa6fxwrxaxki 104 113053 238833 2026-11-06T05:10:15Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ त्या जलाशयाच्या कडेला एक मैलाचा दगड आहे. सडकेवर एक लहानसा साकव आणि त्याचा कठडा ! तिथे बसले की कधी संध्याकाळची सूर्याची रंगपंचमी पाहण्यातही अपूर्व सुख असते. वसंताच्या चाल..." 238833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ त्या जलाशयाच्या कडेला एक मैलाचा दगड आहे. सडकेवर एक लहानसा साकव आणि त्याचा कठडा ! तिथे बसले की कधी संध्याकाळची सूर्याची रंगपंचमी पाहण्यातही अपूर्व सुख असते. वसंताच्या चालकाळी तर तो रस्ता आणखीनच मोहात पाडतो. दुतर्फा शिरिषाचे घनदाट वृक्ष. एरव्ही बहुधा रस्त्याच्या कडेला असतात ती वडाची झाडं किंवा चिंचेची! या रस्त्याचे शिरीष मात्र या दिवसात फुलायला लागतात. त्यांची लालवट नाजुक फुले गच्च हिरव्यागार पानांतून डोकावतात. संध्याकाळी सूर्य बुडायला आला की अंधार उजेडाच्या सीमारेषेची जागा शिरीषाचा मंद-मधुर गंध व्यापून टाकत असतो. एखाद्या शेतात दूरवर मोहोराने लगडलेले आंब्याचे झाड वाऱ्याच्या झोक्याबरोबर गंधाची पाठवण करून आपले अस्तित्व दाखवीत असते. शिरीषासारखेच देखणे वृक्ष रस्त्याकडेलाच आहेत, ते मात्र कडू करंजाचे! कडू करंजाचे झाड खास कोणी त्याच्या प्रेमात पडावे असे नाही; पण या वसंताच्या दिवसांत पाहिले की त्याच्याही प्रेमात पडायला होते. नाक्यावरून वळण घेतलं आणि पहिली गोष्ट जाणवली की चहाच्या. पूर्वीच्या एका टपरीऐवजी आता तीन-चार टपऱ्या उभ्या राहिल्या आहेत. एकीतून भज्यांचा खमंग वास येतो आहे. या टपरीकडे थोडा अंधार आहे. बाहेरच्या बाकड्यावर एक धोतरवाला ओंगळ माणूस एका स्त्रीच्या खांद्यावर हात टाकून तिला भजी खाण्याचा आग्रह करतो आहे. आणखी दोघे असेच लडखडत येऊन कसेबसे बाकड्यावर बसत असलेले. पुढे जावे की नाही असा विचार चालू असतानाच एका कडू करंजाच्या झाडाखाली एका स्त्रीची आकृती नजरेस पडली. विचार केला, 'काही हरकत नाही; 'आपल्या' तळ्यापर्यंत जाऊन यावे. तशी जाग आहे या रस्त्याला. झाडाजवळ पोचेपर्यंत लक्ष त्या स्त्रीकडेच होते आणि आश्चर्य वाटले, चांगला उन्हाळा जाणवतोय, दिवसभर खूप उकडतही होते, म्हणून गारव्यात जरा फिरायला आलेली मी आणि या बाईने अंगात चक्क स्वेटर घालून गळ्याभोवती मफलर गंडाळलाय् म्हटलं, आजारी बिजारी असेल. एवढ्यात कुठून तरी गाण्याची हलकी लकेर कानावर आली, "शोला दबायें रक्खा" म्हटले, इथे कोण गातेय्? तर दुसऱ्या क्षणी लक्षात आले की स्वेटरवालीच गातेय्. आवाज अगदी स्पष्ट, आजारी असल्याचे लक्षण नाही; पण खास दाक्षिणात्य काळा वर्ण आणि उजव्या नाकपुडीवर चमकणारी चमकी थोडी आणखी पुढे जाते तो आणखी एका झाडाखाली तसाच स्वेटर आणि खड्याची चमकी! हा काय भुताटकीचा प्रकार आहे? जर बारकाईने पाहिले तर स्वेटरचा रंग जरा वेगळा होता. मघाचा काळा आत्ताचा काळपट लाल. तसंच एक फिल्मी निरगाठ सुरगाठ / ११५ -<noinclude></noinclude> 5l4ysjdwqdni18u461oca9x7l4rr0uq 238834 238833 2026-11-06T05:17:16Z JayashreeVI 4058 /* मुद्रितशोधन */ 238834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="JayashreeVI" /></noinclude>त्या जलाशयाच्या कडेला एक मैलाचा दगड आहे. सडकेवर एक लहानसा साकव आणि त्याचा कठडा! तिथे बसले की कधी संध्याकाळची सूर्याची रंगपंचमी पाहण्यातही अपूर्व सुख असते. वसंताच्या चाहूलकाळी तर तो रस्ता आणखीनच मोहात पाडतो. दुतर्फा शिरिषाचे घनदाट वृक्ष. एरव्ही बहुधा रस्त्याच्या कडेला असतात ती वडाची झाडं किंवा चिंचेची! या रस्त्याचे शिरीष मात्र या दिवसात फुलायला लागतात. त्यांची लालवट नाजुक फुले गच्च हिरव्यागार पानांतून डोकावतात. संध्याकाळी सूर्य बुडायला आला की अंधार उजेडाच्या सीमारेषेची जागा शिरीषाचा मंद-मधुर गंध व्यापून टाकत असतो. एखाद्या शेतात दूरवर मोहोराने लगडलेले आंब्याचे झाड वाऱ्याच्या झोक्याबरोबर गंधाची पाठवण करून आपले अस्तित्व दाखवीत असते. शिरीषासारखेच देखणे वृक्ष रस्त्याकडेलाच आहेत, ते मात्र कडू करंजाचे! कडू करंजाचे झाड खास कोणी त्याच्या प्रेमात पडावे असे नाही; पण या वसंताच्या दिवसांत पाहिले की त्याच्याही प्रेमात पडायला होते. <br>{{gap}}नाक्यावरून वळण घेतलं आणि पहिली गोष्ट जाणवली की चहाच्या पूर्वीच्या एका टपरीऐवजी आता तीन-चार टपऱ्या उभ्या राहिल्या आहेत. एकीतून भज्यांचा खमंग वास येतो आहे. या टपरीकडे थोडा अंधार आहे. बाहेरच्या बाकड्यावर एक धोतरवाला ओंगळ माणूस एका स्त्रीच्या खांद्यावर हात टाकून तिला भजी खाण्याचा आग्रह करतो आहे. आणखी दोघे असेच लडखडत येऊन कसेबसे बाकड्यावर बसत असलेले. पुढे जावे की नाही असा विचार चालू असतानाच एका कडू करंजाच्या झाडाखाली एका स्त्रीची आकृती नजरेस पडली. विचार केला, 'काही हरकत नाही; 'आपल्या' तळ्यापर्यंत जाऊन यावे. तशी जाग आहे या रस्त्याला. झाडाजवळ पोचेपर्यंत लक्ष त्या स्त्रीकडेच होते आणि आश्चर्य वाटले, चांगला उन्हाळा जाणवतोय, दिवसभर खूप उकडतही होते, म्हणून गारव्यात जरा फिरायला आलेली मी आणि या बाईने अंगात चक्क स्वेटर घालून गळ्याभोवती मफलर गंडाळलाय् म्हटलं, आजारी बिजारी असेल. एवढ्यात कुठून तरी गाण्याची हलकी लकेर कानावर आली, "शोला दबायें रक्खा" म्हटले, इथे कोण गातेय्? तर दुसऱ्या क्षणी लक्षात आले की स्वेटरवालीच गातेय्. आवाज अगदी स्पष्ट, आजारी असल्याचे लक्षण नाही; पण खास दाक्षिणात्य काळा वर्ण आणि उजव्या नाकपुडीवर चमकणारी चमकी थोडी आणखी पुढे जाते तो आणखी एका झाडाखाली तसाच स्वेटर आणि खड्याची चमकी! हा काय भुताटकीचा प्रकार आहे? जर बारकाईने पाहिले तर स्वेटरचा रंग जरा वेगळा होता. मघाचा काळा आत्ताचा काळपट लाल. तसंच एक फिल्मी -<noinclude>{{left|निरगाठ-सुरगाठ / ११५}}</noinclude> 0c2z1zeo6u7vu4ysla32x4vg7cty1h0 104 113054 238835 2026-11-06T05:17:41Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ गीत, मुद्दाम जाणाऱ्या येणाऱ्यांचे लक्ष जावे अशा आवाजात ! - कुतूहल चाळवले. मनात थोडी धास्तीही वाटत होती. तरीही आणखी एक कडू करंजाचं झाडं गाठलं तर तिथे झाडाला पाठ टेकवून तीन बा..." 238835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ गीत, मुद्दाम जाणाऱ्या येणाऱ्यांचे लक्ष जावे अशा आवाजात ! - कुतूहल चाळवले. मनात थोडी धास्तीही वाटत होती. तरीही आणखी एक कडू करंजाचं झाडं गाठलं तर तिथे झाडाला पाठ टेकवून तीन बाजूला तीन स्वेटर आणि नाकात चमकणारी चमकी. हा या रस्त्याला आज वेगळाच प्रकार दिसत होता. आजवर या रस्त्यावर असे काही नव्हते. नजर थोडी आजूबाजूला टाकली. पूर्वीच्या मोकळ्या रानजमिनीत कितीतरी झोपड्या आता वाढल्या होत्या. एखादा स्वेटर आणि जोडीला एखादी पुरुष आकृती एखाद्या झोपडीकडे जाताना दिसत होती. सगळ्याच स्वेटरधारी, गणवेश असल्यासारख्या आता हळूहळू रस्त्याच्या या बदलाचा अर्थ लक्षात येत होता. तशीच परत फिरले. येताना एक झाड कडू करंजाचे एकटे स्वेटरधारी नसलेले. मोहराने नुसते फुलारून लवलवले होते. त्याचा उग्र कडवट पण मधुर गंध पुढे जाऊ देईना. मोहराने लगडलेली एखादी फांदी पुढे जाऊन तोडण्याचा... बरोबर नेण्याचा मोह आवरता आला नाही. तोडण्यासाठी फांदी वाकवली पण ती ओली फांदी तुटता तुटेना. भारी चिवट, पण मोहही आवरेना; हात काचायला लागले. खूप खटपटीनंतर फांदी हातात आली. नाकाशी धरून पोटभर हुंगली- अखेर कोणतेही बहराचे मोहर मोहात पाडतातच. घटकाभर त्याच धुंदीत असताना पावले घराकडे वळली. तोच... "हे काय ? इतक्या रात्रीच्या इकडे कुठे?" एक ओळखीचा आवाज कानावर आला. "असेच, फिरायला" संभाषण तुटले, पण समोरचा आश्चर्याचा बहर अजून ओसरला नव्हता. न राहवून पुन्हा संभाषण सुरू केल्यासारखे... "एकट्या येत जाऊ नका अशा रात्री. या बाजूला वस्ती चांगली नाही. आमचा नाइलाज आहे. घरच इथे आहेना पूर्वीपासून! आम्हीही हल्ली लवकर घरी परततो. "..." पण पूर्वी असे काही नव्हते हो या बाजूला. हल्लीच दिसतेय ?" स्पष्ट उल्लेख न करता नेमका अभिप्राय माहीत असल्यासारखे बोलणे चालू होते. "अहो या सगळ्या कर्नाटकाकडून आलेल्या बायका. सगळी झोपडपट्टी यांचीच. अलीकडच्या तीन- -चार महिन्यातली. वाढतच चालली आहे दिवसेंदिवस. कीड आहे पहा ही गावाला लागत असलेली पण तुम्ही जा पाहू लवकर !" आता हातातली कडू करंजाची फुललेली फांदी घरात फुलदाणीत आहे. हा एक सोस ! कुठलीही रानफुलं असली तरी घरात आणायचा! या फांदीचा गंध घरभरून दरवळतोय. मोठी शोभीवंत बाकदार कमान झालीय तिची. एरव्ही सुगंधाने मन वेडे - बावरे होते. पण का कोण जाणे आज विषण्ण होत होते; उदास होत होते. त्या वाटेवरचा शिरीष एवढा सहज आठवत नाही. आठवते आहे फक्त कडू करंजाचे झाड. त्याखालचे ते स्वेटर, नाकातल्या चमक्या आणि अत्यंत कडू करंजाचं झाड / ११६<noinclude></noinclude> ea0f9m1l9swlqpoxei8m9mbrcqrkqp7 104 113055 238836 2026-11-06T05:18:02Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ भयानकपणे गाइली जाणारी ती ओळ... " शोला दबाके रखना' आणि इशारा मिळालेले ते शब्द, "ही कीड वाढतच चालली आहे." ही 'कीड'! खरंच या सगळ्या बायका हौस म्हणून असा रस्त्यावर बाजार मांडत असतील क..." 238836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ भयानकपणे गाइली जाणारी ती ओळ... " शोला दबाके रखना' आणि इशारा मिळालेले ते शब्द, "ही कीड वाढतच चालली आहे." ही 'कीड'! खरंच या सगळ्या बायका हौस म्हणून असा रस्त्यावर बाजार मांडत असतील का? यात अगतिकता, परिस्थिती शरणता, कौटुंबिक आणि सामाजिक परंपरा यांचा भाग किती असेल? की या स्त्रियांना 'खरोखर हाच आपला व्यवसाय आहे, असे प्रामाणिकपणे वाटत असेल! यातून बाहेर यावेसे वाटत असेल का? त्यासाठी खरोखर व्यावहारिक मार्ग यांना उपलब्ध होत नसतील का? की, कायदे आणि सरकारी तरतुदी फक्त कागदावरच राहतात. असेही कानावर येते की अलीकडे याच कडू करंजाच्या झाडाखाली एखादी खाकी वर्दी चमकीवालीकडून चिरमिरी घेतानाही दिसते. क्रमाने ते ही मागे पडले. काळ उलटला पण स्मरणातील फुलदाणीतली ती कडू करंजाची फांदी अगतिकपणे वाकली आहे असे वाटत राहिले आणि त्याच वेळी आठवली आजोळी गेल्यावर आजी लावत असलेली कडू करंजाच्या तेलाची भट्टी! ही गोष्ट साठ एक वर्षामागची! रानात कडू करंजाची, एरंडाची भरपूर झाडे तेव्हा असायची. सुट्टीतल्या आमच्या अनेक उद्योगात एरंड्याच्या लंबगोल करड्या ठिपक्यांच्या बिया आणि कडू करंजीच्या अक्षरशः अगदी इवल्याशा करंजीच्या आकाराच्या लाल मातीच्या मातकट रंगाच्या बिया गोळा करून आणणे आणि परसातल्या चुलीजवळ त्यांचे दोन ढीग रचणे, मग आजी खुश होत असे. मग वर्षभरासाठी त्यांची तेलं काढायच्या तिच्या भट्ट्या लागत. दगडी चुलाण्यांवर मोठ्या पातेल्यात बिया ठेचून टाकायच्या, त्या पाणी घालून खूप उकळायच्या आणि तेलाचा तवंग वर दिसायला लागला की ते थंड होऊ द्यायचे. ते तेल ओतून काढण्याचे काम मोठे कौशल्याचे असे आणि गडी माणसांच्या मदतीने आजी ते करीत असे. दोन्हींची साठवण निगुतीनी केली जायची. एरंडीच्या तेलाचा उपयोग सुप्रसिद्धच आहे. महिना-पंधरा दिवसातून भल्या सकाळी चमचा दोन चमचा तेल पोराबाळांना नाक दाबून पिणे भाग असायचे. आजच्या स्कूटर मोटर सर्व्हिसिंगच्या भाषेत पोरांच्या एकूण कोठ्याचेच ओव्हरऑईलिंग होऊन जाई. आज त्याच्या सुधारित आवृत्त्या निघाल्या आहेत. कडू करंजाची बुधली भरणे हा एक प्रापंचिक काटकसरीचा भाग होता. वीज नव्हती, रॉकेल फारसे खेड्यात मिळत नसे. परवडतही नसे. मग अंगणात, गुरांच्या गोठ्यात, पोरांच्या ओसरीवर आणि दिवाळीतही दिवे लावायला करंजाचे तेल उत्तम काम करी. अंधारी जागा प्रकाशमान करी. आणखी एक म्हणजे बैलगाडीच्या चाकात लुब्रिकेटिंग म्हणून नळ्यात करंजाचे तेल भरले जाई. बैलांच्या खांद्यांना निरगाठ - उ-सुरगाठ / ११७<noinclude></noinclude> 1zobvpg0xcpmcuawb8f3bhpsbiefc2s 104 113056 238837 2026-11-06T05:18:27Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ नांगर, औत, मोटा, गाड्या ओढून हमखास जखमा होत, त्यावर मलम आणि निर्जंतुकीकरणासाठी हळदीत खलून ते तेल लावले जाई. घरात छताच्या कडीपाटाला, तुळईला, पलंगांना... लाकडाला वाळवी उधई लाग..." 238837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ नांगर, औत, मोटा, गाड्या ओढून हमखास जखमा होत, त्यावर मलम आणि निर्जंतुकीकरणासाठी हळदीत खलून ते तेल लावले जाई. घरात छताच्या कडीपाटाला, तुळईला, पलंगांना... लाकडाला वाळवी उधई लागली तर कडू करंजाच्या तेलात चिंधी बुडवून लावले जाई. वाळवी मारणे, प्रतिबंध करण्याचे गुण ही या कडू तेलाची खासीयत; चुकून तेलाचा जिभेला स्पर्श झाला तर खरी कडू चव कळायची ! घरात दारात उजेड पाडणारी. आणि घरातली कीड नाहिशी करणारी ही गुणी झाडे आता फक्त 'त्या सद्गृहस्थांच्या भाषेत' 'कीडी'ला फक्त आसरा देण्याचेच काम करतात का ? कडू करंजाचे तेल काढणे, त्यांचे वापर हे सगळे आताचे ग्रामीण शेतकरी विसरूनच गेले आहेत कां? कधी आणि कसे झाले सगळे? शरही जीवनात आपल्याही किती विस्मरणात गेला हा काळ ! आता कोणी कृषीविद्यापीठे, प्रयोगशील शेतकरी कड्डू करंजाचा असा शोध घेत असतील का ? मी जी झाडे पाहिली होती 'त्या' रस्त्याने, त्यालाही आता तीस-एक वर्षे झाली. अजून ती झाडे तिथे आहेत की नाही? हे पहायलाही गेल्या कित्येक वर्षांत सवड झाली नाही. स्मरणशक्ती समाजाचीच नव्हे तर व्यक्तीचीही किती क्षीण असते, असेही आज वाटत आहे.. कसा कोण जाणे तो फिरण्याचा प्रसंग आठवला आणि मग कडू करंजाची एक स्मरणसाखळी उलगडत गेली. कदाचित आता प्रत्यक्ष पायी फिरणे कमी आणि आठवणीत फिरणे वाढत चालल्याचा हा परिणाम असेल. पण अजूनही कुठे सापडले तर मला ते कडू करंजाचे झाड हवे आहे. ि कडू करंजाचं झाड / ११८<noinclude></noinclude> 3zap13tzux04flzx7dm232hhty49dew 104 113057 238838 2026-11-06T05:18:49Z JayashreeVI 4058 /* तपासणी करायचे साहित्य */ नवीन पान "________________ कळतं पण वळत नाही 淑 वेळेची आणि मार्गांची पद्धतशीर आखणी करून प्रवास करणाऱ्यांचं मला नेहमीच फार कौतुक वाटतं. मला हे कधी जमत नाही; पण आखणी करून प्रवास करणाऱ्यांचा हेवा मात्र म..." 238838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="JayashreeVI" /></noinclude>________________ कळतं पण वळत नाही 淑 वेळेची आणि मार्गांची पद्धतशीर आखणी करून प्रवास करणाऱ्यांचं मला नेहमीच फार कौतुक वाटतं. मला हे कधी जमत नाही; पण आखणी करून प्रवास करणाऱ्यांचा हेवा मात्र मुळीच वाटत नाही; कारण आपण ठरवल्यापेक्षा अनपेक्षितपणे वेगळाच असा अनुभव अनेकदा येतो आणि तो खूप छान असतो.. परदेश प्रवास ही काही आता अपूर्वाई राहिलेली नाही; मात्र माझ्यासारखीला ती अनपेक्षित मिळालेली संधी ही काहीशी अपूर्वाईच होती. म्हणून प्रवासात अमुकच करायचे- पहायचे असा आग्रह नव्हता. अमेरिकेच्या एका विद्यापीठाच्या निमंत्रणावरून आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रासाठी मी गेले होते. चर्चासत्र संपल्यावर एक दिवस रिकामा होता आणि बहुतेक सहकारी निघून गेले होते. एक महाराष्ट्रीय मैत्रीण मीरा (ही समाजशास्त्रज्ञ कोसंबींची मुलगी) तेवढी त्या हॉटेलवर होती.. सकाळी मी आरामात असतानाच ध्यानी मनी नसलेल्या ग्रैंडकॅनॅइनच्या सहलीची संधी घेऊन ती आली. सकाळी निघून आम्ही रात्री परत येऊ शकणार होतो. वाटेत एका विस्तीर्ण घळीत गाडी थांबली. आमच्या गाडीतली माणसं आणि ती गाडी त्या अतिविशाल भव्य घळीत अक्षरशः एवढीशी खेळण्यातली वाटत असणार. भोवताली आमच्या उंचीच्याच पांढऱ्याशुभ्र डेरेदार फुलांनी लगडलेली झाडं. ते दृश्य पाहून अक्षरश: मंत्रमुग्ध व्हायला झालं. इतकी असंख्य फुलांनी लगडलेली झाडं, राखणदार कोणी नाही. माझी पावलं आपोआप झाडाकडे वळली. वाकलेली फांदी हाती घेऊन फुलं तोडणार तोच मैत्रिणीनं थांबवलं. भानच नव्हतं मला. गाडीतली सगळी माणसं विलक्षण अचंब्यानं माझ्याकडे पाहत होती. आपलं काय चुकलं हे मला कळेचना ! पाहणाऱ्यांचे चेहरे असे की कोण्या भामट्या बाईला बरोबर आणलय् ! "का? काय झालं?" मैत्रिणीला विचारलं. मनात एक शंका आली की - ११९<noinclude></noinclude> kvs4352jmjcqi1fv7w6ckk0fpv16n1i 828 113058 238839 2026-11-06T07:20:25Z Kuldeepburjbhalaike 4935 नवीन पान "{{lua|Module:Arguments|Module:TableTools|Module:Table style/styles|Module:Table style/aliases}} This module implements the logic for {{tlx|table style}} based on the configuration in [[Module:Table style/styles]] and [[Module:Table style/aliases]]. See the template's page for documentation, and [[Template:Table style/testcases]] for test cases." 238839 wikitext text/x-wiki {{lua|Module:Arguments|Module:TableTools|Module:Table style/styles|Module:Table style/aliases}} This module implements the logic for {{tlx|table style}} based on the configuration in [[Module:Table style/styles]] and [[Module:Table style/aliases]]. See the template's page for documentation, and [[Template:Table style/testcases]] for test cases. 1wt9o3iwzu3zpi6jkgigaltu1psqrs5 828 113059 238840 2026-11-06T07:21:23Z Kuldeepburjbhalaike 4935 नवीन पान "return { ['ar'] = 'text-align:right', ['ac'] = 'text-align:center', ['al'] = 'text-align:left', ['aj'] = 'text-align:justify', ['all'] = 'text-align-last:left', ['alc'] = 'text-align-last:center', ['alr'] = 'text-align-last:right', ['auxtoc'] = 'background:#E6F2E6;color:#202122', ['bgt'] = 'background-color:transparent;color:inherit', ['bc'] = 'border-collapse:collapse', ['bl'] = 'border-left:1px solid', ['br'] = 'border-right:1px solid', ['bt'] = 'bord..." 238840 Scribunto text/plain return { ['ar'] = 'text-align:right', ['ac'] = 'text-align:center', ['al'] = 'text-align:left', ['aj'] = 'text-align:justify', ['all'] = 'text-align-last:left', ['alc'] = 'text-align-last:center', ['alr'] = 'text-align-last:right', ['auxtoc'] = 'background:#E6F2E6;color:#202122', ['bgt'] = 'background-color:transparent;color:inherit', ['bc'] = 'border-collapse:collapse', ['bl'] = 'border-left:1px solid', ['br'] = 'border-right:1px solid', ['bt'] = 'border-top:1px solid', ['bb'] = 'border-bottom:1px solid', ['ba'] = 'border:1px solid', ['bn'] = 'border:none', ['btt'] = 'border-top:0px solid transparent', ['bbt'] = 'border-bottom:0px solid transparent', ['blt'] = 'border-left:0px solid transparent', ['brt'] = 'border-right:0px solid transparent', ['btt1'] = 'border-top:1px solid transparent', ['bbt1'] = 'border-bottom:1px solid transparent', ['blt1'] = 'border-left:1px solid transparent', ['brt1'] = 'border-right:1px solid transparent', ['ba2'] = 'border:2px solid', ['bl2'] = 'border-left:2px solid', ['br2'] = 'border-right:2px solid', ['bt2'] = 'border-top:2px solid', ['bb2'] = 'border-bottom:2px solid', ['ba3'] = 'border:3px solid', ['bl3'] = 'border-left:3px solid', ['br3'] = 'border-right:3px solid', ['bt3'] = 'border-top:3px solid', ['bb3'] = 'border-bottom:3px solid', ['bad'] = 'border:4px double', ['bld'] = 'border-left:4px double', ['brd'] = 'border-right:4px double', ['btd'] = 'border-top:4px double', ['bb4xd'] = 'border-bottom:4px double', ['ba.'] = 'border:1px dotted', ['bl.'] = 'border-left:1px dotted', ['br.'] = 'border-right:1px dotted', ['br2.'] = 'border-right:2px dotted', ['bt.'] = 'border-top:1px dotted', ['bb.'] = 'border-bottom:1px dotted', ['bb2.'] = 'border-bottom:2px dotted', ['db'] = 'display:block', ['dc'] = 'display:contents', ['df'] = 'display:flex', ['di'] = 'display:inline', ['dib'] = 'display:inline-block', ['dn'] = 'display:none', ['dt'] = 'display:table', ['h0'] = 'height:0', ['h5'] = 'height:5%', ['h10'] = 'height:10%', ['h15'] = 'height:15%', ['h17'] = 'height:calc(100% / 6)', ['h20'] = 'height:20%', ['h25'] = 'height:25%', ['h30'] = 'height:30%', ['h33'] = 'height:calc(100% / 3)', ['h40'] = 'height:40%', ['h50'] = 'height:50%', ['h60'] = 'height:60%', ['h67'] = 'height:calc(100% / 1.5)', ['h70'] = 'height:70%', ['h75'] = 'height:75%', ['h80'] = 'height:80%', ['h83'] = 'height:calc(100% / 1.2)', ['h90'] = 'height:90%', ['h100'] = 'height:100%', ['hmax'] = 'height:max-content', ['hmin'] = 'height:min-content', ['mc'] = 'margin:0 auto 0 auto', ['ma'] = 'margin-right:auto; margin-left:auto', ['ma5'] = 'margin:5px', ['mt5'] = 'margin-top:5px', ['mr5'] = 'margin-right:5px', ['mb5'] = 'margin-bottom:5px', ['ml5'] = 'margin-left:5px', ['ma10'] = 'margin:10px', ['mt10'] = 'margin-top:10px', ['mr10'] = 'margin-right:10px', ['mb10'] = 'margin-bottom:10px', ['ml10'] = 'margin-left:10px', ['lh90'] = 'line-height:90%', ['lh95'] = 'line-height:95%', ['lh100'] = 'line-height:100%', ['lh110'] = 'line-height:110%', ['lh120'] = 'line-height:120%', ['lh130'] = 'line-height:130%', ['lh150'] = 'line-height:150%', ['lh200'] = 'line-height:200%', ['lh250'] = 'line-height:250%', ['lh300'] = 'line-height:300%', ['ffs'] = 'font-family:serif', ['ffn'] = 'font-family:sans-serif', ['asc'] = 'font-variant:all-small-caps', ['sc'] = 'font-variant:small-caps', ['fvn'] = 'font-variant:normal', ['fs058'] = 'font-size:58%', ['fs069'] = 'font-size:69%', ['fs083'] = 'font-size:83%', ['fs080'] = 'font-size:80%', ['fs085'] = 'font-size:85%', ['fs090'] = 'font-size:90%', ['fs092'] = 'font-size:92%', ['fs095'] = 'font-size:95%', ['fs105'] = 'font-size:105%', ['fs110'] = 'font-size:110%', ['fs120'] = 'font-size:120%', ['fs130'] = 'font-size:130%', ['fs144'] = 'font-size:144%', ['fs182'] = 'font-size:182%', ['fs207'] = 'font-size:207%', ['fs249'] = 'font-size:249%', ['fs260'] = 'font-size:260%', ['fs280'] = 'font-size:280%', ['fs300'] = 'font-size:300%', ['uc'] = 'text-transform:uppercase', ['lc'] = 'text-transform:lowercase', ['cap'] = 'text-transform:capitalize', ['fll'] = 'float:left', ['flr'] = 'float:right', ['fsn'] = 'font-style:normal', ['fsi'] = 'font-style:italic', ['fwn'] = 'font-weight:normal', ['fwb'] = 'font-weight:bold', ['fwbfsi'] = 'font-weight:bold;font-style:italic', ['ofh'] = 'overflow:hidden', ['itp'] = 'padding-left:2em; text-indent:-1em', ['itp.5'] = 'padding-left:2.5em; text-indent:-2em', ['it1p.5'] = 'padding-left:1.5em; text-indent:-1em', ['it1p2'] = 'padding-left:3em; text-indent:-1em', ['it'] = 'padding-left:2em; text-indent:-2em', ['it1'] = 'padding-left:1em; text-indent:-1em', ['it32'] = 'padding-left:3em; text-indent:-2em', ['it42'] = 'padding-left:4em; text-indent:-2em', ['it52'] = 'padding-left:5em; text-indent:-2em', ['p0'] = 'padding:0', ['p.5'] = 'padding:0.5em', ['p1'] = 'padding:1em', ['p1.5'] = 'padding:1.5em', ['p2'] = 'padding:2em', ['p2.5'] = 'padding:2.5em', ['p3'] = 'padding:3em', ['p3.5'] = 'padding:3.5em', ['p4'] = 'padding:4em', ['p5'] = 'padding:5em', ['p6'] = 'padding:6em', ['p7'] = 'padding:7em', ['plr0'] = 'padding-left:0em; padding-right:0em', ['plr.5'] = 'padding-left:0.5em; padding-right:0.5em', ['plr1'] = 'padding-left:1em; padding-right:1em', ['plr1.5'] = 'padding-left:1.5em; padding-right:1.5em', ['plr2'] = 'padding-left:2em; padding-right:2em', ['plr2.5'] = 'padding-left:2.5em; padding-right:2.5em', ['plr3'] = 'padding-left:3em; padding-right:3em', ['plr3.5'] = 'padding-left:3.5em; padding-right:3.5em', ['plr4'] = 'padding-left:4em; padding-right:4em', ['plr5'] = 'padding-left:5em; padding-right:5em', ['plr6'] = 'padding-left:6em; padding-right:6em', ['plr7'] = 'padding-left:7em; padding-right:7em', ['pl0'] = 'padding-left:0', ['pl.5'] = 'padding-left:0.5em', ['pl1'] = 'padding-left:1em', ['pl1.5'] = 'padding-left:1.5em', ['pl2'] = 'padding-left:2em', ['pl2.5'] = 'padding-left:2.5em', ['pl3'] = 'padding-left:3em', ['pl3.5'] = 'padding-left:3.5em', ['pl4'] = 'padding-left:4em', ['pl5'] = 'padding-left:5em', ['pl6'] = 'padding-left:6em', ['pl7'] = 'padding-left:7em', ['pr0'] = 'padding-right:0', ['pr.5'] = 'padding-right:0.5em', ['pr1'] = 'padding-right:1em', ['pr1.5'] = 'padding-right:1.5em', ['pr2'] = 'padding-right:2em', ['pr2.5'] = 'padding-right:2.5em', ['pr3'] = 'padding-right:3em', ['pr3.5'] = 'padding-right:3.5em', ['pr4'] = 'padding-right:4em', ['pr5'] = 'padding-right:5em', ['pr6'] = 'padding-right:6em', ['pr7'] = 'padding-right:7em', ['ptb0'] = 'padding-top:0em; padding-bottom:0em', ['ptb.5'] = 'padding-top:0.5em; padding-bottom:0.5em', ['ptb1'] = 'padding-top:1em; padding-bottom:1em', ['ptb1.5'] = 'padding-top:1.5em; padding-bottom:1.5em', ['ptb2'] = 'padding-top:2em; padding-bottom:2em', ['ptb2.5'] = 'padding-top:2.5em; padding-bottom:2.5em', ['ptb3'] = 'padding-top:3em; padding-bottom:3em', ['ptb3.5'] = 'padding-top:3.5em; padding-bottom:3.5em', ['ptb4'] = 'padding-top:4em; padding-bottom:4em', ['ptb5'] = 'padding-top:5em; padding-bottom:5em', ['ptb6'] = 'padding-top:6em; padding-bottom:6em', ['ptb7'] = 'padding-top:7em; padding-bottom:7em', ['pt0'] = 'padding-top:0', ['pt.5'] = 'padding-top:0.5em', ['pt1'] = 'padding-top:1em', ['pt1.5'] = 'padding-top:1.5em', ['pt2'] = 'padding-top:2em', ['pt2.5'] = 'padding-top:2.5em', ['pt3'] = 'padding-top:3em', ['pt3.5'] = 'padding-top:3.5em', ['pt4'] = 'padding-top:4em', ['pt5'] = 'padding-top:5em', ['pt6'] = 'padding-top:6em', ['pt7'] = 'padding-top:7em', ['pb0'] = 'padding-bottom:0', ['pb.5'] = 'padding-bottom:0.5em', ['pb1'] = 'padding-bottom:1em', ['pb1.5'] = 'padding-bottom:1.5em', ['pb2'] = 'padding-bottom:2em', ['pb2.5'] = 'padding-bottom:2.5em', ['pb3'] = 'padding-bottom:3em', ['pb3.5'] = 'padding-bottom:3.5em', ['pb4'] = 'padding-bottom:4em', ['pb5'] = 'padding-bottom:5em', ['pb6'] = 'padding-bottom:6em', ['pb7'] = 'padding-bottom:7em', ['abs'] = 'position:absolute', ['rel'] = 'position:relative', ['ltr'] = 'direction:ltr', ['rtl'] = 'direction:rtl', ['tds'] = 'text-decoration:line-through', ['tdu'] = 'text-decoration:underline', ['vtt'] = 'vertical-align:text-top', ['vtb'] = 'vertical-align:text-bottom', ['vtp'] = 'vertical-align:top', ['vbs'] = 'vertical-align:baseline', ['vbm'] = 'vertical-align:bottom', ['vmi'] = 'vertical-align:middle', ['w0'] = 'width:0', ['w5'] = 'width:5%', ['w10'] = 'width:10%', ['w14'] = 'width:calc(100% / 7)', ['w15'] = 'width:15%', ['w17'] = 'width:calc(100% / 6)', ['w20'] = 'width:20%', ['w25'] = 'width:25%', ['w30'] = 'width:30%', ['w33'] = 'width:calc(100% / 3)', ['w35'] = 'width:35%', ['w40'] = 'width:40%', ['w45'] = 'width:45%', ['w50'] = 'width:50%', ['w60'] = 'width:60%', ['w67'] = 'width:calc(100% / 1.5)', ['w70'] = 'width:70%', ['w75'] = 'width:75%', ['w80'] = 'width:80%', ['w83'] = 'width:calc(100% / 1.2)', ['w90'] = 'width:90%', ['w95'] = 'width:95%', ['w100'] = 'width:100%', ['wmax'] = 'width:max-content', ['wmin'] = 'width:min-content', ['wnw'] = 'white-space:nowrap', ['flatshadow'] = 'background-color:#F0F0F0; color:var(--color-base-fixed:#202122;)' } 1ukrdesafs71ijpeydnnvmpdw3e1vg8 828 113060 238841 2026-11-06T07:22:20Z Kuldeepburjbhalaike 4935 नवीन पान "return { ['right'] = 'ar', ['align right'] = 'ar', ['right align'] = 'ar', ['center'] = 'ac', ['centre'] = 'ac', ['align center'] = 'ac', ['center align'] = 'ac', ['align centre'] = 'ac', ['centre align'] = 'ac', ['left'] = 'al', ['align left'] = 'al', ['left align'] = 'al', ['justify'] = 'aj', ['align justify'] = 'aj', ['justify align'] = 'aj', ['transparent'] = 'bgt', ['transparency'] = 'bgt', ['border collapse'] = 'bc', ['collapse'] = 'bc', ['..." 238841 Scribunto text/plain return { ['right'] = 'ar', ['align right'] = 'ar', ['right align'] = 'ar', ['center'] = 'ac', ['centre'] = 'ac', ['align center'] = 'ac', ['center align'] = 'ac', ['align centre'] = 'ac', ['centre align'] = 'ac', ['left'] = 'al', ['align left'] = 'al', ['left align'] = 'al', ['justify'] = 'aj', ['align justify'] = 'aj', ['justify align'] = 'aj', ['transparent'] = 'bgt', ['transparency'] = 'bgt', ['border collapse'] = 'bc', ['collapse'] = 'bc', ['border left'] = 'bl', ['left border'] = 'bl', ['border right'] = 'br', ['right border'] = 'br', ['border top'] = 'bt', ['top border'] = 'bt', ['border bottom'] = 'bb', ['bottom border'] = 'bb', ['border all'] = 'ba', ['border'] = 'ba', ['border none'] = 'bn', ['no border'] = 'bn', ['bbd'] = 'bb4xd', ['height narrow'] = 'h0', ['h1/20'] = 'h5', ['h1/10'] = 'h10', ['h3/20'] = 'h15', ['h1/6'] = 'h17', ['h1/5'] = 'h20', ['h1/4'] = 'h25', ['quarter height'] = 'h25', ['h3/10'] = 'h30', ['h1/3'] = 'h33', ['third height'] = 'h33', ['h2/5'] = 'h40', ['h1/2'] = 'h50', ['half height'] = 'h50', ['h3/5'] = 'h60', ['h2/3'] = 'h67', ['two thirds height'] = 'h67', ['h7/10'] = 'h70', ['h3/4'] = 'h75', ['three quarter height'] = 'h75', ['h4/5'] = 'h80', ['h5/6'] = 'h83', ['h9/10'] = 'h90', ['h1'] = 'h100', ['ha'] = 'h100', ['height all'] = 'h100', ['full height'] = 'h100', ['brace'] = 'h100', ['hf'] = 'hmax', ['height max'] = 'hmax', ['bracetable'] = 'hmax', ['brace table'] = 'hmax', ['height min'] = 'hmin', ['float'] = 'mc', ['float center'] = 'mc', ['float centre'] = 'mc', ['lh9'] = 'lh90', ['lh1'] = 'lh100', ['lh10'] = 'lh100', ['lh11'] = 'lh110', ['lh12'] = 'lh120', ['lh13'] = 'lh130', ['lh15'] = 'lh150', ['lh2'] = 'lh200', ['lh20'] = 'lh200', ['lh25'] = 'lh250', ['lh3'] = 'lh300', ['all small caps'] = 'asc', ['all small capitals'] = 'asc', ['small caps'] = 'sc', ['small capitals'] = 'sc', ['xx-smaller'] = 'fs058', ['xxs'] = 'fs058', ['x-smaller'] = 'fs069', ['xs'] = 'fs069', ['smaller'] = 'fs083', ['sm'] = 'fs083', ['sm80'] = 'fs080', ['sm85'] = 'fs085', ['sm90'] = 'fs090', ['sm92'] = 'fs092', ['fine'] = 'fs092', ['sm95'] = 'fs095', ['sm110'] = 'fs110', ['larger'] = 'fs120', ['lg'] = 'fs120', ['llg'] = 'fs130', ['x-larger'] = 'fs144', ['xl'] = 'fs144', ['xx-larger'] = 'fs182', ['2xl'] = 'fs182', ['xxl'] = 'fs182', ['xxx-larger'] = 'fs207', ['3xl'] = 'fs207', ['xxxl'] = 'fs207', ['xxxx-larger'] = 'fs249', ['4xl'] = 'fs249', ['xxxxl'] = 'fs249', ['upper case'] = 'uc', ['upper-case'] = 'uc', ['uppercase'] = 'uc', ['lower case'] = 'lc', ['lower-case'] = 'lc', ['lowercase'] = 'lc', ['capitalise'] = 'cap', ['capitalize'] = 'cap', ['float left'] = 'fll', ['float right'] = 'flr', ['roman'] = 'fsn', ['italic'] = 'fsi', ['i'] = 'fsi', ['normal'] = 'fwn', ['bold'] = 'fwb', ['b'] = 'fwb', ['fwbsi'] = 'fwbfsi', ['bold italic'] = 'fwbfsi', ['bi'] = 'fwbfsi', ['itp0.5'] = 'itp.5', ['itp05'] = 'itp.5', ['it1p0.5'] = 'it1p.5', ['it1p05'] = 'it1p.5', ['hi'] = 'it', ['p0.5'] = 'p.5', ['p05'] = 'p.5', ['p15'] = 'p1.5', ['p25'] = 'p2.5', ['p35'] = 'p3.5', ['plr0.5'] = 'plr.5', ['plr05'] = 'plr.5', ['plr15'] = 'plr1.5', ['plr25'] = 'plr2.5', ['plr35'] = 'plr3.5', ['pl0.5'] = 'pl.5', ['pl05'] = 'pl.5', ['pl15'] = 'pl1.5', ['pl25'] = 'pl2.5', ['pl35'] = 'pl3.5', ['pr0.5'] = 'pr.5', ['pr05'] = 'pr.5', ['pr15'] = 'pr1.5', ['pr25'] = 'pr2.5', ['pr35'] = 'pr3.5', ['ptb0.5'] = 'ptb.5', ['ptb05'] = 'ptb.5', ['ptb15'] = 'ptb1.5', ['ptb25'] = 'ptb2.5', ['ptb35'] = 'ptb3.5', ['pt0.5'] = 'pt.5', ['pt05'] = 'pt.5', ['pt15'] = 'pt1.5', ['pt25'] = 'pt2.5', ['pt35'] = 'pt3.5', ['pb0.5'] = 'pb.5', ['pb05'] = 'pb.5', ['pb15'] = 'pb1.5', ['pb25'] = 'pb2.5', ['pb35'] = 'pb3.5', ['absolute'] = 'abs', ['relative'] = 'rel', ['strike'] = 'tds', ['underline'] = 'tdu', ['vertical align text top'] = 'vtt', ['text top'] = 'vtt', ['vertical align text bottom'] = 'vtb', ['text bottom'] = 'vtb', ['vertical align top'] = 'vtp', ['top'] = 'vtp', ['vertical align baseline'] = 'vbs', ['baseline'] = 'vbs', ['vertical align bottom'] = 'vbm', ['bottom'] = 'vbm', ['vertical align middle'] = 'vmi', ['middle'] = 'vmi', ['width narrow'] = 'w0', ['narrow'] = 'w0', ['w1/20'] = 'w5', ['w1/10'] = 'w10', ['w1/7'] = 'w14', ['w3/20'] = 'w15', ['w1/6'] = 'w17', ['w1/5'] = 'w20', ['w1/4'] = 'w25', ['quarter width'] = 'w25', ['quarter'] = 'w25', ['w3/10'] = 'w30', ['w1/3'] = 'w33', ['third width'] = 'w33', ['third'] = 'w33', ['w7/20'] = 'w35', ['w2/5'] = 'w40', ['w9/20'] = 'w45', ['w1/2'] = 'w50', ['half width'] = 'w50', ['half'] = 'w50', ['w3/5'] = 'w60', ['w2/3'] = 'w67', ['two thirds width'] = 'w67', ['two thirds'] = 'w67', ['two-thirds'] = 'w67', ['two third'] = 'w67', ['two-third'] = 'w67', ['w7/10'] = 'w70', ['w3/4'] = 'w75', ['three quarter width'] = 'w75', ['three quarter'] = 'w75', ['three-quarter'] = 'w75', ['three quarters'] = 'w75', ['three-quarters'] = 'w75', ['w4/5'] = 'w80', ['w5/6'] = 'w83', ['w9/10'] = 'w90', ['w19/20'] = 'w95', ['w1'] = 'w100', ['wa'] = 'w100', ['width all'] = 'w100', ['full width'] = 'w100', ['full'] = 'w100', ['wf'] = 'wmax', ['width max'] = 'wmax', ['width min'] = 'wmin', ['nowrap'] = 'wnw' } 50u504gfafa7gq9w6xu1c1phj9ep5a2