Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3106 329575 325672 2026-04-29T03:09:51Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329575 wikitext text/x-wiki [[Stampa:cholera bacteria SEM.jpg|thumb|''Vibrio cholerae'': Il-batterju li jikkawża l-kolera (stampa meħuda b'[[Scanning electron microscope|SEM]])]] {{stub|Mediċina}} '''Kolera''' (magħrufa wkoll bħala '''Kolera Ażjatika''') hija [[marda]] ikkawżata mill-[[batterju]] ''[[Vibrio cholerae]]'', li normalment jispiċċa fil-ġisem wara li persuna tixrob [[ilma kontaminat]], jew inkella tiekol ħut jew [[frott tal-baħar]] li ma jkunx imsajjar tajjeb. Din il-marda ġiet deskritta għall-ewwel darba b'mod xjentifiku minn tabib [[Portugall|Portugiż]] [[Garcia de Orta]] fis-[[Seklu XVI]]. === Sintomi === Is-sintomi jinkludu dawk is-sintomi ta' infezzjoni tat-tratt GI: [[dijarea]] akuta (eż. 1 L feċi/siegħa), uġiegħ fiż-żaqq, [[deni]], [[nawżja]] u [[irremetar|rremetar]]. Apparti dawn, hemm sintomi oħra relatati mad-diżidratazzjoni, kawża tat-telf kbir ta' likwidi mill-ġisem: [[għatx]], bukgħawwieġ fil-muskoli, għajja u nuqqas ta' saħħa, tikmix tal-ġilda, [[metabolic acidosis]] severa flimkien ma' [[potassium depletion]], [[anurja]], circulatory collapse u [[cyanosis]]. Dawn kollha jwasslu għall-[[xokk ipovolemiku]] (telf massiv ta' fluwidi u electrolytes mill-ġisem), li jista' jwassal għall-mewt fi ftit sigħat. === Riċerka === Ix-xjenzjati li taw l-akbar kontribuzzjonijiet fil-ġlieda kontra l-kolera kienu [[John Snow (tabib)|John Snow]], li skopra l-ħolqa bejn il-marda tal-kolera u x-xorb ta' l-ilma fl-[[1854]], u [[Robert Koch]], li identifika l-''V. cholerae'' bħala l-baċillu li jikkawża l-marda. Il-batterju kien ġie iżolat xi 30 sena qabel mill-anatomiku Taljan [[Filippo Pacini]], iżda r-riżultati tiegħu ma kienux wisq magħrufa madwar id-dinja. '''<big>L-Istorja tal-Kolera f'Malta</big>''' Din Il-marda nfirxet għall-ewwel darba lejn il-Mediterran fis-seklu dsatax, l-aktar bejn l-1816 u l-1826, x’aktarx meta kaxkruha magħhom mill-Indja l-baħrin u s-suldati Ingliżi. Il-fejqan minn din il-marda kien diffiċli, u l-unika rimedju għaliha kienet xarba b’taħlita ta’ ħxejjex mediċinali, biex ittaffi l-uġigħ, iżda li ma tfejjaqx. F’Malta, il-kolera infexxet f’epidemija f’dawn id-dati: fl-1837  (kienu mietu f’Malta 809, u f’Għawdex 366) fl-1854 (kienu  mietu total ta’ 348 ruħ) fl-1865 (kienu mietu 1,873 ruħ) fl-1867 (kienu mietu 400 ruħ) fl-1877 (kienu mietu 440 ruħ)   fl-1887. '''<big>Sorsi Esterni</big>''' Cholera Outbreaks in Asia and South East Asia, 2003 - 2012. https://www.researchgate.net/publication/262610383_Cholera_Outbreaks_in_South_and_Southeast_Asia_Descriptive_Analysis_2003-2012 '1824 - 1827 Cholera Pandemic', https://en.wikipedia.org/wiki/1817%E2%80%931824_cholera_pandemic 'Doctors during the 1837 Cholera Epidemic in Malta - Unearthing the Truth', Joseph Galea, https://web.archive.org/web/20250820001648/http://www.mmsjournals.org/index.php/mmj/article/view/114 'The Eipdemiological Factors of Cholera in Gozo, Malta - 1837', Joseph Galea & Liberato Camilleri, https://web.archive.org/web/20211107200149/https://www.mmsjournals.org/index.php/MDHG/article/view/310 'Epidemiji fl-Istorja ta' Malta', Martin Morana https://kliemustorja.com/2020/03/14/epidemiji-fl-istorja-ta-malta/ [[Kategorija:Mard trażmess mill-ikel]] [[Kategorija:Mard trażmess mix-xorb]] [[Kategorija:Mard ikkawżat minn batteri]] [[Kategorija:Pandemiji]] cswsjobg1ym5gjofxe6wzbnwuw1u5ff 0 3903 329581 303027 2026-04-29T06:36:50Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329581 wikitext text/x-wiki '''Procaviidae''' hija [[familja (bijoloġija)|familja]] ta' [[mammiferu|mammiferi]] [[plaċentati]] (l-iraċi), fil-klassi [[Mammalia]], fis-sottoklassi [[Theria]], fl-infraklassi [[Eutheria]], fl-ordni [[Hyracoidea]], b'erba' ġeneri u b'erba' speċi ħajjin, għalkemm dwar dan hemm dibattitu jaħraq għaddej bejn il-mammoloġisti. Bħalissa fil-biċċa l-kbira tal-klassifikazjonijiet qegħdin jiġu imniżżla 4 speċi, iżda din hija waħda temporanja, għaliex hemm pressjoni kbira minn ħafna xjentisti biex tinġabar aktar informazjoni u materjal biex issiru aktar testijiet ġenetiċi biex tissolva din il-kwistjoni. == Lista tal-ispeċi tal-familja Procaviidae == *Familja '''Procaviidae''' **Ġeneru ''[[Dendrohyrax]]'' ***[[Iraċ tas-siġar ta' Nofsinhar]], ''Dendrohyrax arboreus'' ***[[Iraċ tas-siġar tal-Punent]], ''Dendrohyrax dorsalis'' ***???([[Iraċ tas-siġar tal-Lvant]], ''Dendrohyrax validus'') **Ġeneru ''[[Gigantohyrax]]'' (estint) ***''[[Gigantohyrax maguirei]]'' (estinta) **Ġeneru ''[[Heterohyrax]]'' ***[[Iraċ tal-ġebel bit-tbajja sofor]], ''Heterohyrax bruceii'' ***???([[Iraċ tal-ġebel ta' Aħaġġar]], ''Heterohyrax antineae'') ***???([[Iraċ tal-ġebel ta' Matadi]], ''Heterohyrax chapini'') **Ġeneru ''[[Procavia]]'' ***''[[Procavia antiqua]]'' (estinta) ***''[[Procavia transvaalensis]]'' (estinta) ***[[Iraċ ta' Kap]], ''Procavia capensis'' == Referenzi == * Wilson, D. E.; Reeder, D. M. ''[http://www.bucknell.edu/msw3/ Mammal Species of the World, 3rd edition]'', Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4 * Nowak, R. M. 1999. Order Hyracoidea. Pages 1041-1047 in: Walker's Mammals of the World. Sixth Edition. Volume II. (R. M. Nowak). Johns Hopkins University Press, Baltimore. * [https://web.archive.org/web/20250126081530/https://paleodb.org/cgi-bin/bridge.plId-Databa%C5%BCi Palebijoloġika] == Ħoloq esterni == * [https://archive.is/20121205085314/www.bbc.co.uk/nature/animals/features/155index.shtml Artiklu minn "BBC Science and Nature" fuq l-iraċ] * [https://web.archive.org/web/20070218153224/http://tolweb.org/Hyracoidea/15982 L-ordni Hyracoidea] fuq ''The Tree of Life Web Project'' * [https://web.archive.org/web/20061018220031/http://elephant.elehost.com/About_Elephants/Stories/Evolution/evolution.html Referenza għall-iraċ fuq sit dwar l-Iljunfanti] [[Kategorija:Hyracoidea]] oa5fndb68qce7vjnb5dbp2nuflpqsie 0 6053 329566 327417 2026-04-28T23:12:35Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329566 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_nattiv = Prinċipalità tal-Andorra<br />''Principat d'Andorra'' |isem_komuni = Andorra |stampa_bandiera = Flag of Andorra.svg |stampa_emblema = Coat of arms of Andorra.svg |stampa_mappa = Location Andorra Europe.png |deskrizzjoni_mappa = |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Andorra |ħolqa_emblema = Emblema tal-Andorra |ħolqa_demografija = Demografija tal-Andorra |mottu_nazzjonali = "Virtus Unita Fortior"<small>([[lingwa Latina|Latin]])</small><br /><small>"Il-qawwa tal-għaqda hija l-aktar b'saħħitha"</small> |innu_nazzjonali = <br />''[[El Gran Carlemany|El Gran Carlemany, Mon Pare]]'' <small>([[lingwa Katalan|Katalan]])</small> <center></center> [[File:El Gran Carlemany.ogg]] |lingwi_uffiċjali = [[lingwa Katalan|Katalan]] |gruppi_etniċi = |kapitali = [[Andorra la Vella]] | latd=42 |latm=30 |latNS=N |lonġd=1 |lonġm=31 |lonġEW=E |l-ikbar_belt = [[Andorra la Vella]] |tip_gvern = [[Kostituzzjoni|Kostituzzjonali]] [[Sistema parlamentari|parlamentari]] [[Stat Unitarju|unitarja]] |titlu_kap1 = [[Ko-Suzeranità ta' Andorra|Ko-Prinċep Episkopali]] |titlu_kap2 = [[Ko-Suzeranità ta' Andorra|Ko-Prinċep Franċiż]] |titlu_kap3 = [[Kap tal-gvern]] |isem_kap1 = [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]] |isem_kap2 = [[Emmanuel Macron]] |isem_kap3 = [[Xavier Espot Zamora]] |żona_kklassifika = 191 |poż_erja = 178 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 467.63 |erja_mi_kw = 180.55 km2 |perċentwal_ilma = 0.26(121.4 [[ettaru|et]]) |sena_stima_popolazzjoni = 2023 |stima_popolazzjoni = 85,863 |poż_stima_popolazzjoni = 185 |densità_popolazzjoni_km2 = 179.8 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 465.7 |poż_densità_popolazzjoni = 71 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2008 |PGD_PSX = $4.510 biljun<ref name="Departament d'estadística">{{ċita web |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=3&codi_divisio=1098&codi_subtemes=155 |titlu=Andorra 2008, Departament d'estadística d'Andorra |pubblikatur=Estadistica.ad |lingwa=es |data-aċċess=2012-08-26 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160304201303/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=3&codi_divisio=1098&codi_subtemes=155 |arkivju-data=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> |poż_PGD_PSX = 155 |PGD_PSX_per_capita = $53,383 |poż_PGD_PSX_per_capita = 9 |sena_IŻU = 2013 |IŻU = {{profitt}} 0.846 <ref name="HDI">{{ċita web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |format=PDF |titlu=Human Development Report 2010 |sena=2010 |pubblikatur=Ġnus Magħquda |data-aċċess=2013-06-05}}</ref> |poż_IŻU = 33 |kategorija_IŻU = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span> |tip_sovranità = [[Indipendenza]] |avveniment_stabbilit1 = [[Paréage]] mill-[[Kuruna ta' Aragona]] |data_stabbilit1 = [[Paréage tal-Andorra 1278|1278]] |valuta = [[Ewro]] (€){{smallsup|1}} |kodiċi_valuta = EUR |żona_ħin = [[Ħin Ċentrali Ewropew|CET]] |differenza_ħku = +1 |żona_ħin_legali = [[Ħin Ċentrali Ewropew tas-Sajf|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.ad]]{{smallsup|2}} |kodiċi_telefoniku = [[+376]] |sena_PGD_nominali = |PGD_nominali = |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = |poż_PGD_nominali_per_capita = |nota1 = Qabel 1999, il-[[frank Franċiż]] u [[peseta Spanjola]];-muniti u noti ta 'żewġ muniti, madankollu, baqgħet valuta legali sal-2002. Ammonti żgħar ta' [[Diner tal-Andorra]] i (maqsum 100 centim) kienu nħadmu wara l-1982. |nota2 = Ukoll [[.cat]], li hi maqsuma flimkien mat-territorji li jitkelmu bil-Katalan. |total_popolazzjoni=85,863}} [[File:Andorra topographic map-es.svg|thumb|Mappa]]L-'''Andorra''' ({{awdjo|en-us-Andorra.ogg|ænˈdɔrə}}), uffiċjalment il-'''Prinċipalità tal-Andorra''' ([[lingwa Katalan|Katalan]]:''Principat d'Andorra''), imsejħa wkoll il-'''Prinċipalità tal-Widien tal-Andorra''' ([[lingwa Katalan|Katalan]]:''Principat de les Valls d'Andorra''), hi [[stat żgħir]] [[pajjiż interkjuż|interkjuż]] fl-[[Peninżula Iberjana|Ewropa tal-lbiċ]], il-pajjiż jinsab fil-lvant tal-muntanji [[Pirenej]] u jmiss ma' [[Spanja]] u [[Franza]]. Huwa s-sitt l-[[stati żgħar Ewropej|iżgħar nazzjon fl-Ewropa]], b'erja ta' madwar 468 km2 (181 mi kw) u popolazzjoni stmata ta' 85,000 fl-2012.<ref name=cia /> Il-belt kapitali, [[Andorra la Vella]], hija l-ogħla belt kapitali fl-[[Ewropa]], b'elevazzjoni ta' 1,023 metru (3,356 ft) fuq il-livell tal-baħar.<ref>{{ċita web|url=http://www.fallingrain.com/world/AN/0/Andorra_la_Vella.html |titlu=Maps, Weather, and Airports for Andorra la Vella, Andorra |sit=Fallingrain.com |data= |data-aċċess=2012-08-26}}</ref> Il-lingwa uffiċjali hija l-[[lingwa Katalan|Katalan]], għalkemm l-Ispanjol, il-Oksitan, u l-Franċiż huma wkoll mitkellma.<ref>{{ċita web|titlu=Background Note: Andorra|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm}}</ref><ref>{{ċita web|titlu=Andorra – CIA – The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/an.html|data-aċċess=2013-08-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070612205052/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/an.html|arkivju-data=2007-06-12|url-status=dead}}</ref> Total tal-fruntieri ta' Andorra: 118 km, pajjiżi tal-fruntiera (2): Franza 55 km; Spanja 63 km. == Storja == [[Stampa:Església de Sant Joan de Caselles - 6.jpg|nofs|daqsminuri|Il-knisja ta’ Sant Joan de Caselles, mwaqqfa fis-seklu 11]] Skont leġġenda tas-seklu 11, Charlemagne ta charter lill-Andorrani biex jippremjahom għall-ġlied tagħhom kontra l-Mouri. “Il-kbir Charlemagne, missieri, mill-Għarab ħelisni. » Huwa b’dan il-kliem li jibda l-innu ta’ Andorra. Il-kontroll tat-territorju għadda f’idejn il-konti ta’ Urgell, imbagħad fl-1131 lill-isqof tad-djoċesi ta’ Urgell, maqsum mal-familja Caboet, imbagħad il-wirt għadda lill-vizkonti ta’ Castelbon, imbagħad lill-konti ta’ Foix. Iż-żewġ ko-sinjuri (sekulari u ekkleżjastiċi) ta’ spiss kienu jħabbtu wiċċhom ma’ drittijiethom fuq il-widien ta’ Andorra<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Andorra|titlu=Andorra {{!}} History, Facts, & Points of Interest {{!}} Britannica|data=2025-02-10|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>. Fl-1278, il-kunflitt ġie solvut bl-iffirmar ta' trattat li jistabbilixxi s-sovranità komuni (paréage) ta' Andorra bejn il-Konti ta' Foix u l-Isqof ta' Urgell, fil-Katalunja. Dan ta lill-prinċipal żgħir it-territorju tiegħu u l-forma politika tiegħu. Hekk kif għaddew is-snin, il-konti ta’ Foix saru koti ta’ Foix-Béarn, imbagħad slaten ta’ Navarre; u Enriku III ta’ Navarra wiret il-kuruna ta’ Franza, imbagħad sar Enriku IV. Editt stabbilixxa lir-re ta’ [[Franza]] u lill-isqof ta’ Urgell bħala ko-prinċpijiet ta’ Andorra fl-1607. Matul il-perjodu 1812-1814, l-Imperu Franċiż annessa l-Katalunja Spanjola, qasamha f'erba', imbagħad tliet dipartimenti (Sègre, Ter, Montserrat u Bouches-de-l'Èbre, magħquda fl-1813 fi ħdan Bouches-de-l'Èbre-Montserrat). Andorra fl-istess ħin kienet annessa u mehmuża fil-qosor mad-distrett ta' Puigcerdà (dipartiment ta' Sègre), qabel ma reġgħet kisbet l-awtonomija tagħha. Fis-6 ta’ Lulju, 1934, ir-Russu Boris Skossyreff ipproklama lilu nnifsu re tal-[[gvern ta’ Andorra]] taħt l-isem ta’ Boris I, de facto ħoloq ir-Renju ta’ Andorra. Fil-21 ta 'Lulju, unità tal-[[Gwardja Ċivili Spanjola]] kmandata mill-Markiż Silva de Balboa daħlet f'Andorra u arrestat lir-re awtoproklamat, li ntbagħat f'[[Barċellona]], imbagħad f'[[Madrid]], qabel ma ġie deportat lejn il-[[Portugall]]. Minħabba l-iżolament relattiv tagħha, Andorra ilha li baqgħet fit-truf tal-istorja [[Ewropa|Ewropea]]. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], kienet kapaċi tippreserva n-newtralità tagħha, magħmula prekarja mill-prossimità tal-ġirien b'reġimi awtoritarji. Mingħajr ma kienet politika intenzjonata, Andorra serviet bħala post ta’ passaġġ u ċentru għal numru kbir ta’ maħruba u maħruba. Diversi għexieren ta’ eluf ta’ nies aktarx għaddew mill-prinċipat bejn l-1940 u l-1945: suldati Pollakki, Franċiżi li jridu jingħaqdu mal-forzi armati tal-Ġenerali Giraud u [[Charles de Gaulle]] fl-[[Afrika ta’ Fuq]], aviaturi alleati maqtula (Ingliżi, Kanadiżi, Amerikani, Pollakki, eċċ.) u, fl-aħħar, Lhud li jaħarbu mir-reġim Vichy u l-persekuzzjoni mir-[[reġim Nazisti]]. Fl-1945, kienu Nazisti jew kollaboraturi Franċiżi li kienu qed ifittxu kenn fi [[Spanja]]. Għadd kbir ta’ kuntrabandisti u lukandiera ta’ Andorra kkontribwew għal dawn it-tranżiti u, minkejja l-preżenza ta’ aġenti sigrieti u spiji minn kull naħa (Ġermaniżi, Franċiżi ta’ Vichy, Frankisti), in-netwerks ta’ ħarba Ingliżi, Pollakki, Franċiżi u Amerikani setgħu jwettqu l-missjonijiet tagħhom b’mod diskret. Fis-snin 50, il-pajjiż beda jattira viżitaturi. Minn dakinhar, it-turiżmu prosperu tiegħu, kif ukoll l-iżvilupp tal-mezzi ta’ aċċess u akkomodazzjoni tiegħu, ħarġu lill-pajjiż mill-anonimità tiegħu. Fil-25 ta’ Settembru, 1958, Andorra temmet l-istat ta’ gwerra mal-[[Ġermanja]] li kien għaddej mill-1914, billi għarfet li ma kinitx mistiedna tipparteċipa fil-konferenza tal-paċi wara [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]] u, għalhekk, li ma kinitx iffirmat it-Trattat ta’ Versailles. == Ġeografija == Minħabba l-pożizzjoni tagħha fil-massif tal-Pirinej tal-Lvant, Andorra hija magħmula prinċipalment minn muntanji għoljin, b’altitudni medja ta’ madwar 2,000 m, li l-ogħla punt tagħhom huwa l-quċċata ta’ Coma Pedrosa, f’2,943 m. It-territorju huwa maqsum fi tliet widien dojoq f'forma ta' Y li jingħaqdu f'wieħed wara l-kurrent prinċipali, ix-Xmara Valira, li tgħaddi lejn il-Katalunja (fl-iktar punt baxx f'Andorra li huwa 870 m). Il-pajjiż tal-widien ta' Andorra bejn Franza u Spanja, fuq ix-xaqliba tan-Nofsinhar tal-Pirinej, huwa magħmul minn żewġ widien ewlenin: dak tal-Valira d'Orient u dak tal-Valira del Nord, li l-ilmijiet tagħhom flimkien jiffurmaw il-Valira. Fit-territorju Spanjol, din ix-xmara tgħaddi fis-Segre, tributarju tal-Ebro. Ċinturin ta' qċaċet għoljin, kollha b'altitudni 'l fuq minn 2,500 m, jiżola lil Andorra minn Franza. Il-pass użat mit-triq, il-port ta' Envalira, huwa, f'2,408 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, l-ogħla passaġġ fit-triq fil-Pirinej u jimmarka l-konfini bejn l-Oċean Atlantiku u l-Mediterran. Hija miksija b'mina, miftuħa għat-traffiku mid-29 ta' Settembru 2002. Il-komunikazzjonijiet ma' Spanja, permezz tal-wied tas-Segre, fiċ-Ċerdanja Spanjola, huma ħafna aktar faċli u jibqgħu assigurati fl-istaġuni kollha<ref>{{Ċita web|url=https://constructive-voices.com/mt/andorra-siti-naturali-sagri-u-bijodiversit%C3%A0/|titlu=Andorra Siti Naturali Sagri u Bijodiversità|data=2024-04-14|lingwa=mt|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>. == Politika == {{multiple image|align=left|direction=|width=|image1=JLSerranoP.jpg|width1=150|caption1='''[[Josep-Lluís Serrano Pentinat]]'''<br /> Ko-Prinċep ta' Andorra mill-2025|image2=Emmanuel Macron (cropped).jpg|width2=132|caption2='''[[Emmanuel Macron]]'''<br /> [[President of France]] mill-14 ta’ Mejju 2017}} Andorra hija ko-prinċipalità parlamentari bl-isqof ta’ Urgell u l-president ta’ Franza bħala koprinċpijiet. Din il-partikolarità tagħmel lill-president ta’ Franza, fil-kapaċità tiegħu ta’ prinċep ta’ Andorra, monarka elett, għalkemm ma jiġix elett b’vot popolari tal-poplu ta’ Andorra. Il-politika ta' Andorra sseħħ f'qafas ta' demokrazija rappreżentattiva parlamentari b'leġiżlatura unikamerali, u ta' sistema pluriformi b'ħafna partiti<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Timothy|isem=Dallen J.|data=2020-11-06|titlu=Tourism in European Microstates and Dependencies: Geoploitics, Scale and Resource Limitations|url=https://books.google.fr/books?id=UYMIEAAAQBAJ&redir_esc=y|lingwa=en|iktar=Google-Books-ID: UYMIEAAAQBAJ|pubblikatur=CABI}}</ref>. Il-prim ministru huwa l-kap eżekuttiv. Il-Prim Ministru attwali huwa Xavier Espot Zamora tad-Demokratiċi għall-Andorra (DA). Is-setgħa eżekuttiva hija eżerċitata mill-gvern. Is-setgħa leġiżlattiva hija mogħtija kemm fil-gvern kif ukoll fil-parlament. Il-[[Parlament ta' Andorra]] huwa magħruf bħala l-Kunsill Ġenerali. Il-Kunsill Ġenerali jikkonsisti minn bejn 28 u 42 kunsillier. Il-kunsilliera jservu għal mandati ta’ erba’ snin, u l-elezzjonijiet isiru bejn it-30 u l-40 jum wara x-xoljiment tal-Kunsill preċedenti. Nofs huma eletti f'numru ugwali minn kull waħda mis-seba' parroċċi amministrattivi, u n-nofs l-ieħor tal-kunsilliera huma eletti f'kostitwenza nazzjonali waħda. Il-votanti jivvutaw għall-partiti, mhux għall-kandidati; votant jivvota għal partit għall-kunsilliera parrokkjali u partit għall-kunsilliera ġenerali, u r-rebbieħa jiġu minn listi tal-partiti. Ħmistax-il jum wara l-elezzjoni, il-kunsilliera jagħmlu l-inawgurazzjoni tagħhom. Matul din is-sessjoni, jiġu eletti s-Sindiku Ġenerali, li huwa l-kap tal-Kunsill Ġenerali, u s-Sussindiku Ġenerali, l-assistent tiegħu. Tmint ijiem wara, il-Kunsill jiltaqa’ għal darb’oħra. Matul din is-sessjoni, il-prim ministru jintgħażel minn fost il-kunsilliera. == Ekonomija == Il-ħajja hija ddedikata fil-biċċa l-kbira għat-tnissil u l-kultivazzjoni. L-iżvilupp ta 'faċilitajiet idroelettriċi u turistiċi ġab bidla notevoli fil-ħajja ta' Andorra. Andorra, minkejja li mdawra bl-art bejn Franza u Spanja u għalkemm bħalhom tuża l-ewro, mhix parti mill-[[Unjoni Ewropea]], għalkemm għandha relazzjonijiet u ċerti ftehimiet magħha. Madankollu, il-prodotti jinbiegħu hemmhekk b'tassazzjoni aktar baxxa<ref>{{Ċita web|url=https://gazeteler.info.tr/yabanci-gazeteler/andorra-ekonomi-gazeteleri.html|titlu=Andorra Ekonomi Gazeteleri - En Güncel Haberler ve Gazete Bilgileri|sit=gazeteler.info.tr|data-aċċess=2025-02-26|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250226144903/https://gazeteler.info.tr/yabanci-gazeteler/andorra-ekonomi-gazeteleri.html|arkivju-data=2025-02-26|url-status=dead}}</ref>. Andorra hija meqjusa bħala rifuġju fiskali minn xi pajjiżi, madankollu timponi taxxa tad-dħul ta' 10%. Barra minn hekk, il-prinċipat għandu biss 5% tal-impjegati taċ-ċivil u jipprattika sistema ta' taxxa ħafifa, bil-biċċa l-kbira tar-riżorsi tal-istat ġejjin minn taxxa fuq l-importazzjoni (taxxa indiretta fuq il-merkanzija). Madankollu, reċentement ġew fis-seħħ jew ippjanati diversi taxxi moderati. Il-VAT ilha 4.5% mill-1 ta’ Jannar 2013. Mill-2011, kien hemm taxxa fuq l-attivitajiet ekonomiċi (taxxa fuq il-profitt) ta’ 10% u taxxa fuq il-profitti ġġenerati mill-kumpaniji. Residenti mhux tat-taxxa huma wkoll intaxxati<ref>{{Ċita web|url=https://www.is21.ad/fr/actualite/secteurs-economiques-andorre|titlu=Secteurs économiques d'Andorre {{!}} IS21|kunjom=Andornet|sit=www.is21.ad|lingwa=fr|data-aċċess=2025-02-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/malta-u-l-andorra-jiffirmaw-ftehim-ghall-helsien-mit-taxxa-doppja/|titlu=Malta u l-Andorra jiffirmaw ftehim għall-ħelsien mit-taxxa doppja|kunjom=Galea|isem=minn Owen|data=2016-09-21|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>. == Trasport == [[Stampa:201 Hotel Valira, av. Carlemany (les Escaldes).JPG|nofs|daqsminuri|Sinjali f'Andorra]] Sas-seklu 20, Andorra kellha konnessjonijiet tat-trasport limitati ħafna mad-dinja ta 'barra, u l-iżvilupp tal-pajjiż kien affettwat mill-iżolament fiżiku tiegħu. Anke issa, l-eqreb ajruporti ewlenin f'[[Toulouse]] u [[Barċellona]] huma t-tnejn tliet sigħat sewqan minn Andorra. Andorra għandha netwerk ta' toroq ta' 279 km (173 mi), li minnhom 76 km (47 mi) mhumiex pavimentati. Iż-żewġ toroq ewlenin 'il barra minn [[Andorra la Vella]] huma s-CG-1 lejn il-fruntiera Spanjola qrib Sant Julià de Lòria, u s-CG-2 lejn il-fruntiera Franċiża permezz tal-Mina ta' Envalira qrib El Pas de la Casa. Is-servizzi tal-karozzi tal-linja jkopru ż-żoni metropolitani kollha u ħafna komunitajiet rurali, b'servizzi fuq il-biċċa l-kbira tar-rotot ewlenin li jħaddmu kull nofs siegħa jew aktar ta' spiss waqt l-ogħla ħinijiet tal-ivvjaġġar. Hemm servizzi frekwenti tal-karozzi tal-linja fuq distanzi twal minn Andorra għal [[Barċellona]] u [[Toulouse]], flimkien ma’ tour ta’ kuljum mill-belt ta’ qabel. Is-servizzi tal-karozzi tal-linja l-aktar huma mmexxija minn kumpaniji privati, iżda xi wħud lokali huma operati mill-gvern. M'hemm l-ebda ajruporti għal inġenji tal-ajru fissi fi ħdan il-fruntieri ta' Andorra iżda hemm, madankollu, ħeliports f'La Massana (Camí Heliport), Arinsal u Escaldes–Engordany b'servizzi kummerċjali ta' ħelikopters u ajruport li jinsab fil-comarka Spanjola ġirien ta' Alt Urgell, 12-il kilometru (7.5 mil) fin-nofsinhar tal-fruntiera Andorra-Spanish. Minn Lulju 2015, l-Ajruport ta' Andorra–La Seu d'Urgell ħaddem titjiriet kummerċjali lejn [[Madrid]] u [[Palma de Mallorca]], u huwa ċ-ċentru ewlieni għall-Andorra Airlines. Ajruporti fil-qrib li jinsabu fi [[Spanja]] u [[Franza]] jipprovdu aċċess għal titjiriet internazzjonali għall-prinċipal. L-eqreb ajruporti huma f’[[Perpignan]], [[Franza]] (156 kilometru jew 97 mil minn Andorra) u [[Lleida]], [[Spanja]] (160 kilometru jew 99 mil minn Andorra). L-akbar ajruporti fil-qrib huma f'[[Toulouse]], Franza (165 kilometru jew 103 mil minn Andorra) u [[Barċellona]], [[Spanja]] (215 kilometru jew 134 mil minn Andorra). Hemm servizzi ta’ xarabank kull siegħa kemm mill-ajruporti ta’ [[Barċellona]] kif ukoll ta’ [[Toulouse]] lejn Andorra<ref>{{Ċita web|url=https://www.catalannews.com/society-science/item/two-dead-30-injured-from-barcelona-area-in-bus-crash-in-french-pyrenees|titlu=Two dead, 30 injured from Barcelona area in bus crash in French Pyrenees|data=2024-12-02|sit=www.catalannews.com|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>. [[Stampa:AGC Z 27500.jpg|nofs|daqsminuri|Ferrovija f'Latour-de-Carol (La Tor de Querol), waħda miż-żewġ stazzjonijiet li jaqdu lil Andorra. Andorra m'għandha l-ebda ferroviji, għalkemm il-linja li tgħaqqad Latour-de-Carol u [[Toulouse]], li min-naħa tagħha tgħaqqad mat-[[TGVs ta' Franza]] f'[[Toulouse]], tgħaddi fi żmien żewġ kilometri (1.2 mil) mill-fruntiera ta' Andorra.]] L-eqreb stazzjon tal-ferrovija huwa l-istazzjon ta 'Andorre-L'Hospitalet 10 km (6 mi) fil-lvant ta' Andorra li jinsab fuq il-linja ta '1,435 mm (4 ft 8+1⁄2 in)-gauge minn Latour-de-Carol (25 km jew 16 mi) fix-Xlokk ta' Andorra, għal [[Toulouse]] u fuq [[Pariġi]] mill-ferroviji [[high-speed Franċiżi]]. Din il-linja hija operata mill-[[SNCF]]. Latour-de-Carol għandu linja tal-ferrovija xeniċi ta' 1,000 mm (3 ft 3+3⁄8 in) metru gauge għal Villefranche-de-Conflent, kif ukoll linja ta 'gauge ta' 1,435 mm tal-[[SNCF]] li tgħaqqad ma '[[Perpignan]], u 1,668 mm tar-[[Renfe]]. Hemm ukoll ferroviji diretti Intercités de nuit bejn L'Hospitalet-près-l'Andorre u [[Pariġi]] f'ċerti dati. == Edukazzjoni == Il-Liġi Bażika dwar l-Edukazzjoni tirrikonoxxi l-eżistenza ta’ tliet sistemi edukattivi: is-sistema Franċiża, is-sistema Andorra u s-sistema Spanjola, li magħha tiżdied sistema “kongregazzjonali” (bil-lingwa Katalana). Is-sistema Franċiża llum hija t-tieni sistema f’termini ta’ numru ta’ studenti, wara li kienet l-ewwel waħda. Bħalissa hija rregolata mill-konvenzjoni Franco-Andorrana tal-24 ta’ Settembru 1993 u tinkludi erbatax-il nursery u skola elementari u l-iskola għolja (u l-iskola tan-nofs) Comte-de-Foix. Jipprepara għall-eżamijiet tal-Franċiż, iżda jinkludi tagħlim speċifiku tal-lingwa Katalan fil-livelli kollha, kif ukoll l-istorja, l-istituzzjonijiet u l-ġeografija ta’ Andorra. L-edukazzjoni primarja ilha teżisti mill-bidu tas-seklu 20, l-ewwel ċiklu tal-edukazzjoni sekondarja mill-1962, it-tieni ċiklu mill-1979. L-[[Universitat d'Andorra]] (UdA) hija l-università pubblika tal-istat u hija l-unika università f'Andorra. Ġie stabbilit fl-1997. L-università tipprovdi gradi tal-ewwel livell fl-infermiera, ix-xjenza tal-kompjuter, l-amministrazzjoni tan-negozju, u x-xjenzi edukattivi, flimkien ma 'korsijiet ta' edukazzjoni professjonali ogħla. L-uniċi żewġ skejjel gradwati f'Andorra huma l-Iskola tal-Infermiera u l-Iskola tax-Xjenza tal-Kompjuter, din tal-aħħar għandha programm ta' PhD. Is-sistema ta' Andorra ġiet stabbilita fl-1982. L-edukazzjoni tingħata bil-Katalan, iżda l-Franċiż jiġi mgħallem b'mod parallel għal kulħadd. == Kultura == '''<big>Lingwa</big>''' Andorra hija l-uniku stat sovran fid-dinja li l-lingwa uffiċjali tiegħu hija l-Katalan, skont l-artikolu 2 tal-kostituzzjoni tal-1993 Il-Kunsill Ġenerali adotta fis-16 ta’ Diċembru 1999 liġi li tirregola l-użu tal-lingwa uffiċjali, li għandha l-għan li tippreserva l-identità lingwistika tal-Andorra. Filwaqt li jinnotaw li l-prossimità tal-Franċiż u l-Ispanjol, il-post tat-tagħlim f’dawn iż-żewġ lingwi f’Andorra, l-importanza tal-immigrazzjoni u t-turiżmu jistgħu jirrappreżentaw theddida għall-vitalità tal-Katalan, l-awtoritajiet Andorrani, qabel din il-liġi matul is-seklu 20 u mill-1999, żiedu r-regolamenti mmirati biex jipproteġu l-post tal-Katalan fl-aspetti kollha tal-ħajja soċjali. Il-varjetà tal-Katalan mitkellma f'Andorra hija l-Katalan tal-Majjistral. Andorra ilha wkoll membru tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Francofonija mill-2004. L-assoċjazzjoni tal-muniċipalitajiet tal-Andorra ilha parti mill-Assoċjazzjoni Internazzjonali tas-Sindki li jitkellmu bil-Franċiż mill-2008. Andorra ilha assoċjata tal-Assemblea Parlamentari tal-Frankofonija mill-1988. Eskluż it-turiżmu, il-lingwi l-aktar mitkellma kuljum huma l-Katalan (58.3% tal-konversazzjonijiet), l-Ispanjol (37.3%), il-Portugiż (3.5%) u l-Franċiż (2.2%)<ref>{{Ċita web|url=https://certaspalavras.pt/qual-lingua-andorra/|titlu=Qual é a língua de Andorra?|kunjom=Neves|isem=Marco|data=2017-10-06|sit=Certas Palavras|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>.<gallery class="center" mode="packed"> Stampa:HPIM0309.JPG|Bandiera ta' Andorra fuq gallarija Stampa:Halévy - Le val d'Andorre - M.elle Lavoye, rôle de Georgette, 2.e acte - Alexandre Lacauchie, 1848.png|Kostum Folk tan-Nisa (Le val d'Andorre) Stampa:Halévy - Le val d'Andorre - Audran, rôle de Stéphan, 1.er acte - Alexandre Lacauchie, 1848.png|Kostum Folk tal-irġiel (Le val d'Andorre) Stampa:Narcisa 0012.JPG|Fjura [[Grandalla]], is-simbolu nazzjonali Stampa:(Barcelona) Altar de Sant Romà de Vila - Museu Nacional d'Art de Catalunya.jpg|Artal ta’ Sant Romà de Vila </gallery>'''<big>Araldika</big>''' L-arma ġiet adottata fl-1969. {{multiple image|align=left|direction=|width=|image1=Coat of arms of Andorra.svg|width1=130|caption1=Arma uffiċjali ta' Andorra|image2=Coat of arms of Andorra.jpg|width2=130|caption2=Armi fuq faċċata}} == Turiżmu == L-iskijjar, il-mixi, il-ġiri bejn il-pajjiżi, u ċ-ċikliżmu huma kollha attivitajiet popolari tat-turiżmu sportiv f'Andorra. L-ekonomija ta' Andorra hija mibnija ħafna fuq it-turiżmu<ref>{{Ċita web|url=https://visitandorra.com/en/visitor-information/the-country/essential-andorra/|titlu=Essential facts and figures regarding Andorra {{!}} Visitandorra|sit=Andorra Tourism|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-26|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240701134739/https://visitandorra.com/en/visitor-information/the-country/essential-andorra/|arkivju-data=2024-07-01|url-status=dead}}</ref>. Andorra ġeneralment tgawdi staġun tal-iskijar mill-aħħar ta 'Novembru sal-bidu ta' April, skont il-kundizzjonijiet tat-temp. Barra mill-istaġun tal-iskijjar, uħud mill-faċilitajiet tal-iski lift ikomplu joperaw b'kapaċità aktar baxxa, u jiffaċilitaw l-aċċess għal punti ta' ħarsa popolari bħall-veduta solari ta' Tristaina, arloġġ tax-xemx li jinsab fuq il-quċċata ta' Peyreguils f'altitudni ta' 2,701 metru u ftit metri mill-fruntiera ġeografika bejn Andorra u [[Franza]]. Din il-quċċata hija parti miċ-ċirku ta' Tristaina, flimkien mal-qċaċet tal-Costa Rodona, Tristaina, Creussans, u Cabanyó<ref>{{Ċita web|url=https://www.ordinoarcalis.com/en/resort/opening-times|titlu=Dates, timetables and season calendar {{!}} Ordino Arcalís|sit=www.ordinoarcalis.com|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>.<gallery class="center" mode="packed"> Stampa:Església de Santa Coloma - 10.jpg|Knisja ta' Santa Coloma Stampa:Puente de la Margineda, Santa Coloma, Andorra, 2013-12-30, DD 08-10 HDR.jpg|Pont Margineda, Santa Coloma Stampa:Vall del Madriu-Perafita-Claror - 68.jpg|Veduta ta' Wied Madriu-Perafita-Claror, Sit ta' Wirt Dinji tal-[[UNESCO]] Stampa:Andorra l Vella-20100128-RM-165853.jpg|[[Andorra la Vella]] </gallery> == Midja == [[Stampa:Andorra Telecom 2019 logo.svg|nofs|daqsminuri|Andorra Telecom, il-kumpanija nazzjonali tat-telekomunikazzjoni f'Andorra]] F'Andorra, is-servizzi tat-telefonija mobbli u fissa u tal-internet huma mħaddma esklussivament mill-kumpanija nazzjonali tat-telekomunikazzjonijiet ta' Andorra, SOM, magħrufa wkoll bħala Andorra Telecom (STA). L-istess kumpanija tamministra wkoll l-infrastruttura teknika għax-xandir nazzjonali tat-televiżjoni diġitali u tar-radju. Fl-2010 Andorra saret l-ewwel pajjiż li pprovda konnessjoni diretta tal-fibra ottika għad-djar kollha (FTTH) u n-negozji<ref>{{Ċita web|url=https://www.tdworld.com/overhead-distribution/article/20958531/prysmian-verticasa-cable-leads-the-way-with-ftth-in-andorra|titlu=Prysmian VertiCasa Cable Leads the Way with FTTH in Andorra|data=2009-01-01|sit=T&D World|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-26}}</ref>. [[Stampa:RTVA logotip.png|nofs|daqsminuri|RTVA, ix-xandar tat-televiżjoni u tar-radju tas-servizz pubbliku f'Andorra]] L-ewwel stazzjon tar-radju kummerċjali li xxandar kien Radio Andorra, li kien attiv mill-1939 sal-1981. Fit-12 ta’ Ottubru 1989, il-Kunsill Ġenerali stabbilixxa r-radju u t-televiżjoni bħala servizzi pubbliċi essenzjali li joħolqu u jamministraw l-entità ORTA, li saret fit-13 ta’ April 2000, fil-kumpanija pubblika Ràdio i Televisió d’Andorra (RTVA). Fl-1990, ir-radju pubbliku twaqqaf fuq ir-Radju Nacional d'Andorra. Bħala kanal tat-televiżjoni awtoktonu, hemm biss in-netwerk pubbliku nazzjonali tat-televiżjoni Andorra Televisió, maħluq fl-1995. Stazzjonijiet tat-TV u tar-radju addizzjonali minn Spanja u Franza huma disponibbli permezz tat-televiżjoni diġitali terrestri u l-IPTV. Hemm tliet gazzetti nazzjonali, ''Diari d'Andorra'', El ''Periòdic d'Andorra'', u ''Bondia'' kif ukoll bosta gazzetti lokali. == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * {{lingwi|ca}} {{Sit uffiċjali|text=Sit uffiċjali tal-gvern tal-Andorra}} * {{lingwi|en}} [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Andorra:_Primary_Documents Storja tal-Andorra: Dokumenti Primarji] minn ''EuroDocs'' {{Ewropa}} [[Kategorija:Andorra| ]] [[Kategorija:Prinċipalitajiet]] [[Kategorija:Pirinej]] [[Kategorija:Pajjiżi interkjużi]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1278]] rgcmh7vy56ga2wd5zl09pn7expaqqgr 0 16387 329572 306674 2026-04-29T02:00:49Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329572 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Maurycy Gottlieb - Shylock e jessica.jpg|thumb|200px|Shylock u Jessica]] '''''Il-Merkant ta' Venezja''''' (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]: ''The Merchant of Venice'') hija traġikummiedja miktuba minn [[William Shakespeare]], maħsuba li nkitbet bejn l-1596 u l-1598. Għalkemm fl-''Ewwel Folju'' hija klassifikata bħala kummiedja, id-dramm hu magħruf l-iktar għax-xeni drammatiċi tiegħu, u għal [[Shylock]] u għad-diskors famuż 'Mela Lhudi m'għandux għajnejn'. Famuż ukoll id-diskors ta' Portia fuq il-'kwalità tal-ħniena'. Minkejja li d-dramm mhuwiex imsemmi għalih, Shylock, huwa l-iktar karattru magħruf tad-dramm. == Is-sorsi== [[Stampa:Merchant venice tp.jpg|thumb|200px|Frontespizzju tal-ewwel ''quarto'' tal-''Merchant of Venice'' (1600)]] L-istorja ta' merkant li jħallas garanzija li twassal għall-mewt li kien għamel għal somma li kien issellef ħabib kienet magħrufa sew fl-Ingilterra tard fis-seklu 16.<ref name="Muir2005">Muir Kenneth, ''Shakespeare's Sources: Comedies and Tragedies'', 2005, Routledge, New York, {{ISBN|0-415-35269-X}}, p. 49</ref> Il-ħelsien tal-merkant mill-ħlas ta' "libbra laħam" mill-mara li kien għadu kif iżżewweġ liebsa ta' [[avukat]] u t-talba tagħha għaċ-ċurkett tal-għerusija bħala rikompens kollha qegħdin fil-ħrafa tas-seklu 14, ''Il Pecorone'' ta' Giovanni Fiorentino, li kienet ippubblikata Milan fl-1558 u tradotta għall-Ingliż minn William Painter.<ref>Bloom (2007: 112–113)</ref> L-elementi tax-xena fil-qorti wkoll nsibuhom f'''L'Orateur'' ta' Alexandre Sylvane, ippubblikata f'traduzzjoni Ingliża fl-1596.<ref name="Muir2005"/> ==It-trama fil-qosor== ===L-ewwel att=== ====L-ewwel Xena==== Id-dramm jiftaħ fi triq ta' [[Venezja]]. Jidħlu Antonio, Salarino u Salanio. Antonio għandu qalbu sewda u qiegħed jistaqsi x'kienet ir-raġuni ta' dan in-niket. Ħbiebu jissuġġerulu li kien l-inkwiet li kellu fuq il-finanzi. Kien investa ħafna flus fuq merkanzija ġejja minn barra u jispjegawlu li ħaġa naturali li jkun inkwitat u mħawwad. Antonio jiżgurahom li mhux il-flus li kienu qegħdin jinkwitawh għax kien firex l-investimenti tiegħu. Salarino jgħidlu li ladarba mhux il-flus qegħdin jinkwitawh, allura kien tilef qalbu wara xi ħadd. Antonio jiċħad li hu hekk u jħalli 'l ħbiebu imħawdin dwar in-niket tiegħu li milli jidher ma kellux raġuni. Jidħlu Bassanio, Lorenzo u Gratiano. Salanio u Salarino jiskużaw ruħhom għax kellhom x'jagħmlu. Gratiano jinduna kemm kellu qalbu sewda Antonio, u biex iferrħu jagħmel solilokwiju enigmatiku qasir fuq in-natura tal-għerf u nies li suppost għandhom l-għerf u jitlaq ma' Lorenzo. Il-kliem ta' Gratiano jħawdu 'l Antonio. Bassanio jispjegalu li Gratiano hu l-ikbar fanfarun ġo Venezja. Antonio jistaqsi min hi l-mara li Bassanio marritlu qalbu bih warajha. Bassanio jammetti lil Antonio li kien irvinat bid-djun li kellu l-iżjed lil Antonio stess. Antonio jiżgura 'l Bassanio li jagħmel kull ma jista' biex jgħinu. Bassanio jfiehmu li ġġenen wara Portia, mara għanja li toqgħod Belmont. Madankollu kien inkwitat li mhux ħa jkun jista' jiżżewiġha, hi tant sabiħa daqskemm hi għanja u għandha ammiraturi abbli jiġru warajha mill-Ewropa kollha. Antonio joffri li jgħin, imma jfiehmu li billi l-iġfna tiegħu kienu għadhom barra, ma kellux flus x'jagħtih. Madankollu joffri l-kredtu tiegħu lil Bassanio biex ikun jista' jissellef bil-garanzija tiegħu u jmur Belmont bħala bniedem għani. ====It-tieni xena==== Ix-xena tiftaħ f'kamra fid-dar ta' Portia f'Belmont. Jidħlu Portia u l-qaddejja tagħha, Nerissa. Portia mxabba' mill-ħajja tagħha, imma Nerissa tfakkarha li minkejja l-problemi li kellha, kien għad għandha ġid enormi. Portia tisħet xortiha li hi mara, tant kapaċi u intelliġenti, m'għandhiex kontroll fuq id-destin tagħha. Hawn jinkixef punt importanti mit-trama - Missier Portia miet u ħalliha għanja imma mingħajr ma għażillha żewġa. Però qabel ma miet fassal lobgħa tal-ażżard biex ikun jaf jekk ammiratur jistħoqqlux jiżżewwiġha. Kull ammiratur irid jagħżel minn tliet kaxxetti u min jagħżel il-kaxxetta t-tajba jiżżewwiġha. Portia u Nerissa jiddiskutu l-ammiraturi u jmaqdruhom kollha. Portia tifraħ meta tisma' li l-ammiraturi kollha rrefjutaw li jieħdu sehem fil-logħba tal-kaxxetti u kienu ħa jitilqu. Nerissa tfakkar lil Portia f'Bassanio, li kienet iltaqgħet miegħu meta kien ħaj missierha. Iż-żewġ nisa t-tnejn intlaqtu minnu, kif tgħid Nerissa "hu, mill-irġiel kollha li l-għajnejn boloh tiegħi waqgħu fuqhom, kien l-iżjed mistoqq ta' sinjura sabiħa".<ref>"he, of all the men that my foolish eyes looked upon, was the best deserving of a fair lady" Att 1, Xena 2, versi 129-31.</ref> Qaddej iġib messaġġ li kien ġej ammiratur ieħor, il-Prinċep tal-Marokk. Portia ma tiħux gost u t-tlieta joħorġu biex Portia ssellem lill-ammiraturi li kienu sejrin. ====It-tielet xena==== Ix-xena tiftaħ f'misraħ f'Venezja. Bassanio u Shylock qegħdin jiftiehmu fuq kuntratt - Bassanio jrid jissellef tlett elef Dukat għal tliet xhur. Shylock qiegħed jaħsibha sew, jirrepeti kull kundizzjoni tal-kuntratt. Bassanio joffri l-garanzija ta' Antonio għall-flus. Shylock jaqbel li Antonio hu raġel sewwa, imma jargumenta li flusu kollha marbutin fuq merkanziji li minn natura tagħhom mhux ta' min jorbot fuqhom: "l-iġfna mhux ħlief twavel, il-baħrin mhux ħlief nies; hemm firien tal-art u tal-baħar, ħallelin tal-art u tal-baħar, --irrid ngħid pirati,--u mbagħad hemm il-periklu tal-ilma, irjieħ u blat." <ref>"ships are but boards, sailors but men; there be land-rats and water-rats, land-thieves and water-thieves,--I mean pirates,--and then there is the peril of waters, winds, and rocks." Atct 1, Xena 3, versi 22-5.</ref> Minkejja d-dubji li għandu, Shylock jaqbel li l-kelma ta' Antonio tajba biżżejjed bħala garanzija għad-dejn, imma jrid ikellem lil Antonio nnifsu. Bassanio jaċċetta u jistieden lil Shylock għall-ikel. Jidħol Antonio. Shylock jdur lejn l-ispettaturi u jkellimhomm direttament, u jgħidilhom għaliex jobgħod lil Antonio. Jobgħodu mhux biss għax Nisrani, imma għax Antonio kien jislef mingħajr imgħax, u fl-istess ħin imaqdar lil dawk li jieħdu l-imgħax. Ħa jieħu din l-okkazjoni biex jirvinah 'l Antonio. Antonio jgħid li hu s-soltu ma jsellifx u ma jissellifx bl-imgħax imma ħa jagħmel eċċezzjoni biex jgħin lil Bassanio meta għandu bżonnu. Shylock jaqbel mal-kundizzjonijiet tas-self, imbagħad jibda jfakkar lil Antonio fuq l-insulti kollha li għamillu. Antonio kien insultalu twemminu, għajru qattiel u kelb, u kien beżaqlu. Jiskanta kif wasal li jislef il-flus lil xi ħadd li kien jobgħodu daqshekk? Antonio jwieġbu li eħfef issellef li xi ħadd li tobgħod - hekk, Shylock ma jiddejjaqx jeżiġi l-kastig jekk id-dejn ma jiħallasx. Shylock jesklama li ma rridx ikun l-għadu ta' Antonio, u joffri li jinsa l-insulti kollha u jneħħi l-imgħax fuq il-flus li kien ħa jselfu. Kull ma jitlob kien li jmorru għand nutar u jiffirmaw kuntratt, bil-kundizzjoni li fil-każ ta' kontumaċja, Antonio jkollux iħallas multa, minflok, Shylock jieħu "libra eżatta ta' laħam, minn ġismek sabiħ, maqtugħa u meħuda minn liema parti ta' ġismek togħġobni." <ref>"an equal pound of your fair flesh, to be cut off and taken in what part of your body pleaseth me." Act 1, Xena 3, versi 150-3</ref> Antonio ma jiħdux bis-serjetà, u jqis din l-offertà bħala att ta' ħbiberija. Bassanio jwissi 'l Antonio biex ma jiffirmax il-kuntratt, imma Antonio jiżgurah li ħa jkollu disagħt elef dukat kull xahar qabel jiskadi ż-żmien li fih kellu jħallas id-dejn. Wara li jiftiehmu biex jiltaqgħu għand in-nutar iktar tard, Shylock jitlaq. Ix-xena tintemm b'Antonio kuntent bil-bidla fl-imġiba ta' Shylock, waqt li Bassanio suspettuż tal-iskopijiet tiegħu. ===It-tieni att=== ====L-ewwel xena==== Din tiftaħ fid-dar ta' Portia f'Belmont. Id-daqq tat-trumbetti jħabbar il-wasla tal-Prinċep tal-Marokk, li jidħol bil-korteġġjani tiegħu. Jidħlu Portia u Nerissa, segwiti mill-korteġġjani ta' Portia. Il-Prinċep tal-Marokk ikellem lil Portia, u jitlobha li ma tiġġudikahx fuq id-dehra tiegħu li jiżguraha m'għandhiex x'taqsam mal-valur tiegħu bħala wieħed li jista' jsir żewġha: "Ġibli l-bniedem l-iżjed bjond imwieled fit-tramuntana, fejn in-nar ta' Febe bilkemm iħoll il-ponot indendlin tas-silġ, u ejjew nagħmlu qasma fil-ġilda biex għal imħabbtek nippruvaw liema demm hu l-iżjed aħmar, tiegħu jew tieghi" <ref>"Bring me the fairest creature northward born, where Phoebus' fire scarce thaws the icicles, and let us make incision for your love to prove whose blood is reddest, his or mine." Att 2, Xena 1, versi 4-7</ref> Portia tiżgura l-Prinċep li hi mhux daqshekk superfiċjali li se tiġġudikah fuq il-kulur ta' ġilditu, u anki kieku kienet hekk, ma kienx jimporta, għax ma setgħitx tagħżel 'l min tiżżewweġ. Il-Prinċep reġa' enfasizza kemm kien den li jiżżewwiġha, u jisħet ix-xorti li tħalli wieħed inqas den minnu li jkun ir-rebbieħ. Portia tfakkru li jekk jagħżel il-kaxxetta l-ħażina, ma jistax jerġa' jiġi biex jiżżewwiġha. Il-Prinċep jaqbel, u jitlob li jmur jipprova xortih billi jagħżel il-kaxxetta. Joħorġu kollha mad-daqq tat-trumbetti. ====It-tieni xena==== Din ix-xena tiftaħ fi triq ġo Venezja. Jidħol Launcelot Gobbo li għandu dilemma. Qiegħed jaħsibha jitlaqx l-impjieg tiegħu ma' Shylock imma ma jistax jiddeċiedi. Jidħol missieru, Gobbo x-xiħ li hu għama, b'ġewlaq f'idu fejn kellu rigal għal Shylock. Wara diskussjoni ma' ibnu, li għall-ewwel ma għarafx, dwar l-impjieg tiegħu fid-dar ta' Shylock, Lancelot jitlob 'il missieru li jagħti r-rigal lil Bassanio minflok u jitolbu jimpjegah f'daru. Jidħlu Bassanio, Leonardo, u s-segwaċi tagħhom. Gobbo x-xiħ joffri r-rigal lil Bassanio, u jitolbu favur, li ibnu Launcelot isir qaddej tiegħu. Bassanio jaċċetta li jimpjega 'l Lancelot bħala qaddej u jibgħat qaddej ieħor ilestilu fejn joqgħod. Launcelot jirringrazzja 'l Bassanio bl-abbundanza, u jitlaq ma' missieru. Jidħol Gratiano u joħroġ Leonardo. Gratiano jrid imur Belmont ma' Bassanio, imma Bassanio ma' tantx irid għax billi hu storbjuż jista' joffendi 'l xi ħadd f'Belmont u jgħarraqlu kollox. Gratiano jiżgurah bil-qawwa li mil-lejla stess jibda jġib ruħu sewwa. Bassanio jgħidlu li m'hemmx għalfejn jibda mil-lum u joħorġu. ====It-tielet xena==== Ix-xena tibda Venezja, f'kamra f'dar Shylock. Jessica, bint Shylock, qiegħda tkellem lil Launcelot. Ma tixtiqux jitlaq u titolbu jwassal ittra lil Lorenzo bil-moħbi. Lancelot jiżguraha li hi l-aħjar persuna Lhudija li qatt iltaqa' magħha. Jitlaq u Jessica tkellem lill-ispettaturi. Tilfet qalbha wara Lorenzo, u tistħi billi hi Lhudija u ma tistax tiżżewġu. Jekk irid, tikkonverti u ssir Nisranija biex ikunu jistgħu jiżżewġu. ====Ir-raba' xena==== Ix-xena hi triq ġo Venezja. Jidħlu Gratiano, Lorenzo, Salarino u Salanio. Qegħdin jikkonfoffaw xi ħaġa li tinvolvi l-ilbies tal-maskri wara l-ikel. Salanio jgħid li ma jaqbilx għal kollox. Jidħol Launcelot b'ittra minn għand Jessica . Lorenzo jagħraf il-kitba tagħha. Launcelot ikun ħa jitlaq biex jistieden lil Shylock għall-ikel f'dar Bassanio. Lorenzo jitolbu jgħidilha li mhux ħa jonqosha. Launcelot joħroġ. Salarino u Salanio jiftiehmu li jiltaqgħu iżjed tard għad-'divertiment' li lestew u jitilqu. Lorenzo jgħarraf lil Gratiano li hu u Jessica kienu ppjanaw li joħodha minn dar missierha. Joħorġu flimkien eċitati dwar il-pjan. ====Il-ħames xena==== Ix-xena tiftaħ barra d-dar ta' Shylock. Jidħlu Shylock u Launcelot, Shylock iwiddeb lil Launcelot li ħajtu tkun ħafna iżjed iebsa bħala qaddej ta' Bassanio. Isejjaħ lil Jessica u jgħidilha li sejjer jiekol għand Bassanio. Jagħtiha ċ-ċwievet u jgħidilha toqgħod attenta. Launcelot javża lil Shylock li Bassanio u sħabu qegħdin jikkonfoffaw kontra tiegħu. Shylock jibgħat lil Launcelot biex jgħid lil Bassanio li kien sejjer għall-ikel. Qabel ma jitlaq Lancelot lil Jessica jagħtiha xi ħjiel dwar il-pjan ta' Lorenzo: "Sinjorina, ħares mit-tieqa, għal dan kollu. Jiġi Nisrani li jiswieha ħarsa ta' Lhudija". <ref>"Mistress, look out at window, for all this. There will come a Christian by will be worth a Jewess' eye." Act 2, Scene 5, lines 40-3</ref> Imbagħad joħroġ. Shylock irid jaf x'qallha Launcelot, imma Jessica ma tgħidlux u Shylock joħroġ. Wara li joħroġ Jessica tgħidlu: "Saħħa, jekk xortija ma' tmurx kontrija, jien tlift missier u inti bintek". <ref>"Farewell, and if my fortune be not crost, I have a father, you a daughter, lost." Act 2, Scene 5, lines 56-7</ref> ====Is-sitt xena==== Dix-xena sseħħ fl-istess post, iktar tard fil-għaxija. Jidħlu Gratiano u Salarino, libsin il-maskri li semmew qabel u jitħassbu għaliex Lorenzo għadu ma għadu ġiex. Jasal Lorenzo, u Jessica toħroġ fit-tieqa fuqhom liebsa ta' tifel. Lorenzo jwiegħedha mħabbtu u Jessica titfa' kaxxetta bil-ġojjelli u tidħol 'l ġewwa. Qiegħda tistħi liebsa ta' tifel imma tinżel u ġġib magħha iżjed muniti tad-deheb u taħrab mal-maħbub tagħha, Lorenzo. Dak il-ħin jidħol Antonio bl-aħbar li mhux ħa jkun hemm ikla dak inhar; ir-riħ kien dar u Bassanio ħa jitlaq fuq il-ġifen lejn Belmont. Gratiano ħa gost bl-aħbar u hu ħerqan li jmur ma' Bassanio. Joħorġu kollha jiġru. ====Is-seba' xena==== Ix-xena fid-dar ta' Portia f'Belmont. Tidħol Portia mal-Prinċep tal-Marokk u tieħdu jagħżel il-kaxxetta. Jistaqsi kif ħa jkun jaf li għażel il-kaxxetta t-tajba, u Portia tgħidlu li jkun hemm fiha ritratt tagħha. Il-prinċep jifli l-kitba fuq il-kaxxetti, Jagħżel dik tad-deheb għax jirraġuna li Portia u hu tant huma sbieħ u tajbin li d-deheb biss jista' jirrappreżentahom. Madankollu meta jiftaħ il-kaxxetta jsib rotlu bil-kitba "Mhux kull ma jleqq hu deheb". Il-prinċep jitlaq malajr u Portia tifraħ li telaq. ====It-tmien xena==== Ix-xena tiftaħ fi triq ta' Venezja. Jidħlu Salarino u Salanio, ipaċpċu fuq Shylock. Meta sab li bintu kienet ħarbet ma' Nisrani u ħaditlu ġidu wkoll, Shylock jisplodi u jibda jgħajjat fuq bintu u d-dukati li kellu. Salerio u Solanio jindunaw li ħabibhom Antonio qiegħed fil-periklu; jekk Antonio ma jħallasx id-dejn, Shylock iġiegħlu jħallas għal kull ma jaħseb li bata. Imbagħad Salerio u Solanio jsemmu t-tjubija ta' Antonio, u l-imħabba tiegħu għal Bassanio; Salerio jgħid kif għajnejn Antonio imtlew bid-dmugħ meta qal saħħa lil Bassanio. Iż-żewġt iħbieb imorru jfittxu 'l Antonio biex iferħuh. ====Id-disa' xena==== Ix-xena tibda fid-dar ta' Portia f'Belmont. Jidħlu l-Prinġep ta' Aragona bil-korteġġjani tiegħu u Portia. Il-prinċep irid jiżżwweġ lil Portia u ġie jagħżel il-kaxxetta. Iqis il-kaxxetti u jirrifjuta dik taċ-ċomb li għandha miktub fuqha "Min jagħżilni jkollu jagħti u jazzarda kull ma għandu." Billi ma jridx ikun wieħed mill-"folla ta' boloħ", jirrifjuta wkoll il-kaxxetta tad-deheb li fuqha hemm miktub, "Min jagħżilni jikseb dak li ħafna nies jixtiequ." Togħġbu l-kitba fuq il-kaxxetta tal-fidda, "Min jagħżilni jingħata dak li jistħoqqlu," u jagħżilha għax jaħseb li jistħoqqlu ħafna. Fiha jsib ras ta' iblaħ bil-messaġġ li hu wkoll iblaħ. Jitlaq minnufih u jasal messaġġier li jgħid li wasal namrat ieħor minn Venezja. Portia toħroġ tiġri tara min hu, u Nerissa tittama li hu Bassanio. ===It-tielet att=== ====L-ewwel xena==== Ix-xena tiftaħ fi triq f'Venezja. Jidħlu Salanio u Salarino, jiddiskutu l-isfortuna ta' Antonio għax semgħu li kien għeriqlu ġifen. Jixtiqulu x-xorti tajba għax jafu li Shylock mhux ħa jħenn għalih. Jidħol Shylock u Solanio jistaqsih jekk semax xi aħbar "fost il-merkanti." Solanio u Salerio jridu jkun jafu jekk Shylock semax fuq il-ġifen li tilef Antonio, imma Shylock iffissa fuq bintu. Jgħidilhom, "Intom tafu, daqskom ħadd, daqskom ħadd ma jaf fuq il-ħarba ta' binti," <ref>"You know, none so well, none so well as you, of my daughter's flight,"</ref> qishom kienu ttradewh, imma Salerio u Solanio jiżżufjettaw bih. Wara dan, Salerio jistaqsi d-domanda li l-iżjed għandu f'moħħu: "Imma għidilna jekk Antonio kellux xi telfa fuq il-baħar jew le?" <ref>"But tell us, do you hear whether Antonio have had any loss at sea or no?"</ref> Kif isemmgħu 'il Antonio, Shylock jirrabja; jgħid li Antonio aħjar jaħseb fil-garanzija. Salerio jistaqsi, "Għala, jien żgur li jekk ma jħallsikx mhux ħa toħodlu laħmu: x'tambih?" <ref>"Why, I am sure, if he forfeit, thou wilt not take his flesh: what's that good for?"</ref> "Nużah lixka għall-ħut" <ref>"To bait fish withal,"</ref> iwieġeb Shylock b'sarkażmu aħrax. Shylock imbagħad isemmi d-deni kollu li kien għamillu Antonio, u jistaqsi, "għaliex?" Shylock jirrispondi l-mistoqsija tiegħu stess: "Jiena Lhudi." U jkompli, "Jekk tniggiżna, ma joħroġilniex demm? jekk tagħraxna, ma nidħqux? jekk tivvelenana, ma mmutux?" <ref>"If you prick us, do we not bleed? if you tickle us, do we not laugh? if you poison us, do we not die?"</ref> U l-konklużjoni tal-biża' tiegħu hi "jekk tagħmlilna d-deni, ma npattuhilikx?" <ref>"if you wrong us, shall we not revenge?"</ref> Kif Shylock jispiċċa dal-kliem aħdar fuq Antonio, jidħol Tubal, ħabib Lhudi ta' Shylock. Tubal kien qiegħed ifittex lil Jessica imma ma sabhiex. Jgħidlu fuqha u li Antonio x'aktarx ma jkunx jista' jħallas id-dejn lil Shylock. Sakemm jispiċċa, Shylock jsir tant ħerqan li "jieħu qalb" Antonio li jgħid lil Tubal biex iqabbad uffiċjal biex jarresta 'l Antonio minnufih malli ma jkunx jista' jħallas id-dejn. ====It-tieni xena==== Ix-xena fid-dar ta' Portia f'Belmont. Jidħlu Bassanio, Portia, Gratiano, Nerissa u bosta qaddejja oħra. Bassanio ġie jagħżel il-kaxxetta. Portia li ħadet grazzja miegħu, tistenna l-għażla b'nifisha maqtugħ. Waqt li Bassanio qiegħed jaħsibha, titkanta għanja li tagħtih ħjiel fuq liema għandu jagħżel. L-għanja tgħid li "il-ġenn tal-imħabba" (u mhux l-imħabba vera) jibda b'ħarsa. Minn din Bassanio jikkonkludi li d-dehra mhux importanti u jagħżel il-kaxxetta taċ-ċomb. Il-kaxxetta taċ-ċomb fiha ritratt ta' Portia u messaġġ li jgħid "Int li mid-dehra ma tagħżilx, / Ix-xorti t-tajba w żbal tagħmilx!" <ref>"You that choose not by the view, / Chance as fair and choose as true!"</ref> Bassanio u Portia jimtlew bil-ferħ, u Portia tagħti 'l Bassanio ċurkett li Bassanio jwiegħed li jilbes għal dejjem. Imbagħad Nerissa u Gratiano jħabbru li huma t-tnejn ukoll qabdithom l-imħabba lejn xulxin u kienu tgħarrsu. Kulħadd jifraħ. Jidħlu Lorenzo, Jessica u Salerio messaġġier minn Venezja. Salerio ġab aħbar ħażina: L-iġfna kollha ta' Antonio għerqu u Antonio m'għandux mnejn iħallas il-flus li ssellef minn għand Shylock. Shylock qed jiġri wara d-Duka biex jinforza l-kondizzjonijiet tal-kuntratt, u Antonio hu żgur — kif kiteb f'ittra lil Bassanio — li ħa jmut. Antonio jiktiblu, "id-djun bejnietna imħassrin, nixtieq biss narak waqt mewti." Meta Portia tisma' b'dan, tiżgura 'l Bassanio li m'hemmx problema. Bi flusha, Bassanio jista' jħallas id-doppju tad-dejn jew iżjed. Ftiehmu li minnufih wara t-tieġ, Bassanio jmur Venezja biex iħallas id-dejn. Bassanio jaċċetta l-offerta ta' Portia bil-gratitudni. ====It-tielet xena==== Ix-xena tiftaħ fi triq ġo Venezja. Jidħlu Shylock, Solanio, Antonio u karċrier. Huwa u dieħel Shylock jgħid, "Issemmulix il-ħniena; / Dan l-iblaħ li jsellef flusu gratis." Warajh hemm Antonio, miżmum mill-karċrier, u warajhom ħabib Antonio, Solanio. Jidher li qal xi ħaġa fuq li Shylock għandu jħenn għal Antonio, imma Shylock ma jridx jisma', minkejja li Antonio biddel kliemu. Iżjed kmieni fid-dramm, Antonio qal li Shylock hu xitan, imma issa jitolbu, "Erġa' ismagħni, twajjeb Shylock." Minkejja l-bidla fit-ton, Shylock jibqa' sod; jgħid, "Nieħu l-garanzija," u joħroġ. Meta joħroġ Shylock, Solanio jibda jgħajru "kelb rasu iebsa" imma Antonio jifhem. Jgħid li Shylock jobgħodu għax ħeles ħafna nies li kellhom jagħtu 'l Shylock minn multi ħorox. Solanio jipprova jiżgura 'l Antonio li d-Duka ta' Venezja qatt m'hu ħa jħalli 'l Shylock joħodlu libbra laħam, imma Antonio jaħseb li jħallih, u jittama biss li "Bassanio jiġi / Biex jarani nħallas dejnu." <ref>"Bassanio come / To see me pay his debt."</ref> ====Ir-raba' xena==== Ix-xena fid-dar ta' Portia f'Belmont. Jidħlu Portia, Nerissa, Lorenzo, Jessica u Balthasar qaddej ta' Portia. Lorenzo, ir-raġel Nisrani ta' Jessica, jgħid lil Portia kemm kien raġel tajjeb Antonio, li għalih Portia qed tbati billi ir-raġel li għadha kif iżżewġet, Bassanio, kellu jitlaq malajr. Portia twieġeb "Qatt ma sogħobini li għamilt il-ġid," <ref>"I never did repent for doing good,"</ref> u tgħid lil Lorenzo li ħa tagħtih id-dar tagħha f'idejh biex hi u Nerissa jgħaddu ż-żmien sakemm jiġi lura Bassanio "f'talb u kontemplazzjoni" f'kunvent. Joħorġu Jessica u Lorenzo. Portia tikkmanda 'l Balthasar joħdilha ittra għand kuġinuha, Dottor Bellario, li mbagħad jagħti 'l Balthasar ċerti noti u lbies biex iġibhom għand Portia fuq il-moll tal-lanċa li tmur Venezja. Minn dan jidher li Portia fasslet xi pjan. Kif jitlaq Balthasar, Portia tikxef iżjed mill-pjan. Tgħid lil Nerissa li dalwaqt jaraw lil żwieġhom imma dawn mhux ħa jagħrfuhom għax ikunu libsin ta' rġiel. U twiegħed li tgħidilha iżjed fuq il-karozzella. ====Il-ħames xena==== Ix-xena fil-ġnien tad-dar ta' Portia f'Belmont. Jidħlu l-buffu Lancelot u Jessica. Il-buffu qiegħed jinki 'l Jessica. Jgħidilha li hi indannata għax missierha Lhudi, jew jekk Shylock mhux missierha, hi illeġitma u allura indannata xorta. Jessica twieġbu "Ħa jslavani żewġi; għamilni Nisranija."<ref>"I shall be saved by my husband; he hath made me a Christian."</ref> Il-buffu biċ-ċajt jgħidilha li iżjed ma jkun hemm Lhud li jsiru Nsara, iżjed jgħola l-prezz tal-majjal. Jidħol Lorenzo li jsofri bumbardament ta' botti mill-Buffu qabel ma jġiegħlu jidħol ġewwa biex jordna li jservu l-pranzu. Meta jitlaq il-Buffu, Lorenzo u Jessica jfaħħru 'l sidt id-dar, Portia. Jessica tgħid li Bassanio miżżewweġ lil Portia, "Isib l-hena tal-ġenna hawn fl-art." ===Ir-raba' att=== ====L-ewwel xena==== [[Stampa:Gilbert-Shylock.jpg|thumb|300px|''Shylock wara s-sentenza'' ta' John Gilbert (seklu 18 tard)]] Ix-xena qorti f'Venezja. Jidħlu d-Duka, Antonio, Bassanio, Gratiano, Salerio, il-Manjifiċi, u oħrajn. Id-Duka li ħa jiġġudika l-każ ta' Antonio u Shylock, jesprimi simpatija kbira għal Antonio, li jgħid li hu lest għal kull ma jista' jagħmillu Shylock. Jidħol Shylock. Id-Duka jagħmillu ħafna pressjoni biex jerġa' jibdielu, u jaħfer il-piena tal-libbra laħam. Shylock jirrifjuta u jisħaq li m'għandux għalfejn jagħti raġuni, barra li hi fin-natura tiegħu li jobgħod 'il Antonio, kif hi fin-natura ta' xi nies li jagħmlu taħthom meta jisimgħu id-daqq taċ-ċirimella. Bassanio jipprova jargumenta miegħu imma Antonio jgħidlu li għal xejn, għax xejn mhu ħa jrattab il-qalb Lhudija kiefra ta' Shylock. Bassanio imbagħad joffri sitt elf dukat għal dejn ta' tlett elef. Shylock jirrifjuta l-offerta u d-Duka jistaqsih, "Kif tistenna l-ħniena, meta ma tagħti xejn?" Id-Duka jgħidilhom li ħa jxolji l-laqgħa tal-qorti jekk ma' jiġix id-duttur tal-liġi Bellario, biex jiddeċiedi l-każ. F'dak il-waqt Salerio jħabbar li hemm messaġġier mingħand Bellario jistenna barra. Tidħol Nerissa (liebsa taparsi [[skrivan]] tal-avukat) u ġġib ittra mingħand id-duttur tal-liġi, Bellario. L-ittra titlob id-Duka li jħalli id-duttur tal-liġi żagħżugħ, Balthasar, jiġġudika l-każ. Waqt li d-Duka qiegħed jaqra l-ittra, Shylock qiegħed isinn sikkina fuq il-qiegħ taż-żarbun biex ilesti biex jaqta' libbra laħam minn ġisem Antonio. Meta Portia (liebsa taparsi ta' "Balthasar") tibda tiġġudika l-każ, tipprova tħajjar 'il Shylock li jkun ħanin, u Bassanio joffri d-doppju tas-somma, imma Shylock jisħaq fuq "il-ħaqq" u l-kuntratt. Portia tgħid lil Antonio biex ilesti ruħu għas-sikkina u Shylock jifraħ. Imma fl-aħħar minuta Portia tinsisti li Shylock ma jistax joħroġ lanqas qatra waħda demm meta jaqta', għaliex ma kienx hemm demm imsemmi fil-garanzija. Meta induna li tilef, Shylock jitlob il-flus li kien offra Bassanio, imma Portia tgħid li la Shylock kien diġà rrifjuthom quddiem il-qort ma jistax joħodhom. Infatti, Shylock lanqas ma jista' jieħu s-somma mislufa u ma jistax iħalli l-qorti għax hu mixli li kkonfoffa kontra l-ħajja ta' ċittadin ta' Venezja — Antonio. Il-piena għad-delitt ta' Shylock hi l-mewt u t-telf ta' ġidu kollu - nofsu jmur għand Antonio u n-nofs l-ieħor għand l-istat ta' Venezja. Id-Duka jaħfirlu l-piena tal-mewt 'il Shylock, u Antonio jistipula li Shylock jagħti ġidu kollu lil bintu Jessica. Shylock joħroġ. Lil Bassanio u Antonio, id-Duka jgħidilhom li jafulu ħafna gratitudni lill-imħallef żagħżugħ u joħroġ mal-korteġġjani tiegħu. Jibqgħu hemm Portia u Nerissa waħidhom ma' Antonio, Gratiano, u Bassanio. Bassanio lill-mħallef joffrilu bħala ħlas it-tlett elef dukat li kien ħa jagħti 'l Shylock. Portia tirrifjuthom, għax tgħid li s-sodisfazzjoni li s-salva 'l Antonio biżżejjed għaliha. Bassanio jinsisti li l-imħallef għandu jieħu xi ħaġa bħala ħlas, u Portia ċċedi u titolbu ċ-ċurkett li kellu f'subajh. Bassanio jweġibha li ma' jistax jagħtihulha għax kien rigal mingħand martu. Portia tirrispondi li dik skuża u tgħidlu "jekk martek mhux miġnuna, / U taf sew kemm ħaqqni dak iċ-ċurkett, / Mhux ħa tibqa' għadu għal dejjem, / Għax tajtuli."<ref>"if your wife be not a madwoman, / And know how well I have deserved the ring, / She would not hold out enemy for ever, / For giving it to me."</ref> Imbagħad toħroġ ma' Nerissa. Kif joħorġu, Antonio jipperswadi 'l Bassanio li għamel żball u Bassanio jibgħat 'il Gratiano jiġri wara l-imħallef biex jagħtih iċ-ċurkett. ====It-tieni xena==== Jidħlu Portia u Neriisa. Portia tibgħat lil Nerissa għand Shylock biex jiffirma l-kuntratt biex jagħti kollox lil bintu. Gratiano jilħaqhom u jagħti ċ-ċurkett lill-"imħallef". Portia titlob lil Gratiano biex iwassal l-"iskrivan" tagħha (Nerissa) għand Shylock. Nerissa tiġiha idea u tgħidha 'l Portia f'widnejha. Kienet ħa titlob lil Gratiano ċ-ċurkett li tatu martu (hi stess) u Portia taqbel magħha. Ħa jaraw kemm ħa jkollhom inkwiet iż-żewġ irġiel biex jispjegaw lil marthom li taw iċ-ċurkett. ===Il-ħames att=== ====L-ewwel xena==== Ix-xena f'Belmont. Jidħlu Lorenzo u Jessica u jistennew 'l Portia. Lejla sabiħa b'qamar jiddi u żiffa ħelwa. It-tnejn jitkellmu fuq l-imħabba. Jidħol il-messaġġier Stephano u jgħidilhom li Portia ħa tasal qabel jisbaħ. Imbagħad jasal Launcelot bl-aħbar li Bassanio wkoll ħa jasal matul il-lejl. Jidħlu Portia u Nerissa kif ikun qiegħed jisbaħ. Portia tistaqsi jekk żwieġhom kinux waslu u meta jgħidulhom li għadhom ma waslux jikkmandawhom li ma jgħidulhomx li kienu telqu minn Belmont. Jidħlu Bassanio, Antonio, Gratiano u n-nies tagħhom. Bassanio jsellem lil Portia bit-tifħir fuq sbuħitha. Bassanio jintroduċi 'l Antonio, u waqt li Portia qiegħda tagħtih il-merħba, ifaqqa' argument bejn Gratiano u Nerissa. Nerissa takkuża 'l Gratiano li ta ċ-ċurkett tat-tieġ lil mara oħra u Gratiano jinsisti li tah lill-"iskrivan tal-imħallef". Bassanio ma jdumx ma jkollu jammetti li ċ-ċurkett tiegħu tah ukoll u n-nisa jgħidulhom li ħa jorqdu mal-irġiel li ħadu ċ-ċrieket. Wara li jdumu jinkuhom in-nisa jtuhom lura ċ-ċrieket. L-irġiel jagħrfuhom u jibqgħu skantati. In-nisa jkomplu jinkuhom u jgħidulhom li diġà raqdu mal-irġiel li rċivew iċ-ċrieket. Imbagħad Portia tgħidilhom il-verità: hi kienet l-imħallef u Nerissa l-iskrivan. Portia għandha aħbar tajba oħra: Tlieta mill-iġfna ta' Antonio daħlu fil-port qawwin u sħaħ. Mhux hekk biss, Nerissa għandha d-dokument mingħand Shylock li jagħmel 'il Lorenzo l-werriet tiegħu. Jidħlu ġewwa biex Portia tirrakkontalhom kollox. ==Adazzjonijiet u referenzi kulturali == ===Adazzjonijiet għall-film=== Id-dramm ta' Shakespeare ispira ħafna films. * 1910 — ''Shylock, le marchand de Venise'', film Franċiż ta' Henri Desfontaines * 1914 — film sieket dirett minn Lois Weber ** Lois Weber, li ħadmet ukoll il-parti ta' Portia, b'dan il-film saret l-ewwel mara li d-diriġiet film twil sħiħ fl-Amerika. * 1916 — ''The Merchant of Venice'', film sieket Brittaniku dirett minn Walter West għal Broadwest. * 1923 — ''Der Kaufmann von Venedig'', film sieket Ġermaniż dirett minn Peter Paul Felner * 1953 — ''Le Marchand de Venise'', film Franċiż ta' Pierre Billon * 1969 — ''The Merchant of Venice'', telefilm ta' 40 minuta dirett u jaħdem fih Orson Welles; il-film qatt ma ħareġ, infatti tlesta imma is-soundtrack insteraq kollu ħlief l-ewwel bubun qabel ma ħareġ. * 1973 — film għat-televiżin dirett minn John Sichel ** Fost l-atturi kien hemm [[Laurence Olivier]] fil-parti ta' Shylock, Anthony Nicholls bħala Antonio, Jeremy Brett bħala Bassanio, Joan Plowright bħala Portia, Louise Purnell bħala Jessica. * 1972 — telefilm dirett minn Cedric Messina magħmul għall-BBC taħdem fih [[Maggie Smith]] * 1980 — telefilm tal-BBC dirett minn Jack Gold ** Fost l-atturi hemm Gemma Jones fil-parti ta' Portia u Warren Mitchell ta' Shylock. * 1980 — ''Le Marchand de Venise'', telefilm Franċiż ta' Jean Manceau * 1996 — telefilm ta' Channel 4 dirett minn Alan Horrox ** Fost l-atturi hemm Paul McGann fil-parti ta' Bassanio u Haydn Gwynne ta' Portia. * 2001 — telefilm tal-BBC dirett minn Trevor Nunn ** Produzzjoni tar-''Royal National Theatre'' b'Henry Goodman fil-parti ta' Shylock * 2003 — ''Shakespeare's Merchant'', dirett minn Paul Wagar * 2004 — ''The Merchant of Venice'', dirett minn [[Michael Radford]]. ** Fost l-atturi hemm [[Al Pacino]] fil-parti ta' Shylock, [[Jeremy Irons]] bħala Antonio, [[Joseph Fiennes]] bħala Bassanio, [[Lynn Collins]] bħala Portia, u Zuleikha Robinson fil-parti ta' Jessica. ===Opri=== * 1905 — ''Jessika'' opra Ċeka fi tliet atti ta' Josef Bohuslav Foerster, l-ewwel rappreżentazzjoni fit-teatru Nazzjonali ta' [[Praga]], 16 ta' April 1905. * 1935 — ''Le marchand de Venise'' opra Franċiża fi tliet atti ta' Reynaldo Hahn, l-ewwel rappreżentazzjoni fit-teatru ''Paris Opéra'', 25 ta' Marzu 1935. * 2013 — ''The Merchant of Venice'' fi tliet atti ta' [[André Tchaikowsky]]'s (1935–1982), l-ewwel rappreżentazzjoni fil-festival ta' Bregenz, 18 ta' Lulju 2013. ===Referenzi kulturali=== * ''The Merchant'' dramm ta' [[Arnold Wesker]] jirrakonta l-istorja mill-punto di vista ta' Shylock. Hawn Shylock u Antonio huma ħbieb tal-qalb bi mħabba komuni għall-kotba u l-kultura u bl-istmerrija tal-anti-Semitiżmu sfaċċat tal-liġijiet tal-Insara. New york fis-16 ta' Novembru 1977. * ''Shylock's Revenge'' dramm ta' David Henry Wilson, li jista' jitqis bħala segwita tad-dramm ta' Shakespeare. Id-dramm ittella' għall-ewwel darba [[Hamburg]] fis-9 ta' Ġunju. * Id-drammaturgu u poeta Franċiż, Edmond Haraucourt, kiteb verżjoni tad-dramm ta' Shakespeare bil-Franċiż bil-vers, ordnata mid-direttur teatrali Paul Porel. Id-dramm ''Shylock'', kellu l-ewwel rappreżentazzjoni fit-''Théâtre de l'Odéon'' ta' [[Pariġi]] f'Diċembru tal-1889, b'mużika ta' akkompanjament mill-kompożitur Franċiż [[Gabriel Fauré]]. Aktar tard il-mużika ġiet inkorporata fi suite orkestrali bl-istess isem.<ref>Jean-Michel Nectoux, ''Gabriel Fauré: A musical life'', Cambridge University Press, 1991, {{ISBN|0-521-23524-3}} }}</nowiki></ref> * Il-mużika korali ta' [[Ralph Vaughan Williams]], ''Serenade to Music'' tuża t-test mid-diskussjoni dwar il-mużika u l-mużika tal-isferi f'Att V, xena 1. * Fiż-żewġ verżjonijiet tal-film komiku ''To Be or Not to Be'' il-persunaġġ "Greenberg", imsemmi bħala Lhudi fit-tieni verżjoni biss, jirreċta d-diskors "Lhudi m'għandux għajnejn?" lis-suldati Nażisti.<ref name="Bernardi2001">Sammond, Nicholas, Mukerji, Chandra, editur Bernardi, Daniel, ''Classic Hollywood, Classic Whiteness'', 2001, University of Minnesota Press {{ISBN|0-8166-3239-1}}</ref> * F' ''Śmierć miasta'' (Il-Pjanista), Henryk Szpilman jikkwota silta mid-diskors ta' Shylock "Lhudi m'għandux għajnejn?" lil ħuh Władysław Szpilman f'getto Lhudi f'[[Warsaw]], matul l-okkupazzjoni Nażista fit-[[Tieni Gwerra Dinjija]]. * Il-film ta' [[Steven Spielberg]], ''[[Schindler's List]]'' juri l-lokotenent tal-SS Amon Göth jikkwota d-diskors ta' Shylock "Lhudi m'għandux għajnejn?" meta jkun qiegħed jaħsibha jistuprax is-seftura tiegħu Lhudija. *Ir-''rock musical'', ''Fire Angel'' kien ibbażat fuq l-istorja tad-dramm, bil-post mibdul għad-distrett ta' Little Italy f'New York. Il-musical ittella' għall-ewwel darba [[Edinburgu]] fl-1974 u f'form riveduta [[Londra]] fl-1977. ==Ħoloq esterni== *[http://www.shakespeare-online.com/plays/merchantscenes.html The Merchant of Venice] - Analiżi kritika minn Shakespeare Online *[https://web.archive.org/web/20120724011333/http://www.shakespeare-navigators.com/merchant/ The Merchant of Venice Navigator] – Tinkludi test annotat, numri tal-versi, navigatur u x-xeni fil-qosor. *[http://www.bartleby.com/70/index19.html ''Entire Script''- The Merchant of Venice</i>] *[http://www.gutenberg.org/etext/2243 The Merchant of Venice] – [[Project Gutenberg]] *[http://shakespeare.mit.edu/merchant/full.html The Merchant of Venice] – verżjoni HTML *[http://www.maximumedge.com/shakespeare/merchant.htm The Merchant of Venice] – Verzjoni li fiha wieħed jista' jfittex. *[http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/id-76.html CliffsNotes] *[http://www.sparknotes.com/shakespeare/merchant/ SparkNotes: Study Guide] *[https://web.archive.org/web/20160416132609/http://www.webenglishteacher.com/merchant.html Lesson plans for The Merchant of Venice] *[https://web.archive.org/web/20130424174336/http://www.shmoop.com/merchant-of-venice/ ''The Merchant of Venice''] *[http://merchantofvenice.weebly.com/ ''A Contemporary English Version of The Merchant of Venice''] *[http://www.bookrags.com/notes/mov/PART1.html] *[http://www.shakespeare-navigators.com/merchant/MerchantSceneTextIndex.html] *[http://www.liberliber.it/mediateca/libri/s/shakespeare/il_mercante_di_venezia/html/testo.htm Verżjoni bit-Taljan] ==Referenzi== {{Referenzi}} {{titlu bil-korsiv}} [[Kategorija:Drammi ta' William Shakespeare]] o6potxm3lnfvi5cqq5o4r040v90n2h4 0 17739 329577 328604 2026-04-29T03:50:15Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329577 wikitext text/x-wiki [[File:World Population.svg|thumb|right|350px|Mappa tal-popolazzjoni dinjija]] Din hija '''lista ta' pajjiżi skont il-popolazzjoni'''. Il-lista tinkludi [[pajjiżi indipendenti]] u [[territorji dipendenti]] abitati ibbażati fuq l-istandard [[ISO 3166-1]]. Il-popolazzjoni ta' kull pajjiż hi mogħtija wkoll bħala persentaġġ tal-[[popolazzjoni tad-dinja]], li skont l-arloġġ tal-popolazzjoni tal-Bureau taċ-Ċensiment tal-Istati Uniti hi stmata li hi 7.071 biljuni. Skond stima separata mill-[[Ġnus Magħquda]], qabżet is-7 biljuni f'Ottubru tal-2011. Iż-żoni li jiffurmaw parti integrali minn stati sovrani, bħall-pajjiżi tar-[[Renju Unit]], huma magħduda bħala parti mill-istati sovrani kkonċernati. Mhumiex inklużi entitajiet oħra, bħall-[[Unjoni Ewropea]], li mhumiex stati sovrani, u territorji dipendenti li m'għandhomx popolazzjoni permanenti, bħall-klejms ta' diversi pajjiżi għall-Antartika. Iċ-ċifri użati f'din tabella huma bbażati fuq l-istima l-aktar riċenti jew projezzjonijiet mill-awtoritajiet taċ-ċensiment nazzjonali meta jkunu disponibbli u ġeneralment jiġu approssimati. Fejn ma jkunx hemm informazzjoni nazzjonali aġġornata disponibbli, iċ-ċifri huma bbażati fuq l-istimi tal-2012 mid-Diviżjoni tal-Popolazzjoni tad-[[Dipartiment tan-Ġnus Magħquda għall-Affarijiet Ekonomiċi u Soċjali]]. Minħabba li l-figuri miġbura ma jinġabrux fl-istess ħin f'kull pajjiż, jew bl-istess livell ta' preċiżjoni, il-paraguni numeriċi li jirriżultaw jistgħu jagħtu konklużjonijiet mhux korretti. Barra minn hekk, it-total tal-figuri tal-pajjiżi kollha mhux daqs it-total tad-dinja. ==Lista== '''Nota:''' territorji dipendenti kollha huma murija bil-''korsiv''. {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Pozizzjoni !! Pajjiz (jew territorju dipendenti) !! Popolazzjoni !! Data !! % popolazzjoni<br>tad-dinja !! Sors |- |1 |align=left|{{bandiera|Ċina}} |1,347,350,000 |Dicembru 31, 2011 |19.11% |align=left|[http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20120120_402780233.html Stima Ufficjali] |- |2 |align=left|{{bandiera|Indja}} |1,210,193,422 |Marzu 1, 2011 |17.16% |align=left|[http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf ċensiment tal-2011] |- |3 |align=left|{{bandiera|Stati Uniti}} |314,762,000 |Novembru 14, 2012 |4.46% |align=left|[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |4 |align=left|{{bandiera|Indoneżja}} |237,641,326 |Mejju 1, 2010 |3.37% |align=left|[http://dds.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?tabel=1&daftar=1&id_subyek=12&notab=1 ċensiment tal-2010] |- |5 |align=left|{{bandiera|Brażil}} |193,946,886 |Lulju 1, 2012 |2.75% |align=left|[http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=2204&id_pagina=1 Stima Ufficjali] |- |6 |align=left|{{bandiera|Pakistan}} |181,219,000 |Novembru 14, 2012 |2.57% |align=left|[https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/%20 Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |7 |align=left|{{bandiera|Niġerja}} |166,629,000 |Lulju 1, 2012 |2.36% |align=left|stima tal-UN |- |8 |align=left|{{bandiera|Bangladexx}} |152,518,015 |Lulju 16, 2012 |2.16% |align=left|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf Stima Ufficjali] |- |9 |align=left|{{bandiera|Russja}} |143,228,300 |Settembru 1, 2012 |2.03% |align=left|[http://www.gks.ru/bgd/free/b12_00/IssWWW.exe/Stg/dk09/8-0.htm Stima Ufficjali] |- |10 |align=left|{{bandiera|Ġappun}} |127,530,000 |Ottubru 1, 2012 |1.81% |align=left|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Stima ufficjali ta 'kull xahar] |- |11 |align=left|{{bandiera|Messiku}} |112,336,538 |Gunju 12, 2010 |1.59% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111113162732/http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/Default.aspx ċensiment tal-2010] |- |12 |align=left|{{bandiera|Filippini}} |92,337,852 |Mejju 1, 2010 |1.31% |align=left|[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html ċensiment tal-2010] |- |13 |align=left|{{bandiera|Vjetnam}} |87,840,000 |Lulju 1, 2011 |1.25% |align=left|[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=12133 Stima Ufficjali] |- |14 |align=left|{{bandiera|Etjopja}} |84,320,987 |Lulju 1, 2012 |1.2% |align=left|[http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=421&format=raw&Itemid=606 Stima Ufficjali] |- |15 |align=left|{{bandiera|Eġittu}} |82,828,000 |Novembru 14, 2012 |1.17% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121030052148/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=1&lname=%201 Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |16 |align=left|{{bandiera|Ġermanja}} |81,857,000 |April 30, 2012 |1.16% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp Stima ufficjali ta 'kull xahar] |- |17 |align=left|{{bandiera|Iran}} |75,149,669 |Ottubru 24, 2011 |1.07% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121119133852/http://www.tehrantimes.com/politics/99936-irans-population-reaches-75-million-national-census-reveals censiment tal-2010] |- |18 |align=left|{{bandiera|Turkija}} |74,724,269 |Dicembru 31, 2011 |1.06% |align=left|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=10736 Stima ufficjali] |- |19 |align=left|{{bandiera|Repubblika Demokratika tal-Kongo}} |69,575,000 |Lulju 1, 2012 |0.99% |align=left|stima tal-UN |- |20 |align=left|{{bandiera|Tajlandja}} |65,479,453 |Settembru 1, 2010 |0.93% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Thailand.html ċensiment tal-2010] |- |21 |align=left|{{bandiera|Franza}} |65,350,000 |Jannar 1, 2012 |0.93% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATnon02145 Stima Uffiċjali] |- |22 |align=left|{{bandiera|Renju Unit}} |62,262,000 |Lulju 1, 2010 |0.88% |align=left|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf Stima Uffiċjali] |- |23 |align=left|{{bandiera|Italja}} |60,849,247 |Marzu 31, 2012 |0.86% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130522030004/http://www.demo.istat.it/bilmens2012gen/index02.html Stima Uffiċjali] |- |24 |align=left|{{bandiera|Afrika t'Isfel}} |51,770,560 |Ottubru 9, 2011 |0.73% |align=left|[http://www.statssa.gov.za/Census2011/Products/Census_2011_Fact_sheet.pdf ċensiment tal-2011] |- |25 |align=left|{{bandiera|Korea t'Isfel}} |50,004,441 |Lulju 1, 2012 |0.71% |align=left|[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=259208&ord=1 Stima Uffiċjali] |- |26 |align=left|{{bandiera|Burma}} |48,724,000 |Lulju 1, 2012 |0.69% |align=left|stima tal-UN |- |27 |align=left|{{bandiera|Kolombja}} |46,787,000 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.66% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |28 |align=left|{{bandiera|Spanja}} |46,163,116 |Lulju 1, 2012 |0.65% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |29 |align=left|{{bandiera|Ukrajna}} |45,560,272 |Awissu 1, 2012 |0.65% |align=left|[https://archive.is/20121223024524/www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2012/fin/ds/kn/kn_e/kn0812_e.html Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |30 |align=left|{{bandiera|Tanżanija}} |43,188,000 |Lulju 1, 2010 |0.61% |align=left|[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf Stima Uffiċjali] |- |31 |align=left|{{bandiera|Arġentina}} |40,117,096 |Ottubru 27, 2010 |0.57% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150924034527/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf ċensiment tal-2010] |- |32 |align=left|{{bandiera|Kenja}} |38,610,097 |Awissu 24, 2009 |0.55% |align=left|[https://web.archive.org/web/20101010234039/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf ċensiment tal-2009] |- |33 |align=left|{{bandiera|Polonja}} |38,538,447 |Diċembru 31, 2011 |0.55% |align=left|[http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13211_PLK_HTML.htm Stima Uffiċjali] |- |34 |align=left|{{bandiera|Alġerija}} |37,100,000 |Jannar 1, 2012 |0.53% |align=left|[http://www.ons.dz/-Demographie-.html Stima Uffiċjali] |- |35 |align=left|{{bandiera|Kanada}} |34,979,600 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.5% |align=left|[https://web.archive.org/web/20180605075430/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |36 |align=left|{{bandiera|Iraq}} |33,330,000 |Lulju 1, 2011 |0.47% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121029160543/http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm Stima Uffiċjali] |- |37 |align=left|{{bandiera|Uganda}} |32,939,800 |Lulju 1, 2011 |0.47% |align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP32010.pdf Stima Uffiċjali] |- |38 |align=left|{{bandiera|Marokk}} |32,730,400 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.46% |align=left|[http://www.hcp.ma Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |39 |align=left|{{bandiera|Sudan}} |30,894,000 |April 22, 2008 |0.44% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130520025735/http://southsudaninfo.net/wp-content/uploads/reference_library/reports/5th_sudan_census26_april_2009.pdf ċensiment tal-2008] |- |40 |align=left|{{bandiera|Peru}} |30,135,875 |Ġunju 30, 2012 |0.43% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm Stima Uffiċjali] |- |41 |align=left|{{bandiera|Malażja}} |29,554,000 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.42% |align=left|[https://web.archive.org/web/20131205145703/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=213&lang=en Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |42 |align=left|{{bandiera|Użbekistan}} |29,123,400 |Lulju 1, 2011 |0.41% |align=left|[http://www.stat.uz/upload/iblock/c0a/naselenie.xlsx Stima Uffiċjali] |- |43 |align=left|{{bandiera|Veneżwela}} |28,946,101 |Novembru 30, 2011 |0.41% |align=left|[https://web.archive.org/web/20131002094142/http://www.ine.gob.ve/index.php?option=com_content&view=article&id=473:para-el-30102011-28946101-total-preliminar-de-personas-en-venezuela&catid=121:censo-2011 ċensiment tal-2011] |- |44 |align=left|{{bandiera|Għarabja Sawdita}} |28,376,355 |Lulju 1, 2011 |0.4% |align=left|[http://www.cdsi.gov.sa/english Stima Uffiċjali] |- |45 |align=left|{{bandiera|Nepal}} |26,620,809 |Ġunju 22, 2011 |0.38 |align=left|[https://web.archive.org/web/20120415130818/http://census.gov.np/ ċensiment tal-2011] |- |46 |align=left|{{bandiera|Afganistan}} |25,500,100 |Jannar 1, 2013 |0.36 |align=left|[https://web.archive.org/web/20120918003706/http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division,.pdf Stima Uffiċjali] |- |47 |align=left|{{bandiera|Gana}} |24,658,823 |Settembru 26, 2010 |0.35% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150924105945/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/2010_population_and_housing_census%28view_summary_of_final_results%29.pdf ċensiment tal-2010] |- |48 |align=left|{{bandiera|Korea ta' Fuq}} |24,554,000 |Lulju 1, 2012 |0.35% |align=left|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/population.htm Stima Uffiċjali] |- |49 |align=left|{{bandiera|Jemen}} |24,527,000 |Lulju 1, 2012 |0.35% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 Stima Uffiċjali] |- |50 |align=left|{{bandiera|Możambik}} |23,700,715 |Lulju 1, 2012 |0.34% |align=left|[http://www.ine.gov.mz/Dashboards.aspx?lang=pt Stima Uffiċjali] |- |51 |align=left|{{bandiera|Tajwan}} |23,268,372 |Lulju 31, 2012 |0.33% |align=left|[https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |52 | align=left|{{bandiera|Awstralja}} |22,813,438 | {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.32% | align=left|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |53 |align=left|{{bandiera|Sirja}} |21,836,000 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.31% |align=left|[https://web.archive.org/web/20090809193456/http://www.cbssyr.org/index-EN.htm Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |54 |align=left|{{bandiera|Kosta tal-Avorju}} |21,395,000 |Lulju 1, 2009 |0.3% |align=left|[http://www.ins.ci/stats/Tableaux/Tab06.htm Stima Uffiċjali] |- |55 |align=left|{{bandiera|Madagaskar}} |20,696,070 |Lulju 1, 2011 |0.29% |align=left|[http://www.instat.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=33&Itemid=56 Stima Uffiċjali] |- |56 |align=left|{{bandiera|Angola}} |20,609,294 |Lulju 1, 2012 |0.29% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130127033329/http://www.ine.gov.ao/oPais.htm Stima Uffiċjali] |- |57 |align=left|{{bandiera|Sri Lanka}} |20,277,597 |Marzu 20, 2012 |0.29% |align=left|[http://www.statistics.gov.lk ċensiment tal-2012] |- |58 |align=left|{{bandiera|Kamerun}} |19,406,100 |Jannar 1, 2010 |0.28% |align=left|[http://www.statistics-cameroon.org/fr5/downloads/La_population_du_Cameroun_2010.pdf Stima Uffiċjali] |- |59 |align=left|{{bandiera|Rumanija}} |19,042,936 |Ottubru 20, 2011 |0.28% |align=left|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/alte/2012/Comunicat%20DATE%20PROVIZORII%20RPL%202011.pdf ċensiment tal-2011] |- |60 |align=left|{{bandiera|Każakistan}} |16,815,000 |Awissu 1, 2012 |0.27% |align=left|[https://web.archive.org/web/20140117231623/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |61 |align=left|{{bandiera|Olanda}} |16,765,558 |Awissu 31, 2012 |0.24% |align=left|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLEN&PA=37943eng&LA=EN Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |62 |align=left|{{bandiera|Ċili}} |16,572,475 |April 9, 2012 |0.23% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120906234112/http://www.censo.cl/2012/08/resultados_preliminares_censo_2012.pdf ċensiment tal-2012] |- |63 |align=left|{{bandiera|Niġer}} |16,274,738 |Lulju 1, 2012 |0.23% |align=left|[http://www.stat-niger.org/statistique Stima Uffiċjali] |- |64 |align=left|{{bandiera|Malawi}} |15,883,000 |Lulju 1, 2012 |0.23% |align=left|stima tal-UN |- |65 |align=left|{{bandiera|Burkina Faso}} |15,730,977 |Lulju 1, 2010 |0.22% |align=left|[http://www.insd.bf/fr Stima Uffiċjali] |- |66 |align=left|{{bandiera|Gwatemala}} |14,713,763 |Lulju 1, 2011 |0.21% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Stima Uffiċjali] |- |67 |align=left|{{bandiera|Mali}} |14,528,662 |April 1, 2009 |0.21% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120413171022/http://www.instat.gov.ml/ ċensiment tal-2009] |- |68 |align=left|{{bandiera|Ekwador}} |14,483,499 |Novembru 28, 2010 |0.21% |align=left|[http://www.inec.gob.ec/estadisticas ċensiment tal-2010] |- |69 |align=left|{{bandiera|Kambodja}} |14,478,000 |Lulju 1, 2012 |0.21% |align=left|stima tal-UN |- |70 |align=left|{{bandiera|Żambja}} |13,092,666 |Ottubru 16, 2010 |0.19% |align=left|[http://www.zamstats.gov.zm ċensiment tal-2010] |- |71 |align=left|{{bandiera|Żimbabwe}} |13,014,000 |Lulju 1, 2012 |0.18% |align=left|stima tal-UN |- |72 |align=left|{{bandiera|Senegal}} |12,855,153 |Lulju 1, 2011 |0.18% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120117060113/http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html Stima Uffiċjali] |- |73 |align=left|{{bandiera|Ċad}} |11,274,106 |Mejju 20, 2009 |0.16% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110511145318/http://www.cefod.org/spip.php?article2169 ċensiment tal-2009] |- |74 |align=left|{{bandiera|Kuba}} |11,247,925 |Diċembru 31, 2011 |0.16% |align=left|[http://www.one.cu/EstadisticaPoblacion/EstadisticaPoblacion.asp Stima Uffiċjali] |- |75 |align=left|{{bandiera|Belġju}} |10,839,905 |Jannar 1, 2010 |0.15% |align=left|[http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_par_nationalite_sexe_superficie_et_densite.jsp Stima Uffiċjali] |- |76 |align=left|{{bandiera|Ginea}} |10,824,200 |Lulju 1, 2010 |0.15% |align=left|[http://www.stat-guinee.org Stima Uffiċjali] |- |77 |align=left|{{bandiera|Greċja}} |10,787,690 |Mejju 24, 2011 |0.15% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf ċensiment tal-2011] |- |78 |align=left|{{bandiera|Rwanda}} |10,718,379 |Lulju 1, 2011 |0.15% |align=left|[http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&task=view&id=152&Itemid=318 Stima Uffiċjali] |- |79 |align=left|{{bandiera|Tuneżija}} |10,673,800 |Lulju 1, 2011 |0.15% |align=left|[http://www.ins.nat.tn/indexfr.php Stima Uffiċjali] |- |80 |align=left|{{bandiera|Portugall}} |10,561,614 |Marzu 21, 2011 |0.15% |align=left|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&selTab=tab0 ċensiment tal-2011] |- |81 |align=left|{{bandiera|Repubblika Ċeka}} |10,507,566 |Marzu 31, 2012 |0.15% |align=left|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population Stima Uffiċjali] |- |82 |align=left|{{bandiera|Bolivja}} |10,426,155 |Lulju 1, 2010 |0.15% |align=left|[http://www.ine.gob.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20118.HTM Stima Uffiċjali] |- |83 |align=left|{{bandiera|Ħaiti}} |10,085,214 |Lulju 1, 2010 |0.14% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110721103153/http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm Stima Uffiċjali] |- |84 |align=left|{{bandiera|Ungerija}} |9,957,731 |Jannar 1, 2012 |0.14% |align=left|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html Stima Uffiċjali] |- |85 |align=left|{{bandiera|Somalja}} |9,797,000 |Lulju 1, 2012 |0.14% |align=left|stima tal-UN |- |86 |align=left|{{bandiera|Żvezja}} |9,532,634 |Awissu 31, 2012 |0.14% |align=left|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx Official registered population] <!-- DON'T CHANGE THIS, it's not a monthly ESTIMATE but a monthly OFFICIAL figure from the population register! --> |- |87 |align=left|{{bandiera|Belarus}} |9,459,800 |Ottubru 1, 2012 |0.13% |align=left|[https://archive.is/20121128000236/belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |88 |align=left|{{bandiera|Repubblika Dominikana}} |9,445,281 |Diċembru 1, 2010 |0.13% |align=left|[http://www.one.gov.do/index.php?module=articles&func=display&aid=2387 ċensiment tal-2010] |- |89 |align=left|{{bandiera|Benin}} |9,352,000 |Lulju 1, 2012 |0.13% |align=left|stima tal-UN |- |90 |align=left|{{bandiera|Ażerbajġan}} |9,235,100 |Jannar 1, 2012 |0.13% |align=left|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Stima Uffiċjali] |- |91 |align=left|{{bandiera|Burundi}} |8,749,000 |Lulju 1, 2012 |0.12% |align=left|stima tal-UN |- |92 |align=left|{{bandiera|Awstrija}} |8,452,835 |Lulju 1, 2012 |0.12% |align=left|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html Stima Uffiċjali] |- |93 |align=left|{{bandiera|Ħonduras}} |8,385,072 |Lulju 1, 2012 |0.12% |align=left|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 Stima Uffiċjali] |- |94 |align=left|{{bandiera|Emirati Għarab Magħquda}} |8,264,070 |Lulju 1, 2010 |0.12% |align=left|[https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf Stima Uffiċjali] |- |95 |align=left|{{bandiera|Sudan t'Isfel}} |8,260,490 |April 22, 2008 |0.12% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130520025735/http://southsudaninfo.net/wp-content/uploads/reference_library/reports/5th_sudan_census26_april_2009.pdf ċensiment tal-2008] |- |96 |align=left|{{bandiera|Żvizzera}} |8,000,001 |Awissu 2, 2012 |0.11% |align=left|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/22/press.html?pressID=8180 Stima Uffiċjali] |- |97 |align=left|{{bandiera|Iżrael}} |7,941,900 |Settembru 30, 2012 |0.11% |align=left|[http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |98 |align=left|{{bandiera|Taġikistan}} |7,800,000 |Jannar 1, 2012 |0.11% |align=left|[http://www.stat.tj/en Stima Uffiċjali] |- |99 |align=left|{{bandiera|Bulgarija}} |7,364,570 |Frar 1, 2011 |0.1% |align=left|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf ċensiment tal-2011] |- |100 |align=left|{{bandiera|Papwa Ginea Ġdida}} |7,170,000 |Lulju 1, 2012 |0.1% |align=left|stima tal-UN |- |101 |align=left|{{bandiera|Serbja}} |7,120,666 |Ottubru 1, 2011 |0.1% |align=left|[https://web.archive.org/web/20200408140039/http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf ċensiment tal-2011] |- |102 |align=left|''{{bandiera|Ħong Kong}}'' ([[Ċina]]) |7,103,700 |Diċembru 31, 2011 |0.1% |align=left|[https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T Stima Uffiċjali] |- |103 |align=left|{{bandiera|Libja}} |6,469,000 |Lulju 1, 2012 |0.092% |align=left|stima tal-UN |- |104 |align=left|{{bandiera|Laos}} |6,465,800 |Lulju 1, 2012 |0.092% |align=left|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Stima Uffiċjali] |- |105 |align=left|{{bandiera|Paragwaj}} |6,337,127 |Lulju 1, 2010 |0.09% |align=left|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/EPH2010/Boletín%20Pobreza%20EPH%202010%202309.pdf Stima Uffiċjali] |- |106 |align=left|{{bandiera|Ġordan}} |6,370,300 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.088% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |107 |align=left|{{bandiera|Togo}} |6,191,155 |Novembru 6, 2010 |0.088% |align=left|[http://www.stat-togo.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=14&&Itemid=56 ċensiment tal-2010] |- |108 |align=left|{{bandiera|El Salvador}} |6,183,000 |Ġunju 30, 2010 |0.088% |align=left|[http://www.citypopulation.de/ElSalvador.html Stima Uffiċjali] |- |109 |align=left|{{bandiera|Sierra Leone}} |6,126,000 |Lulju 1, 2012 |0.087% |align=left|stima tal-UN |- |110 |align=left|{{bandiera|Nikaragwa}} |6,071,045 |Ġunju 30, 2012 |0.086% |align=left|[http://www.inide.gob.ni/estadisticas/Cifras%20municipales%20año%202012%20INIDE.pdf Stima Uffiċjali] |- |111 |align=left|{{bandiera|Danimarka}} |5,587,085 |Lulju 1, 2012 |0.079% |align=left|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning.aspx Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |112 |align=left|{{bandiera|Eritrea}} |5,581,000 |Lulju 1, 2012 |0.078% |align=left|stima tal-UN |- |113 |align=left|{{bandiera|Kirġiżistan}} |5,477,600 |Lulju 1, 2011 |0.078% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120815034313/http://stat.kg/images/stories/docs/Ejegodnik/Population/demo%202.pdf Stima Uffiċjali] |- |114 |align=left|{{bandiera|Slovakkja}} |5,445,324 |Settembru 30, 2011 |0.077% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 Stima Uffiċjali] |- |115 |align=left|{{bandiera|Finlandja}} |5,424,560 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.08% |align=left|[https://web.archive.org/web/20151006024826/http://vrk.fi/default.aspx?site=4 Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |116 |align=left|{{bandiera|Singapor}} |5,312,400 |Lulju 1, 2012 |0.074% |align=left|[https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Stima Uffiċjali] |- |117 |align=left|{{bandiera|Turkmenistan}} |5,170,000 |Lulju 1, 2012 |0.073% |align=left|stima tal-UN |- |118 |align=left|{{bandiera|Norveġja}} |5,048,100 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.072% |align=left|[http://www.ssb.no/befolkning_en Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |119 |align=left|{{bandiera|Repubblika tal-Irlanda}} |4,588,252 |April 10, 2011 |0.065% |align=left|[http://www.cso.ie/en/newsandevents/pressreleases/2012pressreleases/pressreleasethisisireland-highlightsfromcensus2011part1 ċensiment tal-2011] |- |120 |align=left|{{bandiera|Repubblika Afrikana Ċentrali}} |4,576,000 |Lulju 1, 2012 |0.065% |align=left|stima tal-UN |- |121 |align=left|{{bandiera|Ġeorġja}} |4,497,600 |Jannar 1, 2012 |0.064% |align=left|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Stima Uffiċjali] |- |122 |align=left|{{bandiera|New Zealand}} |4,445,890 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.063% |align=left|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |123 |align=left|{{bandiera|Kosta Rika}} |4,301,712 |Ġunju 3, 2011 |0.061% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121009165019/http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 ċensiment tal-2011] |- |124 |align=left|{{bandiera|Territorji Palestinjani}} |4,293,313 |Lulju 1, 2012 |0.061% |align=left|[https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population Stima Uffiċjali] |- |125 |align=left|{{bandiera|Libanu}} |4,292,000 |Lulju 1, 2012 |0.061% |align=left|stima tal-UN |- |126 |align=left|{{bandiera|Kroazja}} |4,290,612 |Marzu 31, 2011 |0.061% |align=left|[https://web.archive.org/web/20111114150141/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/e11_RH.html ċensiment tal-2011] |- |127 |align=left|{{bandiera|Liberja}} |4,245,000 |Lulju 1, 2012 |0.06% |align=left|stima tal-UN |- |128 |align=left|{{bandiera|Repubblika tal-Kongo}} |4,233,000 |Lulju 1, 2012 |0.06% |align=left|stima tal-UN |- |129 |align=left|{{bandiera|Bosnja-Ħerzegovina}} |3,868,621 |Ġunju 30, 2012 |0.055% |align=left|[https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ Stima Uffiċjali] |- |130 |align=left|''{{bandiera|Pwerto Riko}}'' ([[Stati Uniti]]) |3,706,690 |Lulju 1, 2011 |0.053% |align=left|[http://www.census.gov/popest/data/municipios/totals/2011/tables/PRM-EST2011-01.xls Stima Uffiċjali] |- |131 |align=left|{{bandiera|Kuwajt}} |3,582,054 |Diċembru 31, 2010 |0.051% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html Stima Uffiċjali] |- |132 |align=left|{{bandiera|Moldova}} |3,559,500 |Jannar 1, 2012 |0.05% |align=left|[http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103& Stima Uffiċjali] |- |133 |align=left|{{bandiera|Panama}} |3,405,813 |Mejju 16, 2010 |0.048% |align=left|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx ċensiment tal-2010] |- |134 |align=left|{{bandiera|Mawritanja}} |3,378,254 |Lulju 1, 2012 |0.048% |align=left|[http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Stima Uffiċjali] |- |135 |align=left|{{bandiera|Urugwaj}} |3,286,314 |Settembru 30, 2011 |0.047% |align=left|[http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html ċensiment tal-2011] |- |136 |align=left|{{bandiera|Armenja}} |3,275,700 |Ġunju 1, 2012 |0.046% |align=left|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=11001 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |137 |align=left|{{bandiera|Litwanja}} |3,180,394 |Awissu 1, 2012 |0.045% |align=left|[https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |138 |align=left|{{bandiera|Albanija}} |2,831,741 |Ottubru 1, 2011 |0.04% |align=left|[https://web.archive.org/web/20230404094307/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf ċensiment tal-2011] |- |139 |align=left|{{bandiera|Oman}} |2,773,479 |Diċembru 12, 2010 |0.039% |align=left|[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf ċensiment tal-2010] |- |140 |align=left|{{bandiera|Mongolja}} |2,736,800 |Lulju 1, 2009 |0.039% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120401092152/http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 Stima Uffiċjali] |- |141 |align=left|{{bandiera|Ġamajka}} |2,709,300 |Diċembru 31, 2011 |0.038% |align=left|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx Stima Uffiċjali] |- |142 |align=left|{{bandiera|Lesoto}} |2,217,000 |Lulju 1, 2012 |0.031% |align=left|stima tal-UN |- |143 |align=left|{{bandiera|Namibja}} |2,104,900 |Awissu 28, 2011 |0.03% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Namibia.html ċensiment tal-2011] |- |144 |align=left|{{bandiera|Latvja}} |2,070,371 |Marzu 1, 2011 |0.029% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html ċensiment tal-2011] |- |145 |align=left|{{bandiera|Repubblika tal-Maċedonja}} |2,059,794 |Diċembru 31, 2011 |0.029% |align=left|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Stima Uffiċjali] |- |146 |align=left|{{bandiera|Slovenja}} |2,061,480 |{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}} |0.029% |align=left|[https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp Arlogg Ufficjali tal-popolazzjoni] |- |147 |align=left|{{bandiera|Botswana}} |2,024,904 |Awissu 22, 2011 |0.029% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130517065836/http://www.cso.gov.bw/index.php?option=com_releases&id=196 ċensiment tal-2011] |- |148 |align=left|{{bandiera|Gambja}} |1,825,000 |Lulju 1, 2012 |0.026% |align=left|stima tal-UN |- |149 |align=left|{{bandiera|Qatar}} |1,757,540 |Ottubru 31, 2012 |0.025% |align=left|[http://www.qsa.gov.qa/eng/PopulationStructure.htm Stima Uffiċjali] |- |150 |align=left|{{bandiera|Gabon}} |1,564,000 |Lulju 1, 2012 |0.022% |align=left|stima tal-UN |- |151 |align=left|{{bandiera|Ginea Bissaw}} |1,520,830 |Marzu 1, 2009 |0.022% |align=left|[http://www.stat-guinebissau.com ċensiment tal-2009] |- |152 |align=left|{{bandiera|Trinidad u Tobago}} |1,317,714 |Lulju 1, 2010 |0.019% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics Stima Uffiċjali] |- |153 |align=left|{{bandiera|Estonja}} |1,294,236 |Marzu 31, 2012 |0.018% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121113214338/http://www.stat.ee/63780?parent_id=39113 ċensiment tal-2012] |- |154 |align=left|{{bandiera|Mawrizju}} |1,286,051 |Lulju 1, 2011 |0.018% |align=left|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c Stima Uffiċjali] |- |155 |align=left|{{bandiera|Baħrejn}} |1,234,571 |April 27, 2010 |0.018% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf ċensiment tal-2010] |- |156 |align=left|{{bandiera|Sważiland}} |1,220,000 |Lulju 1, 2012 |0.017% |align=left|stima tal-UN |- |157 |align=left|{{bandiera|Timor tal-Lvant}} |1,066,409 |Lulju 11, 2010 |0.015% |align=left|[http://dne.mof.gov.tl ċensiment tal-2010] |- |158 |align=left|{{bandiera|Fiġi}} |876,000 |Lulju 1, 2012 |0.012% |align=left|stima tal-UN |- |159 |align=left|{{bandiera|Ċipru}} |838,897 |Ottubru 1, 2011 |0.012% |align=left|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print ċensiment tal-2011] |- |160 |align=left|{{bandiera|Ġibuti}} |818,159 |Mejju 29, 2009 |0.012% |align=left|[http://www.ministere-finances.dj/RECENSEMENTDE%20LA%20POPULATION.html ċensiment tal-2009] |- |161 |align=left|''{{bandiera|Rèunion}}'' ([[Franza]]) |816,364 |Jannar 1, 2009 |0.012% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |162 |align=left|{{bandiera|Gujana}} |784,894 |Lulju 1, 2010 |0.011% |align=left|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf Stima Uffiċjali] |- |163 |align=left|{{bandiera|Ginea Ekwatorjali}} |740,000 |Lulju 1, 2012 |0.01% |align=left|stima tal-UN |- |164 |align=left|{{bandiera|Butan}} |720,679 |Lulju 1, 2012 |0.01% |align=left|[https://web.archive.org/web/20101113145947/http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf Stima Uffiċjali] |- |165 |align=left|{{bandiera|Komoros}} |669,300 |Lulju 1, 2009 |0.0095% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Comores.html Stima Uffiċjali] |- |166 |align=left|{{bandiera|Montenegro}} |620,029 |April 1, 2011 |0.0088% |align=left|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf ċensiment tal-2011] |- |167 |align=left|''{{bandiera|Makaw}}'' ([[Ċina]]) |568,700 |Ġunju 30, 2012 |0.0081% |align=left|[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/Demographic/DemographicStatistics/DemographicStatistics2012Q2.aspx?lang=en-US Stima Uffiċjali] |- |168 |align=left|{{bandiera|Saħara tal-Punent}} |567,000 |Lulju 1, 2012 |0.008% |align=left|stima tal-UN |- |169 |align=left|{{bandiera|Gżejjer Solomon}} |553,935 |Lulju 1, 2012 |0.0079% |align=left|[http://www.spc.int/prism/country/sb/stats/Social/Popcen/Projection.htm Stima Uffiċjali] |- |170 |align=left|{{bandiera|Surinam}} |534,000 |Lulju 1, 2012 |0.0076% |align=left|stima tal-UN |- |171 |align=left|{{bandiera|Lussemburgu}} |511,800 |Diċembru 31, 2010 |0.0073% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121011192950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 Stima Uffiċjali] |- |172 |align=left|{{bandiera|Kap Verde}} |491,875 |Ġunju 16, 2010 |0.007% |align=left|[http://www.ine.cv/actualise%5Cdestaques%5Cfiles%5CApresentação_dados%20preliminares%20RGPH%202010.pdf ċensiment tal-2010] |- |173 |align=left|{{bandiera|Malta}} |460,297 |Diċembru 31, 2016 |0.0059% |align=left|[https://web.archive.org/web/20180220033214/https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Documents/2018/News2018_022.pdf Stima Uffiċjali] |- |174 |align=left|''{{bandiera|Guadeloupe}}'' ([[Franza]]) |401,554 |Jannar 1, 2009 |0.0057% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |175 |align=left|''{{bandiera|Martinika|local}}'' ([[Franza]]) |396,404 |Jannar 1, 2009 |0.0057% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |176 |align=left|{{bandiera|Brunej}} |393,162 |Ġunju 20, 2011 |0.0056% |align=left|[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf ċensiment tal-2011] |- |177 |align=left|{{bandiera|Baħamas}} |353,658 |Mejju 3, 2010 |0.005% |align=left|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf ċensiment tal-2010] |- |178 |align=left|{{bandiera|Iżlanda}} |320,060 |April 1, 2012 |0.0045% |align=left|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8978 Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |179 |align=left|{{bandiera|Maldive}} |317,280 |Lulju 1, 2010 |0.0045% |align=left|[https://web.archive.org/web/20160303224031/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf Stima Uffiċjali] |- |180 |align=left|{{bandiera|Beliże}} |312,971 |Mejju 12, 2010 |0.0044% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf ċensiment tal-2010] |- |181 |align=left|''{{bandiera|Polineżja Franċiża}}'' ([[Franza]]) |277,000 |Lulju 1, 2012 |0.0039% |align=left|stima tal-UN |- |182 |align=left|{{bandiera|Barbados}} |274,200 |Lulju 1, 2010 |0.0039% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html Stima Uffiċjali] |- |183 |align=left|''{{bandiera|Kaledonja l-Ġdida|local}}'' ([[Franza]]) |245,580 |Lulju 27, 2009 |0.0035% |align=left|[http://www.isee.nc/population/population.html ċensiment tal-2009] |- |184 |align=left|{{bandiera|Vanwatu}} |234,023 |Novembru 16, 2009 |0.0033% |align=left|[http://www.spc.int/prism/country/vu/stats ċensiment tal-2009] |- |185 |align=left|''{{bandiera|Gujana Franċiża}}'' ([[Franza]]) |224,469 |Jannar 1, 2009 |0.0032% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2009#regions Stima Uffiċjali] |- |186 |align=left|''{{bandiera|Mayotte}}'' ([[Franza]]) |217,000 |Lulju 1, 2012 |0.0031% |align=left|stima tal-UN |- |187 |align=left|{{bandiera|Samoa}} |186,340 |Novembru 7, 2011 |0.0026% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120714210956/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf ċensiment tal-2011] |- |188 |align=left|{{bandiera|São Tomé u Príncipe}} |172,000 |Lulju 1, 2012 |0.0024% |align=left|stima tal-UN |- |189 |align=left|{{bandiera|Santa Luċija}} |166,526 |Mejju 10, 2010 |0.0024% |align=left|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf ċensiment tal-2010] |- |190 |align=left|''{{bandiera|Guam}}'' ([[Stati Uniti]]) |159,358 |April 1, 2010 |0.0023% |align=left|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn179.html ċensiment tal-2010] |- |191 |align=left|''{{bandiera|Curaçao}}'' ([[Olanda]]) |149,679 |Marzu 26, 2011 |0.0021% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Curacao.html ċensiment tal-2011] |- |192 |align=left|{{bandiera|Grenada}} |110,821 |Lulju 1, 2009 |0.0016% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Stima Uffiċjali] |- |193 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Verġni Amerikani}}'' |106,405 |April 1, 2010 |0.0015% |align=left|[https://web.archive.org/web/20121101063104/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn180.html ċensiment tal-2010] |- |194 |align=left|{{bandiera|Tonga}} |103,036 |Novembru 30, 2011 |0.0015% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf ċensiment tal-2011] |- |195 |align=left|{{bandiera|Kiribati}} |103,000 |Lulju 1, 2012 |0.0015% |align=left|stima tal-UN |- |196 |align=left|{{bandiera|Stati Federati tal-Mikroneżja}} |102,843 |April 4, 2010 |0.0015% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Micronesia.html ċensiment tal-2010] |- |197 |align=left|''{{bandiera|Aruba}}'' ([[Olanda]]) |101,484 |Settembru 29, 2010 |0.0014% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120425151522/http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa ċensiment tal-2010] |- |198 |align=left|{{bandiera|San Vinċenz u l-Grenadini}} |100,892 |Lulju 1, 2009 |0.0014% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Stima Uffiċjali] |- |199 |align=left|''{{bandiera|Jersey}}'' ([[Renju Unit]]) |97,857 |Marzu 27, 2011 |0.0014% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120918003705/http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf ċensiment tal-2011] |- |200 |align=left|{{bandiera|Seychelles}} |90,945 |Awissu 26, 2010 |0.0013% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 ċensiment tal-2010] |- |201 |align=left|{{bandiera|Antigwa u Barbuda}} |86,295 |Mejju 27, 2011 |0.0012% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html ċensiment tal-2011] |- |202 |align=left|''{{bandiera|Gżira tal-Bniedem}}'' ([[Renju Unit]]) |84,497 |Marzu 27, 2011 |0.0012% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf ċensiment tal-2011] |- |203 |align=left|{{bandiera|Andorra}} |78,115 |Lulju 1, 2011 |0.0011% |align=left|[https://web.archive.org/web/20170616074150/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2011&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= Stima Uffiċjali] |- |204 |align=left|{{bandiera|Dominika}} |71,293 |Mejju 14, 2011 |0.001% |align=left|[https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf ċensiment tal-2011] |- |205 |align=left|''{{bandiera|Bermuda}}'' ([[Renju Unit]]) |64,237 |Mejju 20, 2010 |0.00091% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120526201308/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_18881_227_1014_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/preliminary_results/2010_census_final_report_publication__dec_9_2011.pdf ċensiment tal-2010] |- |206 |align=left|''{{bandiera|Guernsey}}'' ([[Renju Unit]]) |62,431 |Marzu 31, 2010 |0.00089% |align=left|[http://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=5506&p=0 Stima Uffiċjali] |- |207 |align=left|''{{bandiera|Greenland}}'' ([[Danimarka]]) |56,749 |Jannar 1, 2012 |0.0008% |align=left|[http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&link=BE&subthemecode=undefined Stima Uffiċjali] |- |208 |align=left|''{{bandiera|Samoa Amerikana}}'' ([[Stati Uniti]]) |55,519 |April 1, 2010 |0.00079% |align=left|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn177.html ċensiment tal-2010] |- |209 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Kajman}}'' ([[Renju Unit]]) |55,456 |Ottubru 10, 2010 |0.00079% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130921135615/http://eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport ċensiment tal-2010] |- |210 |align=left|{{bandiera|Gżejjer Marshall}} |54,305 |Lulju 1, 2010 |0.00077% |align=left|[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Social/Population/pop_proj.htm Stima Uffiċjali] |- |211 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer tat-Tramuntana tal-Mariana}}'' ([[Stati Uniti]]) |53,883 |April 1, 2010 |0.00076% |align=left|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn178.html ċensiment tal-2010] |- |212 |align=left|{{bandiera|Saint Kitts u Nevis}} |51,970 |Lulju 1, 2009 |0.00074% |align=left|[https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm Stima Uffiċjali] |- |213 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Faroe}}'' ([[Danimarka]]) |48,459 |Lulju 1, 2012 |0.00069% |align=left|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |214 |align=left|''{{bandiera|San Maarten}}'' ([[Olanda]]) |37,429 |Jannar 1, 2010 |0.00053% |align=left|[http://www.citypopulation.de/SintMaarten.html Stima Uffiċjali] |- |215 |align=left|''{{bandiera|San Martin}}'' ([[Franza]]) |36,824 |Jannar 1, 2009 |0.00052% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 Stima Uffiċjali] |- |216 |align=left|{{bandiera|Liechtenstein}} |36,476 |Diċembru 31, 2011 |0.00052% |align=left|[https://web.archive.org/web/20140331084716/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember-vorlaeufig.htm Stima Uffiċjali] |- |217 |align=left|{{bandiera|Monako}} |35,000 |Lulju 1, 2012 |0.0005% |align=left|stima tal-UN |- |218 |align=left|{{bandiera|San Marino}} |32,404 |Lulju 31, 2012 |0.00046% |align=left|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14052503pop_bilancio_dem.pdf Stima Uffiċjali ta kull xahar] |- |219 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Turks u Kajkos}}'' ([[Renju Unit]]) |31,458 |Jannar 25, 2012 |0.00045% |align=left|[http://www.citypopulation.de/TurksCaicos.html ċensiment tal-2012] |- |220 |align=left|''{{bandiera|Ġibiltà}}'' ([[Renju Unit]]) |29,752 |Lulju 1, 2011 |0.00042% |align=left|[https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf Stima Uffiċjali] |- |221 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Verġni Brittaniċi}}'' ([[Renju Unit]]) |29,537 |Lulju 1, 2010 |0.00042% |align=left|[https://web.archive.org/web/20020525210259/http://www.dpu.gov.vg/ Stima Uffiċjali] |- |222 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Åland}}'' ([[Finlandja]]) |28,355 |Diċembru 31, 2011 |0.0004% |align=left|[https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Stima Uffiċjali] |- |223 |align=left|''{{bandiera|Olanda tal-Karibew}}'' ([[Olanda]]) |21,133 |Jannar 1, 2011 |0.0003% |align=left|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Stima Uffiċjali] |- |224 |align=left|{{bandiera|Palaw}} |21,000 |Lulju 1, 2012 |0.0003% |align=left|stima tal-UN |- |225 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Cook}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |17,791 |Diċembru 1, 2011 |0.00025% |align=left|[http://www.stats.gov.ck ċensiment tal-2011] |- |226 |align=left|''{{bandiera|Angwilla}}'' ([[Renju Unit]]) |13,452 |Mejju 11, 2011 |0.00019% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html ċensiment tal-2011] |- |227 |align=left|''{{bandiera|Wallis u Futuna|local}}'' ([[Franza]]) |13,000 |Lulju 1, 2012 |0.00018% |align=left|stima tal-UN |- |228 |align=left|{{bandiera|Nawru}} |10,000 |Lulju 1, 2012 |0.00014% |align=left|stima tal-UN |- |229 |align=left|{{bandiera|Tuvalu}} |10,000 |Lulju 1, 2012 |0.00014% |align=left|stima tal-UN |- |230 |align=left|''{{bandiera|San Barthélemy}}'' ([[Franza]]) |8,902 |Jannar 1, 2009 |0.00013% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 Stima Uffiċjali] |- |231 |align=left|''{{bandiera|Saint-Pierre u Miquelon}}'' ([[Franza]]) |6,082 |Jannar 1, 2009 |0.00006% |align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2009 Stima Uffiċjali] |- |232 |align=left|''{{bandiera|Montserrat}}'' ([[Renju Unit]]) |4,922 |Mejju 12, 2011 |0.00005% |align=left|[https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf ċensiment tal-2011] |- |233 |align=left|''{{bandiera|Santa Helena, Ascension and Tristan da Cunha}}'' ([[Renju Unit]]) |4,000 |Lulju 1, 2012 |0.00004% |align=left|stima tal-UN |- |234 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Falkland}}'' ([[Renju Unit]]) |2,563 |April 15, 2012 |0.00003% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120929024001/http://www.falklands.gov.fk/news/2012/09/headline-results-of-2012-falkland-islands-census-released/ ċensiment tal-2012] |- |235 |align=left|''{{flagicon|Norveġja}} [[Gżejjer Svalbard u Jan Mayen]]'' ([[Norveġja]]) |2,495 |Marzu 1, 2010 |0.00002% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Stima Uffiċjali] |- |236 |align=left|''{{bandiera|Gżira Norfolk}}'' ([[Awstralja]]) |2,302 |Awissu 9, 2011 |0.00002% |align=left|[https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf ċensiment tal-2011] |- |237 |align=left|''{{bandiera|Gżira tal-Milied}}'' ([[Awstralja]]) |2,072 |Awissu 9, 2011 |0.00002% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html ċensiment tal-2011] |- |238 |align=left|''{{bandiera|Tokelau}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |1,411 |Ottubru 18, 2011 |0.00001% |align=left|[https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf ċensiment tal-2011] |- |239 |align=left|''{{bandiera|Niue}}'' ([[New Zealand|NZ]]) |1,000 |Lulju 1, 2012 |0.00001% |align=left|stima tal-UN |- |240 |align=left|{{bandiera|Belt tal-Vatikan}} |800 |Marzu 1, 2011 |0.00001% |align=left|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm Stima Uffiċjali] |- |241 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Kokos}}'' ([[Awstralja]]) |550 |Awissu 9, 2011 |0.000008% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html ċensiment tal-2011] |- |242 |align=left|''{{bandiera|Gżejjer Pitcairn}}'' ([[Renju Unit]]) |66 |Lulju 1, 2008 |0.000001% |align=left|[http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html ċensiment tal-2008] |} ==Ħoloq esterni== *[http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm Nazzjonijiet Uniti Rapport Analitiku għall-reviżjoni tal-2004 tal-Prospetti tal-Popolazzjoni Dinjija] (ir-rapport analitiku għar-reviżjoni tal-2006 ma tkunx disponibbli online) - tinkludi dettalji tal-metodoloġija u s-sorsi użati għall-estimi tal-popolazzjoni ta 'hawn fuq. [[Kategorija:Listi ta' pajjiżi]] [[Kategorija:Statistika]] 19ilppw7dtd1irs5siz1jlf1pak8f2t 0 18575 329580 281995 2026-04-29T06:10:40Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329580 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Paul Zammit |stampa = [[Stampa:Zammit, Paul.jpg|250px]] |isem_sħiħ = |data_twelid = {{dte|1969|8|21}} |post_twelid = [[Valletta]] |pajjiż_twelid = [[Malta]] |tul = |rwol = |klabb_attwali = |numru = |snin_mixtla1 = |klabb_mixtla1 = |snin1 = 1990–1996 |klabb1 = [[Rabat Ajax FC|Rabat Ajax]] |snin2 = 1996-1998 |klabb2 = [[Hibernians FC|Hibernians]] |snin3 = 1998-2002 |klabb3 = [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] |snin4 = 2002–2003 |klabb4 = [[Mosta FC|Mosta]] |snin_kowċ1 = 2003–2005 |klabb_kowċ1 = [[Mosta FC|Mosta]] |snin_kowċ2 = 2005–2009 |klabb_kowċ2 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin_kowċ3 = 2009–2011 |klabb_kowċ3 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin_kowċ4 = 2011–2015 |klabb_kowċ4 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin_kowċ5 = 2015–2017 |klabb_kowċ5 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin_kowċ6 = 2017–2019 |klabb_kowċ6 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin_kowċ7 = 2020 |klabb_kowċ7 = [[Gżira United FC|Gżira United]] |snin_kowċ8 = 2021–2022 |klabb_kowċ8 = [[Balzan FC|Balzan]] |snin_kowċ9 = 2022– |klabb_kowċ9 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] }} '''Paul Zammit''' (twieled fil-21 ta' Awwissu 1969) huwa eks-plejer tal-[[futbol]] u kowċ [[Malta|Malti]]. == Karriera == Paul lagħab mill-1990 sal-2003, għal [[Rabat Ajax FC|Rabat Ajax]], [[Hibernians FC|Hibernians]], [[Ħamrun Spartans FC|Ħamrun Spartans]] u [[Mosta FC|Mosta]]. == Kowċ == Fl-aħħar tal-2003 hu rtira bħala plejer u sar kowċ ta' [[Mosta FC|Mosta]]. Fl-2005 huwa mar jikkowċja lil-[[Valletta FC|Valletta]].<ref>{{ċita web |url=http://www.independent.com.mt/articles/2005-11-10/others/paul-zammit-appointed-new-valletta-coach-83677/ |titlu=Paul Zammit appointed new Valletta coach |pubblikatur=Malta Independent |data=2005-11-10 |lingwa=Ingliż }}</ref> Fl-2008 rebaħ l-unur tal-Kowċ Malti tal-istaġun wara li Valletta rebħu l-[[Premier League Malti]].<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/news/newsid=732201.html |titlu=Malta's finest mount Valletta defence |pubblikatur=UEFA |isem=Domenic |kunjom=Aquilina |data=2008-07-14 |lingwa=Ingliż }}</ref> F'Settembru tal-2008, hu estenda l-kuntratt b'sentejn sabiex jibqa' mal-klabb Belti.<ref>{{ċita web |url=http://www.independent.com.mt/articles/2007-07-31/others/paul-zammit-signs-a-two-year-contract-177213/ |titlu=Paul Zammit signs a two-year contract |pubblikatur=Malta Independent |data=2007-07-31 |lingwa=Ingliż }}</ref> Fl-[[Premier League Malti 2009–10|istaġun 2009–10]], Paul Zammit sar kowċ ta' [[Birkirkara FC|Birkirkara]]. Fl-ewwel staġun tiegħu rebaħ il-kampjonat, it-tieni wieħed bħala kowċ. Fi tmiem l-[[Premier League Malti 2010–11|istaġun 2010–11]] ma ġiex offrut kuntratt ġdid mill-kumitat ta' Birkirkara wara staġun deludenti li rahom jispiċċaw fit-tielet post fil-kampjonat.<ref>{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20110520/football/birkirkara-fc-refuse-resignation-head-coach-will-not-get-new-contract.366212 |titlu=Birkirkara FC refuses resignations - senior coach will not get new contract |pubblikatur=Times of Malta |data=2011-05-20 |lingwa=Ingliż }}</ref> Madanakollu, fit-2 ta' Ottubru 2011, Zammit reġa' ġie maħtur bħala kowċ ta' Birkirkara għaż-żewġ staġuni ta' wara.<ref>{{ċita web |url=http://birkirkarafc.com/news.php?id=1897 |titlu=Mr. Paul Zammit appointed Head Coach |pubblikatur=Birkirkara FC |data=2011-10-02 |isem=Ivan |kunjom=Mizzi |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2013-02-07 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120327234811/http://birkirkarafc.com/news.php?id=1897 |arkivju-data=2012-03-27 |url-status=dead }}</ref> == Unuri == === Kowċ === ;Valletta * [[Premier League Malti]]: 2007–08 * [[Super Cup Maltija]]: 2008–09 ;Birkirkara * Premier League Malti: 2009–10, 2012–13 * Super Cup Maltija: 2013–14, 2014–15 * [[UBET FA Trophy|FA Trophy]]: 2014–15 == Referenzi == {{Referenzi}} {{DEFAULTSORT:Zammit, Paul}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1969]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Kowċis Maltin]] [[Kategorija:Plejers ta' Mosta FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Ħamrun Spartans FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Hibernians FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Rabat Ajax FC]] [[Kategorija:Kowċis ta' Mosta FC]] [[Kategorija:Kowċis ta' Valletta FC]] [[Kategorija:Kowċis ta' Birkirkara FC]] [[Kategorija:Plejers tal-Premier League Malti]] [[Kategorija:Kowċis tal-Premier League Malti]] 83r3wh11x5en2ax0lewn61wwwjeijj9 0 19021 329571 326275 2026-04-29T01:16:53Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329571 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FK Khazar Lankaran |stampa = [[Stampa:FK Khazar Lankaran.gif|180px]] |ismijiet_oħra = ''Gəmiçilər '' (It-Tarznari) |isem_sħiħ = Xəzər Lənkəran Futbol Klubu |grawnd = [[FK Khazar Lankaran#Stadju|Stadju Lankaran City]], [[Lankaran]] |jesa' = 15,000 |fundazzjoni = 1975 |proprjetarju = Mubariz Mansimov |president = Mais Mansimov |kowċ = [[John Toshack]] |kampjonat = [[Premier League Ażerbajġan|Premier League]] | staġun = [[Premier League Ażerbajġan 2012–13|2012–13]] | pożizzjoni = 8 | sit_elettroniku = http://www.lankaranfc.com/ |pattern_la1=_kfarsaba1112a|pattern_b1=_kfarsaba1112a|pattern_ra1=_kfarsaba1112a|pattern_sh1=_kfarsaba1112a| leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF| pattern_la2=_gyori1112h|pattern_b2=_gyori1112h|pattern_ra2=_gyori1112h|pattern_sh2=_gyori1112h| leftarm2=007f3f|body2=007f3f|rightarm2=007f3f|shorts2=007f3f|socks2=007f3f| }} '''FK Khazar Lankaran''' (''Xəzər Lənkəran Futbol Klubu'') hu [[klabb tal-futbol]] mill-[[Ażerbajġan]] li huwa bbażat ġewwa [[Lankaran]], il-klabb jikkompeti fil-[[Premier League Ażerbajġan]]. Khazar Lankaran rebħu t-titlu tal-kampjonat darba biss, u t-[[Tazza Ażerbajġan]] tlett darbiet.<ref>{{Ċita web|titlu=Хет-трик ХЛ, черный покер Интера|url=http://www.azerisport.com/football/20110525124406708.html|data-aċċess=2011-05-25|lingwa=Russu}}</ref><ref>{{Ċita web|kunjom=Ibrahimov|isem=Erkin|titlu=Xäzär beat İnter to win Azerbaijani Cup|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=aze/news/newsid=1634693.html|pubblikatur=[[UEFA]]|lingwa=Ingliż}}</ref> == Storja == ===2004–2012=== Il-klabb kienet fondat fl-2004 minn intraprenditur Ażerbajġan [[Mubariz Mansimov]] u ddabbjaw mill-midja lokali bħala ''"Caucasian Chelsea"'' minħabba pożizzjoni finanzjarja b'saħħitha ta' Khazar.<ref>[http://www.rol.ru/news/sport/news/05/12/08_082.htm Наставник сборной Молдавии отрицает переход в "кавказский "Челси"] {{ru}}</ref><ref>[http://www.moldfootball.com/eurocups/2005-2006/present_xazar.php Кавказский "Челси": миф или реалность?] {{ru}}</ref> Taħt [[Agaselim Mirjavadov]], il-klabb rebaħ it-titlu tal-Premier League fl-istaġun 2006-07 kif ukoll temm b'suċċess it-[[Tazza Ażerbajġana]]. Khazar ukoll irrnexxielhom jirbħu l-[[2008 Commonwealth of Independent States Cup|CIS Cup]] fl-2008 wara li kienu għelbu lil [[FC Pakhtakor Tashkent]] fil-finali.<ref>{{Ċita web|titlu="Хазар" выиграл Кубок Содружества|url=http://ru.trend.az/news/top/1121258.html|pubblikatur=Trend News Agency|data-aċċess=2010-08-07|lingwa=Russu}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Лянкаранский Хазар выиграл Кубок Содружества!|url=http://www.news.bakililar.az/news_lyankaranskiy_xazar_vyiqra_12222.html|pubblikatur=Bakililar.az|data-aċċess=2010-08-07|lingwa=Russu|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080131204156/http://news.bakililar.az/news_lyankaranskiy_xazar_vyiqra_12222.html|arkivju-data=2008-01-31|url-status=dead}}</ref> Wara l-ħatra ta' [[Mircea Rednic]], li ffirma sensiela ta' plejers Rumeni u plejers tal-futbol minn [[Liga I]], iżda l-klabb ma ssabx l-ebda suċċess fil-Kompetizzjonijiet Ewropej.<ref>{{Ċita web|titlu=Azerii au dat afara toti strainii. Rednic, pe faras!|url=http://www.onlinesport.ro/stiri/fotbal/fotbal-intern/stranieri/77297/azerii-au-dat-afara-toti-strainii-rednic-pe-faras.htm|data-aċċess=2011-07-22|lingwa=Rumen|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110723141308/http://www.onlinesport.ro/stiri/fotbal/fotbal-intern/stranieri/77297/azerii-au-dat-afara-toti-strainii-rednic-pe-faras.htm|arkivju-data=2011-07-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Probleme mari pentru Rednic in "Tara Focurilor"|url=http://www.ziare.com/mircea-rednic/antrenor/probleme-mari-pentru-rednic-in-tara-focurilor-1109353|data-aċċess=2011-07-22|lingwa=Rumen}}</ref>Fl-4 ta' Diċembru 2011, Khazar ħabbru li Rednic kien imkeċċi mill-klabb minħabba żmien ta' prestazzjonijiet fqar.<ref>{{Ċita web|titlu=ХЛ отправляет Редника в отставку|url=http://www.azerisport.com/football/20111204082614463.html|xogħol=Azerisport.com|data-aċċess=2011-12-04|lingwa=Russu}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=ŞOK! ŞOK! ŞOK! Mirça Rednik istefa verdi|url=http://fanat.az/?mod=view&id=34696|pubblikatur=Fanat.az|data-aċċess=2011-12-04|lingwa=Ażerbajġan}}</ref> === 2012–preżent=== F'Lulju 2012, il-klabb taħt [[Yunis Huseynov]] qala l-ewwel rebħa tiegħu fil-kompetizzjoni Ewropea billi għelbu lil [[JK Nõmme Kalju|Nõmme Kalju]].<ref>{{Ċita web|titlu=Xäzär Länkäran earn maiden European win|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=1840366.html#xazar+lankaran+earn+maiden+european|pubblikatur=UEFA|data-aċċess=2012-07-10|lingwa=Ingliż}}</ref> ==Stadju== [[Image:Lenkeran stadionu.jpg|thumb|right|300px|Stadju Lankaran]] Il-Grawnd ta' Khazar Lankaran huwa l-Istadju Lankaran City. Huwa għandu kapaċità ta '15,000 u huwa t-tielet l-akbar stadju fl-Ażerbajġan. L-istadju huwa magħruf ukoll bħala ''Fırtınalar meydanı'' ''(Arena of Storms)'', li ġie imsemmi minn klabb ta' Partitarji li jismu ''Fırtına''.<ref>[https://web.archive.org/web/20110706130735/http://xl.fanat.az/news_181.html "Fırtınalar meydanı"nda qol şousu] {{az}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090705104738/http://www.football-plus.az/view_post.php?id=904 "Fırtınalar meydanı" niyə dolmur...] {{az}}</ref> Fis-17 ta' Lulju, 2009, il-[[UEFA]] approvat l-istadju għall-użu matul il-partiti tal-futbol internazzjonali.<ref>[http://az.apa.az/xeber_Azerbaycan_%E2%80%93_Finlandiya_oyunu__159450.html Azərbaycan – Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək] {{az}}</ref> L-istadju ospitat l-ewwel logħba tiegħu internazzjonali fil-5 ta' Settembru, 2009, bejn l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ażerbajġan|Ażerbajġan]] u l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Finlandja|Finlandja]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120217085615/http://www.affa.az/index.php?r=1&id=4713&lang=az affa.az:Azərbaycan – Finlandiya oyunu Lənkəranda keçiriləcək] {{az}}</ref> ==Rivalità ma ' Neftchi Baku== [[Image:firtina face.jpg|thumb|right|250px|Partitarji ta' Khazar Lankaran]] {{main|Böyük Oyun}} Spiss ikun hemm rivalità ħarxa bejn l-aqwa żewġ timijiet fil-[[Premier League Ażerbajġan]], u dan huwa partikolarment il-każ fl- [[Ażerbajġan]], fejn il-logħba bejn Khazar Lankaran u [[PFC Neftchi Baku|Neftchi Baku]] hija magħrufa bħala ''Böyük Oyun'' (Il-Logħba Kbira).<ref>[http://www.extratime.az/article.php?aid=5522 Раиль МЕЛИКОВ: «Это главное дерби Азербайджана и его невозможно сравнить с другим матчем»]{{ru}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090924041006/http://www.musavat.com/site/shownews.php?news_id=41611&arxiv=yes “XƏZƏR-LƏNKƏRAN”-"NEFTÇİ" DERBİSİ İTV-dən YAYIMLANACAQ ]{{az}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090911064649/http://pfl.az/content.php?lang=az&page=14&nid=110 pfl.az:50 saat qalmış]{{az}}</ref> Dawn il-ġranet, ir-rivalità tiġi mġedda fuq bażi kważi annwali, li għaż-żewġ timijiet ta 'spiss jiġġildu bejniethom għat-titlu tal-kampjonat. == Sapporters == Khazar Lankaran għandhom l-akbar numru ta' popolazzjoni tal-partitarji flimkien ma [[Neftchi Baku PFC|Neftchi Baku]] u [[FC Kəpəz|Kəpəz]] fl-[[Ażerbajġan]]. Hemm ukoll ħafna gruppi jappoġġjaw lil Khazar Lankaran imma l-grupp ewlieni tal-klabb huwa magħruf bħala ''Fırtına'' (Tempesta).<ref>[https://web.archive.org/web/20140101094323/http://firtina.az/ "FIRTINA" Fan Club] {{az}}</ref><ref>[http://qol.az/site/?name=xeber&news_id=8267 “Xəzər Lənkəran”a zərbə yox, dəstək lazımdır!] {{az}}</ref> Huma wkoll kienu l-ewwel grupp ta' partitarji indipendenti fl-Azerbajġan u tnejn mill-membri tagħhom ġew magħżula bħala membru tal-bord u viċi president ta' Khazar Lankaran.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-25 |titlu=Khazar Lankaran FC’s Baku Fan Club |url=http://www.lankaranfc.az/en/news/?news_id=19 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110706130748/http://www.lankaranfc.az/en/news/?news_id=19 |arkivju-data=2011-07-06 |url-status=dead }}</ref> ==Unuri== *'''[[Premier League Ażerbajġan]] : ''Rebbieħa (1)'': 2006–07 *'''[[Tazza Ażerbajġana]] : ''Rebbieħa (3)'': 2006–07, 2007–08, 2010–11 *'''[[Commonwealth of Independent States Cup|CIS Cup]] : ''Rebbieħa (1)'': 2008 == Storja tal-Kampjonat u t-Tazza == {|class="wikitable" |-bgcolor="#efefef" ! Staġun ! Div. ! Poż. ! {{deskrizzjoni kmand|L|Logħob}} ! {{deskrizzjoni kmand|R|Rebħiet}} ! {{deskrizzjoni kmand|P|Pari}} ! {{deskrizzjoni kmand|T|Telfiet}} ! {{deskrizzjoni kmand|GF|Gowls favur}} ! {{deskrizzjoni kmand|GK|Gowls kontra}} ! P ![[Tazza Ażerbajġana|Tazza Domestika]] |- |align=center|2004–05 |align=center|1 |align=center bgcolor=silver|'''2''' |align=center|34 |align=center|24 |align=center|6 |align=center|4 |align=center|68 |align=center|15 |align=center|'''78''' |align=center|Semi-Finali |- |align=center|2005–06 |align=center|1 |align=center|'''7''' |align=center|26 |align=center|9 |align=center|9 |align=center|8 |align=center|27 |align=center|18 |align=center|'''36''' |align=center|Semi-Finali |- |align=center|2006–07 |align=center|1 |align=center bgcolor=gold|'''1''' |align=center|24 |align=center|17 |align=center|5 |align=center|2 |align=center|50 |align=center|16 |align=center|'''56''' |align=center bgcolor=gold|Rebbieħa |- |align=center|2007–08 |align=center|1 |align=center|'''4''' |align=center|26 |align=center|14 |align=center|10 |align=center|2 |align=center|44 |align=center|16 |align=center|'''52''' |align=center bgcolor=gold|Rebbieħa |- |align=center|2008–09 |align=center|1 |align=center|'''4''' |align=center|26 |align=center|15 |align=center|5 |align=center|6 |align=center|49 |align=center|21 |align=center|'''50''' |align=center|Kwarti tal-Finali |- |align=center|2009–10 |align=center|1 |align=center|'''4''' |align=center|42 |align=center|18 |align=center|17 |align=center|7 |align=center|48 |align=center|25 |align=center|'''71''' |align=center bgcolor=silver|Runners-Up |- |align=center|2010–11 |align=center|1 |align=center bgcolor=silver|'''2''' |align=center|32 |align=center|16 |align=center|12 |align=center|4 |align=center|38 |align=center|18 |align=center|'''60''' |align=center bgcolor=gold|Rebbieħa |- |align=center|2011–12 |align=center|1 |align=center bgcolor=silver|'''2''' |align=center|32 |align=center|17 |align=center|8 |align=center|7 |align=center|44 |align=center|28 |align=center|'''59''' |align=center|Kwarti tal-Finali |} == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == ''Mill-Lulju, 2012.'' {| class="wikitable" |- ! Kompetizzjoni ! {{deskrizzjoni kmand|L|Logħob}} ! {{deskrizzjoni kmand|R|Rebħiet}} ! {{deskrizzjoni kmand|P|Pari}} ! {{deskrizzjoni kmand|T|Telfiet}} ! {{deskrizzjoni kmand|GF|Gowls favur}} ! {{deskrizzjoni kmand|GK|Gowls kontra}} |- |- align=center | [[UEFA Champions League]] | 2 | 0 | 1 | 1 | 2 | 4 |- |- align=center | [[UEFA Cup]]/[[Europa League]] | 13 | 1 | 6 | 6 | 11 | 19 |- |- align=center |'''Total''' | 15 | 1 | 7 | 7 | 13 | 23 |} {| class="wikitable" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[UEFA Cup 2005-06|2005/06]] |[[UEFA Cup]] |1K |{{flagicon|Moldova}} |[[FC Nistru Otaci]] |1–2||1–3||2–5 |- |[[UEFA Champions League 2007–08|2007/08]] |[[UEFA Champions League]] |1K |{{flagicon|CRO}} |[[GNK Dinamo Zagreb]] |1–1||1–3 ([[Ħin supplementari|ħs]])||2–4 |- |[[UEFA Cup 2008-09|2008/09]] |[[UEFA Cup]] |1K |{{flagicon|POL}} |[[Lech Poznań]] |0–1||1–4||1–5 |- |[[UEFA Europa League 2010–11|2010/11]] |[[UEFA Europa League]] |1K |{{flagicon|Moldova}} |[[FC Olimpia Bălţi|Olimpia]] |1–1||0–0||1–1 |- |[[UEFA Europa League 2011–12|2011/12]] |[[UEFA Europa League]] |2K |{{flagicon|Iżrael}} |[[Maccabi Tel Aviv FC|Maccabi Tel Aviv]] |0–0||1–3||1–3 |- |rowspan=2|[[2012–13 UEFA Europa League|2012/13]] |rowspan=2|[[UEFA Europa League]] |1K |{{flagicon|EST}} |[[JK Nõmme Kalju|Nõmme Kalju]] | 2–2||2–0 ||4–2 |- |2K |{{flagicon|POL}} |[[Lech Poznań]] |1–1||0–1||1–2 |- |rowspan=2|[[UEFA Europa League 2013–14|2013–14]] |rowspan=2|[[UEFA Europa League]] |1K |{{flagicon|MLT}} |[[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |1–0||1–1||2–1 |- |2K |{{flagicon|ISR}} |[[Maccabi Haifa]] |0–8||0–2||0–10 |} ==Skwadra== ''Mit-23 ta' April 2013'' {{Plejers fit-tim tal-futbol/bidu}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n= 3|poż=D|naz= BRA |isem=[[Vanderson Scardovelli]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n= 4|poż=D|naz= ESP |isem=[[Álvaro Silva]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n= 5|poż=D|naz= AZE |isem=[[Elnur Allahverdiyev]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n= 7|poż=M|naz= MLI |isem=[[Tounkara Sadio]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n= 8|poż=D|naz= BRA |isem=[[Éder Bonfim]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n= 9|poż=M|naz= AZE |isem=Uğur Pamuk}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=10|poż=M|naz= AZE |isem=[[Elnur Abdullayev]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=14|poż=M|naz= AZE |isem=[[Rahid Amirguliyev]]}} ''([[Kaptan (futbol)|Kaptan]])'' {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=16|poż=M|naz= ROM |isem=[[Adrian Piț]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=17|poż=M|naz= AZE |isem=Kazım Kazımlı}} {{Plejers fit-tim tal-futbol/nofs}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=21|poż=D|naz= BUL |isem=[[Radomir Todorov]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=24|poż=A|naz= TUR |isem=[[Gökhan Güleç]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=25|poż=G|naz= AZE |isem=Orkhan Sadigli}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=27|poż=D|naz= ROM |isem=[[Adrian Scarlatache]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=30|poż=G|naz= ESP |isem=[[Toni Doblas]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=35|poż=A|naz= ARG |isem=[[Luciano Olguín]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=42|poż=M|naz= AZE |isem=Kamran Abdullazadeh}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=55|poż=A|naz= AZE |isem=Ağabala Ramazanov}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=97|poż=A|naz= AZE |isem=Elnur Jafarov}} {{Plejers fit-tim tal-futbol|n=99|poż=M|naz= CRO |isem=[[Marin Oršulić]]}} {{Plejers fit-tim tal-futbol/tmiem}} == Plejers notevoli == {{col-begin-small}} {{col-3}} ;Albanija *{{flagicon|ALB}} [[Elvin Beqiri]] ;Ażerbajġan *{{flagicon|AZE}} [[Branimir Subasic]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Kamran Agayev]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Samir Aliyev]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Mahmud Gurbanov]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Dmitriy Kramarenko]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Khagani Mammadov]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Emin Quliyev]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Alim Qurbanov]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Zaur Ramazanov]] *{{flagicon|Ażerbajġan}} [[Jeyhun Sultanov]] {{col-3}} ;Brażil *{{flagicon|Brażil}} [[Osvaldo José Martins Júnior|Juninho]] *{{flagicon|Brażil}} [[Mario Sergio Aumarante Santana|Mario Souza]] ;Bulgarija *{{flagicon|Bulgarija}} [[Radomir Todorov]] *{{flagicon|Bulgarija}} [[Ivan Tsvetkov]] ;Ħonduras *{{flagicon|Ħonduras}} [[Allan Lalín]] {{col-3}} ;Niġerja *{{flagicon|Niġerja}} [[Emeka Opara]] ;Turkija *{{flagicon|Turkija}} [[Oktay Derelioğlu]] {{col-end}} == Kowċis notevoli == {{Dettalji|Lista ta' kowċis ta' FK Khazar Lankaran}} Il-Kowċis li ġejjin kollha rebħu trofew wieħed meta kienu nkarigati ma' FK Khazar Lankaran: {| class="wikitable" border="1" |- !Isem !Perjodu !Trofej |- |{{flagicon|AZE}} [[Agaselim Mirjavadov]] |2007–09 |[[Premier League Ażerbajġan]], 2 [[Tazza Ażerbajġana]], [[Commonwealth of Independent States Cup|CIS Cup]] |- |{{flagicon|ROM}} [[Mircea Rednic]] |2010–11 |[[Tazza Ażerbajġana]] |- |} == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20150927023237/http://12cioyuncu.info/ 12cioyuncu.info] * [https://web.archive.org/web/20140101094323/http://firtina.az/ "FIRTINA" Klabb tal-partitarji] * [https://web.archive.org/web/20090922130521/http://www.affa.az/index.php?r=62&lang=az Khazar Lenkoran fuq AFFA.AZ] * [http://www.uefa.com/footballeurope/club=88567/domestic.html Khazar Lenkoran fuq UEFA.COM] * [https://web.archive.org/web/20090926065322/http://www.eufo.de/football/aze/khazaran.htm Khazar Lenkoran fuq EUFO.DE] * [https://web.archive.org/web/20120918120833/http://www.weltfussball.de/teams/khazar-lenkoran/ Khazar Lenkoran fuq Weltfusball.de] * [http://www.football-lineups.com/team/Khazar_Lenkoran/ Khazar Lenkoran fuq Football-Lineups.com] * [http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=1498 Khazar Lenkoran fuq weltfussballarchiv.com] {{Premier League Ażerbajġan}} {{DEFAULTSORT:Khazar Lankaran}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Ażerbajġani]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2004]] [[Kategorija:FK Khazar Lankaran]] 9a1145y4gdbqfye7co7k7vaztjav2l1 0 19994 329578 270037 2026-04-29T04:07:28Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329578 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol | isem_plejer = László Köteles | stampa = [[Image:Köteles László.jpg|250px]] | isem_sħiħ = László Köteles | data_twelid = {{data tat-twelid u età|1984|9|1}} | post_twelid = [[Makó]] | pajjiż_twelid = [[Ungerija]] | tul = 1.85 m | rwol = [[Gowlkiper]] | snin1 = 2002 | snin2 = 2003 | snin3 = 2003-2004 | snin4 = 2004–2005 | snin5 = 2005–2007 | snin6 = 2007–2009 | snin7 = 2009–2010 | snin8 = 2010–2018 | snin9 = 2016–2017 | snin10 = 2018 | klabbs1 = [[Fehérvár FC|Fehérvár]] | klabbs2 = [[FK Železnik|Železnik]] | klabbs3 = [[FK Grafičar Beograd|Grafičar Beograd]] | klabbs4 = [[FK Bežanija]] | klabbs5 = [[Vác-Újbuda LTC|Vác]] | klabbs6 = [[Diósgyőri VTK]] | klabbs7 = → [[KRC Genk]] (self) | klabbs8 = [[KRC Genk|KRC Genk]] | klabbs9 = → [[Waasland-Beveren]] (self) | klabbs10 = [[FC Copenhagen|Copenhagen]] }} '''László Köteles''' ([[Makó]], [[1 ta' Settembru]] [[1984]]) huwa eks-plejer tal-[[futbol]] [[Ungerija|Ungeriż]] li kien jilgħab bħala [[gowlkiper]]. ==Karriera== ===Diósgyőr=== Preċedentement Köteles lagħab għal [[Vác-Újbuda LTC|Vác]] u [[Diósgyőri VTK|Diósgyőr]] fin-[[Nemzeti Bajnokság I]],<ref>{{ċita web |pubblikatur=Hivatasos Labdarugok Szervezete |titlu=KÖTELES LÁSZLÓ (magyar) részletes adatlapja |url=http://hlsz.hu/index.php?tid=7&Jatekos=hPLf_c4c8b6e |data-aċċess=2010-01-20 |lingwa=hu |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100916061530/http://www.hlsz.hu/index.php?tid=7&Jatekos=hPLf_c4c8b6e |arkivju-data=2010-09-16 |url-status=dead }}</ref> u ma [[FK Železnik]], [[FK Grafičar Beograd]] u [[FK Bežanija]] fis-Serbja. ===Genk=== F'Awwissu 2009 Lázsló Köteles issieħeb mal-klabb [[Belġju|Belġjan]] [[KRC Genk]] fuq self ta' sena bil-possibilità li jagħmel mixja permanenti.<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=876168.html|titlu=Genk end goalkeeper search with Köteles |data=2009-08-22 |pubblikatur=UEFA |lingwa=en}}</ref> Il-klabb diġà kellu żewġ plejers Ungeriżi oħra ([[Dániel Tőzsér]] u [[Balázs Tóth (futboler twieled fl-1981)|Balázs Tóth]]). Dan kienet inċert jekk KRC Genk se jitqiesu lil Köteles bħala l-Ungeriż li kellu xi difetti fi ftit logħob, iżda fil-''play-offs'' tal-Kampjonat Belġjan ħa lura għal-livell regolari tiegħu. F'ammont żgħir ta' żmien, Köteles kisbet ħafna popolarità mal-partitarji ta' Genk minħabba l-istil entużjast tiegħu u l-interazzjoni mal-partitarji, li jagħmilhom jaħsbu fil-gowler leġġendarju u mhux imqabbel mal-gowler popolari [[István Brockhauser]] (ukoll Ungeriż) meta din kien l-ewwel gowler ta' KRC Genk, lura fis-snin disgħin. Fit-23 ta' Awwissu 2011 Köteles kellu rwol importanti biex jikkwalifika għall-fażi tal-gruppi tal-[[UEFA Champions League 2011–12]]. Genk għelbu lil [[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]] 4-1 bil-penalties. Köteles salva l-penalties ta' [[Vladimir Dvalishvili]] u [[Eyal Golasa]].<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/matches/round=2000262/match=2007560/postmatch/report/index.html#koteles+shines+genk+defeat+haifa+penalties |titlu=Köteles shines as Genk defeat Haifa on penalties |data=2011-08-23 |pubblikatur=UEFA |lingwa=en}}</ref> Fit-13 ta' Settembru 2011 Köteles iddebutta fil-[[UEFA Champions League]] kontra [[Valencia CF|Valencia]]. Köteles żamm ''[[clean sheet]]'' peress li r-riżultat kien tfassal mingħajr gowls.<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/matches/round=2000263/match=2007570/postmatch/report/index.html#genk+valencia+draw|titlu=Genk and Valencia draw a blank |data=2011-09-13 |pubblikatur=UEFA |lingwa=en}}</ref><ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1669139.html |titlu=Point against Valencia pleases Genk's Buffel |data=2011-09-13 |pubblikatur=UEFA |lingwa=en}}</ref> Fl-1 ta' Novembru 2011 Köteles salva l-penalti ta' [[David Luiz]] u kkontribwixxa għat-2 punt miksub fil-[[UEFA Champions League 2011–12]] għall-Genk kontra [[Chelsea FC]].<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1709349.html |titlu=Keeper Köteles enjoys Genk's 'miracle' draw |data=2011-11-02 |pubblikatur=UEFA |lingwa=en}}</ref> Ir-riżultat finali kien 1-1.<ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/matches/round=2000263/match=2007618/postmatch/report/ |titlu=Genk fight back to hold Chelsea |data=2011-11-01 |pubblikatur=UEFA |lingwa=en}}</ref> ==Tim nazzjonali== Huwa ġie msejjaħ bosta drabi biex ikun parti mit-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ungerija|Tim nazzjonali Ungeriż]] iżda kmieni fl-2011 kien naqas milli jagħmel id-debutt tiegħu. ==Unuri== ;Genk * [[L-Ewwel Diviżjoni Belġjana|Kampjonat Belġjan]] (1): 2010–11 *[[Tazza Belġjana]] (1): 2012–13 *[[Super Cup Belġjana]] (1): 2011 ==Referenzi== {{referenzi}} ==Ħoloq esterni== * {{hu}} [http://www.hlsz.hu/1984-09-01/koteles-laszlo.html Profil] fuq hlsz.hu {{DEFAULTSORT:Koteles, Laszlo}} [[Kategorija:Twieldu fl-1984]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Futbolers Ungeriżi]] [[Kategorija:Plejers ta' Videoton FC]] [[Kategorija:Plejers ta' FK Železnik]] [[Kategorija:Plejers ta' FK Bežanija]] [[Kategorija:Plejers ta' Vác-Újbuda LTC]] [[Kategorija:Plejers ta' Diósgyőri VTK]] [[Kategorija:Plejers ta' KRC Genk]] [[Kategorija:Plejers tal-Ewwel Diviżjoni Belġjana]] l9vfwy02sddnzspuq3vtvjhwlali010 0 21073 329589 251178 2026-04-29T09:18:42Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329589 wikitext text/x-wiki {{Infobox kompetizzjoni futbol | isem_kompetizzjoni = UEFA Champions League | stampa = | sena = 2011–12 | pajjiż = | dati = 28 ta' Ġunju 2011 – 19 ta' Mejju 2012 | parteċipanti = 32 (fażi tal-gruppi)<br />76 (fażi ta' kwalifika) | konfederazzjoni = 1 | stadji = | bliet = | rebbieħ = {{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]] (l-1^el titlu) | tieni = {{flagicon|GER}} [[Bayern Munich|Bayern Munich]] | tielet = | raba' = | partiti = 213 | gowls = 574 | attendenza = | l-aqwa_skorer = {{flagicon|ARG}} [[Lionel Messi]] <br />(14-il gowl) | l-aqwa_plejer = {{flagicon|ESP}} [[Andrés Iniesta]] | staġun_preċedenti = [[UEFA Champions League 2010–11|2010–11]] | staġun_suċċessiv = [[UEFA Champions League 2012–13|2012–13]] }} Il-'''UEFA Champions League 2011–12''' hija s-57 staġun tal-[[UEFA Champions League]], l-ogħla kompetizzjoni tal-[[futbol]] għall-[[klabb tal-futbol|klabbs]] fl-[[Ewropa]]. Il-finali saret ġewwa [[Allianz Arena]] fi [[Munich]], il-Ġermanja.<ref>{{ċita aħbar |titlu=UEFA announces 2011 and 2012 final venues |url=http://www.unian.net/eng/news/news-297963.html |xogħol=UEFA.com |editur=UNIAN |data=28 ta' April 2010 |aċċessdata=28 ta' April 2010 }}</ref> [[Chelsea FC|Chelsea]] rebħu dan it-titolu għall-ewwel darba wara li għelbu lil [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] 4–3 bil-penalties fil-finali. Huma qalgħu rmiġġ fit-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2012|Tazza tad-Dinja tal-Klabbs 2012]] u l-[[UEFA Super Cup 2012]]. [[FC Barcelona|Barcelona]] kienu l-pussessuri tat-titlu, imma ġew eliminati mir-rebbieħa eventwali Chelsea fis-semifinali. == Allokazzjoni tat-timijiet == Total ta' 76 tim (minbarra l-[[Liechtenstein]] li ma torganzza l-ebda kampjonat domesitku) ħadu sehem fiċ-Champions League 2011–12. Il-pajjiżi huma allokati skont il-postijiet fil-[[koefiċċjenti tal-UEFA]] 2010, li jieħu l-prestazzjoni fil-kompetizzjonijiet Ewropej bejn l-2005–06 u 2009–10.<ref>{{ċita web|url=http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/data/method4/crank2010.html|titlu=UEFA Country Ranking 2010|editur=Bert Kassies}}</ref> {| class="wikitable" style="width:50%; text-align:center;" ! Pożizzjoni tal-assoċjazzjonijiet ! Numru ta' timijiet parteċipanti |- | 1–3 | 4 |- | 4–6 | 3 |- | 7–15 | 2 |- | 16–53 (eskluża l-Liechtenstein) | 1 |} ===Klassifikazzjoni tal-assoċjazzjoni=== {| |- valign=top | {| class="wikitable" |- !{{deskrizzjoni kmand|#|Klassifikazzjoni}} !Assoċjazzjoni !Koeff. !Timijiet |- ! 1 | {{Flagicon|ENG}} [[L-Assoċjazzjoni tal-Futbol|Ingilterra]] |align=right| 81.856 |align=center rowspan="3"| 4 |- ! 2 | {{Flagicon|ESP}} [[Assoċjazzjoni Rjali tal-Futbol Spanjol|Spanja]] |align=right| 79.757 |- ! 3 | {{Flagicon|ITA}} [[Federazzjoni tal-Futbol Taljan|Italja]] |align=right| 64.338 |- ! 4 | {{Flagicon|GER}} [[Federazzjoni tal-Futbol Ġermaniż|Ġermanja]] |align=right| 64.207 |align=center rowspan="3"| 3 |- ! 5 | {{Flagicon|FRA}} [[Federazzjoni tal-Futbol Franċiż|Franza]] |align=right| 53.740 |- ! 6 | {{Flagicon|RUS}} [[Unjoni tal-Futbol Russu|Russja]] |align=right| 43.791 |- ! 7 | {{Flagicon|UKR}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Ukraina|Ukraina]] |align=right| 39.550 |align=center rowspan="9"| 2 |- ! 8 | {{Flagicon|ROU}} [[Federazzjoni tal-Futbol Rumen|Rumanija]] |align=right| 39.491 |- ! 9 | {{Flagicon|POR}} [[Federazzjoni tal-Futbol Portugiż|Portugall]] |align=right| 38.296 |- ! 10 | {{Flagicon|NED}} [[Assoċjazzjoni Rjali tal-Futbol Olandiż|Olanda]] |align=right| 36.546 |- ! 11 | {{Flagicon|TUR}} [[Federazzjoni tal-Futbol Tork|Turkija]] |align=right| 34.450 |- ! 12 | {{Flagicon|GRE}} [[Federazzjoni tal-Futbol Elleniku|Greċja]] |align=right| 29.899 |- ! 13 | {{Flagicon|SUI}} [[Federazzjoni tal-Futbol Żvizzeru|Żvizzera]] |align=right| 28.375 |- ! 14 | {{Flagicon|BEL}} [[Assoċjazzjoni Rjali tal-Futbol Belġjan|Belġju]] |align=right| 27.900 |- ! 15 | {{Flagicon|DEN}} [[Federazzjoni tal-Futbol Daniż|Danimarka]] |align=right| 27.350 |- ! 16 | {{Flagicon|SCO}} [[Federazzjoni tal-Futbol Skoċċiż|Skozja]] |align=right| 25.791 |align=center rowspan="3"| 1 |- ! 17 | {{Flagicon|BUL}} [[Unjoni tal-Futbol Bulgaru|Bulgarija]] |align=right| 22.000 |- ! 18 | {{Flagicon|CZE}} [[Federazzjoni tal-Futbol tar-Repubblika Ċeka|Repubblika&nbsp;Ċeka]] |align=right| 21.975 |} | {| class="wikitable" |- !{{deskrizzjoni kmand|#|Klassifikazzjoni}} !Assoċjazzjoni !Koeff. !Timijiet |- ! 19 | {{Flagicon|AUT}} [[Federazzjoni tal-Futbol Awstrijakk|Awstrija]] |align=right| 19.575 |align=center rowspan="18"| 1 |- ! 20 | {{Flagicon|ISR}} [[Federazzjoni tal-Futbol Iżraeljan|Iżrael]] |align=right| 18.875 |- ! 21 | {{Flagicon|CYP}} [[Federazzjoni tal-Futbol Ċiprijott|Ċipru]] |align=right| 17.999 |- ! 22 | {{Flagicon|NOR}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tan-Norveġja|Norveġja]] |align=right| 17.400 |- ! 23 | {{Flagicon|SVK}} [[Federazzjoni tal-Futbol Slovakk|Slovakkja]] |align=right| 15.832 |- ! 24 | {{Flagicon|SWE}} [[Federazzjoni tal-Futbol Żvediż|Żvezja]] |align=right| 14.191 |- ! 25 | {{Flagicon|SRB}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-Serbja|Serbja]] |align=right| 14.000 |- ! 26 | {{Flagicon|POL}} [[Federazzjoni tal-Futbol Pollakk|Polonja]] |align=right| 12.541 |- ! 27 | {{Flagicon|CRO}} [[Federazzjoni tal-Futbol Kroat|Kroazja]] |align=right| 12.332 |- ! 28 | {{Flagicon|BLR}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Bjelorussja|Bjelorussja]] |align=right| 11.541 |- ! 29 | {{Flagicon|IRL}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Irlanda|Repubblika tal-Irlanda]] |align=right| 9.541 |- ! 30 | {{Flagicon|FIN}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Finlandja|Finlandja]] |align=right| 9.499 |- ! 31 | {{Flagicon|BIH}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija&nbsp;u&nbsp;Ħerżegovina]] |align=right| 8.749 |- ! 32 | {{Flagicon|LTU}} [[Federazzjoni tal-Futbol Litwan|Litwanja]] |align=right| 8.416 |- ! 33 | {{Flagicon|LVA}} [[Federazzjoni tal-Futbol Latvjan|Latvja]] |align=right| 8.248 |- ! 34 | {{Flagicon|MDA}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Moldova|Moldova]] |align=right| 7.290 |- ! 35 | {{Flagicon|SVN}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-Slovenja|Slovenja]] |align=right| 6.957 |- ! 36 | {{Flagicon|HUN}} [[Federazzjoni tal-Futbol Ungeriż|Ungerija]] |align=right| 6.750 |} | {| class="wikitable" |- !{{deskrizzjoni kmand|#|Klassifikazzjoni}} !Assoċjazzjoni !Koeff. !Timijiet |- ! 37 | {{Flagicon|GEO}} [[Federazzjoni tal-Futbol Ġeorġjan|Ġeorġja]] |align=right| 5.748 |align=center rowspan="4"| 1 |- ! 38 | {{Flagicon|AZE}} [[Assoċjazzjoni tal-Federazzjonijiet tal-Futbol tal-Ażerbajġan|Ażerbajġan]] |align=right| 5.498 |- ! 39 | {{Flagicon|ISL}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Iżlanda|Iżlanda]] |align=right| 5.415 |- ! 40 | {{Flagicon|MKD}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Maċedonja|Maċedonja]] |align=right| 5.332 |- ! 41 | {{Flagicon|LIE}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Liechtenstein|Liechtenstein]] |align=right| 4.500 |align=center rowspan="1"| 0 |- ! 42 | {{Flagicon|KAZ}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Każakistan|Każakistan]] |align=right| 4.499 |align=center rowspan="12"| 1 |- ! 43 | {{Flagicon|EST}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol Estonjan|Estonja]] |align=right| 4.374 |- ! 44 | {{Flagicon|ALB}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol Albaniż|Albanija]] |align=right| 3.999 |- ! 45 | {{Flagicon|ARM}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Armenja|Armenja]] |align=right| 2.999 |- ! 46 | {{Flagicon|WAL}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol ta' Wales|Wales]] |align=right| 2.581 |- ! 47 | {{Flagicon|MNE}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro|Montenegro]] |align=right| 2.125 |- ! 48 | {{Flagicon|FRO}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Gżejjer Faroe|Gżejjer Faroe]] |align=right| 1.832 |- ! 49 | {{Flagicon|NIR}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol Irlandiż|Irlanda ta' Fuq]] |align=right| 1.624 |- ! 50 | {{Flagicon|LUX}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Lussemburgu|Lussemburgu]] |align=right| 1.249 |- ! 51 | {{Flagicon|AND}} [[Federazzjoni tal-Futbol tal-Andorra|Andorra]] |align=right| 1.000 |- ! 52 | {{Flagicon|MLT}} [[Assoċjazzjoni tal-Futbol ta' Malta|Malta]] |align=right| 0.916 |- ! 53 | {{Flagicon|SMR}} [[Federazzjoni tal-Futbol tas-San Marino|San Marino]] |align=right| 0.750 |} |} ===Distribuzzjoni=== Peress li d-detenturi tat-titlu ([[FC Barcelona|Barcelona]]) kwalifikaw għall-fażi tal-gruppi taċ-Champions League permezz tal-kampjonat domestiku tagħhom, il-post tal-fażi tal-gruppi li huwa riżervat għad-detenturi tat-titlu tbattal. Biex jikkumpensaw:<ref>{{ċita web| url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/accesslist/index.html | titlu = 2011/12 UEFA Champions League access list | editur= UEFA.com}}</ref> * Iċ-ċampjins tal-assoċjazzjoni 13 (Żvizzera) kienu promossi mit-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni għall-fażi tal-gruppi. * Iċ-ċampjins tal-assoċjazzjoni 16 (Skozja) kienu promossi mit-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni għat-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni * Iċ-ċampjins tal-assoċjazzjoni 48 u 49 (Gżejjer Faroe u Irlanda ta' Fuq) kienu promossi mill-ewwel rawnd ta' kwalifikazzjoni għat-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni. {| class="wikitable" |- !colspan=2| !Timijiet li daħlu f'dan ir-rawnd !Timijiet li avvanzaw mir-rawnd preċedenti |- !colspan=2|L-ewwel rawnd ta' kwalifika<br />(4 timijiet) | *4 ċampjins mill-assoċjazzjonijiet 50–53 | |- !colspan=2|It-tieni rawnd ta' kwalifika<br />(34 tim) | *32 ċampjins mill-assoċjazzjonijiet 17–49 (minbarra Liechtenstein) | *2 rebbieħa mill-ewwel rawnd ta' kwalifika |- !rowspan=2|It-tielet rawnd ta' kwalifika !Ċampjins<br />(20 tim) | *3 ċampjins mill-assoċjazzjonijiet 14–16 | *17-il rebbieħa mit-tieni rawnd ta' kwalifika |- !Mhux ċampjins<br />(10 timijiet) | *9 runners-up mill-assoċjazzjonijiet 7–15 *1 klassifikati fit-tielet post mill-assoċjazzjoni 6 | |- !rowspan=2|Rawnd tal-play-off !Ċampjins<br />(10 timijiet) | | *10 rebbieħa mit-tielet rawnd ta' kwalifika għaċ-ċampjins |- !Mhux ċampjins<br />(10 timijiet) | *2 klassifikati fit-tielet post mill-assoċjazzjoni 4 u 5 *3 klassifikati fir-raba' post mill-assoċjazzjonijiet 1–3 | *5 rebbieħa mit-tielet rawnd ta' kwalifika għal dak li mhumiex ċampjins |- !colspan=2|Fażi tal-gruppi<br />(32 tim) | *13-il ċampjin mill-assoċjazzjonijiet 1–13 *6 klassifikati fit-tieni post mill-assoċjazzjonijiet 1–6 *3 klassifikati fit-tielet post mill-assoċjazzjonijiet 1–3 | *5 ebbieħa mir-rawnd tal-play-off għaċ-ċampjins *5 rebbieħa mir-rawnd tal-play-off għal dak li mhumiex ċampjins |- !colspan=2|Fażi eliminatorja<br />(16-il tim) | | *8 rebbieħa tal-gruppi fil-fażi tal-gruppi *8 klassifikati fit-tieni post fil-fażi tal-gruppi |} ===Timijiet=== Il-pożizzjonijiet tal-kampjonat tal-istaġun ta' qabel murija fil-parentesi.<ref>{{ċita web|url=http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/qual2011.html|titlu=Qualification for European Cup Football 2011/2012|editur=Bert Kassies}}</ref> {| class="wikitable" |- !colspan="4"|[[#Fażi tal-gruppi|Fażi tal-gruppi]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] <small>([[2010–11 UEFA Champions League|DT]]/1P)</small> |{{Flagicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|FRA}} [[Olympique de Marseille|Marseille]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|POR}} [[FC Porto|Porto]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|ENG}} [[Manchester United FC|Manchester United]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|ITA}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|RUS}} [[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit St. Petersburg]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|NED}} [[AFC Ajax|Ajax]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|ITA}} [[SSC Napoli|Napoli]] <small>(3P)</small> |{{Flagicon|RUS}} [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|TUR}} [[Trabzonspor]] <small>(2P)</small>^{[[#TUR|Note TUR]]} |- |{{Flagicon|ENG}} [[Manchester City FC|Manchester City]] <small>(3P)</small> |{{Flagicon|GER}} [[Borussia Dortmund]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|UKR}} [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|GRE}} [[Olympiacos FC|Olympiacos]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|ROU}} [[FC Oțelul Galați|Oțelul Galați]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|SUI}} [[FC Basel|Basel]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|ESP}} [[Valencia CF|Valencia]] <small>(3P)</small> |{{Flagicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]] <small>(1P)</small> |colspan=2| |- !colspan="4"|[[#Rawnd tal-play-off|Rawnd tal-play-off]] |- !Ċampjins !colspan=3|Mhux ċampjins |- |rowspan="2"| |{{Flagicon|ENG}} [[Arsenal FC|Arsenal]] <small>(4P)</small> |{{Flagicon|ITA}} [[Udinese Calcio|Udinese]] <small>(4P)</small> |{{Flagicon|FRA}} [[Olympique Lyonnais|Lyon]] <small>(3P)</small> |- |{{Flagicon|ESP}} [[Villarreal CF|Villarreal]] <small>(4P)</small> |{{Flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] <small>(3P)</small> | |- !colspan="4"|[[#It-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni|It-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni]] |- !Ċampjins !colspan=3|Mhux ċampjins |- |{{Flagicon|BEL}} [[KRC Genk|Genk]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|RUS}} [[FC Rubin Kazan|Rubin Kazan]] <small>(3P)</small> |{{Flagicon|NED}} [[FC Twente|Twente]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|SUI}} [[FC Zürich|Zürich]] <small>(2P)</small> |- |{{Flagicon|DEN}} [[FC Copenhagen|Copenhagen]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|UKR}} [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|TUR}} [[Trabzonspor]] <small>(2P)</small>^{[[#TUR|Nota TUR]]} |{{Flagicon|BEL}} [[Standard Liège]] <small>(2P)</small> |- |{{Flagicon|SCO}} [[Rangers FC|Rangers]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|ROU}} [[FC Vaslui|Vaslui]] <small>(3P)</small>^{[[#ROU|Nota ROU]]} |{{Flagicon|GRE}} [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] <small>(2P)</small> |{{Flagicon|DEN}} [[Odense Boldklub|Odense]] <small>(2P)</small> |- | |{{Flagicon|POR}} [[SL Benfica|Benfica]] <small>(2P)</small> |colspan="2"| |- !colspan="4"|[[#It-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni|It-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni]] |- |{{Flagicon|BUL}} [[PFC Litex Lovech|Litex Lovech]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|SRB}} [[FK Partizan|Partizan]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|LVA}} [[Skonto FC|Skonto]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|KAZ}} [[FC Tobol|Tobol Kostanay]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|CZE}} [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|POL}} [[Wisła Kraków]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|MDA}} [[FC Dacia Chişinău|Dacia Chişinău]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|EST}} [[FC Flora Tallinn|Flora Tallinn]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|AUT}} [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|CRO}} [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|SVN}} [[NK Maribor|Maribor]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|ALB}} [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu Korçë]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|ISR}} [[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|BLR}} [[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|HUN}} [[Videoton FC|Videoton]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|ARM}} [[FC Pyunik|Pyunik]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|CYP}} [[APOEL FC|APOEL]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|IRL}} [[Shamrock Rovers FC|Shamrock Rovers]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|GEO}} [[FC Zestafoni|Zestafoni]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|WAL}} [[Bangor City FC|Bangor City]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|NOR}} [[Rosenborg BK|Rosenborg]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|FIN}} [[Helsingin Jalkapalloklubi|HJK Helsinki]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|AZE}} [[Neftchi Baku PFC|Neftchi Baku]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|MNE}} [[FK Mogren|Mogren]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|SVK}} [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|BIH}} [[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|ISL}} [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|FRO}} [[Havnar Bóltfelag|HB Tórshavn]] <small>(1P)</small> |- |{{Flagicon|SWE}} [[Malmö FF]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|LTU}} [[FK Ekranas|Ekranas]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|MKD}} [[FK Škendija|Škendija]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|NIR}} [[Linfield FC|Linfield]] <small>(1P)</small> |- !colspan="4"|[[#L-ewwel rawnd ta' kwalifikazzjoni|L-ewwel rawnd ta' kwalifikazzjoni]] |- |{{Flagicon|LUX}} [[F91 Dudelange]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|AND}} [[Futbol Club Santa Coloma|FC Santa Coloma]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|MLT}} [[Valletta FC|Valletta]] <small>(1P)</small> |{{Flagicon|SMR}} [[Società Polisportiva Tre Fiori|Tre Fiori]] <small>(1P)</small> |} ;Noti *<div id="TH"></div>^DT Detentur tat-titolu *<div id="ROU"></div>'''Rumanija (ROU)''': [[FC Politehnica Timişoara|Politehnica Timişoara]], ir-runners-up tal-[[Liga I 2010–11]], ġew miċħuda liċenzja domestika għall-[[Liga I 2011–12|istaġun 2011–12]], [[FC Vaslui|Vaslui]], it-tim klassifikat fit-tielet post fil-kampjonat, sostnew post fit-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni taċ-Champions League bħala mhux ċampjins.<ref>{{ċita web|titlu=Timisoara si Bistrita nu au primit licenta si sunt retrogradate|url=http://www.onlinesport.ro/stiri/fotbal/fotbal-intern/liga-1/poli-timisoara/75710/timisoara-si-bistrita-nu-au-primit-licenta-si-sunt-retrogradate.htm|editur=Onlinesport.ro|aċċessdata=31 ta' Mejju 2011|data-aċċess=2013-08-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110603070622/http://www.onlinesport.ro/stiri/fotbal/fotbal-intern/liga-1/poli-timisoara/75710/timisoara-si-bistrita-nu-au-primit-licenta-si-sunt-retrogradate.htm|arkivju-data=2011-06-03|url-status=dead}}</ref> *<div id="TUR"></div>'''Turkey (TUR)''': [[Fenerbahçe SK|Fenerbahçe]], iċ-ċampjins tas-[[Süper Lig 2010–11]], ġew ipprojbiti mill-Federazzjoni tal-Futbol Tork fl-24 ta' Awwissu 2011 milli jipparteċipaw fil-UEFA Champions League 2011–12 minħabba l-investigazzjoni fit-tbabis fil-logħob.<ref>{{ċita aħbar|titlu=Fenerbahce withdrawn from Europe because of match-fix probe|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14656932.stm|editur=BBC|aċċessdata=24 ta' Awwissu 2011|data=25 ta' Awwissu 2011}}</ref><ref>{{ċita web|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=471&ftxtID=13258|titlu=Fenerbahçe is out from UEFA Champions League for this season|editur=Federazzjoni tal-Futbol Tork|data=24 ta' Awwissu 2011}}</ref> Il-UEFA ddeċidiet li ddaħħal lil [[Trabzonspor]] fil-fażi tal-gruppi minflokhom, ir-runners-up tal-kampjonat, li kienu tilfu fit-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni taċ-Champions League u kienu pparteċipaw fir-rawnd tal-play-off tal-Europa League.<ref>{{ċita aħbar| url = http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/disciplinary/news/newsid=1666823.html | titlu = Fenerbahçe replaced in UEFA Champions League | editur = UEFA.com | data = 24 ta' Awwissu 2011}}</ref> == Skeda == It-tlugħ tal-poloz kollha saru fil-kwartieri ġenerali tal-UEFA f'[[Nyon]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]], sakemm mhumiex indikati mod ieħor.<ref>{{ċita web | url = http://www.uefa.com/uefa/management/newsid=1651736.html | titlu = 2011/12 draw and match calendar | editur= UEFA.com }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Fażi ! Rawnd ! Data tat-tlugħ tal-poloz ! L-ewwel leg ! It-tieni leg |- | rowspan=3| Kwalifikazzjoni | L-ewwel rawnd ta' kwalifikazzjoni | rowspan=2| 20 ta' Ġunju 2011 | 28–29 ta' Ġunju 2011 | 5–6 ta' Lulju 2011 |- | It-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni | 12–13 ta' Lulju 2011 | 19–20 ta' Lulju 2011 |- | It-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni | 15 ta' Lulju 2011 | 26–27 ta' Lulju 2011 | 2–3 ta' Awwissu 2011 |- | ''Play-off'' | Rawnd tal-''play-off'' | 5 ta' Awwissu 2011 | 16–17 ta' Awwissu 2011 | 23–24 ta' Awwissu 2011 |- | rowspan=6| Fażi tal-gruppi | Ġurnata 1 | rowspan=6| 25 ta' Awwissu 2011<br />([[Monako]]) | colspan=2| 13–14 ta' Settembru 2011 |- | Ġurnata 2 | colspan=2| 27–28 ta' Settembru 2011 |- | Ġurnata 3 | colspan=2| 18–19 ta' Ottubru 2011 |- | Ġurnata 4 | colspan=2| 1–2 ta' Novembru 2011 |- | Ġurnata 5 | colspan=2| 22–23 ta' Novembru 2011 |- | Ġurnata 6 | colspan=2| 6–7 ta' Diċembru 2011 |- | rowspan=4| Fażi eliminatorja | L-aħħar sittax | 16 ta' Diċembru 2011 | 14–15 & 21–22 ta' Frar 2012 | 6–7 & 13–14 ta' Marzu 2012 |- | Kwarti tal-finali | rowspan=3| 16 ta' Marzu 2012 | 27–28 ta' Marzu 2012 | 3–4 ta' April 2012 |- | Semifinali | 17–18 ta' April 2012 | 24–25 ta' April 2012 |- | Finali | colspan="2"| 19 ta' Mejju 2012 ġewwa [[Allianz Arena]], f'[[Munich]] |} ==Fażi ta' kwalifikazzjoni== Fir-rawnds kwalifikanti u tal-play-off, it-timijiet kienu maqsuma miżruha u timijiet mhux miżruha kienu bbażati fil-koeffiċjenti tal-klabb tal-UEFA 2011,<ref name="trank">{{ċita web|url=http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/data/method4/trank2011.html|titlu=UEFA Team Ranking 2011|editur=Bert Kassies}}</ref><ref name="seed">{{ċita web|url=http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/seedcl2011.html|titlu=Seeding in the Champions League 2011/2012|editur=Bert Kassies}}</ref> u mbagħad jitfasslu fil-leg ''home u away''. Timijiet mill-istess assoċjazzjoni ma jistgħux jiġu kontra xulxin. ===L-ewwel rawnd ta' kwalifikazzjoni=== Il-poloz għall-ewwel u t-tieni rawnds ta' kwalifikazzjoni saru fl-20 ta' Ġunju 2011.<ref>{{ċita aħbar|titlu=Newcomers Skendija meet Partizan in second round|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D1645286.html|aċċessdata=24 ta' Awwissu 2011|editur=[[UEFA]]|data=20 ta' Ġunju 2011}}</ref> L-ewwel legs saru fit-28 ta' Ġunju, u t-tieni legs intlagħbu fil-5 u s-6 ta' Lulju 2011. {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|[[Società Polisportiva Tre Fiori|Tre Fiori]]|SMR|1–5|'''[[Valletta FC|Valletta]]'''|MLT|0–3|1–2}} {{TwoLegResult|[[Futbol Club Santa Coloma|FC Santa Coloma]]|AND|0–4|'''[[F91 Dudelange]]'''|LUX|0–2|0–2}} |} ===It-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni=== L-ewwel legs saru fit-12 u t-13 ta' Lulju, u t-tieni legs saru fid-19 u l-20 ta' Lulju 2011. {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|'''[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]]'''|ISR|7–4|[[FK Borac Banja Luka|Borac Banja Luka]]|BIH|5–1|2–3}} {{TwoLegResult|[[FK Mogren|Mogren]]|MNE|1–5|'''[[PFC Litex Lovech|Litex Lovech]]'''|BUL|1–2|0–3}} {{TwoLegResult|'''[[NK Maribor|Maribor]]'''|SVN|5–1|[[F91 Dudelange]]|LUX|2–0|3–1}} {{TwoLegResult|[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu Korçë]]|ALB|0–6|'''[[APOEL FC|APOEL]]'''|CYP|0–2|0–4}} {{TwoLegResult|'''[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]'''|SVK|3–1|[[FC Tobol|Tobol Kostanay]]|KAZ|2–0|1–1}} {{TwoLegResult|'''[[SK Sturm Graz|Sturm Graz]]'''|AUT|4–3|[[Videoton FC|Videoton]]|HUN|2–0|2–3}} {{TwoLegResult|'''[[FC Zestafoni|Zestafoni]]'''|GEO|3–2|[[FC Dacia Chişinău|Dacia Chişinău]]|MDA|3–0|0–2}} {{TwoLegResult|'''[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]'''|CRO|3–0|[[Neftchi Baku PFC|Neftchi Baku]]|AZE|3–0|0–0}} {{TwoLegResult|[[FC Pyunik|Pyunik]]|ARM|1–9|'''[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]'''|CZE|0–4|1–5}} {{TwoLegResult|'''[[FK Partizan|Partizan]]'''|SRB|5–0|[[FK Škendija|Škendija]]|MKD|4–0|1–0}} {{TwoLegResult|[[Valletta FC|Valletta]]|MLT|2–4|'''[[FK Ekranas|Ekranas]]'''|LTU|2–3|0–1}} {{TwoLegResult|'''[[Malmö FF]]'''|SWE|3–1|[[Havnar Bóltfelag|HB Tórshavn]]|FRO|2–0|1–1}} {{TwoLegResult|'''[[Shamrock Rovers FC|Shamrock Rovers]]'''|IRL|1–0|[[FC Flora Tallinn|Flora Tallinn]]|EST|1–0|0–0}} {{TwoLegResult|'''[[Rosenborg BK|Rosenborg]]'''|NOR|5–2|[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]|ISL|5–0|0–2}} {{TwoLegResult|[[Bangor City FC|Bangor City]]|WAL|0–13^{[[#noti_qr1|1]]}|'''[[Helsingin Jalkapalloklubi|HJK]]'''|FIN|0–3|0–10}} {{TwoLegResult|[[Skonto FC|Skonto]]|LVA|0–3|'''[[Wisła Kraków]]'''|POL|0–1|0–2}} {{TwoLegResult|[[Linfield FC|Linfield]]|NIR|1–3|'''[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]]'''|BLR|1–1|0–2}} |} ;Noti *<div id="noti_qr1"></div>Nota 1: Ordni tal-leg qaleb wara tfassil oriġinali. ===It-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni=== Il-poloz għat-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni saru fil-15 ta' Lulju 2011.<ref>{{ċita aħbar|titlu=Draw throws up Dynamo-Rubin rematch|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D1651166.html|aċċessdata=24 ta' Awwissu 2011|edjtur=[[UEFA]]|data=15 ta' Lulju 2011}}</ref> L-ewwel legs intlagħbu fis-26 u s-27 ta' Lulju, u t-tieni legs intlagħbu fit-2 u t-3 ta' Awwissu 2011. It-tielet rawnd ta' kwalifika kien maqsum f'żewġ sezzjonijiet: wieħed għaċ-ċampjins u l-ieħor għal dawk li mhumiex. It-timijiet telliefa miż-żewġ sezzjonijiet jidħlu fir-rawnd tal-play-off tal-[[UEFA Europa League 2011–12]]. {{TwoLegStart}} |- !colspan="6"|Ċampjins {{TwoLegResult|[[PFC Litex Lovech|Litex Lovech]]|BUL|2–5|'''[[Wisła Kraków]]'''|POL|1–2|1–3}} {{TwoLegResult|'''[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]]'''|ISR|3–2|[[NK Maribor|Maribor]]|SVN|2–1|1–1}} {{TwoLegResult|[[Helsingin Jalkapalloklubi|HJK]]|FIN|1–3|'''[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]'''|CRO|1–2|0–1}} {{TwoLegResult|'''[[APOEL FC|APOEL]]'''|CYP|2–0|[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]|SVK|0–0|2–0}} {{TwoLegResult|'''[[FC Copenhagen|Copenhagen]]|DEN|3–0|[[Shamrock Rovers FC|Shamrock Rovers]]|IRL|1–0|2–0}} {{TwoLegResult|'''[[KRC Genk|Genk]]'''|BEL|3–2|[[FK Partizan|Partizan]]|SRB|2–1|1–1}} {{TwoLegResult|[[Rosenborg BK|Rosenborg]]|NOR|2–4|'''[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]'''|CZE|0–1|2–3}} {{TwoLegResult|[[FC Zestafoni|Zestafoni]]|GEO|1–2|'''[[SK Sturm Graz|Sturm Graz]]'''|AUT|1–1|0–1}} {{TwoLegResult|[[FK Ekranas|Ekranas]]|LTU|1–3|'''[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]]'''|BLR|0–0|1–3}} {{TwoLegResult|[[Rangers FC|Rangers]]|SCO|1–2|'''[[Malmö FF]]'''|SWE|0–1|1–1}} |- !colspan="6"|Mhux ċampjins {{TwoLegResult|[[Standard Liège]]|BEL|1–2|'''[[FC Zürich|Zürich]]'''|SUI|1–1|0–1}} {{TwoLegResult|'''[[FC Twente|Twente]]'''|NED|2–0|[[FC Vaslui|Vaslui]]|ROU|2–0|0–0}} {{TwoLegResult|'''[[SL Benfica|Benfica]]'''|POR|3–1|[[Trabzonspor]]|TUR|2–0|1–1}} {{TwoLegResult|[[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]]|UKR|1–4|'''[[FC Rubin Kazan|Rubin Kazan]]|RUS|0–2|1–2}} {{TwoLegResult|'''[[Odense Boldklub|Odense]]|DEN|5–4|[[Panathinaikos FC|Panathinaikos]]|GRE|1–1|4–3}} |} ==''Play-off''== Il-poloz għar-rawnd tal-''play-off'' saru fil-5 ta' Awwissu 2011.<ref>{{ċita aħbar|titlu=Bayern face Zürich, Arsenal draw Udinese|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D1656431.html|aċċessdata=24 ta' Awwissu 2011|editur=[[UEFA]]|data=5 ta' Awwissu 2011}}</ref> L-ewwel legs intlagħbu fis-16 u s-17 ta' Awwissu, u t-tieni legs intlagħbu fit-23 u l-24 ta' Awwissu 2011. Ir-rawnd tal-''play-off'' kien maqsum f'żewġ sezzjonijiet: wieħed għaċ-ċampjins u l-ieħor għal dawk li mhumiex. It-timijiet telliefa miż-żewġ sezzjonijiet jidħlu fil-fażi tal-gruppi tal-[[UEFA Europa League 2011–12]]. {{TwoLegStart}} |- !colspan="6"|Ċampjins {{TwoLegResult|[[Wisła Kraków]]|POL| 2–3 |'''[[APOEL Nicosia|APOEL]] '''|CYP|1–0|1–3}} {{TwoLegResult|[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]]|ISR| 3–3 (1–4 [[L-għoti tal-penalties|p]])|'''[[KRC Genk|Genk]]|BEL|2–1|1–2 ([[Ħin supplementari|ħs]])}} {{TwoLegResult|'''[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]]'''|CRO| 4–3 |[[Malmö FF]]|SWE|4–1|0–2}} {{TwoLegResult|[[FC Copenhagen|Copenhagen]]|DEN| 2–5 |'''[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]|CZE|1–3|1–2}} {{TwoLegResult|'''[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]]|BLR| 3–1 |[[SK Sturm Graz|Sturm Graz]]|AUT|1–1|2–0}} |- !colspan="6"|Mhux ċampjins {{TwoLegResult|[[Odense Boldklub|Odense]]|DEN| 1–3 |'''[[Villarreal CF|Villarreal]]'''|ESP|1–0|0–3}} {{TwoLegResult|[[FC Twente|Twente]]|NED| 3–5 |'''[[SL Benfica|Benfica]]|POR|2–2|1–3}} {{TwoLegResult|'''[[Arsenal FC|Arsenal]]|ENG| 3–1 |[[Udinese Calcio|Udinese]]|ITA|1–0|2–1}} {{TwoLegResult|'''[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]'''|GER| 3–0 |[[FC Zürich|Zürich]]|SUI|2–0|1–0}} {{TwoLegResult|'''[[Olympique Lyonnais|Lyon]]'''|FRA| 4–2 |[[FC Rubin Kazan|Rubin Kazan]]|RUS|3–1|1–1}} |} == Fażi tal-gruppi == {| class="wikitable" |- !Leġġenda |- bgcolor="#ccffcc" |Ikkwalifikaw għall-fażi tal-aħħar sittax |- bgcolor="#ccccff" |Ikkwalifikaw għall-fażi tal-aħħar tnejn u tletin tal-[[UEFA Europa League 2012–13]] |} === Grupp A === {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{Flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |6||4||1||1||11||6||+5||'''13''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{Flagicon|ITA}} [[SSC Napoli|Napoli]] |6||3||2||1||10||6||+4||'''11''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{Flagicon|ENG}} [[Manchester City FC|Manchester City]] |6||3||1||2||9||6||+3||'''10''' |- |align=left|{{Flagicon|ESP}} [[Villarreal CF|Villarreal]] |6||0||0||6||2||14||&minus;12||'''0''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[FC Bayern Munich|BM]] !width="50"|[[Manchester City FC|MC]] !width="50"|[[SSC Napoli|NAP]] !width="50"|[[Villarreal CF|VIL]] |- !style="text-align:right"| [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] !|– |title="Bayern Munich v Manchester City"|2–0 |title="Bayern Munich v Napoli"|3–2 |title="Bayern Munich v Villarreal"|3–1 |- !style="text-align:right"| [[Manchester City FC|Manchester City]] |title="Manchester City v Bayern Munich"|2–0 !|– |title="Manchester City v Napoli"|1–1 |title="Manchester City v Villarreal"|2–1 |- !style="text-align:right"| [[SSC Napoli|Napoli]] |title="Napoli v Bayern Munich"|1–1 |title="Napoli v Manchester City"|2–1 !|– |title="Napoli v Villarreal"|2–0 |- !style="text-align:right"| [[Villarreal CF|Villarreal]] |title="Villarreal v Bayern Munich"|0–2 |title="Villarreal v Manchester City"|0–3 |title="Villarreal v Napoli"|0–2 !|– |} |} ===Grupp B=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|ITA}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] |6||3||1||2||8||7||+1||'''10''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|RUS}} [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] |6||2||2||2||9||8||+1||'''8''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|TUR}} [[Trabzonspor]] |6||1||4||1||3||5||&minus;2||'''7''' |- |align=left|{{flagicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]] |6||1||3||2||6||6||0||'''6''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[PFC CSKA Moscow|CM]] !width="50"|[[FC Internazionale Milano|INT]] !width="50"|[[Lille OSC|LIL]] !width="50"|[[Trabzonspor|TRA]] |- !style="text-align:right"| [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] !|– |title="CSKA Moscow v Internazionale"|2–3 |title="CSKA Moscow v Lille"|0–2 |title="CSKA Moscow v Trabzonspor"|3–0 |- !style="text-align:right"| [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] |title="Internazionale v CSKA Moscow"|1–2 !|– |title="Internazionale v Lille"|2–1 |title="Internazionale v Trabzonspor"|0–1 |- !style="text-align:right"| [[Lille OSC|Lille]] |title="Lille v CSKA Moscow"|2–2 |title="Lille v Internazionale"|0–1 !|– |title="Lille v Trabzonspor"|0–0 |- !style="text-align:right"| [[Trabzonspor]] |title="Trabzonspor v CSKA Moscow"|0–0 |title="Trabzonspor v Internazionale"|1–1 |title="Trabzonspor v Lille"|1–1 !|– |} |} ===Grupp C=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|POR}} [[SL Benfica|Benfica]] |6||3||3||0||8||4||+4||'''12''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|SUI}} [[FC Basel|Basel]] |6||3||2||1||11||10||+1||'''11''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|ENG}} [[Manchester United FC|Manchester United]] |6||2||3||1||11||8||+3||'''9''' |- |align=left|{{flagicon|ROU}} [[FC Oțelul Galați|Oțelul Galați]] |6||0||0||6||3||11||&minus;8||'''0''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[FC Basel|BAS]] !width="50"|[[SL Benfica|SLB]] !width="50"|[[Manchester United FC|MU]] !width="50"|[[FC Oțelul Galați|OG]] |- !style="text-align:right"| [[FC Basel|Basel]] !|– |title="Basel v Benfica"|0–2 |title="Basel v Manchester United"|2–1 |title="Basel v Oțelul Galați"|2–1 |- !style="text-align:right"| [[SL Benfica|Benfica]] |title="Benfica v Basel"|1–1 !|– |title="Benfica v Manchester United"|1–1 |title="Benfica v Oțelul Galați"|1–0 |- !style="text-align:right"| [[Manchester United FC|Manchester United]] |title="Manchester United v Basel"|3–3 |title="Manchester United v Benfica"|2–2 !|– |title="Manchester United v Oțelul Galați"|2–0 |- !style="text-align:right"| [[FC Oțelul Galați|Oțelul Galați]] |title="Oțelul Galați v Basel"|2–3 |title="Oțelul Galați v Benfica"|0–1 |title="Oțelul Galați v Manchester United"|0–2 !|– |} |} ===Grupp D=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |6||6||0||0||19||2||+17||'''18''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|FRA}} [[Olympique Lyonnais|Lyon]] |6||2||2||2||9||7||+2||'''8''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|NED}} [[AFC Ajax|Ajax]] |6||2||2||2||6||6||0||'''8''' |- |align=left|{{flagicon|CRO}} [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] |6||0||0||6||3||22||&minus;19||'''0''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[AFC Ajax|AJA]] !width="50"|[[GNK Dinamo Zagreb|DZ]] !width="50"|[[Olympique Lyonnais|OL]] !width="50"|[[Real Madrid CF|RM]] |- !style="text-align:right"| [[AFC Ajax|Ajax]] !|– |title="Ajax v Dinamo Zagreb"|4–0 |title="Ajax v Lyon"|0–0 |title="Ajax v Real Madrid"|0–3 |- !style="text-align:right"| [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] |title="Dinamo Zagreb v Ajax"|0–2 !|– |title="Dinamo Zagreb v Lyon"|1–7 |title="Dinamo Zagreb v Real Madrid"|0–1 |- !style="text-align:right"| [[Olympique Lyonnais|Lyon]] |title="Lyon v Ajax"|0–0 |title="Lyon v Dinamo Zagreb"|2–0 !|– |title="Lyon v Real Madrid"|0–2 |- !style="text-align:right"| [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |title="Real Madrid v Ajax"|3–0 |title="Real Madrid v Dinamo Zagreb"|6–2 |title="Real Madrid v Lyon"|4–0 !|– |} |} ===Grupp E=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]] |6||3||2||1||13||4||+9||'''11''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |6||3||1||2||8||8||0||'''10''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|ESP}} [[Valencia CF|Valencia]] |6||2||2||2||12||7||+5||'''8''' |- |align=left|{{flagicon|BEL}} [[KRC Genk|Genk]] |6||0||3||3||2||16||&minus;14||'''3''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[Bayer 04 Leverkusen|BL]] !width="50"|[[Chelsea FC|CHL]] !width="50"|[[KRC Genk|GNK]] !width="50"|[[Valencia CF|VAL]] |- !style="text-align:right"| [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] !|– |title="Bayer Leverkusen v Chelsea"|2–1 |title="Bayer Leverkusen v Genk"|2–0 |title="Bayer Leverkusen v Valencia"|2–1 |- !style="text-align:right"| [[Chelsea FC|Chelsea]] |title="Chelsea v Bayer Leverkusen"|2–0 !|– |title="Chelsea v Genk"|5–0 |title="Chelsea v Valencia"|3–0 |- !style="text-align:right"| [[KRC Genk|Genk]] |title="Genk v Bayer Leverkusen"|1–1 |title="Genk v Chelsea"|1–1 !|– |title="Genk v Valencia"|0–0 |- !style="text-align:right"| [[Valencia CF|Valencia]] |title="Valencia v Bayer Leverkusen"|3–1 |title="Valencia v Chelsea"|1–1 |title="Valencia v Genk"|7–0 !|– |} |} ===Grupp F=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|ENG}} [[Arsenal FC|Arsenal]] |6||3||2||1||7||6||+1||'''11''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|FRA}} [[Olympique de Marseille|Marseille]] |6||3||1||2||7||4||+3||'''10''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|GRE}} [[Olympiacos FC|Olympiacos]] |6||3||0||3||8||6||+2||'''9''' |- |align=left|{{flagicon|GER}} [[Borussia Dortmund]] |6||1||1||4||6||12||&minus;6||'''4''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[Arsenal F.C.|ARS]] !width="50"|[[Borussia Dortmund|BD]] !width="50"|[[Olympique de Marseille|OM]] !width="50"|[[Olympiacos FC|OLY]] |- !style="text-align:right"| [[Arsenal FC|Arsenal]] !|– |title="Arsenal v Borussia Dortmund"|2–1 |title="Arsenal v Marseille"|0–0 |title="Arsenal v Olympiacos"|2–1 |- !style="text-align:right"| [[Borussia Dortmund]] |title="Borussia Dortmund v Arsenal"|1–1 !|– |title="Borussia Dortmund v Marseille"|2–3 |title="Borussia Dortmund v Olympiacos"|1–0 |- !style="text-align:right"| [[Olympique de Marseille|Marseille]] |title="Marseille v Arsenal"|0–1 |title="Marseille v Borussia Dortmund"|3–0 !|– |title="Marseille v Olympiacos"|0–1 |- !style="text-align:right"| [[Olympiacos FC|Olympiacos]] |title="Olympiacos v Arsenal"|3–1 |title="Olympiacos v Borussia Dortmund"|3–1 |title="Olympiacos v Marseille"|0–1 !|– |} |} ===Grupp Ġ=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|CYP}} [[APOEL FC|APOEL]] |6||2||3||1||6||6||0||'''9''' |-bgcolor=#ccffcc |align=left|{{flagicon|RUS}} [[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit St. Petersburg]] |6||2||3||1||7||5||+2||'''9''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|POR}} [[FC Porto|Porto]] |6||2||2||2||7||7||0||'''8''' |- |align=left|{{flagicon|UKR}} [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] |6||1||2||3||6||8||&minus;2||'''5''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[APOEL FC|APO]] !width="50"|[[FC Porto|POR]] !width="50"|[[FC Shakhtar Donetsk|SD]] !width="50"|[[FC Zenit Saint Petersburg|ZSP]] |- !style="text-align:right"| [[APOEL FC|APOEL]] !|– |title="APOEL v Porto"|2–1 |title="APOEL v Shakhtar Donetsk"|0–2 |title="APOEL v Zenit St. Petersburg"|2–1 |- !style="text-align:right"| [[FC Porto|Porto]] |title="Porto v APOEL"|1–1 !|– |title="Porto v Shakhtar Donetsk"|2–1 |title="Porto v Zenit St. Petersburg"|0–0 |- !style="text-align:right"| [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] |title="Shakhtar Donetsk v APOEL"|1–1 |title="Shakhtar Donetsk v Porto"|0–2 !|– |title="Shakhtar Donetsk v Zenit St. Petersburg"|2–2 |- !style="text-align:right"| [[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit St. Petersburg]] |title="Zenit St. Petersburg v APOEL"|0–0 |title="Zenit St. Petersburg v Porto"|3–1 |title="Zenit St. Petersburg v Shakhtar Donetsk"|1–0 !|– |} |} ===Grupp H=== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="175"|Tim !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| L | Logħob}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| R | Rebħiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| D | Dros}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| T | Telfiet}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GF | Gowls favur}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| GK | Gowls kontra}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| DG | Differenza tal-gowls}} !width="20"|{{deskrizzjoni kmand| Pti | Punti}} |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |6||5||1||0||20||4||+16||'''16''' |-bgcolor="#ccffcc" |align=left|{{flagicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] |6||2||3||1||11||8||+3||'''9''' |-bgcolor="#ccccff" |align=left|{{flagicon|CZE}} [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]] |6||1||2||3||4||11||&minus;7||'''5''' |- |align=left|{{flagicon|BLR}} [[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] |6||0||2||4||2||14||&minus;12||'''2''' |} |valign="top"| {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="150"|&nbsp; !width="50"|[[FC Barcelona|BAR]] !width="50"|[[FC BATE Borisov|BAT]] !width="50"|[[AC Milan|MIL]] !width="50"|[[FC Viktoria Plzeň|VP]] |- !style="text-align:right"| [[FC Barcelona|Barcelona]] !|– |title="Barcelona v BATE Borisov"|4–0 |title="Barcelona v Milan"|2–2 |title="Barcelona v Viktoria Plzeň"|2–0 |- !style="text-align:right"| [[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] |title="BATE Borisov v Barcelona"|0–5 !|– |title="BATE Borisov v Milan"|1–1 |title="BATE Borisov v Viktoria Plzeň"|0–1 |- !style="text-align:right"| [[AC Milan|Milan]] |title="Milan v Barcelona"|2–3 |title="Milan v BATE Borisov"|2–0 !|– |title="Milan v Viktoria Plzeň"|2–0 |- !style="text-align:right"| [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]] |title="Viktoria Plzeň v Barcelona"|0–4 |title="Viktoria Plzeň v BATE Borisov"|1–1 |title="Viktoria Plzeň v Milan"|2–2 !|– |} |} == Fażi eliminatorja == Fil-fażi eliminatorja, it-timijiet se jilagħbu kontra xulxin f2 legs f'bażi home-u-away, ħlief għall-finali. Fil-poloz għall-aħħar sittax, ir-rebbieħa ta' 8 gruppi se jkunu miżruha, u r-runners-up ta' 8 gruppi se jkunu mhux miżruha. It-timijiet miżruha se jilgħabu kontra t-timijiet mhux miżruha, it-timijiet miżruha jospitaw it-tieni leg. Timijiet mill-istess grupp jew l-istess assoċjazzjoni ma jistgħux jiġu kontra xulxin. Mill-kwarti tal-finali l-quddiem, ma jkun hemmx statiska bħal tal-gruppi, u timijiet mill-istess grupp jew l-istess assoċjazzjoni jistgħu jilgħabu kontra xulxin. {{CLBracket | RD1=L-aħħar sittax | RD2=Kwarti tal-finali | RD3=Semi-finali | RD4=Finali | RD1-team01='''{{flagicon|FRA}} [[Olympique de Marseille|Marseille]]''' ([[Regola tal-gowls barra mid-dar|a]]) | RD1-score01-1=1 | RD1-score01-2=1 | RD1-score01-agg=2 | RD1-team02={{flagicon|ITA}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] | RD1-score02-1=0 | RD1-score02-2=2 | RD1-score02-agg=2 | RD1-team03={{flagicon|SUI}} [[FC Basel|Basel]] | RD1-score03-1=1 | RD1-score03-2=0 | RD1-score03-agg=1 | RD1-team04='''{{flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]''' | RD1-score04-1=0 | RD1-score04-2=7 | RD1-score04-agg=7 | RD1-team05={{flagicon|FRA}} [[Olympique Lyonnais|Lyon]] | RD1-score05-1=1 | RD1-score05-2=0 | RD1-score05-agg=1(3) | RD1-team06='''{{flagicon|CYP}} [[APOEL FC|APOEL]]''' ([[L-għoti tal-penalties|p]]) | RD1-score06-1=0 | RD1-score06-2=1 | RD1-score06-agg=1(4) | RD1-team07={{flagicon|RUS}} [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] | RD1-score07-1=1 | RD1-score07-2=1 | RD1-score07-agg=2 | RD1-team08='''{{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]''' | RD1-score08-1=1 | RD1-score08-2=4 | RD1-score08-agg=5 | RD1-team09={{nowrap|{{flagicon|RUS}} [[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit St. Petersburg]]}} | RD1-score09-1=3 | RD1-score09-2=0 | RD1-score09-agg=3 | RD1-team10='''{{flagicon|POR}} [[SL Benfica|Benfica]]''' | RD1-score10-1=2 | RD1-score10-2=2 | RD1-score10-agg=4 | RD1-team11={{flagicon|ITA}} [[SSC Napoli|Napoli]] | RD1-score11-1=3 | RD1-score11-2=1 | RD1-score11-agg=4 | RD1-team12='''{{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]]''' ([[Ħin supplementari|ħs]]) | RD1-score12-1=1 | RD1-score12-2=4 | RD1-score12-agg=5 | RD1-team13='''{{flagicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]''' | RD1-score13-1=4 | RD1-score13-2=0 | RD1-score13-agg=4 | RD1-team14={{flagicon|ENG}} [[Arsenal FC|Arsenal]] | RD1-score14-1=0 | RD1-score14-2=3 | RD1-score14-agg=3 | RD1-team15={{flagicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | RD1-score15-1=1 | RD1-score15-2=1 | RD1-score15-agg=2 | RD1-team16='''{{flagicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]]''' | RD1-score16-1=3 | RD1-score16-2=7 | RD1-score16-agg=10 | RD2-team01={{flagicon|FRA}} [[Olympique de Marseille|Marseille]]| | RD2-score01-1=0 | RD2-score01-2=0 | RD2-score01-agg=0 | RD2-team02='''{{flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]''' | RD2-score02-1=2 | RD2-score02-2=2 | RD2-score02-agg=4 | RD2-team03={{flagicon|CYP}} [[APOEL FC|APOEL]] | RD2-score03-1=0 | RD2-score03-2=2 | RD2-score03-agg=2 | RD2-team04='''{{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]''' | RD2-score04-1=3 | RD2-score04-2=5 | RD2-score04-agg=8 | RD2-team05={{flagicon|POR}} [[SL Benfica|Benfica]] | RD2-score05-1=0 | RD2-score05-2=1 | RD2-score05-agg=1 | RD2-team06='''{{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]]''' | RD2-score06-1=1 | RD2-score06-2=2 | RD2-score06-agg=3 | RD2-team07={{flagicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] | RD2-score07-1=0 | RD2-score07-2=1 | RD2-score07-agg=1 | RD2-team08='''{{flagicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]]''' | RD2-score08-1=0 | RD2-score08-2=3 | RD2-score08-agg=3 | RD3-team01='''{{flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]''' ([[L-għoti tal-penalties|p]]) | RD3-score01-1=2 | RD3-score01-2=1 | RD3-score01-agg=3(3) | RD3-team02={{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | RD3-score02-1=1 | RD3-score02-2=2 | RD3-score02-agg=3(1) | RD3-team03='''{{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]]''' | RD3-score03-1=1 | RD3-score03-2=2 | RD3-score03-agg=3 | RD3-team04={{flagicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] | RD3-score04-1=0 | RD3-score04-2=2 | RD3-score04-agg=2 | RD4-team01={{flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | RD4-score01=1(3) | RD4-team02='''{{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]]''' ([[L-għoti tal-penalties|p]]) | RD4-score02=1(4) }} ===L-aħħar sittax=== L-ewwel legs intlagħbu fl-14, 15, 21 u t-22 ta' Frar, u t-tieni legs intlagħbu fis-6, 7, 13 u l-14 ta' Marzu 2012. {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[Olympique Lyonnais|Lyon]]|FRA|1–1 (3–4 [[L-għoti tal-penalties|p]])|'''[[APOEL FC|APOEL]]'''|CYP|1–0|0–1 {{ħs}}}} {{TwoLegResult|[[SSC Napoli|Napoli]]|ITA|4–5|'''[[Chelsea FC|Chelsea]]'''|ENG|3–1|1–4 ([[Ħin supplementari|ħs]])}} {{TwoLegResult|'''[[AC Milan|Milan]]'''|ITA|4–3|[[Arsenal FC|Arsenal]]|ENG|4–0|0–3}} {{TwoLegResult|[[FC Basel|Basel]]|SUI|1–7|'''[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]'''|GER|1–0|0–7}} {{TwoLegResult|[[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]|GER|2–10|'''[[FC Barcelona|Barcelona]]'''|ESP|1–3|1–7}} {{TwoLegResult|[[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]]|RUS|2–5|'''[[Real Madrid CF|Real Madrid]]'''|ESP|1–1|1–4}} {{TwoLegResult|[[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit St. Petersburg]]|RUS|3–4|'''[[SL Benfica|Benfica]]'''|POR|3–2|0–2}} {{TwoLegResult|'''[[Olympique de Marseille|Marseille]]'''|FRA|2–2 ([[Regola tal-gowls barra mid-dar|a]])|[[FC Internazionale Milano|Internazionale]]|ITA|1–0|1–2}} |} ===Kwarti tal-finali=== L-ewwel legs intlagħbu fis-27 u t-28 ta' Marzu, u t-tieni legs intlagħbu fit-3 u l-4 ta' April 2012. {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[APOEL FC|APOEL]]|CYP|2–8|'''[[Real Madrid CF|Real Madrid]]'''|ESP|0–3|2–5}} {{TwoLegResult|[[Olympique de Marseille|Marseille]]|FRA|0–4|'''[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]'''|GER|0–2|0–2}} {{TwoLegResult|[[SL Benfica|Benfica]]|POR|1–3|'''[[Chelsea FC|Chelsea]]'''|ENG|0–1|1–2}} {{TwoLegResult|[[AC Milan|Milan]]|ITA|1–3|'''[[FC Barcelona|Barcelona]]'''|ESP|0–0|1–3}} |} ===Semi-finali=== L-ewwel legs intlagħbu fis-17 u t-18 ta' April, u t-tieni legs intlagħbu fl-24 u l-25 ta' April 2012. {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|'''[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]'''|GER|3–3 (3–1 [[L-għoti tal-penalties|p]])|[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|ESP|2–1|1–2 {{ħs}}}} {{TwoLegResult|'''[[Chelsea FC|Chelsea]]'''|ENG|3–2|[[FC Barcelona|Barcelona]]|ESP|1–0|2–2}} |} ===Finali=== Il-finali ntlagħab fid-19 ta' Mejju 2012 ġewwa [[Allianz Arena]], fil-Ġermanja. {{footballbox |data=19 May 2012 |ħin=20:45 [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |tim1=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] {{flagicon|GER}} |riżultat=1 – 1 |ħs=iva |rapport=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/matches/round=2000267/match=2007693/postmatch/report/index.html |tim2={{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]] |gowls1=[[Thomas Müller|Müller]] {{goal|83}} |gowls2=[[Didier Drogba|Drogba]] {{goal|88}} |grawnd=[[Allianz Arena]], [[Munich]] |attendenza=62,500 |referi={{flagicon|POR}} [[Pedro Proença]] |penalties1=[[Philipp Lahm|Lahm]] {{pengoal}}<br />[[Mario Gómez|Gómez]] {{pengoal}}<br />[[Manuel Neuer|Neuer]] {{pengoal}}<br />[[Ivica Olić|Olić]] {{penmiss|stopped}}<br />[[Bastian Schweinsteiger|Schweinsteiger]] {{penmiss|hits post}} |riżultatpenalties=3 – 4 |penalties2={{penmiss|stopped}} [[Juan Mata|Mata]]<br />{{pengoal}} [[David Luiz|Luiz]]<br />{{pengoal}} [[Frank Lampard|Lampard]]<br />{{pengoal}} [[Ashley Cole|Cole]]<br />{{pengoal}} [[Didier Drogba|Drogba]] }} {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" |- !Rebbieħ tal-UEFA Champions League 2011–12 |- |[[Stampa:Chelsea crest.png|100px]] |- |'''[[Chelsea FC|Chelsea]]'''<br />'''L-ewwel titlu''' |} ==L-aqwa skorers== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Poż. !Isem !Klabb !Gowls !Ħin ta' logħob |- |align=center|1 |align="left"|{{flagicon|ARG}} [[Lionel Messi]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |14 |990' |- |align=center|2 |align="left"|{{flagicon|GER}} [[Mario Gómez]] |align="left"|{{flagicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |12 |1003' |- |align=center|3 |align="left"|{{flagicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |10 |930' |- |align=center|4 |align="left"|{{flagicon|FRA}} [[Karim Benzema]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |7 |760' |- |align=center|5 |align="left"|{{flagicon|CIV}} [[Didier Drogba]] |align="left"|{{flagicon|ENG}} [[Chelsea FC|Chelsea]] |6 |670' |- |rowspan="8" align=center|6 |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[José María Callejón|José Callejón]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |5 |307' |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[Roberto Soldado]] |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[Valencia CF|Valencia]] |5 |515' |- |align="left"|{{flagicon|FRA}} [[Bafétimbi Gomis]] |align="left"|{{flagicon|FRA}} [[Olympique Lyonnais|Lyon]] |5 |530' |- |align="left"|{{flagicon|SWI}} [[Alexander Frei]] |align="left"|{{flagicon|SWI}} [[FC Basel|Basel]] |5 |611' |- |align="left"|{{flagicon|CIV}} [[Seydou Doumbia]] |align="left"|{{flagicon|RUS}} [[PFC CSKA Moscow|CSKA Moscow]] |5 |611' |- |align="left"|{{flagicon|RUS}} [[Roman Shirokov]] |align="left"|{{flagicon|RUS}} [[FC Zenit Saint Petersburg|Zenit St. Petersburg]] |5 |658' |- |align="left"|{{flagicon|URU}} [[Edinson Cavani]] |align="left"|{{flagicon|ITA}} [[SSC Napoli|Napoli]] |5 |701' |- |align="left"|{{flagicon|SWE}} [[Zlatan Ibrahimović]] |align="left"|{{flagicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] |5 |720' |} <small>Sors: <ref>{{ċita web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/statistics/round=2000263/players/type=topscorers/index.html |titlu=Statistics — Tournament phase — Goals scored |editur=[[UEFA]] |xogħol=UEFA.com |aċċessdata=28 ta' Settembru 2011 }}</ref></small> ==Referenzi== {{Referenzi}} ==Ħoloq esterni== *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/index.html UEFA Champions League] (websajt uffiċjali) *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/matches/all/index.html Il-logħob kollha tal-istaġun 2011–12] {{Staġuni tal-UEFA Champions League}} [[Kategorija:Staġuni tal-UEFA Champions League|2011–12]] b92otmm56vcvfoo2w4pdp92mu4mqwd6 0 21217 329586 230238 2026-04-29T08:08:10Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329586 wikitext text/x-wiki {{Infobox Stadju |isem = Stejdjum Jan Breydel |laqam = |stampa = [[Image:Panoramio - V&A Dudush - Jan Breydel Stadion.jpg|250px]] |desk_stampa = |isem_sħiħ = |ismijiet_preċ = Olympiastadion |lokalità = [[Sint-Andries]], [[Bruges]], [[Belġju]] |koordinati = <!-- {{Coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> |kostruzzjoni = |inawgurazzjoni = 1975 |rinovazzjoni = |espansjoni = 1998 |proprjetarju = |operatur = |wiċċ = Ħaxix |spiża_kostruzzjoni = |arkitett = |kuntrattur_ġenerali = |kuntratturi_prinċipali = |kapaċità = 29,472 |dimensjonijiet = 105 x 68m |lokatorji = [[Club Brugge]]<br>[[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]] |sit_elettroniku = }} '''Stejdjum Jan Breydel''' huwa [[grawnd]] tal-futbol li jinsab ġewwa [[Sint-Andries]], [[Bruges]], [[Belġju]]. L-istadju huwa proprjetà tal-belt huwa l-istadjum taż-żewġ klabbs tal-futbol, [[Club Brugge]] u [[Cercle Brugge KSV|Cercle Brugge]]. Huwa użat prinċipalment għall-logħbiet tal-futbol, li jiswa bejn €5 u €60/siġġu/logħba.<ref>http://www.stadiumguide.com/janbreydel.htm</ref> L-istadju nbena fl-1975. Huwa bħalissa għandhu 29,472<ref>http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/-Publications/01/67/58/96/1675896_DOWNLOAD.pdf</ref> siġġu. Huwa msemmi għall-[[Jan Breydel]], provokatur ta' [[Bruges Matins (storja)|Bruges Matins]], ir-ribelljoni li wasslet għall-[[Battalja tal-Golden Spurs]]. Qabel l-1999 u l-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2000|Kampjonati Ewropej 2000]], l-istadju kien magħruf bħala '''Olympiastadion''', l-Istadju Olimpiku bl-[[Lingwa Olandiż|Olandiż]], u kellu 18,000 siġġu. ==Attendenzi medja== L-attendenzi medji ta' kull staġun mill-logħbiet tal-kampjonat li saru fl-Istadju Jan Breydel għal Cercle Brugge u Club Brugge.<ref name="">{{ċita web|url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm|titlu=european football statistics|awtur=|data=|xogħol=|editur=|aċċessdata=10 ta' Lulju 2011|data-aċċess=2013-09-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180112165825/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm|arkivju-data=2018-01-12|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center width=60%" |- !rowspan=1 width=20%| '''Staġun''' !rowspan=1 width=20%| '''Cercle Brugge''' !rowspan=1 width=20%| '''Club Brugge''' |- |align=center|1990-91 |align=center|3,941 |align=center|12,500 |- |align=center|1991-92 |align=center|3,659 |align=center|11,970 |- |align=center|1992-93 |align=center|3,659 |align=center|11,529 |- |align=center|1993-94 |align=center|3,647 |align=center|10,176 |- |align=center|1994-95 |align=center|3,312 |align=center|10,618 |- |align=center|1995-96 |align=center|4,129 |align=center|14,176 |- |align=center|1996-97 |align=center|4,021 |align=center|13,824 |- |align=center|1997-98 |align=center|? |align=center|13,676 |- |align=center|1998-99 |align=center|? |align=center|12,324 |- |align=center|1999–2000 |align=center|? |align=center|14,249 |- |align=center|2000-01 |align=center|? |align=center|16,265 |- |align=center|2001-02 |align=center|1,491 |align=center|17,854 |- |align=center|2002-03 |align=center|2,506 |align=center|20,976 |- |align=center|2003-04 |align=center|5,103 |align=center|23,716 |- |align=center|2004-05 |align=center|5,156 |align=center|24,432 |- |align=center|2005-06 |align=center|5,945 |align=center|25,329 |- |align=center|2006-07 |align=center|6,552 |align=center|25,034 |- |align=center|2007-08 |align=center|10,101 |align=center|26,368 |- |align=center|2008-09 |align=center|10,502 |align=center|26,085 |- |align=center|2009-10 |align=center|8,833 |align=center|24,368 |- |align=center|2010-11 |align=center|7,775 |align=center|24,113 |- |align=center|2011-12 |align=center|8,509 |align=center|24,368 |- |} ==Referenzi== {{reflist}} ==Ħoloq esterni== * [http://www.clubbrugge.be www.clubbrugge.be] * [http://www.cerclebrugge.be www.cerclebrugge.be] * [http://allstadiums.ru/evropa/stadiony-belgii/jan-breydel.html Jan Breydel]: Ritratti * [http://www.football-match.de/club-brugge-kv-jan-breydel-stadion/ Atmosfera fl-Istejdjum Jan Breydel] {{coord|51|11|35.78|N|3|10|50.10|E|type:landmark|display=title}} {{Club Brugge KV}} {{Cercle Brugge KSV}} {{Grawnds tal-Ewwel Diviżjoni Belġjana}} [[Kategorija:Club Brugge KV|Grawnd]] [[Kategorija:Cercle Brugge KSV|Grawnd]] [[Kategorija:Grawnds tal-futbol fil-Belġju]] laprj6frnuwrpdo9ktly2jzq9w57o3m 3 22563 329564 327491 2026-04-28T20:06:57Z MediaWiki message delivery 8472 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ sezzjoni ġdida 329564 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == [[Daniele Comboni]] == Ciao carissimo Toni, how are you? I opened this short page, also to give a link more to Giovanni Losi's page. Please, I ask you 2 minutes to access the page to correct the little mistakes that Mr Translator Google made. Tha page is shoooort!!! Grazzi again for your help, and I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 10:54, 5 Frar 2025 (UTC) :@[[Utent:Rei Momo|Rei Momo]]. ok. Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 13:17, 5 Frar 2025 (UTC) :: Very good!!! When you'll visit Italy, have a stop in my little village. We don't have the fantastic Lacrima Vitis, but you can taste Gutturnio, Bonarda, or Barbera, ok? :-) [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 13:55, 5 Frar 2025 (UTC) == Singapor == Għażiż Toni, L-isem tal-pajjiż bil-Malti huwa Singapore, għalhekk irid jinbidel l-isem tal-artiklu. Jien ħadt ħsieb u rranġajt kull "Singapor" li kien hemm miktub. Ħolqa għall-artiklu: [[Singapor]] Xtaqt ngħidlek ukoll li rajt xi żbalji fl-ewwel paragrafu wara l-ewwel sentenza: ''Kolonizzat mill-Ingliżi fis-seklu 19, Wara l-indipendenza tal-Grupp tal-British Kolojni fl-Istrett tal-Asja l 31 ta' Jannar Fl-1948 l-Unjoni tal-[[Malasja]] ġiet iffurmata bħala l-Stat ta' Singapore iżda minħabba tilwim intern mal-Malasja (Pajjiż attwali li jaqsam miegħu fruntiera), ġie deċiż fl-1963 li Singapore għandu jirtira mill-Federazzjoni u jippretendi lilu nnifsu bħala repubblika indipendenti. fid-9 ta' Awwissu 1965. Singapore issa huwa pajjiż prosperu fl-[[Asja]].'' Ma rranġgajtux jien għax ma nafx kif għandu jiġi jidher. Grazzi! [[Utent:Db90mt|Db90mt]] ([[Diskussjoni utent:Db90mt|d]]) 20:29, 13 Frar 2025 (UTC) :Grazzi @[[Utent:Db90mt|Db90mt]]! :Jiena għamilt dan li ġej: :# neħħejt il-banner li kien jgħid li l-paġna hija nebbieta; :# mexxejt l-artiklu għall-paġna bl-isem korrett; :# ħloqt rindirizz għal [[Singapor]] biex ma jinkiser xejn; :# għamilt xi tindif ħafif ieħor. :Dak il-paragrafu tal-bidu tista' tirranġah int billi tara kif inhu [[en:Singapore|fil-verżjoni bl-Ingliż]], per eżempju. Aktar dwar [[en:Wikipedia:Manual_of_Style/Lead_section| kif tinkiteb it-taqsima tal-bidu ta' kull artiklu ssibu f'din il-ħolqa]. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:47, 15 Frar 2025 (UTC) ::Grazzi. Irranġajt l-introduzzjoni sħiħa (l-ewwel 4 paragrafi). Nispera li tajba! [[Utent:Db90mt|Db90mt]] ([[Diskussjoni utent:Db90mt|d]]) 14:28, 16 Frar 2025 (UTC) :::Tajba ħafna! Prosit tassew, @[[Utent:Db90mt|Db90mt]] -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 14:57, 16 Frar 2025 (UTC) == Infobox == L-għodwa t-tajba, Nixtieq inkun naf għaliex neħħejt l-infobox tiegħi, billi naf li nagħmel infoboxes għal kull reġjun tad-dinja. [[Utent:JovalQC|JovalQC]] ([[Diskussjoni utent:JovalQC|d]]) 15:45, 24 April 2025 (UTC) :Hello @[[Utent:JovalQC|JovalQC]] - fejn hu possibli nuzaw infobox iġġenerata mill-Wikidata. Fil-każ li qed issemmi int, infobox b'informazzjoni minn Wikidata hija possibli u ppreferuta. Grazzi! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:28, 24 April 2025 (UTC) == Public figure == Salam Tista' tibgħatli link għal Google Knowledge Panel ta' Aladdin Meier? ----Salam Can you send me a link to Aladdin Meier's Google Knowledge Panel? [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/212.243.110.118|212.243.110.118]] 17:47, 5 Mejju 2025 (UTC) == Għandi bżonn l-għajnuna jew suġġeriment == Bongu, nittama li mhux qed niddejjaqek. Ma' ħabib tiegħi mill-università ħloqna l-paġna "[[Andrea Benetti]]", artist Taljan famuż. Sfortunatament ma nafux il-Malti sew, għalhekk il-paġna teħtieġ ftit tiswija u traduzzjoni aħjar. Tista' tgħinna nirranġaw il-vuċi? Jew tista' tgħidli lil min għandi nikkuntattja għall-għajnuna? Narak dalwaqt u grazzi ħafna tax-xogħol prezzjuż li tagħmel. [[Utent:PamelaBertaccini|PamelaBertaccini]] ([[Diskussjoni utent:PamelaBertaccini|d]]) 09:02, 10 Mejju 2025 (UTC) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskussjoni]]) 11:17, 29 Mejju 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskussjoni]]) 12:29, 16 Lulju 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Ftit għajnuna == L-ġurnata t-tajba. Għadni kemm ikkreajt [[Il-konsonanti xemxin u qamrin|Il-konsonanti xemxin u qamrin - Wikipedija]]. Qagħad irrid inżid l-biċċiet dwar l-Għarbi għax għalissa ffokajt biss fuq it-traduzzjoni Maltija, imma xtaqt insaqsik jekkx tista' tgħinni waħda bili taqraha u forsi tissuġerili fejn nista' nirfinaha jekk jogħġbok, għax ngħid il-verità għad m'iniex konvint li ktibtha mill-aħjar li stajt. Grazzi :). [[Utent:Melithius|Melithius]] ([[Diskussjoni utent:Melithius|d]]) 09:55, 28 Awwissu 2025 (UTC) :Grazzi tal-ħidma u tal-fiduċja, @[[Utent:Melithius|Melithius]]. Ma naħsibx li jien l-aħjar persuna biex ngħinek fuq dan li trid. Ara jgħinekx xi ħadd ieħor. Forsi tista' tistaqsi ukoll fuq Kelmet il-Malti, il-grupp ta' Facebook li oriġinarjament ħareġ mill-ħidma ta' utenti bħalna fuq il-Wikipedija bil-Malti. Nawguralek! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 10:09, 30 Awwissu 2025 (UTC) ::Orrajt mela, iktar kont qed naħseb fuq il-mod ta’ kitba, sinjali tajjeb mela. Issa niċċekkja dak il-grupp kif għedtli, grazzi! :) [[Utent:Melithius|Melithius]] ([[Diskussjoni utent:Melithius|d]]) 10:16, 30 Awwissu 2025 (UTC) == Pittur [[Giacinto Mondaini]] == Hym dearst TonySant, how are you? Me I'm fine! Please, I ask you 5 minutes to acces this new stub I opened now and correct my mistakes. I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. Grazzi and and a nice week end!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 13:59, 24 Ottubru 2025 (UTC) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 13:45, 19 Novembru 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == [[Giorgio De Simone]] == Hi, dearest ToniSant, how are you? me I'm fine. Please, do yoy have 4 minutes to access and correct this page I've opened now? Just 4 minutes, please. Thanks a lot, and Merry Christmas and Happy New Year!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 10:45, 23 Diċembru 2025 (UTC) :Hello @[[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] - I've had a look and did a little bit of minor cleaning. It's acceptable as it is. Thanks and all the very best for the festive season to you too! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 18:01, 23 Diċembru 2025 (UTC) :: Grazzi for your vey important aid, dearest ToniSant. Happy New Year: health, money, luck and all you want!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 17:05, 28 Diċembru 2025 (UTC) === [[L'Armonista]] === Happy New Year, dearest ToniSant!!!! Do you have 5 minutes, please, to see if the translation of this book is correct? Grazie mille for your help and see you soon. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 09:41, 5 Jannar 2026 (UTC) :Mhux ħażin, @[[Utent:Rei Momo|Rei Momo]]! :) Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 17:17, 5 Jannar 2026 (UTC) :: Thanks a lot and see you very soon!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 06:42, 7 Jannar 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> ldhy0kvsv8pxwvucm6bfx61z7y9upyj 0 24459 329591 321703 2026-04-29T10:38:04Z Eurohunter 4950 /* Singli */ +"Ja eller nej" with [[Käärijä]] 329591 wikitext text/x-wiki {{Nebbieta|Mużika}} {{Infobox artist mużikali | isem = Basshunter | stampa = Basshunter, 20 april 2008 in Halmstad.jpg | stampa_desk = Basshunter (2008) | kulur = solo_singer | sess = | isem_sħiħ = Jonas Erik Altberg | twelid = {{data tat-twelid u età|1984|12|22|df=yes}} | oriġini = [[Halmstad]] | mewt = | strumenti = | ġeneru = [[Mużika elettronika]], [[Mużika dance|Dance]] | artisti_relatati = | okkupazzjoni = [[Kantant]], [[DJ]] | snin_attività = 1998–preżent | URL = [https://basshunter.se basshunter.se]<br />[[Stampa:Basshunter signature 1.png|100px]]<br />Firma ta' Basshunter }} '''Basshunter''', '''Jonas Erik Altberg''' ([[Halmstad]], [[22 ta' Diċembru]] [[1984]]) huwa [[kantant]], [[produttur tal-mużika]] u [[DJ]] [[Żvezja|Żvediż]]. == Diskografija == {{Artiklu prinċipali|Diskografija ta' Basshunter}} === Albums tal-istudjo === * ''[[The Bassmachine]]'' (2004) * ''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' (2006) * ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008) * ''[[Bass Generation]]'' (2009) * ''[[Calling Time]]'' (2013) === Singli === * "The Big Show" (2004) * "[[Welcome to Rainbow]]" (2006) * "[[Boten Anna]]" (2006) * "[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]" (2006) * "[[Jingle Bells]]" (2006) * "[[Vifta med händerna]]" (2006) * "[[Now You're Gone]]" (2007) * "[[Please Don't Go]]" (2008) * "[[All I Ever Wanted]]" (2008) * "[[Angel in the Night]]" (2008) * "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008) * "[[I Miss You]]" (2008) * "[[Walk on Water]]" (2009) * "Al final" (2009) * "[[Every Morning]]" (2009) * "[[I Promised Myself]]" (2009) * "[[Saturday]]" (2010) * "[[Fest i hela huset]]" (2011) * "[[Northern Light]]" (2012) * "[[Dream on the Dancefloor]]" (2012) * "[[Crash & Burn]]" (2013) * "Calling Time" (2013) * "Elinor" (2013) * "Masterpiece" (2018) * "Home" (2019) * "Angels Ain't Listening" (2020) * "Life Speaks to Me" (2021) * "End the Lies" {{Small|(& Alien Cut)}} (2022) * "[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]" {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023) * "Ja eller nej" {{Small|(x [[Käärijä]])}} (2026) == Ħoloq esterni == {{Commons|Category:Basshunter}} * [https://basshunter.se Sit uffiċjali] [[Kategorija:Twieldu fl-1984]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Kantanti Żvediżi]] i6cfgidvss4zxi38xq15wn1hqhry8zx 0 24875 329574 328679 2026-04-29T03:05:51Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329574 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Prag_Joze_Plecnik_Kirche.jpg|daqsminuri| Knisja tal-Qalb l-Aktar Imqaddsa tal-Mulej, Jiřího z Poděbrad ]] Il-'''Knisja tal-Qalb l-Aktar Imqaddsa tal-Mulej''' ( Czech: Kostel Nejsvětějšího Srdce Páně) hija knisja [[Knisja Kattolika|Kattolika]] [[knisja|Rumana]] fil-[[ Pjazza Jiřího z Poděbrad |Pjazza Jiřího z Poděbrad]] fid-distrett ta' [[ Vinohrady |Vinohrady]] ta' [[Praga]]. Inbniet bejn l-1929 u l-1932 u mfassla mill-perit [[Slovenja|Sloven]] [[ Jože Plečnik |Jože Plečnik]]. Plečnik sab l-ispirazzjoni għal din il-kostruzzjoni f'disinni antiki [[Kristjaneżmu|Nisranija]]. Dan kien wieħed mit-tliet binjiet ġodda li nbnew fl-1929 fi Praga, ispirati mill-1000 anniversarju mill-mewt ta ’ [[ Wenceslaus I, Duka tal-Boemja |San Wenceslas]]. L-iktar kostruzzjoni għalja għall-kommemorazzjoni ta' Wenceslas fi Praga kienet it-tlestija tal-Katidral medjevali ta' San Vitus, iżda l-Knisja Kattolika ddeċidiet ukoll li tibni żewġ knejjes ġodda. Knisja waħda kellha tinbena fi [[ Vršovice |Vršovice]], Praga 10 - Knisja ta' San Wenceslas (Vršovice) mill-perit Ċek [[ Josef Gočár |Josef Gočár]] u din, li kellha tinbena fil-Pjazza Jiřího z Poděbrad f'Vinohrady. Hija meqjusa waħda mill-aktar kostruzzjonijiet reliġjużi Ċeki l-aktar sinifikanti tas-seklu 20. <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-04-29 |titlu=Church of the Most Sacred Heart of Our Lord - Prague Welcome |url=http://www.praguewelcome.cz/srv/www/en/objects/detail.x?id=45200 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130202061233/http://www.praguewelcome.cz/srv/www/en/objects/detail.x?id=45200 |arkivju-data=2013-02-02 |url-status=dead }}</ref> Fil-wiesgħa tal-ħajt ta torri li huwa ta 42 m għoli, hemm arloġġ igglejżjat ta' 7.5 m dijametru (l-ikbar fir-Repubblika Ċeka). Fil-kantina hemm kappella spazjuża b'kannierja. Ġewwa hemm artal magħmul mill-irħam abjad, figura indurata ta’ tliet metri ta’ [[Ġesù|Kristu]], u sitt statwi tal-patruni tal-Boemja. <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-04-29 |titlu=CHURCH OF THE MOST SACRED HEART OF OUR LORD– DESCRIPTION OF THE LANDMARK |url=http://www.praguecityline.com/prague-monuments/church-of-the-most-sacred-heart-of-our-lord%E2%80%93-description-of-the-landmark |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200812093851/https://www.praguecityline.com/prague-monuments/church-of-the-most-sacred-heart-of-our-lord%E2%80%93-description-of-the-landmark |arkivju-data=2020-08-12 |url-status=dead }}</ref> Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra]], is-sitt qniepen mit-torri nħallu għall-produzzjoni tal-armi, u fl-1992 ġew ritornati żewġ kopji. Mill-2010, il-knisja ġiet ikklassifikata fost il-[[ Monument kulturali (ir-Repubblika Ċeka)|monumenti kulturali]] nazzjonali.<ref>[http://www.novinky.cz/kultura/191479-vlada-schvalila-38-narodnich-pamatek-mezi-nimi-kostel-i-vlak.html Vláda schválila 38 národních památek, mezi nimi kostel i vlak]</ref> [[File:Statue of Virgin Mary with child at Church of the Most Sacred Heart of Our Lord at Náměstí Jiřího z Poděbrad street in Vinohrady, Prague.jpg|thumb|Statwa tal-Virġni Maria ]] == Referenzi == <references/> [[Kategorija:Knisja Kattolika Rumana]] [[Kategorija:Knejjes]] [[Kategorija:Ċekja]] o5kkz3sebu5juhqsun6lwb6y71bfekr 0 25620 329585 312973 2026-04-29T07:50:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329585 wikitext text/x-wiki [[Stampa:World Heritage Logo.png|daqsminuri|L-emblema tal-Wirt Dinji tintuża biex tidentifika l-proprjetajiet protetti mill-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji u iskritti fil-Lista tal-Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20200601151307/https://whc.unesco.org/en/emblem/|titlu="World Heritage Emblem"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref>]] '''Sit ta' Wirt Dinji''' (l-isem uffiċjali kif jidher fuq il-plakka tas-Siti ta' Wirt Dinji f'[[Malta]] u [[Għawdex]]) huwa sit ikoniku jew żona bi protezzjoni legali permezz ta' konvenzjoni internazzjonali amministrata mill-[[UNESCO|Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura]] ([[UNESCO]]). Is-Siti ta' Wirt Dinji jiġu deżinjati mill-UNESCO talli jkunu sinifikanti kulturalment, storikament, xjentifikament jew għal xi mod ieħor. Is-siti jiġu ġġudikati bħala "wirt kulturali u naturali madwar id-dinja ta' valur straordinarju għall-umanità".<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/about/|titlu="World Heritage"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Sabiex sit jintgħażel bħala Sit ta' Wirt Dinji jrid b'xi mod ikun sit ikoniku uniku, li jkun identifikabbli ġeografikament u storikament, u jkollu xi karatteristika speċjali sinifikanti kulturalment jew fiżikament. Pereżempju, is-Siti ta' Wirt Dinji jistgħu jkunu fdalijiet antiki jew strutturi storiċi, binjiet, bliet<ref>{{Ċita web|url=https://www.cnn.com/travel/article/unesco-first-12-world-heritage-sites/index.html|titlu=Hetter, Katia (16 June 2014). "Exploring the world's first 12 heritage sites". CNN. Arkivjat 26-05-2020.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=24 January 2021|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200526195934/https://www.cnn.com/travel/article/unesco-first-12-world-heritage-sites/index.html|arkivju-data=26 May 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> (fl-1978 [[Quito]], l-[[Ekwador]], u [[Krakovja]], il-[[Polonja]], kienu l-ewwel żewġ bliet sħaħ li ġew iddikjarati bħala Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO), deżerti, foresti, gżejjer, lagi, [[Monument|monumenti]], muntanji, jew żoni b'natura selvaġġa.<ref>Sullivan, Ann Marie (2016). "Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past". ''John Marshall Review of Intellectual Property Law''. '''15''': 604-46.</ref><ref>Allan, James R.; Kormos, Cyril; Jaeger, Tilman; Venter, Oscar; Bertzky, Bastian; Shi, Yichuan; MacKey, Brendan; Van Merm, Remco; Osipova, Elena; Watson, James E.M. (2018). "Gaps and opportunities for the World Heritage Convention to contribute to global wilderness conservation". ''Conservation Biology''. '''32''' (1): 116-126.</ref> Sit ta' Wirt Dinji jista' jirrappreżenta kisba notevoli tal-umanità, u jservi bħala evidenza tal-istorja intellettwali tagħna fid-dinja, jew ikun post ta' ġmiel naturali kbir.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|titlu="Criteria for Selection"|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Minn Lulju 2021, jeżistu 1,154 Sit ta' Wirt Dinji (897 sit kulturali, 218-il sit naturali, u 39 sit ‘imħallat', jiġifieri jkun hemm kulturali kif ukoll naturali) f'167 [[pajjiż]]. L-[[Italja]], b'60 sit, hija l-pajjiż bl-ikbar ammont ta' Siti ta' Wirt Dinji, segwita miċ-[[Ċina]] b'59 sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&l=en&&&&mode=table&order=region|titlu="World Heritage List" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-ħsieb wara s-siti huwa li jiġu kkonservati għall-posterità, għaliex inkella jissograw iġarrbu xi ħsara mill-aċċess mhux sorveljat, mhux kontrollat jew mhux ristrett tal-annimali jew tal-bniedem, jew ikunu mhedda minħabba xi negliġenza amministrattiva lokali. Is-siti jiġu ddemarkati mill-UNESCO bħala żoni protetti. Il-lista tas-siti jieħu ħsiebha l-Programm tal-Wirt Dinji amministrat mill-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, magħmul minn 21 Stat Membru li jiġu eletti mill-Assemblea Ġenerali tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/committee/|titlu="The World Heritage Committee" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-Programm jikkataloga, jelenka u jikkonserva s-siti ta' importanza kulturali jew naturali straordinarja għall-kultura u għall-wirt komuni tal-umanità. Il-Programm ingħata bidu mill-"Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Wirt Kulturali u Naturali Dinji"<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf|titlu="Convention Concerning the Protection of World's Cultural and Natural Heritage" (PDF) - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref>, li ġiet adottata mill-Konferenza Ġenerali tal-UNESCO fis-16 ta' Novembru 1972. Minn dak iż-żmien 'l hawn, 193 Stat Membru rratifikaw il-Konvenzjoni, li titqies bħala wieħed mill-iktar ftehimiet internazzjonali rrikonoxxuti l-iktar madwar id-dinja u bħala wieħed mill-iktar programmi kulturali popolari fid-dinja.<ref>Edmondson, Ray; Jordan, Lothar; Prodan, Anca Claudia (2020). ''The UNESCO Memory of the World Programme: Key Aspects and Recent Developments''. Cham, Switzerland: Springer Nature Switzerland AG. p. 144.</ref> Dawn l-Istati Membri huma maqsuma f'ħames żoni/reġjuni tad-dinja: l-[[Afrika]], l-Istati Għarab, l-[[Asja]] u l-[[Oċeanja|Paċifiku]], l-[[Ewropa]] u [[L-Amerika ta' Fuq|l-Amerka ta' Fuq]], u l-Amerka Latina u l-Karibew. == Storja == === Oriġini === [[Stampa:Abusimbel.jpg|daqsminuri|Ir-rilokazzjoni tat-tempji ta' Abu Simbel bl-għajnuna tal-UNESCO]] Fl-1954, il-gvern tal-[[Eġittu]] ddeċieda li jibni d-Diga ta' Aswan, li kienet tfisser il-ħolqien futur ta' ġibjun li kien se jgħerreq medda kbira tal-wied tan-Nil, mimlija teżori kulturali tal-Eġittu u ta' Nubja tal-qedem. Fl-1959, il-gvernijiet tal-Eġittu u tas-Sudan talbu lill-UNESCO tgħinhom jipproteġu u jsalvaw il-monumenti u s-siti li kienu fil-periklu. Fl-1960, id-Direttur Ġenerali tal-UNESCO nieda l-Kampanja Internazzjonali biex jiġu Salvati l-Monumenti ta' Nubja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/activities/172/|titlu="Monuments of Nubia-International Campaign to Save the Monuments of Nubia" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Din irriżultat fl-iskavi u fir-reġistrazzjoni ta' mijiet ta' siti, fl-irkupru ta' eluf ta' oġġetti, kif ukoll fis-salvataġġ u r-rilokazzjoni ta' diversi tempji importanti f'elevazzjoni ogħla mil-livell tal-ilma tad-diga. Fost l-iktar tempji famużi kien hemm dawk ta' [[Abu Simbel]] u Philae. Il-kampanja ntemmet fl-1980 u ġiet ikkunsidrata bħala suċċess. Sabiex irodd ħajr lil dawk il-pajjiżi li taw kontribut speċjali biex il-kampanja tirnexxi, l-Eġittu tahom erba' tempji bħala donazzjoni: it-Tempju ta' Dendur ġie mċaqlaq lejn il-Metropolitan Museum of Art fi New York, l-Istati Uniti, it-Tempju ta' Debod ġie mċaqlaq lejn il-Parque del Oeste f'[[Madrid]], it-Tempju ta' Taffeh ġie mċaqlaq lejn ir-Rijksmuseum van Oudheden f'[[Amsterdam]], in-[[Netherlands]], u t-Tempju ta' Ellesyia ġie mċaqlaq lejn il-Museo Egizio f'[[Torino]], l-[[Italja]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/activities/173/|titlu=The Rescue of Nubian Monuments and Sites -UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-proġett sewa US$80 miljun, u madwar $40 miljun minnhom inġabru minn 50 pajjiż. Is-suċċess tal-proġett wassal għal kampanji oħra ta' salvagwardja, fosthom dawk biex jiġu salvati Venezja u l-laguna tagħha fl-Italja, il-fdalijiet ta' Mohenjo-daro fil-[[Pakistan]], u t-Tempju ta' [[Borobudur|Borobodur]] fl-[[Indoneżja]]. Flimkien mal-Kunsill Internazzjonali għall-Monumenti u s-Siti ([[ICOMOS]]), l-UNESCO mbagħad bdiet tfassal abbozz ta' konvenzjoni għall-protezzjoni tal-wirt kulturali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu="The World Heritage Convention – Brief History / Section "Preserving cultural heritage" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> === Konvenzjoni u sfond === Il-konvenzjoni (id-dokument iffirmat tal-ftehim internazzjonali) li tiggwida l-ħidma tal-Kumitat tal-Wirt Dinji ġiet żviluppata fuq perjodu ta' seba' snin (1965-1972). [[L-Istati Uniti]] taw bidu għall-idea li jiġu ssalvagwardjati l-postijiet li jkollhom importanza kulturali jew naturali kbira. Konferenza li seħħet fil-White House fl-1965 sejħet għal Grupp tal-Wirt Dinji ("World Heritage Trust") biex jippreserva "ż-żoni naturali u xeniċi kif ukoll is-siti storiċi straordinarji tad-dinja għall-ġenerazzjonijiet attwali u futuri kollha". Fl-1968, l-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura żviluppat proposti simili, u fl-1972 dawn ġew ippreżentati lill-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Ambjent Uman fi [[Stokkolma]], l-I[[żvezja]]. Fi ħdan il-Kumitat tal-Wirt Dinji, il-pajjiżi firmatarji huma meħtieġa jipproduċu u jippreżentaw rapportar perjodiku tad-''data'' sabiex il-kumitat ikollu ħarsa ġenerali għal kull pajjiż parteċipant tal-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji u tal-kundizzjonijiet attwali tas-Siti ta' Wirt Dinji. Abbażi tal-abbozz tal-konvenzjoni li kienet ħejjiet l-UNESCO, eventwalment intlaħaq qbil bejn il-partijiet kollha fuq test uniku, u fis-16 ta' Novembru 1972 "il-Konvenzjoni Dwar il-Protezzjoni tal-Wirt Kulturali u Naturali Dinji" ġiet adottata mill-Konferenza Ġenerali tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu="World Heritage Convention" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-Konvenzjoni daħlet fis-seħħ fis-17 ta' Diċembru 1975. Sa minn Ġunju 2020, ġiet irratifikata minn 193 parti:<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/|titlu="State Parties" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> 189 Stat Membru tan-NU, 2 stati osservaturi tan-NU (is-[[Santa Sede]] u l-Palestina) u 2 stati f'assoċjazzjoni ħielsa ma' [[New Zealand]] (il-[[Gżejjer Cook]] u [[Niue]]). Erba' Stati Membri tan-NU biss ma rratifikawx il-Konvenzjoni: il-[[Liechtenstein]], [[Nawru|Nauru]], is-[[Somalja]] u [[Tuvalu]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.unesco.org/eri/la/convention.asp?KO=13055&language=E|titlu="Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage" - UNESCO. Arkivjat 05-07-2020.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-01-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200705132021/http://www.unesco.org/eri/la/convention.asp?KO=13055&language=E|arkivju-data=2020-07-05|url-status=bot: unknown}}</ref> == Objettivi u riżultati pożittivi == [[Stampa:Sunrise at angkor wat.jpg|daqsminuri|211x211px|Tlugħ ix-xemx f'Angkor, il-Kambodja]] Billi tassenja t-titlu ta' Siti ta' Wirt Dinji lil xi postijiet, l-UNESCO trid tkun ta' għajnuna biex ikunu jistgħu jitgawdew mill-ġenerazzjonijiet futuri. Il-motivazzjoni tal-UNESCO hi li "l-wirt huwa l-legat tagħna mill-imgħoddi, dak li ngħixu bih illum" u li kemm il-wirt kulturali kif ukoll dak naturali huma "sorsi ta' ħajja u ta' ispirazzjoni li ma jista' jeħdilhom posthom xejn".<ref name=":0" /> Il-missjoni tal-UNESCO fir-rigward tal-wirt dinji fiha tmien sottogħanijiet. Dawn jinkludu t-tħeġġiġ tal-impenn tal-pajjiżi u tal-popolazzjoni lokali favur il-konservazzjoni tal-wirt dinji b'diversi modi, il-provvista ta' assistenza ta' emerġenza għal siti fil-periklu, l-offerta ta' assistenza teknika u ta' taħriġ professjonali, u l-appoġġ għall-attivitajiet tal-Istati Membri biex ikun hemm sensibilizzazzjoni tal-pubbliku.<ref name=":0" /> [[Stampa:Casco viejo de Dubrovnik, Croacia, 2014-04-14, DD 04.JPG|daqsminuri|213x213px|Veduta tal-Belt Antika ta' Dubrovnik, il-Kroazja]] Meta sit jiġi elenkat bħala Sit ta' Wirt Dinji, dan jista' jkollu impatt pożittiv fuq is-sit stess, fuq l-ambjent tiegħu, kif ukoll fuq l-interazzjonijiet bejn is-sit u l-ambjent tiegħu. Ladarba jiġi elenkat, Sit ta' Wirt Dinji jikseb rikonoxximent internazzjonali u protezzjoni legali, u jista' jingħata finanzjament, fost l-oħrajn mill-[[Fond tal-Wirt Dinji]], sabiex tiġi ffaċilitata l-konservazzjoni tiegħu b'ċerti kundizzjonijiet.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/funding/|titlu="Funding" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> L-UNESCO ssemmi r-restawr tal-erba' siti li ġejjin bħala ġrajjiet ta' suċċess: [[Angkor Wat]] fil-[[Kambodja]], il-Belt Antika ta' [[Dubrovnik]] fil-[[Kroazja]], il-[[Minjiera tal-Melħ ta’ Wieliczka|Minjiera tal-Melħ ta' Wieliczka]] qrib [[Krakovja]], fil-[[Polonja]], u ż-[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro]] fit-[[Tanżanija|Tanzanija]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/107/#successful|titlu="Success Stories - Successful restorations" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Barra minn hekk, il-popolazzjoni lokali qrib is-sit tista' tgawdi minn żieda sinifikanti fid-dħul mit-turiżmu.<ref>{{Ċita web|url=https://theconversation.com/the-unintended-consequences-of-unesco-world-heritage-listing-71047|titlu=Maurel, Chloé (11 January 2017). "The unintended consequences of UNESCO World Heritage listing". The Conversation.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Meta jkun hemm interazzjonijiet sinifikanti bejn in-nies u l-ambjent naturali, dawn jistgħu jiġu rrikonoxxuti bħala "pajsaġġi kulturali" u jgħoddu bħala sit fihom infushom. Dan ir-rikonoxximent ilu jeżisti mill-1992.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|titlu="The Criteria for Selection" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> == Proċess tan-nominazzjoni == L-ewwel u qabel kollox pajjiż irid jelenka s-siti kulturali u naturali sinifikanti tiegħu f'dokument magħruf bħala Lista Indikattiva. Dan huwa pass importanti għaliex pajjiż ma jistax jaqbad u jinnomina xi sit li ma jkunx għadu ġie inkluż fil-Lista Indikattiva tiegħu. Ladarba jagħmel dan l-ewwel pass, pajjiż jista' jqiegħed xi siti magħżulin minn dik il-lista f'Dokument tan-Nominazzjoni, li jiġi evalwat mill-Kunsill Internazzjonali għall-Monumenti u s-Siti u mill-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura. Imbagħad, dawn il-korpi jistgħu jagħmlu r-rakkomandazzjonijiet tagħhom lill-Kumitat tal-Wirt Dinji. Il-Kumitat jiltaqa' darba fis-sena biex jiddetermina jekk sit innominat għandux jiddaħħal fil-Lista tal-Wirt Dinji; xi kultant jiddifferixxi d-deċiżjoni tiegħu jew jitlob iktar tagħrif mill-pajjiż li jkun innomina s-sit. B'kollox hemm għaxar kriterji tal-għażla u biex sit jiġi inkluż fil-Lista tal-Wirt Dinji, irid jissodisfa minn tal-inqas wieħed minnhom.<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/guidelines/|titlu="The Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> == Kriterji tal-għażla == [[Stampa:City Gate, Valletta 001.jpg|alt=Lapida fid-daħla tal-Belt Valletta b'iskrizzjoni dwar meta tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji mill-UNESCO|daqsminuri|Lapida fid-daħla tal-[[Valletta|Belt Valletta]] b'iskrizzjoni dwar meta tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji mill-UNESCO]] Sal-2004 kien hemm sitt kriterji għall-wirt kulturali u erba' għall-wirt naturali. Fl-2005 dan ġie mmodifikat u issa hemm sett wieħed biss ta' għaxar kriterji. Is-siti li jiġu nnominati jrid ikollhom "valur universali straordinarju" u jridu jissodisfaw minn tal-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. L-uniku eċċezzjoni huwa l-kriterju 6 li l-Kumitat tal-Wirt Dinji jqis li preferibbilment għandu jkun ikkombinat ma' xi kriterju ieħor. Dawn il-kriterji ġew immodifikati jew emendati diversi drabi minn mindu tfasslu iżda l-għaxar kriterji attwali huma dawn li ġejjin: # "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; # "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; # "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; # "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; # "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli"; # "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju"; #"Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; # "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; # "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; # "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".<ref name=":1" /> == Estensjonijiet u modifiki oħra == Pajjiż jista' jitlob estensjoni jew tnaqqis tal-konfini, jimmodifika l-isem uffiċjali, jew jibdel l-kriterji tal-għażla ta' wieħed jew iktar mis-Siti ta' Wirt Dinji tiegħu li diġà jkunu iskritti fil-lista tal-UNESCO. Kwalunkwe proposta biex issir xi bidla sinifikanti fil-konfini jew biex jiġu mmodifikati l-kriterji tal-għażla ta' xi sit iridu jiġu ppreżentati bħallikieku s-sit kien qed jiġi nnominat mill-ġdid, inkluż li jitqiegħed l-ewwel fil-Lista Indikattiva tal-pajjiż u mbagħad fid-Dokument tan-Nominazzjoni. Meta ssir talba biex ikun hemm bidla żgħira fil-konfini, waħda li ma jkollhiex impatt sinifikanti fuq is-sit inġenerali jew li ma taffettwax il-valur universali straordinarju tiegħu, xorta waħda tiġi evalwata mill-korpi konsultattivi qabel ma tintbagħat lill-Kumitat. Tali proposti jistgħu jiġu rrifjutati kemm mill-korpi konsultattivi kif ukoll mill-Kumitat jekk fil-fehma tagħhom il-bidla tkun waħda sinifikanti minflok waħda minuri. Il-proposti biex jinbidel l-isem uffiċjali ta' xi sit jintbagħtu direttament lill-Kumitat.<ref name=":2" /> == Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu == Sit jista' jitniżżel fil-Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu jekk il-kundizzjonijiet tiegħu jew esterni jheddu l-karatteristiċi li għalihom is-sit tniżżel fil-Lista tal-Wirt Dinji. Dawn jinvolvu pereżempju l-kunflitti armati u l-gwerer, id-diżastri naturali, it-tniġġis, l-insib, l-urbanizzazzjoni mhux ikkontrollata jew l-iżvilupp uman eċċessiv. Din il-lista ta' siti fil-periklu għandha l-għan li żżid is-sensibilizzazzjoni internazzjonali fir-rigward tat-theddidiet, filwaqt li tħeġġeġ it-teħid ta' miżuri biex jilqgħu għalihom. It-theddidiet jistgħu ikunu theddidiet imminenti jew potenzjali li jista' jkollhom effetti avversi fuq sit partikolari.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/158/|titlu="World Heritage in Danger". UNESCO World Heritage Centre.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> [[Stampa:Machu Picchu (2005) Mark Blumenthal.jpg|daqsminuri|Is-Santwarju Storiku ta' [[Machu Picchu]], il-[[Perù]], eżempju ta' sit imħallat (kulturali + naturali).]] L-istat ta' konservazzjoni ta' kull sit fil-Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu tiġi rieżaminata kull sena; u mbagħad, il-Kumitat jista' jitlob li jittieħdu miżuri addizzjonali, li s-sit jitħassar minn dik il-lista jekk ma jkunx hemm iktar theddidiet, jew li s-sit jitħassar kemm minn dik il-lista kif ukoll mil-Lista tal-Wirt Dinji tal-UNESCO. Din tal-aħħar ġrat tliet darbiet biss għal tliet siti: is-Santwarju tal-Għażżiel Għarab (''Oryx leucoryx'' bil-Latin) fl-[[Oman]], il-pajsaġġ kulturali tal-Wied tax-Xmara [[Elbe]] fi [[Dresden]], il-[[Ġermanja]], u l-Belt Merkantili Marittima ta' [[Liverpool]], ir-[[Renju Unit]]. Is-Santwarju tal-Għażżiel Għarab fl-Oman tħassar direttament mil-Lista tal-Wirt Dinji fl-2007, minflok tpoġġa l-ewwel fil-lista tas-siti fil-periklu, wara li l-gvern tal-Oman ddeċieda li jnaqqas id-daqs taż-żona protetta b'90 %.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/362|titlu="Oman's Arabian Oryx Sanctuary : first site ever to be deleted from UNESCO's World Heritage List" - UNESCO|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-pajsaġġ kulturali tal-Wied tax-Xmara Elbe fi Dresden, l-ewwel tpoġġa fil-lista tas-siti fil-periklu fl-2006, wara li l-Kumitat tal-Wirt Dinji ddeċieda li l-pjanijiet ta' kostruzzjoni tal-Pont Waldschlösschen kienu se jalteraw b'mod sinifikanti l-pajsaġġ tal-wied. Minkejja li l-Kunsill Lokali tal-Belt ta' Dresden ipprova jwaqqaf il-kostruzzjoni tal-pont, diversi deċiżjonijiet tal-qorti ppermettew il-kostruzzjoni tal-pont xorta waħda, u b'hekk il-wied tneħħa mil-Lista tal-Wirt Dinji fl-2009.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/522|titlu="Dresden is deleted from UNESCO's World Heritage List". UNESCO World Heritage Centre.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Il-Belt Merkantili Marittima ta' Liverpool tħassret mil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji f'Lulju 2021 minħabba l-kostruzzjoni ta' bosta binjiet moderni fil-qalba tas-sit, speċjalment il-proġett tal-grawnd il-ġdid tal-[[Everton FC]].<ref>{{Ċita aħbar|data=2021-07-21|titlu=Liverpool stripped of Unesco World Heritage status|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-merseyside-57879475|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-07-24}}</ref> Mill-ewwel valutazzjoni globali biex jitkejlu b'mod kwantitattiv it-theddidiet għas-Siti Naturai ta' Wirt Dinji threats to Natural World Heritage Sites ħareġ li f'dawn l-aħħar għoxrin sena, 63 % tas-siti naturali ġarrbu xi ħsara minħabba żieda fil-pressjoni mill-attivitajiet tal-bniedem, pereżempju l-bini ta' toroq, ta' infrastruttura agrikola u ta' insedjamenti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4996975/|titlu=Venter, Oscar; Sanderson, Eric W.; Magrach, Ainhoa; Allan, James R.; Beher, Jutta; Jones, Kendall R.; Possingham, Hugh P.; Laurance, William F.; Wood, Peter; Fekete, Balázs M.; Levy, Marc A.; Watson, James E. M. (2016). "Sixteen years of change in the global terrestrial human footprint and implications for biodiversity conservation". Nature Communications. 7: 12558.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Dawn l-attivitajiet ipoġġu lis-Siti Naturali ta' Wirt Dinji fil-periklu u jistgħu jikkompromettu l-valur universali straordinarju tagħhom. Mis-Siti Naturali ta' Wirt Dinji li fihom xi tip ta' foresta, 91 % minnhom esperjenzaw xi telf ta' foresti mis-sena 2000 'l hawn. Ħafna minnhom huma mhedda ferm iktar milli kien maħsub u jeħtieġu azzjoni immedjata ta' konservazzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_417883/UQ417883_OA.pdf?Expires=1612205012&Key-Pair-Id=APKAJKNBJ4MJBJNC6NLQ&Signature=JWli3NtTjqBFim2iMBw-usWuZJf3QqN-BEmmNIuZLfkUqZpV-naMPsYcQje2Y2pQabV7BQaWjFlI65y03Xbg-Mj1GCupIT65yg7o7v-1MgD1-ivwJEMligUD8M4hEL328dmdR-I-9yIjXSPMVGaZK1gbKPg3xcqMf2Bhp716RZPffFYXOC2PkB7zsiYQl1gElhf2jA47Ez7Qg25DdW-Pcd6vNrkJ3DEn~79LXRIIm4reRF-GprsyzKY3QDV2AMLd96Kp0oNnAKGfAgjLGPC7-ZVMOwhUOravEgPfubUzLgWRZ8PprOjkcuMTVLUdF8AoSMReYOS~CgwLivQTUTpoGA__|titlu=Allan, James R.; Venter, Oscar; Maxwell, Sean; Bertzky, Bastian; Jones, Kendall; Shi, Yichuan; Watson, James E.M. (2017). "Recent increases in human pressure and forest loss threaten many Natural World Heritage Sites" (PDF). Biological Conservation. 206: 47–55.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Barra minn hekk, il-qerda tal-assi kulturali u tas-siti li jiffurmaw parti integranti mill-identità ta' pajjiż saret waħda mill-objettivi primarji tal-gwerer asimetriċi moderni. Sfortunatament, f'dawn l-aħħar snin, it-terroristi, ir-ribelli u l-armati merċenarji qabdu jkissru b'mod deliberat is-siti arkeoloġiċi, jeqirdu l-monumenti sagri u lajċi, u jisirqu l-affarijiet mil-libreriji, mill-arkivji u mill-mużewijiet. It-tim konġunt tan-NU u tal-UNESCO għaż-żamma tal-paċi, b'kooperazzjoni mal-[[Organizzazzjoni Internazzjonali tat-Tarka Blu]] (Blue Shield International), huwa attiv biex jipprevjeni kemm jista' jkun dawn l-atti. Barra minn hekk, jitħejjew listi apposta ta' assi kulturali li mhux suppost jiġu affettwati minn attakki mill-ajru.<ref>{{Ċita web|url=https://www.apollo-magazine.com/inquiry-monuments-men/|titlu=Stone, Peter (2 February 2015). "Monuments Men: protecting cultural heritage in war zones". Apollo – The International Art Magazine.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.huffpost.com/entry/when-war-destroys-identity_b_5290161?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvV29ybGRfSGVyaXRhZ2VfU2l0ZQ&guce_referrer_sig=AQAAADFT_CwKY718EmEcYzLzN5gINCVqaZZBcEUf_eoUkgM8iZwCvqS6nO8uHm7gSsn1wWEdEERkhQe9CxsbcY2JMFIMxcjnC9CaQfsbPDiqRp_pD9W6uV-nov_jULugtO28G0z57pH_bKDkNkc8F7O7NkmdGeocY1bMguFCnO-n27LT|titlu=Baig, Mehroz (12 May 2014). "When War Destroys Identity". The Huffington Post.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref><ref>O'Keefe, Roger; Péron, Camille; Musayev, Tofig; Ferrari, Gianluca (2016). ''Protection of Cultural Property. Military Manual'' (PDF). Sanremo: UNESCO. ISBN <bdi>978-92-3-100184-0</bdi>.</ref> Madankollu, l-implimentazzjoni sostenibbli tal-protezzjoni tas-Siti ta' Wirt Dinji, tal-fdalijiet arkeoloġiċi, tas-siti u tal-artefatti arkeoloġiċi mill-qerda, mill-ħsarat u mis-serq, tista' ssir biss permezz tal-kooperazzjoni mal-popolazzjonijiet lokali.<ref>{{Ċita web|url=https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict|titlu="Action plan to preserve heritage sites during conflict". United Nations peacekeeping.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=|data-aċċess=2021-02-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200527103531/https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict|arkivju-data=2020-05-27|url-status=dead}}</ref> == Kritika == Minkejja s-suċċessi tal-Lista tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fil-promozzjoni tal-konservazzjoni, dan il-proġett amministrat mill-UNESCO rċieva wkoll xi kritika. Din il-kritika tressqet minħabba l-perċezzjoni ta' sottorappreżentanza ta' siti ta' wirt kulturali barra l-Ewropa, diżgwidi dwar xi deċiżjonijiet rigward l-għażla tas-siti, u l-impatt negattiv tat-turiżmu tal-massa fuq ċerti siti li xi kultant isibuha diffiċli biex ilaħħqu maż-żieda rapida fin-numru ta' viżitaturi.<ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/cities/2017/aug/30/unescocide-world-heritage-status-hurt-help-tourism|titlu=Barron, Laignee (30 August 2017). "'Unesco-cide': does world heritage status do cities more harm than good?". The Guardian.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/the-big-question-what-is-a-world-heritage-site-and-does-the-accolade-make-a-difference-997955.html|titlu=Vallely, Paul. "The Big Question: What is a World Heritage Site, and does the accolade make a difference?". The Independent.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> B'xorti ħażina, żviluppat industrija kbira ta' pressjoni biex siti partikolari jsiru Sit ta' Wirt Dinji minħabba li dan ir-rikonoxximent jista' jġib miegħu żieda sinifikanti fl-introjtu mit-turiżmu. Il-proċedura biex sit jittanta xortih biex isir Sit ta' Wirt Dinji spiss tieħu ħafna żmien u tiswa' ħafna flus, u għalhekk il-pajjiżi l-fqar huma żvantaġġati. L-isforzi tal-[[Eritrea]] biex tippromwovi l-belt kapitali ta' [[Asmara]] huma eżempju ċar ta' dan.<ref>{{Ċita web|url=https://www.economist.com/prospero/2016/07/20/modernist-masterpieces-in-unlikely-asmara?zid=317|titlu=T.G. "Modernist masterpieces in unlikely Asmara". The Economist.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Fl-2016, intqal li l-gvern tal-[[Awstralja]] kien irnexxielu jġibha żewġ biex l-isforzi ta' konservazzjoni tal-[[Skoll il-Kbir tal-Qroll|Iskoll il-Kbir tal-Qroll]] jitneħħew minn rapport tal-UNESCO bit-titlu "Il-Wirt Dinji u t-Turiżmu fi Klima li Qed Tinbidel". Jingħad li l-azzjonijiet tal-gvern tal-Awstralja ttieħdu minħabba t-tħassib tiegħu li jekk is-Sikka l-Kbira tal-Qroll titqiegħed fil-Lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu, dan seta' jkollu impatt negattiv fuq it-turiżmu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/environment/2016/may/27/australia-scrubbed-from-un-climate-change-report-after-government-intervention|titlu=Slezak, Michael (26 May 2016). "Australia scrubbed from UN climate change report after government intervention". The Guardian.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.smh.com.au/federal-politics/political-news/government-spent-at-least-400000-lobbying-against-great-barrier-reef-danger-listing-20150914-gjlwr2.html|titlu=Hasham, Nicole. "Government spent at least $400,000 lobbying against Great Barrier Reef 'danger' listing". The Sydney Morning Herald.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> Diversi Siti ta' Wirt Dinji bħal [[George Town]] f'Penang, il-[[Malażja|Malasja]], [[Casco Viejo (Panama)|Casco Viejo]] fil-[[Panama]] u [[Hội An]] fil-[[Vjetnam]] sabuha diffiċli biex ikollhom bilanċ tajjeb bejn il-benefiċċji ekonomiċi taż-żieda kbira fin-numru ta' viżitaturi u l-preservazzjoni tal-kultura oriġinali u tal-komunitajiet lokali li fl-aħħar mill-aħħar wasslu biex is-sit inkwistjoni jitqies li għandu valur universali straordinarju.<ref>{{Ċita web|url=https://theconversation.com/is-unesco-world-heritage-status-for-cultural-sites-killing-the-things-it-loves-98546ites-killing-the-things-it-loves-98546|titlu=Caust, Jo (10 July 2018). "Is UNESCO World Heritage status for cultural sites killing the things it loves?". The Conversation.|kunjom=|isem=|aċċess=|koawturi=}}</ref> == Ara wkoll == * [[:Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji|Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji]] == Referenzi == {{referenzi}} [[Kategorija:Wirt kulturali]] [[Kategorija:Kultura]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji|*]] [[Kategorija:Natura]] [[Kategorija:UNESCO]] 7t9dsjo6f9s00gfrer4utgrdgah9eem 8 26495 329569 265415 2026-04-28T23:34:00Z Neriah 18123 Standardisation of thumbnail sizes 329569 css text/css #cat_a_lot { bottom: 0; display: block; position: fixed; right: 0; z-index: 100; padding: 5px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); background-color: #FEF6E7; } #cat_a_lot_data, #cat_a_lot_mark_counter { display: none; } #cat_a_lot_data ul { list-style-image: none; list-style-type: none; margin: 0 0 0 5px; } #cat_a_lot_selections, #cat_a_lot_mark_counter, #cat_a_lot_settings { background: url(/w/skins/Vector/images/portal-break.png) no-repeat; padding: 5px; } #cat_a_lot_remove { font-weight: bold; display: block; } a { cursor:pointer; } .cat_a_lot_move, .cat_a_lot_action { font-weight: bold; } .cat_a_lot_feedback { border: 1px #A9DE16 solid !important; background: #EAF2CB /*url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/de/Ajax-loader.gif)*/ no-repeat 8px 14px !important; padding-left: 2.85em !important; padding-top: 10px !important; font-size: 1.1em !important; } .cat_a_lot_done { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Dialog-apply.svg/60px-Dialog-apply.svg.png) !important; background-position: 8px 50% !important; padding-top: 0 !important; } #cat_a_lot_searchcatname { font-size: 112%; margin: -5px 0 5px -5px; width: 100%; } .skin-vector #cat_a_lot { font-size: .75em; } .cat_a_lot_markAsDone { background-color: #BBB !important; } .cat_a_lot_selected { background-color: #DF6 !important; } #cat_a_lot_no_found, #cat_a_lot_last_selected, #cat_a_lot_settings { font-weight:bold; } #cat_a_lot_last_selected { outline:1px dotted #999; } #cat_a_lot_category_list table { border-collapse: collapse; } #cat_a_lot_category_list tr:hover { background-color: #fc3; } #cat_a_lot_category_list { overflow: auto; } awq2x4vbevug5nuj3si35119jyzsj93 0 27476 329587 314944 2026-04-29T08:37:18Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329587 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Markgräfliches Opernhaus Bayreuth innen 2020-10-13 10.jpg|daqsminuri|304x304px|It-Teatru tal-Opri Margravjali minn ġewwa]] It-'''Teatru tal-Opri Margravjali''' (bil-Ġermaniż: ''Markgräfliches Opernhaus'') huwa teatru tal-opri [[Barokk]] fir-raħal ta' [[Bayreuth]], il-[[Ġermanja]]. Huwa nbena bejn l-1745 u l-1750.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bavaria.by/experiences/city-country-culture/unesco-world-heritage/margravial-opera-house-bayreuth/|titlu=Margravial Opera House in Bayreuth World heritage {{!}} Bavaria|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> Huwa wieħed mill-ftit teatri eżistenti ta' dak il-perjodu fl-[[Ewropa]] u ġie rrestawrat b'mod estensiv.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Goldmann|isem=A. J.|kunjom2=Welters|isem2=Gordon|data=2018-04-16|titlu=Inch by Inch, an Operatic Jewel Is Polished|url=https://www.nytimes.com/2018/04/16/arts/music/bayreuth-margravial-opera-house.html|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> Fit-30 ta' Ġunju 2012, it-teatru tal-opri tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1379/|titlu=Margravial Opera House Bayreuth|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> == Storja == It-teatru tal-opri nbena skont il-pjanta ddisinjata mill-[[arkitett]] Franċiż [[Joseph Saint-Pierre]] (għall-ħabta tal-1709-1754), il-bennej tal-qorti tal-Margravju (titlu ereditarju ta' prinċep) ta' [[Hohenzollern]] Federiku ta' Brandenburg-Bayreuth u martu l-Prinċipessa Wilhelmina tal-[[Prussja]]. It-teatru tal-opri ġie inawgurat fl-okkażjoni taż-żwieġ ta' binthom Elisabeth Fredericka Sophie mad-Duka Charles Eugene ta' [[Württemberg]]. [[Stampa:Markgräfliches Opernhaus Front 2019-07-29.jpg|daqsminuri|305x305px|It-teatru tal-opri ta' Bayreuth minn barra]] Id-disinn ta' kif inhu mgħammar minn ġewwa sar minn [[Giuseppe Galli Bibiena]] (1696-1757)<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldheritagesite.org/list/Margravial+Opera+House|titlu=Margravial Opera House - World Heritage Site - Pictures, Info and Travel Reports|sit=www.worldheritagesite.org|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> u ibnu Carlo minn [[Bolonja|Bologna]] bi stil tal-Barokk Aħħari. It-teatru tal-opri ġie ppreservat fil-kundizzjoni oriġinali tiegħu, għajr il-purtiera li ttieħdet mit-truppi ta' [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]] fi triqithom lejn il-kampanja militari tar-[[Russja]] tal-1812. Il-gallarija rjali qajla ntużat mill-koppja Margravjali li kellhom għal qalbhom [[L-Arti|l-arti]], għaliex kienu jippreferu post fir-ringiela ta' quddiem nett. Il-Prinċipessa Wilhelmina, l-oħt il-kbira tar-Re tal-Prussja [[Federiku l-Kbir]], kienet stabbiliet il-kumpanija teatrali Margravjali fl-1737. Fit-teatru tal-opri l-ġdid hija pparteċipat bħala [[Kompożitur|kompożitriċi]] tal-opri u ta' ''Singspiele'', kif ukoll bħala attriċi u direttriċi.<ref>{{Ċita web|url=https://sfopera.com/contentassets/8bab3d29ee2c4743b96f5621c7972be3/article---kotnik.pdf|titlu=The Adaptability of Opera: When Different Social Agents Come to Common Ground (PDF)|kunjom=Kotnik|isem=Vlado|sit=sfopera.com|data-aċċess=2021-10-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210824211741/https://sfopera.com/contentassets/8bab3d29ee2c4743b96f5621c7972be3/article---kotnik.pdf|arkivju-data=2021-08-24|url-status=dead}}</ref> Illum tidher f'preżentazzjoni bid-dwal u bl-awdjo għat-turisti. Wara mewtha fl-1758, l-ispettakli waqfu ħesrem u l-binja ma baqgħetx tintuża, li hija waħda mir-raġunijiet ewlenin li baqgħet fi stat tajjeb ta' konservazzjoni. [[Stampa:Gustav Bauernfeind Markgräfliches Opernhaus Bayreuth 1879.jpg|xellug|daqsminuri|275x275px|[[Pittura]] tal-1879 tat-Teatru tal-Opri Margravjali ta' [[Gustav Bauernfeind]]]] Iktar minn mitt sena wara, it-tul kbir tal-palk ta' 27 metru attira lill-kompożitur [[Richard Wagner]], li fl-1872 għażel lil Bayreuth bħala ċentru għal festival u ordna li tinbena l-binja tal-''Festspielhaus'' fit-Tramuntana tar-raħal. Iċ-ċerimonja tat-tqegħid tal-ewwel ġebla saret fit-22 ta' Mejju, għeluq snin Wagner, u kienet tinkludi spettaklu fejn indaqqet is-Sinfonija Nru 9 ta' [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], taħt id-direzzjoni ta' Wagner.<ref name=":0" /> Partijiet mill-film tal-1994 ''Farinelli'' nġibdu fit-Teatru tal-Opri Margravjali. It-teatru kien is-sit fejn kull sena kien isir il-Bayreuther Osterfestival sal-2009. Kull Settembru mis-sena 2000 sal-2009, it-teatru kien jospita il-Festival Barokk ta' Bayreuth, bi spettakli ta' opri rari bikrin. Il-festival tal-2009 kien jinkludi spettakli tal-festa teatrali ta' [[Andrea Bernasconi]], ''L'Huomo'', b'librett tal-Margravja Wilhelmina. [[Stampa:Markgräfliches Opernhaus Plakette Weltkulturerbe.jpg|daqsminuri|234x234px|Il-plakka tal-UNESCO tat-Teatru tal-Opri Margravjali]] It-teatru tal-opri ngħalaq f'Ottubru 2012 għal restawr u żvilupp mill-ġdid estensivi u reġa' nfetaħ fit-12 ta' April 2018.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Brug|isem=Manuel|data=2018-04-14|titlu=Bayreuth hat mit dem Markgräflichen Opernhaus seinen schönsten Kulturtempel zurück|url=https://www.welt.de/kultur/article175442510/Bayreuth-hat-mit-dem-Markgraeflichen-Opernhaus-seinen-schoensten-Kulturtempel-zurueck.html|lingwa=de|data-aċċess=2021-10-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.dw.com/de/markgr%C3%A4fliches-opernhaus-bayreuth-wie-neu/a-43346264|titlu=Markgräfliches Opernhaus Bayreuth wie neu {{!}} DW {{!}} 12.04.2018|kunjom=Welle (www.dw.com)|isem=Deutsche|sit=DW.COM|lingwa=de-DE|data-aċċess=2021-10-03}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == It-Teatru tal-Opri Margravjali ta' Bayreuth ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iv)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u '''l-kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".<ref name=":0" /> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Teatri]] [[Kategorija:Ġermanja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] ea66nxc0nj69a1owrzcu943fjlljrhj 0 27606 329565 314742 2026-04-28T22:34:22Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329565 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Entrance to the Great Temple of Ramses II at Abu Simbel, Egypt.jpg|daqsminuri|297x297px|Id-daħla tat-Tempju l-Kbir ta' Abu Simbel]] '''Abu Simbel''' huwa sit arkeoloġiku magħmul minn żewġ tempji mnaqqxin fil-blat fil-villaġġ ta' Abu Simbel (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: أبو سمبل‎), fil-Governorat ta' [[Aswan]], fin-Nofsinhar tal-[[Eġittu]] ħdejn il-fruntiera mas-[[Sudan]]. Dawn iż-żewġ tempji issa jinsabu max-xatt tal-Punent tal-Lag ta' Nasser, madwar 230 kilometru fil-Lbiċ minn Aswan (madwar 300 kilometru bit-triq). Il-kumpless huwa parti mis-[[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] msejjaħ "[[Monument|Monumenti]] Nubjani"<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=88|titlu=Nubian Monuments from Abu Simbel to Philae|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-24}}</ref>, li huwa magħmul minn diversi monumenti bejn Abu Simbel sa [[Philae]] (ħdejn Aswan), u jinkludu Amada, Wadi es-Sebua, u siti Nubjani oħra. Iż-żewġ tempji ta' Abu Simbel oriġinarjament ġew imnaqqxin mill-blat fil-muntanja fis-seklu 13 [[Ante Christum natum|Q.K.]], matul ir-renju tad-19-il dinastija tal-[[Faragħun]] [[Ramesses II]]. Dawn it-tempji kienu jservu bħala monument dejjiemi għall-Faragħun Ramesses II. Martu [[Nefertari]] u uliedhom jidhru mnaqqxin fi [[Statwa|statwi]] iżgħar ħdejn riġlejh, peress li kienu jitqiesu inqas importanti u ma ngħatawx l-istess pożizzjoni bħala skala. It-tempji jfakkru r-rebħa tal-Faragħun fil-Battalja ta' Kadesh. Il-figuri enormi mnaqqxin fil-blat saru ikoniċi. Il-kumpless kollu ġie rilokat fl-1968 taħt is-superviżjoni ta' arkeologu [[Polonja|Pollakk]], [[Kazimierz Michałowski]], miċ-Ċentru Pollakk tal-[[Arkeoloġija]] [[Mediterran|Mediterranja]] tal-Università ta' [[Varsavja]]<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://pcma.uw.edu.pl/en/2019/12/11/abu-simbel-2/|titlu=Abu Simbel|sit=pcma.uw.edu.pl|data-aċċess=2021-11-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200726220539/https://pcma.uw.edu.pl/en/2019/12/11/abu-simbel-2/|arkivju-data=2020-07-26|url-status=dead}}</ref>, u tressaq fuq għolja artifiċjali magħmula minn struttura sferika, ferm 'il fuq mill-ġibjun tad-Diga l-Għolja ta' Aswan. Ir-rilokazzjoni tat-tempji kienet meħtieġa għaliex inkella kienu jiġu mgħerrqa bil-ħolqien tal-Lag ta' Nasser, il-ġibjun artifiċjali enormi tal-ilma li fforma wara l-kostruzzjoni tad-Diga l-Għolja ta' Aswan fuq ix-xmara [[Nil]]. Il-proġett twettaq bħala parti mill-Kampanja ta' Salvataġġ tal-Monumenti Nubjani tal-UNESCO.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Storja == === Kostruzzjoni === [[Stampa:Abusimbel.jpg|xellug|daqsminuri|L-istatwa ta' Ramesses II fit-Tempju l-Kbir ta' Abu Simbel qed jiġi assemblat mill-ġdid wara li t-tempju kollu ġie mċaqlaq fl-1967 biex jiġi salvat mill-għargħar.]] Matul ir-renju tiegħu, Ramesses II wettaq programm estensiv ta' kostruzzjoni kullimkien fl-Eġittu u fil-parti ta' Nubja taħt il-kontroll tal-Eġittu. Nubja kienet importanti ħafna għall-Eġizzjani għaliex kienet sors ta' deheb u bosta oġġetti kummerċjali prezzjużi oħra. Għalhekk, il-Faragħun bena diversi tempji grandjużi hemmhekk biex jimpressjona lin-Nubjani s-setgħa tal-Eġittu u biex il-poplu ta' Nubja jiġi Eġizzjanizzat.<ref>Verner, Miroslav. Temple of the Word: Sanctuaries, Cults and Mysteries of Ancient Egypt. (Cairo: The American University in Cairo Press, 2013).</ref><ref name=":2">Hawass, Zahi. The Mysteries of Abu Simbel. (Cairo: The American University in Cairo Press, 2000).</ref> L-iżjed tempji prominenti huma t-tempji mnaqqxin fil-blat ħdejn il-villaġġ modern ta' Abu Simbel, fit-Tieni Ċarċara tan-Nil, il-fruntiera bejn Nubja t'Isfel u Nubja ta' Fuq.<ref name=":2" /> Il-kumpless ta' Abu Simbel jinkludi żewġ tempji, it-Tempju l-Kbir, iddedikat lil Ramesses II nnifsu, u t-Tempju ż-Żgħir, iddedikat lill-mara ewlenija tiegħu r-Reġina Nefertari. Il-kostruzzjoni tal-kumpless tat-tempji beda għall-ħabta tal-1264 Q.K. u dam għal madwar 20 sena, sal-1244 Q.K. Kien magħruf bħala t-"Tempju ta' Ramesses, maħbub minn Amun". === Skoperta mill-ġdid === Bit-trapass taż-żmien, it-tempji ma baqgħux jintużaw u eventwalment tgħattew bir-ramel. Sas-seklu 6 Q.K., ir-ramel kien diġà għatta l-istatwi tat-tempju prinċipali sa rkopptejhom. It-tempju ntesa sal-1813, meta r-riċerkatur [[Żvizzera|Żvizzeru]] [[Johann Ludwig Burckhardt]] sab il-freġju ta' fuq tat-tempju prinċipali. Burckhardt tkellem dwar l-iskoperta tiegħu mal-esploratur [[Italja|Taljan]] [[Giovanni Battista Belzoni|Giovanni Belzoni]], li vvjaġġa sas-sit, iżda ma rnexxielux iħaffer daħla għat-tempju. Belzoni rritorna fl-1817, u din id-darba rnexxielu jidħol fil-kumpless. Deskrizzjoni dettaljata tat-tempji, flimkien ma' tpinġijiet kontemporanji, jinstabu fid-Deskrizzjoni tal-Eġittu (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]]:''Description of Egypt'') ta' [[Edward William Lane]] (1825-1828).<ref>Lane E, "Descriptions of Egypt," American University in Cairo Press. pp. 493-502.</ref> === Rilokazzjoni === [[Stampa:Abu Simbel relocation by Zureks.jpg|daqsminuri|240x240px|Mudell fuq skala li juri l-pożizzjoni oriġinali u attwali tat-tempji (fir-rigward tal-livell tal-ilma) fil-Mużew Nubjan, f'Aswan]] Fl-1959 bdiet kampanja internazzjonali ta' ġbir tad-donazzjonijiet biex jiġu salvati l-monumenti ta' Nubja: l-iktar relitti tan-Nofsinhar ta' din iċ-ċivilizzazzjoni umana tal-qedem kienu mhedda miż-żieda fil-livell tal-ilma tan-Nil li kienu waslu biex jirriżultaw mill-kostruzzjoni tad-Diga l-Għolja ta' Aswan. Skema partikolari biex jiġu salvati t-tempji kienet ibbażata fuq idea ta' [[William MacQuitty]] li tinbena diga tal-ilma ħelu trasparenti madwar it-tempji, bl-ilma fiha miżmum sal-għoli tan-Nil. Kellu jkun hemm kompartimenti taħt l-ilma biex wieħed ikun jista' jara t-tempji. Fl-1962 l-idea ssarrfet f'proposta mill-[[Arkitett|arkitetti]] [[Jane Drew]] u [[Maxwell Fry]] u mill-inġinier ċivili [[Ove Arup]].<ref>''Fry Drew Knight Creamer'', 1978, [[Londra]], Lund Humphries</ref> Dawn qiesu li l-olzar tat-tempji kien jinjora l-effett tal-erożjoni tal-blat ramli mill-irjieħ tad-deżert. Madankollu, il-proposta, għalkemm ġie rikonoxxut li kienet waħda tassew eleganti, ġiet irrifjutata. Is-salvataġġ tat-tempji ta' Abu Simbel beda fl-1964 minn tim multinazzjonali ta' arkeologi, inġiniera u operaturi tas-sengħa li kienu kapaċi jaħdmu b'tagħmir tqil. Dawn kollha ġibdu ħabel wieħed taħt il-qafas tal-UNESCO. Il-proġett sewa xi 40 miljun dollaru Amerikan dak iż-żmien (ugwali għal 300 miljun dollaru Amerikan ekwivalenti fl-2017). Bejn l-1964 u l-1968, is-sit kollu ġie ssegat f'blokok kbar (sa 30 tunnellata, b'medja ta' 20 tunnellata kull blokka), żarmat, olzat u assemblat mill-ġdid f'post ġdid xi 65 metru 'l fuq u xi 200 metru lura mix-xmara, f'waħda mill-akbar sfidi tal-inġinerija arkeoloġika fl-[[Storja|istorja]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Inc|isem=Time|data=|titlu=LIFE|url=https://books.google.com/books?id=CFMEAAAAMBAJ&pg=PA32|lingwa=en|iktar=|pubblikatur=Time Inc}}</ref> Xi strutturi ġew saħansitra salvati minn taħt l-ilma tal-Lag ta' Nasser. Illum, it-tempji jżuruhom ftit mijiet ta' turisti kuljum. Bosta viżitaturi jaslu wkoll bl-ajruplan f'ajruport li nbena apposta għal min jixtieq iżur it-tempji, jew inkella bit-triq minn Aswan li hi l-eqreb belt. Il-kumpless jikkonsisti minn żewġ tempji. It-Tempju l-Kbir huwa ddedikat lil Ra-Harakhty, Ptah u Amun, it-tliet allat statali tal-Eġittu dak iż-żmien, u fih erba' statwi kbar ta' Ramesses II mal-faċċata. It-Tempju ż-Żgħir huwa ddedikat lill-alla femminili Hathor, ippersonifikata f'Nefertari, il-mara maħbuba ewlenija ta' Ramesses II fost il-bosta nisa li kellu.<ref>Fitzgerald, Stephanie (2008). ''Ramses II: Egyptian Pharaoh, Warrior and Builder.'' New York: Compass Point Books. ISBN 978-0-7565-3836-1.</ref> It-tempji attwalment huma miftuħin għall-pubbliku. == It-Tempju l-Kbir == [[Stampa:Abu Simbel - baboons detail.jpg|daqsminuri|268x268px|Detall tal-babbwini mnaqqxa]] It-Tempju l-Kbir ta' Abu Simbel, li ħa xi 20 sena biex inbena, tlesta għall-ħabta tal-24 sena tar-renju ta' Ramesses il-Kbir (li tikkorrispondi għall-1265 Q.K.). It-tempju ġie ddedikat lill-allat Amun, Ra-Horakhty, u Ptah, kif ukoll lil Ramesses divinizzat stess.<ref name=":3">Alberto Siliotti, Egypt: temples, people, gods, 1994.</ref> Ġeneralment jiġi kkunsidrat bħala l-iktar tempju grandjuż u sabiħ mit-tempji kkummissjonati matul ir-renju ta' Ramesses II, u wieħed mill-isbaħ fl-Eġittu. === Daħla === Maġenb id-daħla unika tat-tempju hemm erba' statwi kolossali ta' 20 metru, u kull waħda tirrappreżenta lil Ramesses II bilqiegħda fuq tron u liebes il-kuruna doppja tal-Eġittu ta' Fuq u t'Isfel. L-ewwel statwa fuq ix-xellug tad-daħla ġarrbet xi ħsarat minħabba terremot li wassal biex ras u sider l-istatwa jikkrollaw; dawn il-biċċiet li kkrollaw ma ġewx irrestawrati fuq l-istatwa matul ir-rilokazzjoni iżda minflok tqiegħdu qrib saqajn l-istatwa fil-pożizzjonijiet kif kienu nstabu oriġinarjament. Maġenb riġlejn Ramesses II hemm għadd ta' statwi iżgħar oħra; l-ebda waħda minnhom mhi ogħla minn irkopptejn il-faragħun, u juru: il-mara ewlenija tiegħu, Nefertari Meritmut; ir-reġina omm tiegħu [[Mut-Tuy]]; l-ewwel żewġ ulied subien tiegħu, [[Amun-her-khepeshef]] u [[Ramesses B]]; u l-ewwel sitt ulied bniet tiegħu: [[Bintanath]], [[Baketmut]], [[Nefertari]], [[Meritamen]], [[Nebettawy]] u [[Isetnofret]].<ref name=":3" /> Il-faċċata wara l-istatwi kolossali hija għolja 33 metru u wiesgħa 38 metru. Għandha freġju bi 22 [[babbwin]] iqimu tlugħ ix-xemx b'dirgħajhom mgħollijin u bi stele li tfakkar iż-żwieġ ta' Ramesses II ma' bint ir-Re [[Ḫattušili III]], li ssiġilla l-paċi bejn l-Eġittu u l-[[Ittiti]].<ref name=":4">Ania Skliar, ''Grosse kulturen der welt-Ägypten'', 2005.</ref> Fuq id-daħla stess hemm immaġnijiet b'bassoriljiev tar-re jqim lil Ra Horakhty b'ras ta' falkun, u hemm statwa tiegħu f'niċċa kbira. Ra jżomm il-''user'' bil-[[Ġeroglifiċi Eġizzjani|ġeroglifiċi]] u rixa f'idu l-leminija, b'Maat (l-alla tal-verità u tal-ġustizzja) f'idu x-xellugija; din hija kriptogramma għal isem Ramesses II fuq it-tron, ''User-Maat-Re''.<ref name=":3" /> === Ġewwa === Il-parti ta' ġewwa tat-tempju għandha l-istess tqassim triangolari li għandhom il-biċċa l-kbira tat-tempji Eġizzjani antiki, bi kmamar li jiċkienu mid-daħla sas-santwarju. It-tempju għandu struttura kumplessa u pjuttost mhux tas-soltu minħabba li fih bosta kompartimenti fil-ġnub. Is-sala ipostila (li xi kultant tissejjaħ ''pronaos'') hija twila 18-il metru u hija wiesgħa 16.7-il metru; hija mirfuda minn tmien pilastri enormi ta' Osiris b'Ramesses divinizzat u kkollegat mal-alla Osiris, l-alla tal-fertilità, tal-agrikultura, tal-ħajja wara l-[[mewt]], tal-mejtin, tal-qawmien mill-mewt, tal-ħajja u tal-veġetazzjoni, biex tiġi indikata n-natura dejjiema tal-faragħun. L-istatwi kolossali mal-ħajt tan-naħa tax-xellug għandhom il-kuruna l-bajda tal-Eġittu ta' Fuq, filwaqt li dawk fuq in-naħa opposta lebsin il-kuruna doppja tal-Eġittu ta' Fuq u t'Isfel. Il-bassoriljievi fuq il-ħitan tal-''pronaos'' juru xeni ta' battalji fil-kampanji militari li ħa sehem fihom Ramesses II. Il-biċċa l-kbira tal-[[Skultura|iskulturi]] huma ddedikati lill-Battalja ta' Kadesh, fuq ix-xmara [[Orontes]] fis-[[Sirja]] tal-lum, fejn re Eġizzjan kien iġġieled kontra l-Ittiti. L-iktar riljiev famuż juri re fuq il-karru tiegħu jispara l-vleġeġ kontra l-għedewwa tiegħu huma u jaħarbu, huma u jittieħdu bħala priġunieri. Xeni oħra juru r-rebħiet Eġizzjani fil-[[Libja]] u f'Nubja.<ref name=":4" /> Mis-sala ipostila, wieħed jidħol fit-tieni sala bil-pilastri, b'erba' pilastri mżejna b'xeni mill-isbaħ ta' offerti lill-allat. Hemm xeni ta' Ramesses u Nefertari bid-dgħajjes sagri ta' Amun u ta' Ra-Horakhty. Din is-sala tagħti aċċess għal vestibolu trasversali, u fin-nofs tiegħu hemm id-daħla tas-santwarju. Hawnhekk, fuq ħajt iswed, hemm skulturi mnaqqxin fil-blat ta' erba' figuri bilqiegħda: Ra-Horakhty, ir-re divinizzat Ramesses, u l-allat Amun Ra u Ptah. Ra-Horakhty, Amun Ra u Ptah kienu d-divinitajiet prinċipali f'dak il-perjodu u ċ-ċentri tat-twemmin tagħhom kienu jinsabu f'Heliopolis, f'Thebes u f'Memphis rispettivament.<ref name=":4" /> === Allinjament max-Xemx === [[Stampa:AbuSimbel qwelk.jpg|xellug|daqsminuri|290x290px|Detall tal-uċuħ tal-istatwi ewlenin]] Jingħad li l-assi tat-tempju ġie ppożizzjonat mill-arkitetti Eġizzjani tal-qedem b'tali mod li fit-22 ta' Ottubru u fit-22 ta' Frar, ir-raġġi tax-[[xemx]] jippenetraw is-santwarju u l-iskulturi mal-ħajt ta' wara jiġu jiddu kollha, għajr l-istatwa ta' Ptah, alla kkollegat mal-mejtin u li dejjem kien jibqa' fid-dlam. Diversi nies jinġabru f'Abu Simbel f'dawn il-jiem biex jaraw dan l-avveniment b'għajnejhom.<ref name=":3" /> Allegatament, dawn id-dati huma d-data ta' għeluq snin ir-re u l-jum meta kien inkurunat, rispettivament. Ma hemm l-ebda evidenza diretta li tappoġġa din l-allegazzjoni. Madankollu, huwa loġiku li wieħed jassumi li dawn id-dati kellhom xi rabta ma' avveniment sinifikanti. Fil-fatt, skont il-kalkoli li saru abbażi tat-tlugħ eljakali tal-istilla Sirius (Sothis) u l-iskrizzjonijiet li nstabu mill-arkeologi, din id-data x'aktarx li kienet it-22 ta' Ottubru. Din l-immaġni tar-re ġiet imsaħħa u rivitalizzata mill-enerġija tal-istilla solari, u Ramesses divinizzat il-Kbir seta' b'hekk jieħu postu ħdejn Amun-Ra u Ra-Horakhty.<ref name=":3" /> Minħabba d-deriva akkumulata tat-Tropiku tal-Qabru minħabba l-preċessjoni assjali tad-[[Id-Dinja|Dinja]] f'dawn l-aħħar tliet millenji, id-data tal-avveniment kienet differenti meta nbena t-tempju. Dan huwa kkonfermat ukoll mill-fatt li t-tempju ġie rilokat mill-konfigurazzjoni oriġinali tiegħu, u b'hekk l-allinjament attwali jaf mhuwiex daqshekk preċiż daqs dak oriġinali.<ref>{{Ċita web|url=https://spacemath.gsfc.nasa.gov/SED11/P1AbuSimbel.pdf|titlu=NASA}}</ref> === Graffiti bil-Grieg === Graffiti magħruf miktub bil-Grieg fuq ir-riġel tax-xellug tal-istatwa kolossali bilqiegħda ta' Ramesses II, fuq in-naħa tan-Nofsinhar tad-daħla tat-tempju jgħid hekk:<blockquote>Meta r-Re Psammetichus ([[Psamtik II]]) ġie fuq il-Gżira Elephantine, dan inkiteb minn dawk li baħħru ma' Psammetichus iben Teokle, u waslu lil hinn minn Kerkis sakemm tippermetti x-xmara. Dawk li kienu jitkellmu b'ilsna barranin (il-Griegi u l-Karjani li naqqxu isimhom ukoll fuq il-monument) kienu mmexxija minn Potasimto, u l-Eġizzjani minn Amasis."<ref>{{Ċita web|url=http://www.touregypt.net/featurestories/psamtik2.htm|titlu=King Psammetichus II (Psamtik II) of Egypt's 26th Dynasty|sit=www.touregypt.net|data-aċċess=2021-11-24}}</ref></blockquote>Kerkis kienet tinsab ħdejn il-Ħames Ċarċara tan-Nil li kienet parti mir-Renju Kuxita.<ref>Britannica, p. 756.</ref> == It-Tempju ż-Żgħir == [[File:Abu_Simbel_Small_temple_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abu_Simbel_Small_temple_2.jpg|lemin|daqsminuri|252x252px|It-Tempju ż-Żgħir wara r-rilokazzjoni]] It-tempju ta' Hathor u Nefertari, magħruf ukoll bħala t-Tempju ż-Żgħir, inbena madwar 100 metru fil-Grigal tat-Tempju ta' Ramesses II u ġie ddedikat lill-alla Hathor u lill-mara ewlenija ta' Ramesses II, Nefertari. Din kienet fil-fatt it-tieni darba fl-istorja Eġizzjana tal-qedem li tempju ġie ddedikat lil reġina. L-ewwel darba, Akhenaten iddedika tempju lill-mara rjali tiegħu, Nefertiti. Il-faċċata mnaqqxa fil-blat hija mżejna b'żewġ gruppi ta' statwi kolossali li huma sseparati b'daħla kbira. L-istatwi, kemxejn iktar għoljin minn 10 metri, huma tar-re u tar-reġina tiegħu. Fuq in-naħa l-oħra tal-portal hemm żewġ statwi tar-re, darba liebes il-kuruna l-bajda tal-Eġittu ta' Fuq (l-istatwa kolossali tan-Nofsinhar) u darba liebes il-kuruna doppja (l-istatwa kolossali tat-Tramuntana); maġenbhom hemm statwi tar-reġina.<ref name=":3" /> B'mod notevoli, din hija waħda mill-ftit drabi f[[L-Arti|l-arti]] Eġizzjana fejn l-istatwi tar-re u tar-reġina tiegħu għandhom daqs ugwali. Tradizzjonalment, l-istatwi tal-irġejjen kienu jkunu qrib dawk tal-faragħun, iżda qatt ma kienu jkunu itwal minn irkopptejh. Ramesses II mar f'Abu Simbel ma' martu fl-24 sena tar-renju tiegħu. L-istess bħal fit-Tempju l-Kbir tar-re, hemm statwi żgħar tal-prinċepijiet u tal-prinċipessi ħdejn il-ġenituri tagħhom. F'dan il-każ jinsabu ppożizzjonati b'mod simetriku: fuq in-naħa tan-Nofsinhar (fuq ix-xellug kif wieħed iħares lejn id-daħla) hemm, mix-xellug għal-lemin, il-prinċepijiet Meryatum u Meryre, il-prinċipessi Meritamen u Henuttawy, u l-prinċepijiet Pareherwenemef u Amun-her-khepeshef, filwaqt li fuq in-naħa tat-Tramuntana hemm l-istess figuri imma bl-ordni inversa. Il-pjanta tat-Tempju ż-Żgħir hija verżjoni ssimplifikata ta' dik tat-Tempju l-Kbir.<ref name=":3" /> [[File:NefertariOfferingToHathor_crop.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NefertariOfferingToHathor_crop.jpg|daqsminuri|Nefertari toffri sistri (strumenti [[Mużika|mużikali]]) lill-alla bilqiegħda Hathor, freġju ġewwa t-Tempju ż-Żgħir]] Bħal fit-Tempju l-Kbir iddedikat lir-re, is-sala ipostila fit-Tempju ż-Żgħir hija mirfuda minn sitt pilastri; madankollu, f'dan il-każ, mhumiex pilastri ta' Osiris b'immaġnijiet tar-re, iżda huma mżejna b'xeni mar-reġina ddoqq is-sistri (strument sagru għall-alla Hathor), flimkien mal-allat Horus, Khnum, Khonsu, u Thoth, u mal-allat femminili Hathor, Isis, Maat, Mut ta' Asher, Satis u Taweret; f'xena minnhom Ramesses II jidher jippreżenta xi fjuri jew inċens jaqbad. Il-kapitelli tal-pilastri għandhom wiċċ l-alla Hathor fuqhom; din it-tip ta' kolonna hija magħrufa bħala ta' Hathor. Il-bassoriljievi fis-sala bil-pilastri juru d-divinizzazzjoni tar-re, il-qerda tal-għedewwa tiegħu fit-Tramuntana u fin-Nofsinhar (f'dawn ix-xeni r-re huwa akkumpanjat minn martu), u r-reġina tagħmel offerti lill-allat femminili Hathor u Mut. Is-sala ipostila hija segwita minn vestibolu, u l-aċċess għalih jingħata permezz ta' tliet bibien kbar. Mal-ħitan tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana ta' dan il-kompartiment hemm żewġ bassoriljievi grazzjużi u poetiċi tar-re u tar-reġina tiegħu jippreżentaw pjanti tal-papiru lil Hathor, li tidher bħala [[baqra]] tbaħħar fost il-papiru. Mal-ħajt tal-Punent, Ramesses II u Nefertari jidhru qed jagħmlu offerti lill-alla Horus u lid-divinitajiet tal-Ċarċara — Satis, Anubis u Khnum.<ref name=":4" /> Is-santwarju mnaqqax fil-blat u ż-żewġ kompartiment fil-ġnub huma kkollegati mal-vestibolu trasversali u huma allinjati mal-assi tat-tempju. Il-bassoriljievi mal-ħitan tal-ġnub tas-santwarju ż-żgħir jirrappreżentaw xeni ta' offerti lil diversi allat mill-faragħun jew mir-reġina. Mal-ħajt ta' wara, li jinsab fil-Punent tul l-assi tat-tempju, hemm niċċa li fiha Hathor, b'għamla ta' baqra divina, jidher bħal donnu ħierġa mill-muntanja: l-alla femminili li tidher bħala l-patrun tat-tempju ddedikat lilha u lir-reġina Nefertari, li għandha rabta intima mal-alla femminili.<ref name=":3" /> === Klima === Is-sistema tal-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen-Geiger tikklassifika l-klima ta' Abu Simbel bħala waħda sħuna ta' deżert (BWh). {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Abu Simbel |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !Temp. għolja medja f'°C (°F) |23.6 (74.5) |26 (79) |30.2 (86.4) |35.3 (95.5) |39.1 (102.4) |40.6 (105.1) |40.2 (104.4) |40.2 (104.4) |38.7 (101.7) |36 (97) |29.7 (85.5) |24.9 (76.8) |33.7 (92.7) |- !Temp. medja kuljum f'°C (°F) |16.4 (61.5) |18.2 (64.8) |22.1 (71.8) |27 (81) |31 (88) |32.7 (90.9) |32.7 (90.9) |32.9 (91.2) |31.4 (88.5) |28.8 (83.8) |22.7 (72.9) |18.1 (64.6) |26.2 (79.2) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |9.2 (48.6) |10.4 (50.7) |14.1 (57.4) |18.8 (65.8) |23 (73) |24.8 (76.6) |25.3 (77.5) |25.7 (78.3) |24.2 (75.6) |21.6 (70.9) |15.8 (60.4) |11.4 (52.5) |18.7 (65.6) |- !Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |- !Medja ta' jiem bix-xita |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- !Medja ta' sigħat ta' xemx |10 |10 |10 |10 |11 |11 |11 |11 |10 |10 |10 |10 |10 |- | colspan="14" |Sors 1: ''Climate-Data.org''<ref>{{Ċita web|url=https://en.climate-data.org/africa/egypt/aswan-governorate/abu-simbel-475742/|titlu=Abu Simbel climate: Average Temperature, weather by month, Abu Simbel weather averages - Climate-Data.org|sit=en.climate-data.org|data-aċċess=2021-11-24}}</ref> |- | colspan="14" |Sors 2: ''Weather to Travel'' għas-sigħat ta' xemx u għall-jiem bix-xita<ref>{{Ċita web|url=https://www.weather2travel.com/|titlu=Holiday Weather Averages & Forecast|kunjom=Weather2Travel.com|sit=Weather2Travel.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-11-24}}</ref> |} == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Monumenti Nubjani minn Abu Simbel sa Philae, inkluż iż-żewġ tempji ta' Abu Simbel, ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet" u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Eġittu l-Antik]] [[Kategorija:Tempji]] [[Kategorija:Monumenti]] [[Kategorija:Eġittu]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] 91hee9c5e8nib9mb83vn0glwoy5y7s5 0 27875 329573 315802 2026-04-29T02:15:29Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329573 wikitext text/x-wiki [[Stampa:20180908 Kurhaus Bad Ems 428.jpg|daqsminuri|Bad Ems, wieħed mill-irħula kbar bi spa]] L-'''Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa''' huma [[Sit ta' Wirt Dinji]] transnazzjonali tal-[[UNESCO]] magħmul minn ġabra ta' 11-il raħal kbir bi ''spa'' (jiġifieri ċentru termali) f'seba' pajjiżi [[Ewropa|Ewropej]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1613/|titlu=The Great Spa Towns of Europe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> Dawn ġew żviluppati madwar fawwara tal-ilma naturali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/2316/|titlu=Five sites in the Arab and Europe regions inscribed on UNESCO’s World Heritage List|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> Mill-bidu tas-seklu 18 sas-snin 30 tas-seklu 20, il-Punent tal-Ewropa esperjenza żieda fil-kultura tal-ispas, u din wasslet għall-kostruzzjoni ta' ċentri termali elaborati. Dawn spiss kienu jinkludu ġonna, casinos, teatri u vilel madwar il-fawwara u ċ-ċentri termali.<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1613/documents/|titlu=Dokumenti UNESCO}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Il-belt ta' [[Bath]] fir-[[Renju Unit]] kienet oriġinarjament tniżżlet fil-lista ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO diġà fl-1987 iżda fuq kriterji oħra (il-kriterji (i), (ii) u (iv)) marbuta iktar mal-aspetti storiċi u arkitettoniċi tar-raħal.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/428/|titlu=City of Bath|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.somersetlive.co.uk/news/local-news/bath-another-step-closer-second-5497802|titlu=Bath another step closer to second World Heritage listing|kunjom=Elgee|isem=Emma|data=2021-06-07|sit=SomersetLive|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-09}}</ref> L-isforzi biex l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bdew fl-2012, u n-nomina tressqet fl-2019.<ref>{{Ċita web|url=https://heritagetribune.eu/europe/7-european-countries-jointly-nominate-the-great-spas-of-europe-as-unesco-world-heritage-sites/|titlu=11 European cities nominate The Great Spas of Europe for UNESCO World Heritage List|data=2019-01-30|sit=European Heritage Tribune|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-03-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200918201913/https://heritagetribune.eu/europe/7-european-countries-jointly-nominate-the-great-spas-of-europe-as-unesco-world-heritage-sites/|arkivju-data=2020-09-18|url-status=dead}}</ref> Fl-24 ta' Lulju 2021, l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa ġew iddeżinjati uffiċjalment bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".<ref name=":0" /> == Komponenti == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" ! class="unsortable" |Ritratt !ID !Pajjiż !Raħal |- |[[File:Baden_Panorama_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baden_Panorama_01.jpg|200x200px]] |1613-001 |[[Awstrija]] |[[Baden bei Wien]] |- |[[File:Spa_JPG01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spa_JPG01.jpg|200x200px]] |1613-002 |[[Belġju]] |[[Spa]] |- |[[File:Františkovy_Lázně,_Národní_(3).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Franti%C5%A1kovy_L%C3%A1zn%C4%9B,_N%C3%A1rodn%C3%AD_(3).jpg|200x200px]] |1613-003 | rowspan="3" |[[Ċekja]] |[[Františkovy Lázně]] |- |[[File:Karlsbad_Muehlbrunnkolonnade.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Karlsbad_Muehlbrunnkolonnade.jpg|200x200px]] |1613-004 |[[Karlovy Vary]] |- |[[File:Mariánské_lázně_(Czech_town)_-_houses_in_center.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mari%C3%A1nsk%C3%A9_l%C3%A1zn%C4%9B_(Czech_town)_-_houses_in_center.jpg|200x200px]] |1613-005 |[[Mariánské Lázně]] |- |[[File:Zone_urbaine_(VICHY,FR03).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zone_urbaine_(VICHY,FR03).jpg|200x200px]] |1613-006 |[[Franza]] |[[Vichy]] |- |[[File:Bad_ems.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bad_ems.jpg|200x200px]] |1613-007 | rowspan="3" |[[Ġermanja]] |[[Bad Ems]] |- |[[File:Baden-Baden_10-2015_img05_View_from_Merkur.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baden-Baden_10-2015_img05_View_from_Merkur.jpg|200x200px]] |1613-008 |[[Baden-Baden]] |- |[[File:Badkissingen.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Badkissingen.jpg|200x200px]] |1613-009 |[[Bad Kissingen]] |- |[[File:Montecatini_Alto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Montecatini_Alto.jpg|200x200px]] |1613-010 |[[Italja]] |[[Montecatini Terme]] |- |[[File:Royal.crescent.aerial.bath.arp.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal.crescent.aerial.bath.arp.jpg|200x200px]] |1613-011 |Renju Unit |Bath |} == Ħoloq esterni == * [https://www.greatspatownsofeurope.eu/ Sit uffiċjali] * [https://artsandculture.google.com/story/CwXx1WDxKkf8FQ L-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]: kollezzjoni tal-UNESCO fuq Google Arts and Culture == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Italja]] [[Kategorija:Franza]] [[Kategorija:Ġermanja]] [[Kategorija:Awstrija]] [[Kategorija:Ċekja]] [[Kategorija:Belġju]] [[Kategorija:Renju Unit]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċekja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] 6y9z1mcn1k0z4pduzssuwu8lhqiy36g 0 28222 329588 326377 2026-04-29T08:57:13Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329588 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Tobias Michael Carel Asser''' (pronunzja bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]]: [ˈtoːbiɑs miˈʃɛl ˈkaːrəl ˈɑsər]; twieled fit-28 ta' April 1838 – miet fid-29 ta' Lulju 1913) kien [[avukat]] u ġurista Olandiż. Fl-1911 rebaħ il-[[Premju Nobel għall-Paċi]] (flimkien ma' [[Alfred Fried]]) għall-ħidma tiegħu fil-qasam tad-[[Dritt Internazzjonali|dritt internazzjonali]] privat, u b'mod partikolari għall-kisbiet tiegħu għall-istabbiliment tal-Konferenza dwar id-[[Dritt]] Internazzjonali Privat f'[[Den Haag]] (HCCH). == Ħajja == Tobias Michael Carel Asser twieled fit-28 ta' April 1838 f'[[Amsterdam]] fin-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]].<ref>{{Ċita web|url=http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn2/asser|titlu=bwn2|kunjom=owner|isem=No|data=2013-11-12|sit=resources.huygens.knaw.nl|lingwa=Dutch|data-aċċess=2022-04-28}}</ref> Huwa kien iben [[Carel Daniel Asser]] (1813-1885) u n-neputi ta' [[Carel Asser]] (1780-1836). Studja l-liġi fl-Università ta' Amsterdam u fl-Università ta' [[Leiden]] u kien professur tal-liġi fl-Università ta' Amsterdam. Asser kien il-kofundatur tar-''Revue de Droit International et de Législation Comparée'' flimkien ma' [[John Westlake]] u [[Gustave Rolin-Jaequemyns]]. Kien ukoll il-kofundatur tal-Institut de Droit International fl-1873.<ref name=":0">{{Ċita rivista|data=1914|titlu=In Memoriam: T. M. C. Asser|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/in-memoriam-t-m-c-asser/FBEFF23BB7DB0E6203FEB179D9436FE9|rivista=American Journal of International Law|lingwa=en|volum=8|numru=2|paġni=343–344}}</ref> Fl-1880 huwa sar membru tal-Akkademja Rjali ta[[l-Arti]] u x-[[Xjenza|Xjenzi]] tan-Netherlands.<ref>{{Ċita web|url=https://dwc.knaw.nl/|titlu=Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum|lingwa=nl|data-aċċess=2022-04-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220427121646/https://dwc.knaw.nl/|arkivju-data=2022-04-27|url-status=dead}}</ref> === Konferenza dwar id-Dritt Internazzjonali Privat f'Den Haag === Asser kien il-moħħ legali ewlieni fil-qasam tad-dritt internazzjonali privat u kien jemmen bis-sħiħ li oqfsa legali sodi li jirregolaw ir-relazzjonijiet privati transfruntiera jsarrfu fil-promozzjoni tal-paċi u tal-istabbiltà. Fl-1893, Asser beda jlaqqa' l-Ewwel Sessjoni Diplomatika tal-HCCH, l-organizzazzjoni globali ewlenija fil-qasam tad-dritt internazzjonali privat. L-Istati li ħadu sehem kienu l-[[Awstrija]]-[[Ungerija]], il-[[Belġju]], [[Franza]], il-[[Ġermanja]], l-[[Italja]], il-[[Lussemburgu]], in-Netherlands, il-[[Portugall]], ir-[[Rumanija]], ir-[[Russja]], [[Spanja]] u l-[[Żvizzera|Iżvizzera]]. Asser ġie elett bħala l-President tas-Sessjoni, u sussegwentement reġa' ġie elett bħala President tat-Tieni sar-Raba' Sessjoni li saru fl-1894, fl-1900 u fl-1904 rispettivament. Taħt it-tmexxija tiegħu, l-HCCH fasslet għadd ta' trattati multilaterali, imsejħa l-Konvenzjonijiet ta' Den Haag, li wasslu għall-unifikazzjoni tar-regoli dwar id-dritt internazzjonali privat fl-oqsma taż-Żwieġ (1902), id-[[Divorzju]] (1902), il-Kustodja (1902), il-Proċedura Ċivili (1905), l-Effetti taż-Żwieġ (1905), u ċ-Ċaħda tad-Drittijiet Ċivili (1905). Fl-1911, Asser ingħata l-Premju Nobel għall-Paċi. Fid-Diskors tiegħu fiċ-Ċerimonja tal-Għoti tal-Premju tal-10 ta' Diċembru 1911, il-President tal-Kumitat tal-Premju Nobel [[Jørgen Gunnarsson Løvland]] enfasizza b'mod speċifiku l-ħidma ta' Asser fil-qasam tad-dritt internazzjonali privat, u l-kisbiet tiegħu fl-istabbiliment tal-HCCH, bħala raġunijiet li wasslu biex jingħata l-Premju Nobel għall-Paċi, u ddeskriva lil Asser bħala "suċċessur jew xprunatur tal-ħidma pijuniera tan-Netherlands fid-dritt internazzjonali fis-seklu sbatax", il-[[Hugo Grotius]] ta' żmienu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1911/asser/facts/|titlu=The Nobel Peace Prize 1911|sit=NobelPrize.org|lingwa=en-US|data-aċċess=2022-04-28}}</ref> === Konferenzi dwar il-Paċi f'Den Haag === Huwa kien delegat tan-Netherlands fiż-żewġ Konferenzi dwar il-Paċi f'Den Haag li saru fl-1899 u fl-1907.<ref name=":0" /> === Qort Permanenti tal-Arbitraġġ === Fl-1902, huwa kien membru tal-ewwel panel tal-arbitraġġ fi smigħ dwar kontroversja internazzjonali li tressqet minn żewġ stati taħt l-awspiċju tal-Qort Permanenti tal-Arbitraġġ, li ġiet stabbilita bħala riżultat tal-Konferenza dwar il-Paċi f'Den Haag li saret fl-1899 (il-Każ tal-''Pious Fund of the Californias''). Huwa kellu rwol ukoll fl-istabbiliment tal-entità li mbagħad saret magħrufa bħala l-Akkademja tad-Dritt Internazzjonali f'Den Haag, għalkemm l-istabbiliment tagħha seħħet wara [[Mewt|mewtu]] fl-1923.<ref name=":0" /> Asser miet fid-29 ta' Lulju 1913 f'Den Haag.<ref name=":0" /> == Legat == Istitut tar-riċerka fl-oqsma tad-Dritt Internazzjonali Privat u Pubbliku, l-Arbitraġġ Kummerċjali Internazzjonali u tad-Dritt [[Ewropa|Ewropew]] issemma għal Tobias Michael Carel Asser u huwa magħruf bħala t-T.M.C. Asser Instituut, ibbażat f'Den Haag, in-Netherlands.<ref>{{Ċita web|url=https://www.asser.nl/about-the-asser-institute/tobias-mc-asser/|titlu=Tobias M.C. Asser|sit=www.asser.nl|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220628025523/https://www.asser.nl/about-the-asser-institute/tobias-mc-asser/|arkivju-data=2022-06-28|url-status=dead}}</ref> == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Asser, Tobias Michael Carel}} [[Kategorija:Avukati]] [[Kategorija:Premju Nobel għall-Paċi]] [[Kategorija:Twieldu fl-1838]] [[Kategorija:Mietu fl-1913]] [[Kategorija:Kittieba Olandiżi]] po735fdy7g7j92gstk4ut6zx4sdjic3 0 30112 329583 319630 2026-04-29T07:19:15Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329583 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''SPARQL''' (pronunzjata "[[wiktionary:sparkle|sparkle]]" /ˈspɑːkəl/, [[Akronimu rikursiv|akronimu rikorsiv]]<ref>{{Ċita web|url=http://lists.w3.org/Archives/Public/semantic-web/2011Oct/0041.html|titlu=What does SPARQL stand for?|isem=Dave|awtur=Beckett|data=2011-10-06|sit=semantic-web@w3.org}}</ref> għal '''SPARQL Protocol and RDF Query Language''') hija [[lingwa tat-tfittix RDF]] — jiġifieri, [[lingwa tat-tfittix]] [[Mistoqsija Semantika|semantika]] għal [[database]] — li kapaċi tirkupra u jimmanipula dejta maħżuna fil-format tal-[[Qafas tad-Deskrizzjoni tar-Riżorsi|Qafas tad-Deskrizzjoni tar-Riżorsi (RDF)]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.eweek.com/development/sparql-will-make-the-web-shine|titlu=SPARQL Will Make the Web Shine|awtur=Jim Rapoza|data=2 May 2006|sit=[[eWeek]]|data-aċċess=2007-01-17}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Segaran|isem=Toby|kunjom2=Evans|isem2=Colin|kunjom3=Taylor|isem3=Jamie|sena=2009|titlu=Programming the Semantic Web|pubblikatur=O’Reilly Media, Inc., 1005 Gravenstein Highway North, Sebastopol, CA 95472|paġna=84|isbn=978-0-596-15381-6}}</ref> Sar standard mill-''Grupp ta' Ħidma dwar l-Aċċess tad-Dejta RDF (DAWG)'' tal-[[Konsorzju tal-World Wide Web|World Wide Web Consortium]], u huwa rikonoxxut bħala waħda mit-teknoloġiji ewlenin tal-[[web semantiku]]. Fil-15 ta' Jannar 2008, SPARQL 1.0 ġie rikonoxxut mill-W3C bħala rakkomandazzjoni uffiċjali,<ref>{{Ċita web|url=http://www.w3.org/blog/SW/2008/01/15/sparql_is_a_recommendation|titlu=W3C Semantic Web Activity News – SPARQL is a Recommendation|data=2008-01-15|pubblikatur=W3.org|data-aċċess=2009-10-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.dblab.ntua.gr/~bikakis/XMLSemanticWebW3CTimeline.pdf|titlu=XML and Semantic Web W3C Standards Timeline|data=2012-02-04|data-aċċess=2013-11-27}}</ref> u SPARQL 1.1 f'Marzu, 2013.<ref>{{Ċita web|url=http://www.w3.org/blog/SW/2013/03/21/eleven-sparql-1-1-specifications-are-w3c-recommendations/|titlu=Eleven SPARQL 1.1 Specifications are W3C Recommendations|data=2013-03-21|pubblikatur=w3.org|data-aċċess=2013-04-25}}</ref> SPARQL jippermetti li mistoqsija (għal tfittixa) tikkonsisti minn [[Triplestore|mudelli tripli]], [[Konġunzjoni loġika|konġunzjonijiet]], [[Disġunzjoni loġika|disġunzjonijiet]], u [[Mudell tad-disinn tas-softwer|mudelli]] opzjonali.<ref>{{Ċita web|url=http://www.xml.org/xml/news/archives/archive.10062006.shtml#5|titlu=XML and Web Services in the News|data=6 October 2006|sit=xml.org|data-aċċess=2007-01-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070522015034/http://www.xml.org/xml/news/archives/archive.10062006.shtml#5|arkivju-data=2007-05-22|url-status=dead}}</ref> Jeżistu implimentazzjonijiet għal diversi [[Lingwa tal-ipprogrammar|lingwi tal-ipprogrammar]].<ref>{{Ċita web|url=http://esw.w3.org/topic/SparqlImplementations|titlu=SparqlImplementations – ESW Wiki|pubblikatur=Esw.w3.org|data-aċċess=2009-10-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090928032039/http://esw.w3.org/topic/SparqlImplementations|arkivju-data=2009-09-28|url-status=dead}}</ref> Jeżistu wkoll għodod biex jgħinu fil-kostruzzjoni ta' mistoqsijiet bl-iSPARQL, pereżempju ViziQuer.<ref>{{Ċita web|url=http://viziquer.lumii.lv/|titlu=ViziQuer a tool to construct SPARQL queries automatically|pubblikatur=lumii.lv|data-aċċess=2011-02-25}}</ref> Barra minn hekk, jeżistu għodod biex jittraduċu mistoqsijiet bl-iSPARQL għal lingwi ta' mistoqsijiet oħra, bħal [[SQL]]<ref>{{Ċita web|url=http://www4.wiwiss.fu-berlin.de/bizer/d2r-server/|titlu=D2R Server|data-aċċess=2012-02-04}}</ref> u [[XQuery]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.dblab.ntua.gr/~bikakis/SPARQL2XQuery.html|titlu=SPARQL2XQuery Framework|data-aċċess=2012-02-04}}</ref> == Formi ta' mistoqsijiet == Fil-każ ta' mistoqsijiet li jaqraw dejta mid-database, il-lingwa SPARQL tispeċifika erba' varjazzjonijiet ta' mistoqsijiet differenti għal skopijiet differenti. ; <code>mistoqsija SELECT</code> : Użata biex jiġu estratti valuri mhux ipproċessati. Ir-riżultati jintbagħtu lura f'forma ta' tabella. ; mistoqsija <code>CONSTRUCT</code> : Użata biex tiġi estratta informazzjoni u tittrasforma r-riżultati f'RDF validu. ; mistoqsija <code>ASK</code> : Użata biex tipprovdi riżultat li jista' jkun veru jew falz. ; mistoqsija <code>DESCRIBE</code> : Użata biex jiġi estratt graff RDF. Kull waħda minn dawn il-forom ta' mistoqsijiet jieħdu blokka <code>WHERE</code> biex tirrestrinġi l-mistoqsija, għalkemm, fil-każ tal-mistoqsija <code>DESCRIBE</code>, l-<code>WHERE</code> hija opzjonali. SPARQL 1.1 jispeċifika lingwa għall-aġġornament tad-database b'diversi forom ġodda ta' mistoqsijiet.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Yu|isem=Liyang|sena=2014|titlu=A Developer’s Guide to the Semantic Web|post=|pubblikatur=Springer|paġni=308|isbn=9783662437964}}</ref> == Eżempju == Dan huwa eżempju ta' mistoqsija SPARQL li jimmudella l-mistoqsija "X'inhuma l-kapitali tal-pajjiżi kollha fl-Afrika?" :<syntaxhighlight lang="sparql"> PREFIX ex: <http://example.com/exampleOntology#> SELECT ?capital ?country WHERE { ?x ex:cityname ?capital ; ex:isCapitalOf ?y . ?y ex:countryname ?country ; ex:isInContinent ex:Africa . } </syntaxhighlight>Varjabbli huma indikati bil-prefiss <code>?</code> jew <code>$</code>. <code>?capital</code> u <code>?country</code> se jiġu rritornati. Meta trippla tispiċċa b'punt u virgola (;), is-suġġett ta' din it-tripla se jintuża bħala suġġett fit-tripla li jmiss (fejn it-tripla li jmiss tkun biss par għax tkun bla suġġett). Pereżempju <code>?x ex:cityname ?capital; ex:isCapitalOf ?y</code> huwa taqsira għal <code>?x ex:cityname ?capital.</code> <code>?x ex:isCapitalOf ?y.</code>. Il-proċessur tal-mistoqsijiet SPARQL se jfittex settijiet ta' trippli li jaqblu ma' dawn l-erba' mudelli tripli, u jorbot il-varjabbli fil-mistoqsija mal-partijiet korrispondenti ta' kull tripla. Importanti li wieħed jinnota hawnhekk hija l-"orjentazzjoni tal-proprjetà" (it-taqbiliet tal-klassi jistgħu jsiru biss permezz ta' attributi tal-klassi jew proprjetajiet – ara [[Duck typing]]). Biex tagħmel il-mistoqsijiet konċiżi, SPARQL jippermetti d-definizzjoni ta' prefissi u URIs b'mod simili għal [[Turtle (sintassi)|Turtle]]. F'din il-mistoqsija, il-prefiss "<code>ex</code>" jirrappreżenta "<nowiki>http://example.com/exampleOntology#</nowiki>". == Ara ukoll == * Integrazzjoni Semantika * Format XML tar-Riżultati tal-Mistoqsija SPARQL * SPARQL Espressjonijiet tas-Sintassi * [[Wikidata]] == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [[wikidata:Wikidata:SPARQL_tutorial|Tgħallem l-iSPARQL]] [[Kategorija:Lingwi tat-tfittix]] [[Kategorija:Lingwi tal-iprogrammar deklerattivi]] [[Kategorija:Lingwi għall-immudellar tad-dejta]] o8xi1wfn6p2a21pbxfklcgj0p92n8ng 0 30199 329579 328165 2026-04-29T05:40:28Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329579 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Palace of Shirvanshahs common.JPG|daqsminuri|247x247px|Il-Palazz tax-Shirvanshah.]] Il-'''Palazz tax-Shirvanshah''' (bl-[[Lingwa Ażerbajġana|Ażerbajġani]]: ''Şirvanşahlar Sarayı'', bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: کاخ شروان‌شاهان) huwa palazz tas-seklu 15 li nbena mix-[[Shirvanshah]] u li huwa deskritt mill-[[UNESCO]] bħala "wieħed mill-ġawhar tal-arkitettura tal-[[Ażerbajġan]]". Jinsab fiċ-ċentru storiku ta' [[Baku]], il-[[belt kapitali]] tal-Ażerbajġan<ref>{{Ċita web|url=http://azerbaijan24.com/about/azerbaijan_cities/baku/palace_of_the_shirvanshahs/|titlu=Palace of the Shirvanshahs|sit=azerbaijan24.com|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170615172826/http://azerbaijan24.com/about/azerbaijan_cities/baku/palace_of_the_shirvanshahs/|arkivju-data=2017-06-15|url-status=dead}}</ref>, u flimkien mat-[[Torri tax-Xebba (Baku)|Torri tax-Xebba]], jifforma kumpless ta' [[Monument|monumenti]] [[Storja|storiċi]] li tniżżlu fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/958/|titlu=Walled City of Baku with the Shirvanshah&#x27;s Palace and Maiden Tower|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Il-kumpless jinkludi l-binja prinċipali tal-palazz, id-Divanhane, il-volti funebri, il-moskea tax-''shah'' b'minaret, il-mawżolew ta' [[Seyid Yahya Bakuvi]] (l-hekk imsejjaħ "mawżolew tad-''dervish''"), fin-Nofsinhar tal-palazz, portal fil-Lvant, id-Daħla ta' Murad, ġibjun u l-fdalijiet ta' ħammam. Fl-imgħoddi kien hemm ukoll moskea antika, maġenb il-mawżolew. Għad hemm fdalijiet ta' ħammam fil-Punent tal-qabar.<ref>{{Ċita web|url=http://visions.az/en/news/159/cdc770e3/|titlu=Visions of Azerbaijan Magazine ::: The Palace of the Shirvanshahs|sit=Visions of Azerbaijan Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Fl-imgħoddi l-palazz kien imdawwar b'ħajt bit-torrijiet u b'hekk kellu l-funzjoni ta' fortizza fil-qalba taċ-ċentru storiku tal-fortizza ta' Baku. Minkejja l-fatt li attwalment ma fadal l-ebda traċċa ta' dan il-ħajt fil-wiċċ, fil-bidu tas-snin 20 tas-seklu 20, il-fdalijiet tal-pedamenti tat-torrijiet u l-parti tal-ħajt ikkollegata magħhom kienu għadhom viżibbli fil-Grigal tal-palazz.<ref>{{Ċita web|url=http://azincoming.az/visitazerbaijan/dvorec-shirvanshaxov/|titlu=Palace of the Shirvanshahs|data=2020-05-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200516211841/http://azincoming.az/visitazerbaijan/dvorec-shirvanshaxov/|arkivju-data=2020-05-16|url-status=dead}}</ref> Mal-palazz ma fadal l-ebda kitba mnaqqxa. Għaldaqstant, id-data tal-kostruzzjoni tiegħu ġiet stabbilita permezz tal-kitbiet imnaqqxa fuq il-monumenti arkitettoniċi, li jirreferu għall-kumpless tal-palazz. Hemm żewġ kitbiet imnaqqxa ta' dan it-tip li ġew ippreservati fil-qabar u fuq il-minaret tal-moskea tax-''shah,'' b'isem il-mexxej li ordna biex dawn il-binjiet jinbnew – Shirvan Khalil –u d-data l-kostruzzjoni, it-845 [[WK|W.K]]., fuq il-minaret tal-moskea tax-''shah''. Il-volti funebri u l-moskea nbnew bl-istess materjal u l-lavur tal-ġebel huwa l-istess.<ref>{{Ċita web|url=http://www.everycastle.com/Palace-of-the-Shirvanshahs.html|titlu=Palace of the Shirvanshahs - Castles, Palaces and Fortresses|sit=www.everycastle.com|data-aċċess=2023-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://unesco.preslib.az/en/page/vwDYTl9EcS|titlu=UNESCO Preserved Sites|sit=unesco.preslib.az|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Il-kumpless kien jokkupa spazju ikbar. Kien hemm kmamar għall-qaddejja u għas-servizzi tal-qorti wkoll. Il-binjiet prinċipali tal-kumpless inbnew fi żminijiet differenti. Minkejja dan il-fatt, dawn il-binjiet huma kkollegati permezz tal-unità tal-iskala, ir-ritmu u l-proporzjonalità tal-għamliet arkitettoniċi bażiċi – il-volum kubu tal-binjiet, tal-koppli u tar-ritratti. Il-[[Bennej|bennejja]] tal-kumpless ibbażaw ix-xogħol tagħhom fuq it-tradizzjonijiet tal-iskola arkitettonika ta' Shirvan-Absheron.<ref>{{Ċita web|url=https://www.worldheritagesite.org/list/Walled+City+of+Baku|titlu=Walled City of Baku {{!}} For UNESCO World Heritage Travellers|sit=www.worldheritagesite.org|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Fl-1964, il-kumpless tal-palazz ġie ddikjarat bħala [[mużew]]-riżerva u beda jiġi protett mill-istat. Fis-sena 2000, dan il-kumpless flimkien mas-swar iffortifikati taċ-ċentru storiku tal-belt u t-Torri tax-Xebba saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=http://bakushopfest.com/en/sightseeings-in-azerbaijan/|titlu=Sightseeng in Azerbaijan {{!}} Baku Shopping Festival|data=2018-09-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180912094350/http://bakushopfest.com/en/sightseeings-in-azerbaijan/|arkivju-data=2018-09-12|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-palazz jidher fuq in-naħa ta' wara tal-karta tal-flus tal-Ażerbajġan ta' 10,000 manat tal-1994-2006<ref>{{Ċita web|url=https://www.cbar.az/home|titlu=Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı|kunjom=Azerbaijan|isem=Central Bank of the Republic of|sit=www.cbar.az|lingwa=az|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> u fuq il-karta tal-flus il-ġdida ta' 10 manat li nħarġet fl-2006.<ref>{{Ċita web|url=https://www.cbar.az/home|titlu=Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı|kunjom=Azerbaijan|isem=Central Bank of the Republic of|sit=www.cbar.az|lingwa=az|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> == Storja == Fis-seklu 15, id-dinastija tax-Shirvanshah, taħt [[Ibrahim I ta' Shirvan]], ittrasferiet il-kapital tax-''shah'' minn Shemakha għal Baku wara li seħħ terremot devastanti. Ibrahim I impenja ruħu li jinbena palazz u huwa maħsub li l-binja hija kumpless ta' mafkar li nbena madwar il-post sagru ta' qima (''pir'') u l-qabar ta' Seyyid Yaxya Bakuvi li kien qaddis Sufist Helwati. Ix-Shirvanshah kienu patruni tal-ordni Sufista Helwati, u x-Shirvanshah [[Khalilullah I]] indifen mal-familja tiegħu fl-artijiet tal-palazz. Storiċi oħra jsosnu li l-binja ntużat bħala l-palazz tal-mexxej. Iż-żewġ teoriji huma dgħajfa minħabba nuqqas ta' evidenza. Huwa magħruf li l-bjar fl-artijiet tal-palazz kienu jitqiesu li kellhom karatteristiċi ta' fejqan, twemmin li għadu jeżisti sa llum il-ġurnata, u x'aktarx li għalhekk il-palazz inbena fuq dik l-għolja.<ref>Бретаницкий Л. С. Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока / Главная редакция восточной литературы. – Наука, 1966.. – c. 401. – 556 с. (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]).</ref> Wara l-ħakma ta' Baku mis-Safavidi fl-1501, l-ordni Sufista tkeċċiet. Matul is-sekli l-palazz ġie mitluq u f'Baku baqa' magħruf bħala l-palazz tal-''khan'' ta' Baku; dan it-toponimu ddaħħal ukoll fl-istorjografija [[Russja|Russa]], u ġie kkwotat għall-ewwel darba minn Bartold. Sal-1501 ma nstab l-ebda tagħrif dwar il-kostruzzjoni tal-palazz. Skont waħda mill-ġrajjiet [[Iran|Persjani]], fl-1501 it-truppi tax-Shirvanshah Farrukh-yessar, iben Khalil-ully I, ġarrbu telfa f'Shemakha kontra t-truppi tax-''shah'' Ismail I mid-dinastija Safavida. Farrukh-yessar inqatel fil-Battalja tax-Shirvanshah; it-truppi ta' Ismail I, wara li ġarrba telfa qrib Shemakha, ittrasferew ruħhom f'Baku, assedjawha u wara bosta attakki ħadu l-belt f'idejhom. Imbagħad, binja għolja tax-Shirvanshah inqerdet fuq ordni tax-''shah'' Ismail I. Wara xi żmien, il-belt ta' Baku u d-distrett kollu tal-belt, kif ukoll Shirvan, kienu mmexxija mill-gvernaturi li ġew inkarigati mis-Safavidi. Ma tantx hemm informazzjoni dettaljata dwar in-nies li għexu fil-palazz u l-istat ta' preservazzjoni tiegħu fl-ewwel nofs tas-seklu 16. Fit-tieni nofs tas-seklu 16, faqqgħet gwerra bejn is-Safavidi u l-[[Imperu Ottoman]]. Fl-1578, it-[[Turkija|Torok]] ħakmu l-belt ta' Baku. Minn żmien it-tmexxija tal-Imperu Ottoman fiż-żona tal-palazz, id-daħla tal-Lvant tal-palazz qalb is-swar ta' madwaru ġiet ippreservata. Mill-kitba mnaqqxa fil-portal ta' din id-daħla, nafu li l-kostruzzjoni saret matul ir-renju tas-sultan Tork [[Murad III]] (li rrenja fl-1574-1595). Mix-xogħlijiet letterarji nafu wkoll li l-paxà Torok għexu fil-palazz f'dak iż-żmien, u d-daħla tal-Lvant hija evidenza ta' dan.<ref>{{Ċita web|url=https://www.azernews.az/travel/99282.html|titlu=Shirvanshahs Palace :history and curiosities PHOTO|data=2016-07-13|sit=Azernews.Az|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://islamtimes.co.uk/ru/article/article/Dvorets_shahov_Shirvana/19342|titlu=Дворец шахов Ширвана - Islam Times|data=2018-08-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180828134812/https://islamtimes.co.uk/ru/article/article/Dvorets_shahov_Shirvana/19342|arkivju-data=2018-08-28|url-status=dead}}</ref> Mis-[[seklu 17]], il-palazz ġie żvojtat, u ma baqgħux jgħixu uffiċjali tal-gvern jew ta' xi mexxejja. Il-patri superjuri tal-monasteru u r-rappreżentant tal-missjoni tal-Kapuċċini f'[[Isfahan]] Pater Raphael du Mans, fis-saġġ tiegħu tal-1660 iddeskriva l-Palazz tax-Shirvanshah fil-fortizza ta' Baku u ta tagħrif dwar id-deżolazzjoni u l-qerda tiegħu. Fl-1723, Baku ġiet assedjata mit-truppi ta' [[Pietru I]], u l-belt ġiet ibbumbardjata. F'dan ir-rigward, il-faċċati tax-Xlokk tal-palazz ġarrbu ħsarat kbar. Il-palazz ġie ttrasferit lid-dipartiment militari Russu f'nofs is-seklu 19. Id-dipartiment militari Russu wettaq rinnovazzjoni parzjali tal-palazzi. Fl-istess żmien twettaq ristrutturar sinifikanti, li adatta l-faċilitajiet tal-palazz għal imħażen għat-tagħmir militari. Biex jadattaw il-bini tal-palazz għall-imħażen, id-dipartiment militari qered għadd ta' ħitan li kienu jisseparaw il-kmamar fit-tieni u fit-tielet sulari, fejn qabel kien hemm arkati semiċirkolari li kienu jirfdu s-soqfa.<ref>{{Ċita web|url=http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2010/iyul/129070.htm|titlu=ANL|sit=www.anl.az|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230519103019/http://www.anl.az/down/meqale/kaspi/2010/iyul/129070.htm|arkivju-data=2023-05-19|url-status=dead}}</ref> Il-fdalijiet tar-riffieda tas-soqfa bil-koppli nqerdu fil-kmamar kollha tat-tieni sular u ġew sostitwiti b'soqfa ċatti bix-xorok. Fit-tieni sular ingħalqu l-aperturi tat-twieqi l-kbar u żżammew l-aperturi ż-żgħar biss. Ġew miżjuda wkoll entrati wesgħin ġodda. Matul dan il-perjodu, il-[[Knisja Ortodossa Russa]] f'Baku riedet il-qerda tal-palazz f'Baku biex minfloku jinbena [[katidral]]. Madankollu, din it-talba ġiet irrifjutata mill-awtoritajiet tal-ksar peress li l-binja tal-palazz kienet qed tintuża bħala maħżen kbir. Żdiedet entrata fit-tieni sular fuq il-faċċata tat-Tramuntana tal-palazz kif ukoll daħla enormi fil-ħajt. Dan sar biex iż-[[Żiemel|żwiemel]] bil-karozzini setgħu jibqgħu telgħin fit-tieni sular tal-palazz mit-triq. Wara din l-organizzazzjoni mill-ġdid tal-palazz, id-dipartimenti militari żied taraġ mal-faċċata tal-Lvant tal-palazz, u l-bitħa kollha tan-Nofsinhar ġiet imdawra b'ħajt tal-ġebel bil-fetħiet. Dan il-ħajt inbena fuq pedament antik tas-swar ta' qabel madwar il-palazz. Il-kumpless tal-palazz issa huwa protett minn ħitan iffortifikati li nbnew fl-ewwel nofs tas-seklu 19. Matul l-eżistenza tar-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan (1918-1920), għadd ta' miżuri ttieħdu biex il-monumenti jiġu studjati u rrestawrati. B'hekk, fl-aħħar tal-1918, saru t-tpinġijiet dimensjonali tal-Palazz tax-Shirvanshah minn Ismael Bek Nabi, l-inġinier arkitettoniku. Fil-bidu tal-1920, diversi sensiliet ta' lekċers saru dwar id-destin tal-palazz fis-"Soċjetà għall-Istudju tal-Lvant [[Iżlam|Musulman]]" minn Ismail Bek Nabi. L-istampa ta' dak iż-żmien indikat li r-rapport kellu bosta ritratti u tpinġijiet tal-palazz. Wara r-rapporti u d-dibattiti, il-presidju tas-soċjetà ġie elett, u saret laqgħa bejn il-President li kien il-Professur Zimin, Belyaev, Seidov u Kazioni Subkhanverdikhanov. Din il-laqgħa wasslet biex il-presidju jorganizza ġita fil-palazz fil-futur qarib. Fl-1920, il-gvern ta' dak iż-żmien beda jieħu l-miżuri biex il-monument jiġi protett. Mill-1920 beda t-tindif tal-palazz u saru xi tiswijiet parzjali, flimkien ma' xogħol arkitettoniku ieħor.<ref>{{Ċita web|url=http://www.alluringworld.com/palace-of-the-shirvanshahs/|titlu=Palace of the Shirvanshahs {{!}}|data=2018-01-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://castellinelmondo.altervista.org/en/castle/azerbaijan/abseron/baku-fortress/|titlu=Baku Fortress in Azerbaijan - Abşeron|sit=castellinelmondo.altervista.org|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Fl-1924 ix-xogħlijiet tkomplew. Wara x-xogħlijiet estensivi ta' restawr u ta' tiswija tal-1932-1934, li twettqu minn AzCUOP flimkien mal-entitatjiet statali tar-restawr ta' [[Moska]] għall-proġetti ddisinjati mill-[[arkitett]] [[Boris Zasypkin]], the building of the former Shirvanshah palace was given to the Azerbaijan History Museum AzFAN. Peress li l-artijiet tat-tafal kienu fraġli, u l-bini tal-palazz kien maħsub għall-organizzazzjoni ta' mużew fih, matul ix-xogħlijiet tar-restawr u tat-tiswija, l-artijiet ġew miksija bil-parquet. Matul ix-xogħlijiet ukoll, l-aperturi ġew imdawra bix-xogħol tal-ġebel tas-seklu 19, u reġgħu ngħataw id-dehra oriġinali. Il-konfigurazzjoni oriġinali tat-tieni sular ma ġiet irrestawrata, minħabba l-fatt li l-binja suppost kellha tkun mużew: fejn issa hemm żewġ kmamar biss, oriġinarjament kien hemm tmint ikmamar. Il-konfigurazzjoni tal-ewwel sular ġiet restawrata għalkollox. Fl-1937-1938, taħt il-gwida tal-arkeologu V. N. Leviatov, saru skavi [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] fil-palazz u nstabu għadd kbir ta' artefatti mis-sekli 12 sa 15. Mill-iskavi arkeoloġiċi mwettqa minn Leviatov fl-1945 fit-territorju tal-kumpless tal-palazz, fil-fond taħt il-pedamenti tal-binjiet eżistenti, ġew żvelati l-fdalijiet ta' kwartier residenzjali b'popolazzjoni densa fl-imgħoddi. Bosta frammenti ta' prodotti taċ-ċeramika u muniti jmorru lura għas-sekli 8 u 9.<ref>Gattesco, Natalino; Macorini, Lorenzo (2015). "Structural Performance of Old Composite Floors Made up of Wrought Iron Joists and Masonry Vaults". ''Applied Mechanics and Materials''. '''796''': 13–24.</ref> Għal xi żmien, il-Mużew tal-Poplu tal-Ażerbajġan u l-Mużew tal-Istorja tar-[[Reliġjon]] kienu stabbiliti fil-binja tal-palazz. Fl-1960, il-palazz ġie kkonvertiti f'riżerva arkitettonika, li fl-1964 ġiet ittrasformata fil-Mużew-Riżerva Statali tal-Istorja u tal-Arkitettura msejjaħ il-"Kumpless tal-Palazz tax-Shirvanshah".<ref>{{Ċita web|url=http://deyerlerimiz.az/ru/%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86-%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2/|titlu=Дворец ширваншахов {{!}} Demokratiyanın və Milli Dəyərlərin Təbliği İctimai Birliyi|data=2018-06-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180612143732/http://deyerlerimiz.az/ru/%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86-%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2/|arkivju-data=2018-06-12|url-status=dead}}</ref> Fl-1992 bdew xogħlijiet ġodda tar-restawr. L-awtur tal-proġett tar-restawr tal-kumpless tal-palazz kien [[Niyazi Rzayev]]. Ir-restawr beda mill-kamra tat-tron.<ref>{{Ċita web|url=https://www.lonelyplanet.com/azerbaijan/baku-baki/attractions/palace-of-the-shirvanshahs/a/poi-sig/444235/358673|titlu=Palace of the Shirvanshahs {{!}} Baku, Azerbaijan {{!}} Attractions|sit=Lonely Planet|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> Fis-sena 2000, fl-24 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, il-parti storika tal-belt ta' Baku, imsejħa Icheri Sheher, flimkien mal-palazz, ġew iddikjarati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Dan kien l-ewwel sit tal-Ażerbajġan li tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-2006 tlesta restawr ieħor tal-palazz.<ref name=":0" /> Fl-2017, it-Torri tax-Xebba u l-Palazz tax-Shirvanshah ingħataw Ċertifikat ta' Eċċellenza.<ref>{{Ċita web|url=https://www.azernews.az/travel/115542.html|titlu=Maiden Tower, Palace of Shirvanshahs receive Certificate of Excellence|data=2017-07-03|sit=Azernews.Az|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-19}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Belt Iffortifikata ta' Baku bil-Palazz tax-Shirvanshah u t-Torri tax-Xebba ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]".<ref name=":0" /> == Arkitettura == === Pjanta tal-palazz === # Il-Palazz; # Id-Divan-khana; # Il-Mawżolew ta' Seyid Yahya Bakuvi; # Il-fdalijiet ta' fejn kien hemm il-moskea ta' Kei-Kubad; # Il-Portal tal-Lvant; # Il-Moskea tal-Palazz; # Is-Santwarju; # Il-Ħammam; # L-Ovdan. ==== Il-binja prinċipali (il-palazz) ==== Il-binja tal-palazz ma nbnietx f'daqqa. Il-binja tal-kumpless inbdiet fl-1411 mix-Xejikk tax-Shirvanshah Ibrahim I. Il-binja ta' żewġ sulari tal-palazz jinkludi madwar 50 dimensjoni u kontorn ta' kostruzzjonijiet ikkollegati permezz ta' tliet garigori spirali ta' taraġ. Il-portal ippuntat il-kbir jagħti direttament mill-bitħa għat-tieni sular, f'akkomodazzjoni ottoedrika għolja msaqqfa b'koppla. Warajha hemm vestibolu ottagonali żgħir li jikkollegaha mal-kumplament tal-akkomodazzjonijiet fil-palazz. L-iżjed binja bikrija (li tmur lura għall-ħabta ta' tmiem is-seklu 14) hija l-parti ċentrali (is-sala ottagonali tat-tieni sular). Il-parti li tmiss mal-faċċata tal-Punent ġiet miżjuda ftit wara. Il-parti tal-Punent, tat-Tramuntana u parti żgħira mill-faċċata tal-Lvant jifformaw rettangolu mhux komplut. Il-kumplament tal-faċċata tal-Lvant u l-faċċata sħiħa tan-Nofsinhar huma ffurmata b'żewġ lanterni triangolari u linja miksura bejniethom. Oriġinarjament kien hemm 52 kamra kkollegati permezz ta' tliet garigori spirali ta' taraġ dojoq fil-binja tal-palazz: 27 fl-ewwel sular u 25 fit-tieni sular (attwalment 16-il kamra fit-tieni sular), u l-konfigurazzjoni tat-tieni sular bażikament kienet riproduzzjoni tal-pjanta tal-ewwel sular. Il-parti ċentrali tal-palazz (sala ottagonali tat-tieni sular, id-daħla għaliha hija mżejna b'portal) għandha ħitan iktar ħoxnin. Stabbilita fil-faċċata tal-Punent, id-daħla prinċipali tal-palazz hija mżejna b'portal għoli. It-taraġ tal-portal iwassal sas-sala ottagonali għolja ta' quddiem, imsaqqfa b'koppla. X'aktarx li din il-kamra kienet tintuża għar-riċevimenti. Is-sala ottagonali ż-żgħira ta' warajha kienet tikkollega s-sala mal-bqija tal-kmamar. Hemm fetħiet tawwalin żgħir fil-faċċati biex dak li jkun seta' jikkomunika bil-vuċi mas-sular t'isfel, fejn kienu jinsabu l-istabbilimenti tal-uffiċċji. Il-kmamar tat-tieni sular kienu iktar ċerimonjali. Fosthom hemm il-faċċati tan-Nofsinhar u tal-Lvant bi twieqi kbar. Hemm ukoll kmamar għax-''shah'' u għall-familja tiegħu fit-tieni sular. Faċċata tas-superfiċe lixxa tal-ġebel tal-palazz hemm ringieli b'lavur tal-ġebel, b'kuluri, wisa' u disinni differenti, kif ukoll gradilji bix-''shebeke'' li huma gradilji tal-ġebel b'aperturi żgħar li jidħol id-dawl minnhom. Fl-iskavi arkeoloġiċi nstabu oġġetti mill-ħajja ta' kuljum, muniti mis-sekli 12 sa 15, utensili tar-ram, armi u tiżjin tas-seklu 19, strumenti [[Mużika|mużikali]] tas-seklu 15 kemm fit-territorju tal-kumpless tal-palazz u fit-territorju taċ-ċentru storiku ta' Icheri-Sheher u Shirvan. Kien hemm ukoll kostumi femminili u rakkmu tas-seklu 19, twapet ''Shemakha'' tas-seklu 19 u twapet minsuġa fis-[[seklu 17]] f'Baku. Hemm ukoll mudell tal-parti storika tal-belt fiċ-ċentru tas-sala.<ref>{{Ċita web|url=https://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/82_folder/82_articles/82_shirvanshah.html|titlu=8.2 The Shirvanshah Palace: The Splendor of the Middle Ages|sit=www.azer.com|data-aċċess=2023-05-20}}</ref> ==== Id-Divan-khana ==== Apertura żgħira, li tinsab fin-naħa tat-Tramuntana tal-ġnien tal-palazz, tagħti għall-bitħa magħluqa tad-Divan-khana, integrata fuq tliet naħat permezz ta' arkata ppuntata. Fiċ-ċentru tal-kompożizzjoni tad-Divan-khana hemm rotunda-paviljun ottagonali. Is-sala ta' din ir-rotunda hija mdawra b'arkata miftuħa tal-istess tip. L-għata ellittika kemxejn ippuntata hija protetta fuq barra permezz ta' koppla tal-ġebel. Il-faċċata tal-Punent tar-rotunda hija mżejna b'arabeski stilizzati b'portal, u n-nofs koppla kanalata hija mirfuda b'sistema ta' stalaktiti mmudellati fini u mżejna (magħrufa bħala ''muqarna''). Il-portal jagħti għal kanopew li jikkollega s-sala mal-kmamar tas-servizz li jinsabu waħda fuq l-oħra. Hemm diversi ipoteżi tal-funzjoni tad-Divan-khana. Suppost kellha sservi bħala binja għall-proċedimenti ġuridiċi, għar-riċevimenti jew għall-kunsill statali, jew inkella, kienet tintuża bħala mawżolew. L-iżjed ipoteżi komuni hija msejsa fuq l-isem komuni tal-[[monument]], jiġifieri li kienet tintuża bħala qorti, sala tar-riċevimenti tal-palazz, jew il-binja ta' "ordni". Il-karatterisitiċi tal-istil u t-tiżjin mhux komplut tagħha jippermettu li d-Divan-khana tiġi datata għal tmiem is-seklu 15, iż-żmien meta Baku nħatfet mit-truppi Safavidi. Il-karatteristiċi tal-pjanta, il-ħabs-kripta taħt l-art u l-kontenut tal-kitba mnaqqxa fuq il-lapidi ta' fuq id-daħla tas-sala (mill-[[Koran]], is-Sura 10, il-versi 26 u 27) jindika l-funzjoni tal-istruttura bħala mafkar. L-oriġini tal-istruttura arkitettonika oriġinali hija assoċjata wkoll mat-tradizzjoni funebri pre-[[Iżlam|Iżlamika]]. L-istoriku [[Sara Ashurbeyli]] temmen li anke fiż-żminijiet pre-Iżlamiċi, it-territorju okkupat mid-Divan-khan kien post sagru (x'aktarx li l-ħofor b'għamla ta' tazzi kienu jintużaw biex fihom jinġabar id-demm tal-[[Annimal|annimali]] bħala sagrifiċċju).<ref>{{Ċita web|url=http://elibrary.bsu.az/books_460/N_440.pdf|titlu=Opinjonijiet tal-istoriċi|data-aċċess=2023-05-20|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180612140945/http://elibrary.bsu.az/books_460/N_440.pdf|arkivju-data=2018-06-12|url-status=dead}}</ref> ==== Il-Moskea ta' Kei-Kubad ==== Fil-qedem żdiedet moskea mal-mawżolew ta' Seyyid Yahya Bakuvi, li kienet imsejħa l-moskea l-"qadima". Issa hija magħrufa bħala l-"Moskea ta' Kei-Kubad Mosque". Din il-moskea nbniet fl-aħħar tas-seklu 14 u fil-bidu tas-seklu 15 wara l-qerda tal-binja ta' qabilha. Il-moskea kienet imsaqqfa b'koppla, li kienet mirfuda b'erba' kolonni tal-ġebel fi ħdan il-moskea. Fl-1918, il-moskea l-"qadima" ħadet in-nar. Stampa ta' din il-moskea u deskrizzjoni qasira tagħha kienu inklużi fl-artikli ta' [[Andrei Pavlinov]], li żar Baku u ra l-moskea fl-1888, li ġew ippubblikati fit-tielet ħarġa tal-ġurnal "Materjali dwar l-Arkeoloġija tal-Kawkasi" ([[Moska]], 1893).<ref>{{Ċita web|url=http://visions.az/en/news/159/cdc770e3/|titlu=Visions of Azerbaijan Magazine ::: The Palace of the Shirvanshahs|sit=Visions of Azerbaijan Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-20}}</ref> L-istoriku [[Abbasgulu Bakikhanov]] kiteb li Bakuvi għallem u talab fil-moskea: "Iċ-ċella fejn kien jitlob, l-iskola fejn kien jaħdem u l-qabar tiegħu jinsabu hemmhekk, fil-moskea". Kei-Kubad ix-Shirvanshah irrenja mill-1317 sal-1343 u kien in-nannu tax-Xejikk Ibrahim. Fis-snin 20 tas-seklu 20, meta E. A. Pakhomov wettaq stħarriġ tal-mawżolew u tal-fdalijiet tal-moskea l-qadima, ġie skopert li l-pedestall li fuqu kienet tinsab il-bażi ta' waħda mill-kolonni tal-moskea, jgħatti trunċiera dejqa fl-art imkaħħla fil-kripta tal-mawżolew. F'din it-trunċiera, kien hemm diversi lapidi tal-ġebel. Meta ġiet eżaminata l-kripta, instab li kien hemm l-għadam ta' xi għoxrin skeletru ta' bnedmin. L-għadam kien mitfugħ mingħajr l-osservazzjoni ta' xi regoli partikolari. Dan x'aktarx li kien minħabba l-fatt li fil-post fejn issa hemm il-mawżolew u madwaru, fl-imgħoddi kien hemm ċimiterju. Matul il-kostruzzjoni tal-moskea u t-tħaffir ta' fosos għall-pedamenti, għadd ta' oqbra tkissru. L-għadam mill-oqbra miksura nġabar u ġie stivat fil-mawżolew, u l-lapidi tpoġġew fit-trunċiera. Dawn il-lapidi ma ġewx ippreservati. Attwalment, fis-sit fejn qabel kien hemm il-moskea, hemm żewġ kolonni li qabel kienu jinsabu fuq ġewwa tal-moskea, kif ukoll parti mill-ħajt bis-saqaf. ==== Il-Mawżolew ta' Seyyid Yahya Bakuvi ==== Fil-bitħa tan-Nofsinhar, maġenb il-palazz, hemm mawżolew, li nbena fit-tieni nofs tas-seklu 15, li ssejjaħ il-mawżolew tad-"dervish" u kien magħruf bħala l-post funebri tal-istudjuż tal-qorti Khalil Ili Seyid Yahya Bakuvi, li kien jistudja l-[[mediċina]], il-[[matematika]] u l-[[astroloġija]]. Il-mawżolew huwa ottagonali u huwa msaqqaf b'piramida. Fuq ġewwa l-mawżolew jikkonsisti minn kripta taħt l-art fejn tinsab il-lapida ta' Bakuvi u kamra fuqha. L-istruttura ottagonali żgħira tal-mawżolew tinbidel f'tanbur imsaqqaf b'koppla. Fuq in-naħat tal-mawżolew hemm tliet twieqi żgħar imnaqqxa f'ħaġriet solidi tal-[[ġebla tal-ġir]], u bħal fil-qedem, hemm gradilji tal-ġebel b'aperturi b'għamla ta' bosta [[Stilla|stilel]]. Il-ħnejja fil-parti tat-Tramuntana tikkollega l-mawżolew ma' moskea iktar qadima. Skont Abbaskuli aga Bakikhanov, "iċ-ċella fejn kien jitlob [Bakuvi], l-iskola fejn kien jaħdem u l-qabar tiegħu jinsabu taħt il-moskea msemmija għalih, għadhom jeżistu". ==== Il-Moskea tal-Palazz ==== Quddiem il-bitħa inferjuri hemm moskea b'minaret. Il-moskea hija rettangolari u għandha sala kbira, [[kappella]] żgħira għan-nisa u kmamar tas-servizz. Il-portal tat-Tramuntana jinsab faċċata tal-volta funebri tax-Shirvanshah. Dan il-portal huwa iktar solenni minn dak tal-Lvant, li huwa maħsub għall-abitanti tal-palazz, u jagħti 'l isfel għal passaġġ nofsu taħt l-art. Is-sala doppja mdawla hija msaqqfa b'koppla fuq qlugħ sferiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://vestikavkaza.ru/articles/Legendy-Dvortsa-SHirvanshakhov.html|titlu=Легенды Дворца Ширваншахов {{!}} Вестник Кавказа|kunjom=Кавказа"|isem="Вестник|data=2017-04-01|sit=vestikavkaza.ru|lingwa=ru|data-aċċess=2023-05-20}}</ref> Il-moskea bil-miħrab tinsab fin-naħa tan-Nofsinhar tas-sala. Fuq il-kappella tan-nisa hemm ukoll kamra msaqqfa b'koppla. Id-daqs tagħha huwa iżgħar mill-koppla tas-sala u għandha l-istess kontorni. Fl-isfond tal-istruttura priżmatika, imsaqqfa b'żewġ koppli u b'mini kemxejn ippuntati, hemm aperatura fid-dell tal-portal tal-moskea. Fuq ir-rokna tal-Grigal tal-moskea hemm minaret, b'qafas bl-istalaktiti fuq nett mirfud b'gallarija fejn qabel kien hemm barriera tal-ġebel. Hemm kitba mnaqxxa bil-kalligrafija [[Lingwa Għarbija|Għarbija]] mad-dawra tal-minaret taħt il-qafas tal-istalaktiti. Il-kitba mnaqqxa tiddeskrivi l-kostruzzjoni tal-minaret, iżda mhux il-moskea li nbniet qabel. Dan huwa ikkonfermat min-nuqqas ta' portal rikk imżejjen u minn kitbiet artistiċi mnaqqxa fuqu. ==== Il-Portal tal-Lvant ==== Fit-territorju tal-bitħa tan-Nofsinhar tal-kumpless kien hemm l-hekk imsejjaħ Portal tal-Lvant, magħruf ukoll bħala d-"Daħla ta' Murad". Il-kostruzzjoni ta' dan il-portal ikkompletat il-formazzjoni tal-kumpless. Meta wieħed jistudja l-kitba mnaqqxa fuq in-niċċa tal-portal, il-portal inbena matul is-snin tal-okkupazzjoni ta' Baku minn truppi Ottomani f'isem Bakrada nobbli tar-Rajab Baba fid-994 (1585/86) mill-arkitett Amir Shah ta' Vaillankoukh (is-suborg ta' [[Tabriz]]). Meta mqabbla mal-portali ta' Divan-khana u l-volta funebri tax-Shirvanshah, l-istruttura u l-forom tal-portal huma kemxejn issimplifikati, b'inqas tiżjin rikk u eleganti. Il-parti ta' fuq tal-portal hija mżejna b'kitba mnaqqxa bl-Għarbi.<ref>{{Ċita web|url=http://www.icherisheher.gov.az/static,33/lang,en/|titlu=Icherisheher :: Museums|data=2017-11-07|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-05-20|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171107022414/http://www.icherisheher.gov.az/static,33/lang,en/|arkivju-data=2017-11-07|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-kitba hija mżejna bi fjuri ornamentali fuq iż-żewġ naħat. Fil-parti t'isfel tal-portal, hemm niċċa fonda ffurmata bi struttura semidoppja bl-istalaktiti. Għad-differenza ta' portali oħra tal-palazz, il-portal tal-Lvant għandu daħla wiesgħa ppuntata, qisha d-daħla. Sarah Ashurbeyli tassumi li din l-istruttura fil-fatt kienet id-daħla għal binja li ma għadhiex teżisti jew li ma nbnietx. ==== Is-Santwarju ==== Ħdejn il-moskea tax-shah fil-bitħa inferjuri, fil-ħajt li jissepara l-pjattaforma t'isfel minn dik ta' fuq, hemm il-binja tal-volta funebri tax-Shirvanshah, l-hekk imsejħa "Turbe". Din il-binja tinsab eżatt faċċata tad-daħla, imrikkba minn volta ppuntata. Il-ħajt lixx tal-faċċata huwa miksi bil-ġebla tal-ġir ta' Baku. Fuq il-binja hemm portal imżejjen b'mod rikk li jagħti għall-qabar. Dan il-portal jirrepeti il-kompożizzjoni tal-portal tad-Divan-khan, iżda għad-differenza ta' dan tal-aħħar iktar faċli li jiġi interpretat (l-arkata bl-istalaktiti tikkonsisti minn erba' ringieli ta' stalaktiti biss, il-ħitan laterali huma lixxi, bla niċeċ, u b'timpanu biss tal-arkati, b'għadd ta' kitbiet Koraniċi mnaqqxa mis-Sura XII, il-vers 92). Fuq il-lemin u x-xellug tal-apertura ppuntata tal-portal f'żewġ medaljuni tawwalin hemm il-kitbiet imnaqqxa ta' isem il-bennej-arkitett tal-qabar. F'kull medaljun, l-istess kitba hija ripetuta darbtejn (bil-quddiem u b'lura) u fiha l-kliem li ġej: Allah Muhammad Ali (arkitett). Meta wieħed iqis l-isem, l-arkitett x'aktarx li kien Xiita. Fuq l-ornamentazzjoni tat-timpanu tal-arkata bl-istalaktiti hemm strixxa b'kitba ta' natura reliġjuża. Fit-timpani, il-medaljuni huma rranġati wkoll fuq kull naħa, b'kitba mnaqqxa wkoll. Il-kitba ta' fuq id-daħla tal-portal tagħti d-dati tal-kostruzzjoni tal-volta funebri: it-839 (1435/36) u tirrapporta li l-qabar inbena mix-Shirvanshah Halilullah għal ommu u għal ibnu. Il-portal jagħti għall-kanopew, u fuq ix-xellug u fuq il-lemin tiegħu jiftħu kmamar żgħar, probabbilment għal dawk li kienu jieħdu ħsieb is-servizzi tal-qima. Il-kanopewijiet jwasslu għas-sala prinċipali, bi pjanta b'għamla ta' salib, u l-parti ċentrali tagħha hija msaqqfa b'koppla mirfuda fuq il-volti tal-fergħat tas-salib u l-ħitan tal-ġebel permezz ta' sistema ta' qlugħ sferiċi. Huwa interessanti li fuq barra, il-koppla tal-ġebel fl-imgħoddi kienet miksija b'madum ikħal ileqq. Matul l-iskavi arkeoloġiċi fil-qabar instabu frammenti ta' dettalji arkitettoniċi ta' lapidi fis-sala, kif ukoll għadd ta' oqbra ta' membri tal-familja ta' Halilullah. Fix-xogħlijiet arkeoloġiċi tal-1946, taħt l-art tal-[[injam]] tal-qabar, instabet kripta b'ħames oqbra, mgħottija b'ħaġriet tal-ġebel (waħda minnhom kien fiha l-fdalijiet ta' tifel ta' 6 jew 7 snin, x'aktarx ta' iben Halilullah, filwaqt li l-oħrajn kienu ta' nisa ikbar fl-età, x'aktarx ta' omm Halilullah, u l-iskeletru ta' raġel ta' 18 jew 19-il sena). It-tkomplija tax-xogħol fil-qabar wassal għas-sejbien ta' għadd ta' oqbra mhux mimsusa, b'total ta' 14-il qabar. L-ismijiet tal-membri tal-familja ta' Halilullah jinsabu fuq il-bażi tagħhom b'odi, eleġiji u kronogrammi mid-divan ta' Badr Shirvani: omm Halilullah Bike khanum (li mietet fit-839 / 1435/6), uliedu Farrukh Yamin (li twieled fit-839 / 1435/6, u li miet fit-846 / 1442/3 ta' seba' snin), ix-Xejikk Saleh (li twieled fit-847 / 1443, u li miet fit-849 / 1445/6 ta' sentejn), Mir Bahram (maqtul (Shaheed) fl-isteppa ta' Kaytag ta' 20 Muharram 850 / is-17 ta' April 1446), il-Prinċep Muhammad Ibrahim (li twieled fl-20 Muharram 836 /is-16 ta' Settembru 1432), Farrukh Yasar (li twieled fit-12 Muharram 845 / it-2 ta' Ġunju 1441). ==== Il-Ħammam ==== Fil-bitħa inferjuri tal-kumpless hemm il-ħammam, u l-pożizzjoni tiegħu tgħatti l-kontorn tal-binja preċedenti tal-palazz. Madankollu, x'aktarx li l-ħammam, li nbena fis-seklu 15, kien tabilħaqq palazz. Il-ħammam kien żgumbrat mill-ħitan interni, u l-konfigurazzjoni interna tal-ħammam ġiet restawrata bis-saħħa tal-konservazzjoni tar-ringieli inferjuri tal-ħitan. Il-ħammam tal-palazz, bħall-maġġoranza l-kbira tal-ħammam tal-Lvant, ġiet midfuna fl-art, u l-portal tad-daħla u l-koppli tas-swali l-kbar biss kienu viżibbli minn barra. Il-quċċata tagħhom kellha lanterni mtaqqbin għall-ventilazzjoni. Il-fond kbir tal-ħammam kien xi ħaġa tipika tal-ħammam tal-[[peniżola]] kollha ta' Absheron. Kull min kien iżur il-ħammam kien jgħaddi mill-kamra tal-vestibolu u jasal fil-kamra tas-sapun, fejn kien isib pixxina għall-ħasil ġenerali. Maġenb il-kamra tas-sapun kien hemm kmamar żgħar u kbar, maħsuba għall-proċeduri kollha li kienu jeħtieġu temperaturi differenti. It-temperatura neċessarja tad-diversi kmamar, skont id-destinazzjoni, kienet tiġi ppreservata kemm jista' jkun fil-konfigurazzjoni interna tal-ħammam. F'waħda mill-aħħar tal-kmamar tal-ħammam, kien hemm tank bl-ilma jaħraq. Taħtu kien hemm il-kompartiment bil-ħatab u l-fwar, li kienet tforni s-sħana lill-istabbilimenti kollha tal-banju. Il-parti ta' taħt l-art, l-istalel u l-ħitan tal-ħammam kienu msaħħna b'sistema mifruqa ta' kanali ta' konduzzjoni tas-sħana. ==== L-Ovdan ==== Mhux 'il bogħod mill-ħammam hemm l-ovdan – ġibjun li kien wieħed mill-ikbar fil-Fortizza tal-Ovdan. Dan l-ovdan kien iforni l-ilma tax-xorb mhux biss lill-palazz, iżda anke liż-żona kollha tal-madwar. Din is-suppożizzjoni hija kkonfermata mill-Moskea ż-żgħira fil-qrib ta' Chin, li nbniet fis-seklu 14, u li huwa maħsub li kienet tintuża mir-residenti tal-madwar. L-ovdan kien iforni l-ilma lill-ħammam tal-palazz. L-ovdan huwa ġibjun spazjuż li jinsab fil-fond taħt l-art, u huwa ventilat permezz ta' xaft vertikali speċjali. Struttura simili hija tipika tal-biċċa l-kbira tal-ovdan li għadhom jeżistu. Sabiex wieħed jinżel fil-ġibjun, wieħed seta' jinżel minn taraġ apposta, li mbagħad ġie bblukkat b'arkata ppuntata. L-ilma kien jiġi fl-ovdan permezz ta' katusa tal-ilma miżmuma sew taħt l-art, magħrufa wkoll bħala ''kyhryza''. L-istruttura tal-bokka tal-katusa tal-ilma kienet pjuttost 'il bogħod mill-belt. == Fil-kultura == Stampi tal-Palazz tax-Shirvanshah jistgħu jinstabu fix-xogħlijiet ta' artisti bħal Grigory Gagarin u Georgy Hohenfelden, u fir-ritratti ta' Richard Thiele. Fl-1990 inħarġet [[bolla postali]] tal-[[Unjoni Sovjetika]] ddedikata lill-palazz. Iktar 'il quddiem, il-palazz deher fuq għadd ta' bolol postali tar-Repubblika tal-Ażerbajġan. Barra minn hekk, il-Palazz tax-Shirvanshah deher fuq il-karta tal-flus tal-Ażerbajġan ta' 10,000 manat. F'Ġunju 2022, il-Bank Ċentrali tal-Ażerbajġan ħareġ karta tal-flus ġdida li turi wkoll il-Palazz tax-Shirvanshah fl-isfond.<ref>{{Ċita web|url=https://www.coinworld.com/news/precious-metals/central-bank-of-azerbaijan-to-issue-10-manat-note-in-june|titlu=Central Bank of Azerbaijan to issue 10-manat note in June|sit=CoinWorld|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-20}}</ref> Fir-rumanz ta' [[Kurban Said]] ''Ali u Nino'' hemm deskrizzjoni tal-palazz.<ref>{{Ċita web|url=http://visions.az/en/news/860/11c61a56/|titlu=Visions of Azerbaijan Magazine ::: Azerbaijan in Prose|sit=Visions of Azerbaijan Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-20}}</ref> === Il-kumpless tal-palazz fiċ-ċinematografija === L-arkitettura tal-palazz dehret diversi drabi fil-film ta' [[Leonid Gaidai]] ''The Diamond Arm'' (1969) li nġibed fiċ-ċentru storiku ta' Baku.<ref>{{Ċita web|url=https://news.day.az/culture/727111.html|titlu=Приключения кинозвезд в Баку - КАК СНИМАЛИ "БРИЛЛИАНТОВУЮ РУКУ" - ФОТО|data=2015-12-13|sit=Day.Az|lingwa=ru|data-aċċess=2023-05-20}}</ref> == Gallerija == <gallery mode="packed" heights="110px"> File:Palace_of_the_Shirvanshahs_IAA1173.jpg File:Azerbaigian-baku3.jpg File:Palacio_de_los_Shirvanshah,_Baku,_Azerbaiyán,_2016-09-26,_DD_165-167_HDR.jpg File:Palacio_de_los_Shirvanshah,_Baku,_Azerbaiyán,_2016-09-26,_DD_183-185_HDR.jpg File:Palacio_de_los_Shirvanshah,_Baku,_Azerbaiyán,_2016-09-28,_DD_22.jpg File:Palacio_de_los_Shirvanshah,_Baku,_Azerbaiyán,_2016-09-28,_DD_24.jpg File:Palacio_de_los_Shirvanshah,_Baku,_Azerbaiyán,_2016-09-28,_DD_26.jpg File:Palacio_de_los_Shirvanshah,_Baku,_Azerbaiyán,_2016-09-28,_DD_27.jpg File:Portal-Shirvanshahs.JPG File:Shirvanshah_palace_inside_door.JPG </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Palazzi]] [[Kategorija:Arkitettura tal-Ażerbajġan]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan]] [[Kategorija:Baku]] mzem32g2sfnifti1af713wbqta5a5ue 0 30552 329570 315796 2026-04-28T23:37:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329570 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Bath''' (<small>RP:</small> /bɑːθ/;<ref>Wells, John C. (2008). ''Longman Pronunciation Dictionary'' (3rd ed.). Longman. ISBN <bdi>978-1-4058-8118-0</bdi>.</ref> pronunzja lokali: [ba(ː)θ])<ref>Altendorf, Ulrike; Watt, Dominic (2004). "The dialects in the South of England: phonology". In Schneider, Edgar W.; Burridge, Kate; Kortmann, Bernd; Mesthrie, Rajend; Upton, Clive (eds.). ''A Handbook of Varieties of English''. Vol. 1: Phonology. Mouton de Gruyter. ISBN <bdi>978-3-11-017532-5</bdi>. p. 199.</ref> hija belt u żona mingħajr parroċċa fiż-żona unitarja ta' Bath u l-Grigal ta' Somerset fil-kontea ċerimonjali ta' Somerset, l-[[Renju Unit|Ingilterra]], magħrufa u msemmija għall-banjijiet [[Imperu Ruman|Rumani]] tagħha. Fiċ-ċensiment tal-2021, il-popolazzjoni kienet tlaħħaq il-101,557 ruħ.<ref>{{Ċita web|url=https://www.citypopulation.de/en/uk/cities/?cityid=7096|titlu=United Kingdom: Countries and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|sit=www.citypopulation.de|data-aċċess=2023-08-09}}</ref> Bath tinsab fil-wied tax-xmara [[Avon]], 97 mil (156 kilometru) fil-Punent ta' [[Londra]] u 11-il mil (18-il kilometru) fix-Xlokk ta' [[Bristol]]. Il-belt saret [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1987, u iktar 'il quddiem ġiet elenkata wkoll fis-Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali magħruf bħala "[[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]]" fl-2021.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Bath hija wkoll l-ikbar belt u insedjament f'Somerset. Il-belt saret spa bl-isem [[Lingwa Latina|Latin]] ''Aquae Sulis'' ("l-ilmijiet ta' Sulis") <abbr>għall-ħabta</abbr> tas-60 [[WK|W.K]]. meta r-Rumani bnew banjijiet u tempju fil-wied tax-xmara Avon, għalkemm il-fawwariet termali kienu magħrufa saħansitra minn qabel dak iż-żmien. L-Abbazija ta' Bath ġiet stabbilita fis-seklu 7 u saret ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]]; il-binja ġiet rikostruwita fis-sekli 12 u 16. Fis-[[seklu 17]], beda jingħad li l-ilma mill-fawwariet kellu proprjetajiet ta' fejqan, u Bath saret popolari bħala raħal bi spa fl-era Ġorġjana. L-arkitettura Ġorġjana, maħduma mill-ġebla ta' Bath, tinkludi r-''Royal Crescent'' (litteralment binja rjali b'għamla ta' nofs [[qamar]]), is-''Circus'', il-Kamra tal-Pompi u l-Kmamar tal-Assemblaġġ, fejn [[Beau Nash]] ippresjeda fuq il-ħajja soċjali tal-belt mill-1705 sa [[Mewt|mewtu]] fl-1761. Ħafna mit-toroq u l-[[Pjazza|pjazez]] ġew stabbiliti minn [[John Wood ix-Xiħ]], u fis-seklu 18 il-belt saret popolari u l-popolazzjoni kibret. [[Jane Austen]] għexet f'Bath fil-bidu tas-seklu 19. Il-kostruzzjoni kompliet fis-seklu 19 u wara l-Blitz ta' Bath fit-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]]. Bath saret parti mill-kontea ta' Avon fl-1974, u wara l-abolizzjoni ta' Avon fl-1996, saret iċ-ċentru prinċipali ta' Bath u tal-Grigal ta' Somerset. Bath tilqa' iktar minn 6 miljun viżitatur fis-sena<ref>{{Ċita web|url=https://beta.bathnes.gov.uk/journey-net-zero-public-consultation-january-2022/visitors-and-tourists|titlu=Visitors and tourists {{!}} Bath and North East Somerset Council|sit=beta.bathnes.gov.uk|data-aċċess=2023-08-09}}</ref>, u b'hekk hija waħda mill-għaxar bliet Ingliżi li l-iktar iżuruhom turisti barranin.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/leisureandtourism/articles/traveltrends/2019|titlu=Travel trends - Office for National Statistics|data=2020-12-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201210074504/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/leisureandtourism/articles/traveltrends/2019|arkivju-data=2020-12-10|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.experiencebath.com/|titlu=Experience Bath - Tailor-made visits to Bath|data=2020-11-25|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201125025042/https://www.experiencebath.com/|arkivju-data=2020-11-25|url-status=bot: unknown}}</ref> Fost l-attrazzjonijiet tal-belt hemm l-ispas, il-ġiti bid-dgħajjes tul il-kanali, ir-Royal Crescent, Bath Skyline, il-Ġonna tal-Parati u l-Park Irjali ta' Vitorja li jospita l-[[karnival]] u avvenimenti staġonali. Fost iż-żoni bil-ħwienet hemm iċ-ċentru kummerċjali ta' SouthGate, il-kuritur bl-arkati u l-ħwienet [[Artiġjan|artiġjanali]] ta' Walcot, u t-Toroq ta' Milsom, ta' Stall u ta' York. Hemm ukoll diversi teatri, inkluż it-Teatru Rjali, kif ukoll diversi [[Mużew|mużewijiet]], fosthom il-Mużew tal-Arkitettura ta' Bath, il-Gallerija tal-[[Arti]] ta' Vitorja, il-Mużew tal-Arti tal-Lvant tal-[[Asja]], il-Mużew tal-[[Astronomija]] ta' Herschel, il-Mużew tal-[[Moda]], u l-Mużew ta' Holburne. Il-belt għandha żewġ universitajiet – l-Università ta' Bath u l-Università tal-Ispa ta' Bath – u l-Kulleġġ ta' Bath li jipprovdi [[edukazzjoni]] ulterjuri. Fost il-klabbs [[Sport|sportivi]] tal-belt hemm il-Bath Rugby u Bath City. == Storja == === Żmien il-Ħaġar, il-Bronż u l-Ħadid === L-għoljiet fil-lokalità bħal dawk ta' Bathampton Down ilhom b'attività umana mill-Mesolitiku.<ref>{{Ċita web|url=http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=204162|titlu=Pastscape - Detailed Result: MONUMENT NO. 204162|data=2015-05-04|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150504193813/http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=204162|arkivju-data=2015-05-04|url-status=bot: unknown}}</ref> Diversi tumbati tondi tal-ħamrija ta' Żmien il-Bronż infetħu minn [[John Skinner]] fis-seklu 18.<ref>Thomas, Rod (2008). ''A Sacred landscape: The prehistory of Bathampton Down''. Bath: Millstream Books. p. 21. ISBN <bdi>978-0-948975-86-8</bdi>.</ref> Sit b'tumbata twila li huwa maħsub li jmur lura għall-poplu Beaker ta' Żmien il-Bronż Bikri ġie ċċattjat biex ikun hemm spazju għall-RAF Charmy Down.<ref>{{Ċita web|url=http://www1.somerset.gov.uk/archives/ASH/Beakpeop.htm|titlu=INTRODUCTION|data=2011-08-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110814192140/http://www1.somerset.gov.uk/archives/ASH/Beakpeop.htm|arkivju-data=2011-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=203301|titlu=Pastscape - Detailed Result: CHARMY DOWN|data=2017-08-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170822223846/http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=203301|arkivju-data=2017-08-22|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-forti tal-Għolja ta' Solsbury faċċata tal-belt attwali kien forti ta' Żmien il-[[Ħadid]] u x'aktarx li kien hemm forti ieħor tal-istess żmien biswit Bathampton Camp.<ref>Thomas, Rod (2008). ''A Sacred landscape: The prehistory of Bathampton Down''. Bath: Millstream Books. pp. 46–48. ISBN <bdi>978-0-948975-86-8</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=203244|titlu=Pastscape - Detailed Result: BATHAMPTON CAMP|data=2015-05-04|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150504193819/http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=203244|arkivju-data=2015-05-04|url-status=bot: unknown}}</ref> === Banjijiet Rumani u l-era Rumana === [[Stampa:Roman Baths c1900 2.jpg|daqsminuri|Ritratt fotokromatiku tas-seklu 19 tal-Banju l-Kbir tal-Banjijiet Rumani. L-istruttura sħiħa fuq il-livell tal-bażijiet tal-pilastri nbniet wara u ma kinitx karatteristika tal-binja fi żmien ir-Rumani.]] L-evidenza [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] turi li s-sit tal-fawwara prinċipali tal-banjijiet Rumani jaf kien ġie ttrattat bħala santwarju mill-Brittaniċi Ċeltiċi<ref>{{Ċita web|url=http://visitbath.co.uk/spa-and-wellbeing/history-of-baths-spa|titlu=History of Bath’s Spa - Visit Bath|data=2015-03-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150315003815/http://visitbath.co.uk/spa-and-wellbeing/history-of-baths-spa|arkivju-data=2015-03-15|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.british-history.ac.uk/vch/som/vol1/pp219-288|titlu=Romano-British Somerset: Part 2, Bath {{!}} British History Online|data=2015-09-30|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150930191857/http://www.british-history.ac.uk/vch/som/vol1/pp219-288|arkivju-data=2015-09-30|url-status=bot: unknown}}</ref>, u kien iddedikat lill-alla femminili Sulis, li r-Rumani identifikaw ma' [[Minerva]]; l-isem "Sulis" baqa' jintuża wara l-invażjoni Rumana, u fil-fatt jidher fl-isem Ruman tar-raħal, ''Aquae Sulis'' (litteralment, "l-ilmijiet ta' Sulis").<ref>A L Rowse, ''Heritage of Britain'', 1995, Treasure of London, <nowiki>ISBN 978-0-907407-58-4</nowiki>, 184 pages, p. 15.</ref> L-arkeologi rkupraw messaġġi ddedikati lilha mnaqqxa fuq il-metall, magħrufa bħala tavli tas-saħta, mill-fawwara sagra. It-tavli kellhom kitba [[Lingwa Latina|Latina]], bi kliem ta' saħta kontra dawk li għamlu xi deni kontra min naqqaxhom.<ref>{{Ċita web|url=http://www.csad.ox.ac.uk/RIB/RIBIV/jp4.htm|titlu=Corpus of writing tablets from Roman Britain - guide to curse tablets|data=2011-08-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181005065522/http://www.csad.ox.ac.uk/rib/ribiv/jp4.htm|arkivju-data=2018-10-05|url-status=dead}}</ref> Pereżempju, jekk ċittadin kienu jinsterqulu l-ħwejjeġ sakemm kien ikun fil-banjijiet, seta' jikteb saħta, u jsemmi lin-nies li kien jissuspetta, fuq tavla biex tinqara mill-alla femminili. Fis-60-70 W.K. inbena tempju, u matul it-300 sena ta' wara nbena kumpless ta' banjijiet.<ref>{{Ċita web|url=http://www.bathnes.gov.uk/worldheritage/2.3Des.htm|titlu=Bath World Heritage Site Management Plan 2.3|data=2007-06-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070614100836/http://www.bathnes.gov.uk/worldheritage/2.3Des.htm|arkivju-data=2007-06-14|url-status=bot: unknown}}</ref> L-inġiniera daħħlu pilastri tal-ballut fit-tajn bħala pedamenti stabbli, u madwar il-fawwara bnew kompartiment bil-ġebel irregolari mdawwar biċ-ċomb. Fis-seklu 2, il-fawwara ġiet inkorporata fi ħdan struttura tal-[[injam]] bil-volti b'għamla ta' bittija li kellha l-''caldarium'' (banju sħun), ''tepidarium'' (banju fietel), u ''frigidarium'' (banju kiesaħ).<ref>{{Ċita web|url=http://www.timetravel-britain.com/articles/stones/romanbaths.shtml|titlu=The Roman Baths of Bath|data=2015-04-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150409020816/http://www.timetravel-britain.com/articles/stones/romanbaths.shtml|arkivju-data=2015-04-09|url-status=bot: unknown}}</ref> Iktar 'il quddiem mar-raħal inbnew is-swar difensivi, x'aktarx fis-seklu 3.<ref>{{Ċita web|url=http://www.buildinghistory.org/bath/saxon/alfredsborough.shtml|titlu=Saxon Bath: Alfred's Borough|data=2009-06-11|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090611024156/http://www.buildinghistory.org/bath/saxon/alfredsborough.shtml|arkivju-data=2009-06-11|url-status=bot: unknown}}</ref> Wara l-falliment ta' awtorità Rumana fl-ewwel deċennju tas-seklu 5, il-banjijiet ġew mitluqa u eventwalment intilfu minħabba ż-żieda fil-livelli tal-ilma u tad-depożiti.<ref>Southern, Patricia (2012). ''The Story of Roman Bath''. Amberley. pp. 202–203. ISBN <bdi>978-1445610900</bdi>.</ref> F'Marzu 2012, teżor ta' 30,000 munita tal-fidda tar-Rumani, wieħed mill-ikbar teżori li qatt ġew skoperti fir-Renju Unit, instab permezz tal-iskavi arkeoloġiċi. Il-muniti, li huwa maħsub li jmorru lura għas-seklu 3, instabu madwar 150 metru (490 pied) mill-banjijiet Rumani. === Era Post-Rumana u Medjevali === [[File:Bath_Abbey_Exterior,_Somerset,_UK_-_Diliff.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bath_Abbey_Exterior,_Somerset,_UK_-_Diliff.jpg|alt=Yellow stone building with large arched windows and a tower.|xellug|daqsminuri|L-Abbazija ta' Bath.]] Bath x'aktarx li kienet is-sit tal-Battalja ta' Badon (<abbr>għall-ħabta</abbr> tal-500 W.K.), fejn Arthur, l-eroj tal-leġġendi ta' wara, jingħad li rebaħ kontra l-Anglo-Sassoni.<ref>{{Ċita web|url=http://www.buildinghistory.org/bath/saxon/dobunni.shtml|titlu=Brittonic and Saxon Bath: Dobunni to Hwicce|data=2015-09-23|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150923195110/http://www.buildinghistory.org/bath/saxon/dobunni.shtml|arkivju-data=2015-09-23|url-status=bot: unknown}}</ref> Ir-raħal inħataf mis-[[Sassoni]] tal-Punent fil-577 wara l-Battalja ta' Deorham;<ref>{{Ċita web|url=http://www.myenglandtravel.com/history-of-bath-england.html|titlu=history of bath england roman bath history history of bath|data=2008-02-20|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080220181930/http://www.myenglandtravel.com/history-of-bath-england.html|arkivju-data=2008-02-20|url-status=bot: unknown}}</ref> il-[[poeżija]] Anglo-Sassona ''The Ruin'' jaf tiddeskrivi d-dehra tas-sit Ruman f'dak iż-żmien.<ref>Klinck, Anne (1992). ''The Old English Elegies: A Critical Edition and Genre Study''. Montreal: McGill-Queen's University Press. p. 61.</ref> Ġie stabbilit ukoll monasteru f'data bikrija – jingħad minn San David għalkemm wisq probabbli ġie stabbilit minn [[Osric]], ir-Re tal-Hwicce,<ref>Davenport, Peter (2002). ''Medieval Bath Uncovered''. Stroud: Tempus. pp. 31–34. ISBN <bdi>978-0752419657</bdi>.</ref> li x'aktarx uża s-sit bis-swar bħala ċ-ċirkoskrizzjoni tiegħu.<ref>{{Ċita web|url=http://www.100welshheroes.com/en/biography/saint%20david|titlu=St David /Dewi Sant / 100 Welsh Heroes / 100 Arwyr Cymru|data=2012-10-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121010050612/http://www.100welshheroes.com/en/biography/saint%20david|arkivju-data=2012-10-10|url-status=dead}}</ref> [[Nennius]], storiku tas-seklu 9, isemmi "Lag Sħun" fl-art tal-Hwicce tul ix-xmara Severn, u jżid "Huwa mdawwar bis-swar, magħmul bil-brikks u bil-ġebel, u l-[[Raġel|irġiel]] jistgħu jmorru hemmhekk fi kwalunkwe ħin biex jgħumu, u kull raġel jista' jidħol fit-tip ta' banju li jkun jixtieq. Jekk ikun irid, jista' jidħol f'banju kiesaħ; u jekk ikun irid, jista' jidħol f'banju sħun". Bede iddeskriva l-banjijiet sħan fl-introduzzjoni [[Ġeografija|ġeografika]] tal-''Istorja Ekkleżjastika'' b'termini simili ħafna għal dawk ta' Nennius.<ref>Campbell, James; John, Eric; Wormald, Patrick (1991). ''The Anglo-Saxons''. Penguin. pp. 40–41. ISBN <bdi>978-0140143959</bdi>.</ref> Ir-Re Offa ta' Mercia kiseb il-kontroll tal-monasteru fis-781 u reġa' bena l-knisja, li ġiet iddedikata lil [[San Pietru]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/angleterre/batha.html|titlu=Abbey Church of St. Peter and St. Paul, Bath|data=2013-06-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130621205423/http://www.uquebec.ca/musique/orgues/angleterre/batha.html|arkivju-data=2013-06-21|url-status=dead}}</ref> Skont il-Vitorjan [[Edward Churton]], matul l-era tal-Anglo-Sassoni, Bath kienet magħrufa bħala ''Acemannesceastre'' ("Akemanchester"), jew "belt tal-irġiel bl-uġigħ", b'referenza għar-reputazzjoni li kellhom dawn il-fawwariet li jfejqu l-morda.<ref>Churton, Edward (1841). ''The Early English Church'' (2nd ed.). London: James Burns. p. 102.</ref> [[File:Speed_baths.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Speed_baths.jpg|daqsminuri|Mappa ta' Bath ippubblikata minn John Speed fl-1610.]] Sas-seklu 9, il-pjanta antika tat-toroq Rumani ntilfet u Bath saret proprjetà rjali. Ir-Re Alfred reġa' stabbilixxa r-raħal mill-ġdid, u ħalla l-kwadrant tax-Xlokk tiegħu bħala ċ-ċirkoskrizzjoni tal-abbazija. Fil-''Burghal Hidage'', Bath ġiet irreġistrata bħala ''burh'' (''borough'' jew distrett) u ġiet deskritta bħala raħal bi swar twal 1,375 jarda (1,257 metru) b'allokazzjoni ta' 1,000 raġel għad-difiża.<ref>Davenport, Peter (2002). ''Medieval Bath Uncovered''. Stroud: Tempus. pp. 40–42. ISBN <bdi>978-0752419657</bdi>.</ref> Matul ir-renju ta' Edward ix-Xiħ ġew izzekkati l-muniti f'Bath abbażi ta' disinn miz-zekka ta' [[Winchester]] iżda bil-kitba "BAD" fuq in-naħa ta' wara b'rabta mal-isem Anglo-Sassonu tar-raħal, Baðum, Baðan jew Baðon, li jfisser "fil-banjijiet",<ref>Davenport, Peter (2002). ''Medieval Bath Uncovered''. Stroud: Tempus. pp. 50–51. ISBN <bdi>978-0752419657</bdi>.</ref> u dan kien is-sors tal-isem attwali. [[Edgar tal-Ingilterra]] ġie nkurunat bħala r-re tal-Ingilterra fl-Abbazija ta' Bath fid-973, f'ċerimonja li ffurmat il-bażi għal kull inkurunazzjoni futura fir-Renju Unit.<ref>{{Ċita web|url=http://www.englishmonarchs.co.uk/saxon_12.htm|titlu=English Monarchs - Kings and Queens of England - Edgar the Peaceful.|data=2015-07-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150701165135/http://www.englishmonarchs.co.uk/saxon_12.htm|arkivju-data=2015-07-01|url-status=bot: unknown}}</ref> [[William Rufus]] ta r-raħal, l-abbazija u z-zekka lil fiżiku rjali, [[Ġwanni ta' Tours]], li sar Isqof ta' Wells u l-Patri Superjuri ta' Bath, wara li r-rikkezzi tar-raħal insterqu matul ir-Ribelljoni tal-1088. Il-[[politika]] [[Papa|Papali]] għall-isqfijiet kienet li jittrasferixxu ruħhom f'sedi iktar urbani, u Ġwanni ta' Tours ittrasferixxa ruħu minn Wells għal Bath. L-isqof ippjana u beda jibni knisja ikbar bħala l-[[katidral]] tiegħu, u magħha ġie mehmuż pirjolat, bil-palazz tal-isqof maġenbu. Il-banjijiet il-ġodda nbnew madwar it-tliet fawwariet. L-isqfijiet ta' wara rritornaw is-sede episkopali lejn Wells għalkemm żammew l-isem ta' Bath fit-titlu, l-Isqof ta' Bath u ta' Wells. L-Isptar ta' San Ġwann ġie stabbilit għall-ħabta tal-1180 mill-Isqof [[Reginald Fitz Jocelin]] u huwa fost l-eqdem strutturi għall-foqra fl-Ingilterra.<ref>{{Ċita web|url=http://www.buildinghistory.org/jean/spiritofcare.shtml|titlu=Jean Manco, Spirit of Care|data=2009-08-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090821173938/http://www.buildinghistory.org/jean/spiritofcare.shtml|arkivju-data=2009-08-21|url-status=bot: unknown}}</ref> L-"isptar tal-banjijiet" inbena maġenb il-fawwariet termali tal-Banju tas-Salib, minħabba l-proprjetajiet tas-saħħa tagħhom u biex il-foqra morda jingħataw il-kenn.<ref>{{Ċita web|url=http://www.buildinghistory.org/bath/medieval/shelter.shtml|titlu=Shelter in Old Age|data=2015-09-23|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150923195109/http://www.buildinghistory.org/bath/medieval/shelter.shtml|arkivju-data=2015-09-23|url-status=bot: unknown}}</ref> Kien hemm mijiet ta' sistemi amministrattivi. Il-''Bath Hundred'' kellu diversi ismijiet, inkluż il-Mija ta' Le Buri. Il-Mitt Barranin ta' Bath jew ''Forinsecum'' kienu jkopru ż-żona 'l barra mill-belt u iktar 'il quddiem ġew ikkombinati mal-Mija tal-Forum ta' Bath. Il-merkanti għonja ma kellhom l-ebda status fi ħdan il-mitt qorti u ffurmaw xirkiet sabiex ikollhom iktar influwenza. Huma bnew l-ewwel sala tax-xirkiet x'aktarx fis-seklu 13. Għall-ħabta tal-1200 inħatar l-ewwel sindku.<ref>Davenport, Peter (2002). ''Medieval Bath Uncovered''. Stroud: Tempus. pp. 97–98. ISBN <bdi>978-0752419657</bdi>.</ref> === Era moderna bikrija === [[File:Prospect_of_Bath_in_1673.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prospect_of_Bath_in_1673.jpg|daqsminuri|Il-Perspettiva tan-Nofsinhar ta' Bath fil-mappa ta' Bristol tal-1673 ta' Millerd.]] Sas-seklu 15, l-abbazija ta' Bath ġiet dilapidata u Oliver King, l-Isqof ta' Bath u ta' Wells, iddeċieda jerġa' jibniha fuq skala iżgħar fl-1500. Il-knisja l-ġdida tlestiet ftit snin qabel ma ġie xolt il-Pirjolat ta' Bath fl-1539 minn [[Enriku VIII tal-Ingilterra|Enriku VIII]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.mayorofbath.co.uk/renaissance-bath|titlu=Mayor of Bath|data=2012-01-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120114061225/http://www.mayorofbath.co.uk/renaissance-bath|arkivju-data=2012-01-14|url-status=dead}}</ref> L-abbazija kienet mitluqa qabel ma ġiet irrestawrata bħala l-knisja parrokkjali tal-belt fl-era ta' Eliżabetta, meta l-belt esperjenzat rinnovament bħala spa. Il-banjijiet ġew imtejba u l-belt bdiet tattira lill-aristokrazija.<ref>{{Ċita web|url=http://www.mayorofbath.co.uk/civic-insignia|titlu=Mayor of Bath|data=2012-01-14|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120114051609/http://www.mayorofbath.co.uk/civic-insignia|arkivju-data=2012-01-14|url-status=bot: unknown}}</ref> Karta rjali mogħtija mir-Reġina [[Eliżabetta I]] fl-1590 ikkonfermat l-istatus ta' belt. [[Anna tad-Danimarka]] marret tuża l-banjijiet fl-1613 u fl-1615.<ref>Emanuel Green, 'The Visits to Bath of Two Queens', ''Proceedings of the Bath Natural History and Antiquarian Field Club'', 7 (Bath, 1893), p. 224.</ref> Marul il-Gwerra Ċivili Ingliża, il-belt ingħatat gwarniġjon għal [[Karlu I]]. Intefqu sebat elef sterlina fuq il-fortifikazzjonijiet, iżda malli tfaċċaw il-forzi parlamentari, id-daħliet ġew miftuħin beraħ u l-belt arrendiet. Saret post sinifikanti għall-armata tal-Assoċjazzjoni tal-Punent taħt [[William Waller]].<ref>Crutwell, Clement (1801). ''A tour through the whole island of Great Britain; Divided into Journeys. Interspersed with Useful Observations; Particularly Calculated for the Use of Those who are Desirous of Travelling over England & Scotland''. Vol. 2. pp. 387–388.</ref> Bath reġgħet ittieħdet mill-irjalisti f'Lulju 1643 wara l-Battalja ta' Lansdowne u ġiet okkupata għal sentejn sal-1645.<ref>Rodgers, Colonel Hugh Cuthbert Basset (1968). ''Battles and Generals of the Civil Wars''. Seeley Service & Co. p. 81. ASIN B000HJ9TUG.</ref> B'xorti tajba, il-belt ħelsitha ħafif mill-qerda tal-proprjetà u mill-ġuħ fost l-abitanti tagħha għad-differenza ta' Bristol u ta' [[Gloucester]] fil-qrib. Matul l-okkupazzjoni, il-finanzi tal-Kunsill tal-Belt ta' Bath ħadu daqqa ta' ħarta u l-infiq, il-kirjiet u l-għotjiet tal-kunsill naqsu ħesrem. L-istazzjonar tas-suldati fid-djar privati kkontribwixxa wkoll għad-diżordni u għall-vandaliżmu.<ref>Wroughton, John (2004). ''Stuart Bath: Life in the Forgotten City 1603–1714''. The Lansdown Press. pp. 156, 158, 161–2, 174.</ref> Il-belt malajr reġgħet lura għan-normalità wara l-gwerra meta l-kunsill tal-belt kisbet surplus tajjeb tal-baġit. [[Thomas Guidott]], student tal-[[kimika]] u tal-[[mediċina]] fil-Kulleġġ ta' Wadham, Oxford, stabbilixxa prattika fil-belt fl-1668. Huwa kien interessat fil-proprjetajiet ta' fejqan tal-ilmijiet, u huwa kiteb ''A discourse of Bathe, and the hot waters there. Also, Some Enquiries into the Nature of the water'' (Saġġ dwar l-ilmijiet sħan ta' Bath. Kif ukoll, Inkjesti dwar in-Natura tal-ilma) fl-1676. Il-proprjetajiet tas-saħħa tal-ilmijiet minerali sħan attiraw lil diversi nies mill-pajjiż kollu, fosthom l-aristokrazija.<ref>Burns, D. Thorburn (1981). "Thomas Guidott (1638–1705): Physician and Chymist, contributor to the analysis of mineral waters". ''Analytical Proceedings''. '''18''' (1): 2–6.</ref> [[File:BathRoyalCrescentAirial_morecontrast.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BathRoyalCrescentAirial_morecontrast.jpg|alt=Aerial photograph of semicircular terrace of stone buildings with large expanse of grass in front and to the left. Also shows surrounding terraces of buildings.|xellug|daqsminuri|Ir-''Royal Crescent'' u s-''Circus'' mill-ajru (ikkollegati flimkien bi triq, u b'hekk joħolqu l-għamla famuża ta' "mistoqsija"). Il-gosti Ġorġjani ffavorew ir-regolarità tat-toroq u tal-pjazez ta' Bath f'kuntrast man-natura rurali fil-qrib.]] Diversi żoni tal-belt ġew żviluppati fil-perjodu ta' Stuart, u twettqet iktar kostruzzjoni matul iż-żminijiet Ġorġjani b'rispons għaż-żieda fl-għadd ta' viżitaturi li kellhom bżonn akkomodazzjoni.<ref>Hembury, Phylis May (1990). ''The English Spa, 1560–1815: A Social History''. Fairleigh Dickinson Univ. Press. pp. 114–121. ISBN <bdi>978-0-8386-3391-5</bdi>.</ref> L-arkitetti John Wood ix-Xiħ u ibnu stabbilew l-kwartieri l-ġodda bit-toroq u bil-pjazez, b'faċċati identiċi li taw l-impressjoni ta' skala ta' palazzi b'dekor klassiku.<ref>{{Ċita web|url=http://www.bathmuseum.co.uk/biography.htm|titlu=The John Wood Exhibition|data=2007-11-13|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071113094712/http://www.bathmuseum.co.uk/biography.htm|arkivju-data=2007-11-13|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-biċċa l-kbira tal-ġebla ta' Bath lewn id-deheb, tip ta' ġebla tal-ġir użata fil-kostruzzjoni fil-belt, inkisbet mill-minjieri ta' Combe Down u ta' Bathampton Down li kienu proprjetajiet ta' [[Ralph Allen]] (1694-1764). Allen, sabiex jirreklama l-kwalità tal-ġebla tal-ġir estratta tiegħu, ikkummisjona lil John Wood ix-Xiħ biex jibni dar tal-villeġġjatura fil-proprjetà ta' Prior Park tiegħu bejn il-belt u l-minjieri. Allen kien responsabbli għat-titjib u għat-tkabbir tas-servizz postali fil-Punent tal-Ingilterra, li kellu l-kuntratt għalih għal iktar minn erbgħin sena. Għalkemm ma kienx iħobb wisq il-politika, Allen kien raġel b'perspettiva ċivika u kien membru tal-Korporazzjoni ta' Bath għal bosta snin. Huwa ġie elett sindku għal mandat wieħed fl-1742.<ref>{{Ċita web|url=http://www.bathpostalmuseum.co.uk/ralph-allen.html|titlu=Bath Postal Museum|data=2013-10-04|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131004234025/http://www.bathpostalmuseum.co.uk/ralph-allen.html|arkivju-data=2013-10-04|url-status=dead}}</ref> [[File:The.circus.bath.arp.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The.circus.bath.arp.jpg|alt=Semicircular terrace of 3-storey buildings with matching windows and roofs, stone bands run the length of the terrace.|lemin|daqsminuri|Is-''Circus''.]] Fil-bidu tas-seklu 18, Bath kisbet l-ewwel teatru tagħha, it-Teatru ta' Old Orchard Street. Dan ġie rikostruwit bħala t-Teatru Rjali, flimkien mal-Kamra l-Kbira tal-Pompi mehmuża mal-Banjijiet Rumani u l-kmamar tal-assemblaġġ. Il-mastru taċ-ċerimonji Beau Nash, li ppresjeda fuq il-ħajja soċjali tal-belt mill-1704 sa mewtu fl-1761, fassal kodiċi ta' mġiba għall-intratteniment pubbliku.<ref>Eglin, John (2005). ''The Imaginary Autocrat: Beau Nash and the invention of Bath''. Profile. p. 7. ISBN <bdi>978-1-86197-302-3</bdi>.</ref> Bath x'aktarx kienet saret l-iżjed popolari fost l-irħula Brittaniċi bi spa li kienu qed jiżviluppaw malajr, u attirat bosta viżitaturi notevoli bħall-bejjiegħ għani tal-kotba minn [[Londra]] [[Andrew Millar]] u martu, li t-tnejn li huma għamlu żjarat fit-tul.<ref>{{Ċita web|url=http://www.millar-project.ed.ac.uk/manuscripts/html_output/4.html|titlu=The manuscripts|data=2016-01-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160115053142/http://www.millar-project.ed.ac.uk/manuscripts/html_output/4.html|arkivju-data=2016-01-15|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-1816, ġiet deskritta bħala "sede ta' divertiment u ta' dissipazzjoni", fejn "xeni ta' lussu fost l-għonja, id-dgħajfa, il-weqfin u oħrajn" kienu affarijiet tas-soltu.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Thorn|isem=sir William|data=1816|titlu=A memoir of major-general sir R.R. Gillespie [by W. Thorn.]. p. 5.|url=https://books.google.com/books?id=JEgVAAAAQAAJ|lingwa=en|iktar=}}</ref> === Era moderna aħħarija === [[File:Milson_street,_Bath_(4052079943).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Milson_street,_Bath_(4052079943).jpg|daqsminuri|Ritratt ta' Green Street tas-snin 50 tas-seklu 19.]] Il-popolazzjoni tal-belt kienet tlaħħaq l-40,020 ruħ fiċ-ċensiment tal-1801, u b'hekk Bath kienet waħda mill-ikbar bliet fir-Renju Unit.<ref>{{Ċita web|url=http://www.visionofbritain.org.uk/unit_page.jsp?u_id=10167607|titlu=Bath PLU/RegD Somerset through time {{!}} Local history overview for the Poor Law Union/Reg. District|data=2007-10-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20071012162314/http://www.visionofbritain.org.uk/unit_page.jsp?u_id=10167607|arkivju-data=2007-10-12|url-status=bot: unknown}}</ref> [[William Thomas Beckford]] xtara dar f'Lansdown Crescent fl-1822, u sussegwentement xtara żewġt idjar ħdejn xulxin biex jiffurmaw ir-residenza tiegħu. Wara li akkwista l-art kollha ta' bejn id-dar tiegħu u l-quċċata tal-Għolja ta' Lansdown, huwa ħoloq ġnien twil iktar minn ¹⁄₂ mil (800 metru) u bena t-Torri ta' Beckford fuq nett.<ref>{{Ċita web|url=http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=442844|titlu=Detailed Record|data=2015-04-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150428181721/http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=442844|arkivju-data=2015-04-28|url-status=dead}}</ref> L-Imperatur [[Haile Selassie]] tal-[[Etjopja]] qatta' erba' snin fl-eżilju, mill-1936 sal-1940, f'Fairfield House f'Bath.<ref>{{Ċita web|url=http://anglo-ethiopian.org/publications/articles.php?type=O&reference=publications/occasionalpapers/papers/haileselassiebath.php|titlu=Anglo-Ethiopian Society Website|data=2008-01-30|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080130085518/http://anglo-ethiopian.org/publications/articles.php?type=O&reference=publications/occasionalpapers/papers/haileselassiebath.php|arkivju-data=2008-01-30|url-status=bot: unknown}}</ref> Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, bejn il-lejla tal-25 ta' April u kmieni filgħodu tas-27 ta' April 1942, Bath ġarrbet tliet bumbardamenti mill-ajru bi tpattija għall-attakki tal-RAF fuq il-bliet [[Ġermanja|Ġermaniżi]] ta' [[Lübeck]] u ta' [[Rostock]], parti mill-kampanja tal-Luftwaffe magħrufa iktar bħala l-Blitz ta' Baedeker. Matul il-Blitz ta' Bath, iktar minn 400 ruħ inqatlu, u iktar minn 19,000 binja ġarrbu ħsarat jew inqerdu.<ref>{{Ċita web|url=http://www.royalcrescentbath.com/HistoryBathatWar.htm|titlu=War History|data=2008-01-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080131165317/http://www.royalcrescentbath.com/HistoryBathatWar.htm|arkivju-data=2008-01-31|url-status=bot: unknown}}</ref> [[File:Bathwick_Hill,_Bath,_Somerset,_UK_-_Diliff.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bathwick_Hill,_Bath,_Somerset,_UK_-_Diliff.jpg|lemin|daqsminuri|Veduta mill-Majjistral mill-Għolja ta' Bathwick lejn is-subborgi tat-Tramuntana, li turi l-varjetà ta' abitazzjonijiet tipiċi ta' Bath.]] Id-djar fir-Royal Crescent, is-Circus u l-Paragon ħadu n-nar flimkien mal-Kmamar tal-Assemblaġġ. Bomba ta' 500 kilogramma (1,100 libbra) ħadet fin-naħa tal-Lvant tal-Pjazza tar-Reġina (Queen Square), u ġarrbet ħsarat estensivi għad-dhar tan-naħa tan-Nofsinhar u l-Francis Hotel tilfet 24 metru (79 pied) mill-faċċata tagħha. Il-binjiet kollha ġew irrestawrati għalkemm għad hemm traċċi tal-bumbardament.<ref>Spence, Cathryn (2012). ''Bath in the Blitz: Then and Now''. Stroud: The History Press. p. 55. ISBN <bdi>978-0-7524-6639-2</bdi>.</ref> Rieżami ta' wara l-gwerra rigward l-abitazzjonijiet mhux adegwati wasslu għall-ikklerjar u l-iżvilupp mill-ġdid taż-żoni tal-belt bi stil ta' wara l-gwerra, spiss ivarja mill-istil Ġorġjan lokali. Fis-snin 50 tas-seklu 20, l-irħula fil-qrib ta' Combe Down, Twerton u Weston ġew inkorporati fil-belt sabiex jiġi ffaċilitat l-iżvilupp tal-abitazzjonijiet, il-biċċa l-kbira tal-gvern. Fl-1965, il-pjanifikatur tal-irħula [[Colin Buchanan]] ippubblika ''Bath: A Planning and Transport Study'' (Bath: Studju dwar l-Ippjanar u t-Trasport), u inġenerali pprova jakkomoda l-użu tal-vetturi bil-mutur, inkluż l-idea ta' mina għat-traffiku minn taħt iċ-ċentru ta' Bath. Għalkemm ġie ikkritikat mill-konservazzjonisti, xi partijiet mill-pjan ġew implimentati. Fis-snin 70 u 80 tas-seklu 20, ġie rrikonoxxut li l-konservazzjoni tal-binjiet storiċi ma kinitx adegwata, u dan wassal biex il-binjiet u l-ispazji fil-beraħ jerġgħu jintużaw u ssirilhom il-manutenzjoni meħtieġa. Fl-1987 il-belt tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, minħabba l-importanza [[Kultura|kulturali]] internazzjonali tagħha.<ref name=":0" /> Bejn l-1991 u s-sena 2000, f'Bath seħħew sensiela ta' stupri mwettqa minn raġel mhux identifikat imlaqqam "Batman l-istupratur". L-awtur tar-reati baqa' qatt ma nqabad u huwa s-suġġett ewlieni tal-itwal investigazzjoni ta' stupri serjali fir-Renju Unit. Jingħad li kien iħobb il-fetixx, kellu ġerħa taħt ix-xoffa t'isfel u kien jirresjedi fl-inħawi ta' Bath jew midħla sew tal-belt. Ġie kkollegat ukoll mal-qtil mhux solvut ta' [[Melanie Hall]], li seħħ fil-belt fl-1996. Għalkemm id-DNA tal-awtur tar-reat huwa magħruf u diversi eluf ta' rġiel f'Bath ġew ittestjati ma' dan id-DNA, l-awtur tar-reat baqa' qatt ma nstab jew inqabad mill-pulizija. Mis-sena 2000, fost l-iżviluppi ewlenin li saru fil-belt saru dawk tat-Thermae Bath Spa, iċ-ċentru kummerċjali bil-ħwienet ta' SouthGate, il-proġett residenzjali ta' Western Riverside fuq is-sit tal-fabbrika ta' Stothert & Pitt, u l-iżvilupp tan-negozju u tal-uffiċini ta' Bath Quays max-xmara. Fl-2021, Bath saret parti minn Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO, l-"Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa".<ref name=":1" /> == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:Bath, England (38162201235).jpg|daqsminuri|257x257px|Il-Pont ta' Pulteney.]] Il-Belt ta' Bath ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/428/|titlu=City of Bath|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-09}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-[[bniedem]]"; il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".<ref name=":0" /> Barra minn hekk, fl-24 ta' Lulju 2021, l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa ġew iddeżinjati uffiċjalment bħala Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1613/|titlu=The Great Spa Towns of Europe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-09}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.somersetlive.co.uk/news/local-news/bath-another-step-closer-second-5497802|titlu=Bath another step closer to second World Heritage listing|kunjom=Elgee|isem=Emma|data=2021-06-07|sit=SomersetLive|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-09}}</ref> L-isforzi biex l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bdew fl-2012, u n-nomina tressqet fl-2019.<ref>{{Ċita web|url=https://heritagetribune.eu/europe/7-european-countries-jointly-nominate-the-great-spas-of-europe-as-unesco-world-heritage-sites/|titlu=11 European cities nominate The Great Spas of Europe for UNESCO World Heritage List|kunjom=Jetske|data=2019-01-30|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200918201913/https://heritagetribune.eu/europe/7-european-countries-jointly-nominate-the-great-spas-of-europe-as-unesco-world-heritage-sites/|arkivju-data=2020-09-18|url-status=dead}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".<ref name=":1" /> == Ġeografija u ambjent == === Ġeografija fiżika === Bath tinsab fil-Wied ta' Avon u hija mdawra minn għoljiet tal-ġebla tal-ġir peress li tinsab qrib it-tarf tan-Nofsinhar ta' Cotswolds, żona ddeżinjata ta' Sbuħija Naturali Straordinarja, u l-Għoljiet tal-ġebla tal-ġir ta' Mendip jibqgħu telgħin sa madwar 7 mili (11-il kilometru) fin-Nofsinhar tal-belt. L-għoljiet tal-belt u ta' madwarha għandhom altitudni massima ta' 781 pied (238 metru) fuq il-promontorju ta' Lansdown. Bath għandha erja ta' 11-il mil kwadru (28 kilometru kwadru). [[File:Clevelandhouse.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Clevelandhouse.JPG|alt=A iron bridge spanning water. In the background is a yellow stone building. On the left trees reach out over the water.|lemin|daqsminuri|Cleveland House u l-pontijiet tal-ħadid fondut tal-Ġonna ta' Sydney fuq il-Kanal ta' Kennet u Avon.]] Il-baċir tal-fluss tax-xmara Avon għandu altitudni ta' madwar 59 pied (18-il metru) 'il fuq mil-livell tal-baħar, għalkemm iċ-ċentru tal-belt jinsab f'elevazzjoni ta' madwar 25 metru (82 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Ix-xmara, li fl-imgħoddi kienet sensiela mhux navigabbli ta' diversi nixxigħat, artijiet bassasa u għadajjar, ġiet ġestita permezz ta' żbarramenti f'kanal uniku. L-għargħar perjodiku, li qassar il-ħajja ta' bosta binjiet fl-iżjed parti baxxa tal-belt, kien normali sa ma tlestew ix-xogħlijiet ewlenin ta' kontroll tal-għargħar fis-snin 70 tas-seklu 20. Kensington Meadows hija żona ta' boskijiet imħallta u mergħat fil-beraħ qrib ix-xmara li ġiet iddeżinjata bħala riżerva naturali lokali. L-ilma jbaqbaq mill-art bħala fawwariet ġeotermiċi jorġina bħala xita fuq l-Għoljiet ta' Mendip. Ix-xita tiskula mill-akkwifers tal-ġebla tal-ġir sa fond ta' bejn 9,000 sa 14,000 pied (2,700 sa 4,300 metru) fejn l-enerġija ġeotermali tgħolli t-temperatura tal-ilma għal bejn 64 u 96 °C (bejn wieħed u ieħor 147-205 °F). Taħt il-pressa, l-ilma msaħħan jitla' fil-wiċċ minn ġox-xquq u ġol-konsenturi fil-ġebla tal-ġir. L-ilma sħun b'temperatura ta' 46 °C (115 °F) jitla' hawnhekk b'rata ta' 1,170,000 litru (257,364 gallun) kuljum, mill-qasma [[Ġeoloġija|ġeoloġika]] ta' Pennyquick. Fl-1983, ġie stabbilit bore hole ġdid bl-ilma tal-ispa, sabiex jipprovdi provvista nadifa u sikura tal-ilma tax-xorb fil-Kamra tal-Pompi. Ma hemm l-ebda definizzjoni universali li tiddistingwi bejn fawwara tal-ilma sħun u fawwara ġeotermali, għalkemm skont diversi definizzjonijiet, il-fawwariet ta' Bath jistgħu jitqiesu bħala l-unika fawwariet termali fir-Renju Unit. Tlieta mill-fawwariet jalimentaw il-banjijiet termali. === Klima === Flimkien mal-kumplament tal-Lbiċ tal-Ingilterra, Bath għandha klima miti li ġeneralment tkun iktar miti u bix-xita mill-bqija tal-pajjiż. It-temperatura medja annwali tkun bejn wieħed u ieħor 10 °C (50.0 °F). Il-varjazzjoni staġonali fit-temperatura hija inqas estrema mill-biċċa l-kbira tar-Renju Unit minħabba t-temperaturi tal-baħar biswitha. Ix-xhur tas-sajf ta' Lulju u ta' Awwissu huma l-iżjed sħan, b'temperaturi massimi medji ta' kuljum ta' madwar 21 °C (69.8 °F). Fix-xitwa, it-temperaturi minimi medji ta' 1 jew 2 °C (33.8 jew 35.6 °F) huma komuni. Fis-sajf, il-pressjoni għolja mill-[[Azores]] taffettwa l-Lbiċ tal-Ingilterra u ġġib magħha temp miti; madankollu, is-sħab konvettiv xi kultant jifforma iktar 'il ġewwa, u jnaqqas l-għadd ta' sigħat ta' [[xemx]]. Ir-rati annwali ta' xemx huma kemxejn inqas mill-medja reġjonali ta' 1,600 siegħa. F'Diċembru 1998 kien hemm 20 jum mingħajr xemx irreġistrati f'Yeovilton. Il-biċċa l-kbira mix-xita fil-Lbiċ tiġi kkawżata minn depressjonijiet [[Oċean Atlantiku|Atlantiċi]] jew mill-konvezzjoni. Ħafna mix-xita fil-ħarifa u fix-xitwa tiġi kkawżat mid-dipressjonijiet Atlantiċi li jkunu fl-aqwa tagħhom f'dak iż-żmien. Fis-sajf, proporzjon kbir mix-xita jiġi kkawżat mix-xemx li ssaħħan l-art, dan iwassal għall-konvezzjoni, u għal xita qliel u maltempati bir-ragħad. Il-preċipitazzjoni medja hija ta' madwar 700 mm (28 pulzier). Madwar tmint ijiem sa 15-il jum bil-borra huma tipiċi. Minn Novembru sa Marzu jkun hemm l-ogħla veloċitajiet medji tar-riħ, u minn Ġunju sa Awwissu r-riħ iktar ħafif. Ir-riħ jonfoħ b'mod predominanti mil-Lbiċ. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Bath Temperaturi massimi u minimi, u l-preċipitazzjoni medja rreġistrata bejn l-1981 u l-2010 mill-Uffiċċju Meteoroloġiku. |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)''' |15.7 (60.3) |16.4 (61.5) |22.2 (72.0) |26.5 (79.7) |30.1 (86.2) |33.4 (92.1) |35.1 (95.2) |35.3 (95.5) |31.2 (88.2) |26.3 (79.3) |18.2 (64.8) |16.0 (60.8) |35.3 (95.5) |- !'''Temp. għolja medja f'°C (°F)''' |7.6 (45.7) |7.9 (46.2) |10.5 (50.9) |13.3 (55.9) |16.7 (62.1) |19.7 (67.5) |21.7 (71.1) |21.5 (70.7) |18.8 (65.8) |14.6 (58.3) |10.7 (51.3) |8.0 (46.4) |14.3 (57.7) |- !'''Temp. baxxa medja f'°C (°F)''' |1.9 (35.4) |1.7 (35.1) |3.5 (38.3) |4.6 (40.3) |7.5 (45.5) |10.4 (50.7) |12.5 (54.5) |12.4 (54.3) |10.3 (50.5) |7.6 (45.7) |4.5 (40.1) |2.3 (36.1) |6.6 (43.9) |- !'''Temp. baxxa rekord f'°C (°F)''' |−13.7 (7.3) |−12.3 (9.9) |−8.8 (16.2) |−3.2 (26.2) |0.3 (32.5) |2.5 (36.5) |5.2 (41.4) |3.1 (37.6) |−0.6 (30.9) |−4.2 (24.4) |−9.2 (15.4) |−11.6 (11.1) |−13.7 (7.3) |- !'''Temp. baxxa medja f'°C (°F)''' |82.5 (3.25) |53.2 (2.09) |63.7 (2.51) |56.9 (2.24) |59.7 (2.35) |51.9 (2.04) |55.8 (2.20) |65.7 (2.59) |66.6 (2.62) |88.5 (3.48) |82.7 (3.26) |87.1 (3.43) |814.1 (32.05) |- !'''Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar''' |40.8 |66.5 |118.9 |157.0 |190.9 |188.8 |211.9 |202.7 |143.9 |82.1 |51.7 |37.7 |1,492.7 |- | colspan="14" |Sors: l-Uffiċċju Meteoroloġiku.<ref>{{Ċita web|url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-climate-averages|titlu=UK climate averages|sit=Met Office|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-09}}</ref> |} === Medda ħadra === Bath hija mdawra għalkollox minn medda ħadra bħala parti minn politika ambjentali u tal-ippjanar usa' li ġiet iddeżinjata għall-ewwel darba fl-aħħar tas-snin 50 tas-seklu 20, u din hija estiża għall-biċċa l-kbira tad-distrett tal-madwar u lil hinn, b'hekk tgħin biex l-ispazju lokali jibqa' aħdar, tipprevjeni li jkun hemm iktar espansjoni urbana u mhux ippjanata lejn Bristol u Bradford-on-Avon, kif ukoll tipproteġi l-villaġġ iżgħar bejniethom. Fost is-subborgi tal-belt li jikkonfinaw mal-medda ħadra hemm Batheaston, Bathford, Bathampton, il-kampus tal-Università ta' Bath, Ensleigh, Twerton, Upper Weston, Odd Down u Combe Down. Partijiet min-Nofsinhar ta' Cotswolds AONB jagħmlu parti mill-medda ħadra fit-Tramuntana tal-belt, u hemm karatteristiċi u faċilitajiet pajsaġġistiċi oħra fil-qrib fi ħdan il-medda ħadra, fosthom ix-xmara Avon, il-Kanal ta' Kennet u ta' Avon, il-Korsa ta' Bath, il-Klabb tal-Golf ta' Bath, Bathampton Down, ir-Riżerva Naturali tal-Mergħa ta' Bathampton, il-Mogħdija Ferrovjarja ta' Bristol u ta' Bath, il-Mogħdija ta' Cotswold, ir-rotta tal-Medda tal-Ġebla tal-Ġir, il-Park ta' Pennyquick, l-Għolja ż-Żgħira ta' Solsbury u l-Għolja ta' Primrose. == Demografija == === Distrett === [[File:Christadelphian_Hall_(Bath).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Christadelphian_Hall_(Bath).JPG|alt=Rectangular yellow stone building with flat roof and arched doorway.|lemin|daqsminuri|Christadelphian Hall, New King Street.]] Skont iċ-ċensiment tal-2011, Bath, flimkien mal-Grigal ta' Somerset, inkluż iż-żoni madwar Bath saħansitra tal-Wied ta' Chew, kellhom popolazzjoni ta' 176,015 ruħ. Skont l-istess statistika demografika, id-distrett huwa popolat l-iktar minn nies ta' karnaġġjon abjad (94.6 %) – ferm ogħla mill-medja nazzjonali ta' 87.17 %. Gruppi etniċi oħra fid-distrett, skont id-daqs tal-popolazzjoni, huma multirazzjali – 1.6 %, 2.6 % Asjatiċi u 0.8 % nies ta' karnaġġjon iswed (il-medji nazzjonali huma 1.98 %, 6.92 % u 3.01 %, rispettivament). Id-distrett huwa fil-maġġoranza magħmul minn [[Kristjaneżmu|Kristjani]] (56.5 %), u l-ebda reliġjon oħra ma tasal iktar minn 0.7 %. Dawn iċ-ċifri ġeneralment jaqblu mal-medji nazzjonali, iżda n-nies mhux reliġjużi (32.7 %), huma ferm iktar prevalenti mill-medja nazzjonali ta' 25.67 %. 83.9 % tar-residenti kklassifikaw is-saħħa tagħhom bħala tajba jew tajba ħafna, ogħla mil-livell nazzjonali (81.40 %). Fuq livell nazzjonali, 18 % tan-nies jiddeskrivu li għandhom marda fit-tul; filwaqt li f'Bath iċ-ċifra hija ta' 16.10 %. === Belt === Iċ-ċensiment tal-2011 irreġistra popolazzjoni ta' 94,782 ruħ fiż-żona mibnija ta' Bath u ta' 88,859 ruħ taż-żona mingħajr parroċċa (il-belt), u din tal-aħħar tikkorrispondi mal-konfini tal-kostitwenza parlamentari. Iż-żona mibnija ta' Bath hija estiża kemxejn lil hinn mill-konfini tal-belt stess, u tinkludi żoni lejn il-Grigal bħal Bathampton u Bathford. Iċ-ċensiment tal-2001 għall-belt kien irreġistra popolazzjoni ta' 83,992 ruħ. Sal-2019, il-popolazzjoni ġiet stmata li kienet laħqet id-90,000 ruħ. Abitant minn Bath bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] jissejjaħ "Bathonian". It-tabella ta' hawn taħt tqabbel il-belt (iż-żona mingħajr parroċċa) ta' Bath mad-distrett tal-awtorità unitarja kollha kemm hi (inkluż il-belt) u l-Lbiċ tal-Ingilterra. {| class="wikitable" !Gruppi etniċi fl-2011 !Belt ta' Bath !Bath u l-Grigal ta' Somerset !Lbiċ tal-Ingilterra |- |Brittaniċi b'Karnaġġjon Abjad |85.0% |90.1% |91.8% |- |Asjatiċi |4.2% |2.6% |2.0% |- |Karnaġġjon Iswed |1.2% |0.7% |0.9% |- |Oħrajn b'Karnaġġjon Abjad |4.7% |4.4% |3.6% |} == Ġemellaġġi == === Ġemellaġġ === Bath hija ġemellata ma' erba' bliet oħra fl-[[Ewropa]]. Il-ġemellaġġ huwa r-responsabbiltà taċ-Charter Trustees u kull arranġament ta' ġemellaġġ jiġi ġestit minn Assoċjazzjoni tal-Ġemellaġġ.<ref>{{Ċita web|url=http://bathnes.gov.uk/services/tourism-and-heritage/twinning|titlu=Twinning {{!}} Bathnes|data=2016-10-17|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161017203511/http://bathnes.gov.uk/services/tourism-and-heritage/twinning|arkivju-data=2016-10-17|url-status=bot: unknown}}</ref> Hemm ukoll rabta storika ma' [[Manly]], New South Wales, l-[[Awstralja]], li titqies bħala belt b'relazzjoni speċjali, u hemm arranġament ta' partenarjat ma' [[Beppu]], il-Prefettura ta' Ōita, il-[[Ġappun]]. ==== Ġemellaġġ formali ==== * [[Aix-en-Provence]], [[Franza]];<ref>{{Ċita web|url=http://www.completefrance.com/language-culture/twin-towns|titlu=Twin towns - Complete France|data=2013-07-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130705094933/http://www.completefrance.com/language-culture/twin-towns|arkivju-data=2013-07-05|url-status=bot: unknown}}</ref> * [[Alkmaar]], in-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]]; * [[Braunschweig]], il-[[Ġermanja]];<ref>{{Ċita web|url=http://www.braunschweig.de/kultur_tourismus/stadtportraet/partnerstaedte/partner_freundschaftsstaedte.html|titlu=Braunschweigs Partner- und Freundschaftsstädte|data=2012-12-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121201122754/http://www.braunschweig.de/kultur_tourismus/stadtportraet/partnerstaedte/partner_freundschaftsstaedte.html|arkivju-data=2012-12-01|url-status=dead}}</ref> * [[Kaposvár]], l-[[Ungerija]]. == Referenzi == [[Kategorija:Bliet fir-Renju Unit]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] [[Kategorija:Renju Unit]] [[Kategorija:Bliet Ewropej]] aw8bsfr388621nqv64ph9j8hmtta4qq 0 31720 329590 326215 2026-04-29T09:30:03Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329590 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}'''Vera Molnár''' (née Gács; 5 ta’ Jannar 1924 – 7 ta’ Diċembru 2023) kienet artista Ungeriża li għexet u ħademet fi Franza. Molnár hija meqjuasa bħala pijunier tal-[[arti tal-kompjuter]] u [[Arti ġenerattiva|l-arti ġenerattiva]]<ref>{{Ċita web|url=https://news.artnet.com/art-world/in-pictures-vera-molnar-pompidou-2446604|titlu=A New Show in Paris Celebrates Vera Molnár’s Pioneering Generative Art|kunjom=Whiddington|isem=Richard|data=2024-03-08|sit=Artnet News|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-14}}</ref> u kienet ukoll waħda mill-ewwel nisa li użaw il-kompjuters fil-prattika tal-arti tagħha.<ref name="V&M">{{Ċita web|url=https://collections.vam.ac.uk/item/O499339/print-molnar-vera/|titlu=Print {{!}} Molnar, Vera {{!}} V&A Explore The Collections|isem=Victoria and Albert|awtur=Museum|data=13 December 1985|sit=Victoria and Albert Museum: Explore the Collections|lingwa=en}}</ref> Imwielda fl-Ungerija, Molnár studjat l-estetika u l-istorja tal-arti fl- Università tal-Belle Arti Ungeriża. Fl-1940ijiiet u l-50ijiet, hija ħolqot pitturi mhux figurattivi. Għall-1959 bdiet tagħmel immaġini kombinatorji; u fl-1968, kienet tuża kompjuter biex toħloq l-ewwel tpinġijiet algoritmiċi tagħha. Fis-sittinijiet, hija waqqfet żewġ gruppi fi Franza iffukati fuq l-użu tat-teknoloġija fl-arti: il-[[Groupe de Recherche d'Art Visuel]] u Art et Informatique. Fl-1976, saret l-ewwel wirja solo tagħha fil-gallerija tal-[[Politeknika ta’ Londra|Polytechnic ta’ Londra]].<ref>{{Ċita web|url=https://archive.aec.at/prix/showmode/49109/|titlu=Ars Electronica Archiv|sit=archive.aec.at|data-aċċess=27 February 2023|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230227221823/https://archive.aec.at/prix/showmode/49109/|arkivju-data=27 February 2023|url-status=dead}}</ref> Ix-xogħol tagħha kien akkwistat minn ħafna mużewijiet ewlenin. Fl-2007, hija ġiet ingħata l-unur ta' Chevalier tal-Arti u l-Ittri fi Franza. Molnár intgħażel bħala waħda minn 213-il artist għad- [[Id-59 Biennale ta’ Venezja|59 Biennale ta' Venezja]] fl-2022.<ref name="artforum-vb">{{Ċita web|url=https://www.artforum.com/news/venice-biennale-reveals-artists-for-2022-edition-87807|titlu=VENICE BIENNALE REVEALS ARTISTS FOR 2022 EDITION|data=2 February 2022|pubblikatur=Art Forum|data-aċċess=22 February 2022}}</ref> == Ħajja == Vera Molnár, imwielda fl-1924 fl-Ungerija, kienet waħda mill-pijunieri tal-arti tal-kompjuter u algoritmika. Mħarrġa bħala artista tradizzjonali, Molnár studjat għal diploma fl-[[Storja tal-arti|istorja tal-arti]] u l-estetika fil-Kulleġġ tal-Arti ta’ [[Budapest]], fejn gradwat fl-1947, u fejn iltaqgħet mar-raġel futur tagħha, François Molnár (1922–1993)<ref>{{Ċita web|url=https://zkm.de/en/person/francois-molnar|titlu=François Molnàr {{!}} ZKM|sit=Center for Art and Media Karlsruhe|lingwa=en|data-aċċess=19 December 2023}}</ref> xjenzat li kkollabora magħha.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Williams|isem=Alex|data=2023-12-15|titlu=Vera Molnar, Pioneer of Computer Art, Dies at 99|url=https://www.nytimes.com/2023/12/15/arts/vera-molnar-dead.html|pubblikazzjoni=The New York Times|lingwa=en-US|volum=173|numru=60006|paġna=B6|issn=0362-4331|data-aċċess=2023-12-19}}</ref> Għal ftit żmien fl-1947 għexet [[Ruma]], qabel ma marret tgħix Pariġi dik l-istess sena. Fl-1948, iżżewġet lil Molnár.<ref>{{Ċita web|url=https://www.paris-art.com/createurs/vera-molnar/|titlu=Véra Molnar : Peinture abstraite, art numérique et algorithme}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://awarewomenartists.com/artiste/vera-molnar/|titlu=Vera Molnár}}</ref> Molnár bdiet toħloq immaġini kombinatorji sa mill-1959.<ref>{{Ċita web|url=http://www.field.io/inspiration/vera-molnar/|titlu=FIELD x Exploring art + technology to create new formats of visual communication|sit=Field.io|data-aċċess=5 June 2016|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160310023936/https://www.field.io/inspiration/vera-molnar/|arkivju-data=10 March 2016|url-status=dead}}</ref> Fl-1968 bdiet taħdem bil-kompjuters, fejn bdiet toħloq pitturi algoritmiċi bbażati fuq forom ġeometriċi sempliċi u temi ġeometriċi.<ref>{{Ċita web|url=http://dam.org/artists/phase-one/vera-molnar|titlu=Artists :: Phase One :: Vera Molnar|sit=DAM.org|data-aċċess=5 June 2016}}</ref> Molnár miet fis-7 ta' Diċembru 2023, fl-età ta' 99 sena.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=<!--not stated-->|data=7 December 2023|titlu=Vera Molnár, pioneering media artist, 1924–2023|url=https://artreview.com/vera-molnar-pioneering-media-artist-1924-2023/|pubblikazzjoni=ArtReview|data-aċċess=7 December 2023}}</ref><ref name="mort">{{Ċita aħbar|data=7 December 2023|titlu=Mort de Vera Molnár, femme d'esprit et pionnière de l'art numérique|url=https://www.lefigaro.fr/arts-expositions/mort-de-vera-molnar-femme-d-esprit-et-pionniere-de-l-art-numerique-20231207|pubblikatur=Le Figaro|data-aċċess=7 December 2023}}</ref> == Legat == Molnár kienet parti mill-wirja tal-2010 "On Line: Drawing Through the Twentieth Century" fil- [[Museum of Modern Art (New York)|Museum of Modern Art]] ta' New York. Il-wirja kienet dwar l-istorja tat-tpinġija tal-linji.<ref>{{Ċita web|url=https://www.moma.org/artists/37083?locale=it|titlu=Vera Molnar {{!}} MoMA|sit=[[Museum of Modern Art]]|post=USA|lingwa=en|data-aċċess=31 March 2017}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Cotter|isem=Holland|data=1 December 2010|titlu='On Line': Drawings Leap Off the Page at MoMA – Review|url=https://www.nytimes.com/2010/12/02/arts/design/02online.html|pubblikazzjoni=The New York Times|issn=0362-4331|data-aċċess=31 March 2017}}</ref> Wirja retrospettiva tal-2015 bl-isem "Regarding the Infinite | Drawings 1950–1987" saret f'Senior & Shopmaker Gallery fil-belt ta' [[Belt ta' New York|New York]].<ref>{{Ċita web|url=http://www.seniorandshopmaker.com/exhibitions/2015/3/18/vera-molnar-regarding-the-infinite|titlu=Senior & Shopmaker Gallery — Vera Molnar: Regarding the Infinite &#124; Drawings 1950–1987|sit=Seniorandshopmaker.com|data-aċċess=5 June 2016|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160630065326/http://www.seniorandshopmaker.com/exhibitions/2015/3/18/vera-molnar-regarding-the-infinite|arkivju-data=30 June 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.artnet.com/galleries/senior-shopmaker-gallery/vera-molnar-regarding-the-infinite-drawings/|titlu=Vera Molnar Regarding the Infinite Drawings 1950–1987|sit=www.artnet.com|data-aċċess=31 March 2017|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170401055639/http://www.artnet.com/galleries/senior-shopmaker-gallery/vera-molnar-regarding-the-infinite-drawings/|arkivju-data=1 April 2017|url-status=dead}}</ref> Wirja fl-2024 fiċ-Ċentru Pompidou ta' Pariġi esebixxiet x-xogħol algoritmiku ta' Molnár flimkien mal-abbozzi u n-noti tagħha.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://news.artnet.com/art-world/in-pictures-vera-molnar-pompidou-2446604|titlu=A New Show in Paris Celebrates Vera Molnár’s Pioneering Generative Art|isem=Richard|awtur=Whiddington|data=2024-03-08|sit=Artnet News|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-11}}</ref> == Premjijiet == Fl-2005 Molnár irċeviet il-Premju DAM għall-Arti Diġitali għax-xogħol matul ħajjitha,<ref>{{Ċita web|url=http://www.ddaa-online.org/vera-molnar-kopie|titlu=Vera Molnar – DDAA en|sit=Ddaa-online.org|data-aċċess=5 June 2016}}</ref> li jinkludi premju ta' €20,000, u wirja katalogata.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ddaa-online.org/ddaa-17|titlu=&#124;Ddaa&#124; – Ddaa En|sit=Ddaa-online.org|data-aċċess=5 June 2016|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160824090141/http://www.ddaa-online.org/ddaa-17|arkivju-data=24 August 2016|url-status=dead}}</ref> Il-wirja ta' Vera Molnár, ''(Un)Ordnung.'' ''(Dés)Ordre''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=N3OOrYkpMwU|titlu=Vera Molnár - (Un)Ordnung. (Dés)Orde|kunjom=Museum Haus Konstruktiv|data=31 Marzu 2017|sit=YouTube}}</ref> fil-Museum Haus Konstruktiv uriet t-tpinġijiet bikrin tagħha li qatt ma kienu esebiti qabel, mill-aħħar tas-snin sittin sal-installazzjoni l-ġdida hemmhekk, fil-mużew f’Zürich.<ref>{{Ċita web|url=http://www.hauskonstruktiv.ch/enUS/exhibitions/exhibition-archive/2016/-/events/archives-2015/2015/vera-molnarbrunordnung-desordre.htm|titlu=VERA MOLNAR(UN)ORDNUNG. (DES)ORDRE. 2017|isem=Museum Haus Konstruktiv|awtur=team|sit=www.hauskonstruktiv.ch|lingwa=en|data-aċċess=31 March 2017|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170401144032/http://www.hauskonstruktiv.ch/enUS/exhibitions/exhibition-archive/2016/-/events/archives-2015/2015/vera-molnarbrunordnung-desordre.htm|arkivju-data=1 April 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|titlu=Vera Molnar / Haus Konstruktiv Zurich|url=https://www.elusivemagazine.com/vera-molnar-haus-konstruktiv-zurich/|pubblikazzjoni=Elusive Magazine|data-aċċess=31 March 2017|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170401055326/https://www.elusivemagazine.com/vera-molnar-haus-konstruktiv-zurich/|arkivju-data=1 April 2017|url-status=dead}}</ref> Molnár inħatret Chevalier tal-Arti u l-Ittri (2007) u rebħet il-premju tal-mertu AWARE fl-2018.<ref name="muda-vm">{{Ċita web|url=https://muda.co/veramolnar/|titlu=Vera Molnar Aug 31, 2019 – Feb 9, 2020|data=2 February 2022|pubblikatur=MUA|data-aċċess=22 February 2022|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220223014738/https://muda.co/veramolnar/|arkivju-data=23 February 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="as-vm">{{Ċita web|url=https://www.artspace.com/artist/vera-molnar|titlu=Vera Molnar|pubblikatur=Artspace|data-aċċess=22 February 2022|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220223014823/https://www.artspace.com/artist/vera-molnar|arkivju-data=23 February 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="nyab-vm">{{Ċita web|url=http://www.nyartbeat.com/event/2015/0A0C|titlu=Vera Molnar|pubblikatur=NY Art Beat|data-aċċess=22 February 2022}}</ref> Molnár kienet waħda minn 213-il artist imħabbra bħala parti mid- [[Id-59 Biennale ta’ Venezja|59 Biennale ta' Venezja]] fl-2022.<ref name="artforum-vb" /> It-tema ta' dn l-edizzjoni tal- Biennale ta' Venezja kienet "Sfida l-Idea ta' 'Irġiel bħala ċ-Ċentru tal-Univers'."<ref name="artnet-vb">{{Ċita web|url=https://news.artnet.com/art-world/venice-biennale-challenge-white-men-2067142|titlu=The Venice Biennale's Main Exhibition Will Challenge the Idea of Men as the Center of the Universe|awtur=Vivienne Chow|data=2 February 2022|pubblikatur=Artnet|data-aċċess=22 February 2022}}</ref><ref name="artnews-vb">{{Ċita web|url=https://www.artnews.com/art-news/news/venice-biennale-2022-artist-list-1234617574/|titlu=Venice Biennale Names 213 Artists for 'Transhistorical' 2022 Edition|awtur=Alex Greensberger|data=2 February 2022|pubblikatur=Artnews|data-aċċess=22 February 2022}}</ref> == Kollezzjonijiet == * Frac Lorraine, France<ref name="FRAC">{{Ċita web|url=https://collection.fraclorraine.org/collection/showtext/422?lang=en|titlu=Vera Molnar:Promenade (presque) aléatoire|sit=Fonds régional d’art contemporain de Lorraine: Collection}}</ref> * Museum of Fine Arts Houston<ref name="MFAH">{{Ċita web|url=https://emuseum.mfah.org/objects/139837/hypertransformation-of-20-concentric-squares?ctx=3afdab867b868c6801f939ce0773582397331c2c&idx=2254|titlu=Vera Molnar: Hypertransformation of 20 Concentric Squares|sit=Museum of Fine Arts, Houston}}</ref> * Museum of Modern Art, New York<ref name="MoMA">{{Ċita web|url=https://www.moma.org/artists/37083|titlu=Vera Molnar {{!}} MoMA|sit=The Museum of Modern Art|lingwa=en}}</ref> * [[Museum Ritter]], Waldenbuch, Ġermanja<ref name="RITTER">{{Ċita web|url=https://www.museum-ritter.de/en/inhalt/collection/works-in-the-collection/artists-m-r/vera-molnar.html|titlu=Vera Molnar: Sammlung Marli Hoppe-Ritter – Sammlung Marli Hoppe-Ritter|isem=|awtur=|sit=Ritter Museum|lingwa=en}}</ref> * Morgan Library &amp;amp; Museum<ref name="MLM">{{Ċita web|url=https://www.themorgan.org/morganmobile/order-and-disorder/molnar|titlu=Morganmobile: Order and Disorder|data=29 January 2021|sit=The Morgan Library & Museum|lingwa=en}}</ref> * National Gallery of Art, Washington D.C.<ref name="NGA">{{Ċita web|url=https://www.nga.gov/collection/art-object-page.216160.html|titlu=Interruptions, 1969|sit=National Gallery of Art: Collections}}</ref> * Tate, Londra<ref name="TATE">{{Ċita web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/molnar-transformations-1-21-t15545|titlu='Transformations 1–21', Vera Molnar, 1976|sit=Tate}}</ref> * Victoria and Albert Museum, Londra<ref name="V&M" /> * [https://www.kunstmuseum-reutlingen.de/konkret Kunstmuseum Reutlingen | konkret] * Los Angeles Country Museum of Art<ref>{{Ċita web|url=https://unframed.lacma.org/2023/02/05/week-lacma|titlu=This Week at LACMA|data=5 February 2023|sit=Los Angeles County Museum of Art}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [http://www.veramolnar.com/ Website uffiċjali] * [http://www.artnet.com/artists/vera-molnar/ Paġna fuq Artnet] * [https://www.moma.org/artists/37083 Paġna dwar Molinár fuq is-sit tal-MoMa] * [https://www.artsy.net/artist/vera-molnar-1 Paġna fuq Artsy] * {{Imdb|15567206}} * {{Discogs artist|artist=Vera Molnár}} {{Awtorità}}{{DEFAULTSORT:Molnár, Vera}} [[Kategorija:Mietu fl-2023]] [[Kategorija:Twieldu fl-1924]] [[Kategorija:Artisti Ungeriżi]] [[Kategorija:Nisa]] [[Kategorija:Arti diġital]] 420n0a58p2g0spshagpbqczlohwtvqv 0 31737 329576 325857 2026-04-29T03:12:36Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329576 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sardinia,_Tabula_Peutingeriana.jpg|lemin|daqsminuri| Skont it- tabella Peuinger .]] '''Korsika''' (bil -Korsiku en  : ; bil- Ligurjan : ''Còrsega'', bil [[Lingwa Griega antika|-Grieg antik]] : ''Kyrnos'' ) hija gżira li tinsab fil - [[Mediterran|Baħar Mediterran]] u komunità territorjali unika [[Franza|Franċiża]] . Ir-raba’ gżira fil-Baħar Mediterran mill-erja tas-superfiċje tagħha, Korsika ilha kkontestata mill-Antikità bejn tliet ċentri ewlenin ta’ influwenza: il-kosta tal-Ligurja (rappreżentata matul iż-żmien b’mod partikolari mill-Etruskani imbagħad mill-Ġenoviżi), il-kosta tal-Mediterran Franċiża (il-belt Foċeja). imbagħad is-saltna ta’ Franza), u l-Afrika ta’ Fuq (il-Kartaġiniżi, ir-renju tal-Vandali imbagħad il-Mouri). L-abitanti nfushom, foqra u ftit fin-numru, jirreżistu jew jifilħu għal dawn l-influwenzi. Ir-Rumani jqisu l-gżira bħala fqira u selvaġġa, u għalkemm hija pjuttost qrib l-Urbs, wara li jkunu ħarġu 'l barra lill-Kartaġiniżi, se jkollhom biss ftit bliet żgħar fuq il-partijiet aktar ħfief tal-kosta. Meta Ruma waqgħet, Korsika esperjenzat is-sehem tagħha ta 'instabilità, bl-ebda setgħa ma stabbilixxiet ruħha dejjiema sakemm ir-Repubblika ta' Ġenova għamlet dan fl-aħħar tas-seklu 13 u għal kważi erba' sekli. == Toponomija : “ Korsika "U" Cyrnos » == Jeżistu ħafna leġġendi dwar l-oriġini tal-isem mogħti lill-gżira ta’ Korsika. Fost l-aktar tenaċi, dak li jgħid li l-Griegi sejħulu Kallistê (bil-Grieg antik Καλλίστη : “ L-isbaħ ") u li issa nafu li huwa falz <ref group="N">Le nom grec de la Corse dans l'Antiquité étant Κυρνός ou Κυρνή : « Kurnos » ou « Kurnè ». Lire ''Corsica Classa'' et ''Non, les Grecs ne l'appelaient pas Kallisté'' d'Olivier Jehasse.</ref> . == Ġeografija == [[Stampa:Corsica-geographic_map-fr.svg|daqsminuri| Mappa ġeografika ta' Korsika.]] === Sit u post === Korsika tinsab fil-baċin tal-punent tal- [[Mediterran|Baħar Mediterran]], madwar 12  fit-tramuntana ta' Sardinja, 83  fil-punent tat -Toskana u 171  fil-Lbiċ ta' Menton, fuq il- Riviera Franċiża . Gżira pjuttost bis-siġar u muntanjuża, il-kosta tan-nofsinhar tagħha hija magħmula minn irdum għoljin ( Bonifacio ). [[Stampa:Brando-Lavasina_hameau-1.jpg|daqsminuri| Marina ta' Lavasina, fi Brando ( Brando ).]] [[Stampa:Speloncato_general_view.jpg|daqsminuri| Veduta tar-raħal ta' Speloncato ( Tuani ).]] Parti mir [[L-Italja (reġjun ġeografiku)|-reġjun ġeografiku Taljan]], Korsika tinsab ma' Sardinja fuq mikropjanċi kontinentali . Kien matul l- Oligo - Miocene (f'nofs iċ- Ċenożoiku bejn madwar 22 sa 25 miljun sena ilu) li l-blokk Corso-Sardinian u l-istrixxa kontinentali tbiegħdu gradwalment mill-blokk Iberiku, u fetħu l- baċir Provenzali warajhom., il- Il-Baħar Alboran, il -baċin Alġerin u l- [[Baħar Tirren|Baħar Tirrenu]] <ref>[https://web.archive.org/web/20170905002859/http://www.earth-of-fire.com/article-le-cap-scandola-un-morceau-de-l-esterel-en-corse-101437964.html Cartes tirées de Durand, B., L. Jolivet, F. Horváth, and M. Séranne, The Mediterranean Basins : Tertiary extension within the Alpine Orogen, vol. Special Publication 156, The Geological Society, London, 1999].</ref> . Id-dinamika tieqaf bl-imblukkar tal-ark kontra l-oqsma esterni, Apulian u Afrikani <ref name="bionomie benthique">[https://web.archive.org/web/20181016063634/http://paleopolis.rediris.es/benthos/MED/Geol-Med.html Géologie de la mer Méditerranée: origine des bassins], sur le site paleopolis.rediris.es.</ref> , <ref>[https://web.archive.org/web/20160303174743/http://pedagogie.ac-montpellier.fr/svt/litho/mediterranee/mediterranee.htm Ouverture de la Méditerranée occidentale], sur le site pedagogie.ac-montpellier.fr.</ref> . {| class="wikitable" !Isem Korsiku ! Isem bil-Franċiż |- | Aiacciu | Ajaccio |- | Aleria | Aléria |- | Bastia | Bastia |- | Bunifaziu | Bonifacio |- | Calvi | Calvi |- | Cervioni | Cervione |- | Corti | Corte |- | Lìsula , <ref>Pascal Marchetti, ''L'usu corsu'', Ed. Alain Piazzola.</ref> | L'Île-Rousse |- | Portivechju | Porto-Vecchio |- | Prupià | Propriano |- | Ruglianu | Rogliano |- | San Fiurenzu | Saint-Florent |- | Sartè | Sartene |- | Vicu | Vico |} === Residenti barranin === Fl1Fl-1 ta’ Jannar 2015, kien hemm 33 526 étrangers [1] iddikjarati f’Korsika minn popolazzjoni totali ta’ 327 283 habitants [2], jew 10.24 % Popolazzjoni. == Trasport == === Trasport bil-ferrovija === Korsika għandha netwerk ferrovjarju ta' żewġ linji biss : Bastia - Ajaccio u Calvi - Ponte-Leccia (li sservi bħala interkonnessjoni bejn iż-żewġ linji). Dan in-netwerk huwa ġestit mis- CFC (Chemins de fer de la Corse) u huwa metric gauge . === Trasport marittimu === [[Stampa:PLota22082018AJ.jpg|daqsminuri| Il- ''Pascal Lota'' tal-kumpanija Corsica Ferries f'Ajaccio.]] [[Stampa:Jean_Nicoli_-_Corsica_Linea.png|daqsminuri| Il- ''Jean Nicoli'' ta' Corsica Linea f'Porto-Vecchio.]] [[Stampa:Giro22072018AJ.jpg|daqsminuri| Il- ''Girolata'' ta 'La Méridionale f'Ajaccio.]] === Trasport bl-Ajru === Il-konnessjonijiet tal-ajru huma pprovduti b'mod partikolari minn żewġ linji tal-ajru, Air France u Air Corsica, li joffru konnessjonijiet regolari. Minn April sa Ottubru, u speċjalment matul is-sajf, bosta konnessjonijiet ''charter'' jgħaqqdu Korsika bla waqfien mal-bliet Ewropej ewlenin. Korsika għandha erba’ ajruporti : * Ajaccio Napoléon Bonaparte Airport 5  fil-lvant ta' Ajaccio . * Ajruport ta' Bastia Poretta 16  fin-nofsinhar ta' Bastia * Ajruport ta' Calvi-Sainte-Catherine 8  fix-Xlokk ta' Calvi * L-Ajruport ta' Figari Sud Corse 4  fil-majjistral ta' Figari === Trasport bit-trakk === ==== Trasport pubbliku ==== In-nuqqas ta' trasport pubbliku jagħmel lir-residenti dipendenti fuq il-karozzi tagħhom . ==== Ċikliżmu ==== In-netwerk ''Grande Traversée 20'' (GT20, f'Korsika, " ''Qsim ta’ Maiò'' ), hija rotta għaċ-ċiklisti li tgħaqqad Bastia fit-Tramuntana ma’ Bonifacio fil-ponta tan-nofsinhar fi 12-il stadju <ref>{{Ċita web|url=https://www.visit-corsica.com/Magazine/Quoi-de-neuf/Actualites-sport-et-nature/Inauguration-de-la-grande-traversee-cycliste-A-Traversata-Maio|titlu=Inauguration de la grande traversée cycliste "A Traversata Maiò|awtur=Vanessa|data=7 août 2019|data-aċċess=2024-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190904202804/https://www.visit-corsica.com/Magazine/Quoi-de-neuf/Actualites-sport-et-nature/Inauguration-de-la-grande-traversee-cycliste-A-Traversata-Maio|arkivju-data=2019-09-04|url-status=dead}}</ref> == Kultura == === Lingwa Korsika === Fi żmien ir-Rumani, l-abitanti tal-gżira kienu jitkellmu bil-Latin li kien għadu qrib ħafna ta’ dak tal-kontinent. Biex tiskematizza : niftakru li l- lingwa Korsika hija [[Lingwi Rumanzi|lingwa Rumana]] relatata mill-qrib mat -Toskan, li tappartjeni għall-grupp Italo-Rumanz u qrib ħafna tad [[Djalett|-djaletti]] taċ -ċentru tal-Italja . Dan ifisser li l-interkomprensjoni mat-Taljani li jitkellmu bit-Taljan standard hija eċċellenti, iżda tibqa' aktar ikkumplikata ma' djaletti Taljani oħra bħal Venezjana jew Piemontese. L-innu Korsiku ''{{Lang|it|[[Dio vi salvi Regina]]}}'' huwa miktub ukoll bit-Taljan standard u kantat bil-Korsiku mingħajr ma jkunu perċettibbli xi modifiki kbar bejn il-miktub u dak mitkellem. ; l-unika differenza hija li t-Taljan ''-o'' isir ''-u'' Latin bil-Korsiku (anke fit-titlu li ġieli jkun ''{{Lang|co|Dìu vi salvi Regina}}'' . Dan il-fenomenu tal-interkambjabbiltà ta' ''-u'' u ''-o'' madankollu mhuwiex fenomenu speċifikament Korsiku peress li jinstab fl [[Lingwa Sqallija|-Isqalli]], is-Sardinja, il-Kalabrija, [[Lingwa Oċċitanija|l-Oċċitan]] u [[Lingwa Katalana|l-Katalan]] . Madankollu, il-varjetajiet tal-lingwa Korsika magħrufa bħala “ tarais " Jew " sartenaise » huma aktar 'il bogħod mit-Toskan, iżda b'mod ċar eqreb lejn l-ilsna [[Lingwa Sqallija|Sqallija]] jew Gallurese . Kull mikro-reġjun tal-gżira għandu l-ispeċifiċitajiet lingwistiċi tiegħu.Għalhekk, in-Nofsinhar estrem baqa' aktar soġġett għall-influwenza tal-Latin Baxx. Dan jidher b’mod partikolari fil-forma ta’ plurali maskili (mil-Latin neuter fin-Nofsinhar imbiegħed) u fil-forma inizjali ta’ termini li jibqgħu qrib il-Latin bħal ''u casgiu'' għal ġobon direttament minn ''caseus'' bil-Latin <ref group="N">Le mot « fromage » vient du latin « caseus formaticus » ; le français et l'italien avec ''fromage'' et ''formaggio'' ont utilisé la deuxième partie du mot ; d'autres langues ont utilisé la première : ''queso'' en espagnol, ''queijo'' en portugais, ''cheese'' en anglais, ''Käse'' en allemand.</ref> . Il-lingwisti jiddeskrivu dawn il-varjetajiet differenti bħala forma ta’ polinomija. Il-varjetajiet differenti huma interkomunikati iżda varjati. Il-lingwa Korsika hija l-vettura tal-kultura Korsika, għanja fil-kanzunetti tagħha, il-polifonji, il-qawlijiet tagħha, u l-espressjonijiet tagħha. === Lingwi oħra mitkellma f'Korsika === {{colonnes|* [[Français]] * [[Italien]] * [[Grec (langue)|Grec]] * [[Ligurien|Ligure]] ([[Bonifacien]]) * [[Gallurais]]|taille=30}} [[Stampa:PortoVecchioport2020.jpg|daqsminuri| Veduta tal-port kummerċjali ta' Porto-Vecchio .]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] l1v6464be8ygj9plz7kuk4pd5iicyb0 0 32927 329584 316116 2026-04-29T07:31:53Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329584 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sarazm,area12-W.jpg|daqsminuri|Sarazm.]] '''Sarazm''' (bit-Taġik: Саразм) hija belt tal-qedem kif ukoll ''jamoat'' (diviżjoni amministrattiva tat-tielet livell fit-Taġikistan) fil-Majjistral tat-[[Taġikistan]]. Tmur lura għar-raba' millenju [[Ante Christum natum|Q.K]]., b'dati tas-C14 li jvarjaw bejn it-3900 u l-2100 Q.K., u llum il-ġurnata hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1141rev|titlu=Proto-urban Site of Sarazm - UNESCO}}</ref> Il-''jamoat'' hija parti mill-belt ta' [[Panjakent]] fir-Reġjun ta' Sughd, u għandha popolazzjoni totali ta' 27,877 ruħ (skont iċ-ċensiment tal-2015).<ref>{{Ċita web|url=https://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography|titlu=Demography|sit=untj.org|data-aċċess=2024-10-14|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230119175601/https://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography|arkivju-data=2023-01-19|url-status=dead}}</ref> Tikkonsisti minn 21 villaġġ, inkluż Chimqal'a (is-sede), Abdusamad, Bostondeh, Kamar, Kamar-Tash u Sohibnazar.<ref>{{Ċita web|url=https://tojkiston.ucoz.ru/index/dzhamoat_sarazm/0-421|titlu=Всё о Таджикистане - Джамоат Саразм|sit=tojkiston.ucoz.ru|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> Is-sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] tal-belt tal-qedem ta' Sarazm jinsab qrib Sohibnazar, villaġġ li jinsab max-xatt tax-xellug tax-xmara Zeravshan, qrib il-fruntiera mal-[[Użbekistan]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/custerr/503.htm|titlu=Proto-urban Site of Sarazm: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) - UNESCO|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2024-10-14}}</ref> Il-[[kultura]] ta' Sarazm tippreċedi bil-bosta l-wasla tal-kultura tal-isteppa ta' Andronovo fin-Nofsinhar tal-[[Asja]] Ċentrali fit-tieni millenju Q.K.<ref>Anthony, David W. (26 July 2010). ''The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World''. Princeton University Press. p. 433. ISBN <bdi>978-1-4008-3110-4</bdi>.</ref><ref>Ibbotson, Sophie; Lovell-Hoare, Max (2017). ''Tajikistan''. Bradt Travel Guides. p. 10. ISBN <bdi>978-1-78477-054-9</bdi>.</ref> == Arkeoloġija == [[File:Sarazm,Dushanbe1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarazm,Dushanbe1.jpg|daqsminuri|Xi artefatti skavati f'Sarazm.]] Is-sit ta' Sarazm jinsab 15-il kilometru fil-Punent tal-belt ta' Panjakent u jokkupa żona twila madwar 1.5 kilometru u wiesgħa bejn 400 u 900 [[metru]]. Fil-quċċata tal-okkupazzjoni tiegħu, is-sit kien ikopri erja sa 90 ettaru, u 35 ettaru minnhom kienu fil-beraħ.<ref name=":1">Isakov, A. (1981). "Excavations of the Bronze Age Settlement of Sarazm". ''Soviet Anthropology and Archeology''. '''19''' (3–4): 273–286. doi:10.2753/aae1061-1959190304273. ISSN 0038-528X.</ref> Is-sit huwa ta' interess kbir għall-arkeologi peress li jikkostitwixxi l-ewwel soċjetà agrikola protostorika f'dan ir-reġjun tal-Asja Ċentrali. Barra minn hekk, huwa l-iżjed insedjament agrikolu protostoriku permanenti fil-Grigal tal-Asja Ċentrali.<ref name=":2">Besenval, Roland; Isakov, Abdullah Isakovič (1989). "Sarazm et les débuts du peuplement agricole dans la région de Samarkand". ''Arts Asiatiques''. '''44''' (1): 5–20. doi:10.3406/arasi.1989.1254. ISSN 0004-3958.</ref> Sarazm kienet l-ewwel belt fl-Asja Ċentrali li kellha relazzjonijiet ekonomiċi ma' network ta' insedjamenti li jkopru territorju enormi mill-isteppi tat-[[Turkmenistan]] u l-[[Baħar Aral]] (fil-Majjistral) sal-Promontorju [[Iran|Iranjan]] u l-Wied tal-Indus (fin-Nofsinhar u fix-Xlokk).<ref name=":0" /> === Skoperta u skavi === Wara l-ewwel skoperti fil-wiċċ minħabba l-attività agrikola, l-ewwel skavi tas-sit saru fl-1977 u twettqu minn [[Abdullah Isakov]] tal-Akkademja tax-Xjenza tat-Taġikistan.<ref name=":1" /> Matul l-ewwel skavi, saru tmien stħarriġiet f'pożizzjonijiet differenti u tliet postijiet ġew skavati. Fl-1987, seba' żoni ġew skavati u twettqu 20 stħarriġ.<ref name=":2" /> ==== Kooperazzjoni internazzjonali ==== [[File:12-petalled_flower_MNAT_SZM001.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:12-petalled_flower_MNAT_SZM001.jpg|daqsminuri|Fjura bi 12-il petala tal-kultura ta' Sarazm, it-Taġikistan, il-bidu tat-tielet millenju Q.K.]] Is-sit ġie rriċerkat permezz ta' diversi sħubijiet bejn ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika tat-Taġikistan u sħab internazzjonali. B'mod partikolari, kien hemm kollaborazzjoni sfiqa bejn ir-riċerkaturi Franċiżi u Taġiki mill-bidu tal-1984 bl-ewwel missjoni [[Xjenza|xjentifika]]. Fl-1985 ġie ffirmat ftehim ta' kooperazzjoni ta' tliet snin bejn iċ-Ċentru Nazzjonali tar-Riċerka Xjentifika ta' [[Franza]] u l-Akkademja tax-Xjenza tat-Taġikistan, sħubija li mbagħad iġġeddet sal-1998, meta l-missjoni Franċiża nbidlet favur il-preservazzjoni tas-sit.<ref>Besenval, Roland (2001). "Brève notice sur la coopération archéologique franco-tadjike". ''Cahiers d'Asie Centrale''. '''9''': 277–283.</ref> Il-biċċa l-kbira tal-analiżi arkeometrika twettqet miċ-Ċentru Nazzjonali tar-Riċerka Xjentifika ta' Franza fi Franza. Il-missjoni Franċiża tmexxiet taħt is-superviżjoni ta' [[R. Besenval]], [[R. Lyonnet]] (iċ-ċeramoloġija) u [[F. Cesbron]] (il-mineraloġija).<ref>Francfort, Henri-Paul (1993). "Mission archéologique française en Asie centrale (MAFAC)". ''Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient''. '''80''' (1): 281–285. doi:10.3406/befeo.1993.2613. ISSN 0336-1519.</ref> [[File:Necklace_Sarazm_NMAT_SZM5-190_1147-365.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Necklace_Sarazm_NMAT_SZM5-190_1147-365.jpg|daqsminuri|Ġiżirana biż-żibeġ mill-qabar tal-hekk imsejħa "prinċipessa ta' Sarazm", nofs ir-raba' millenju Q.K.]] Fl-1985, żewġ professuri [[Stati Uniti|Amerikani]], [[P.L. Kohl]] (il-Kulleġġ ta' Wellesley) u [[C.C. Lamberg-Karlovsky]] (Harvard) ħadu sehem fi spedizzjoni bħala programm ta' skambju arkeoloġiku bejn l-Unjoni Sovjetika u l-Istati Uniti.<ref name=":3">Isakov, A.; Kohl, P. L.; Lamberg-Karlovsky, C. C.; Maddin, R. (1987). "Metallurgical Analysis from Sarazm, Tadjikistan SSR". ''Archaeometry''. '''29''' (1): 90–102. doi:10.1111/j.1475-4754.1987.tb00400.x. ISSN 0003-813X.</ref> ==== Stratigrafija u datazzjoni ==== Is-sit huwa magħmul minn erba' saffi distinti ta' okkupazzjoni sseparati minn perjodu twil ta' abbandun. Din il-klassifikazzjoni ġiet stabbilit matul l-ewwel skavi. Hemm madwar 1.5 metru sa 2 metri ta' depożiti b'kollox għal madwar millenju ta' okkupazzjoni u mhux l-erba' saffi kollha huma preżenti f'kull żona, li hija xi ħaġa li tissuġġerixxi li l-insedjament iċċaqlaq matul is-sekli. Is-saffi differenti huma msejħa bħala Sarazm I, II, III u IV, u Sarazm I huwa l-iżjed saff antik.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Id-datazzjoni tas-saffi hija inċerta, għalkemm il-biċċa l-kbira jaqblu mal-ewwel nofs tar-raba' millenju Q.K. bħala l-bidu tal-okkupazzjoni. Id-datazzjoni ġiet stabbilita inizjalment permezz tad-datazzjoni bir-radjokarbonju.<ref name=":3" /> Dawn ta' hawn isfel huma r-riżultati tad-datazzjoni bil-kalibrazzjoni mill-ġdid fl-1985 mill-missjoni bejn l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika, bl-użu tar-riżultati mil-laboratorju ta' [[Leningrad]].<ref name=":3" /> {| class="wikitable" |+Datazzjoni bir-Radjokarbonju ta' Sarazm<ref name=":3" /> !Saff !Skavi !Datazzjoni (qabel il-preżent) !Datation (ikkalibrata mill-ġdid) |- |Sarazm I |4 |LE-2172:5050±60 qabel il-preżent |kal. 3907-3775 Q.K. (1σ) |- |Sarazm I |4 |LE-2173:4880±30 qabel il-preżent |kal. 3790-3645 Q.K. (1σ) |- |Sarazm I |2 |LE-2174:4940±30 qabel il-preżent |kal. 3870-3660 Q.K. (1σ) |- |Sarazm II |3 |LE-1806:4460±50 qabel il-preżent |kal. 3365-3020 Q.K. (1σ) |- |Sarazm II |3 |LE-1808:4230±40 qabel il-preżent |kal. 2970-2795 Q.K. (1σ) |- |Sarazm III |2 |LE-1807:3840±40 qabel il-preżent |kal. 2415-2185 Q.K. (1σ) |- |Sarazm III |3 |LE-1420:3790±80 qabel il-preżent |kal. 2410-2115 Q.K. (1σ) |} L-iskavi VII, li twettqu mill-missjoni Franċiża wasslu wkoll għad-datazzjoni bir-radjokarbonju ta' dan is-sit. {| class="wikitable" |+Datazzjoni bir-Radjokarbonju tal-Iskavi VII<ref name=":2" /> !Saff !Datazzjoni (qabel il-preżent) !Datazzjoni (ikkalibrata) |- |Sarazm I |4450±60 qabel il-preżent |kal. 3350-2937 Q.K. (2σ) |- |Sarazm I |4380±70 qabel il-preżent |kal. 3330-2890 Q.K. (2σ) |- |Sarazm II |4130±70 qabel il-preżent |kal. 2910-2494 Q.K. (2σ) |- |Sarazm III |3990±70 qabel il-preżent |kal. 2863-2330 Q.K. (2σ) |- |Sarazm IV |3850±90 qabel il-preżent |kal. 2580-2044 Q.K. (2σ) |- |Sarazm IV |3800±70 qabel il-preżent |kal. 2470-2040 Q.K. (2σ) |} Id-datazzjoni ġiet ikkonfermata permezz tal-artefatti kulturali tal-kulturi l-oħra li diġà kienu ġew investigati. Pereżempju, il-preżenza ta' bċejjeċ tat-tafal Turkmeni mill-perjodu ta' Namazga II u III u ta' bċejjeċ taċ-ċeramika ta' Togau mill-[[Baluchistan]] jistgħu juru l-okkupazzjoni mill-ewwel nofs tar-raba' millenju sat-tieni nofs tat-tielet millenju Q.K.<ref>Besenval, Roland (1987). "Découvertes récentes à Sarazm (R.S.S. du Tadjikistan) : attestation des relations au IIIe millénaire entre l'Asie centrale, l'Iran du Nord-Est et le Baluchistan". ''Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres''. '''131''' (2): 441–456. doi:10.3406/crai.1987.14510. ISSN 0065-0536.</ref> === Ekonomija === [[File:Cylinder_seal_cow_MNAT_SZM211.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cylinder_seal_cow_MNAT_SZM211.jpg|daqsminuri|300x300px|Siġill ċilindriku, Sarazm, it-Taġikistan, tmiem ir-raba' millenju Q.K.]] Wara l-ewwel skavi, Isakov ikkonkluda li "ġie stabbilit b'mod ċar li l-abitanti ta' Sarazm kienu jieħdu ħsieb mhux biss l-agrikoltura u t-trobbija tal-[[Annimal|annimali]] iżda anke l-produzzjoni metallurġika". Instab repertorju kbir tal-metall mis-saffi II, III u IV: sejfijiet, puntelli, skalpelli, imnanar u bċejjeċ dekorattivi. Hemm evidenza wiesgħa li l-metall effettivament ġie maħdum f'Sarazm b'tekniki simili għal dawk li ntużaw fil-[[Mesopotamja]], fil-Promontorju Iranjan u fil-Wied tal-Indus. Uħud saħansitra sostnew li għall-ħabta tat-3000 Q.K., Sarazm kien l-ikbar ċentru tal-esportazzjoni metallurġika tal-Asja Ċentrali. Il-bċejjeċ taċ-ċeramika li ġew skoperti f'Sarazm jindikaw li kien hemm kuntatti estiżi sal-Promontorju Iranjan, sat-Tramuntana tal-Baluchistan u sat-Turkmenistan. Pereżempju, instabu bċejjeċ tal-fuħħar minn Żmien il-Bronż tal-kultura Iranjana tal-Grigal minn [[Seistan]] u minn Baluchistan. L-agrikoltura ġiet iffaċilitata wkoll mill-kostruzzjoni ta' faċilitajiet tal-irrigazzjoni li ppermettew lill-abitanti jużaw l-ilma mix-xmara Zerafshan u li jużaw ukoll l-ilma mill-muntanji. Fis-sit ġie skopert il-qamħ (eżaplojdi) u x-xgħir (bil-qxur u mingħajr), filwaqt li ma nstabitx evidenza għall-millieġ u għall-ħxejjex leguminużi. Ix-xgħir bil-qxur li nstab f'Sarazm għandu morfoloġija simili għax-xgħir li nstab f'siti fil-[[Pakistan]] bħal Mehrgarh u Nausharo, u simili wkoll għax-xgħir li nstab fl-iżjed siti bikrin fiċ-[[Ċina]] fejn instab ix-xgħir. L-abitanti kienu jieħdu ħsieb ukoll it-trobbija tal-annimali, b'mod prinċipali l-bhejjem tal-ifrat, in-nagħaġ u l-mogħoż. It-trobbija tal-annimali kienet orjentata lejn il-massimizzazzjoni tal-prodotti sekondarji (il-ħalib, is-suf u l-ġlud). Il-perjodu ta' Sarazm III jikkorrispondi għall-quċċata tal-ekonomija ta' Sarazm peress li l-popolazzjoni kienet kibret, it-tekniki tal-kostruzzjoni kienu ttejbu u diversi attivitajiet ekonomiċi bħall-produzzjoni tal-bċejjeċ tal-fuħħar (bl-użu tal-invenzjoni l-ġdida tar-rota ddur) u iktar speċjalizzazzjoni fil-metallurġija u fi [[Sengħa|snajja']] oħra. Huwa maħsub li l-belt tal-qedem kienet reġgħet irpiljat bħala punt tal-estrazzjoni għall-ġbir minn sorsi fil-qrib ta' turkważ. Barra minn hekk, il-wied tax-xmara Zerafshan hija rikka fil-minerali: id-deheb, il-fidda, il-galena, ir-ram, il-landa u l-merkurju. Il-belt kienet involuta fl-estrazzjoni u fit-trasformazzjoni tar-riżorsi lokali. === Arkitettura === [[File:Sarazm.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarazm.jpg|daqsminuri|L-arkitettura tal-ħamrija f'Sarazm.]] Fost il-bosta strutturi li ġew skavati, il-maġġoranza milli jidher kien fihom diversi kmamar residenzjali, iżda wħud milli jidher kellhom skop differenti u kienu jintużaw bħala binjiet komunali. Dawk il-binjiet kienu maħsuba tajjeb bi pjanti ċari, b'ħitan tal-brikks regolari li xi kultant kienu jingħataw kisja kkulurita, madankollu l-funzjonijiet tagħhom għadhom mhux ċari. Fis-sit intużaw żewġ tekniki prinċipali tal-kostruzzjoni: bil-brikks tal-ħamrija (iffurmati u mnixxfin fix-[[xemx]]) u kostruzzjonijiet tal-ħamrija ffurmati bl-idejn. L-arkitettura ta' Sarazm I ġarrbet ħsarat estensivi mis-saff sussegwenti, għaldaqstant ma tantx ġiet studjata bir-reqqa. Il-binjiet mit-tieni perjodu fihom il-preżenza ta' passaġġi ta' 50–60 ċentimetru b'20–25 ċentimetru li jikkollegaw il-binjiet ta' kumpless flimkien u li jagħtu aċċess għal bitħa fejn hemm ukoll fran tal-ħami tal-ħobż . Matul il-perjodu ta' Sarazm III l-artijiet normalment kienu jingħataw in-nar. Uħud mill-binjiet kien fihom ukoll ħuġġiġiet kbar u din it-teorija ħarġet abbażi tal-osservazzjoni ta' ħuġġiġiet simili fit-Turkmenistan li wasslu għall-ħsieb li dawn il-binjiet jaf kienu jintużaw bħala żoni ta' qima. Fl-iskavi II ġew skoperti wkoll xi fortifikazzjonijiet. === Siti funebri === [[File:PC_Sarazm_EN.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PC_Sarazm_EN.png|daqsminuri|Il-prossimità ġenetika tal-fdalijiet [[Neolitiku|Neolitiċi]] Bikrin ta' Sarazm ([[File:FRD_EQP+SRF.svg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FRD_EQP+SRF.svg|10x10px]]), bil-popolazzjonijiet tal-qedem (bil-[[Lewn|kulur]]) u moderni (bil-griż). Detall ta' Analiżi Primarja tal-Komponenti.]] Fl-istampa tal-lemin tintwera l-kultura ta' Sarazm, bil-kulturi u bil-popli kontemporanji tal-ħabta tat-3000 Q.K. Is-siti funebri kienu f'għamla ta' ċirku kbir b'dijametru ta' 15-il metru mdawrin b'ħajt. F'uħud mill-kompartimenti funebri nstabu oġġett ta' valur bħal bċejjeċ tal-fuħħar u żibeġ. Huwa maħsub li għadha trid tiġi skoperta nekropoli kbira. Wara li wettaq analiżi tal-fdalijiet, l-antropologu Khodzhaiov ikkonkluda li l-poplu ta' Sarazm oriġina fil-parti tan-Nofsinhar tal-Asja Ċentrali u tal-Lbiċ tal-Asja u li huma ġenetikament relatati mal-popolazzjoni ta' siti Eneolitiċi oħra fit-Turkmenistan (Göksur u Qara-depe). [[Priya Moorjani]] ''et al.'' (2024), urew li l-biċċa l-kbira tal-[[Indja|Indjani]] għandhom antenati minn tliet gruppi anċestrali relatati ma' [[Bidwi|bdiewa]] Iranjani tal-qedem, [[Ragħaj|rgħajja]] tal-isteppi Ewrasjatiċi u kaċċaturi-ġemmiegħa tan-Nofsinhar tal-Asja. Is-sors tal-antenati li kienu bdiewa Iranjani tal-qedem irriżulta mill-Kultura ta' Sarazm. === Kultura u arti === Fil-quċċata tal-okkupazzjoni ta' Sarazm, il-belt kienet qed tiffjorixxi ekonomikament u bħala produzzjoni artistika. Il-bċejjeċ tal-fuħħar kienu mżejna b'mod rikk b'motivi bħal ċrieki, slaleb, triangoli, linji u disinn qisu ta' xbieki b'pigmenti [[Aħmar|ħomor]], [[Isfar|sofor]] u [[blu]]. Id-disinni ta' rużuni fuq xi bċejjeċ taċ-ċeramika jaf huma indikattivi ta' xi fehim tal-kalendarju solari. Instabu wkoll [[Statwa|statwetti]] tat-terrakotta ta' nisa u ta' annimali b'setgħet maġiċi li kienu [[Skultura|skulturi]] artistiċi importanti tal-perjodu ta' Sarazm. It-twemmin reliġjuż tal-poplu ta' Sarazm mhuwiex ċar, iżda huwa magħruf li kellhom artali fejn kienu jitqabbdu ħuġġiġiet sagri. Sarazm x'aktarx kienet ikkollegata mal-kultura ta' Göksür permezz tal-migrazzjoni mil-Lvant għall-Punent fir-reġjun. == Sit ta' Wirt Dinji == Is-Sit Proto-Urban ta' Sarazm ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2010 bħala "sit arkeoloġiku li jixhed l-iżvilupp tal-insedjamenti umani fl-Asja Ċentrali, mir-raba' millenju Q.K. sa tmiem it-tielet millenju Q.K.". Dan kien l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-Taġikistan.<ref name=":4" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri [[Bniedem|umani]], tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-[[dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-[[arti]] [[Monument|monumentali]], l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-k'''riterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".<ref name=":4" /> Sabiex is-sit arkeoloġiku jiġi protett, xi żoni ġew imsaqqfa b'biċċa metall filwaqt li oħrajn reġgħu ġew mirduma taħt il-ħamrija. Bl-għajnuna tan-nies tal-post u tal-istitut tar-riċerka CRATerre, għata protettiva tal-qxur tar-ross u tal-ħamrija stabbilizzata ġiet iddisinjata biex tipproteġi ż-żoni li qabel ma kinux imsaqqfa. == Gallerija == <gallery> File:Sceau_Sarazm_SZM_Y-137.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sceau_Sarazm_SZM_Y-137.jpg|Stone seal, from the site of Sarazm, mid-2nd millennium BC. Tajikistan National Antiquities Museum, Dushanbe, SZM Y-137. File:Serpentine_sceptre_NMAT_SZM_2-222.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Serpentine_sceptre_NMAT_SZM_2-222.jpg|Sceptre from Sarazm, second half of the 3rd millennium BC. File:Pointes_de_flèches_en_silex_du_site_de_Sirazm.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pointes_de_fl%C3%A8ches_en_silex_du_site_de_Sirazm.jpg|Arrow points, 4-3rd millennium BC File:Handled_stone_NMAT_P-Cr-76.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Handled_stone_NMAT_P-Cr-76.jpg|Handled stone or weight from Sarazm, 4th–3rd millennia BC. File:Hache_Sarazm_P_1147_525.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hache_Sarazm_P_1147_525.jpg|Bronze axe head from the site of Sarazm, second half of the 3rd millennium BC. Tajikistan National Antiquities Museum, Dushanbe, P 1147/525. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan]] [[Kategorija:Siti arkeoloġiċi]] [[Kategorija:Taġikistan]] p7d98ev9qcbj9g129i5jimbzks7ikob 0 33335 329568 323787 2026-04-28T23:25:25Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329568 wikitext text/x-wiki   '''L-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro''' (Montenegrin: Fudbalski savez Crne Gore, FSCG / Фудбалски савез Црне Горе, ФСЦГ) hija l-korp governattiv tal-futbol fil-[[Montenegro]]. Hija bbażata fil-kapitali, Podgorica. Il-FSCG jorganizza l-Ewwel, it-Tieni u t-Tielet Diviżjoni tal-Montenegro, li bejniethom fihom 45 klabb. Jagħmel ukoll l-organizzazzjoni tal-Kampjonat tan-Nisa tal-Montenegro u t-Tazzi tal-Montenegro għall-irġiel u għan-nisa, kif ukoll tat-[[tim nazzjonali tal-futbol tal-Montenegro]] u t-tim nazzjonali ta’ taħt il-21 sena. Il-FSCG twaqqaf fl-1931 bħala sotto-assoċjazzjoni fi ħdan l-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Jugoslavja. Mill-2003 sa ma l-Montenegro ddikjara l-indipendenza fl-2006, il-FSCG kien sotto-assoċjazzjoni fi ħdan l-Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-[[Serbja u Montenegro|Serbja u l-Montenegro]]. Sar membru [[UEFA|tal-UEFA]] b’mod awtonomu f’Jannar 2007, u membru [[FIFA|tal-FIFA]] f'Mejju 2007. L-ex plejer Dejan Savićević ilu jservi bħala president tal-FSCG mill-2004. L-ebda klabb Montenegrin qatt ma kkwalifika għal kompetizzjoni Ewropea tal-klabbs. Lanqas it-tim nazzjonali qatt ma kkwalifika għall-[[UEFA Europa League|UEFA Euros]] jew għall-FIFA World Cup. == Storja == L-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro twaqqfet fit-8 ta’ Marzu 1931, taħt l-isem ''Cetinjski fudbalski podsavez'' ("Sottoassoċjazzjoni tal-Futbol ta' Cetinje") bħala taħtdiviżjoni tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Jugoslavja. L-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro kienet parti mill-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Jugoslavja, l-Assoċjazzjoni tal-Futbol tar-Repubblika Federali tal-Jugoslavja, u l-Assoċjazzjoni tal-Futbol tas-Serbja u l-Montenegro. Fit-28 ta’ Ġunju 2006, l-Assoċjazzjoni saret indipendenti, wara li l-Montenegro sar pajjiż indipendenti aktar kmieni f’dak ix-xahar. Fit-30 ta’ Ġunju 2006, ippreżentat applikazzjoni għall-membri fi ħdan l-UEFA u l-FIFA. L-Assoċjazzjoni ngħaqdet mal-UEFA fit-26 ta’ Jannar 2007 u mal-FIFA fil-31 ta’ Mejju 2007. Is-sponsor huwa Meridian.<ref>{{Ċita web|url=https://ir.meridianbet.com/wp-content/uploads/2024/07/Meridianbet-Global-Half-Year-CSR-Report-2024.pdf|titlu=}}</ref> == Camp FSCG u House of Football == Mill-2008, l-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro għandha wieħed mill-aktar ċentri ta’ taħriġ moderni fil-peniżola Balkana. Mibni fl-2007, iċ-ċentru jkopri żona ta’ 54,000 metru kwadru. Huwa jinsab fuq Ćemovsko polje, pjanura fil-periferija ta’ Podgorica bejn l-insedjamenti ta’ Stari Aerodrom u Konik. Jikkonsisti f’sitt pitches b’tribuni u dawl għall-logħob bil-lejl, kif ukoll id-''Dar tal-Futbol'' – is-sede tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro.<ref>{{Ċita web|url=http://podgorica.me/sport/|titlu=Sport – Glavni Grad Podgorica|sit=podgorica.me|data-aċċess=2020-05-28}}</ref> Il-kamp attwalment jirrappreżenta assi importanti għas-sistema kollha tal-futbol Montenegrin. Il-kamp jospita t-timijiet nazzjonali kollha tal-Montenegro (irġiel u nisa) kif ukoll għadd ta’ timijiet minn Podgorica. Il-kampijiet jilħqu l-kriterji meħtieġa għall-logħob tal-Ewwel Diviżjoni Montenegrina u l-kompetizzjonijiet tal-UEFA għaż-żgħażagħ.<ref>{{Ċita web|url=https://fscg.me/istorija-savez/investicije/|titlu=Fudbalski savez Crne Gore|sit=fscg.me|data-aċċess=2020-05-28}}</ref> === Dar tal-Futbol === Id-''Dar tal-Futbol'' (''Kuća fudbala'') hija s-sede tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro. Il-bini nfetaħ fit-21 ta’ Mejju 2016.<ref>{{Ċita web|url=http://www.podgorica.me/vijesti/otvorena-kuca-fudbala-na-starom-aerodromu|titlu=Otvorena Kuća fudbala na Starom Aerodromu &#124; Podgorica|data-aċċess=2016-12-11|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161220135533/http://www.podgorica.me/vijesti/otvorena-kuca-fudbala-na-starom-aerodromu|arkivju-data=2016-12-20}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.vijesti.me/sport/podgorica-otvorena-kuca-fudbala-888941|titlu=Prodgorica Otvorena Kuca fusbala|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160524030922/http://www.vijesti.me/sport/podgorica-otvorena-kuca-fudbala-888941|arkivju-data=May 24, 2016}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://mnemagazin.me/2016/05/21/podgorica-otvorena-kuca-fudbala-na-starom-aerodromu/|titlu=PODGORICA: Otvorena Kuća fudbala na Starom Aerodromu|data=2016-05-21|sit=Montenegro magazin|lingwa=bs-BA|data-aċċess=2020-05-28}}</ref> B’erja ta’ 3,240 metru kwadru, il-bini jinkludi faċilitajiet moderni bħar-reception, mużew, sala tal-istampa, is-sede tat-TV FSCG, uffiċini amministrattivi u kmamar tal-laqgħat. <ref>{{Ċita web|url=https://www.cdm.me/sport/fudbal/video-zavirite-u-novu-kucu-fudbala/|titlu=VIDEO: Zavirite u novu Kuću fudbala|data=2016-05-21|sit=CdM|lingwa=en-US|data-aċċess=2020-05-28}}</ref> ==Ara aktar== *[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Montenegro]] *[[L-Ewwel Diviżjoni tal-Futbol fil-Montenegro]] *[[Id-Dar tal-Futbol tal-Montenegro]] == Referenzi == {{Referenzi|2}} == Links esterni == * [http://www.fscg.me/ Il-websajt uffiċjali tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Montenegro] * [https://web.archive.org/web/20070603155240/http://www.fifa.com/associations/association=mne/index.html Montenegro] fis-sit tal-FIFA * [http://www.uefa.com/memberassociations/association=MNE/index.html Montenegro] fis-sit tal-UEFA * [http://juznaregija.me Il-websajt uffiċjali tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tar-reġjun tan-Nofsinhar tal-Montenegro] Archived * [https://web.archive.org/web/20180105082027/http://srednjaregija.me/ Il-websajt uffiċjali tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tar-reġjun Ċentrali tal-Montenegro] Archived * [https://web.archive.org/web/20200702154616/http://sjevernaregija.me/ Il-websajt uffiċjali tal-Assoċjazzjoni tal-Futbol tar-reġjun tat-Tramuntana tal-Montenegro] Archived [[Kategorija:Futbol fil-Montenegro]] st395drv05cu1yqi0b4sogpwo2uetr1 0 33534 329582 322509 2026-04-29T06:46:41Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329582 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Stamp of Ukraine s1431.jpg|daqsminuri|Bolla postali tal-2015 tal-[[Ukrajna]] bil-qaytarma.]] Il-'''qaytarma''' (<abbr>li</abbr> <abbr>litteralment tfisser "tar-ritorn"), spelluta wkoll bħala '''h'''</abbr>'''aytarma''',<ref>{{Ċita web|url=https://culture.voicecrimea.com.ua/en/pride-of-the-nation-crimean-tatar-folk-dance/|titlu=Pride of the nation: Crimean Tatar folk dance|kunjom=Redaktor|data=2020-07-14|sit=Culture. Voice of Crimea|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-03-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250818233040/https://culture.voicecrimea.com.ua/en/pride-of-the-nation-crimean-tatar-folk-dance/|arkivju-data=2025-08-18|url-status=dead}}</ref> hija forma ta' [[żfin]] u [[mużika]] tal-[[folklor]] tat-[[Tatari tal-Krimea]] kkaratterizzata minn ċaqliq ċikliku. Spiss titwettaq fit-tiġijiet u fil-btajjel.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Крим.Реалії|titlu=Весілля в Криму по-кримськотатарськи (фотогалерея)|url=https://www.radiosvoboda.org/a/27422949.html|lingwa=uk|data-aċċess=2025-03-31}}</ref> == Deskrizzjoni == Waqt il-qaytarma, żeffien [[Raġel|maskili]] jżomm dirgħajh miftuħin u bil-ponn, filwaqt li jagħmel movimenti qosra u provokattivi b'qabżiet żgħar. Iż-żeffiena ta' miegħu, li normalment tkun [[mara]], taġixxi mingħajr ma tagħmel movimenti f'daqqa. Minflok, hija tagħmel l-istess movimenti preċiżi b'riġlejha u bi spallejha, u tagħmel movimenti rotazzjonali u ċari b'idejha.<ref>Oleinyk, M. A. ''Народная хореографическая культура крымских татар'' [Il-Kultura Koreografika Folkloristika tat-Tatari tal-Krimea] (bir-Russu). [[Simferopol]]: l-Università Federali tal-Krimea. pp. 87–89.</ref> Skont studji oħra, fosthom dawk li saru minn [[Yaya Şerfedinov]], in-nisa biss għandhom jipparteċipaw fil-qaytarma, jew jekk jipparteċipaw l-irġiel, dawn għandhom jagħmlu dan b'mod separat min-nisa.<ref>Şerfedinov, Yaya (1978). ''Звучит кайтарма'' [Il-Ħoss tal-Qaytarma] (bir-Russu). [[Tashkent]]: Gʻafur Gʻulom Publishing House. p. 181.</ref> Minbarra t-Tatari tal-[[Krimea]], il-Krymchak, il-Karaite tal-Krimea, l-Urum, u l-[[Greċja|Griegi]] Ukreni jiżfnu l-qaytarma.<ref>{{Ċita web|url=https://www.radiosvoboda.org/a/greeks-of-the-azov-sea/28989654.html|titlu=Нацменшини на лінії розмежування: греки Приазов’я|kunjom=Патрікєєва|isem=Наталія|sit=Радіо Свобода|lingwa=ua|data-aċċess=2025-03-31}}</ref> Skont ir-riċerkatur [[Serhiy Zaichenko]], il-mużika tal-qaytarma tipikament ikollha ritmu ta' 9/8 jew 7/8, li hija xi ħaġa komuni fil-mużika [[Turkija|Torka]].<ref>Altynkaynak, Erdogan (2003). "Музыкально-танцевальное искусство греков Приазовья, как источник изучения этнической истории" [Musical and dance art of the Pryazovia Greeks as a source of ethnic historical study]. ''Cultures of the Pontic Peoples'' (bir-Russu) (46): 198–201.</ref> == [[Storja]] == L-oriġini preċiżi tal-qaytarma għadhom mhux magħrufa fiċ-ċert, iżda hemm żewġ teoriji dominanti. L-ewwel waħda ġiet proposta minn [[Anatolii Bohorod]], u tissuġġerixxi li toriġina mir-rotazzjonijiet tas-Sufisti. It-tieni teorija ssostni li ż-żifna oriġinat bil-wasla tal-[[Lhud]] Sefardiċi fil-Krimea wara li tkeċċew mill-[[Peniżola]] Iberika permezz tar-Rom tal-Krimea. Il-qaytarma ssemmiet għall-ewwel darba fl-1793.<ref>{{Ċita web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/muzykalno-poeticheskoe-nasledie-krymchakov|titlu=Вы точно человек?|sit=КиберЛенинка|data-aċċess=2025-03-31}}</ref><ref>''Святыни и проблемы сохранения этнокультуры крымских караимов-караев'' [''Sanctuaries and problems of preserving the ethnic culture of the Crimean Karaites-Karaim''] (bir-Russu). 2008. p. 15.</ref> Fi spedizzjoni [[Arkeoloġija|arkeoloġika]] u etnografika tal-Krimea fl-1925, ir-riċerkaturi tat-Tatari tal-Krimea [[Usein Bodaninsky]], [[Osman Aqçoqraqlı]] u [[Asan Refatov]] irreġistraw 25 verżjoni differenti tal-qaytarma. Barra minn hekk, Refatov ikkonkluda wkoll fl-1932 li l-qaytarma kienet unika għat-Tatari tal-Krimea, mingħajr influwenza mill-[[kultura]] [[Russja|Russa]], Torka jew [[Iran|Iranjana]]. Fl-istudju tal-1995 ta' Zaichenko dwar iż-żifniet tal-Griegi Ukreni, huwa rreġistra varjazzjonijiet ulterjuri tal-qaytarma li jiġu pprattikati fir-reġjun tax-Xlokk ta' Pryazovia. == Fil-kultura popolari == L-ewwel biċċa mużika li qatt inkitbet tal-qaytarma nħolqot minn [[Alexander Spendiaryan]] fl-1903 matul is-soġġorn tiegħu f'Bilohirsk (li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala Karasubazar) bħala parti mis-sinfonija tiegħu ''Crimean Sketches''. Għad-differenza tal-iżjed biċċiet awtentiċi, ''Khaytarma'' (bir-[[Lingwa Russa|Russu]]: Хайтарма) ta' Spendiaryan għandha ritmu ta' 3/8. Fis-snin 30 tas-seklu 20, [[Ennan Alimov]] pitter opra dwar il-qaytarma, imsejħa ''Tfajla Tiżfen il-Qaytarma''.<ref>{{Ċita web|url=http://milli-firka.org/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9-%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2/|titlu=Первый директор Крымского художественного училища|data=2012-09-25|lingwa=ru-RU|data-aċċess=2025-03-31}}</ref> Il-kumpless tal-qaytarma ġie stabbilit fl-1939 bħala parti mill-Għaqda Filarmonika Statali tal-Krimea. Id-direttur Tatar tal-Krimea [[Akhtem Seitablayev]] għamel referenza għall-qaytarma bosta drabi, l-iktar bħala t-titlu u s-sekwenza tal-ftuħ tal-film tal-2013 tiegħu ''Haytarma''. F'''Tantsi z zirkamy'', huwa żifinha flimkien maż-żeffiena [[Olena Shoptenko]]. Xi elementi tal-qaytarma u tat-tım-tım, żifna folkloristika oħra tat-Tatari tal-Krimea, ġew inkorporati fil-filmat mużikali għall-kanzunetta ''1944''.<ref>{{Ċita web|url=https://tv.ua/dosug/music/932336-evrovidenie-2016-ukrainskie-muzykanty-sygrali-pesnyu-dzhamaly-na-etnicheskih-instrumentah|titlu=Евровидение 2016: украинские музыканты сыграли песню Джамалы на этнических инструментах|kunjom=tv.ua|data=2016-05-12|sit=tv.ua|lingwa=uk|data-aċċess=2025-03-31}}</ref> Fl-2015, Ukrposhta ħarġet bolla postali bil-qaytarma bħala parti mis-sensiela ta' bolol postali tat-Tatari tal-Krimea.<ref>{{Ċita web|url=https://www.5.ua/suspilstvo/ukrposhta-prezentuvala-seriiu-poshtovykh-marok-prysviachenykh-krymskym-tataram-80286.html|titlu="Укрпошта" презентувала серію поштових марок, присвячених кримським татарам — 5 канал|data=2020-01-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2025-03-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200112042711/https://www.5.ua/suspilstvo/ukrposhta-prezentuvala-seriiu-poshtovykh-marok-prysviachenykh-krymskym-tataram-80286.html|arkivju-data=2020-01-12|url-status=bot: unknown}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Folklor]] [[Kategorija:Żfin]] [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Krimea]] bwvzcutqcmcwku0cdw0upekpw21yawu 0 33585 329567 327120 2026-04-28T23:15:53Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 329567 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}}'''Andrea Benetti''' huwa artist Taljan li twieled fil-15 ta' Jannar 1964. Huwa l-awtur tal-Manifest tal-[[Arti]] Moderna fl-Għerien, li ġie ppreżentat fl-2009 fit-53 Biennale ta' [[Venezja]], fil-Padiljun imsejjaħ "Natura u Ħolm" fl-Università ta' Ca' Foscari, Venezja, l-[[Italja]].<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti u l-Arti Neo-rupestri tiegħu|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622/|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> == Bijografija == Andrea Benetti huwa artist viżwali Taljan<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fuq Biografiji Online|url=https://biografieonline.it/biografia-andrea-benetti|pubblikazzjoni=Biografiji online}}</ref>, li esplora diversi forom tal-arti, inkluż il-[[pittura]], il-fotografija, l-installazzjonijiet u l-arti elettronika. Fl-2006 Benetti ħoloq il-Manifest tal-Arti Moderna fl-Għerien li ġie ppreżentat fl-2009 fit-53 Biennale ta' Venezja.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-Enċiklopedija Treccani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Treccani}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Artisti tal-Mużew MACIA|url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|arkivju-data=2021-06-29|url-status=dead}}</ref> L-arti ta' Andrea Benetti tispira ruħha direttament u indirettament mill-ewwel forom ta' arti tal-[[preistorja]]<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/182301|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Bologna}}</ref>. Benetti studja l-elementi stilistici u konċettwali tal-pitturi fl-għerien li nħolqu mill-[[bniedem]] fil-preistorja, u elabora mill-ġdid dawk is-simboli b'mod modern. L-opri tiegħu jippreżentaw motivi żoomorfiċi u antropomorfiċi, forom [[Ġeometrija|ġeometriċi]] u astratti<ref>{{Ċita web|titlu=Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|pubblikazzjoni=Magazine tal-Università ta' Bologna}}</ref>, kif ukoll simboli li jevokaw filosofikament pont ideali bejn l-arti tal-preistorja u l-arti kontemporanja. Biex joħloq l-opri tiegħu, Benetti uża pigmenti awtentiċi bħal tal-Paleolitiku. Dawk il-pigmenti kienu ntużaw mill-bniedem preistoriku fil-pitturi fl-għerien li ġew skoperti mill-arkeologi tal-Università ta' [[Ferrara]]. L-awtentiċità ta' dawk il-pigmenti ġiet ċertifikata mill-università. Imbagħad, Benetti użahom biex joħloq opri ġodda u uża l-pigmenti ta' "kollega" tiegħu ta' 40,000 sena ilu. Dan il-proġett artistiku jirrappreżenta ġest simboliku ta' kontinwità mal-arti tal-oriġini.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - PreHistoria Contemporanea|url=https://iris.unife.it/handle/11392/2351078|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Ferrara}}</ref> Fl-2011, Andrea Benetti saħħaħ dik ir-rabta mal-arti tal-passat, biex itella' wirja bl-opri tiegħu f'Castellana Grotte. Din il-wirja tnisslet bħala gallerija tal-arti reali f'għar. Ma' dan il-proġett, imsejjaħ "Il-Pittura Tirritorna fl-Għerien", l-artist Benetti simbolikament wassal lill-arti kontemporanja lura għall-oriġini tagħha.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - Il-Pittura Neoruprestre|url=https://iris.unisalento.it/handle/11585/390731?mode=full|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università tal-Salento - Lecce}}</ref> Aspett “tekniku” li jikkaratterizza r-rabta tal-pittura tiegħu mal-passat huwa l-użu tas-sedimenti, tal-ossidi u ta' sustanzi naturali oħra dilwiti fl-ilma, l-użu tal-kulur, u l-bassoriljievi bil-ġibs. [[File:Benetti godart ridotta.jpg|thumb|right|Ruma, id-9 ta' Marzu 2012, fil-Quirinale, il-Presidenza tar-Repubblika tal-Italja, Andrea Benetti jippreżenta l-opra għall-akkwiżizzjoni fil-Kollezzjoni tal-Arti tal-Quirinale, lill-Professur [[Louis Godart]] responsabbli għall-Beni Artistiċi.]] L-opri ta' Andrea Benetti huma preżenti f'kollezzjonijiet ta' [[Mużew|mużewjiet]] u istituzzjonijiet nazzjonali u internazzjonali importanti, inkluż dawk tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]]<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-“The Educational Encyclopedia”|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere|pubblikazzjoni=Art Encyclopedia}}</ref>, tal-[[Vatikan]]<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija WikiArt|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija WikiArt}}</ref>, tal-Quirinale<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija Sapere|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Sapere}}</ref> u tal-Kamra tad-Deputati.<ref>{{Ċita web|titlu=VR60768 · Anthropomorphic Figure ta' Andrea Benetti|url=https://www.romatoday.it/eventi/mostre/vr60768-anthropomorphic-figure-andrea-benetti.html|pubblikazzjoni=Roma Today}}</ref> Fost l-aħħar wirjiet tiegħu nsibu:<ref>{{Ċita web|titlu=Il-mostri ta' Andrea Benetti fuq Artribune|url=https://www.artribune.com/artista-mostre-biografia/andrea-benetti/|pubblikazzjoni=Artribune}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Il-mostri ta' Andrea Benetti fuq Exibart|url=https://www.exibart.com/artista-curatore-critico-arte/andrea-benetti/|pubblikazzjoni=Exibart}}</ref> * "Il-Pittura Moderna fl-Għerien" (l-Għar ta' Castellana, fl-2011);<ref>{{Ċita web|titlu=Riċerka tal-Università tal-Salento - Lecce|url=https://iris.unisalento.it/handle/11585/390731?mode=full|pubblikazzjoni=Università tal-Salento - Lecce}}</ref> * "Kuluri u Ħsejjes tal-Oriġini" (Bologna, Palazzo Accursio, fl-2013);<ref>{{Ċita web|titlu=Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://www.lastampa.it/cultura/2013/03/20/news/colori-e-suoni-delle-origini-1.36113830|pubblikazzjoni=La Stampa}}</ref> * "Il-Ġenesi tal-Pittura" (l-Università ta' [[Bari]], Palazzo delle Poste, fl-2014);<ref>{{Ċita web|titlu=Pitturi u sewwieq minn bidu tal-istorja|url=https://barilive.it/2014/02/26/pitture-e-suoni-dal-principio-della-storia/|pubblikazzjoni=Bari Live}}</ref> * "''VR60768'' ''-'' Figura antropomorfika" ([[Ruma]], il-Kamra tad-Deputati, fl-2015);<ref>{{Ċita web|titlu=Komunikat stampa – Camera dei Deputati|url=http://www.camera.it/leg17/browse/1131?shadow_comunicatostampa=9016|pubblikazzjoni=Sit tal-Camera dei Deputati}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Il-mostra ta' Andrea Benetti fil-Camera dei Deputati|url=https://www.nonsolocinema.com/La-mostra-di-Andrea-Benetti-alla_31297.html|pubblikazzjoni=Non solo cinema}}</ref> * "Preistorja kontemporanja" (l-Università ta' Ferrara, Palazzo Turchi di Bagno, fl-2016);<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti jieħu parte fil-Palazz Turchi di Bagno|url=https://www.estense.com/2016/547575/andrea-benetti-espone-a-palazzo-turchi-di-bagno/|pubblikazzjoni=Estense News}}</ref> * "Uċuħ kontra l-vjolenza" (Bologna, Palazzo Accursio, fl-2017);<ref>{{Ċita web|titlu=Volti kontra l-violenza - Mostra fotografika ta' Andrea Benetti fil-Palazz Accursio|url=https://archivio-notizie.comune.bologna.it/2017/11/volti-contro-la-violenza-mostra-fotografica-di-andrea-benetti-palazzo-daccursio/|pubblikazzjoni=Sit tal-Kumitat ta' Bologna}}</ref> * "Għamliet bla Żmien" (Bologna, Palazzo della Regione, fl-2021);<ref>{{Ċita web|titlu=Timeless shapes, il-perzjali ta' Andrea Benetti fil-Bologna|url=https://tg24.sky.it/bologna/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna?fbclid=IwAR1AP-HXdslx19ldls8v_gSW32V-uFT-2H85sJk6-uiWitK7PVzvEmyLUYA|pubblikazzjoni=Timeless shapes - Andrea Benetti fil-Bologna}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Aġenzija ANSA|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna_aff0a702-e1e7-48c2-9688-7148d8f09572.html|pubblikazzjoni=ANSA}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Assemblea leġiżlativa Viġġ fil-arti ma' Andrea Benetti|url=https://www.ilrestodelcarlino.it/bologna/cronaca/assemblea-legislativa-viaggio-nellarte-con-andrea-benetti-93f9e9f6?live|pubblikazzjoni=Il Resto del Carlino}}</ref> * "Il-Kuluri f'Venezja" (Venezja, Palazzo Zaguri, fl-2023);<ref>{{Ċita web|titlu=Mostra "Colors in Venice" ta' Andrea Benetti|url=https://www.veneziatoday.it/eventi/andrea-benetti-colors-in-venice.html|pubblikazzjoni=Venezia Today}}</ref> * "Mewġa Preistorika" ([[Milan]], l-Ispazju ArteAria, fl-2023).<ref>{{Ċita web|titlu=Il-pittura rupestri tirrivivi ma' Andrea Benetti fil-Milan|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2023/11/10/la-pittura-rupestre-rivive-con-andrea-benetti-a-milano_de8abdf0-9c1f-4949-8b30-29952c57aa74.html|pubblikazzjoni=Aġenzija ANSA}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti, Neo-rupestri fil-Milan|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Andrea-Benetti,-un-neorupestre-a-Milano|pubblikazzjoni=Il Giornale dell'Arte}}</ref> Fl-2020, Andrea Benetti ngħata d-49 Premju "Nettuno d'Oro", l-iktar premju artistiku importanti tal-belt ta' Bologna.<ref>{{Ċita web|titlu=Il-Nettuno d'oro mħallsa għal Andrea Benetti|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2020/10/21/news/il_lions_da_il_suo_nettuno_d_oro_a_andrea_benetti-271320159/|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> == Mużewjiet u kollezzjonijiet == [[File:Andrea Benetti in mostra alla Camera dei Deputati.jpg|thumb|right|Il-prof. M. Peresani, il-prof. S. Grandi, A. Benetti fil-mostra ta' Benetti "VR60768 - anthropomorphic figure", li ġiet allestita fil-Camera dei Deputati.]] Mużewjiet u istituzzjonijiet li għamlu akkwiżizzjoni tal-opri ta' Andrea Benetti fil-kollezzjonijiet tal-arti tagħhom: * Kollezzjoni tal-arti tan-NU ([[New York]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]) - l-opra: "Kontra l-vjolenza";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija Sapere|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Sapere}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Vatikan ([[Belt tal-Vatikan]]) - l-opra: "Ġieħ lil [[Papa Ġwanni Pawlu II|Karol Wojtyła]]";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija Treccani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija Treccani}}</ref> * MACIA - Mużew tal-Arti Kontemporanja Taljana fl-Amerka ([[San José]], [[Kosta Rika|Costa Rica]]) - l-opra: "Logħob tat-tfulija";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-paġna ta' Andrea Benetti fis-sit tal-Mużew MACIA|url=http://www.museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|arkivju-data=2021-06-29|url-status=dead}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Quirinale · il-Presidenza tar-Repubblika tal-Italja · (Ruma – l-Italja) - l-opra: "Kaċċa VII";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-enċiklopedija WikiArt|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti|pubblikazzjoni=Enċiklopedija WikiArt}}</ref> * Palazzo Montecitorio · il-Parlament tal-Italja · il-Kamra tad-Deputati (Ruma – l-Italja) - l-opra: "Id-9 ta' Novembru 1989";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-moda tal-arti: il-gust Neo-rupestri ta' Andrea Benetti|url=https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|pubblikazzjoni=My Luxury|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210515175928/https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|arkivju-data=2021-05-15|url-status=dead}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Università ta' Richmond (Richmond - l-Istati Uniti) - l-opra: "Ittir"; * Kollezzjoni tal-arti tal-Università ta' Ferrara ([[Ferrara]] – l-Italja) - l-opra: "Ominidu ta' Porto Badisco I";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti – preHISTORIA CONTEMPORANEA – Sistema Mużewali tal-Università ta' Ferrara|url=http://www.unife.it/sma/it/le-mostre/archivio-delle-mostre/2016/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea|pubblikazzjoni=Università ta' Ferrara}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Università ta' Bari ([[Bari]] - l-Italja) - l-opra: "Dgħajsa bis-siġar";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti: Kuluri u Sewwieq tal-Origini|url=https://www.uniba.it/it/eventi-alluniversita/anno-2014/andrea-benetti-colori-e-suoni-delle-origini|pubblikazzjoni=Sit tal-Università ta' Bari}}</ref> * MAMbo · il-Mużew tal-Arti Moderna ta' Bologna (Bologna – l-Italja) - l-opra: "Fjuri tal-Lotus";<ref>{{Ċita web|titlu=Fior di Loto – L-opra ta' Benetti fil-Kollezzjoni tal-MamBo|url=https://www.museibologna.it/mambo/collezioneonline/scheda/&collezione=2&sfogliaper=titolo&id=6121|pubblikazzjoni=Sit tal-Mużew MAMbo}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=L-opra fil-Arċivju RAAM|url=https://archivioraam.org/opera/fior-di-loto|pubblikazzjoni=Sit tal-Arċivju RAAM}}</ref> * Museion · il-Mużew tal-Arti Moderna u Kontemporanja ta' [[Bolzano]] ([[Bolzano]] – l-Italja) - l-opra: "Istint primittiv II";<ref>{{Ċita web|titlu=L-opra fis-sit tal-Beni Kulturali|url=https://oggetti-musei-archivi.prov.bz.it/Details/bz/60004248|pubblikazzjoni=Online-Katalog der Sammlungen von Museen und Archiven in Südtirol}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=L-opra fil-Arċivju RAAM|url=https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|pubblikazzjoni=Sit tal-Arċivju RAAM|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250502154133/https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|arkivju-data=2025-05-02|url-status=dead}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Ministeru għall-Ġustizzja u d-Drittijiet Umani ta' [[Buenos Aires]] (Buenos Aires - l-[[Arġentina]]) - l-opra: "Lapsijiet maqsumin";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fl-“The Educational Encyclopedia”|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere|pubblikazzjoni=The Educational Encyclopedia}}</ref> * CAMeC – iċ-Ċentru tal-Arti Moderna u Kontemporanja – ([[La Spezia]] – l-Italja) - l-opra: "Grotta taċ-ċriev";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-patrimonju artistiku jikber|url=https://www.cittadellaspezia.com/2019/06/20/decine-di-opere-donate-al-camec-il-patrimonio-artistico-cresce-288850/|pubblikazzjoni=Città della Spezia}}</ref> * il-Mużew F. P. Michetti (Francavilla al Mare – l-Italja) - l-opra: "Tliet teżijiet";<ref>{{Ċita web|titlu=Il-pitturi Neorupestri ta' Andrea Benetti|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2010/08/18/quelle-pitture-neorupestri-di-andrea-benetti.html|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> * il-Mużew Osvaldo Licini (Ascoli Piceno – l-Italja) - l-opra: "Ominidi u annimali I";<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti fil-Ascoli biex jagħti ħajja lill-travertino|url=https://www.picenooggi.it/2013/08/26/lartista-andrea-benetti-ad-ascoli-per-far-vivere-il-travertino/|pubblikazzjoni=Piceno Oggi}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Kumitat ta' [[Lecce]] (Lecce – l-Italja) - l-opra: "Il-koerenza";<ref>{{Ċita web|titlu=Astrattismo, fil-Lecce l-mostra allestita fil-Camera dei Deputati|url=https://www.pugliain.net/astrattismo-lecce-mostra-benetti/|pubblikazzjoni=Puglia In}}</ref> * Kollezzjoni tal-arti tal-Fondazzjoni Giacomo Casanova (Venezja - l-Italja) - l-opra: "Ġieħ lil Giacomo Casanova".<ref>{{Ċita web|titlu=Fondazzjoni Giacomo Casanova"|url=http://www.arte.it/calendario-arte/venezia/mostra-andrea-benetti-colors-in-venice-90229|pubblikazzjoni=www.arte.it}}</ref> == Premjijiet u rikonoxximenti == *Parteċipazzjoni fit-53 Biennale ta' Venezja fl-2009;<ref name=":0">{{Ċita web |titlu=Andrea Benetti u l-Arti Neo-rupestri tiegħu |url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622/ |pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> *Premju Michetti LXI fl-2010;<ref name=":1">{{Ċita web |titlu=Andrea Benetti fl-Enċiklopedija Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti |pubblikazzjoni=Enċiklopedija Treccani}}</ref> *Premju Internazzjonali “Excellence” fl-2014;<ref name=":2">{{Ċita web |titlu=Artisti tal-Mużew MACIA |url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |pubblikazzjoni=Mużew MACIA |data-aċċess=2025-05-04 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |arkivju-data=2021-06-29 |url-status=dead }}</ref> *id-49 Premju Nettuno d'oro fl-2020.<ref name=":3">{{Ċita web |titlu=Andrea Benetti fl-“The Educational Encyclopedia” |url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere |pubblikazzjoni=The Educational Encyclopedia}}</ref> == Biblijografija == [[File:Papa-opera-andrea-benetti.jpg|right|thumb|Vatikan, 28/11/12 - Il-Papa Benedettu XVI jirċievi l-opra ta' Benetti “Omaggio a Karol Wojtyla” mugħtija mill-A.N.F.E.]] * K. H. Keller, G. Rossi, R. Sabatelli: ''Andrea Benetti u Lanfranco Di Rico – Settembru 2001'', Johns Hopkins University, Bologna, 2008, 12-il paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti|url=https://joseartgallery.com/artists/Andrea_Benetti/|pubblikazzjoni=Jose Art Gallery}}</ref> * Awturi varji: ''Arti u kultura – Pont bejn l-Italja u Costa Rica'', I.I.L.A., San José, 2008, 98 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Arti u kultura – Pont bejn l-Italja u Kosta Rika|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|pubblikazzjoni=dal Sit ta' Gregorio Rossi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211226134340/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|arkivju-data=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> * Awturi varji: ''Esplorazzjoni mhux tas-soltu fi ħdan il-veloċità'', Bologna, 2009, 104 paġni.<ref>{{Ċita web|titlu=Esplorazzjoni mhux kumuni tal-veloċità|url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211226134434/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html|arkivju-data=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> * Andrea Benetti, Gregorio Rossi: ''Manifest tal-Arti Moderna fl-Għerien'', Umberto Allemandi & C., Venezja, 2009, 18-il paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Manifest tad-Dixxinatur Neo-rupestri ta' Andrea Benetti|url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html|pubblikazzjoni=Mużew MACIA|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211226134444/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html|arkivju-data=2021-12-26|url-status=dead}}</ref> * Awturi varji: ''Natura u Ħolm – Katalgu tal-Padiljun Taljan fit-53 Biennale ta' Venezja'', Umberto Allemandi & C., Venezja, 2009, 98 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Natura u Ħolm – Katalogu tal-Padiljun|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|pubblikazzjoni=Bibliografija ta' Gregorio Rossi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210518152540/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|arkivju-data=2021-05-18|url-status=dead}}</ref> * Carlo Fabrizio Carli: ''Dijorama Taljana – il-61 Premju Michetti'', Vallecchi, Francavilla al Mare, 2010, 202 paġni.<ref>{{Ċita web|titlu=Francavilla al Mare (CH), 24 Lulju – 31 Awissu 2010 LXI Premju Michetti – Arte u Ambjent|url=https://www.giulianovanews.it/2010/07/francavilla-al-mare-ch-24-luglio-–-31-agosto-2010-lxi-premio-michetti-arte-e-ambiente/|pubblikazzjoni=Giulianova News}}</ref> * C. Parisot, P. Pensosi: ''Ritratti tal-artisti'', Edizioni Casa Modigliani, Ruma, 2010, 72 paġna. * Simona Gavioli: ''Andrea Benetti – Qabel il-Preżent'', Media Brain, Bologna, 2009, 52 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Event – Mostra ta' Andrea Benetti|url=https://robertafilippi.wordpress.com/2011/05/01/mostra_benetti/|pubblikazzjoni=Roberta Filippi}}</ref> * Awturi varji: ''Andrea Benetti – Il-Pittura Moderna fl-Għerien'', il-Kumitat ta' Castellana Grotte, Castellana Grotte, 2011, 58 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Castellana grotte, l-arti tirritorna lill-orrigini|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/09/07/foto/la_pittura_torna_alle_origini_i_lavori_di_binetti_nelle_grotte-21358167/|pubblikazzjoni=la Repubblica}}</ref> * D. Iacuaniello, C. Parisot, G. Rossi: ''M173 - Traċċi apokrifi'', l-Istitut Ewropew ta' Pegaso, Ruma, 2012, 70 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti: M173 – Tracc apokrifi fil-arti kontemporanja|url=https://issuu.com/andreabenetti/docs/arte_italiana_contemporanea-pittura|pubblikazzjoni=Issuu|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160305060247/https://issuu.com/andreabenetti/docs/arte_italiana_contemporanea-pittura|arkivju-data=2016-03-05|url-status=dead}}</ref> * G. Rossi, D. Scarfì: ''Is-Simboliżmu fil-Pittura Moderna fl-Għerien'', Mediabrain, [[Siracusa]], 2012, 88 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Siracusa tgħabbi l-pittura Neo-rupestri ta' Andrea Benetti, ġà preżentata wkoll fil-53ma Biennale ta' Venezja|url=https://www.siracusanews.it/siracusa-ospitera-la-pittura-neorupestre-di-andrea-benetti-gia-presentata-anche-alla-53-biennale-di-venezia/|pubblikazzjoni=Siracusa News}}</ref> * Andrea Benetti, Silvia Grandi: ''Kuluri u Ħsejjes tal-Oriġini'', Qudulibri, Bologna, 2013, 86 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Ktieb Kuluri u Sewwieq tal-Origini. Ediz. Italjana u Ingliża – A. Benetti – Qudulibri |url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/colori-e-suoni-origini-ediz/9788890851308|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * Andrea Benetti, Stefano Papetti: ''Mill-blat għat-tiela – It-travertin fil-pittura moderna fl-għerien'', Qudulibri, Ascoli P., 2014, 54 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti – Mill-ġgħabar għall-qmam – Travertino fil-pittura Neo-rupestri|url=https://www.librerie.coop/libri/9788890851360-dalla-roccia-alla-tela-il-travertino-nella-pittura-neorupestre-qudulibri/|pubblikazzjoni=Librerie Coop}}</ref> * A. Benetti, S. Cassano, D. Coppola, A. F. Uricchio: ''Kuluri u Ħsejjes tal-Oriġini'', Qudulibri, Bari, 2014, 58 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Kuluri u Sewwieq tal-Origini. Fil-Bari il-proġett artistiku “Neo-rupestri” ta' Andrea Benetti|url=https://www.famedisud.it/colori-e-suoni-delle-origini-a-bari-il-progetto-artistico-neorupestre-di-andrea-benetti-e-frank-nemola/|pubblikazzjoni=Fame di Sud}}</ref> * Andrea Benetti, Silvia Grandi: ''Il-Kulur tad-Dawl'', Qudulibri, Bologna, 2014, 56 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti – Il-Kulur tal-Dawl|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/533026|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Bologna}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Il-Kulur tal-Dawl - Opri b'kuluri bajda|url=https://www.lafeltrinelli.it/colore-della-luce-opere-in-libro-andrea-benetti/e/9788899007003|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * A. Benetti, S. Grandi, M. Peresani, M. Romandini, G. Virelli: ''VR60768 - figura antropomorfika'', Qudulibri, Ruma, 2015, 80 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - VR60768 anthropomorphic figure|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/556340|pubblikazzjoni=Riċerka tal-Università ta' Bologna}}</ref> * Andrea Benetti, Toti Carpentieri: ''Astrattiżmu tal-Oriġini'', Qudulibri, Lecce, 2015, 60 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=”Astrattismo tal-Origini” ta' Andrea Benetti fil-Castello Carlo V|url=https://www.castellocarlov.it/astrattismo-delle-origini/|pubblikazzjoni=Sit tal-Castello Carlo V|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250428221240/https://www.castellocarlov.it/astrattismo-delle-origini/|arkivju-data=2025-04-28|url-status=dead}}</ref> * Awturi varji: ''L-Arti Moderna fl-Għerien'', Monografija, Qudulibri, Bologna, 2015, 208 paġni.<ref>{{Ċita web|titlu=Andrea Benetti - Arte Neo-rupestre. Ediz. Italjana u Ingliża|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|pubblikazzjoni=Edizioni Einaudi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210514164414/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|arkivju-data=2021-05-14|url-status=dead}}</ref> * Andrea Benetti, Fiorenzo Facchini, Fernando Lanzi, Gioia Lanzi: ''Signum Crucis'', Qudulibri, Bologna, 2016, 42 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Signum Crucis - Edizzjoni multilingwi|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/signum-crucis-9788899007157-2461353.html|pubblikazzjoni=Edizioni Einaudi|data-aċċess=2025-05-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210520173226/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/signum-crucis-9788899007157-2461353.html|arkivju-data=2021-05-20|url-status=dead}}</ref> * A. Benetti – P. Fameli – A. Fiorillo – F. Fontana – M. Peresani – M. Romandini – I. Schipani – U. T. Hohenstein: "Preistorja Kontemporanja", Qudulibri, Ferrara, 2016, 64 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=”PreHistoria contemporanea” ta' Andrea Benetti|url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/prehistoria-contemporanea-ediz-illustrata/9788899007188|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * A. Benetti – P. Fameli – A. Marrone – M. Ratti: "Ġieħ lill-pittura fl-għerien", Qudulibri, La Spezia, 2016, 58 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Omaggio lill-pittura rupestri – Andrea Benetti|url=https://www.libreriauniversitaria.it/omaggio-pittura-rupestre-benetti-andrea/libro/9788899007232|pubblikazzjoni=Libreria Universitaria}}</ref> * Andrea Benetti - Silvia Grandi: "Uċuħ kontra l-vjolenza", Qudulibri, Bologna, 2017, 40 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Volti kontra l-violenza|url=https://www.libreriauniversitaria.it/volti-contro-violenza-benetti-andrea/libro/9788899007256|pubblikazzjoni=Libreria Universitaria}}</ref> * Andrea Benetti - Stefano Bonaga - Gregorio Rossi - Corrado Rozzi: "Għamliet bla Żmien", Qudulibri, Bologna, 2021, 44 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Timeless shapes. Formi mingħajr tempi – Andrea Benetti – Qudulibri |url=https://www.ibs.it/timeless-shapes-forme-senza-tempo-libro-andrea-benetti/e/9788899007904|pubblikazzjoni=IBS Libri}}</ref> * Andrea Benetti - Francesco Paolo Campione - Tiziana Fuligna - Gaia Giorgetti: "Il-Kuluri f'Venezja", Qudulibri, Venezja, 2023, 90 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Colors in Venice. Edizzjoni Italjana u Ingliża – Andrea Benetti – Qudulibri |url=https://www.unilibro.it/libro/benetti-andrea-campione-f-p-cur/colors-venice-ediz-italiana-inglese/9791281171077|pubblikazzjoni=Librerie Unilibro}}</ref> * Andrea Benetti - Luciana Apicella - Stefano Bonaga: "Mewġa Preistorika", Qudulibri, Milano, 2023, 48 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Prehistoric Wave. Katalogu tal-mostra – Andrea Benetti – Qudulibri |url=https://www.lafeltrinelli.it/prehistoric-wave-catalogo-della-mostra-libro-andrea-benetti/e/9791281171176|pubblikazzjoni=La Feltrinelli}}</ref> * Francesco Paolo Campione - Stefano Papetti - Stefano Odoardi: "Dawl fis-silenzju", Alchemical shadows, Ascoli Piceno, 2023, 48 paġna.<ref>{{Ċita web|titlu=Luce fil-silenzju – Andrea Benetti – Alchemical shadows |url=https://www.comune.ap.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/25571|pubblikazzjoni=Kumitat ta' Ascoli Piceno}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://www.andreabenetti.com Andrea Benetti - Sit uffiċjali - Taljan] * [https://www.andreabenetti.eu Andrea Benetti - Sit uffiċjali - Ingliż] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti Andrea Benetti fl-enċiklopedija Treccani] * [https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html Andrea Benetti fl-enċiklopedija De Agostini] * [https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti Andrea Benetti fl-enċiklopedija WikiArt] * [https://vimeo.com/409226880 Andrea Benetti - Il-vidjo ta' preżentazzjoni] {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Benetti, Andrea}} [[Kategorija:Pitturi Taljani]] [[Kategorija:Artisti]] [[Kategorija:Twieldu fl-1964]] [[Kategorija:Nies ħajjin]] qkbbz3sywcmzmu5e1yypy5927q3thr2 0 34386 329563 2026-04-28T13:49:57Z Themeramisin 27761 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1348942823|Acting]]" 329563 wikitext text/x-wiki '''Acting''' huwa actività fejn storja tiġi rrakkuntata permezz tal-interpretazzjoni tagħha minn attur li jadotta karattru —fit -teatru, fit-televiżjoni, fil-films, fir-radju, jew fi kwalunkwe mezz ieħor li juża l- mod mimetiku . L-acting jinvolvi firxa wiesgħa ta' ħiliet, inkluż immaġinazzjoni żviluppata sew, faċilità emozzjonali, espressività fiżika, projezzjoni vokali, ċarezza tad [[Taħdit|-diskors]], u l-abbiltà li tinterpreta d-drama . L-acting jirrikjedi wkoll il-ħila li jintużaw [[Djalett|djaletti]], aċċenti, improvizzazzjoni, osservazzjoni u emulazzjoni, mima, u ġlied fuq il-palk . Ħafna atturi jitħarrġu fit-tul fi programmi jew kulleġġi speċjalizzati biex jiżviluppaw dawn il-ħiliet. Il-maġġoranza l-kbira tal-atturi professjonali għaddew minn taħriġ estensiv. L-acting artistu spiss ikollhom ħafna għalliema u għalliema għal firxa sħiħa ta’ taħriġ li jinvolvi l-kant, ix-xogħol fix-xena, tekniki ta’ awdizzjoni, u l-attar quddiem il-kamera . Ħafna mis-sorsi bikrija fil- Punent li jeżaminaw l- [[arti]] tal-artisti jiddiskutuha bħala parti mir-retorika . 2zqk5bfdsin62mykl0v9e2xgnsu48p3