Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 25623 329835 329789 2026-05-09T10:48:47Z Trigcly 17859 /* Artikli ġodda (1979) */ 329835 wikitext text/x-wiki == '''Artikli ġodda (1980)''' == === <u>'''A'''</u> === * [[Aapravasi Ghat]] * [[Aasivissuit-Nipisat: Territorju tal-Kaċċa tal-Inuit bejn is-Silġ u l-Baħar]] * [[Abbazija ta' Corvey]] * [[Abbazija ta' Fontenay]] * [[Abbazija ta' Lorsch]] * [[Abbazija ta' Pannonhalma]] *[[Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe]] *[[Abbazija ta' Sankt Gallen]] *[[Abbazija ta’ Vézelay|Abbazija ta' Vezelay]] *[[Abu al-Fida]] *[[Abu Mena]] *[[Abu Simbel]] *[[Ċentru Storiku ta' Acre|Acre]] *[[Afag Bashirgyzy]] *[[Aflaj tal-Oman]] *[[Afrodisja]] *[[Agadez]] *[[Agostino Carracci]] *[[Agostino Matrenza]] *[[Ahwar tan-Nofsinhar tal-Iraq]] *[[Aigai]] *[[Aït Benhaddou]] *[[Akkwedott ta' Padre Tembleque]] *[[Akkwedott ta' Pontcysyllte]] *[[Akshata Murthy]] *[[Aksum]] *[[Al Qal'a ta' Beni Hammad]] *[[Al Zubarah]] *[[Al-Maghtas]] *[[Alatyr]] *[[Albéric Magnard]] *[[Alberobello]] *[[Albi]] *[[Alcalá de Henares]] *[[Alcide d'Orbigny]] *[[Aleksandr Yakovlevich Khinchin]] *[[Alenush Terian]] *[[Aleppo]] *[[Alessandro Scarlatti]] *[[Alessandro Volta]] *[[Alexander Pushkin]] *[[Alexander Wolszczan]] *[[Aleksandra Smiljanić]] *[[Alfred Hermann Fried]] *[[Alfred Nobel]] *[[Alfredo Casella]] *[[Alois Dryák]] *[[Alto Douro]] *[[Amazigh Marokkin Standard]] *[[Ambohimanga]] *[[Ambra Sabatini]] *[[Amerigo Vespucci]] *[[Amerigo Vespucci (vapur għoli)|''Amerigo Vespucci'' (vapur għoli)]] * [[L-Amerika t'Isfel|Amerka t’Isfel]] * [[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta’ Fuq]] *[[Amilcare Ponchielli]] *[[Anastasia Golovina]] *[[Anders Jonas Ångström]] *[[André Citroën]] *[[André Weil]] *[[Anfibju]] *[[Anfiteatru ta' El Jem]] *[[Angelina Mango]] * [[Angkor Wat]] * [[Angra do Heroísmo]] * [[Ani]] * [[Anjar]] * [[Anna Brigadere]] * [[Anna Kyriakou]] *[[Anna Seghers]] *[[Anna Sychravová]] *[[Anne-Sophie Mutter]] *[[Anse aux Meadows]] * [[Antartika]] * [[Anticosti]] * [[Antigua Guatemala]] *[[Antoine de Jussieu]] *[[Antoine de Saint-Exupéry]] *[[Antoinette Miggiani]] *[[Anton Diabelli]] *[[Anuradhapura]] *[[Aplogruppi Y-DNA fit-tribujiet tal-Każakistan]] *[[Aporofobija]] *[[Aquileia]] *[[Arċipelagu ta' Bijagós]] *[[Arċipelagu ta' Revillagigedo]] *[[Arċipelagu ta' Vega]] *[[Arena Tettonika Żvizzera ta' Sardona]] *[[Arequipa]] *[[Arġentier]] *[[Arġentier (tad-deheb)]] *[[Ark Ġeodetiku ta’ Struve|Ark Ġeodetiku ta' Struve]] *[[Arkata Trijonfali ta' Orange]] *[[Arkeoloġija]] *[[Arkitett]] *[[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]] *[[Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright]] *[[Arles]] *[[Armata tat-Terrakotta]] *[[Arslantepe]] *[[Art tal-Inċens]] *[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]] *[[Artiġjan]] *[[Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lanka]] *[[As-Salt]] *[[Asmara]] * [[Assisi]] * [[Assi Ċentrali ta' Beijing]] * [[Assur]] *[[Asuman Baytop]] *[[Athos]] *[[Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib]] *[[Auschwitz]] *[[Austin Camilleri]] *[[Ávila]] *[[Avukat]] === '''<u>B</u>''' === * [[Baalbek]] * [[Babilonja]] * [[Baċir tal-Lag ta' Uvs]] * [[Baċir tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Nord-Pas de Calais]] * [[Baeza]] * [[Bagan]] * [[Baħar l-Abjad]] * [[Baħar l-Iswed]] *[[Baħar ta' Wadden]] *[[Baħar tar-Ramel tan-Namibja]] *[[Bajja ta' Dungonab]] *[[Bajja ta' Ha Long]] *[[Bajja ta' Tallinn]] *[[Bajja tal-Klieb il-Baħar]] *[[Bajjad]] *[[Baleron]] *[[Bamberg]] *[[Ban Chiang]] *[[Banská Štiavnica]] *[[Barbier]] *[[Bardejov]] *[[Barokk]] *[[Bartolomé de Escobedo]] *[[Bath, Somerset]] *[[Batlejka]] *[[Battaljun Mediku tal-Ospedalieri]] *[[Battir]] *[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau]] *[[Baxkortostan]] *[[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]] *[[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Bażilika Ewfrasjana ta' Poreč]] *[[Bażilika ta' San Eġidju]] *[[Beatriz Carrillo]] *[[Beemster]] *[[Béguinage]] *[[Belintersat-1]] *[[BelKA]] *[[Belt Bajda ta' Tel Aviv – il-Moviment Modern]] *[[Belt Kolonjali ta' Santo Domingo]] *[[Belt Projbita]] *[[Belt Storika ta' Ahmadabad]] *[[Belt Storika tal-Kajr]] *[[Belt Storika tal-Moskej ta' Bagerhat]] *[[Belt ta' Guanajuato]] *[[Belt ta' New York]] *[[Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto|Belt ta' Viċenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]] *[[Belt Universitarja ta' Caracas]] *[[Bennej]] *[[Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta]] *[[Berġa tal-Italja, il-Birgu]] *[[Bergpark Wilhelmshöhe]] *[[Bernard Grech]] *[[Betlem]] *[[Betti Alver]] *[[Burkhan Khaldun]] *[[Bidwi]] *[[Bieb il-Belt]] *[[Binjiet Gotiċi Vittorjani u tal-Art Deco ta' Mumbai]] *[[Binjiet Tradizzjonali tal-Asante]] *[[Blat Imkenni ta' Bhimbetka]] *[[Bliet Antiki tal-Pyu]] *[[Bliet Kapitali u Oqbra tar-Renju Antik ta' Koguryo]] *[[Bliet Storiċi tal-Istrett ta' Malakka]] *[[Bobby Charlton]] *[[Bolgar]] *[[Bordeaux]] *[[Borobudur]] *[[Borża ta' Malta]] *[[Bosra]] *[[Bridgetown]] *[[Brook Taylor]] *[[Brú na Bóinne]] *[[Bruno Pizzul]] *[[Bryggen]] *[[Bucha]] *[[Buddha Ġgantesk ta' Leshan]] *[[Bugeddum Armen]] *[[Bukhara]] *[[Burt Bacharach]] *[[Buskett]] *[[Butrint]] *[[Byblos]] === '''<u>Ċ/C</u>''' === * [[Cáceres (Spanja)]] * [[Calakmul]] * [[Camagüey]] * [[Camino Real de Tierra Adentro]] * [[Campeche]] * [[Canal du Midi]] * [[Canaletto]] * [[Caral]] * [[Carcassonne]] *[[Carl Bosch]] *[[Carl David Anderson]] *[[Carla Fracci]] *[[Carlo Collodi]] *[[Caroline Mikkelsen]] *[[Casco Viejo, il-Panama]] *[[Castel del Monte, Puglia]] *[[Çatalhöyük]] *[[Causses u Cévennes]] *[[Ċensu Apap]] *[[Ċentru Kulturali ta' Heydar Aliyev]] *[[Ċentru Storiku ta' Lijiang]] *[[Ċentru Storiku ta' Macao]] *[[Ċentru Storiku ta' Rauma]] *[[Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia]] *[[Český Krumlov]] *[[Ċetta Chevalier]] *[[Chaîne des Puys]] *[[Chan Chan]] *[[Changdeokgung]] *[[Chankillo]] *[[Charles Jean de la Vallée-Poussin]] *[[Charles-Amédée-Philippe van Loo]] *[[Charles Nicolle]] *[[Charles Richter]] *[[Charles Xuereb]] *[[Charlie Watts]] *[[Chavín]] *[[Choeung Ek]] *[[Chersonesus Tawrika]] *[[Chichén Itzá]] *[[Chilehaus]] *[[Choirokoitia]] *[[Christiansfeld]] *[[Christopher Polhem]] *[[Cidade Velha]] *[[Cienfuegos]] *[[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]] *[[Cinque Terre]] *[[Ċirkewwa]] *[[Ċittadella Imperjali ta' Thăng Long]] *[[Ċittadella ta' Erbil]] *[[Ċittadella tad-Dinastija Hồ]] *[[Claude Joseph Rouget de Lisle]] *[[Climats u Terroirs ta' Bourgogne]] *[[Colonia del Sacramento]] *[[Copan]] *[[Córdoba, Spanja]] *[[Coro]] *[[Crespi d'Adda]] *[[Ċrieki tal-Ġebel tas-Senegambja]] *[[Cristofano Allori]] *[[Cuenca, l-Ekwador]] *[[Cuenca (Spanja)]] *[[Cueva de las Manos]] *[[Cumalıkızık]] *[[Curzio Maltese]] *[[Cusco]] *[[Cynthia Turner]] *[[Cyrene]] === '''<u>D</u>''' === * [[Daiga Mieriņa]] * [[Damasku]] * [[Daniel Gabriel Fahrenheit]] * [[Danxia]] *[[Dar ta’ Rietveld Schröder|Dar ta' Rietveld Schröder]] *[[Dar tal-Kimeri]] *[[Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru]] *[[Dar u Studjo ta' Luis Barragán]] *[[Delos]] *[[Delphi]] *[[Delta ta' Saloum]] *[[Delta ta' Okavango]] *[[Delta tad-Danubju]] *[[Delta tax-xmara Kızılırmak]] *[[Dengfeng]] *[[Dentist]] *[[Denys Shmyhal]] *[[Déodat Gratet de Dolomieu]] *[[Deżert ta' Badain Jaran]] *[[Deżert ta' Lut]] *[[Deżerta tal-isfarġel]] *[[Dholavira]] *[[Diamantina]] *[[Diana, Prinċipessa ta' Wales]] *[[Diaolou]] *[[Diga ta' Karakaya]] *[[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna]] *[[Dimitrana Ivanova]] *[[Distrett ta' At-Turaif]] *[[Diy-Gid-Biy]] *[[Dizzjunarju]] *[[Djalett]] *[[Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell]] *[[Djémila]] *[[Djerba]] *[[Dolċier]] *[[Dolmen ta' Menga]] *[[Dolmen ta' Viera]] *[[Dolomiti]] *[[Domenico Allegri]] *[[Domenico Scarlatti]] *[[Domowina]] *[[Domus de Janas]] *[[Domus Rumana]] *[[Donatello]] *[[Dougga]] *[[Draginja Vuksanović-Stanković]] *[[Dubrovnik]] *[[Durmitor]] * [[Dwejra]] === '''<u>E</u>''' === * [[Edgar Preca]] * [[Edward Sexton]] * [[Edinburgu]] * [[Edward de Bono]] * [[Edwin Hubble]] * [[Efesu]] * [[Eise Eisinga]] *[[Ekonomista]] *[[Ekosistema u Relitt tal-Pajsaġġ Kulturali ta' Lopé-Okanda]] *[[El Escorial]] *[[El Jadida]] *[[El Tajin]] *[[El Torcal]] *[[Eladio Dieste]] *[[Eleonora Jenko Groyer]] *[[Elisha Graves Otis]] *[[Elvas]] *[[Emil Nolde]] *[[Emma Andrijewska]] *[[Emma Muscat]] *[[Ernst Schröder]] *[[Esperantoloġija]] *[[Essaouira]] *[[Estrazzjoni terminoloġika]] *[[Ethel Anderson]] *[[Eugenija Šimkūnaitė]] *[[Eugenio Montale]] *[[Eva Ahnert-Rohlfs]] *[[Evelyn Bonaci]] *[[Évora]] *[[Ewropa tal-Lvant]] === '''<u>F</u>''' === * [[Fabbrika ta' Fagus]] * [[Fabbrika ta' Van Nelle]] * [[Fabbrika tal-Azzar ta' Völklingen]] * [[Fabbrika tal-Ħadid ta' Engelsberg]] * [[Fabbrika tal-Ħarir ta' Tomioka]] * [[Fabbrika tal-Injam u tal-Kartun ta' Verla]] * [[Fabbriki tal-Wied ta' Derwent]] * [[Fanal ta' Cordouan]] * [[Fanjingshan]] * [[Fasil Ghebbi]] * [[Fatehpur Sikri]] * [[Fdalijiet Arkeoloġiċi ta' Moenjodaro]] * [[Fdalijiet ta' Gedi]] * [[Fdalijiet ta' León Viejo]] * [[Fdalijiet ta' Loropéni]] * [[Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur]] * [[Fehme Agani]] *[[Femminiżmu tar-Rom]] *[[Fenno-Skandinavja]] *[[Fernando Botero]] *[[Ferrara]] *[[Ferruccio Lamborghini]] *[[Festival ta' Sanremo]] *[[Fiera Internazzjonali ta' Rachid Karami f'Tripoli]] *[[Figolla]] *[[Firenze]] *[[Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat]] *[[Fjords Norveġiżi tal-Punent]] *[[Flora Martirosian]] *[[Fondoq ta' Ironbridge]] *[[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]] *[[Foresti Irkanjani]] *[[Foresti Muntanjużi ta' Odzala-Kokoua]] *[[Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda]] *[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] *[[Foresti Tropikali ta' Gondwana]] *[[Foresti Tropikali tal-Atsinanana]] *[[Foresti Tropikali u Artijiet Mistagħdra Kolkiċi]] *[[Foresti Verġni ta' Komi]] *[[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]] *[[Forti l-Aħmar]] * [[Forti ta' Agra]] *[[Forti ta' Bahla]] *[[Forti ta' Galle]] *[[Forti ta' Ġesù]] *[[Forti ta' Rohtas]] *[[Fortifikazzjonijiet fuq in-Naħa tal-Karibew tal-Panama: Portobelo-San Lorenzo]] *[[Fortifikazzjonijiet ta’ Kotor|Fortifikazzjonijiet ta' Kotor]] *[[Fortifikazzjonijiet ta' Vauban]] *[[Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan]] *[[Fortijiet u Kastelli tal-Ghana]] *[[Fortizza ta' Diyarbakır]] *[[Fortizza ta' Hwaseong]] *[[Fortizza ta' Pirot]] *[[Fortizza ta' San Nikola]] *[[Fortizza ta' Suomenlinna]] *[[Fortizzi ta' Dacia fil-Muntanji Orăștie]] *[[Fortizzi Tondi tal-Vikingi]] *[[Foss ta' Messel]] *[[Fotografu]] *[[Francesco Guardi]] *[[François-Alphonse Forel]] *[[François Couperin]] *[[François Girardon]] *[[Francois Mauriac]] *[[Franco Migliacci]] *[[Franġisk Zahra]] *[[Frank Drake]] *[[Franz Beckenbauer]] *[[Franz Kafka]] *[[Franz Ritter von Hauer]] *[[Franz von Suppé]] *[[Frawla]] *[[Fray Bentos]] *[[Frédéric Bartholdi]] *[[Friedrich Georg Wilhelm von Struve]] *[[Fritz Albert Lipmann]] *[[Frosta tal-Għid]] * [[Frott]] * [[Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel]] * [[Fruntieri Rumani ta' Dacia]] * [[Fruntieri Rumani tad-Danubju]] * [[Fruntieri tal-Imperu Ruman]] *[[Fuji]] *[[Furnar]] === '''<u>Ġ</u>''' === * [[Ġardinar]] *[[Ġebla ta' Rosetta]] * [[Ġebla tal-Ġeneral]] * [[Ġeoloġija]] * [[Ġeriko tal-Qedem]] * [[Ġerusalemm]] * [[Ġibjun ta' Bovilla]] * [[Ġibjun ta' Kiev]] * [[Ġnien Botaniku ta' Padova]] * [[Ġnien Persjan]] * [[Ġobon ta' Jāņi]] * [[Ġonna Botaniċi Rjali ta' Kew]] * [[Ġonna Botaniċi ta' Singapore]] * [[Ġonna Klassiċi ta' Suzhou]] * [[Ġonna ta' Hevsel]] * [[Ġonna ta' Shalimar]] *[[Ġurnalist]] === '''<u>G</u>''' === * [[Gammelstad]] * [[Gamzigrad]] * [[Gati tal-Punent]] * [[Gebel Barkal]] * [[Geirangerfjord]] * [[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]] *[[Georg Ohm]] *[[Georg von Békésy]] *[[George Gallup]] *[[Georges Bernanos]] *[[Georges J.F. Kohler]] *[[Gerbrand van den Eeckhout]] *[[Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel]] *[[Ghadamès]] *[[Giacomo Barozzi da Vignola]] *[[Giacomo Zanella]] *[[Giampiero Galeazzi]] *[[Gianni Vella]] *[[Gigi Riva]] *[[Giorgia Meloni]] *[[Giorgio Vasari]] *[[Giosuè Carducci]] *[[Giotto]] *[[Giovanni Arduino]] *[[Giovanni Battista Belzoni]] *[[Giovanni Boccaccio]] *[[Giovanni Paisiello]] *[[Giovanni Papini]] *[[Giulio Natta]] *[[Gjirokastër]] *[[Glossarju]] *[[Göbekli Tepe]] *[[Goffredo Mameli]] *[[Goiás]] *[[Golf ta' California]] *[[Golf ta' Porto]] *[[Gonbad-e Qābus]] *[[Gordion]] *[[Gösta Mittag-Leffler]] *[[Gotiku]] *[[Gran Ordni tar-Re Tomislav]] *[[Grand Pré]] *[[Grand-Bassam]] *[[Grand Place, Brussell]] *[[Graz]] *[[Grazia Deledda]] *[[Greenland]] *[[Gregorio Allegri]] *[[Gremxula ta' Malta]] *[[Grotta ta' Chauvet]] *[[Grotti ta' Longmen]] *[[Grotti ta' Yungang]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Mahabalipuram]] *[[Guillaume Cornelis van Beverloo]] *[[Guimarães]] *[[Gustave Charpentier]] * [[Gżejjer Eolji]] * [[Gżejjer Falkland]] * [[Gżejjer Galapagos]] * [[Gżejjer Marquesas]] * [[Gżejjer Solovetsky]] * [[Gżejjer Sub-Antartiċi ta' New Zealand]] * [[Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa]] * [[Gżejjer ta' Ogasawara]] * [[Gżejjer tal-Blat]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Aldabra]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Rocas]] * [[Gżejjer tan-Nofsinhar u Ibħra Awstrali Franċiżi]] * [[Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald]] * [[Gżira Inaċċessibbli]] * [[Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata]] * [[Gżira ta' Cocos]] * [[Gżira ta' Fraser]] * [[Gżira ta' Gorée]] * [[Gżira ta' Henderson]] *[[Gżira ta' Jeju]] *[[Gżira ta' Kunta Kinteh]] *[[Gżira ta' Lord Howe]] *[[Gżira ta' Macquarie]] *[[Gżira ta' Mozambique]] *[[Gżira ta' Pico]] *[[Gżira ta' Robben]] *[[Gżira ta' Saint-Louis]] *[[Gżira ta' Tiwai]] *[[Gżira ta' Wrangel]] *[[Gżira tal-Mużewijiet]] === '''<u>GĦ</u>''' === * [[Għajn Tuffieħa]] * [[Għalliem]] *[[Għar Dalam]] *[[Għar ta' Altamira]] *[[Għar ta' Gorham]] *[[Għar ta' Karain]] *[[Għar ta' Optymistychna]] *[[Għar ta' Vjetrenica]] *[[Għar tal-Apokalissi]] *[[Għar tal-Irħam]] *[[Għar tas-Silġ ta' Dobšiná]] *[[Għarb]] *[[Għelieqi Mtarrġa tar-Ross tal-Cordilleras tal-Filippini]] *[[Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja]] *[[Għerien ta' Ajanta]] *[[Għerien ta' Elephanta]] *[[Għerien ta' Ellora]] *[[Għerien ta' Mogao]] *[[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]] *[[Għerien u Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja]] *[[Għid]] *[[Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne]] *[[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]] *[[Għoljiet ta' Donets]] *[[Għoljiet ta' Matobo]] *[[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]] === '''<u>H</u>''' === * [[Hagia Sophia]] * [[Hahoe]] * [[Haley Bugeja]] * [[Halloumi]] * [[Hallstatt]] * [[Hampi]] *[[Hans Geiger]] *[[Hans Memling]] *[[Hans Spemann]] *[[Harar]] *[[Harry Belafonte]] *[[Hatı Çırpan]] *[[Hatra]] *[[Hattusha]] *[[Hawa Mahal]] *[[Hebron]] *[[Hedeby]] *[[Hegmataneh]] *[[Hegra]] *[[Heinrich Hertz]] *[[Helena Kottler Vurnik]] *[[Henri Fantin-Latour]] *[[Henri Frederic Amiel]] *[[Hermannus Contractus]] *[[Hideki Shirakawa]] *[[Hideki Yukawa]] *[[Hildesheim]] *[[Höga Kusten]] *[[Hoh Xil]] *[[Hội An]] *[[Holašovice]] *[[Hollókő]] *[[Hongcun]] *[[Hospicio Cabañas]] *[[Hospital de Sant Pau]] *[[Hovgården]] *[[Howard Carter]] *[[Hryhorii Kvitka-Osnovianenko]] *[[Huangshan]] *[[Hubert de Givenchy]] === '''<u>Ħ</u>''' === * [[Ħaġar Megalitiku ta' Carnac]] * [[Ħaġar ta' Jelling]] *[[Ħajt il-Kbir taċ-Ċina]] *[[Ħitan Rumani ta' Lugo]] *[[Ħsad tal-Perli fil-Bahrain]] === '''<u>I</u>''' === * [[Ibn Battuta]] * [[ICOMOS]] * [[Idolu ta' Shigir]] * [[Idrija]] * [[Idrijski žlikrofi]] * [[Ilha Grande]] * [[Il'ja Prigožini]] * [[Impjant Nukleari ta' Zaporizhzhia]] *[[Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Wouda]] *[[Impjanti tan-Nitrat tal-Potassju ta' Humberstone u ta' Santa Laura]] *[[Inara Luigas]] *[[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica|Inċiżjonijiet fuq il-Blat f'Valcamonica]] *[[Independence Hall]] *[[Indiċi]] *[[Industrija tal-lavanja f'Wales]] *[[Ingredjent]] *[[Intaljatur]] *[[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]] * [[Ipproċessar testwali]] * [[Irdumijiet ta' Bandiagara]] * [[Iremel]] * [[Irħula Antiki ta' Djenné]] * [[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]] * [[Irpin]] * [[Irziezet Imżejnin ta' Hälsingland]] *[[Isabella d'Este]] *[[ISBN]] *[[Istitut tar-Riċerka dwar il-Foresti tal-Malażja]] *[[Istmu Kuronjan]] *[[Ivan Turgenev]] *[[Ivrea]] === '''<u>J</u>''' === * [[Jacinto Benavente]] * [[Jaipur]] * [[Jakob Bogdani]] * [[Jan Novák]] *[[Jantar Mantar, Jaipur]] *[[Jarrod Sammut]] *[[Jean Antoine Houdon]] *[[Jean Dieudonné]] *[[Jean Picard]] *[[Jebel Faya]] *[[Jeddah]] *[[Jodensavanne]] *[[Joggins]] *[[Johann Christian Bach]] *[[Johan Jensen]] *[[John Edward Critien]] *[[John Kendrew]] *[[John Strutt Rayleigh]] *[[Jongmyo]] *[[Jørgen Pedersen Gram]] *[[Josef Hoffman]] *[[Joseph Louis Gay-Lussac]] *[[Joya de Cerén]] *[[Jože Plečnik]] *[[Jules Pascin]] *[[Julia Malinova]] *[[Julia Sanina]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Julio Baghy]] *[[Julius Wagner-Jauregg]] *[[Jum il-Ġifa]] *[[Jum il-Lingwa Erżjana]] *[[Jum l-Ewropa]] *[[Jum Zamenhof]] === '''<u>K</u>''' === * [[Kaċċa bl-ajkli]] * [[Kairouan]] * [[Kaja Kallas]] *[[Kalwaria Zebrzydowska]] *[[Kampnari tal-Belġju u ta' Franza]] *[[Kanal il-Kbir (iċ-Ċina)]] *[[Kanal ta' Rideau]] *[[Kanali ta' Amsterdam]] *[[Kandy]] *[[Kappella]] *[[Karavanseraj Persjani]] *[[Karbalayi Safikhan Karabakhi]] *[[Karl Ferdinand Braun]] *[[Karl Weierstrass]] *[[Karlskrona]] *[[Karlu III]] *[[Kasbah tal-Alġier]] *[[Kaskati ta' Galdelsha]] *[[Kaskati ta' Vitorja]] *[[Kastell ta' Ankara]] *[[Kastell ta' Durham]] *[[Kastell ta' Himeji]] *[[Kastell ta’ Kroměříž|Kastell ta' Kroměříž]] *[[Kastell ta' Kronborg]] *[[Kastell ta' Kuressaare]] *[[Kastell ta’ Litomyšl|Kastell ta' Litomyšl]] *[[Kastell ta' Lubart]] *[[Kastell ta’ Malbork|Kastell ta' Malbork]] *[[Kastell ta' Nesvizh]] *[[Kastell ta' Neuschwanstein]] *[[Kastell ta' Paphos]] *[[Kastell ta' San Pedro de la Roca]] *[[Kastell ta' Spiš]] *[[Kastell ta' Wartburg]] *[[Kastell ta' Zerzevan]] *[[Kastelli ta' Augustusburg u Falkenlust fi Brühl]] *[[Kastelli ta' Bellinzona]] *[[Kastelli u Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu fi Gwynedd]] *[[Katarina Vitale]] * [[Katidral]] *[[Katidral ta' Aachen]] *[[Katidral ta' Amiens]] *[[Katidral ta' Bourges]] *[[Katidral ta' Burgos]] *[[Katidral ta' Canterbury]] *[[Katidral ta' Chartres]] *[[Katidral ta' Köln]] *[[Katidral ta' León, Nikaragwa]] *[[Katidral ta' Naumburg]] *[[Katidral ta' Reims]] *[[Katidral ta' Roskilde]] *[[Katidral ta' Santa Sofija (Kiev)]] *[[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' Šibenik]] *[[Katidral ta' Speyer]] *[[Katidral ta' Tournai]] *[[Katidral ta' Zvartnots]] *[[Katidral tat-Trasfigurazzjoni, Dnipro]] *[[Katina Muntanjuża ta' Ennedi]] *[[Katina Muntanjuża ta’ Meskheti]] *[[Katina Muntanjuża ta' Mulanje]] *[[Katsiaryna Barysevich]] *[[Kauksi Ülle]] *[[Kaunas]] *[[Kavallier ta' Madara]] * [[Kavallier ta’ San Ġakbu|Kavallier ta' San Ġakbu]] * [[Kawkasu tal-Punent]] * [[KazCosmos]] *[[Kelma]] *[[Kerkuane]] *[[Kernavė]] *[[Kewkbet is-Safar]] *[[Khami]] *[[Khinalug]] *[[Khiva]] *[[Khor Rori]] *[[Khorramabad]] *[[Khuttal]] *[[Kibbeh]] *[[Kiki Kogelnik]] *[[Kinderdijk]] *[[Kirurgu]] *[[Kizhi Pogost]] *[[Kladruby nad Labem]] * [[Klima ta' Malta]] * [[Klondike]] * [[Kluane / Wrangell–St. Elias / Bajja tal-Glaċieri / Tatshenshini-Alsek]] * [[Knarik Vardanyan]] * [[Knejjes Barokki tal-Filippini]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Ivanovo]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela]] *[[Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos|Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos]] *[[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí]] *[[Knejjes ta' Chiloé]] *[[Knejjes tal-Injam ta' Maramureș]] *[[Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki]] *[[Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie]] *[[Knejjes tal-Iskola tal-Arkitettura ta' Pskov]] *[[Knejjes tal-Moldavja]] *[[Knejjes tal-Paċi]] *[[Knejjes u Kunventi ta' Goa]] *[[Knisja Antika ta' Petäjävesi]] *[[Knisja ta' Atlántida]] *[[Knisja ta' Boyana]] *[[Knisja ta' San Ġwann f'Kaneo]] *[[Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf]] *[[Knisja ta' Santa Margerita]] *[[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan]] *[[Knisja tal-Injam ta' Urnes]] *[[Knisja tal-Paċi fi Świdnica]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġwann ta' Nepomuk|Knisja tal-Pellegrinaġġ ta’ San Ġwann ta' Nepomuk]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies]] *[[Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos]] *[[Knisja tal-Vitorja]] *[[Koh Ker]] *[[Kok]] *[[Kolomenskoye]] *[[Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt]] *[[Kolonji tal-Benevolenza]] *[[Kolonna ta' Ġuljanu]] *[[Kolonna tat-Trinità Mqaddsa, Olomouc]] * [[Kolossew]] * [[Konso]] *[[Konversazzjoni]] *[[Korfù]] *[[Kosta Ġurassika]] *[[Kosta ta' Amalfi]] *[[Kosta ta' Ningaloo]] *[[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni ta' Malta]] *[[Kotlovina]] *[[Koutammakou]] *[[Krak des Chevaliers]] *[[Krakovja]] *[[Krater ta' Logoisk]] *[[Krater ta' Vredefort]] *[[Kremlin ta' Kazan]] *[[Kremlin ta’ Moska|Kremlin ta' Moska]] *[[Kreta]] *[[Krisztina Tóth]] *[[Krzemionki]] *[[Ksour Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata]] *[[Kujataa]] *[[Kulangsu]] *[[Kuldīga]] *[[Kulleġġ Navali Rjali Antik]] *[[Kultura ta' Chaco]] *[[Kultura ta' Chinchorro]] *[[Kultura ta' Liangzhu]] *[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] *[[Kumpless Modern ta' Pampulha]] *[[Kumpless Monumentali ta' Brâncuși f'Târgu Jiu]] *[[Kumpless ta' Konservazzjoni tal-Amażonja Ċentrali]] *[[Kumpless ta' W-Arly-Pendjari]] *[[Kumpless tal-Bażar Storiku ta' Tabriz]] *[[Kumpless tal-Foresti ta' Dong Phayayen-Khao Yai]] *[[Kumpless tal-Foresta ta' Kaeng Krachan]] *[[Kumpless tal-Kastell ta' Mir]] *[[Kumpless tal-Khānegāh u tas-Santwarju tax-Xejikk Safi al-din f'Ardabil]] *[[Kumpless tal-Monumenti ta' Huế]] *[[Kumpless tal-Muntanji u tat-Tempji ta' Chengde]] *[[Kumpless tal-Oqbra ta' Koguryo]] *[[Kumpless tal-Pajsaġġ ta' Tràng An]] *[[Kumpless u l-Estancias tal-Ġiżwiti ta' Córdoba]] *[[Kumplessi Monastiċi Armeni tal-Iran]] *[[Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja]] *[[Kumplessi Sagri tal-Hoysala]] *[[Kumitat tal-Wirt Dinji]] *[[Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair]] *[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] *[[Kunvent ta' Spiš]] *[[Kunvent ta’ Novodevichy|Kunvent ta' Novodevichy]] *[[Kunya-Urgench]] *[[Kuruna ta' Zvonimir]] *[[Kutná Hora]] === '''<u>L</u>''' === * [[L-Arti]] * [[L-Ewwel Mara jew Raġel ta' Malta]] * [[Lag ta' Baikal]] * [[Lag ta' Brebeneskul]] * [[Lag ta' Kezenoyam]] * [[Lag ta' Laach]] * [[Lag tal-Punent, Hangzhou]] * [[Lagi ta' Ounianga]] * [[Lag ta' Skadar]] * [[Lagi ta' Willandra]] * [[Lake District]] * [[Lamu]] *[[Landier]] *[[Lapponja Żvediża]] *[[Las Médulas]] *[[Lascaux]] *[[Lavaux]] *[[Lavra tat-Trinità ta' San Serġjo]] *[[Lazzaro Pisani]] *[[Le Corbusier]] *[[Le Havre]] *[[Le Locle]] *[[Leptis Magna]] *[[Lessikoloġija]] * [[Lessiku]] * [[Letoon]] * [[Lev Davidovich Landau]] * [[Lev Semenovič Pontrjagin]] * [[Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati]] * [[Levuka]] * [[Leyla Mammadbeyova]] * [[Liftijiet Idrawliċi tal-Canal du Centre]] *[[Lika Kavzharadze]] *[[Lima]] *[[Lingwa Erżjana]] *[[Lingwa Ġermaniża]] *[[Linja ferrovjarja ta’ Semmering|Linja ferrovjarja ta' Semmering]] *[[Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana]] *[[Linji Ferrovjarji tal-Muntanji tal-Indja]] *[[Linji ta' Nazca]] *[[Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi]] *[[Lista ta’ binjiet ta’ Gaudí]] *[[Lista ta' kumpaniji elenkati fil-Borża ta' Malta]] *[[Lista ta' Membri tal-Parlament ta' Malta, 2017–2022]] *[[Lista ta' peniżoli]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Andorra]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Iżrael]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Kuba]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Madagascar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'San Marino]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja|Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċekja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċilì]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bangladesh]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belarussja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Brażil]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Filippini]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Finlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Georgia]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Jemen]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kambodja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Karibew]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kirgistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kolombja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Laos]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Litwanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lussemburgu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Malażja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mauritania]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Messiku]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Moldova]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mongolja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Myanmar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Pakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Palestina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Perù]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Vjetnam]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nepal]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Netherlands]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Norveġja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Russja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sirja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovakkja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sri Lanka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tajlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tanzanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tuneżija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fix-Xlokk tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afganistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arabja Sawdija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arġentina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Armenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstralja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Etjopja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indoneżja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Irlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Għarab]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Uniti]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Oċeanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ukrajna]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Użbekistan]] *[[Liz Truss]] *[[Loġġa tal-Ħarir]] *[[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]] *[[Lorenzo de' Medici]] *[[Lorenzo Gafà]] *[[Lorenzo Valla]] *[[Luang Prabang]] *[[Lübeck]] *[[Lucavsala]] *[[Lucia Piussi]] *[[Lučka Kajfež Bogataj]] *[[Ludmila tal-Boemja]] *[[Ludovico Ariosto]] *[[Ludovico Carracci]] *[[Ludwik Lejzer Zamenhof]] *[[Luigi Boccherini]] *[[Luigi Galvani]] *[[Luigi Pirandello]] *[[Lumbini]] *[[Luna 26]] *[[Lunenburg]] *[[Lvant ta' Rennell]] *[[Lviv]] *[[Lyon]] *[[Lyubov Panchenko]] === '''<u>M</u>''' === * [[Maċedonit]] * [[Machu Picchu]] * [[Madinat Al-Zahra]] *[[Mafkar tal-Paċi ta' Hiroshima]] *[[Magda Šaturová-Seppová]] *[[Maison Carrée]] * [[Malta taħt il-Franċiżi]] *[[Maltin]] *[[Måneskin]] *[[Manhush]] *[[Manto Mavrogenous]] *[[Mantova]] *[[Margaret Abela]] *[[Maria De Filippi]] *[[Maria Dobroniega ta' Kiev]] *[[Maria Grollmuß]] *[[Marian Smoluchowski]] *[[Mario Draghi]] *[[Mário Zagallo]] *[[Marrakesh]] *[[Marta Kos]] *[[Martinu I ta' Sqallija]] *[[Mary Chronopoulou]] *[[Mary Fenech Adami]] *[[Mary Moser]] *[[Masada]] *[[Masġar tal-Palm ta' Elche]] *[[Maurizio Costanzo]] *[[Mawżolew ta’ Khoja Ahmed Yasawi]] *[[Maymand]] *[[Mbanza Kongo]] *[[Medalja ta' Marian Smoluchowski]] *[[Medina ta' Sousse]] *[[Melka Kunture]] *[[Mérida (Spanja)]] *[[Merill]] *[[Meroe]] *[[Merv]] *[[Meteora]] *[[Michael Refalo]] *[[Michail Glinka]] *[[Mikhail Ostrogradsky]] *[[Milan]] *[[Mileva Filipović]] *[[Mimoza Kusari-Lila]] *[[Mina tal-Imħabba ta' Klevan]] *[[Minaret ta' Jam]] *[[Minjiera Storika tal-Fidda f'Tarnowskie Góry]] *[[Minjiera tal-Faħam ta' Ombilin]] *[[Minjiera tal-Fidda ta' Iwami Ginzan]] *[[Minjiera tal-Melħ ta’ Wieliczka]] *[[Minjiera tar-Ram ta' Falun]] *[[Minjieri tad-Deheb tal-Gżira ta' Sado]] *[[Minjieri taż-Żnied Neolitiċi ta' Spiennes]] *[[Mira Alečković]] *[[Mirella Freni]] *[[Miroslav Řepa]] *[[Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro]] *[[Missjonijiet ta' San Antonio]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti fost il-Guarani]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' La Santísima Trinidad de Paraná u Jesús de Tavarangue]] *[[Mnajdra]] *[[Modena]] *[[Mogħdija tal-Ġgant]] *[[Moidam]] *[[Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl]] *[[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]] *[[Monasteru ta' Alcobaça]] *[[Monasteru ta' Batalha]] *[[Monasteru ta' Ferapontov]] *[[Monasteru ta' Gelati]] *[[Monasteru ta' Geghard]] *[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]] *[[Monasteru ta' Haghpat]] *[[Monasteru ta' Hoge]] *[[Monasteru ta' Horezu]] *[[Monasteru ta' Hosios Loukas]] *[[Monasteru ta' Maulbronn]] *[[Monasteru ta' Neghuts]] *[[Monasteru ta' Poblet]] *[[Monasteru ta' Rila]] *[[Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu]] *[[Monasteru ta' San Ilarjun]] *[[Monasteru ta' Sanahin]] *[[Monasteru ta' Santa Katarina]] *[[Monasteru ta' Sopoćani]] *[[Monasteru ta' Studenica]] *[[Monasteru ta' Voroneț]] *[[Monasteru tal-Ġlormini]] *[[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]] *[[Monika Kryemadhi]] *[[Møns Klint]] *[[Mont-Saint-Michel]] *[[Monte Albán]] *[[Monte San Giorgio]] *[[Monte Titano]] *[[Monticello]] * [[Monument]] * [[Monument Nazzjonali ta' Żimbabwe l-Kbir]] * [[Monumenti Bojod ta' Vladimir u ta' Suzdal]] * [[Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji]] * [[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]] * [[Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier]] * [[Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi]] * [[Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)]] * [[Monumenti Storiċi ta' Makli]] *[[Monumenti Storiċi ta' Nara]] *[[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]] *[[Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev]] *[[Monumenti u Siti Storiċi f'Kaesong]] *[[Monumenti u Siti Storiċi ta' Hiraizumi]] *[[Morelia]] *[[Moritz Cantor]] *[[Moskea Antika ta' Edirne]] *[[Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği]] *[[Moskea ta' Arif Agha]] *[[Moskea ta’ Selimiye, Edirne]] *[[Moskea tal-Ġimgħa ta' Esfahan]] *[[Moskea tat-Tatari]] *[[Moskej bi stil Sudaniż fit-Tramuntana tal-Kosta tal-Avorju]] *[[Moskej tal-Pilastri tal-Injam tal-Anatolja Medjevali]] *[[Motoori Norinaga]] *[[Mramorje]] *[[Mtskheta]] *[[Muhammad al-Idrisi]] *[[Muħammed]] *[[Muniċipju ta' Bremen]] *[[Muntanja Pelée]] *[[Muntanja Qingcheng]] *[[Muntanja ta' Kumgang]] *[[Muntanja Wutai]] *[[Muntanji Blu u John Crow]] *[[Muntanji Makhonjwa ta' Barberton]] *[[Muntanji ta' Homolje]] *[[Muntanji tad-Deheb ta' Altai]] *[[Muntanji tal-Krimea]] *[[Muntanji Wudang]] *[[Muntanji Wuyi]] *[[Mużew Nazzjonali tal-Montenegro]] *[[Mużew ta' Plantin-Moretus]] *[[Mużew ta' Trojja]] *[[Myśliwska]] *[[Mystras]] === '''<u>N</u>''' === * [[Nærøyfjord]] * [[Nadur]] * [[Naftalan]] * [[Nagorno-Karabakh]] * [[Naħla tal-għasel ta' Malta]] * [[Nalanda Mahavihara]] * [[Namhansanseong]] * [[Nancy]] * [[Nan Madol]] *[[Napli]] *[[Naryn-Kala]] *[[Nataliya Kobrynska]] *[[Nea Moni ta' Chios]] *[[Nekropoli]] *[[Nekropoli ta' Beit She'arim]] *[[Nekropoli ta' Monterozzi]] *[[Nemrut Dağı]] *[[Nessebar]] *[[New Lanark]] *[[New Secret (jott)]] *[[Nexhmije Pagarusha]] *[[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] *[[Nicolas-Joseph Cugnot]] *[[Nicolas Flamel]] *[[Nicolau Coelho]] *[[Nida]] *[[Nika Križnar]] *[[Nikkō]] *[[Nino Ramishvili]] *[[Nisa (Turkmenistan)]] *[[Nisa f’Malta]] *[[Nisa fl-elezzjonijiet ġenerali ta’ Malta]] *[[Nizza]] *[[Norman Morrison]] *[[Nutar]] === '''<u>O</u>''' === * [[Oażi ta' Al-Ahsa]] * [[Olga Tass]] *[[Olimpja]] *[[Olinda]] *[[Ophrys caucasica|''Ophrys caucasica'']] *[[Oplontis]] *[[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastija Xixia]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing]] *[[Oqbra Rjali tad-Dinastija Joseon]] *[[Oqbra ta' Mozu]] *[[Oqbra tar-Rejiet ta' Buganda f'Kasubi]] *[[Orthohantavirus]] *[[Ortografija Litwana]] *[[Osservatorji Astronomiċi tal-Università Federali ta' Kazan]] *[[Osservatorju ta' Črni Vrh]] *[[Osservatorju ta' Jodrell Bank]] *[[Osservatorju ta' Rozhen]] *[[Osun-Osogbo]] *[[Otto Toeplitz]] *[[Ouro Preto]] === '''<u>P</u>''' === * [[Pablo Neruda]] * [[Pagoda ta' Vinh Nghiem]] * [[Pajsaġġ Agrikolu tan-Nofsinhar ta' Öland]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tal-Ewwel Pjantaġġuni tal-Kafè fix-Xlokk ta' Kuba]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tas-Sassanidi fil-Provinċja ta' Fars]] * [[Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon]] * [[Pajsaġġ Karstiku tan-Nofsinhar taċ-Ċina]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani]] * [[Pajsaġġi Kulturali ta' Bassari, Fula u Bedik]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Budj Bim]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Gedeo]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Hawraman/Uramanat]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Le Morne]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta’ Lednice-Valtice]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Sukur]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Għelieqi Mtarrġa tar-Ross ta' Honghe Hani]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Lag ta' Kenozero]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Wied ta' Orkhon]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang]] * [[Pajsaġġ Kulturali u Botaniku ta' Richtersveld]] * [[Pajsaġġ Kulturali u l-Fdalijiet Arkeoloġiċi tal-Wied ta' Bamiyan]] * [[Pajsaġġi Militari tal-Imperu Maratha fl-Indja]] * [[Pajsaġġ tal-Kaċċa Medjevali fit-Tramuntana ta' Zealand]] * [[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]] * [[Pajsaġġ tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Cornwall u l-Punent ta' Devon]] * [[Pajsaġġi ta' Dauria]] * [[Pál Maléter]] * [[Palazz Irjali ta' Aranjuez]] *[[Palazz Irjali ta' Caserta]] *[[Palazz Mariinskyi]] *[[Palazz ta' Blenheim]] *[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]] *[[Palazz ta' Drottningholm]] *[[Palazz ta' Eggenberg]] *[[Palazz ta' Fontainebleau]] *[[Palazz ta' Golestan]] *[[Palazz ta' Ishak Paşa]] *[[Palazz ta' Mafra]] *[[Palazz ta' Orbeliani]] *[[Palazz ta' Potala]] *[[Palazz ta’ Schönbrunn|Palazz ta' Schönbrunn]] *[[Palazz ta’ Stoclet|Palazz ta' Stoclet]] *[[Palazz ta' Versailles]] *[[Palazz tal-Khan]] *[[Palazz tas-Sajf]] *[[Palazz tax-Shirvanshah]] *[[Palazzi Minojċi]] *[[Palazzi Rjali ta' Abomey]] *[[Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin]] *[[Palenque]] *[[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]] *[[Palestina]] *[[Palianytsia]] *[[Palmaria]] *[[Palmyra]] *[[Pamukkale]] *[[Panamá Viejo]] *[[Papa Ljun XIV]] *[[Papahānaumokuākea]] *[[Paquimé]] *[[Paramaribo]] *[[Park Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Tierradentro]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Champaner-Pavagadh]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Hili]] *[[Park Arkeoloġiku ta' San Agustín]] *[[Park Irjali ta' Studley]] *[[Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji]] *[[Park Naturali ta' Dinara]] *[[Park Nazzjonali ta' Karula]] *[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]] *[[Park Naturali tal-Iskolli tal-Qroll ta' Tubbataha]] *[[Park Naturali tal-Pilastri ta' Lena]] *[[Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi]] *[[Park Nazzjonali Olimpiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai]] *[[Park Nazzjonali ta' Alejandro de Humboldt]] *[[Park Nazzjonali ta' Banc d'Arguin]] *[[Park Nazzjonali ta' Beit Guvrin-Maresha]] *[[Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha]] *[[Park Nazzjonali ta' Canaima]] *[[Park Nazzjonali ta' Chapada dos Veadeiros]] *[[Park Nazzjonali ta' Chiribiquete]] *[[Park Nazzjonali ta' Chitwan]] *[[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni]] *[[Park Nazzjonali ta' Coiba]] *[[Park Nazzjonali ta' Comoé]] *[[Park Nazzjonali ta' Darien]] *[[Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului]] *[[Park Nazzjonali ta' Desembarco del Granma]] *[[Park Nazzjonali ta' Doñana]] *[[Park Nazzjonali ta' Everglades]] *[[Park Nazzjonali ta’ Fertő-Hanság]] *[[Park Nazzjonali ta' Garajonay]] *[[Park Nazzjonali ta' Garamba]] *[[Park Nazzjonali ta' Great Smoky Mountains]] *[[Park Nazzjonali ta' Gros Morne]] *[[Park Nazzjonali ta' Gunung Mulu]] *[[Park Nazzjonali ta' Hortobágy]] *[[Park Nazzjonali ta' Huascarán]] *[[Park Nazzjonali ta' Ichkeul]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguaçu]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguazú]] *[[Park Nazzjonali ta' Ivindo]] *[[Park Nazzjonali ta' Kahuzi-Biega]] *[[Park Nazzjonali ta' Kakadu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kaziranga]] *[[Park Nazzjonali ta' Khangchendzonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro]] *[[Park Nazzjonali ta' Kinabalu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kiskunság]] *[[Park Nazzjonali ta' Komodo]] *[[Park Nazzjonali ta' Lahemaa]] *[[Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses]] *[[Park Nazzjonali ta' Lorentz]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Alerces]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Glaciares]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Katíos]] *[[Park Nazzjonali ta' Lushan]] *[[Park Nazzjonali ta' Mammoth Cave]] *[[Park Nazzjonali ta' Manas]] *[[Park Nazzjonali ta' Manú]] *[[Park Nazzjonali ta' Manovo-Gounda St Floris]] *[[Park Nazzjonali ta' Mesa Verde]] *[[Park Nazzjonali ta' Miguasha]] *[[Park Nazzjonali ta' Morne Trois Pitons]] *[[Park Nazzjonali ta' Murujuga]] *[[Park Nazzjonali ta' Nahanni]] *[[Park Nazzjonali ta' Niah]] *[[Park Nazzjonali ta' Niokolo-Koba]] *[[Park Nazzjonali ta' Noel Kempff Mercado]] *[[Park Nazzjonali ta' Nyungwe]] *[[Park Nazzjonali ta' Phong Nha – Kẻ Bàng]] *[[Park Nazzjonali ta' Þingvellir]] *[[Park Nazzjonali ta' Pirin]] *[[Park Nazzjonali ta' Purnululu]] *[[Park Nazzjonali ta' Rapa Nui]] *[[Park Nazzjonali ta' Rio Abiseo]] *[[Park Nazzjonali ta' Sagarmatha]] *[[Park Nazzjonali ta' Salonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Sangay]] *[[Park Nazzjonali ta' Sanqingshan]] *[[Park Nazzjonali ta' Serengeti]] *[[Park Nazzjonali ta' Serra da Capivara]] *[[Park Nazzjonali ta' Simien]] *[[Park Nazzjonali ta' Taï]] *[[Park Nazzjonali ta' Talampaya]] *[[Park Nazzjonali ta' Teide]] *[[Park Nazzjonali ta' Tongariro]] *[[Park Nazzjonali ta' Ujung Kulon]] *[[Park Nazzjonali ta' Una]] *[[Park Nazzjonali ta' Vatnajökull]] *[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] *[[Park Nazzjonali ta' Yellowstone]] *[[Park Nazzjonali ta' Yosemite]] *[[Park Nazzjonali tal-Biżonti tal-Boskijiet]] *[[Park Nazzjonali tal-Foresta Pluvjali ta' Gola]] *[[Park Nazzjonali tal-Fortizza tal-Għolja ta' Brimstone]] *[[Park Nazzjonali tal-Għadajjar ta' Mana]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Carlsbad]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Peruaçu]] *[[Park Nazzjonali tal-Grand Canyon]] *[[Park Nazzjonali tal-Himalayas il-Kbar]] *[[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lag tal-Malawi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja tal-Kenja]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori]] *[[Park Nazzjonali tal-Vulkani ta' Hawaii]] *[[Park Nazzjonali tas-Sundarbans]] *[[Park Nazzjonali tat-Taġikistan]] *[[Park Nazzjonali tax-Xmara ta' Taħt l-Art ta' Puerto Princesa]] *[[Park Provinċjali ta' Ischigualasto]] *[[Park Provinċjali ta' Writing-on-Stone]] *[[Park Provinċjali tad-Dinosawri]] *[[Park Storiku ta' Ayutthaya]] *[[Park Storiku ta' Phu Phrabat]] *[[Park Storiku ta' Si Thep]] *[[Park Storiku ta' Sukhothai]] *[[Park ta' Maloti-Drakensberg]] *[[Park ta’ Muskau|Park ta' Muskau]] *[[Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangaliso]] *[[Park tal-Mafkar tar-Rewwixta u tar-Rivoluzzjoni]] *[[Park Trinazzjonali ta' Sangha]] *[[Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri]] *[[Parks Nazzjonali ta' Nanda Devi u tal-Wied tal-Fjuri]] *[[Parks Nazzjonali tal-Lag ta' Turkana]] *[[Parks Nazzjonali u Statali tas-Siġar tal-Injam tal-Aħmar]] *[[Parks tal-Muntanji tar-Rockies Kanadiżi]] *[[Parmigianino]] *[[Parrukkier]] *[[Pasargadae]] *[[Paseo del Prado]] *[[Pattadakal]] *[[Paulo Coelho]] *[[Pavlo Lee]] *[[Pécs]] *[[Pellegrinaġġ ta’ San Ġakbu]] *[[Peña de los Enamorados]] *[[Peniżola]] *[[Peniżola Valdés]] *[[Pergamon]] *[[Peri-Khan Sofiyeva]] *[[Persepolis]] *[[Peter Carl Fabergé]] *[[Péter Magyar]] *[[Pëtr Kapica]] *[[Petra]] *[[Petra Brocková]] *[[Petroglifiċi ta' Bangudae]] *[[Petroglifiċi tal-Lag ta' Onega u l-Baħar Abjad]] *[[Philipp Otto Runge]] *[[Philippi]] *[[Pienza]] *[[Piero Angela]] *[[Pierre Fatou]] *[[Pietro Longhi]] *[[Pietru l-Kbir]] *[[Pimachiowin Aki]] *[[Ping Yao]] *[[Pippo Baudo]] *[[Pirinej-Monte Perdido]] *[[Pitons]] *[[Pitons, Cirques u Rdumijiet tal-Gżira ta' Réunion]] *[[Pjanta]] *[[Pjanura ta' Bărăgan]] *[[Pjanura ta’ Stari Grad]] *[[Pjanura tal-Ġarer]] *[[Pjazza]] *[[Pjazza ta' Naqsh-e Jahan]] * [[Pjazza tal-Mirakli]] *[[Plamer]] *[[Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga]] *[[Pobiti Kamani]] *[[Politika]] *[[Polonnaruwa]] *[[Pont Antik ta’ Mostar]] *[[Pont ta' Forth]] *[[Pont ta' Malabadi]] *[[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]] *[[Pont ta' Vizcaya]] *[[Pont tal-Fjuri]] *[[Pont tal-Paċi, Tbilisi]] *[[Porfirio Barba-Jacob]] *[[Port Royal]] *[[Port ta' Mariupol]] *[[Port ta’ Marsamxett]] *[[Porta Nigra]] *[[Portiċi ta' Bologna]] *[[Porto]] *[[Postijiet Sagri tal-Bahá'i]] *[[Potosí]] *[[Pożati]] *[[Prambanan]] *[[Professjoni]] *[[Proklos]] *[[Promontorju ta' Putorana]] *[[Provins]] *[[Pu'er]] *[[Puebla (belt)]] *[[Pythagoreion]] === '''<u>Q</u>''' === * [[Qabar ta' Askia]] * [[Qabar ta' Humayun]] * [[Qabar Traċjan ta' Kazanlak]] * [[Qabar Traċjan ta' Sveshtari]] * [[Qabża tal-Biżonti Sfrakassati]] * [[Qal'at al-Bahrain]] * [[Qala (Għawdex)]] * [[Qalba Neolitika tal-Gżejjer Orkney]] * [[Qalhat]] * [[Qanat]] * [[Qaryat al-Faw]] * [[Qaytarma]] * [[Qorti Rjali ta' Tiébélé]] * [[Il-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann|Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann Battista (Caravaggio)]] * [[Quanzhou]] * [[Quebrada de Humahuaca]] * [[Quedlinburg]] * [[Quirigua]] * [[Quito]] * [[Quseir Amra]] * [[Qutb Minar]] === '''<u>R</u>''' === * [[Rachid Chouhal]] * [[Raħal Storiku ta' St. George u l-Fortifikazzjonijiet Relatati, Bermuda]] * [[Rammelsberg]] * [[Ramses II]] * [[Rani-ki-Vav]] * [[Ras'ken' Ozks]] * [[Ravenna]] * [[Ravesa Lleshi]] * [[Red Bay]] * [[Regensburg]] * [[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor]] * [[Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří]] * [[Reġjun tal-Inbid ta' Tokaj]] *[[Reichenau]] *[[Relattività (Maurits Cornelis Escher)]] *[[Rembrandt]] *[[Renata Scotto]] *[[Renju ta' Mapungubwe]] *[[Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz]] *[[Repubblika Sovjetika ta’ Don|Repubblika Sovjetika ta' Don]] *[[Residenza ta' Würzburg]] *[[Residenza tal-Metropolitani ta' Bukovina u tad-Dalmazja]] *[[Residenzi tal-Familja Savoia]] *[[Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin]] *[[Rettilu]] *[[Rewwixta tal-Qassisin]] *[[Riga]] *[[Risco Caído]] *[[Riversleigh]] *[[Riżerva Ekoloġika ta' Mistaken Point]] *[[Riżerva Forestali ta' Sinharaja]] *[[Riżerva Naturali Stretta tal-Muntanja ta' Nimba]] *[[Riżerva Naturali Stretta tat-Tsingy ta' Bemaraha]] *[[Riżerva Naturali ta' Bashkiriya]] *[[Riżerva Naturali ta’ Kaniv]] *[[Riżerva Naturali ta' Nahal Me'arot]] *[[Riżerva Naturali ta' Okapi]] *[[Riżerva Naturali ta' Selous]] *[[Riżerva Naturali ta' Srebarna]] *[[Riżerva Naturali ta' Tigrovaya Balka]] *[[Riżerva Naturali ta’ Yulen]] *[[Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs]] *[[Riżerva Naturali tas-Suriname Ċentrali]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' El Pinacate u Gran Desierto de Altar]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' Río Plátano]] *[[Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Baħar l-Iswed]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki]] *[[Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa]] *[[Riżerva tal-Fawna ta' Dja]] *[[Riżervi Naturali ta' Air u ta' Ténéré]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tal-Kosta tal-Iskoperti]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tax-Xlokk]] *[[Riżervi tal-Katina Muntanjuża ta' Talamanca-La Amistad]] *[[Robert Fico]] *[[Robert Wilhelm Bunsen]] *[[Roberto Burle Marx]] *[[Rodi (belt)]] * [[Roi Mata]] * [[Roșia Montană]] * [[Ronald Searle]] * [[Røros]] * [[Rotta tal-Inċens – Bliet tad-Deżert f'Negev]] * [[Rotta Wixárika tas-Siti Sagri lejn Wirikuta]] * [[Rotot ta’ Santiago de Compostela fi Franza]] * [[Royal Exhibition Building]] * [[Róža Domašcyna]] *[[Rudolf Diesel]] *[[Ruggiero Leoncavallo]] === '''<u>S</u>''' === * [[Sabratha]] * [[Saeva Dupka]] * [[Safranbolu]] * [[Saint-Émilion]] * [[Sajjied]] *[[Sala taċ-Ċentenarju]] *[[Salamanca]] *[[Salib ta' Santa Ewfrosina]] *[[Salini Rjali ta' Arc-et-Senans]] *[[Salme Kann]] *[[Saltaire]] *[[Salvatore Accardo]] *[[Salzburg]] *[[Samantha Cristoforetti]] *[[Samarkanda]] *[[Samarra]] *[[Sambor Prei Kuk]] *[[Sammallahdenmäki]] *[[Samuel Deguara]] *[[San Cristóbal de La Laguna]] *[[San Gimignano]] *[[San Lawrenz (Għawdex)]] *[[San Miguel de Allende]] *[[San Pietruburgu]] *[[Sana'a]] *[[Sanchi]] *[[Sandra Milo]] *[[Sandra Mondaini]] *[[Sandro Botticelli]] *[[Sangiran]] *[[Sansa, il-Monasteri Buddisti tal-Muntanji tal-Korea t'Isfel]] *[[Santa Cruz de Mompox]] *[[Santiago de Compostela]] *[[Santiago de Querétaro]] *[[Santiniketan]] *[[Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai]] *[[Santwarji tal-Pandas Ġganteski ta' Sichuan]] *[[Santwarji tan-Natura Selvaġġa ta' Thungyai-Huai Kha Khaeng]] *[[Santwarju Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus de Matosinhos]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] *[[Santwarju ta' Itsukushima]] *[[Santwarju tal-Balieni ta' El Vizcaino]] *[[Santwarju ta' Mỹ Sơn]] *[[Santwarju tal-Fawna u tal-Flora ta' Malpelo]] *[[Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan]] *[[São Cristóvão]] *[[São Luís]] *[[Sarazm]] *[[Sardis]] * [[Saryarka]] * [[Sassi ta' Matera]] *[[Schokland]] *[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]] *[[Sebastian Brant]] *[[Segovia]] *[[Seka Sablić]] *[[Sengħa]] *[[Seokguram]] *[[Seowon]] *[[Severo Ochoa]] *[[Sevil Shhaideh]] *[[Sewell]] *[[Sferi tal-Ġebel tal-Costa Rica]] *[[SGang Gwaay]] *[[Shahr-e Sukhteh]] *[[Shahrisabz]] *[[Shaken Aimanov]] *[[Shales ta' Maotianshan]] *[[Sheki]] *[[Shennongjia]] *[[Shibam]] *[[Shirakami-Sanchi]] *[[Shiretoko]] *[[Sian Ka'an]] *[[Šibenik]] *[[Sibila Petlevski]] *[[Sidney Webb]] *[[Siega Verde]] *[[Siena]] *[[Sighișoara]] *[[Sigiriya]] *[[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]] *[[Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri]] *[[Sikhote-Alin]] *[[Simon Kldiashvili]] *[[Sinagoga Antika (Erfurt)]] *[[Sinéad O'Connor]] *[[Sintra]] *[[Siracusa]] *[[Sistema Idrawlika Storika ta' Shushtar]] *[[Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma ta' Augsburg]] *[[Sistema tat-Toroq tal-Inka]] *[[Sit Agrikolu Bikri ta' Kuk]] *[[Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid|Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid]] *[[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]] *[[Sit Arkeoloġiku ta’ Paphos]] *[[Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo]] *[[Sit Storiku Nazzjonali ta' San Juan]] *[[Sit Storiku Statali tat-Tumbati tal-Ħamrija ta' Cahokia]] * [[Sit ta' Wirt Dinji]] * [[Sit ta' Wirt Industrijali ta' Rjukan-Notodden]] *[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]] *[[Sit tar-Raġel ta' Peking f'Zhoukoudian]] *[[Siti tad-Dolmens ta' Gochang, Hwasun u Ganghwa]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Bat, Al-Khutm u Al-Ayn]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Tarraco]] *[[Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi]] *[[Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja]] *[[Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)]] *[[Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki]] *[[Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso]] *[[Siti Penitenzjarji Awstraljani]] *[[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali Madwar l-Alpi]] *[[Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun]] *[[Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii]] *[[Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel]] *[[Siti tar-Rivoluzzjoni Industrijali Meiji tal-Ġappun]] *[[Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa]] *[[Siti tat-Tusi]] *[[Skarpan]] *[[Skellig Michael]] *[[Skogskyrkogården]] *[[Skojjattlu tal-art ta' Tian Shan]] *[[Skola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata]] *[[Skoll il-Kbir tal-Qroll]] *[[Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia]] *[[Skoll tal-Qroll tal-Belize]] *[[Skorba]] *[[Skrivan]] *[[Slavko Brezoski]] *[[Socotra]] *[[Soltaniyeh]] *[[Songo Mnara]] *[[Sophia Loren]] *[[Sophie Germain]] *[[Sophie Liebknecht]] *[[Söyembikä]] *[[Speicherstadt]] *[[Spinalonga]] *[[Sputnik 5]] *[[Stari Ras]] *[[Statwa]] *[[Statwa ta' Roland ta' Bremen]] *[[Statwa tal-Libertà]] *[[Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji]] *[[Stazzjon tar-Radju ta' Grimeton]] *[[Stećak]] *[[Stepan Erzya]] *[[Stevns Klint]] *[[Stonehenge]] *[[Stone Town]] *[[Strett ta' Hormuz]] *[[Su Nuraxi]] *[[Subak]] *[[Sulaiman-Too]] *[[Sundarbans]] *[[Suq Ċentrali ta' Ljubljana]] *[[Surtsey]] *[[Susa]] *[[Svaneti]] *[[Svetlana Antonovska]] *[[Sviyazhsk]] === '''<u>T</u>''' === * [[Ta' Bakkja]] * [[Ta' Ħaġrat]] * [[Ta' Kandja]] *[[Tabib]] *[[Tadrart Acacus]] *[[Taħdit]] *[[Taishan]] *[[Taj Mahal]] *[[Takalik Abaj]] *[[Takht-e Soleyman]] *[[Takht-i-Bahi]] *[[Takkanot Shum]] *[[Taksim]] *[[Tallinn]] *[[Tamgaly]] *[[Tanġier]] *[[Taos Pueblo]] *[[Taputapuātea]] *[[Tarraco]] *[[Tarzna Navali ta' Antigua u s-Siti Arkeoloġiċi Relatati]] *[[Tassili n'Ajjer]] *[[Taxila]] *[[Tchogha Zanbil]] *[[Te Wahipounamu]] *[[Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk]] *[[Teatru Antik ta’ Epidaurus|Teatru Antik ta' Epidaurus]] *[[Teatru Rjal]] *[[Teatru Ruman ta' Orange]] *[[Teatru tal-Opri Margravjali]] *[[Teatru tal-Opri ta' Sydney]] *[[Tebe (Eġittu)]] *[[Tekniku]] *[[Telč]] *[[Tempji Ħajjin Kbar taċ-Ċola]] * [[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]] * [[Tempji ta' Ħal Tarxien]] *[[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]] *[[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus]] *[[Tempju ta' Haeinsa]] *[[Tempju ta' Kakatiya Rudreshwara]] *[[Tempju ta' Mahabodhi]] *[[Tempju ta' Preah Vihear]] *[[Tempju tal-Ġenna]] *[[Tempju tal-Għar ta' Dambulla]] *[[Tempju tax-Xemx ta' Konarak]] *[[Tempju u Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu]] *[[Teotihuacan]] *[[Tequila (Belt)]] * [[Terminoloġija]] * [[Tetiana Ostashchenko]] * [[Tétouan]] *[[Teżawru]] *[[Theobald Boehm]] *[[Theodore Géricault]] *[[Thimlich Ohinga]] *[[Tholos ta' El Romeral]] *[[Thomas à Kempis]] *[[Tian Shan]] * [[Tieqa tad-Dwejra]] * [[Tieqa ta' Wied il-Mielaħ]] * [[Tikal]] * [[Timbuktu]] * [[Timgad]] * [[Tina Turner]] * [[Tinetto]] * [[Tino]] * [[Tinqix fuq il-Blat f'Alta]] *[[Tinqix fuq il-Blat f'Tanum]] *[[Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il]] *[[Tinqix fuq il-Blat ta' Dazu]] *[[Tinqix ta' Bisotun]] *[[Tipasa]] *[[Tiryns]] *[[Tiwanaku]] *[[Tiya]] *[[Tlacotalpan]] *[[TNMK]] *[[Tobias Michael Carel Asser]] *[[Toledo]] *[[Tomaso Antonio Vitali]] *[[Tomiri]] *[[Toroq tal-Ħarir: il-Kuritur ta' Zarafshan-Karakum]] *[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan]] * [[Torri Mmejjel ta' Pisa]] * [[Torri ta' Belém]] *[[Torri ta' Erkole]] *[[Torri ta' Londra]] *[[Torri tax-Xebba (Baku)]] *[[Torrijiet residenzjali tas-Svan|Torrijiet Residenzjali tas-Svan]] *[[Toruń]] *[[Tpittir fuq il-Blat ta' Sierra de San Francisco]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Għar ta' Shulgan-Tash]] *[[Trattat ta' Kaunas]] *[[Třebíč]] *[[Trinidad, Kuba]] *[[Trogir]] *[[Trojja]] *[[Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland]] *[[Tserkva ta' Santa Marija, Owczary]] *[[Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec]] *[[Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna]] *[[Tsodilo]] *[[Tubeteika]] *[[Tulou ta' Fujian|''Tulou'' ta' Fujian]] *[[Tumbati Ċerimonjali tal-Ħamrija ta' Hopewell]] *[[Tumbati Funebri ta' Dilmun]] *[[Tumbati Funebri ta' Gaya]] *[[Tumbati Monumentali tal-Ħamrija ta' Poverty Point]] *[[Turan]] *[[Tutankhamun]] *[[Twyfelfontein]] *[[Tyre]] === '''<u>U</u>''' === * [[Úbeda]] * [[Ugo Foscolo]] *[[Uluru]] *[[Um er-Rasas]] *[[Umm Al-Jimāl]] *[[UNESCO]] *[[Università Iżlamika Russa]] *[[Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku]] *[[Università ta' Al-Qarawiġin|Università ta' Al-Qarawijin]] *[[Università ta' Coimbra]] *[[Unjoni Sovjetika]] *[[Urbino]] *[['Uruq Bani Mu'arid]] *[[Uxmal]] === '''<u>V</u>''' === * [[Val d'Orcia]] *[[Val di Noto]] *[[Valentyna Radzymovska]] *[[Valeria Bruni Tedeschi]] *[[Vallée de Mai]] *[[Vasco da Gama]] *[[Vat Phou]] *[[Velimir Khlebnikov]] *[[Venera 7]] *[[Verona]] *[[Via Appia]] *[[Victoria Amelina]] *[[Vigan]] *[[Vincent van Gogh]] *[[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] *[[Villa d'Este]] *[[Villa Romana del Casale]] *[[Villa ta' Adrijanu]] *[[Villa Tugendhat]] *[[Villaġġi Antiki tat-Tramuntana tas-Sirja]] *[[Villaġġi bil-Knejjes Iffortifikati f'Transilvanja]] *[[Villaġġi Storiċi ta' Shirakawa-gō u Gokayama]] *[[Vilnius]] *[[Visby]] *[[Vitaliy Kim]] *[[Vito Volterra]] *[[Vittorio De Sica]] *[[Vjenna]] *[[Vladimir Ashkenazy]] *[[Vlkolínec]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Volubilis]] *[[Võros]] *[[Vulkan tat-Tajn ta’ Lökbatan]] *[[Vulkani ta' Kamchatka]] === '''<u>W</u>''' === * [[Wachau]] * [[Wadi Al-Hitan]] *[[Wadi Rum]] *[[Wales]] *[[Weimar Klassika]] *[[Werrej]] *[[Wied Superjuri tar-Renu Nofsani]] *[[Wied t'Isfel tal-Awash]] *[[Wied ta' Kathmandu]] *[[Wied ta' Loire]] *[[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]] *[[Wied ta' M'zab]] *[[Wied ta' Qadisha]] *[[Wied ta' Viñales]] *[[Wied tal-Fondoq il-Kbir]] *[[Wied tat-Tempji]] *[[Wilhelm Grimm]] *[[Wilhelm Röntgen]] *[[Willem de Sitter]] *[[Willemstad]] *[[William Boeing]] *[[Wirt Arkeoloġiku tal-Wied ta' Lenggong]] *[[Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra]] *[[Wismar]] *[[Władysław Horodecki]] *[[Wolfgang Paul]] === '''<u>X</u>''' === * [[Xanadu]] * [[Xanthos]] * [[Xatt it-Tiben]] *[[Xeff]] *[[Xidi]] *[[Xmara Omo]] *[[Xochicalco]] *[[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]] *[[Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier]] *[[Xjenza spazjali]] *[[Xtatol]] === '''<u>Y</u>''' === * [[Yagul]] * [[Yakushima]] * [[Yana Zinkevych]] * [[Yangdong]] * [[Yarmak]] * [[Yaroslavl]] * [[Yazd]] * [[Yeni-Kale]] * [[Yin Xu]] * [[Yllka Mujo]] * [[Yogyakarta]] *[[Yuliya Gushchina]] *[[Yuri Lysianskyi]] === '''<u>Ż</u>''' === * [[Żapoteki]] * [[Żiemel Abjad ta' Osmington]] * [[Żona Kulturali ta' Ḥimā]] *[[Żona l-Kbira tal-Muntanji Blu]] *[[Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja]] *[[Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch]] *[[Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke]] *[[Żona Protetta tal-Gżejjer Phoenix]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Huanglong]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku tal-Wied ta' Jiuzhaigou]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Pantanal]] *[[Żona tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Chongoni]] *[[Żoni Protetti tar-Reġjun tal-Fjuri tal-Kap]] *[[Żoni Protetti tat-Tliet Xmajjar Paralleli ta' Yunnan]] *[[Żoni Storiċi ta' Baekje]] *[[Żoni Storiċi ta' Gyeongju]] *[[Żooloġija]] === '''<u>Z</u>''' === * [[Zabid]] * [[Zacatecas (belt)]] * [[Zagori]] * [[Zamość]] * [[Žatec]] * [[Žehra]] * [[Ziba Ganiyeva]] * [[Zlata Kolarić-Kišur]] *[[Zofia Zamenhof]] *[[Zollverein]] *[[Zond 5]] *[[Zsuzsanna Lorántffy]] cnguwh7ehrwk3xx710irihgkas7prkx 828 28377 329819 314013 2026-05-08T12:18:43Z Danny Benjafield (WMDE) 22348 + new parameter to choose P18 image [[phab:T400318]], + new parameter to hide select properties [[phab:T400319]], add "From Wikidata" link & flag to databox [[phab:T400322]] 329819 Scribunto text/plain -- It is supposed to work for any language. -- Properties excluded for all Databoxes in Maltese Wikipedia local site_excluded_properties = { 'P360', --is a list of 'P4224', --category contains 'P935', -- Commons gallery 'P1472', -- Commons Creator page 'P1612', -- Commons Institution page 'P373', -- Commons category 'P3722', -- Commons maps category 'P1151', -- topic's main Wikimedia portal 'P1424', -- topic's main template 'P910', -- topic's main category 'P1200', -- bodies of water basin category 'P1792', -- category of associated people 'P1464', -- category for people born here 'P1465', -- category for people who died here 'P1791', -- category of people buried here 'P1740', -- category for films shot at this location 'P2033', -- Category for pictures taken with camera 'P2517', -- category for recipients of this award 'P4195', -- category for employees of the organization 'P1754', -- category related to list 'P301', -- category's main topic 'P971', -- category combines topics 'P3876', -- category for alumni of educational institution 'P1753', -- list related to category 'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent 'P1204', -- Wikimedia portal's main topic 'P1423', -- template's main topic 'P1709', -- equivalent class 'P3950', -- narrower external class 'P2888', -- exact match 'P1382', -- coincident with 'P527', -- has part 'P2670', -- has parts of the class 'P3113', -- does not have part 'P2737', -- union of 'P2738', -- disjoint union of 'P2445', -- metasubclass of 'P1963', -- properties for this type 'P3176', -- uses property 'P1889', -- different from 'P460', -- said to be the same as 'P2959', -- permanent duplicated item 'P2860', -- cites 'P5125', -- wikimedia outline 'P5008', -- on focus list of Wikimedia project 'P2559', -- Wikidata usage instructions 'P1343', -- described by source 'P972', -- catalogu 'P1282', -- OSM tag or key 'P4839', -- Wolfram Language entity code 'P6104', -- Maintained by Wikiproject 'P5996' -- Category for films in this language } function valuesToKeys(array) local result = {} for _, v in pairs(array) do result[v] = true end return result end local p = {} function p.databox(frame) local args = frame:getParent().args local argsLocal = frame.args local itemId = nil if args.item then itemId = args.item end local argsLocal = frame.args local useImage = nil if argsLocal.useImage then useImage = argsLocal["useImage"] end -- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page local excludeProperties = {} if argsLocal.excludeProperties then for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do table.insert(excludeProperties, item) end end local lang = mw.language.getContentLanguage() local item = mw.wikibase.getEntity(itemId) if item == nil then mw.addWarning("Wikidata item not found") return "" end local databoxRoot = mw.html.create('div') :addClass('infobox') :css({ float = 'right', border = '1px solid #aaa', ['max-width'] = '300px', padding = '0 0.4em', margin = '0 0 0.4em 0.4em', }) --Title databoxRoot:tag('div') :css({ ['text-align'] = 'center', ['background-color'] = '#cccccc', padding = '0.5em 0', margin = '0.5em 0', ['font-size'] = '120%', ['font-weight'] = 'bold', }) :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text) --Image local databoxImage = nil if useImage and useImage ~= "" then local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18') if #allWikidataImages >= 1 then for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then databoxImage = useImage break end end end end if databoxImage == nil then local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18') if #bestWikidataImages >= 1 then databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value end end if databoxImage then databoxRoot :tag('div') :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]') end --Table local dataTable = databoxRoot :tag('table') :css({ ['text-align'] = 'left', ['font-size'] = '90%', ['word-break'] = 'break-word', ['width'] = '100%', ['table-layout'] = 'fixed', }) dataTable:tag('caption') :addClass('notheme') :css({ ['background-color'] = '#cccccc', ['font-weight'] = 'bold', ['margin-top'] = '0.2em', }) :wikitext(item:formatStatements('P31').value) local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties()) local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties) site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties) local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain() for _, property in pairs(properties) do local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype local valueCount = #item:getBestStatements(property) if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then local propertyValue = item:formatStatements(property) dataTable:tag('tr') :tag('th') :attr('scope', 'row') :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done() :tag('td') :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value)) :wikitext('&nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]') end end --Map local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625') if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then --We build the call to mapframe local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude local geojson = { type = 'Feature', geometry = { type = 'Point', coordinates = { longitude, latitude } }, properties = { title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text, ['marker-symbol'] = 'marker', ['marker-color'] = '#224422', } } databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), { height = 300, width = 300, frameless = 'frameless', align = 'center', latitude = latitude, longitude = longitude, zoom = zoom })) end --Wikidata Link databoxRoot:tag('div') :css({ ['display'] = 'flex', padding = '0.3em 0', ['width'] = '100%', ['font-size'] = '90%', }) :addClass('databox-from-wikidata-link') :wikitext('&nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]') :tag('div') :css({ margin = '0.05em 0 0 0', }) :wikitext('&nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]') return tostring(databoxRoot) end return p s6jsmudqyfm58xp8bphfu0nxeu47oxv 10 28378 329820 277817 2026-05-08T12:19:44Z Danny Benjafield (WMDE) 22348 Create new parameters to choose a preferred image [[phab:T400318]], and select properties to hide [[phab:T400319]] 329820 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Databox|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}} <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ctcxprwcmqfd1pk6ppfumf1jf93iw1b 0 34093 329824 329629 2026-05-08T18:29:48Z ToniSant 4257 /* April */ +Claire Tonna 329824 wikitext text/x-wiki Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2026. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli. ==Diski u recordings oħra maħruġa fl-2026== === Jannar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Olli |[[That bb]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://thatbb.bandcamp.com/track/olli|titlu=Olli, by that bb|sit=That bb|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |3 |Post Consolidation |[[Demis Fenech|Demis]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3FaMvShDttCyNjoXnzTyl1|titlu=Post Consolidation|kunjom=Fenech|isem=Demis|data=3 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-03}}</ref> | |- |9 |O San Frangisk |[[Victorio Gauci]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/victorio-gauci-bkanzunetta-dedikata-lil-san-frangisk/|titlu=Victorio Gauci b’kanzunetta dedikata lil San Franġisk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OdNS-Pxn818|titlu=O San Franġisk|kunjom=Gauci|isem=Victorio|data=9 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |9 |Falling |[[Prayer of the Dying]] feat. [[Simon Deguara]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xofmaEQnAtw|titlu=Falling|kunjom=Prayer of the Dying|data=9 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Annimali |[[Michael Azzopardi (mużiċist)|Michael Azzopardi]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nZgWvsVTTb4|titlu=Annimali|kunjom=Azzopardi|isem=Michael|data=11 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Reġjun Port |[[Kantera]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1hPhBeYmGdpc8n33t0hfm1|titlu=Reġjun Port|kunjom=Kantera|data=11 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-17}}</ref> | |- |13 |This Odometer Syndrome |[[Sceptocrypt]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HsfLtCSvlFY|titlu=This Odometer Syndrome|kunjom=Septocrypt|data=13 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Għall-Ħarġa |[[Jamie Cardona]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3pidvt4B0JyefSGZEAFo4K|titlu=Għall-Ħarġa|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=15 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |15 |Show Me How to Love You |[[Ivan Grech]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5oJSLoGdE5NFJEQtUb6YGR|titlu=Show Me How To Love You|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=15 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |16 |Overstimulated |[[Miriana Conte]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5QmftZD5kwrZ1LD1Nb24ox|titlu=Overstimulated|kunjom=Conte|isem=Miriana|data=16 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |16 |Tama |[[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1EGXt31OnlltA46rxfBqBK|titlu=Tama|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=16 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |17 |Supernova |[[Ray Agius]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5m05wClS9f9ymUxOQjPrON|titlu=Supernova|kunjom=Agius|isem=Ray|data=17 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |18 |Healing |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QuV_CHFL5TQ|titlu=Healing|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=22 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |I Come Alive |[[Karm Debattista mssp]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3ZoG59yIoEUFwh39U0r1Ts|titlu=I Come Alive|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=20 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |20 |Interstate EP |[[Melchior Sultana]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/interstate-ep|titlu=Interstate EP, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |21 |Hamartia |[[Luke Chappell]] |Single |Spotify | |- |22 |Another Kiss |[[Upper Lip]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0P3aA65Ce0bBtQAZRaJM0q|titlu=Another Kiss|kunjom=Upper Lip|data=22 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |22 |Sin Eaters |[[Bila (band)|Bila]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mRbb576ApHI|titlu=Sin Eaters|kunjom=Bila|data=22 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Centerpiece |[[Glen Montanaro]] & Sophus Bech |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://glenmontanaro.bandcamp.com/album/centerpiece|titlu=Centerpiece, by Glen Montanaro & Sophus Bech|sit=Glen Montanaro|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |26 |My Fault |[[Dav.Jr]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1JS3cCfMOsWP244h3zFv6n|titlu=My Fault|kunjom=Mejlak|isem=David|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |28 |Annimal |[[Sean Borg]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0F2YVBmcxEw4KvNrFBvl3x|titlu=Annimal|kunjom=Borg|isem=Sean|data=28 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |28 |Greetings From Bluesville |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/greetings-from-bluesville|titlu=Greetings From Bluesville, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |- |31 |Astra Nomina |[[Johann Caruana]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/johann-caruana-se-jirrilaxxa-astra-nomina-album-trance-ispirat-minn-tradizzjonijiet-bizantini-celtici-u-gregorjani/|titlu=Johann Caruana Jirrilaxxa 'Astra Nomina' - Album Trance Ispirat Minn Tradizzjonijiet Biżantini, Ċeltiċi, u Gregorjani|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-02-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/johann-caruana-jirritorna-bastra-nomina-47-minuta-ta-muzika-li-tghaqqad-elementi-antiki-mal-hoss-trance/|titlu=Johann Caruana Jirritorna b'Astra Nomina: 47 Minuta ta’ mużika li tgħaqqad elementi antiki mal-ħoss Trance|kunjom=Muscat|isem=Cristian|data=2026-02-09|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0tE8jc9zKFbJ6AHzjN7kwI|titlu=Astra Nomina|kunjom=Caruana|isem=Johann|data=31 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |} === Frar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |4 |Għażiż Missier |[[Kevin Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5c3BGymxamWsH1xK1sh9Bd|titlu=Għażiż Missier|kunjom=Borg|isem=Kevin|data=4 Frar 2026|sit=open.spotify.com|data-aċċess=2026-02-07}}</ref> | |- |4 |Bored in the Supermarket |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=juGWn68Y3P4|titlu=Bored in the Supermarket|kunjom=The Busker|data=4 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Too Much |[[Matthew James]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H0F-6WlEoL0|titlu=Too Much|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=4 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Għadna Għaddejin |[[Peklektru]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://peklektru.bandcamp.com/album/g-adna-g-addejjin|titlu=Għadna Għaddejjin, by Peklektru|sit=Peklektru|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |5 |Evolution |[[The Cosmics]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=60-1wll7lts|titlu=Evolution|kunjom=The Cosmics|data=5 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |6 |Equinimity |[[Manwel T]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/equanimity|titlu=Equanimity, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |6 |Don't Call Me Baby |[[Luke Vella]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/luke-vella-drops-single-debut-ep-nears-release/|titlu=Luke Vella Drops ‘Don’t Call Me Baby’ As Debut EP Nears Release|kunjom=Xerri|isem=Riana|data=2026-02-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1RXptgkEicnWqs12YxJFpH|titlu=Don't Call Me Baby|kunjom=Vella|isem=Luke|data=6 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |- |7 |A Diva and A Problem |[[Chess Galea]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chessgalea.bandcamp.com/track/a-diva-a-problem|titlu=A Diva & A Problem, by Chess Galea|sit=Chess Galea|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |8 |Hollow |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZ3MSAj_4OI|titlu=Hollow|kunjom=From Sheep to Wolves|data=8 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Kartolina |[[Jamie Cardona]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/jamie-cardona-jniedi-kanzunetta-romantika/|titlu=Jamie Cardona jniedi kanzunetta romantika|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5d45U49oVPV1DWEDEkoVvy|titlu=Kartolina|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=9 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |11 |Sakemm Ġejt Int |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9DQ4xidAQ5Q|titlu=Sakemm Ġejt Int|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=11 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Monster |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7rDlBvLur68QrrLKYAhU9E|titlu=Monster|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=13 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |13 |Wishing Well |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KaZMxfMILMQ|titlu=Wishing Well|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=13 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Bewsa, Bacio, Kiss |[[Miguel Samuel]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HQTkMckx3O8|titlu=Bewsa Bacio Kiss|kunjom=Samuel|isem=Miguel|data=13 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Kewkba fl-Univers |[[Janice Mangion]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4IluNSXJ3WXALESwmGdlwS|titlu=Kewkba fl-Univers|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=13 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-17}}</ref> | |- |14 |Theżżiża |[[Poġġi]] |Single |YouTube (awdjo biss)<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TckbzHzeY-0|titlu=Theżżiża|kunjom=Poġġi|data=14 Frar 2026|sit=YouTube}}</ref> | |- |14 |Qalbi |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sYLpWAYtaHY|titlu=Qalbi|kunjom=The JoyGivers|data=14 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |16 |Kulur |[[Kersten Graham]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1sFtWpr4RFjm8a1CatFi8H|titlu=Kulur|kunjom=Graham|isem=Kersten|data=16 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |19 |Livin' A Lie |[[OutBound]]<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/outband-bi-track-dwar-dwar-it-tbatija-kwieta-ta-individwi-li-jahbuha-wara-maskra/|titlu=OutBound bi track dwar it-tbatija kwieta ta’ individwi li jaħbuha wara maskra|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qyp0s6cCyO0|titlu=Livin' A Lie|kunjom=OutBound|data=19 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Ejja |[[Clintess]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0V7CxyVX8ztK8eqPUb1VmQ|titlu=Ejja|kunjom=Clintess|data=20 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-02}}</ref> | |- |20 |Blinked |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BlwFUtvRjQ8|titlu=Blinked|kunjom=Stafrace|isem=Moira|data=20 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Brothers |[[Motherknives]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://motherknives.bandcamp.com/track/brothers-2|titlu=Brothers, by Motherknives|sit=Motherknives|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-02}}</ref> | |- |24 |I Promise |[[Destiny Chukunyere|Destiny]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HN8ITf1nQ0w|titlu=I Promise|kunjom=Chukunyere|isem=Destiny|data=24 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Man of Galilee (Re-Imagined) |[[Frank O'Neill]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1BZC5XRebfBOoLyC4zuSsj|titlu=Man of Galilee|kunjom=O'Neill|isem=Frank|data=25 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-30}}</ref> | |- |27 |Emission |[[Jewel Kid]] |Single |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/jewelkid/emission|titlu=Emission|kunjom=Jewel Kid|data=27 Frar 2026|sit=Soundcloud|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |On My Mind |Dolphsun, [[Dana McKeon]], José Pisa |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xK4Fu6xWIuY|titlu=On My Mind|kunjom=Dolphsun|kunjom2=McKeon|isem2=Dana|kunjom3=Pisa|isem3=José|data=28 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en|data-aċċess=28 Frar 2026}}</ref> | |} === Marzu === {| class="wikitable" |+ !Data !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Uninvited |[[Kayati]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7HhlxFvcqOUZuqfnrdJMZv|titlu=Uninvited|kunjom=Kayati|data=3 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | | |- |6 |Now That I'm With You |[[Red Electric]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3QwTDXKvsYFCeNDHnWdjl6|titlu=Now That I'm With You|kunjom=Red Electric|data=6 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | | |- |6 |My Divine Chaos |[[Luke Vella]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/luke-vella-drops-single-debut-ep-nears-release/|titlu=Luke Vella Drops ‘Don’t Call Me Baby’ As Debut EP Nears Release|kunjom=Xerri|isem=Riana|data=2026-02-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/43tzsRQaI85u4PlaHGoYAg|titlu=My Divine Chaos|kunjom=Vella|isem=Luke|data=5 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | | |- |11 |Isa Binti |[[Rossann]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y5vWOhL_Fuw|titlu=Isa Binti|kunjom=Delia|isem=Rossann|data=11 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |16 |Cowboys Don't Cry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tJPomdyaqkw|titlu=Cowboys Don't Cry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=16 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |20 |Poeżija Mingħajr Tmiem |[[The Travellers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G2JT0YMRXvE|titlu=Poeżija Mingħajr Tmiem|kunjom=The Travellers|data=20 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |20 |Cowboys Don't Cry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/aidan-releases-new-single-cowboys-dont-cry-ahead-of-upcoming-album/|titlu=AIDAN Releases New Single 'Cowboys Don’t Cry' Ahead Of Upcoming Album|kunjom=Azzopardi|isem=John|data=2026-03-16|sit=Lovin' Malta|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4SoFl9kStrxuiAOByLUkJZ|titlu=Cowboys Don't Cry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=20 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | | |- |24 |Zero |[[Motherknives]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://motherknives.bandcamp.com/track/zero|titlu=Zero, by Motherknives|sit=Motherknives|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | | |- |24 |Kollox Jgħaddi! |[[Brodu (band)|Brodu]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FSdxmlirboM|titlu=Kollox Jgħaddi!|kunjom=Brodu}}</ref> | | |- |26 |Sweet Nothings |[[Raquela Dalli Gonzi|Raquela]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zJnEJkd4JPA|titlu=Sweeting Nothings|kunjom=Dalli Gonzi|isem=Raquela|data=26 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |27 |Logħob Li Jgħaqqadna (Malta School Games 2026 Anthem) |[[Glen Vella]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HqZ3Pryp_Rc|titlu=Logħob Li Jgħaqqadna|kunjom=Vella|isem=Glen|data=27 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |30 |Wiċċ ta' Grazzja |[[Mikayla]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/mikayla-tniedi-wicc-ta-grazzja-kanzunetta-personali-ddedikata-lil-ommha/|titlu=Mikayla Tniedi “Wiċċ Ta’ Grazzja” - Kanzunetta Personali Ddedikata Lil Ommha|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-04-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4FkCaU3mHAxvyK3xNAn77j|titlu=Wiċċ ta' Grazzja|kunjom=Bajada|isem=Mikayla|data=30 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> | | |- |30 |Ammen |[[Janice Mangion]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wovYbmvyevM|titlu=Ammen|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=30 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |30 |The Deceased |[[Delirium (band)|Delirium]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wNVyO3heJWU|titlu=The Deceased|kunjom=Delirium|data=30 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |31 |Un/Lovable |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MS6fWQ5Md0U|titlu=Un/Lovable|kunjom=The Busker|data=31 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |} === April === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Perelejżer Perelejżer |[[Brodu (band)|Brodu]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/perelej-er-perelej-er|titlu=PERELEJŻER PERELEJŻER, by Brodu|sit=Brodu|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> | |- |5 |Midnight On Brunswick Street |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/midnight-on-brunswick-street|titlu=Midnight On Brunswick Street, by Andre Camilleri|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=5 April 2026|sit=Bandcamp|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |8 |Show Me How To Love You |[[Ivan Grech]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ivan-grech-bkanzunetta-pozittiva-bmessagg-emozzjonali/|titlu=Ara: Ivan Grech b’kanzunetta pożittiva b’messaġġ emozzjonali|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=241r8LaCmg4|titlu=Show Me How To Love You|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=8 April 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Under the Surface |[[Keith Anthony]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6HBMBOYD6I9ThELLGvhRkw|titlu=Under the Surface|kunjom=Anthony|isem=Keith|data=13 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |13 |Victory Street |Ivan Grech |Album<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ivan-grech-iniedi-l-ewwel-album-bhala-solista-u-jhabbar-kuncert-fmejju/|titlu=Ivan Grech iniedi l-ewwel album bħala solista u jħabbar kunċert f’Mejju|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6HBMBOYD6I9ThELLGvhRkw|titlu=Victory Street|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=13 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |14 |Imħabba Vera |[[GinX]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=m5BaBuVY9is|titlu=Imħabba Vera|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|kunjom2=Cordina|isem2=Nikita|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |This Restless Mind |[[Zoe Mercieca|Zöe]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3KWzysMHrfQnDXFUfc6vTP|titlu=This Restless Mind|kunjom=Mercieca|isem=Zoe|data=17 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |19 |Whitecar |[[Luke Chappell]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3CmT44HZNEY1tBSxgkJoWG|titlu=Whitecar|kunjom=Chappell|isem=Luke|data=19 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |23 |A Woman I Love |[[Claire Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UAl1nKtuO9w|titlu=A Woman I Love|kunjom=Tonna|isem=Claire|data=23 April 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Il-Qamar |[[Yasmin Kuymizakis|Ġiżimina]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8SIN21WTQKI|titlu=Il-Qamar|kunjom=Kuymizakis|isem=Yasmin|data=24 April 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |} ==Referenzi== {{Referenzi}} [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Listi ta' mużika]] 2y2o3v0j9pjvoa7q5uhggl88mo8fxl5 329825 329824 2026-05-08T18:33:34Z ToniSant 4257 +Daryl Ebejer 329825 wikitext text/x-wiki Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2026. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli. ==Diski u recordings oħra maħruġa fl-2026== === Jannar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Olli |[[That bb]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://thatbb.bandcamp.com/track/olli|titlu=Olli, by that bb|sit=That bb|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |3 |Post Consolidation |[[Demis Fenech|Demis]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3FaMvShDttCyNjoXnzTyl1|titlu=Post Consolidation|kunjom=Fenech|isem=Demis|data=3 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-03}}</ref> | |- |9 |O San Frangisk |[[Victorio Gauci]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/victorio-gauci-bkanzunetta-dedikata-lil-san-frangisk/|titlu=Victorio Gauci b’kanzunetta dedikata lil San Franġisk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OdNS-Pxn818|titlu=O San Franġisk|kunjom=Gauci|isem=Victorio|data=9 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |9 |Falling |[[Prayer of the Dying]] feat. [[Simon Deguara]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xofmaEQnAtw|titlu=Falling|kunjom=Prayer of the Dying|data=9 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Annimali |[[Michael Azzopardi (mużiċist)|Michael Azzopardi]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nZgWvsVTTb4|titlu=Annimali|kunjom=Azzopardi|isem=Michael|data=11 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Reġjun Port |[[Kantera]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1hPhBeYmGdpc8n33t0hfm1|titlu=Reġjun Port|kunjom=Kantera|data=11 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-17}}</ref> | |- |13 |This Odometer Syndrome |[[Sceptocrypt]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HsfLtCSvlFY|titlu=This Odometer Syndrome|kunjom=Septocrypt|data=13 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Għall-Ħarġa |[[Jamie Cardona]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3pidvt4B0JyefSGZEAFo4K|titlu=Għall-Ħarġa|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=15 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |15 |Show Me How to Love You |[[Ivan Grech]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5oJSLoGdE5NFJEQtUb6YGR|titlu=Show Me How To Love You|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=15 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |16 |Overstimulated |[[Miriana Conte]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5QmftZD5kwrZ1LD1Nb24ox|titlu=Overstimulated|kunjom=Conte|isem=Miriana|data=16 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |16 |Tama |[[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1EGXt31OnlltA46rxfBqBK|titlu=Tama|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=16 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |17 |Supernova |[[Ray Agius]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5m05wClS9f9ymUxOQjPrON|titlu=Supernova|kunjom=Agius|isem=Ray|data=17 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |18 |Healing |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QuV_CHFL5TQ|titlu=Healing|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=22 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |I Come Alive |[[Karm Debattista mssp]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3ZoG59yIoEUFwh39U0r1Ts|titlu=I Come Alive|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=20 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |20 |Interstate EP |[[Melchior Sultana]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/interstate-ep|titlu=Interstate EP, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |21 |Hamartia |[[Luke Chappell]] |Single |Spotify | |- |22 |Another Kiss |[[Upper Lip]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0P3aA65Ce0bBtQAZRaJM0q|titlu=Another Kiss|kunjom=Upper Lip|data=22 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |22 |Sin Eaters |[[Bila (band)|Bila]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mRbb576ApHI|titlu=Sin Eaters|kunjom=Bila|data=22 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Centerpiece |[[Glen Montanaro]] & Sophus Bech |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://glenmontanaro.bandcamp.com/album/centerpiece|titlu=Centerpiece, by Glen Montanaro & Sophus Bech|sit=Glen Montanaro|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |26 |My Fault |[[Dav.Jr]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1JS3cCfMOsWP244h3zFv6n|titlu=My Fault|kunjom=Mejlak|isem=David|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |28 |Annimal |[[Sean Borg]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0F2YVBmcxEw4KvNrFBvl3x|titlu=Annimal|kunjom=Borg|isem=Sean|data=28 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |28 |Greetings From Bluesville |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/greetings-from-bluesville|titlu=Greetings From Bluesville, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |- |31 |Astra Nomina |[[Johann Caruana]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/johann-caruana-se-jirrilaxxa-astra-nomina-album-trance-ispirat-minn-tradizzjonijiet-bizantini-celtici-u-gregorjani/|titlu=Johann Caruana Jirrilaxxa 'Astra Nomina' - Album Trance Ispirat Minn Tradizzjonijiet Biżantini, Ċeltiċi, u Gregorjani|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-02-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/johann-caruana-jirritorna-bastra-nomina-47-minuta-ta-muzika-li-tghaqqad-elementi-antiki-mal-hoss-trance/|titlu=Johann Caruana Jirritorna b'Astra Nomina: 47 Minuta ta’ mużika li tgħaqqad elementi antiki mal-ħoss Trance|kunjom=Muscat|isem=Cristian|data=2026-02-09|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0tE8jc9zKFbJ6AHzjN7kwI|titlu=Astra Nomina|kunjom=Caruana|isem=Johann|data=31 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |} === Frar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |4 |Għażiż Missier |[[Kevin Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5c3BGymxamWsH1xK1sh9Bd|titlu=Għażiż Missier|kunjom=Borg|isem=Kevin|data=4 Frar 2026|sit=open.spotify.com|data-aċċess=2026-02-07}}</ref> | |- |4 |Bored in the Supermarket |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=juGWn68Y3P4|titlu=Bored in the Supermarket|kunjom=The Busker|data=4 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Too Much |[[Matthew James]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H0F-6WlEoL0|titlu=Too Much|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=4 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Għadna Għaddejin |[[Peklektru]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://peklektru.bandcamp.com/album/g-adna-g-addejjin|titlu=Għadna Għaddejjin, by Peklektru|sit=Peklektru|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |5 |Evolution |[[The Cosmics]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=60-1wll7lts|titlu=Evolution|kunjom=The Cosmics|data=5 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |6 |Equinimity |[[Manwel T]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/equanimity|titlu=Equanimity, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |6 |Don't Call Me Baby |[[Luke Vella]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/luke-vella-drops-single-debut-ep-nears-release/|titlu=Luke Vella Drops ‘Don’t Call Me Baby’ As Debut EP Nears Release|kunjom=Xerri|isem=Riana|data=2026-02-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1RXptgkEicnWqs12YxJFpH|titlu=Don't Call Me Baby|kunjom=Vella|isem=Luke|data=6 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |- |7 |A Diva and A Problem |[[Chess Galea]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chessgalea.bandcamp.com/track/a-diva-a-problem|titlu=A Diva & A Problem, by Chess Galea|sit=Chess Galea|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |8 |Hollow |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZ3MSAj_4OI|titlu=Hollow|kunjom=From Sheep to Wolves|data=8 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Kartolina |[[Jamie Cardona]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/jamie-cardona-jniedi-kanzunetta-romantika/|titlu=Jamie Cardona jniedi kanzunetta romantika|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5d45U49oVPV1DWEDEkoVvy|titlu=Kartolina|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=9 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |11 |Sakemm Ġejt Int |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9DQ4xidAQ5Q|titlu=Sakemm Ġejt Int|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=11 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Monster |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7rDlBvLur68QrrLKYAhU9E|titlu=Monster|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=13 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |13 |Wishing Well |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KaZMxfMILMQ|titlu=Wishing Well|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=13 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Bewsa, Bacio, Kiss |[[Miguel Samuel]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HQTkMckx3O8|titlu=Bewsa Bacio Kiss|kunjom=Samuel|isem=Miguel|data=13 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Kewkba fl-Univers |[[Janice Mangion]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4IluNSXJ3WXALESwmGdlwS|titlu=Kewkba fl-Univers|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=13 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-17}}</ref> | |- |14 |Theżżiża |[[Poġġi]] |Single |YouTube (awdjo biss)<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TckbzHzeY-0|titlu=Theżżiża|kunjom=Poġġi|data=14 Frar 2026|sit=YouTube}}</ref> | |- |14 |Qalbi |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sYLpWAYtaHY|titlu=Qalbi|kunjom=The JoyGivers|data=14 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |16 |Kulur |[[Kersten Graham]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1sFtWpr4RFjm8a1CatFi8H|titlu=Kulur|kunjom=Graham|isem=Kersten|data=16 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |19 |Livin' A Lie |[[OutBound]]<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/outband-bi-track-dwar-dwar-it-tbatija-kwieta-ta-individwi-li-jahbuha-wara-maskra/|titlu=OutBound bi track dwar it-tbatija kwieta ta’ individwi li jaħbuha wara maskra|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qyp0s6cCyO0|titlu=Livin' A Lie|kunjom=OutBound|data=19 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Ejja |[[Clintess]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0V7CxyVX8ztK8eqPUb1VmQ|titlu=Ejja|kunjom=Clintess|data=20 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-02}}</ref> | |- |20 |Blinked |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BlwFUtvRjQ8|titlu=Blinked|kunjom=Stafrace|isem=Moira|data=20 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Brothers |[[Motherknives]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://motherknives.bandcamp.com/track/brothers-2|titlu=Brothers, by Motherknives|sit=Motherknives|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-02}}</ref> | |- |24 |I Promise |[[Destiny Chukunyere|Destiny]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HN8ITf1nQ0w|titlu=I Promise|kunjom=Chukunyere|isem=Destiny|data=24 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Man of Galilee (Re-Imagined) |[[Frank O'Neill]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1BZC5XRebfBOoLyC4zuSsj|titlu=Man of Galilee|kunjom=O'Neill|isem=Frank|data=25 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-30}}</ref> | |- |27 |Emission |[[Jewel Kid]] |Single |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/jewelkid/emission|titlu=Emission|kunjom=Jewel Kid|data=27 Frar 2026|sit=Soundcloud|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |On My Mind |Dolphsun, [[Dana McKeon]], José Pisa |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xK4Fu6xWIuY|titlu=On My Mind|kunjom=Dolphsun|kunjom2=McKeon|isem2=Dana|kunjom3=Pisa|isem3=José|data=28 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en|data-aċċess=28 Frar 2026}}</ref> | |} === Marzu === {| class="wikitable" |+ !Data !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Uninvited |[[Kayati]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7HhlxFvcqOUZuqfnrdJMZv|titlu=Uninvited|kunjom=Kayati|data=3 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | | |- |6 |Now That I'm With You |[[Red Electric]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3QwTDXKvsYFCeNDHnWdjl6|titlu=Now That I'm With You|kunjom=Red Electric|data=6 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | | |- |6 |My Divine Chaos |[[Luke Vella]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/luke-vella-drops-single-debut-ep-nears-release/|titlu=Luke Vella Drops ‘Don’t Call Me Baby’ As Debut EP Nears Release|kunjom=Xerri|isem=Riana|data=2026-02-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/43tzsRQaI85u4PlaHGoYAg|titlu=My Divine Chaos|kunjom=Vella|isem=Luke|data=5 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | | |- |11 |Isa Binti |[[Rossann]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y5vWOhL_Fuw|titlu=Isa Binti|kunjom=Delia|isem=Rossann|data=11 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |16 |Cowboys Don't Cry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tJPomdyaqkw|titlu=Cowboys Don't Cry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=16 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |20 |Poeżija Mingħajr Tmiem |[[The Travellers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G2JT0YMRXvE|titlu=Poeżija Mingħajr Tmiem|kunjom=The Travellers|data=20 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |20 |Cowboys Don't Cry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/aidan-releases-new-single-cowboys-dont-cry-ahead-of-upcoming-album/|titlu=AIDAN Releases New Single 'Cowboys Don’t Cry' Ahead Of Upcoming Album|kunjom=Azzopardi|isem=John|data=2026-03-16|sit=Lovin' Malta|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4SoFl9kStrxuiAOByLUkJZ|titlu=Cowboys Don't Cry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=20 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | | |- |24 |Zero |[[Motherknives]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://motherknives.bandcamp.com/track/zero|titlu=Zero, by Motherknives|sit=Motherknives|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | | |- |24 |Kollox Jgħaddi! |[[Brodu (band)|Brodu]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FSdxmlirboM|titlu=Kollox Jgħaddi!|kunjom=Brodu}}</ref> | | |- |26 |Sweet Nothings |[[Raquela Dalli Gonzi|Raquela]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zJnEJkd4JPA|titlu=Sweeting Nothings|kunjom=Dalli Gonzi|isem=Raquela|data=26 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |27 |Logħob Li Jgħaqqadna (Malta School Games 2026 Anthem) |[[Glen Vella]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HqZ3Pryp_Rc|titlu=Logħob Li Jgħaqqadna|kunjom=Vella|isem=Glen|data=27 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |30 |Wiċċ ta' Grazzja |[[Mikayla]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/mikayla-tniedi-wicc-ta-grazzja-kanzunetta-personali-ddedikata-lil-ommha/|titlu=Mikayla Tniedi “Wiċċ Ta’ Grazzja” - Kanzunetta Personali Ddedikata Lil Ommha|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-04-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4FkCaU3mHAxvyK3xNAn77j|titlu=Wiċċ ta' Grazzja|kunjom=Bajada|isem=Mikayla|data=30 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> | | |- |30 |Ammen |[[Janice Mangion]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wovYbmvyevM|titlu=Ammen|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=30 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |30 |The Deceased |[[Delirium (band)|Delirium]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wNVyO3heJWU|titlu=The Deceased|kunjom=Delirium|data=30 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |31 |Un/Lovable |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MS6fWQ5Md0U|titlu=Un/Lovable|kunjom=The Busker|data=31 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |} === April === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Perelejżer Perelejżer |[[Brodu (band)|Brodu]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/perelej-er-perelej-er|titlu=PERELEJŻER PERELEJŻER, by Brodu|sit=Brodu|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> | |- |5 |Midnight On Brunswick Street |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/midnight-on-brunswick-street|titlu=Midnight On Brunswick Street, by Andre Camilleri|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=5 April 2026|sit=Bandcamp|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |8 |Show Me How To Love You |[[Ivan Grech]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ivan-grech-bkanzunetta-pozittiva-bmessagg-emozzjonali/|titlu=Ara: Ivan Grech b’kanzunetta pożittiva b’messaġġ emozzjonali|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=241r8LaCmg4|titlu=Show Me How To Love You|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=8 April 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Under the Surface |[[Keith Anthony]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6HBMBOYD6I9ThELLGvhRkw|titlu=Under the Surface|kunjom=Anthony|isem=Keith|data=13 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |13 |Victory Street |Ivan Grech |Album<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ivan-grech-iniedi-l-ewwel-album-bhala-solista-u-jhabbar-kuncert-fmejju/|titlu=Ivan Grech iniedi l-ewwel album bħala solista u jħabbar kunċert f’Mejju|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6HBMBOYD6I9ThELLGvhRkw|titlu=Victory Street|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=13 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |14 |Imħabba Vera |[[GinX]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=m5BaBuVY9is|titlu=Imħabba Vera|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|kunjom2=Cordina|isem2=Nikita|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |This Restless Mind |[[Zoe Mercieca|Zöe]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3KWzysMHrfQnDXFUfc6vTP|titlu=This Restless Mind|kunjom=Mercieca|isem=Zoe|data=17 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |19 |Whitecar |[[Luke Chappell]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3CmT44HZNEY1tBSxgkJoWG|titlu=Whitecar|kunjom=Chappell|isem=Luke|data=19 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |23 |A Woman I Love |[[Claire Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UAl1nKtuO9w|titlu=A Woman I Love|kunjom=Tonna|isem=Claire|data=23 April 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Il-Qamar |[[Yasmin Kuymizakis|Ġiżimina]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8SIN21WTQKI|titlu=Il-Qamar|kunjom=Kuymizakis|isem=Yasmin|data=24 April 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |} === Mejju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- | | | | | | |- |8 |Bħal Ħolma |[[Daryl Ebejer]] ft. [[David Cassar Torregiani]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/44X4EbSCGiygLh8JBffSmU|titlu=Bħal Ħolma|kunjom=Ebejer|isem=Daryl|data=8 Mejju 2026|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- | | | | | | |} ==Referenzi== {{Referenzi}} [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Listi ta' mużika]] n9d7wszcgkyvtrl7733yzrir9ywg3h6 329826 329825 2026-05-08T18:36:32Z ToniSant 4257 /* April */ +laceration 329826 wikitext text/x-wiki Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2026. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli. ==Diski u recordings oħra maħruġa fl-2026== === Jannar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Olli |[[That bb]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://thatbb.bandcamp.com/track/olli|titlu=Olli, by that bb|sit=That bb|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |3 |Post Consolidation |[[Demis Fenech|Demis]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3FaMvShDttCyNjoXnzTyl1|titlu=Post Consolidation|kunjom=Fenech|isem=Demis|data=3 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-03}}</ref> | |- |9 |O San Frangisk |[[Victorio Gauci]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/victorio-gauci-bkanzunetta-dedikata-lil-san-frangisk/|titlu=Victorio Gauci b’kanzunetta dedikata lil San Franġisk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OdNS-Pxn818|titlu=O San Franġisk|kunjom=Gauci|isem=Victorio|data=9 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |9 |Falling |[[Prayer of the Dying]] feat. [[Simon Deguara]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xofmaEQnAtw|titlu=Falling|kunjom=Prayer of the Dying|data=9 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Annimali |[[Michael Azzopardi (mużiċist)|Michael Azzopardi]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nZgWvsVTTb4|titlu=Annimali|kunjom=Azzopardi|isem=Michael|data=11 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Reġjun Port |[[Kantera]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1hPhBeYmGdpc8n33t0hfm1|titlu=Reġjun Port|kunjom=Kantera|data=11 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-17}}</ref> | |- |13 |This Odometer Syndrome |[[Sceptocrypt]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HsfLtCSvlFY|titlu=This Odometer Syndrome|kunjom=Septocrypt|data=13 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Għall-Ħarġa |[[Jamie Cardona]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3pidvt4B0JyefSGZEAFo4K|titlu=Għall-Ħarġa|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=15 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |15 |Show Me How to Love You |[[Ivan Grech]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5oJSLoGdE5NFJEQtUb6YGR|titlu=Show Me How To Love You|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=15 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |16 |Overstimulated |[[Miriana Conte]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5QmftZD5kwrZ1LD1Nb24ox|titlu=Overstimulated|kunjom=Conte|isem=Miriana|data=16 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |16 |Tama |[[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1EGXt31OnlltA46rxfBqBK|titlu=Tama|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=16 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |17 |Supernova |[[Ray Agius]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5m05wClS9f9ymUxOQjPrON|titlu=Supernova|kunjom=Agius|isem=Ray|data=17 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |18 |Healing |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QuV_CHFL5TQ|titlu=Healing|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=22 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |I Come Alive |[[Karm Debattista mssp]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3ZoG59yIoEUFwh39U0r1Ts|titlu=I Come Alive|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=20 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |20 |Interstate EP |[[Melchior Sultana]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/interstate-ep|titlu=Interstate EP, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |21 |Hamartia |[[Luke Chappell]] |Single |Spotify | |- |22 |Another Kiss |[[Upper Lip]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0P3aA65Ce0bBtQAZRaJM0q|titlu=Another Kiss|kunjom=Upper Lip|data=22 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |22 |Sin Eaters |[[Bila (band)|Bila]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mRbb576ApHI|titlu=Sin Eaters|kunjom=Bila|data=22 Jannar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Centerpiece |[[Glen Montanaro]] & Sophus Bech |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://glenmontanaro.bandcamp.com/album/centerpiece|titlu=Centerpiece, by Glen Montanaro & Sophus Bech|sit=Glen Montanaro|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-25}}</ref> | |- |26 |My Fault |[[Dav.Jr]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1JS3cCfMOsWP244h3zFv6n|titlu=My Fault|kunjom=Mejlak|isem=David|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |28 |Annimal |[[Sean Borg]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0F2YVBmcxEw4KvNrFBvl3x|titlu=Annimal|kunjom=Borg|isem=Sean|data=28 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |28 |Greetings From Bluesville |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/greetings-from-bluesville|titlu=Greetings From Bluesville, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |- |31 |Astra Nomina |[[Johann Caruana]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/johann-caruana-se-jirrilaxxa-astra-nomina-album-trance-ispirat-minn-tradizzjonijiet-bizantini-celtici-u-gregorjani/|titlu=Johann Caruana Jirrilaxxa 'Astra Nomina' - Album Trance Ispirat Minn Tradizzjonijiet Biżantini, Ċeltiċi, u Gregorjani|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-02-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/johann-caruana-jirritorna-bastra-nomina-47-minuta-ta-muzika-li-tghaqqad-elementi-antiki-mal-hoss-trance/|titlu=Johann Caruana Jirritorna b'Astra Nomina: 47 Minuta ta’ mużika li tgħaqqad elementi antiki mal-ħoss Trance|kunjom=Muscat|isem=Cristian|data=2026-02-09|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0tE8jc9zKFbJ6AHzjN7kwI|titlu=Astra Nomina|kunjom=Caruana|isem=Johann|data=31 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |} === Frar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |4 |Għażiż Missier |[[Kevin Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5c3BGymxamWsH1xK1sh9Bd|titlu=Għażiż Missier|kunjom=Borg|isem=Kevin|data=4 Frar 2026|sit=open.spotify.com|data-aċċess=2026-02-07}}</ref> | |- |4 |Bored in the Supermarket |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=juGWn68Y3P4|titlu=Bored in the Supermarket|kunjom=The Busker|data=4 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Too Much |[[Matthew James]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H0F-6WlEoL0|titlu=Too Much|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=4 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Għadna Għaddejin |[[Peklektru]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://peklektru.bandcamp.com/album/g-adna-g-addejjin|titlu=Għadna Għaddejjin, by Peklektru|sit=Peklektru|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |5 |Evolution |[[The Cosmics]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=60-1wll7lts|titlu=Evolution|kunjom=The Cosmics|data=5 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |6 |Equinimity |[[Manwel T]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/equanimity|titlu=Equanimity, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |6 |Don't Call Me Baby |[[Luke Vella]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/luke-vella-drops-single-debut-ep-nears-release/|titlu=Luke Vella Drops ‘Don’t Call Me Baby’ As Debut EP Nears Release|kunjom=Xerri|isem=Riana|data=2026-02-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1RXptgkEicnWqs12YxJFpH|titlu=Don't Call Me Baby|kunjom=Vella|isem=Luke|data=6 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | |- |7 |A Diva and A Problem |[[Chess Galea]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chessgalea.bandcamp.com/track/a-diva-a-problem|titlu=A Diva & A Problem, by Chess Galea|sit=Chess Galea|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |8 |Hollow |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZ3MSAj_4OI|titlu=Hollow|kunjom=From Sheep to Wolves|data=8 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Kartolina |[[Jamie Cardona]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/jamie-cardona-jniedi-kanzunetta-romantika/|titlu=Jamie Cardona jniedi kanzunetta romantika|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5d45U49oVPV1DWEDEkoVvy|titlu=Kartolina|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=9 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |11 |Sakemm Ġejt Int |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9DQ4xidAQ5Q|titlu=Sakemm Ġejt Int|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=11 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Monster |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7rDlBvLur68QrrLKYAhU9E|titlu=Monster|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=13 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-17}}</ref> | |- |13 |Wishing Well |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KaZMxfMILMQ|titlu=Wishing Well|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=13 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Bewsa, Bacio, Kiss |[[Miguel Samuel]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HQTkMckx3O8|titlu=Bewsa Bacio Kiss|kunjom=Samuel|isem=Miguel|data=13 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Kewkba fl-Univers |[[Janice Mangion]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4IluNSXJ3WXALESwmGdlwS|titlu=Kewkba fl-Univers|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=13 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-17}}</ref> | |- |14 |Theżżiża |[[Poġġi]] |Single |YouTube (awdjo biss)<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TckbzHzeY-0|titlu=Theżżiża|kunjom=Poġġi|data=14 Frar 2026|sit=YouTube}}</ref> | |- |14 |Qalbi |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sYLpWAYtaHY|titlu=Qalbi|kunjom=The JoyGivers|data=14 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |16 |Kulur |[[Kersten Graham]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1sFtWpr4RFjm8a1CatFi8H|titlu=Kulur|kunjom=Graham|isem=Kersten|data=16 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | |- |19 |Livin' A Lie |[[OutBound]]<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/outband-bi-track-dwar-dwar-it-tbatija-kwieta-ta-individwi-li-jahbuha-wara-maskra/|titlu=OutBound bi track dwar it-tbatija kwieta ta’ individwi li jaħbuha wara maskra|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qyp0s6cCyO0|titlu=Livin' A Lie|kunjom=OutBound|data=19 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Ejja |[[Clintess]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0V7CxyVX8ztK8eqPUb1VmQ|titlu=Ejja|kunjom=Clintess|data=20 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-02}}</ref> | |- |20 |Blinked |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BlwFUtvRjQ8|titlu=Blinked|kunjom=Stafrace|isem=Moira|data=20 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Brothers |[[Motherknives]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://motherknives.bandcamp.com/track/brothers-2|titlu=Brothers, by Motherknives|sit=Motherknives|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-02}}</ref> | |- |24 |I Promise |[[Destiny Chukunyere|Destiny]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HN8ITf1nQ0w|titlu=I Promise|kunjom=Chukunyere|isem=Destiny|data=24 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Man of Galilee (Re-Imagined) |[[Frank O'Neill]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1BZC5XRebfBOoLyC4zuSsj|titlu=Man of Galilee|kunjom=O'Neill|isem=Frank|data=25 Frar 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-30}}</ref> | |- |27 |Emission |[[Jewel Kid]] |Single |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/jewelkid/emission|titlu=Emission|kunjom=Jewel Kid|data=27 Frar 2026|sit=Soundcloud|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |On My Mind |Dolphsun, [[Dana McKeon]], José Pisa |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xK4Fu6xWIuY|titlu=On My Mind|kunjom=Dolphsun|kunjom2=McKeon|isem2=Dana|kunjom3=Pisa|isem3=José|data=28 Frar 2026|sit=YouTube|lingwa=en|data-aċċess=28 Frar 2026}}</ref> | |} === Marzu === {| class="wikitable" |+ !Data !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Uninvited |[[Kayati]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7HhlxFvcqOUZuqfnrdJMZv|titlu=Uninvited|kunjom=Kayati|data=3 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | | |- |6 |Now That I'm With You |[[Red Electric]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3QwTDXKvsYFCeNDHnWdjl6|titlu=Now That I'm With You|kunjom=Red Electric|data=6 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-03-10}}</ref> | | |- |6 |My Divine Chaos |[[Luke Vella]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/luke-vella-drops-single-debut-ep-nears-release/|titlu=Luke Vella Drops ‘Don’t Call Me Baby’ As Debut EP Nears Release|kunjom=Xerri|isem=Riana|data=2026-02-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/43tzsRQaI85u4PlaHGoYAg|titlu=My Divine Chaos|kunjom=Vella|isem=Luke|data=5 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | | |- |11 |Isa Binti |[[Rossann]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y5vWOhL_Fuw|titlu=Isa Binti|kunjom=Delia|isem=Rossann|data=11 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |16 |Cowboys Don't Cry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tJPomdyaqkw|titlu=Cowboys Don't Cry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=16 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |20 |Poeżija Mingħajr Tmiem |[[The Travellers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G2JT0YMRXvE|titlu=Poeżija Mingħajr Tmiem|kunjom=The Travellers|data=20 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |20 |Cowboys Don't Cry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/aidan-releases-new-single-cowboys-dont-cry-ahead-of-upcoming-album/|titlu=AIDAN Releases New Single 'Cowboys Don’t Cry' Ahead Of Upcoming Album|kunjom=Azzopardi|isem=John|data=2026-03-16|sit=Lovin' Malta|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4SoFl9kStrxuiAOByLUkJZ|titlu=Cowboys Don't Cry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=20 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | | |- |24 |Zero |[[Motherknives]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://motherknives.bandcamp.com/track/zero|titlu=Zero, by Motherknives|sit=Motherknives|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-03}}</ref> | | |- |24 |Kollox Jgħaddi! |[[Brodu (band)|Brodu]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FSdxmlirboM|titlu=Kollox Jgħaddi!|kunjom=Brodu}}</ref> | | |- |26 |Sweet Nothings |[[Raquela Dalli Gonzi|Raquela]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zJnEJkd4JPA|titlu=Sweeting Nothings|kunjom=Dalli Gonzi|isem=Raquela|data=26 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |27 |Logħob Li Jgħaqqadna (Malta School Games 2026 Anthem) |[[Glen Vella]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HqZ3Pryp_Rc|titlu=Logħob Li Jgħaqqadna|kunjom=Vella|isem=Glen|data=27 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |30 |Wiċċ ta' Grazzja |[[Mikayla]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/mikayla-tniedi-wicc-ta-grazzja-kanzunetta-personali-ddedikata-lil-ommha/|titlu=Mikayla Tniedi “Wiċċ Ta’ Grazzja” - Kanzunetta Personali Ddedikata Lil Ommha|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-04-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4FkCaU3mHAxvyK3xNAn77j|titlu=Wiċċ ta' Grazzja|kunjom=Bajada|isem=Mikayla|data=30 Marzu 2026|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> | | |- |30 |Ammen |[[Janice Mangion]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wovYbmvyevM|titlu=Ammen|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=30 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | | |- |30 |The Deceased |[[Delirium (band)|Delirium]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wNVyO3heJWU|titlu=The Deceased|kunjom=Delirium|data=30 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |- |31 |Un/Lovable |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MS6fWQ5Md0U|titlu=Un/Lovable|kunjom=The Busker|data=31 Marzu 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | | |} === April === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Perelejżer Perelejżer |[[Brodu (band)|Brodu]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/perelej-er-perelej-er|titlu=PERELEJŻER PERELEJŻER, by Brodu|sit=Brodu|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-04}}</ref> | |- |5 |Midnight On Brunswick Street |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/midnight-on-brunswick-street|titlu=Midnight On Brunswick Street, by Andre Camilleri|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=5 April 2026|sit=Bandcamp|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |8 |Show Me How To Love You |[[Ivan Grech]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ivan-grech-bkanzunetta-pozittiva-bmessagg-emozzjonali/|titlu=Ara: Ivan Grech b’kanzunetta pożittiva b’messaġġ emozzjonali|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=241r8LaCmg4|titlu=Show Me How To Love You|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=8 April 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Under the Surface |[[Keith Anthony]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6HBMBOYD6I9ThELLGvhRkw|titlu=Under the Surface|kunjom=Anthony|isem=Keith|data=13 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |13 |Victory Street |Ivan Grech |Album<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ivan-grech-iniedi-l-ewwel-album-bhala-solista-u-jhabbar-kuncert-fmejju/|titlu=Ivan Grech iniedi l-ewwel album bħala solista u jħabbar kunċert f’Mejju|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6HBMBOYD6I9ThELLGvhRkw|titlu=Victory Street|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=13 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |14 |Imħabba Vera |[[GinX]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=m5BaBuVY9is|titlu=Imħabba Vera|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|kunjom2=Cordina|isem2=Nikita|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |This Restless Mind |[[Zoe Mercieca|Zöe]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3KWzysMHrfQnDXFUfc6vTP|titlu=This Restless Mind|kunjom=Mercieca|isem=Zoe|data=17 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |19 |Whitecar |[[Luke Chappell]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3CmT44HZNEY1tBSxgkJoWG|titlu=Whitecar|kunjom=Chappell|isem=Luke|data=19 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-01}}</ref> | |- |23 |A Woman I Love |[[Claire Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UAl1nKtuO9w|titlu=A Woman I Love|kunjom=Tonna|isem=Claire|data=23 April 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Il-Qamar |[[Yasmin Kuymizakis|Ġiżimina]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8SIN21WTQKI|titlu=Il-Qamar|kunjom=Kuymizakis|isem=Yasmin|data=24 April 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Sad Pancake |[[Laceration]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/094rG3DuiXgdKufmVWzdQf|titlu=Sad Pancake|kunjom=Laceration|data=29 April 2026|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-08}}</ref> | |} === Mejju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Format !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- | | | | | | |- |8 |Bħal Ħolma |[[Daryl Ebejer]] ft. [[David Cassar Torregiani]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/44X4EbSCGiygLh8JBffSmU|titlu=Bħal Ħolma|kunjom=Ebejer|isem=Daryl|data=8 Mejju 2026|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- | | | | | | |} ==Referenzi== {{Referenzi}} [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Listi ta' mużika]] 7hh2hy5a7ua1z3a3pbe3rdq95sz1vux 4 34234 329837 329689 2026-05-09T10:52:26Z Trigcly 17859 /* Parteċipanti */ 329837 wikitext text/x-wiki [[File:Rebbiegħa CEE logo.jpg|300px|lemin|Il-logo ta' Rebbiegħa CEE]] '''Rebbiegħa CEE 2026''' ta' Wikimedia hija inizjattiva ta' Wikipedisti mill-[[Ewropa Ċentrali]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]] bl-għan li jinħloqu paġni dwar nies, suġġetti jew oġġetti minn din il-parti tad-dinja. Malta qed tieħu sehem għar-raba' darba din is-sena permezz tal-għaqda volontarja [[metawiki:Wikimedia Community User Group Malta|Wikimedia Community Malta]], li hija affiljata mal-[[foundationsite: |Wikimedia Foundation]]. Dan jorbot mal-ħidma sistematika mibdija fl-2020 minn din l-għaqda biex jinħolqu paġni bil-Malti fuq il-Wikipedija dwar nies, suġġetti u oġġetti li m'għandhomx x'jaqsmu direttament ma' Malta. Matul is-snin dan sar, u qed ikompli jsir, f'kollaborazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea, u Dipartiment tat-Traduzzjoni fl-Università ta' Malta. '''''Matul ix-xhur ta' Marzu, April u Mejju qed norganizzaw ukoll numru ta' workshops u edit-a-toni. [http://www.wikimalta.org Id-dettalji hawn].''''' == Sfond == F'dawn l-aħħar 100 sena, l-[[Ewropa Ċentrali]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]] għaddew minn għadd ta' rebbigħat mhux daqstant sbieħ li ħolqu ħafna diżgwid, kunflitti u diżappunti. Fost dawn nistgħu nsemmu ir-[[Rebbiegħa ta' Praga]] fl-1968, il-kunflitt fin-[[Nagorno-Karabakh]] tal-1988, l-eskalazzjoni tal-kunflitt [[Transnistrija]]n fl-1992, jew il-gwerra li faqqgħet fl-[[Ukrajna]] fl-2014. Għaldaqstant, ir-Rebbiegħa CEE ta' Wikimedia għandha l-għan li tappoġġja u tippromovi gruppi lokali fil-ħolqien ta' paġni fil-Wikipedija u proġetti oħra ta' Wikimedia biex jiżdied l-għarfien reċiproku ta' xulxin u jitkattar l-għerf ħieles f'dawn ir-reġjuni. == Lista ta' artikli mill-pajjiżi u reġjuni == Il-lista ta' paġni mill-pajjiżi u r-reġjuni isservi ta' punt tat-tluq u orjentazzjoni għal ħolqien u titjib tal-paġni - anke jekk il-paġni kollha dwar pajjiżi fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant (inkluż il-Kawkasja) jgħoddu fil-konkors. Il-biċċa l-kbira tal-paġni jinstabu fil-Wikipedia bl-Ingliż u spiss huwa faċli ferm li jiġu tradotti minn hemm. '''Paġni dwar suġġetti marbuta direttament ma' Malta ma jgħoddux fil-punti li tista' tirbaħ f'dan il-konkors jekk int utent Malti/ja.''' <gallery mode=packed-hover heights=70px style="background-color: #ddd;"> File:Flag_of_Albania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania|Albanija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania]]|alt=Albanija File:Flag_of_Armenia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Armenja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia]]|alt=Armenja File:Flag_of_Austria.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Austria|Awstrija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Austria]]|alt=Awstija File:Flag_of_Azerbaijan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Ażerbajġan]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan]]|alt=Ażerbajġan File:Flag of Bashkortostan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Baxkortostan]]|link= [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2020/Structure/Bashkortostan]]|alt=Baxkortostan File:Flag_of_Belarus.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Bjelorussja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus]]|alt=Bjelorussja File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bożnija u Ħerżegovina]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina]]|alt=Bożnija u Ħerżegovina File:Flag_of_Bulgaria.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Bulgarija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria]]|alt=Bulgarija File:Flag_of_Cyprus.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Cyprus|Ċipru]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Cyprus]]|alt=Ċipru File:Flag of Don Cossacks.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Don region|Don-Region]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Don region]]|alt=Don-Region File:Flag_of_Esperanto.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperanto|Esperanto]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperanto]]|alt=Esperanto File:Flag_of_Estonia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Estonja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia]]|alt=Estonja File:Erzya Flag.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Erzya|Erzya]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Erzya]]|alt=Erzya File:Flag_of_Georgia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Ġeorġja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia]]|alt=Ġeorġja File:Flag_of_Greece.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Greċja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece]]|alt=Greċja File:Flag_of_Kazakhstan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Każakistan]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan]]|alt=Każakistan File:Flag_of_Kosovo.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Kosovo]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo]]|alt=Kosovo File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Crimean Tatar|Tatari tal-Krimea]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Crimean Tatar]]|alt=Tatari tal-Krimea File:Flag_of_Croatia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Croatia|Kroazja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Croatia]]|alt=Kroazja File:Flag_of_Latvia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Latvja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia]]|alt=Latvja File:Flag_of_Lithuania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Litwanja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania]]|alt=Litwanja File:Flag_of_Malta.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Malta|Malta]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Malta]]|alt=Malta File:Flag of Montenegro.svg|<br />[[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Montenegro]]|link= [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro]]|alt=Montenegro File:Flag_of_North_Macedonia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Maċedonja ta' Fuq]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia]]|alt=Maċedonja ta' Fuq File:Flag_of_Poland.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Polonja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland]]|alt=Polonja File:Flag_of_the_Romani_people.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Roma|Roma]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Roma]]|alt=Roma File:Flag_of_Romania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Romanian|Rumanija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Romanian]]|alt=Rumanija File:Flag_of_Russia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian Federation|Russja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian Federation]]|alt=Russja File:Flag_of_Serbia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Serbja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia]]|alt=Serbja File:Sorbs flag medium.png|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Sorbian|Sorbi]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Sorbian]]|alt=Sorbi File:Flag of Slovenia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovenia|Slovenja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovenien]]|alt=Slovenja File:Flag of Slovakia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovakia|Slovakkja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slowakei]]|alt=Slovakkja File:Flag of Tatarstan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Tatar|Tatari]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Tatar]]|alt=Tatari File:Flag of Czech Republic.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czechia|Ċekja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czechia]]|alt=Ċekja File:Flag_of_Turkey.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Turkey|Turkija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Turkey]]|alt=Turkija File:Flag_of_Ukraine.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Ukrajna]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine]]|alt=Ukrajna File:Flag_of_Hungary.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Hungary|Ungarija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Hungary]]|alt=Ungarija File:Flag of Võro (2).svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Võro|Võro]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Võro]]|alt=Võro </gallery> == Għajnuna == * Gwida essenzjali: [[Għajnuna:Gwida_essenzjali|Tgħallem kif tikteb paġni u ttejjeb il-Wikipedija]] * Paġna Meta: [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]] == Konkors == ===L-Għan=== L-għan ta' dan il-konkors huwa li jinħolqu u jittejbu paġni dwar pajjiżi mill-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Għalkemm kull kontribut relevanti jiġi ġġudikat bħala parti mill-konkors, peress li hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam fuq il-Wikipedija bil-Malti, xogħol fuq paġni fil-lista tal-100 proposti jingħata punteġġ akbar, kif spjegat aktar l-isfel. ===Żmien=== Il-konkors jibda f'nofsillejl tal-21 ta' Marzu u jkompli sa nofsillejl tal-20 ta' Ġunju. ''Iż-żmien ikopri l-istaġun kollu tar-rebbiegħa.'' ===Regolamenti=== 1. Kulħadd jista' jieħu sehem fil-konkors, ħlief għall-organizzaturi lokali u internazzjonali. L-organizzaturi jistgħu jipparteċipaw bla ma jikkompetu. 2. Biex tikkompeti trid tirreġistra formalment. Biex tirreġistra għall-konkors ikteb ismek hawn taħt kif indikat fit-taqsima tal-Parteċipanti. 3. [[Mudell:CEE_Spring_2026|Uża l-Mudell]] -- huwa essenzjali li tuża l-Mudell '''<nowiki>{{CEE Spring 2026 | utent = ismek | pajjiż = Malta}}</nowiki>''' fuq il-paġna tad-diskussjoni ta' kull pagna li taħdem fuqha biex il-kontribuzzjoni tiegħek tkun tgħodd fil-konkors. Dan huwa l-unika mod biex l-organizzaturi jkunu jafu li qed tieħu sehem fil-konkors. Ara/uża ukoll [[:metawikimedia:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Tools|il-mudelli ta' lingwi oħra]] jekk tagħżel li tikteb bihom apparti l-Malti. ===Punteġġi=== * Għal kull artikolu li toħloq tieħu żewġ punti * Għal kull artikolu li toħloq mil-lista uffiċjali tieħu tliet punti oħra (ħames punti b'kollox) * Għal kull artikolu li ttejjeb tieħu punt * Għal kull artikolu li ttejjeb mil-lista uffiċjali tieħu erba' punti oħra (ħames punti b'kollox) '''Paġni dwar suġġetti marbuta direttament ma' Malta ma jgħoddux fil-punti li tista' tirbaħ f'dan il-konkors jekk int utent Malti/ja.''' Kull mistoqsija għandha titpoġġa fuq il-paġna tad-diskussjoni. ===Premjijiet=== ''Il-premijiet huma pprovduti minn Wikimedia Community Malta permezz ta' għotja mill-Wikimedia Foundation:'' * L-ewwel post: €100 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €200 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* * It-tieni post: €60 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €120 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* * It-tielet post: €40 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €80 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* === Parteċipanti === Daħħal ismek fit-tabella t'hawn taħt. Daħħal l-isem tal-paġna jew paġni li tkun ħdimt fit-tieni kolonna. Fit-tielet kolonna tista ddaħħal paġni li għadek qed taħdem fuqhom. Tista' ddaħħal ukoll il-punti għax-xogħol li tkun għamilt fl-aħħar kolonna; dawn jiġu vverifikati mill-organizzaturi fi tmiem il-konkors u rranġati jekk ikun hemm bżonn. Jekk issib xi diffikulta bit-tabella kkuntattja lil [[User_talk:ToniSant|Toni Sant]] jew [[User_talk:Nevborg|Nevborg]] li huma l-organizzaturi u jidhru f'din it-tabella mingħajr punti għax mhux eliġibbli biex jikkompetu. <!-- Results table --> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Utent ! Paġna/pagni mibdija u/jew imtejba ! Xogħol għaddej ! Punti |- |[[Utent:Nevborg|Nevborg]] |[[Zlata Filipović]], [[Goran Bregović]], [[Sofija Jovanović]], [[Selma Rıza]], [[Staka Skenderova]] |[[Nikola Tesla]] |xejn |- |[[Utent:ToniSant|ToniSant]] |[[Rebbiegħa ta' Praga]] |[[Beer Barrell Polka]] |xejn |- |[[Utent:Trigcly|Trigcly]] |[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]], [[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]], [[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]], [[Lag ta' Skadar]], [[Monasteru ta' Neghuts]], [[Monasteru ta' Hoge]], [[Kiki Kogelnik]], [[Kibbeh]], [[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]], [[Pont tal-Fjuri]], [[Jan Novák]], [[Simon Kldiashvili]], [[Medalja ta' Marian Smoluchowski]], [[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]], [[Osservatorju ta' Črni Vrh]], [[Kaċċa bl-ajkli]], [[Anna Kyriakou]], [[Ġobon ta' Jāņi]], [[Park Nazzjonali ta' Karula]], [[Belintersat-1]], [[Péter Magyar]], [[Università Iżlamika Russa]], [[Stepan Erzya]], [[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]], [[Lag ta' Brebeneskul]], [[Kastell ta' Ankara]], [[Park Nazzjonali ta' Una]], [[Slavko Brezoski]], [[KazCosmos]], [[Aporofobija]], [[Idrijski žlikrofi]], [[Lag ta' Kezenoyam]], [[Bugeddum Armen]], [[Naftalan]], [[Frosta tal-Għid]] |xejn |165 |- | | | | |} === Rebbieħa === * L-ewwel post - tba * It-tieni post - tba * It-tielet post - tba * Premju ta' solidarjetà - tba ''Il-pubblikaturi tal-kotba Maltin li naħdmu magħhom huma Kite Group, Midsea Books, u Merlin Publishers, skont l-għażla tar-rebbieħ/a.'' [[Kategorija:Wikipedija:Wikimedia CEE Spring]] [[Kategorija:Wikimedia CEE Spring 2026]] c7mgzq9d3clcumuzhxvcjsgmc4pn7h2 329840 329837 2026-05-09T11:35:21Z Trigcly 17859 /* Parteċipanti */ 329840 wikitext text/x-wiki [[File:Rebbiegħa CEE logo.jpg|300px|lemin|Il-logo ta' Rebbiegħa CEE]] '''Rebbiegħa CEE 2026''' ta' Wikimedia hija inizjattiva ta' Wikipedisti mill-[[Ewropa Ċentrali]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]] bl-għan li jinħloqu paġni dwar nies, suġġetti jew oġġetti minn din il-parti tad-dinja. Malta qed tieħu sehem għar-raba' darba din is-sena permezz tal-għaqda volontarja [[metawiki:Wikimedia Community User Group Malta|Wikimedia Community Malta]], li hija affiljata mal-[[foundationsite: |Wikimedia Foundation]]. Dan jorbot mal-ħidma sistematika mibdija fl-2020 minn din l-għaqda biex jinħolqu paġni bil-Malti fuq il-Wikipedija dwar nies, suġġetti u oġġetti li m'għandhomx x'jaqsmu direttament ma' Malta. Matul is-snin dan sar, u qed ikompli jsir, f'kollaborazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea, u Dipartiment tat-Traduzzjoni fl-Università ta' Malta. '''''Matul ix-xhur ta' Marzu, April u Mejju qed norganizzaw ukoll numru ta' workshops u edit-a-toni. [http://www.wikimalta.org Id-dettalji hawn].''''' == Sfond == F'dawn l-aħħar 100 sena, l-[[Ewropa Ċentrali]] u l-[[Ewropa tal-Lvant]] għaddew minn għadd ta' rebbigħat mhux daqstant sbieħ li ħolqu ħafna diżgwid, kunflitti u diżappunti. Fost dawn nistgħu nsemmu ir-[[Rebbiegħa ta' Praga]] fl-1968, il-kunflitt fin-[[Nagorno-Karabakh]] tal-1988, l-eskalazzjoni tal-kunflitt [[Transnistrija]]n fl-1992, jew il-gwerra li faqqgħet fl-[[Ukrajna]] fl-2014. Għaldaqstant, ir-Rebbiegħa CEE ta' Wikimedia għandha l-għan li tappoġġja u tippromovi gruppi lokali fil-ħolqien ta' paġni fil-Wikipedija u proġetti oħra ta' Wikimedia biex jiżdied l-għarfien reċiproku ta' xulxin u jitkattar l-għerf ħieles f'dawn ir-reġjuni. == Lista ta' artikli mill-pajjiżi u reġjuni == Il-lista ta' paġni mill-pajjiżi u r-reġjuni isservi ta' punt tat-tluq u orjentazzjoni għal ħolqien u titjib tal-paġni - anke jekk il-paġni kollha dwar pajjiżi fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant (inkluż il-Kawkasja) jgħoddu fil-konkors. Il-biċċa l-kbira tal-paġni jinstabu fil-Wikipedia bl-Ingliż u spiss huwa faċli ferm li jiġu tradotti minn hemm. '''Paġni dwar suġġetti marbuta direttament ma' Malta ma jgħoddux fil-punti li tista' tirbaħ f'dan il-konkors jekk int utent Malti/ja.''' <gallery mode=packed-hover heights=70px style="background-color: #ddd;"> File:Flag_of_Albania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania|Albanija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania]]|alt=Albanija File:Flag_of_Armenia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Armenja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia]]|alt=Armenja File:Flag_of_Austria.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Austria|Awstrija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Austria]]|alt=Awstija File:Flag_of_Azerbaijan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Ażerbajġan]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan]]|alt=Ażerbajġan File:Flag of Bashkortostan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Baxkortostan]]|link= [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2020/Structure/Bashkortostan]]|alt=Baxkortostan File:Flag_of_Belarus.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Bjelorussja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus]]|alt=Bjelorussja File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bożnija u Ħerżegovina]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina]]|alt=Bożnija u Ħerżegovina File:Flag_of_Bulgaria.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Bulgarija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria]]|alt=Bulgarija File:Flag_of_Cyprus.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Cyprus|Ċipru]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Cyprus]]|alt=Ċipru File:Flag of Don Cossacks.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Don region|Don-Region]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Don region]]|alt=Don-Region File:Flag_of_Esperanto.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperanto|Esperanto]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperanto]]|alt=Esperanto File:Flag_of_Estonia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Estonja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia]]|alt=Estonja File:Erzya Flag.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Erzya|Erzya]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Erzya]]|alt=Erzya File:Flag_of_Georgia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Ġeorġja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia]]|alt=Ġeorġja File:Flag_of_Greece.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Greċja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece]]|alt=Greċja File:Flag_of_Kazakhstan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Każakistan]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan]]|alt=Każakistan File:Flag_of_Kosovo.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Kosovo]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo]]|alt=Kosovo File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Crimean Tatar|Tatari tal-Krimea]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Crimean Tatar]]|alt=Tatari tal-Krimea File:Flag_of_Croatia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Croatia|Kroazja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Croatia]]|alt=Kroazja File:Flag_of_Latvia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Latvja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia]]|alt=Latvja File:Flag_of_Lithuania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Litwanja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania]]|alt=Litwanja File:Flag_of_Malta.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Malta|Malta]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Malta]]|alt=Malta File:Flag of Montenegro.svg|<br />[[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Montenegro]]|link= [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro]]|alt=Montenegro File:Flag_of_North_Macedonia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Maċedonja ta' Fuq]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia]]|alt=Maċedonja ta' Fuq File:Flag_of_Poland.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Polonja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland]]|alt=Polonja File:Flag_of_the_Romani_people.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Roma|Roma]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Roma]]|alt=Roma File:Flag_of_Romania.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Romanian|Rumanija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Romanian]]|alt=Rumanija File:Flag_of_Russia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian Federation|Russja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian Federation]]|alt=Russja File:Flag_of_Serbia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Serbja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia]]|alt=Serbja File:Sorbs flag medium.png|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Sorbian|Sorbi]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Sorbian]]|alt=Sorbi File:Flag of Slovenia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovenia|Slovenja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovenien]]|alt=Slovenja File:Flag of Slovakia.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slovakia|Slovakkja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Slowakei]]|alt=Slovakkja File:Flag of Tatarstan.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Tatar|Tatari]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Tatar]]|alt=Tatari File:Flag of Czech Republic.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czechia|Ċekja]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czechia]]|alt=Ċekja File:Flag_of_Turkey.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Turkey|Turkija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Turkey]]|alt=Turkija File:Flag_of_Ukraine.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Ukrajna]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine]]|alt=Ukrajna File:Flag_of_Hungary.svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Hungary|Ungarija]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Hungary]]|alt=Ungarija File:Flag of Võro (2).svg|<br />[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Võro|Võro]]|link=[[:meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Võro]]|alt=Võro </gallery> == Għajnuna == * Gwida essenzjali: [[Għajnuna:Gwida_essenzjali|Tgħallem kif tikteb paġni u ttejjeb il-Wikipedija]] * Paġna Meta: [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]] == Konkors == ===L-Għan=== L-għan ta' dan il-konkors huwa li jinħolqu u jittejbu paġni dwar pajjiżi mill-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Għalkemm kull kontribut relevanti jiġi ġġudikat bħala parti mill-konkors, peress li hemm ħafna xi jsir f'dan il-qasam fuq il-Wikipedija bil-Malti, xogħol fuq paġni fil-lista tal-100 proposti jingħata punteġġ akbar, kif spjegat aktar l-isfel. ===Żmien=== Il-konkors jibda f'nofsillejl tal-21 ta' Marzu u jkompli sa nofsillejl tal-20 ta' Ġunju. ''Iż-żmien ikopri l-istaġun kollu tar-rebbiegħa.'' ===Regolamenti=== 1. Kulħadd jista' jieħu sehem fil-konkors, ħlief għall-organizzaturi lokali u internazzjonali. L-organizzaturi jistgħu jipparteċipaw bla ma jikkompetu. 2. Biex tikkompeti trid tirreġistra formalment. Biex tirreġistra għall-konkors ikteb ismek hawn taħt kif indikat fit-taqsima tal-Parteċipanti. 3. [[Mudell:CEE_Spring_2026|Uża l-Mudell]] -- huwa essenzjali li tuża l-Mudell '''<nowiki>{{CEE Spring 2026 | utent = ismek | pajjiż = Malta}}</nowiki>''' fuq il-paġna tad-diskussjoni ta' kull pagna li taħdem fuqha biex il-kontribuzzjoni tiegħek tkun tgħodd fil-konkors. Dan huwa l-unika mod biex l-organizzaturi jkunu jafu li qed tieħu sehem fil-konkors. Ara/uża ukoll [[:metawikimedia:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Tools|il-mudelli ta' lingwi oħra]] jekk tagħżel li tikteb bihom apparti l-Malti. ===Punteġġi=== * Għal kull artikolu li toħloq tieħu żewġ punti * Għal kull artikolu li toħloq mil-lista uffiċjali tieħu tliet punti oħra (ħames punti b'kollox) * Għal kull artikolu li ttejjeb tieħu punt * Għal kull artikolu li ttejjeb mil-lista uffiċjali tieħu erba' punti oħra (ħames punti b'kollox) '''Paġni dwar suġġetti marbuta direttament ma' Malta ma jgħoddux fil-punti li tista' tirbaħ f'dan il-konkors jekk int utent Malti/ja.''' Kull mistoqsija għandha titpoġġa fuq il-paġna tad-diskussjoni. ===Premjijiet=== ''Il-premijiet huma pprovduti minn Wikimedia Community Malta permezz ta' għotja mill-Wikimedia Foundation:'' * L-ewwel post: €100 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €200 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* * It-tieni post: €60 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €120 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* * It-tielet post: €40 token għal xiri ta' kotba minn Amazon jew €80 token li jissarraf għand pubblikaturi Maltin* === Parteċipanti === Daħħal ismek fit-tabella t'hawn taħt. Daħħal l-isem tal-paġna jew paġni li tkun ħdimt fit-tieni kolonna. Fit-tielet kolonna tista ddaħħal paġni li għadek qed taħdem fuqhom. Tista' ddaħħal ukoll il-punti għax-xogħol li tkun għamilt fl-aħħar kolonna; dawn jiġu vverifikati mill-organizzaturi fi tmiem il-konkors u rranġati jekk ikun hemm bżonn. Jekk issib xi diffikulta bit-tabella kkuntattja lil [[User_talk:ToniSant|Toni Sant]] jew [[User_talk:Nevborg|Nevborg]] li huma l-organizzaturi u jidhru f'din it-tabella mingħajr punti għax mhux eliġibbli biex jikkompetu. <!-- Results table --> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Utent ! Paġna/pagni mibdija u/jew imtejba ! Xogħol għaddej ! Punti |- |[[Utent:Nevborg|Nevborg]] |[[Zlata Filipović]], [[Goran Bregović]], [[Sofija Jovanović]], [[Selma Rıza]], [[Staka Skenderova]] |[[Nikola Tesla]] |xejn |- |[[Utent:ToniSant|ToniSant]] |[[Rebbiegħa ta' Praga]] |[[Beer Barrell Polka]] |xejn |- |[[Utent:Trigcly|Trigcly]] |[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]], [[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]], [[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]], [[Lag ta' Skadar]], [[Monasteru ta' Neghuts]], [[Monasteru ta' Hoge]], [[Kiki Kogelnik]], [[Kibbeh]], [[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]], [[Pont tal-Fjuri]], [[Jan Novák]], [[Simon Kldiashvili]], [[Medalja ta' Marian Smoluchowski]], [[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]], [[Osservatorju ta' Črni Vrh]], [[Kaċċa bl-ajkli]], [[Anna Kyriakou]], [[Ġobon ta' Jāņi]], [[Park Nazzjonali ta' Karula]], [[Belintersat-1]], [[Péter Magyar]], [[Università Iżlamika Russa]], [[Stepan Erzya]], [[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]], [[Lag ta' Brebeneskul]], [[Kastell ta' Ankara]], [[Park Nazzjonali ta' Una]], [[Slavko Brezoski]], [[KazCosmos]], [[Aporofobija]], [[Idrijski žlikrofi]], [[Lag ta' Kezenoyam]], [[Bugeddum Armen]], [[Naftalan]], [[Frosta tal-Għid]], [[Lokša]] |xejn |170 |- | | | | |} === Rebbieħa === * L-ewwel post - tba * It-tieni post - tba * It-tielet post - tba * Premju ta' solidarjetà - tba ''Il-pubblikaturi tal-kotba Maltin li naħdmu magħhom huma Kite Group, Midsea Books, u Merlin Publishers, skont l-għażla tar-rebbieħ/a.'' [[Kategorija:Wikipedija:Wikimedia CEE Spring]] [[Kategorija:Wikimedia CEE Spring 2026]] bowhz59uhrrgmwpjbikykqvraxmgxud 0 34403 329821 329802 2026-05-08T14:31:09Z Trigcly 17859 329821 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg|daqsminuri|Mikrograff bit-trażmissjoni tal-elettroni tal-virus Sin Nombre.]] L-'''''Orthohantavirus''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' viruses li jinkludi l-'''''hantaviruses''''' (tal-[[Familja (bijoloġija)|familja]] ''Hantaviridae'') li jikkawżaw il-mard fil-[[bniedem]]. L-''orthohantaviruses'', minn hawn 'il quddiem imsejħa ''hantaviruses'', jinsabu b'mod naturali primarjament fir-rodituri. Inġenerali, kull ''hantavirus'' jinġarr minn [[speċi]] waħda ta' roditur u kull roditur li jkollu ''hantavirus'' iġorr speċi waħda ta' ''hantavirus''. Il-''hantaviruses'' fl-ambjent naturali tagħhom normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. Madankollu, fil-bniedem il-''hantaviruses'' jikkawżaw żewġ mardiet: id-deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS, hemorrhagic fever with renal syndrome) u s-sindromu pulmonari bil-''hantavirus'' (HPS, hantavirus pulmonary syndrome). L-HFRS jiġi kkawżat bil-''hantaviruses'' fl-[[Afrika]], fl-[[Asja]] u fl-[[Ewropa]], imsejħa ''hantaviruses'' tad-[[Id-Dinja|Dinja]] l-Antika, u l-HPS jiġi kkawżat normalment bil-''hantaviruses'' fl-Amerki, imsejħa ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' jiġu trażmessi prinċipalment permezz ta' aerosols u qtar li jkun fihom eskrezzjonijiet (ħmieġ) tar-rodituri, kif ukoll permezz ta' ikel ikkontaminat, gidmiet u grif tar-rodituri. Il-virus tal-Andes, li jinstab fl-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]], huwa ''hantavirus'' magħruf attwalment li għalih ġiet iddokumentata trażmissjoni limitata bejn il-bnedmin. Fatturi ambjentali bħax-xita, it-temperatura u l-umdità jinfluwenzaw it-trażmissjoni. L-HFRS huwa mmarkat minn mard tal-kliewi, b'nefħa tal-kliewi, eċċess ta' proteini fl-awrina, u [[demm]] fl-awrina. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 % skont liema jkun il-virus. Forma mhux qalila tal-HFRS spiss imsejħa nefropatija epidemika sikwit tiġi kkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-[[Belgrad]]. Għall-HPS, is-sintomi inizjali huma qishom tal-influwenza, bid-deni, uġigħ ta' ras u uġigħ muskolari, segwiti minn falliment respiratorju f'daqqa. L-HPS għandu rata ta' fatalità ogħla mill-HFRS, ta' 30–60 %. Għall-HFRS u għall-HPS, il-mard huwa r-riżultat ta' permeabbiltà vaskulari miżjuda, tnaqqis fl-għadd ta' pjastrini, u reazzjoni eċċessiva tas-sistema immunitarja. Il-ġenoma tal-''hantavirus'' tikkonsisti minn tliet segmenti tal-RNA li jikkodifikaw proteina kull wieħed: polimerażi dipendenti fuq l-RNA (RdRp), prekursur tal-glikoproteina spika, u l-proteina N. Is-segmenti jkunu integrati f'proteini N biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP) u kull waħda jkollha kopja mehmuża tal-RdRp. Il-kumplessi tal-RNP huma mdawra b'involukru ta' lipidi bi proteini spika li jinbtu mill-wiċċ tiegħu. Ir-replikazzjoni tibda meta l-ispiki jeħlu ma' wiċċ iċ-ċelloli. Wara li jidħol fiċ-ċellola, l-involukru jagħmel fużjoni mal-endożomi u mal-liżożomi, li jbattal l-RNPs fiċ-ċitoplażma. L-RdRp imbagħad jittraskrivi l-ġenoma biex jipproduċi l-RNA messaġġier (mRNA) għat-traskrizzjoni minn ribożomi ospitanti biex jipproduċu proteini virali u biex tiġi rreplikata l-ġenoma għall-viruses proġeniċi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jinġemgħu fl-apparat ta' Golgi u jiksbu l-involukru tagħhom minnu, qabel ma jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari biex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jinġemgħu qrib il-membrana ċellolari u jiksbu l-involukru tagħhom minnha meta jitilqu miċ-ċellola billi jinbtu mill-wiċċ tagħha. Il-''hantaviruses'' ġew skoperti għall-ewwel darba wara l-Gwerra Koreana. Matul il-gwerra, l-HFRS kien marda komuni fost is-suldati stazzjonati qrib ix-xmara Hantan. L-ewwel ''hantavirus'' ġie iżolat fl-1978 fil-[[Korea t'Isfel]], u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan. Intwera li kien responsabbli għat-tifqigħa matul il-gwerra. Fi żmien ftit snin, ''hantaviruses'' oħrajn li jikkawżaw l-HFRS ġew skoperti madwar l-Ewrasja kollha. Fl-1982, l-[[Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa]] (WHO, World Health Organization) għażlet isem l-HFRS, u fl-1987, il-''hantaviruses'' ġew ikklassifikati bħala ġeneru distint għall-ewwel darba. Kollettivament ingħataw l-isem tal-virus ta' Hantan u tax-xmara Hantan. Fl-1993, tifqigħa tal-HPS seħħet fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], u dan wassal għall-iskoperta ta' ''hantaviruses'' patoġeniċi tad-Dinja l-Ġdida u tat-tieni marda kkawżata mill-''hantaviruses''. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-''hantaviruses'' instabu mhux biss fir-rodituri iżda wkoll fit-talpi, fil-bugeddum u fil-friefet il-lejl. == Mard == [[Stampa:Hantavirus.jpg|daqsminuri|Il-''hantavirus''.]] Il-''hantaviruses'' huma maqsuma f'''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika (OWHVs, Old World hantaviruses), li tipikament jikkawżaw deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS) fl-Afrika, fl-Asja u fl-Ewropa, u ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida (NWHVs, New World hantaviruses) li huma assoċjati mas-sindromu pulmonari tal-hantavirus (HPS) fl-Amerki. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 %, filwaqt li tal-HPS hija 30–60 %. Is-severità tas-sintomi tal-HFRS tvarja skont il-virus: il-virus ta' Hantan jikkawża HFRS sever, il-virus ta' [[Seoul]] jikkawża HFRS moderat, il-virus ta' Puumala jikkawża HFRS mhux qalil, u l-virus ta' Dobrava-Belgrad jikkawża HFRS mhux qalil sa sever skont il-ġenotip. Il-forma mhux qalila tal-HFRS ikkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-Belgrad spiss tissejjaħ nefropatija epidemika (NE). Ma ġewx osservati infezzjonijiet ripetuti, għaldaqstant il-fejqan wara infezzjoni x'aktarx li jagħti immunità għall-għomor kollu. [[Stampa:Rötelmaus.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tax-xtut, vettur naturali tal-virus ta' Puumala.]] L-HFRS huwa kkaratterizzat minn ħames fażijiet: deni, ipotensjoni, produzzjoni baxxa tal-awrina (oligurija), produzzjoni għolja tal-awrina (poliurija), u rkupru. Normalment is-sintomi jseħħu 12–16-il jum wara l-esponiment għall-virus. Il-mard akut tal-kliewi jseħħ b'nefħa tal-kliewi, proteini eċċessivi fl-awrina (proteinurija), u demm fl-awrina (ematurija). Sintomi oħra jinkludu l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-parti t'isfel tad-dahar, nawżea, rimettar, diarrea, demm fl-eskrezzjoni, it-tfaċċar ta' tikek fuq il-ġilda (peteki), u emorraġija fil-pajp tan-nifs. Il-falliment renali jwassal għall-oligurija, u rkupru tas-saħħa tal-kliewi jinkiseb bil-poliurija. L-irkupru tipikament idum ftit xhur. F'każijiet inqas qalila, il-fażijiet differenti tal-HFRS jaf ikunu diffiċli biex jiġu distinti, jew xi fażijiet jaf ikunu assenti, filwaqt li f'każijiet iktar severi, il-fażijiet jistgħu jitrikkbu fuq xulxin. L-HPS huwa prinċipalment ikkawżat minn żewġ viruses: il-virus tal-Andes u l-virus Sin Nombre (mingħajr isem). Il-marda għandha tliet fażijiet: prodromali (bikrija), kardjopulmonari u l-irkupru. Is-sintomi jokkorru madwar 1–8 ġimgħat wara l-esponiment għall-virus. Is-sintomi bikrin jinkludu d-deni, l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-muskoli, il-qtugħ ta' nifs (dispnea), u għadd baxx ta' pjastrini (tromboċitopenija). Matul il-fażi kardjopulmonari, il-qalb tħabbat ferm iktar (takikardija), tħabbat b'mod irregolari (aritmiji), u jkun hemm xokk karjoġeniku. It-tnixxija kapillari pulmonari tista' twassal għal sindromu ta' problemi respiratorji akuti, jibdew jinġemgħu l-fluwidi fil-pulmuni (edema pulmonari), ipotensjoni, u jibda jinġema' l-fluwidu fil-kavità addominali (effużjoni plewrali). Dawn is-sintomi jistgħu jikkawżaw il-[[mewt]] ħesrem. Wara li l-fażi kardjopulmonari tgħaddi, tipikament l-irkupru jseħħ f'bejn 3 sa 6 xhur, bil-poliurija. Filwaqt li l-HFRS huwa assoċjat mal-mard renali u l-HPS mal-mard kardjopulmonari, xi kultant l-HFRS jista' jinkludi sintomi kardjopulmonari assoċjati mal-HPS u l-HPS xi kultant jaf jinkludi sintomi renali assoċjati mal-HFRS. == Trażmissjoni == [[Stampa:Deer Mouse in Tree (6438329699) B.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tal-Punent, vettur naturali tal-virus Sin Nombre.]] Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw il-mard fil-bniedem jiġu trażmessi l-iktar mir-rodituri. Fir-rodituri, il-''hantaviruses'' normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. L-annimali infettati jistgħu jxerrdu l-virus fost annimali mhux infettati permezz ta' aerosols jew qtar mill-eskrezzjoni (ħmieġ), mill-awrina, mill-bżieq u mid-demm tagħhom, permezz tal-konsum ta' ikel ikkontaminat, mill-partikoli tal-virus rilaxxati mill-ġilda jew mill-pil, permezz tat-tqaxxir tal-pil, jew permezz tal-gdim u tal-grif. Il-''hantaviruses'' jistgħu jinfirxu wkoll b'kuntatt tal-feċi mal-fomm u permezz tal-plaċenti matul it-tqala mill-omm għall-wild tagħha. Jistgħu jibqgħu ħajjin għal 10 ijiem f'temperatura ambjentali, 15-il jum f'temperatura miti, u iktar minn 18-il jum f'temperatura ta' 4 gradi Celsius (39 grad Fahrenheit), u dan jgħin lit-trażmissjoni tal-virus. Huwa magħruf li l-kundizzjonijiet ambjentali favorevoli għar-riproduzzjoni u għall-imxija tar-rodituri jżidu t-trażmissjoni tal-mard. L-għajxien f'ambjent rurali, f'ambjenti mhux iġjeniċi, u l-interazzjoni ma' ambjenti kondiviżi ma' ospitanti tal-mard huma l-ikbar fatturi ta' riskju għal infezzjoni, speċjalment fost in-nies li jħobbu jimxu fil-kampanja, il-[[Bidwi|bdiewa]] u l-ħaddiema tal-forestrija, kif ukoll il-minaturi, il-militar u ż-[[Żooloġija|żoologi]]. F'tifqigħa waħda fl-Amerka ta' Fuq fl-2017, il-virus ta' Seoul infetta 31 ruħ permezz ta' kuntatt ma' firien domestiċi. Il-virus tal-Andes spiss jingħad mir-riċerkaturi li huwa magħruf li jinfirex minn persuna għall-oħra, l-unika ''hantavirus'' ta' din ix-xorta, normalment wara li wieħed ikun f'kuntatt mill-qrib ma' persuna infettata. Ġie rrapportat ukoll li jinfirex permezz tas-saliva umana, qtar fl-arja mis-sogħla u mill-għatis, u lejn it-trabi li jkunu għadhom kemm twieldu permezz tal-ħalib u l-plaċenta tal-omm. Madankollu, rieżami sistematiku tal-2021 sab li t-trażmissjoni minn bniedem għall-ieħor tal-virus tal-Andes ma kinitx appoġġata b'mod sod mill-evidenza, għalkem possibbli f'ċirkostanzi limitati, speċjalment bejn kuntatt mill-qrib fi ħdan l-istess abitazzjoni bħal kuntatt sesswali f'koppja. Hemm ukoll suspett li l-virus ta' Puumala jista' jinfirex minn persuna għall-oħra permezz tat-trasfużjoni tad-demm u tal-pjastrini. F'April–Mejju 2026, l-ewwel tifqigħa rreġistrata tal-hantavirus abbord bastiment tal-kruċieri seħħ fuq il-bastiment MV Hondius li kien qed itajjar il-bandiera tan-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]], operat minn Oceanwide Expeditions. Fit-2 ta' Mejju 2026, raggruppament ta' passiġġieri b'mard respiratorju gravi abbord il-bastiment, li kien qed iġorr 147 passiġġier u membri tal-ekwipaġġ, ġie rrapportat lid-WHO. Sal-4 ta' Mejju 2026, seba' każijiet ġew identifikati, inkluż tliet imwiet. It-[[Tabib|tobba]] stabbilew li t-tip ta' virus involut kien il-virus tal-Andes, li jista' jinfirex permezz ta' trażmissjoni limitata minn bniedem għall-ieħor. Id-WHO vvalutat ir-riskju għall-popolazzjoni globali bħala wieħed baxx. Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw l-HFRS jistgħu jiġu trażmessi permezz tal-gdim tal-akari u tal-qurdien. Ir-riċerka wriet ukoll li l-[[Ħanżir|ħnieżer]] jistgħu jiġu infettati bil-virus ta' Hantan mingħajr ma jkollhom sintomi severi, u l-majjaliet jistgħu jittrażmettu l-virus lin-nisel tagħhom permezz tal-plaċenta. It-trażmissjoni mill-ħnieżer għall-bnedmin jaf hija possibbli wkoll; nissiel tal-ħnieżer ġie infettat bil-''hantavirus'' mingħajr kuntatt ma' rodituri jew akari. Il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Puumala ġew individwati fil-bhejjem tal-ifrat, fiċ-ċriev u fil-[[Fenek|fniek]], u l-antikorpi tal-virus ta' Seoul ġew individwati fil-[[Qattus|qtates]] u fil-[[Kelb|klieb]], iżda r-rwol ta' dawn l-ospitanti għall-''hantaviruses'' mhux magħruf. L-infezzjoni f'dawn l-annimali oħra potenzjalment jista' jiffaċilita l-[[evoluzzjoni]] tal-''hantaviruses'' permezz ta' tislit mill-ġdid tal-ġeni. Minbarra r-rodituri, xi ''hantaviruses'' jinsabu f'[[Mammiferu|mammiferi]] [[Insettivoru|insettivori]] żgħar, bħat-talpi, il-bugeddum u l-friefet il-lejl. L-antiġen tal-''hantavirus'', li huwa indikattiv ta' infezzjoni, ġie individwat ukoll f'varjetà ta' speċijiet ta' [[Għasfur|għasafar]]. L-ambjenti mibnija mill-bniedem huma importanti fit-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. Id-deforestazzjoni u l-agrikoltura eċċessiva jaf jeqirdu l-ħabitat naturali tar-rodituri. L-espansjoni tal-art agrikola hija assoċjata ma' deklin fil-popolazzjonijiet tal-predaturi, u b'hekk l-ispeċijiet ospitanti tal-''hantaviruses'' jużaw il-monokulturi tal-azjendi agrikoli bħala siti tal-foraġġ u fejn ibejtu. Is-siti agrikoli mibnija qrib ħafna tal-ħabitats naturali tar-rodituri jistgħu jiffaċilitaw il-proliferazzjoni tar-rodituri peress li jaf jiġu attirati mill-għalf tal-annimali. Is-sistemi tad-dranaġġ u tal-ilma mormi tax-xita jaf ikunu abitati mir-rodituri, speċjalment f'żoni b'immaniġġjar batut tal-iskart solidu. Il-kummerċ u l-ivvjaġġar marittimi ġew implikati wkoll fl-imxija tal-''hantaviruses''. Ir-riżultati tar-riċerka mhumiex konsistenti dwar jekk l-ħajja urbana tnaqqasx jew iżżidx l-inċidenza tal-''hantaviruses''. Is-seroprevalenza, li turi l-infezzjonijiet tal-''hantaviruses'' fl-imgħoddi, hija ogħla b'mod konsistenti fl-okkupazzjonijiet u fiż-żoni li jkunu esposti iktar għar-rodituri. Il-kundizzjonijiet batuti tal-għajxien fil-battalji, fil-kampijiet militari u fil-kampijiet tar-refuġjati jesponu lis-suldati u lir-refuġjati għal infezzjoni. == Ambjent == [[Stampa:NOAA Nino.jpg|daqsminuri|L-effett ta' El Niño fuq il-klimi lokali.]] L-ispeċijiet tar-rodituri li jġorru magħhom il-''hantaviruses'' jgħixu f'firxa wiesgħa ta' ħabitats, inkluż [[Bijoma|bijomi]] simili għad-deżert, foresti ekwatorjali u tropikali, artijiet bassasa, savani, għelieqi u mraġ tal-ilma salmastru. Is-seroprevalenza tal-''hantaviruses'' fl-ispeċijiet ospitanti tagħhom ġiet osservata li tvarja minn 5.9 % sa 38 % fl-Amerki, u minn 3 % sa madwar 19 % globalment, skont il-metodu tal-ittestjar u l-post tal-ittestjar. F'xi postijiet, bħall-Korea t'Isfel, l-insib abitwali tar-rodituri selvaġġi jsir biex tiġi ssorveljata ċ-ċirkolazzjoni tal-''hantaviruses''. L-umdità għolja tista' tibbenefika lill-popolazzjonijiet tar-rodituri fi klimi sħan, fejn jista' jkollha impatt pożittiv fuq it-tkabbir tal-[[Pjanta|pjanti]] u b'hekk fid-disponibbiltà tal-ikel. Il-kopertura forestali miżjuda hija assoċjata ma' inċidenza ogħla tal-''hantaviruses'', b'mod partikolari fl-Ewropa. It-[[tibdil fil-klima]] u d-degradazzjoni ambjentali jżidu ż-żoni ta' kuntatt bejn ir-rodituri ospitanti u l-bnedmin, u dan iżid l-esponiment potenzjali għall-''hantaviruses''. Eżempju ta' dan kienet it-tifqigħa tal-Erba' Rkejjen tal-1993 fl-Istati Uniti, li ġiet ippreċeduta minnufih minn żieda fix-xita minħabba l-perjodu ta' tisħin ta' El Niño tal-1992-1993. Dan ikkawża tkabbir sostanzjali fil-provvista tal-ikel għar-rodituri, li wassal għat-tkabbir rapidu fil-popolazzjoni tagħhom u ffaċilita tifrix akbar tal-''hantavirus'' li kkawża dik it-tifqigħa. Ix-xita hija assoċjata b'mod konsistenti mal-inċidenza tal-''hantaviruses'' f'diversi xejriet. Ix-xita qliel hija fattur ta' riskju għat-tifqigħat fix-xhur ta' wara, iżda jistgħu jaffettwaw l-inċidenza minħabba l-għargħar tal-moħbiet u tal-bejtiet tar-rodituri. Fil-postijiet li jkollhom staġuni tax-xita u staġuni tan-nixfa, l-infezzjonijiet huma iktar komuni fl-istaġun tax-xita milli fl-istaġun tan-nixfa. In-nuqqas ta' xita u n-nixfa huma assoċjati ma' inċidenza mnaqqsa peress li tali kundizzjonijiet jirriżultaw f'popolazzjoni iżgħar tar-rodituri, iżda l-ispostament tal-popolazzjonijiet tar-rodituri minħabba n-nixfa jew l-għargħar jista' jwassal għal żieda fl-interazzjonijiet bejn ir-rodituri u l-bnedmin u l-infezzjonijiet. Madankollu, fl-Ewropa ma nstabet l-ebda assoċjazzjoni bejn ix-xita u l-inċidenza tal-mard. It-temperatura jkollha effetti li jvarjaw fuq it-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. It-temperaturi ogħla joħolqu ambjenti mhux favorevoli għall-għajxien tal-virus u jnaqqsu l-livelli tal-attività tar-rodituri Neotropiċi, iżda jistgħu jwasslu biex ir-rodituri jfittxu l-kenn mis-sħana f'ambjenti umani u jkunu ta' benefiċċju għall-produzzjoni tal-aerosols. It-temperaturi iktar baxxi jistgħu jtawlu l-għajxien tal-virus 'il barra minn ospitant. It-temperaturi medji ogħla tax-xitwa huma assoċjati mat-tnaqqis tal-għajxien tal-ġrieden tax-xtut, il-vettur naturali tal-virus ta' Puumala, iżda huma assoċjati maż-żieda tal-għajxien tal-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi fiċ-[[Ċina]], il-vettur naturali tal-virus ta' Hantan. It-temperaturi estremi, sħan jew kesħin, huma assoċjati ma' inċidenza iktar baxxa tal-mard. == Ġenoma u struttura == Il-ġenoma tal-''hantaviruses'' hija segmentata fi tliet partijiet: segment kbir (L), segment medju (M) u segment żgħir (S). Kull parti fiha RNA ta' sens negattiv ta' razza unika u tikkonsisti f'total ta' 10,000–15,000 nukleotid. Is-segmenti jiffurmaw fi ċrieki permezz ta' legaturi mhux kovalenti fit-truf tal-ġenoma. Is-segment L huwa twil madwar 6.6 kilobażi (kb) u jikkodifikaw polimerażi virali ta' RNA dipendenti (RdRp), li twassal għat-traskrizzjoni u għar-replikazzjoni tal-RNA virali. Is-segment M, li huwa twil madwar 3.7 kb, jikkodifika prekursur tal-glikoproteina li jiġi traskritt b'mod konġunt u mehmuż mal-Gn u mal-Gc. Il-Gn u l-Gc jintrabtu mar-riċetturi ċellolari, jirregolaw ir-risponsi immunitarji, u jistimolaw il-ħolqien ta' antikorpi protettivi. Is-segment S huwa twil madwar 2.1 kb u jikkodifika l-proteina N b'nukleokapsid, li tintrabat mal-RNA virali u tipproteġiha. Qafas ta' qari miftuħ fil-ġen N tas-segment S ta' xi ''orthohantaviruses'' jikkodifika wkoll il-proteina mhux strutturali NS li wassal għal inibizzjoni tal-produzzjoni tal-interferon fiċ-ċelloli ospitanti. Ir-reġjuni mhux traskritti fit-truf tal-ġenoma jiġu kkonservati sew u jipparteċipaw fir-replikazzjoni u fit-traskrizzjoni tal-ġenoma. Il-partikoli individwali tal-''hantavirus'' (virjoni) normalment ikunu sferiċi, iżda jistgħu jkunu ovali, pleomorfiċi jew tubulari. Id-dijametru tal-virjon ikun ta' 70–350 nanometru (nm). Il-parti esterna tal-virjon ikun involukru tal-lipidi bi ħxuna ta' madwar 5 nm. Integrati fl-involukru jkun hemm il-glikoproteini spika tal-wiċċ, il-Gn u l-Gc, li jkunu rranġati f'għamla ta' retikolu. Kull spika tal-wiċċ tkun magħmula minn tetramer tal-Gn u tal-Gc (erba' unitajiet kull wieħed) li jkollu simetrija rotazzjonali kwadrupla, u tkun estiża madwar 10 nm 'il barra mill-involukru. Il-Gn jiffurmaw iz-zokk tal-ispika u l-Gc jiffurmaw ir-ras. Fi ħdan l-involukru jkun hemm nukleokapsidi elikali magħmula minn bosta kopji tal-proteina N b'nukleokapsid, li jkunu mehmuża mal-ġenoma tal-virus biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP). Kull kumpless tal-RNP ikollu kopja tal-RdRp mehmuża miegħu. Il-''hantaviruses'' ma jikkodifikawx il-proteini matriċi biex jgħinu fl-istrutturar tal-virjon, għaldaqstant kif il-proteini tal-wiċċ jorganizzaw ruħhom fi sfera b'retikolu simetriku għadu mhux magħruf. == Ċiklu tal-ħajja == Iċ-ċelloli edoteljali vaskolari u l-makrofaġi huma ċ-ċelloli primarji li jiġu infettati mill-''hantaviruses''. Il-podoċiti, iċ-ċelloli tubulari, iċ-ċelloli dendritiċi u l-linfoċiti jistgħu jiġu infettati wkoll. L-hemiż maċ-ċellola ospitanti u d-dħul ġo fiha jiġu medjati mill-irbit tal-ispiki tal-glikoproteini virali mar-riċetturi taċ-ċellola ospitanti, b'mod partikolari l-integrini β3. Il-fatturi ta' aċċellerazzjoni tad-diżintegrazzjoni jikkomplementaw ir-riċetturi, u għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida, ġie propost li l-protocaderin-1 huwa involut fl-hemiż. Wara l-hemiż, il-''hantaviruses'' jiddependu fuq diversi modi biex jidħlu f'ċellola, inkluż il-mikropinoċitosi, l-endoċitosi indipendenti medjata mir-riċetturi u l-endoċitosi li tiddependi fuq il-kolesterol jew il-kaveoli. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jużaw l-endoċitosi li tiddependi fuq il-klatrin filwaqt li l-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jużaw l-endoċitosi indipendenti mingħajr il-klatrin. Wara li jidħlu f'ċellola, il-virjoni jiffurmaw vexxikoli li jiġu ttrasportati lejn endosomi bikrin, imbagħad lejn endomsomi tardivi u lejn kompartimenti lisosomali. Tnaqqis fil-pH imbagħad tikkawża l-fużjoni tal-involukru virali mal-endosomi jew mal-lisosomi. Din il-fużjoni tirrilaxxa kumplessi ta' ribonukleoproteina virali fiċ-ċitoplażma taċ-ċellola, li jibdew it-traskrizzjoni u r-replikazzjoni permezz tal-RdRp. L-RdRp jittraskrivu l-ssRNA virali f'razez b'sens pożittiv komplementari, imbagħad jaħtfu ħames truf primarji tal-RNA messaġġier (mRNA) ospitanti biex iħejju l-mRNA għat-traskrizzjoni mir-ribosomi ospitanti għall-produzzjoni tal-proteini virali. Ir-razez tal-RNA komplementari jintużaw ukoll għall-produzzjoni ta' kopji tal-ġenoma, li jiġu inkapsulati mill-proteini N biex jiffurmaw l-RNPs. Matul l-assemblaġġ tal-virjon, il-prekursur tal-glikoproteini jaqbad mar-retikulu endoplażmiku fil-glikoproteini Gn u Gc permezz tal-peptidażi senjaletiċi taċ-ċellola ospitanti. Il-Gn u l-Gc jiġu mmodifikati permezz ta' ktajjen ta' N-glikan, li jistabbilizzaw l-istruttura tal-ispika u jgħinu fl-assemblaġġ fl-apparat ta' Golgi għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jew għall-membrana ċellolari għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jiksbu l-involukru virali tagħhom mill-apparat ta' Golgi u mbagħad jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari f'vexxikoli sabiex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Min-naħa l-oħra, l-RNPs tal-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari, fejn jinbtu minn wiċċ iċ-ċellola biex jiksbu l-involukru tagħhom u jitilqu miċ-ċellola. == Evoluzzjoni == L-iżjed forma komuni ta' evoluzzjoni għall-''hantaviruses'' hija mutazzjonijiet permezz ta' sostituzzjonijiet, inserzjonijiet jew tħassir tan-nukleotidi uniċi. Normalment il-''hantaviruses'' ikunu ristretti għal speċijiet individwali li jkunu vetturi naturali u jevolvu flimkien mal-ospitanti tagħhom, iżda din ir-relazzjoni ta' speċi waħda ma' ''hantavirus'' wieħed ma tapplikax għall-''hantaviruses'' kollha. L-istorja evoluzzjonarja eżatta tal-''hantaviruses'' x'aktarx li hija mtappna minn bosta istanzi ta' taħlit mill-ġdid tal-ġenoma, qabżiet tal-ispeċi ospitanti, u tibdil tal-ospitanti. Fi ħdan l-ispeċijiet, il-[[ġeografija]] affettwat l-evoluzzjoni tal-''hantaviruses''. Pereżempju, il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Seoul it-tnejn li huma ffurmaw diversi insla li jikkorrispondu mad-distribuzzjoni ġeografika tagħhom. Peress li l-''hantaviruses'' għandhom ġenomi segmentati, dawn huma kapaċi jwettqu taħlit u tibdil ġenetiku mill-ġdid, fejn is-segmenti minn viruses differenti jistgħu jitħalltu biex jiffurmaw viruses ġodda. Dan iseħħ spiss fin-natura u jiffaċilita l-adattament tal-''hantaviruses'' għal diversi ospitanti u ekosistemi. It-taħlit mill-ġdid fl-OWHVs tas-segmenti S u M normalment jiġi osservat fost il-viruses fi ħdan speċi waħda, iżda jista' jseħħ bejn speċijiet differenti. It-tibdil mill-ġdid fl-NWHVs tas-segmenti S u M ġie osservat fir-rodituri. Fost il-viruses ta' Puumala li ġew iżolati mir-rodituri fl-2005-2009, 19.1 % minnhom ġew identifikati bħala taħlit mill-ġdid. Il-proġenija diplojdi hija possibbli wkoll, fejn il-virjoni jaf ikollhom żewġ eżemplari mill-istess segment minn żewġ viruses ġenituri. == Klassifikazzjoni == ''Orthohantavirus'' belongs to the family ''Hantaviridae'', which contains all hantaviruses. The genus has 37 species, listed hereafter with the exemplar virus of the species. In general, species bear the name of the exemplar virus with the suffix -''ense''. * ''Orthohantavirus andesense'', Andes virus * ''Orthohantavirus artybashense'', Artybash virus * ''Orthohantavirus asamaense'', Asama virus * ''Orthohantavirus asikkalaense'', Asikkala virus * ''Orthohantavirus bayoui'', Bayou virus * ''Orthohantavirus boweense'', Bowé virus * ''Orthohantavirus brugesense'', Bruges virus * ''Orthohantavirus caobangense'', Cao Bằng virus * ''Orthohantavirus carrizalense'', Carrizal virus * ''Orthohantavirus chocloense'', Choclo virus * ''Orthohantavirus dabieshanense'', Dàbiéshān virus * ''Orthohantavirus delgaditoense'', Caño Delgadito virus * ''Orthohantavirus dobravaense'', Dobrava-Belgrade virus * ''Orthohantavirus fugongense'', Fúgòng virus * ''Orthohantavirus hantanense'', Hantaan virus * ''Orthohantavirus jejuense'', Jeju virus * ''Orthohantavirus kenkemeense'', Kenkeme virus * ''Orthohantavirus khabarovskense'', Khabarovsk virus * ''Orthohantavirus lankaense'', Lanka virus * ''Orthohantavirus luxiense'', Lúxī virus * ''Orthohantavirus mamorense'', Rio Mamoré virus * ''Orthohantavirus maporalense'', Maporal virus * ''Orthohantavirus montanoense'', Montaño virus * ''Orthohantavirus nigrorivense'', Black Creek Canal virus * ''Orthohantavirus ozarkense'', Ozark virus * ''Orthohantavirus prospectense'', Prospect Hill virus * ''Orthohantavirus puumalaense'', Puumala virus * ''Orthohantavirus rockportense'', Rockport virus * ''Orthohantavirus sagercreekense'' Sager Creek virus * ''Orthohantavirus sangassouense'', Sangassou virus * ''Orthohantavirus seoulense'', Seoul virus * ''Orthohantavirus sinnombreense'', Sin Nombre virus * ''Orthohantavirus tatenalense'', Tatenale virus * ''Orthohantavirus thailandense'', which contains Anjozorobe virus and Thailand virus * ''Orthohantavirus tigrayense'', Tigray virus * ''Orthohantavirus tulaense'', Tula virus * ''Orthohantavirus wufangense'', Wùfeng Chodsigoa smithii orthohantavirus 1 Many other hantaviruses are unclassified, though some may be isolates of other viruses: * Academ virus * Adler virus * Alto Paraguay virus * Amga virus/Seewis virus * Anajatuba virus * Ash River virus * Asturias virus * Azagny virus * Belgrade virus * Biya river virus * Bloodland Lake virus * Blue River virus * Boginia virus * Calabazo virus * Camp Ripley virus * Castelo dos Sonhos virus * CGRn9415 virus * Dode virus * El Moro Canyon virus * Fox Creek virus * Fusong virus * Gōu virus * hantavirus sp. strain Tamarin/BRA/SM22/2014 * HoJo virus * Iamonia virus * Isla Vista virus * Jemez Springs virus * Jerboa hantavirus * Jurong virus * Kielder hantavirus * Laguna Negra virus * Landiras virus * Leakey virus * Lechiguanas virus * Liánghé virus * Lohja virus * Malacky virus * Muleshoe virus * Necocli virus * Orán virus * Oxbow virus * Playa de Oro virus * Powell Butte virus * Prairie vole virus * Qiān Hú Shān virus/Qiāndǎo Lake virus * Rio Mearim virus * Río Segundo virus * Sapporo rat virus * Sarufutsu virus * Serang virus * Shěnyáng virus * Taimyr virus * Tanganya virus * Tualatin River virus * Uurainen virus * Vladivostok virus * Yakeshi virus * Yuánjiāng virus == Storja == Hantavirus hemorrhagic disease was likely first described in the ''Huangdi Neijing'', an ancient Chinese medical text, in Imperial China during the Warring States Period of 475–221 BCE. Hantaviruses have been suggested as a cause of "trench nephritis" in soldiers during the US Civil War and in British soldiers in Flanders, Belgium during the First World War. The disease was also mentioned in East Asia, where it was probably endemic, and was first described scientifically in Vladivostok in 1913–1914. During the Second World War in 1942, an outbreak of disease with symptoms characteristic of hantavirus infection occurred in Salla, Eastern Lapland, Finland among German and Finnish soldiers. This outbreak was later reported in 1980 to be caused by a virus transmitted by bank voles and was named Puumala virus. Also during the war, around 10,000 Japanese soldiers stationed in Manchuria developed HFRS. Around 3,200 cases of HFRS occurred among United Nations soldiers stationed near the Hantan river during the Korean War, where it was first identified in 1951 and named "Korean hemorrhagic fever" and "epidemic hemorrhagic fever". After the war, in 1976 in South Korea, Dr. Ho Wang Lee tested striped field mice and showed that antigens from their lungs were reactive to antibodies in sera from war survivors. In 1978, the virus was isolated for the first time and named Hantaan virus after the river. Retrospective analysis showed that Hantaan virus was responsible for the war outbreak. Other hantaviruses that caused HFRS were then discovered throughout Eurasia. The disease had a variety of names, so in 1982, the World Health Organization officially named it "hemorrhagic fever with renal syndrome". In 1985, this group of viruses were named "hantaviruses" after Hantaan virus, and in 1987, the genus ''Hantavirus'' was established to accommodate them in the then-family ''Bunyaviridae''. The first hantavirus vaccine, ''Hantavax'', was developed in 1990 by a research team led by Dr. Ho Wang Lee. The vaccine is only effective against hantavirus strains in Northeast Asia, such as the Hantaan virus(HTNV) and Seoul virus(SEOV). It is not approved for use in Europe or the United States. In 1993, an outbreak of highly lethal acute respiratory distress syndrome occurred in the Four Corners region of the United States. This outbreak was determined to be caused by a hantavirus, now named Sin Nombre virus, and represented the first confirmed instance of pathogenic hantaviruses in the Americas as well as the discovery of a new type of disease caused by hantaviruses. The new disease was named "hantavirus pulmonary syndrome". During subsequent years, numerous other hantaviruses were discovered in the Americas, including Andes virus, which has been claimed to be transmissible from person to person. HFRS, however, remains much more common than HPS—more than 100,000 cases of HFRS occur each year, compared to only a few hundred cases of HPS annually. Over time, hundreds of bunyaviruses were discovered but could not be accommodated within the genera of the ''Bunyaviridae'' family. To address this, in 2017 bunyaviruses were elevated to the rank of order, ''Bunyavirales'', and hantaviruses, along with the other bunyavirus genera, were elevated to the rank of family. Hantaviruses, also called hantavirids, now also refer to members of the family ''Hantaviridae''. The prior genus of ''Hantavirus'' was renamed ''Orthohantavirus'' to distinguish them from members of the family, and the genus's members are often called orthohantaviruses. In 2019, additional genera and subfamilies were created to classify non-rodent hantaviruses, and in 2023, binomial nomenclature was adopted for hantaviruses. == Referenzi == [[Kategorija:Bijoloġija]] 3e4c1aqztyobwr4fm6um6zr3aog5rb7 329823 329821 2026-05-08T16:27:50Z Trigcly 17859 /* Klassifikazzjoni */ 329823 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg|daqsminuri|Mikrograff bit-trażmissjoni tal-elettroni tal-virus Sin Nombre.]] L-'''''Orthohantavirus''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' viruses li jinkludi l-'''''hantaviruses''''' (tal-[[Familja (bijoloġija)|familja]] ''Hantaviridae'') li jikkawżaw il-mard fil-[[bniedem]]. L-''orthohantaviruses'', minn hawn 'il quddiem imsejħa ''hantaviruses'', jinsabu b'mod naturali primarjament fir-rodituri. Inġenerali, kull ''hantavirus'' jinġarr minn [[speċi]] waħda ta' roditur u kull roditur li jkollu ''hantavirus'' iġorr speċi waħda ta' ''hantavirus''. Il-''hantaviruses'' fl-ambjent naturali tagħhom normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. Madankollu, fil-bniedem il-''hantaviruses'' jikkawżaw żewġ mardiet: id-deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS, hemorrhagic fever with renal syndrome) u s-sindromu pulmonari bil-''hantavirus'' (HPS, hantavirus pulmonary syndrome). L-HFRS jiġi kkawżat bil-''hantaviruses'' fl-[[Afrika]], fl-[[Asja]] u fl-[[Ewropa]], imsejħa ''hantaviruses'' tad-[[Id-Dinja|Dinja]] l-Antika, u l-HPS jiġi kkawżat normalment bil-''hantaviruses'' fl-Amerki, imsejħa ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' jiġu trażmessi prinċipalment permezz ta' aerosols u qtar li jkun fihom eskrezzjonijiet (ħmieġ) tar-rodituri, kif ukoll permezz ta' ikel ikkontaminat, gidmiet u grif tar-rodituri. Il-virus tal-Andes, li jinstab fl-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]], huwa ''hantavirus'' magħruf attwalment li għalih ġiet iddokumentata trażmissjoni limitata bejn il-bnedmin. Fatturi ambjentali bħax-xita, it-temperatura u l-umdità jinfluwenzaw it-trażmissjoni. L-HFRS huwa mmarkat minn mard tal-kliewi, b'nefħa tal-kliewi, eċċess ta' proteini fl-awrina, u [[demm]] fl-awrina. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 % skont liema jkun il-virus. Forma mhux qalila tal-HFRS spiss imsejħa nefropatija epidemika sikwit tiġi kkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-[[Belgrad]]. Għall-HPS, is-sintomi inizjali huma qishom tal-influwenza, bid-deni, uġigħ ta' ras u uġigħ muskolari, segwiti minn falliment respiratorju f'daqqa. L-HPS għandu rata ta' fatalità ogħla mill-HFRS, ta' 30–60 %. Għall-HFRS u għall-HPS, il-mard huwa r-riżultat ta' permeabbiltà vaskulari miżjuda, tnaqqis fl-għadd ta' pjastrini, u reazzjoni eċċessiva tas-sistema immunitarja. Il-ġenoma tal-''hantavirus'' tikkonsisti minn tliet segmenti tal-RNA li jikkodifikaw proteina kull wieħed: polimerażi dipendenti fuq l-RNA (RdRp), prekursur tal-glikoproteina spika, u l-proteina N. Is-segmenti jkunu integrati f'proteini N biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP) u kull waħda jkollha kopja mehmuża tal-RdRp. Il-kumplessi tal-RNP huma mdawra b'involukru ta' lipidi bi proteini spika li jinbtu mill-wiċċ tiegħu. Ir-replikazzjoni tibda meta l-ispiki jeħlu ma' wiċċ iċ-ċelloli. Wara li jidħol fiċ-ċellola, l-involukru jagħmel fużjoni mal-endożomi u mal-liżożomi, li jbattal l-RNPs fiċ-ċitoplażma. L-RdRp imbagħad jittraskrivi l-ġenoma biex jipproduċi l-RNA messaġġier (mRNA) għat-traskrizzjoni minn ribożomi ospitanti biex jipproduċu proteini virali u biex tiġi rreplikata l-ġenoma għall-viruses proġeniċi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jinġemgħu fl-apparat ta' Golgi u jiksbu l-involukru tagħhom minnu, qabel ma jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari biex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jinġemgħu qrib il-membrana ċellolari u jiksbu l-involukru tagħhom minnha meta jitilqu miċ-ċellola billi jinbtu mill-wiċċ tagħha. Il-''hantaviruses'' ġew skoperti għall-ewwel darba wara l-Gwerra Koreana. Matul il-gwerra, l-HFRS kien marda komuni fost is-suldati stazzjonati qrib ix-xmara Hantan. L-ewwel ''hantavirus'' ġie iżolat fl-1978 fil-[[Korea t'Isfel]], u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan. Intwera li kien responsabbli għat-tifqigħa matul il-gwerra. Fi żmien ftit snin, ''hantaviruses'' oħrajn li jikkawżaw l-HFRS ġew skoperti madwar l-Ewrasja kollha. Fl-1982, l-[[Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa]] (WHO, World Health Organization) għażlet isem l-HFRS, u fl-1987, il-''hantaviruses'' ġew ikklassifikati bħala ġeneru distint għall-ewwel darba. Kollettivament ingħataw l-isem tal-virus ta' Hantan u tax-xmara Hantan. Fl-1993, tifqigħa tal-HPS seħħet fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], u dan wassal għall-iskoperta ta' ''hantaviruses'' patoġeniċi tad-Dinja l-Ġdida u tat-tieni marda kkawżata mill-''hantaviruses''. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-''hantaviruses'' instabu mhux biss fir-rodituri iżda wkoll fit-talpi, fil-bugeddum u fil-friefet il-lejl. == Mard == [[Stampa:Hantavirus.jpg|daqsminuri|Il-''hantavirus''.]] Il-''hantaviruses'' huma maqsuma f'''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika (OWHVs, Old World hantaviruses), li tipikament jikkawżaw deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS) fl-Afrika, fl-Asja u fl-Ewropa, u ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida (NWHVs, New World hantaviruses) li huma assoċjati mas-sindromu pulmonari tal-hantavirus (HPS) fl-Amerki. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 %, filwaqt li tal-HPS hija 30–60 %. Is-severità tas-sintomi tal-HFRS tvarja skont il-virus: il-virus ta' Hantan jikkawża HFRS sever, il-virus ta' [[Seoul]] jikkawża HFRS moderat, il-virus ta' Puumala jikkawża HFRS mhux qalil, u l-virus ta' Dobrava-Belgrad jikkawża HFRS mhux qalil sa sever skont il-ġenotip. Il-forma mhux qalila tal-HFRS ikkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-Belgrad spiss tissejjaħ nefropatija epidemika (NE). Ma ġewx osservati infezzjonijiet ripetuti, għaldaqstant il-fejqan wara infezzjoni x'aktarx li jagħti immunità għall-għomor kollu. [[Stampa:Rötelmaus.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tax-xtut, vettur naturali tal-virus ta' Puumala.]] L-HFRS huwa kkaratterizzat minn ħames fażijiet: deni, ipotensjoni, produzzjoni baxxa tal-awrina (oligurija), produzzjoni għolja tal-awrina (poliurija), u rkupru. Normalment is-sintomi jseħħu 12–16-il jum wara l-esponiment għall-virus. Il-mard akut tal-kliewi jseħħ b'nefħa tal-kliewi, proteini eċċessivi fl-awrina (proteinurija), u demm fl-awrina (ematurija). Sintomi oħra jinkludu l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-parti t'isfel tad-dahar, nawżea, rimettar, diarrea, demm fl-eskrezzjoni, it-tfaċċar ta' tikek fuq il-ġilda (peteki), u emorraġija fil-pajp tan-nifs. Il-falliment renali jwassal għall-oligurija, u rkupru tas-saħħa tal-kliewi jinkiseb bil-poliurija. L-irkupru tipikament idum ftit xhur. F'każijiet inqas qalila, il-fażijiet differenti tal-HFRS jaf ikunu diffiċli biex jiġu distinti, jew xi fażijiet jaf ikunu assenti, filwaqt li f'każijiet iktar severi, il-fażijiet jistgħu jitrikkbu fuq xulxin. L-HPS huwa prinċipalment ikkawżat minn żewġ viruses: il-virus tal-Andes u l-virus Sin Nombre (mingħajr isem). Il-marda għandha tliet fażijiet: prodromali (bikrija), kardjopulmonari u l-irkupru. Is-sintomi jokkorru madwar 1–8 ġimgħat wara l-esponiment għall-virus. Is-sintomi bikrin jinkludu d-deni, l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-muskoli, il-qtugħ ta' nifs (dispnea), u għadd baxx ta' pjastrini (tromboċitopenija). Matul il-fażi kardjopulmonari, il-qalb tħabbat ferm iktar (takikardija), tħabbat b'mod irregolari (aritmiji), u jkun hemm xokk karjoġeniku. It-tnixxija kapillari pulmonari tista' twassal għal sindromu ta' problemi respiratorji akuti, jibdew jinġemgħu l-fluwidi fil-pulmuni (edema pulmonari), ipotensjoni, u jibda jinġema' l-fluwidu fil-kavità addominali (effużjoni plewrali). Dawn is-sintomi jistgħu jikkawżaw il-[[mewt]] ħesrem. Wara li l-fażi kardjopulmonari tgħaddi, tipikament l-irkupru jseħħ f'bejn 3 sa 6 xhur, bil-poliurija. Filwaqt li l-HFRS huwa assoċjat mal-mard renali u l-HPS mal-mard kardjopulmonari, xi kultant l-HFRS jista' jinkludi sintomi kardjopulmonari assoċjati mal-HPS u l-HPS xi kultant jaf jinkludi sintomi renali assoċjati mal-HFRS. == Trażmissjoni == [[Stampa:Deer Mouse in Tree (6438329699) B.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tal-Punent, vettur naturali tal-virus Sin Nombre.]] Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw il-mard fil-bniedem jiġu trażmessi l-iktar mir-rodituri. Fir-rodituri, il-''hantaviruses'' normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. L-annimali infettati jistgħu jxerrdu l-virus fost annimali mhux infettati permezz ta' aerosols jew qtar mill-eskrezzjoni (ħmieġ), mill-awrina, mill-bżieq u mid-demm tagħhom, permezz tal-konsum ta' ikel ikkontaminat, mill-partikoli tal-virus rilaxxati mill-ġilda jew mill-pil, permezz tat-tqaxxir tal-pil, jew permezz tal-gdim u tal-grif. Il-''hantaviruses'' jistgħu jinfirxu wkoll b'kuntatt tal-feċi mal-fomm u permezz tal-plaċenti matul it-tqala mill-omm għall-wild tagħha. Jistgħu jibqgħu ħajjin għal 10 ijiem f'temperatura ambjentali, 15-il jum f'temperatura miti, u iktar minn 18-il jum f'temperatura ta' 4 gradi Celsius (39 grad Fahrenheit), u dan jgħin lit-trażmissjoni tal-virus. Huwa magħruf li l-kundizzjonijiet ambjentali favorevoli għar-riproduzzjoni u għall-imxija tar-rodituri jżidu t-trażmissjoni tal-mard. L-għajxien f'ambjent rurali, f'ambjenti mhux iġjeniċi, u l-interazzjoni ma' ambjenti kondiviżi ma' ospitanti tal-mard huma l-ikbar fatturi ta' riskju għal infezzjoni, speċjalment fost in-nies li jħobbu jimxu fil-kampanja, il-[[Bidwi|bdiewa]] u l-ħaddiema tal-forestrija, kif ukoll il-minaturi, il-militar u ż-[[Żooloġija|żoologi]]. F'tifqigħa waħda fl-Amerka ta' Fuq fl-2017, il-virus ta' Seoul infetta 31 ruħ permezz ta' kuntatt ma' firien domestiċi. Il-virus tal-Andes spiss jingħad mir-riċerkaturi li huwa magħruf li jinfirex minn persuna għall-oħra, l-unika ''hantavirus'' ta' din ix-xorta, normalment wara li wieħed ikun f'kuntatt mill-qrib ma' persuna infettata. Ġie rrapportat ukoll li jinfirex permezz tas-saliva umana, qtar fl-arja mis-sogħla u mill-għatis, u lejn it-trabi li jkunu għadhom kemm twieldu permezz tal-ħalib u l-plaċenta tal-omm. Madankollu, rieżami sistematiku tal-2021 sab li t-trażmissjoni minn bniedem għall-ieħor tal-virus tal-Andes ma kinitx appoġġata b'mod sod mill-evidenza, għalkem possibbli f'ċirkostanzi limitati, speċjalment bejn kuntatt mill-qrib fi ħdan l-istess abitazzjoni bħal kuntatt sesswali f'koppja. Hemm ukoll suspett li l-virus ta' Puumala jista' jinfirex minn persuna għall-oħra permezz tat-trasfużjoni tad-demm u tal-pjastrini. F'April–Mejju 2026, l-ewwel tifqigħa rreġistrata tal-hantavirus abbord bastiment tal-kruċieri seħħ fuq il-bastiment MV Hondius li kien qed itajjar il-bandiera tan-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]], operat minn Oceanwide Expeditions. Fit-2 ta' Mejju 2026, raggruppament ta' passiġġieri b'mard respiratorju gravi abbord il-bastiment, li kien qed iġorr 147 passiġġier u membri tal-ekwipaġġ, ġie rrapportat lid-WHO. Sal-4 ta' Mejju 2026, seba' każijiet ġew identifikati, inkluż tliet imwiet. It-[[Tabib|tobba]] stabbilew li t-tip ta' virus involut kien il-virus tal-Andes, li jista' jinfirex permezz ta' trażmissjoni limitata minn bniedem għall-ieħor. Id-WHO vvalutat ir-riskju għall-popolazzjoni globali bħala wieħed baxx. Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw l-HFRS jistgħu jiġu trażmessi permezz tal-gdim tal-akari u tal-qurdien. Ir-riċerka wriet ukoll li l-[[Ħanżir|ħnieżer]] jistgħu jiġu infettati bil-virus ta' Hantan mingħajr ma jkollhom sintomi severi, u l-majjaliet jistgħu jittrażmettu l-virus lin-nisel tagħhom permezz tal-plaċenta. It-trażmissjoni mill-ħnieżer għall-bnedmin jaf hija possibbli wkoll; nissiel tal-ħnieżer ġie infettat bil-''hantavirus'' mingħajr kuntatt ma' rodituri jew akari. Il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Puumala ġew individwati fil-bhejjem tal-ifrat, fiċ-ċriev u fil-[[Fenek|fniek]], u l-antikorpi tal-virus ta' Seoul ġew individwati fil-[[Qattus|qtates]] u fil-[[Kelb|klieb]], iżda r-rwol ta' dawn l-ospitanti għall-''hantaviruses'' mhux magħruf. L-infezzjoni f'dawn l-annimali oħra potenzjalment jista' jiffaċilita l-[[evoluzzjoni]] tal-''hantaviruses'' permezz ta' tislit mill-ġdid tal-ġeni. Minbarra r-rodituri, xi ''hantaviruses'' jinsabu f'[[Mammiferu|mammiferi]] [[Insettivoru|insettivori]] żgħar, bħat-talpi, il-bugeddum u l-friefet il-lejl. L-antiġen tal-''hantavirus'', li huwa indikattiv ta' infezzjoni, ġie individwat ukoll f'varjetà ta' speċijiet ta' [[Għasfur|għasafar]]. L-ambjenti mibnija mill-bniedem huma importanti fit-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. Id-deforestazzjoni u l-agrikoltura eċċessiva jaf jeqirdu l-ħabitat naturali tar-rodituri. L-espansjoni tal-art agrikola hija assoċjata ma' deklin fil-popolazzjonijiet tal-predaturi, u b'hekk l-ispeċijiet ospitanti tal-''hantaviruses'' jużaw il-monokulturi tal-azjendi agrikoli bħala siti tal-foraġġ u fejn ibejtu. Is-siti agrikoli mibnija qrib ħafna tal-ħabitats naturali tar-rodituri jistgħu jiffaċilitaw il-proliferazzjoni tar-rodituri peress li jaf jiġu attirati mill-għalf tal-annimali. Is-sistemi tad-dranaġġ u tal-ilma mormi tax-xita jaf ikunu abitati mir-rodituri, speċjalment f'żoni b'immaniġġjar batut tal-iskart solidu. Il-kummerċ u l-ivvjaġġar marittimi ġew implikati wkoll fl-imxija tal-''hantaviruses''. Ir-riżultati tar-riċerka mhumiex konsistenti dwar jekk l-ħajja urbana tnaqqasx jew iżżidx l-inċidenza tal-''hantaviruses''. Is-seroprevalenza, li turi l-infezzjonijiet tal-''hantaviruses'' fl-imgħoddi, hija ogħla b'mod konsistenti fl-okkupazzjonijiet u fiż-żoni li jkunu esposti iktar għar-rodituri. Il-kundizzjonijiet batuti tal-għajxien fil-battalji, fil-kampijiet militari u fil-kampijiet tar-refuġjati jesponu lis-suldati u lir-refuġjati għal infezzjoni. == Ambjent == [[Stampa:NOAA Nino.jpg|daqsminuri|L-effett ta' El Niño fuq il-klimi lokali.]] L-ispeċijiet tar-rodituri li jġorru magħhom il-''hantaviruses'' jgħixu f'firxa wiesgħa ta' ħabitats, inkluż [[Bijoma|bijomi]] simili għad-deżert, foresti ekwatorjali u tropikali, artijiet bassasa, savani, għelieqi u mraġ tal-ilma salmastru. Is-seroprevalenza tal-''hantaviruses'' fl-ispeċijiet ospitanti tagħhom ġiet osservata li tvarja minn 5.9 % sa 38 % fl-Amerki, u minn 3 % sa madwar 19 % globalment, skont il-metodu tal-ittestjar u l-post tal-ittestjar. F'xi postijiet, bħall-Korea t'Isfel, l-insib abitwali tar-rodituri selvaġġi jsir biex tiġi ssorveljata ċ-ċirkolazzjoni tal-''hantaviruses''. L-umdità għolja tista' tibbenefika lill-popolazzjonijiet tar-rodituri fi klimi sħan, fejn jista' jkollha impatt pożittiv fuq it-tkabbir tal-[[Pjanta|pjanti]] u b'hekk fid-disponibbiltà tal-ikel. Il-kopertura forestali miżjuda hija assoċjata ma' inċidenza ogħla tal-''hantaviruses'', b'mod partikolari fl-Ewropa. It-[[tibdil fil-klima]] u d-degradazzjoni ambjentali jżidu ż-żoni ta' kuntatt bejn ir-rodituri ospitanti u l-bnedmin, u dan iżid l-esponiment potenzjali għall-''hantaviruses''. Eżempju ta' dan kienet it-tifqigħa tal-Erba' Rkejjen tal-1993 fl-Istati Uniti, li ġiet ippreċeduta minnufih minn żieda fix-xita minħabba l-perjodu ta' tisħin ta' El Niño tal-1992-1993. Dan ikkawża tkabbir sostanzjali fil-provvista tal-ikel għar-rodituri, li wassal għat-tkabbir rapidu fil-popolazzjoni tagħhom u ffaċilita tifrix akbar tal-''hantavirus'' li kkawża dik it-tifqigħa. Ix-xita hija assoċjata b'mod konsistenti mal-inċidenza tal-''hantaviruses'' f'diversi xejriet. Ix-xita qliel hija fattur ta' riskju għat-tifqigħat fix-xhur ta' wara, iżda jistgħu jaffettwaw l-inċidenza minħabba l-għargħar tal-moħbiet u tal-bejtiet tar-rodituri. Fil-postijiet li jkollhom staġuni tax-xita u staġuni tan-nixfa, l-infezzjonijiet huma iktar komuni fl-istaġun tax-xita milli fl-istaġun tan-nixfa. In-nuqqas ta' xita u n-nixfa huma assoċjati ma' inċidenza mnaqqsa peress li tali kundizzjonijiet jirriżultaw f'popolazzjoni iżgħar tar-rodituri, iżda l-ispostament tal-popolazzjonijiet tar-rodituri minħabba n-nixfa jew l-għargħar jista' jwassal għal żieda fl-interazzjonijiet bejn ir-rodituri u l-bnedmin u l-infezzjonijiet. Madankollu, fl-Ewropa ma nstabet l-ebda assoċjazzjoni bejn ix-xita u l-inċidenza tal-mard. It-temperatura jkollha effetti li jvarjaw fuq it-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. It-temperaturi ogħla joħolqu ambjenti mhux favorevoli għall-għajxien tal-virus u jnaqqsu l-livelli tal-attività tar-rodituri Neotropiċi, iżda jistgħu jwasslu biex ir-rodituri jfittxu l-kenn mis-sħana f'ambjenti umani u jkunu ta' benefiċċju għall-produzzjoni tal-aerosols. It-temperaturi iktar baxxi jistgħu jtawlu l-għajxien tal-virus 'il barra minn ospitant. It-temperaturi medji ogħla tax-xitwa huma assoċjati mat-tnaqqis tal-għajxien tal-ġrieden tax-xtut, il-vettur naturali tal-virus ta' Puumala, iżda huma assoċjati maż-żieda tal-għajxien tal-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi fiċ-[[Ċina]], il-vettur naturali tal-virus ta' Hantan. It-temperaturi estremi, sħan jew kesħin, huma assoċjati ma' inċidenza iktar baxxa tal-mard. == Ġenoma u struttura == Il-ġenoma tal-''hantaviruses'' hija segmentata fi tliet partijiet: segment kbir (L), segment medju (M) u segment żgħir (S). Kull parti fiha RNA ta' sens negattiv ta' razza unika u tikkonsisti f'total ta' 10,000–15,000 nukleotid. Is-segmenti jiffurmaw fi ċrieki permezz ta' legaturi mhux kovalenti fit-truf tal-ġenoma. Is-segment L huwa twil madwar 6.6 kilobażi (kb) u jikkodifikaw polimerażi virali ta' RNA dipendenti (RdRp), li twassal għat-traskrizzjoni u għar-replikazzjoni tal-RNA virali. Is-segment M, li huwa twil madwar 3.7 kb, jikkodifika prekursur tal-glikoproteina li jiġi traskritt b'mod konġunt u mehmuż mal-Gn u mal-Gc. Il-Gn u l-Gc jintrabtu mar-riċetturi ċellolari, jirregolaw ir-risponsi immunitarji, u jistimolaw il-ħolqien ta' antikorpi protettivi. Is-segment S huwa twil madwar 2.1 kb u jikkodifika l-proteina N b'nukleokapsid, li tintrabat mal-RNA virali u tipproteġiha. Qafas ta' qari miftuħ fil-ġen N tas-segment S ta' xi ''orthohantaviruses'' jikkodifika wkoll il-proteina mhux strutturali NS li wassal għal inibizzjoni tal-produzzjoni tal-interferon fiċ-ċelloli ospitanti. Ir-reġjuni mhux traskritti fit-truf tal-ġenoma jiġu kkonservati sew u jipparteċipaw fir-replikazzjoni u fit-traskrizzjoni tal-ġenoma. Il-partikoli individwali tal-''hantavirus'' (virjoni) normalment ikunu sferiċi, iżda jistgħu jkunu ovali, pleomorfiċi jew tubulari. Id-dijametru tal-virjon ikun ta' 70–350 nanometru (nm). Il-parti esterna tal-virjon ikun involukru tal-lipidi bi ħxuna ta' madwar 5 nm. Integrati fl-involukru jkun hemm il-glikoproteini spika tal-wiċċ, il-Gn u l-Gc, li jkunu rranġati f'għamla ta' retikolu. Kull spika tal-wiċċ tkun magħmula minn tetramer tal-Gn u tal-Gc (erba' unitajiet kull wieħed) li jkollu simetrija rotazzjonali kwadrupla, u tkun estiża madwar 10 nm 'il barra mill-involukru. Il-Gn jiffurmaw iz-zokk tal-ispika u l-Gc jiffurmaw ir-ras. Fi ħdan l-involukru jkun hemm nukleokapsidi elikali magħmula minn bosta kopji tal-proteina N b'nukleokapsid, li jkunu mehmuża mal-ġenoma tal-virus biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP). Kull kumpless tal-RNP ikollu kopja tal-RdRp mehmuża miegħu. Il-''hantaviruses'' ma jikkodifikawx il-proteini matriċi biex jgħinu fl-istrutturar tal-virjon, għaldaqstant kif il-proteini tal-wiċċ jorganizzaw ruħhom fi sfera b'retikolu simetriku għadu mhux magħruf. == Ċiklu tal-ħajja == Iċ-ċelloli edoteljali vaskolari u l-makrofaġi huma ċ-ċelloli primarji li jiġu infettati mill-''hantaviruses''. Il-podoċiti, iċ-ċelloli tubulari, iċ-ċelloli dendritiċi u l-linfoċiti jistgħu jiġu infettati wkoll. L-hemiż maċ-ċellola ospitanti u d-dħul ġo fiha jiġu medjati mill-irbit tal-ispiki tal-glikoproteini virali mar-riċetturi taċ-ċellola ospitanti, b'mod partikolari l-integrini β3. Il-fatturi ta' aċċellerazzjoni tad-diżintegrazzjoni jikkomplementaw ir-riċetturi, u għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida, ġie propost li l-protocaderin-1 huwa involut fl-hemiż. Wara l-hemiż, il-''hantaviruses'' jiddependu fuq diversi modi biex jidħlu f'ċellola, inkluż il-mikropinoċitosi, l-endoċitosi indipendenti medjata mir-riċetturi u l-endoċitosi li tiddependi fuq il-kolesterol jew il-kaveoli. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jużaw l-endoċitosi li tiddependi fuq il-klatrin filwaqt li l-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jużaw l-endoċitosi indipendenti mingħajr il-klatrin. Wara li jidħlu f'ċellola, il-virjoni jiffurmaw vexxikoli li jiġu ttrasportati lejn endosomi bikrin, imbagħad lejn endomsomi tardivi u lejn kompartimenti lisosomali. Tnaqqis fil-pH imbagħad tikkawża l-fużjoni tal-involukru virali mal-endosomi jew mal-lisosomi. Din il-fużjoni tirrilaxxa kumplessi ta' ribonukleoproteina virali fiċ-ċitoplażma taċ-ċellola, li jibdew it-traskrizzjoni u r-replikazzjoni permezz tal-RdRp. L-RdRp jittraskrivu l-ssRNA virali f'razez b'sens pożittiv komplementari, imbagħad jaħtfu ħames truf primarji tal-RNA messaġġier (mRNA) ospitanti biex iħejju l-mRNA għat-traskrizzjoni mir-ribosomi ospitanti għall-produzzjoni tal-proteini virali. Ir-razez tal-RNA komplementari jintużaw ukoll għall-produzzjoni ta' kopji tal-ġenoma, li jiġu inkapsulati mill-proteini N biex jiffurmaw l-RNPs. Matul l-assemblaġġ tal-virjon, il-prekursur tal-glikoproteini jaqbad mar-retikulu endoplażmiku fil-glikoproteini Gn u Gc permezz tal-peptidażi senjaletiċi taċ-ċellola ospitanti. Il-Gn u l-Gc jiġu mmodifikati permezz ta' ktajjen ta' N-glikan, li jistabbilizzaw l-istruttura tal-ispika u jgħinu fl-assemblaġġ fl-apparat ta' Golgi għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jew għall-membrana ċellolari għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jiksbu l-involukru virali tagħhom mill-apparat ta' Golgi u mbagħad jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari f'vexxikoli sabiex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Min-naħa l-oħra, l-RNPs tal-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari, fejn jinbtu minn wiċċ iċ-ċellola biex jiksbu l-involukru tagħhom u jitilqu miċ-ċellola. == Evoluzzjoni == L-iżjed forma komuni ta' evoluzzjoni għall-''hantaviruses'' hija mutazzjonijiet permezz ta' sostituzzjonijiet, inserzjonijiet jew tħassir tan-nukleotidi uniċi. Normalment il-''hantaviruses'' ikunu ristretti għal speċijiet individwali li jkunu vetturi naturali u jevolvu flimkien mal-ospitanti tagħhom, iżda din ir-relazzjoni ta' speċi waħda ma' ''hantavirus'' wieħed ma tapplikax għall-''hantaviruses'' kollha. L-istorja evoluzzjonarja eżatta tal-''hantaviruses'' x'aktarx li hija mtappna minn bosta istanzi ta' taħlit mill-ġdid tal-ġenoma, qabżiet tal-ispeċi ospitanti, u tibdil tal-ospitanti. Fi ħdan l-ispeċijiet, il-[[ġeografija]] affettwat l-evoluzzjoni tal-''hantaviruses''. Pereżempju, il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Seoul it-tnejn li huma ffurmaw diversi insla li jikkorrispondu mad-distribuzzjoni ġeografika tagħhom. Peress li l-''hantaviruses'' għandhom ġenomi segmentati, dawn huma kapaċi jwettqu taħlit u tibdil ġenetiku mill-ġdid, fejn is-segmenti minn viruses differenti jistgħu jitħalltu biex jiffurmaw viruses ġodda. Dan iseħħ spiss fin-natura u jiffaċilita l-adattament tal-''hantaviruses'' għal diversi ospitanti u ekosistemi. It-taħlit mill-ġdid fl-OWHVs tas-segmenti S u M normalment jiġi osservat fost il-viruses fi ħdan speċi waħda, iżda jista' jseħħ bejn speċijiet differenti. It-tibdil mill-ġdid fl-NWHVs tas-segmenti S u M ġie osservat fir-rodituri. Fost il-viruses ta' Puumala li ġew iżolati mir-rodituri fl-2005-2009, 19.1 % minnhom ġew identifikati bħala taħlit mill-ġdid. Il-proġenija diplojdi hija possibbli wkoll, fejn il-virjoni jaf ikollhom żewġ eżemplari mill-istess segment minn żewġ viruses ġenituri. == Klassifikazzjoni == L-''Orthohantavirus'' jagħmel parti mill-familja tal-''Hantaviridae'', li tinkludi l-''hantaviruses'' kollha. Il-ġeneru fih 37 speċi, elenkati hawn taħt bil-virus eżemplari tal-ispeċi. Inġenerali, l-ispeċijiet ikollhom isem il-virus eżemplari bis-suffiss -''ense''. * ''Orthohantavirus andesense'', il-virus tal-Andes; * ''Orthohantavirus artybashense'', il-virus ta' Artybash; * ''Orthohantavirus asamaense'', il-virus ta' Asama; * ''Orthohantavirus asikkalaense'', il-virus ta' Asikkala; * ''Orthohantavirus bayoui'', Bayou virus * ''Orthohantavirus boweense'', Bowé virus * ''Orthohantavirus brugesense'', Bruges virus * ''Orthohantavirus caobangense'', Cao Bằng virus * ''Orthohantavirus carrizalense'', Carrizal virus * ''Orthohantavirus chocloense'', Choclo virus * ''Orthohantavirus dabieshanense'', Dàbiéshān virus * ''Orthohantavirus delgaditoense'', Caño Delgadito virus * ''Orthohantavirus dobravaense'', Dobrava-Belgrade virus * ''Orthohantavirus fugongense'', Fúgòng virus * ''Orthohantavirus hantanense'', Hantaan virus * ''Orthohantavirus jejuense'', Jeju virus * ''Orthohantavirus kenkemeense'', Kenkeme virus * ''Orthohantavirus khabarovskense'', Khabarovsk virus * ''Orthohantavirus lankaense'', Lanka virus * ''Orthohantavirus luxiense'', Lúxī virus * ''Orthohantavirus mamorense'', Rio Mamoré virus * ''Orthohantavirus maporalense'', Maporal virus * ''Orthohantavirus montanoense'', Montaño virus * ''Orthohantavirus nigrorivense'', Black Creek Canal virus * ''Orthohantavirus ozarkense'', Ozark virus * ''Orthohantavirus prospectense'', Prospect Hill virus * ''Orthohantavirus puumalaense'', Puumala virus * ''Orthohantavirus rockportense'', Rockport virus * ''Orthohantavirus sagercreekense'' Sager Creek virus * ''Orthohantavirus sangassouense'', Sangassou virus * ''Orthohantavirus seoulense'', Seoul virus * ''Orthohantavirus sinnombreense'', Sin Nombre virus * ''Orthohantavirus tatenalense'', Tatenale virus * ''Orthohantavirus thailandense'', which contains Anjozorobe virus and Thailand virus * ''Orthohantavirus tigrayense'', Tigray virus * ''Orthohantavirus tulaense'', Tula virus * ''Orthohantavirus wufangense'', Wùfeng Chodsigoa smithii orthohantavirus 1 Many other hantaviruses are unclassified, though some may be isolates of other viruses: * Academ virus * Adler virus * Alto Paraguay virus * Amga virus/Seewis virus * Anajatuba virus * Ash River virus * Asturias virus * Azagny virus * Belgrade virus * Biya river virus * Bloodland Lake virus * Blue River virus * Boginia virus * Calabazo virus * Camp Ripley virus * Castelo dos Sonhos virus * CGRn9415 virus * Dode virus * El Moro Canyon virus * Fox Creek virus * Fusong virus * Gōu virus * hantavirus sp. strain Tamarin/BRA/SM22/2014 * HoJo virus * Iamonia virus * Isla Vista virus * Jemez Springs virus * Jerboa hantavirus * Jurong virus * Kielder hantavirus * Laguna Negra virus * Landiras virus * Leakey virus * Lechiguanas virus * Liánghé virus * Lohja virus * Malacky virus * Muleshoe virus * Necocli virus * Orán virus * Oxbow virus * Playa de Oro virus * Powell Butte virus * Prairie vole virus * Qiān Hú Shān virus/Qiāndǎo Lake virus * Rio Mearim virus * Río Segundo virus * Sapporo rat virus * Sarufutsu virus * Serang virus * Shěnyáng virus * Taimyr virus * Tanganya virus * Tualatin River virus * Uurainen virus * Vladivostok virus * Yakeshi virus * Yuánjiāng virus == Storja == Hantavirus hemorrhagic disease was likely first described in the ''Huangdi Neijing'', an ancient Chinese medical text, in Imperial China during the Warring States Period of 475–221 BCE. Hantaviruses have been suggested as a cause of "trench nephritis" in soldiers during the US Civil War and in British soldiers in Flanders, Belgium during the First World War. The disease was also mentioned in East Asia, where it was probably endemic, and was first described scientifically in Vladivostok in 1913–1914. During the Second World War in 1942, an outbreak of disease with symptoms characteristic of hantavirus infection occurred in Salla, Eastern Lapland, Finland among German and Finnish soldiers. This outbreak was later reported in 1980 to be caused by a virus transmitted by bank voles and was named Puumala virus. Also during the war, around 10,000 Japanese soldiers stationed in Manchuria developed HFRS. Around 3,200 cases of HFRS occurred among United Nations soldiers stationed near the Hantan river during the Korean War, where it was first identified in 1951 and named "Korean hemorrhagic fever" and "epidemic hemorrhagic fever". After the war, in 1976 in South Korea, Dr. Ho Wang Lee tested striped field mice and showed that antigens from their lungs were reactive to antibodies in sera from war survivors. In 1978, the virus was isolated for the first time and named Hantaan virus after the river. Retrospective analysis showed that Hantaan virus was responsible for the war outbreak. Other hantaviruses that caused HFRS were then discovered throughout Eurasia. The disease had a variety of names, so in 1982, the World Health Organization officially named it "hemorrhagic fever with renal syndrome". In 1985, this group of viruses were named "hantaviruses" after Hantaan virus, and in 1987, the genus ''Hantavirus'' was established to accommodate them in the then-family ''Bunyaviridae''. The first hantavirus vaccine, ''Hantavax'', was developed in 1990 by a research team led by Dr. Ho Wang Lee. The vaccine is only effective against hantavirus strains in Northeast Asia, such as the Hantaan virus(HTNV) and Seoul virus(SEOV). It is not approved for use in Europe or the United States. In 1993, an outbreak of highly lethal acute respiratory distress syndrome occurred in the Four Corners region of the United States. This outbreak was determined to be caused by a hantavirus, now named Sin Nombre virus, and represented the first confirmed instance of pathogenic hantaviruses in the Americas as well as the discovery of a new type of disease caused by hantaviruses. The new disease was named "hantavirus pulmonary syndrome". During subsequent years, numerous other hantaviruses were discovered in the Americas, including Andes virus, which has been claimed to be transmissible from person to person. HFRS, however, remains much more common than HPS—more than 100,000 cases of HFRS occur each year, compared to only a few hundred cases of HPS annually. Over time, hundreds of bunyaviruses were discovered but could not be accommodated within the genera of the ''Bunyaviridae'' family. To address this, in 2017 bunyaviruses were elevated to the rank of order, ''Bunyavirales'', and hantaviruses, along with the other bunyavirus genera, were elevated to the rank of family. Hantaviruses, also called hantavirids, now also refer to members of the family ''Hantaviridae''. The prior genus of ''Hantavirus'' was renamed ''Orthohantavirus'' to distinguish them from members of the family, and the genus's members are often called orthohantaviruses. In 2019, additional genera and subfamilies were created to classify non-rodent hantaviruses, and in 2023, binomial nomenclature was adopted for hantaviruses. == Referenzi == [[Kategorija:Bijoloġija]] oz87zuluyj4mvr1vuh56ppzr9qi5jbg 329827 329823 2026-05-09T08:11:39Z Trigcly 17859 /* Klassifikazzjoni */ 329827 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg|daqsminuri|Mikrograff bit-trażmissjoni tal-elettroni tal-virus Sin Nombre.]] L-'''''Orthohantavirus''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' viruses li jinkludi l-'''''hantaviruses''''' (tal-[[Familja (bijoloġija)|familja]] ''Hantaviridae'') li jikkawżaw il-mard fil-[[bniedem]]. L-''orthohantaviruses'', minn hawn 'il quddiem imsejħa ''hantaviruses'', jinsabu b'mod naturali primarjament fir-rodituri. Inġenerali, kull ''hantavirus'' jinġarr minn [[speċi]] waħda ta' roditur u kull roditur li jkollu ''hantavirus'' iġorr speċi waħda ta' ''hantavirus''. Il-''hantaviruses'' fl-ambjent naturali tagħhom normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. Madankollu, fil-bniedem il-''hantaviruses'' jikkawżaw żewġ mardiet: id-deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS, hemorrhagic fever with renal syndrome) u s-sindromu pulmonari bil-''hantavirus'' (HPS, hantavirus pulmonary syndrome). L-HFRS jiġi kkawżat bil-''hantaviruses'' fl-[[Afrika]], fl-[[Asja]] u fl-[[Ewropa]], imsejħa ''hantaviruses'' tad-[[Id-Dinja|Dinja]] l-Antika, u l-HPS jiġi kkawżat normalment bil-''hantaviruses'' fl-Amerki, imsejħa ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' jiġu trażmessi prinċipalment permezz ta' aerosols u qtar li jkun fihom eskrezzjonijiet (ħmieġ) tar-rodituri, kif ukoll permezz ta' ikel ikkontaminat, gidmiet u grif tar-rodituri. Il-virus tal-Andes, li jinstab fl-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]], huwa ''hantavirus'' magħruf attwalment li għalih ġiet iddokumentata trażmissjoni limitata bejn il-bnedmin. Fatturi ambjentali bħax-xita, it-temperatura u l-umdità jinfluwenzaw it-trażmissjoni. L-HFRS huwa mmarkat minn mard tal-kliewi, b'nefħa tal-kliewi, eċċess ta' proteini fl-awrina, u [[demm]] fl-awrina. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 % skont liema jkun il-virus. Forma mhux qalila tal-HFRS spiss imsejħa nefropatija epidemika sikwit tiġi kkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-[[Belgrad]]. Għall-HPS, is-sintomi inizjali huma qishom tal-influwenza, bid-deni, uġigħ ta' ras u uġigħ muskolari, segwiti minn falliment respiratorju f'daqqa. L-HPS għandu rata ta' fatalità ogħla mill-HFRS, ta' 30–60 %. Għall-HFRS u għall-HPS, il-mard huwa r-riżultat ta' permeabbiltà vaskulari miżjuda, tnaqqis fl-għadd ta' pjastrini, u reazzjoni eċċessiva tas-sistema immunitarja. Il-ġenoma tal-''hantavirus'' tikkonsisti minn tliet segmenti tal-RNA li jikkodifikaw proteina kull wieħed: polimerażi dipendenti fuq l-RNA (RdRp), prekursur tal-glikoproteina spika, u l-proteina N. Is-segmenti jkunu integrati f'proteini N biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP) u kull waħda jkollha kopja mehmuża tal-RdRp. Il-kumplessi tal-RNP huma mdawra b'involukru ta' lipidi bi proteini spika li jinbtu mill-wiċċ tiegħu. Ir-replikazzjoni tibda meta l-ispiki jeħlu ma' wiċċ iċ-ċelloli. Wara li jidħol fiċ-ċellola, l-involukru jagħmel fużjoni mal-endożomi u mal-liżożomi, li jbattal l-RNPs fiċ-ċitoplażma. L-RdRp imbagħad jittraskrivi l-ġenoma biex jipproduċi l-RNA messaġġier (mRNA) għat-traskrizzjoni minn ribożomi ospitanti biex jipproduċu proteini virali u biex tiġi rreplikata l-ġenoma għall-viruses proġeniċi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jinġemgħu fl-apparat ta' Golgi u jiksbu l-involukru tagħhom minnu, qabel ma jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari biex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jinġemgħu qrib il-membrana ċellolari u jiksbu l-involukru tagħhom minnha meta jitilqu miċ-ċellola billi jinbtu mill-wiċċ tagħha. Il-''hantaviruses'' ġew skoperti għall-ewwel darba wara l-Gwerra Koreana. Matul il-gwerra, l-HFRS kien marda komuni fost is-suldati stazzjonati qrib ix-xmara Hantan. L-ewwel ''hantavirus'' ġie iżolat fl-1978 fil-[[Korea t'Isfel]], u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan. Intwera li kien responsabbli għat-tifqigħa matul il-gwerra. Fi żmien ftit snin, ''hantaviruses'' oħrajn li jikkawżaw l-HFRS ġew skoperti madwar l-Ewrasja kollha. Fl-1982, l-[[Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa]] (WHO, World Health Organization) għażlet isem l-HFRS, u fl-1987, il-''hantaviruses'' ġew ikklassifikati bħala ġeneru distint għall-ewwel darba. Kollettivament ingħataw l-isem tal-virus ta' Hantan u tax-xmara Hantan. Fl-1993, tifqigħa tal-HPS seħħet fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], u dan wassal għall-iskoperta ta' ''hantaviruses'' patoġeniċi tad-Dinja l-Ġdida u tat-tieni marda kkawżata mill-''hantaviruses''. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-''hantaviruses'' instabu mhux biss fir-rodituri iżda wkoll fit-talpi, fil-bugeddum u fil-friefet il-lejl. == Mard == [[Stampa:Hantavirus.jpg|daqsminuri|Il-''hantavirus''.]] Il-''hantaviruses'' huma maqsuma f'''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika (OWHVs, Old World hantaviruses), li tipikament jikkawżaw deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS) fl-Afrika, fl-Asja u fl-Ewropa, u ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida (NWHVs, New World hantaviruses) li huma assoċjati mas-sindromu pulmonari tal-hantavirus (HPS) fl-Amerki. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 %, filwaqt li tal-HPS hija 30–60 %. Is-severità tas-sintomi tal-HFRS tvarja skont il-virus: il-virus ta' Hantan jikkawża HFRS sever, il-virus ta' [[Seoul]] jikkawża HFRS moderat, il-virus ta' Puumala jikkawża HFRS mhux qalil, u l-virus ta' Dobrava-Belgrad jikkawża HFRS mhux qalil sa sever skont il-ġenotip. Il-forma mhux qalila tal-HFRS ikkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-Belgrad spiss tissejjaħ nefropatija epidemika (NE). Ma ġewx osservati infezzjonijiet ripetuti, għaldaqstant il-fejqan wara infezzjoni x'aktarx li jagħti immunità għall-għomor kollu. [[Stampa:Rötelmaus.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tax-xtut, vettur naturali tal-virus ta' Puumala.]] L-HFRS huwa kkaratterizzat minn ħames fażijiet: deni, ipotensjoni, produzzjoni baxxa tal-awrina (oligurija), produzzjoni għolja tal-awrina (poliurija), u rkupru. Normalment is-sintomi jseħħu 12–16-il jum wara l-esponiment għall-virus. Il-mard akut tal-kliewi jseħħ b'nefħa tal-kliewi, proteini eċċessivi fl-awrina (proteinurija), u demm fl-awrina (ematurija). Sintomi oħra jinkludu l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-parti t'isfel tad-dahar, nawżea, rimettar, diarrea, demm fl-eskrezzjoni, it-tfaċċar ta' tikek fuq il-ġilda (peteki), u emorraġija fil-pajp tan-nifs. Il-falliment renali jwassal għall-oligurija, u rkupru tas-saħħa tal-kliewi jinkiseb bil-poliurija. L-irkupru tipikament idum ftit xhur. F'każijiet inqas qalila, il-fażijiet differenti tal-HFRS jaf ikunu diffiċli biex jiġu distinti, jew xi fażijiet jaf ikunu assenti, filwaqt li f'każijiet iktar severi, il-fażijiet jistgħu jitrikkbu fuq xulxin. L-HPS huwa prinċipalment ikkawżat minn żewġ viruses: il-virus tal-Andes u l-virus Sin Nombre (mingħajr isem). Il-marda għandha tliet fażijiet: prodromali (bikrija), kardjopulmonari u l-irkupru. Is-sintomi jokkorru madwar 1–8 ġimgħat wara l-esponiment għall-virus. Is-sintomi bikrin jinkludu d-deni, l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-muskoli, il-qtugħ ta' nifs (dispnea), u għadd baxx ta' pjastrini (tromboċitopenija). Matul il-fażi kardjopulmonari, il-qalb tħabbat ferm iktar (takikardija), tħabbat b'mod irregolari (aritmiji), u jkun hemm xokk karjoġeniku. It-tnixxija kapillari pulmonari tista' twassal għal sindromu ta' problemi respiratorji akuti, jibdew jinġemgħu l-fluwidi fil-pulmuni (edema pulmonari), ipotensjoni, u jibda jinġema' l-fluwidu fil-kavità addominali (effużjoni plewrali). Dawn is-sintomi jistgħu jikkawżaw il-[[mewt]] ħesrem. Wara li l-fażi kardjopulmonari tgħaddi, tipikament l-irkupru jseħħ f'bejn 3 sa 6 xhur, bil-poliurija. Filwaqt li l-HFRS huwa assoċjat mal-mard renali u l-HPS mal-mard kardjopulmonari, xi kultant l-HFRS jista' jinkludi sintomi kardjopulmonari assoċjati mal-HPS u l-HPS xi kultant jaf jinkludi sintomi renali assoċjati mal-HFRS. == Trażmissjoni == [[Stampa:Deer Mouse in Tree (6438329699) B.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tal-Punent, vettur naturali tal-virus Sin Nombre.]] Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw il-mard fil-bniedem jiġu trażmessi l-iktar mir-rodituri. Fir-rodituri, il-''hantaviruses'' normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. L-annimali infettati jistgħu jxerrdu l-virus fost annimali mhux infettati permezz ta' aerosols jew qtar mill-eskrezzjoni (ħmieġ), mill-awrina, mill-bżieq u mid-demm tagħhom, permezz tal-konsum ta' ikel ikkontaminat, mill-partikoli tal-virus rilaxxati mill-ġilda jew mill-pil, permezz tat-tqaxxir tal-pil, jew permezz tal-gdim u tal-grif. Il-''hantaviruses'' jistgħu jinfirxu wkoll b'kuntatt tal-feċi mal-fomm u permezz tal-plaċenti matul it-tqala mill-omm għall-wild tagħha. Jistgħu jibqgħu ħajjin għal 10 ijiem f'temperatura ambjentali, 15-il jum f'temperatura miti, u iktar minn 18-il jum f'temperatura ta' 4 gradi Celsius (39 grad Fahrenheit), u dan jgħin lit-trażmissjoni tal-virus. Huwa magħruf li l-kundizzjonijiet ambjentali favorevoli għar-riproduzzjoni u għall-imxija tar-rodituri jżidu t-trażmissjoni tal-mard. L-għajxien f'ambjent rurali, f'ambjenti mhux iġjeniċi, u l-interazzjoni ma' ambjenti kondiviżi ma' ospitanti tal-mard huma l-ikbar fatturi ta' riskju għal infezzjoni, speċjalment fost in-nies li jħobbu jimxu fil-kampanja, il-[[Bidwi|bdiewa]] u l-ħaddiema tal-forestrija, kif ukoll il-minaturi, il-militar u ż-[[Żooloġija|żoologi]]. F'tifqigħa waħda fl-Amerka ta' Fuq fl-2017, il-virus ta' Seoul infetta 31 ruħ permezz ta' kuntatt ma' firien domestiċi. Il-virus tal-Andes spiss jingħad mir-riċerkaturi li huwa magħruf li jinfirex minn persuna għall-oħra, l-unika ''hantavirus'' ta' din ix-xorta, normalment wara li wieħed ikun f'kuntatt mill-qrib ma' persuna infettata. Ġie rrapportat ukoll li jinfirex permezz tas-saliva umana, qtar fl-arja mis-sogħla u mill-għatis, u lejn it-trabi li jkunu għadhom kemm twieldu permezz tal-ħalib u l-plaċenta tal-omm. Madankollu, rieżami sistematiku tal-2021 sab li t-trażmissjoni minn bniedem għall-ieħor tal-virus tal-Andes ma kinitx appoġġata b'mod sod mill-evidenza, għalkem possibbli f'ċirkostanzi limitati, speċjalment bejn kuntatt mill-qrib fi ħdan l-istess abitazzjoni bħal kuntatt sesswali f'koppja. Hemm ukoll suspett li l-virus ta' Puumala jista' jinfirex minn persuna għall-oħra permezz tat-trasfużjoni tad-demm u tal-pjastrini. F'April–Mejju 2026, l-ewwel tifqigħa rreġistrata tal-hantavirus abbord bastiment tal-kruċieri seħħ fuq il-bastiment MV Hondius li kien qed itajjar il-bandiera tan-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]], operat minn Oceanwide Expeditions. Fit-2 ta' Mejju 2026, raggruppament ta' passiġġieri b'mard respiratorju gravi abbord il-bastiment, li kien qed iġorr 147 passiġġier u membri tal-ekwipaġġ, ġie rrapportat lid-WHO. Sal-4 ta' Mejju 2026, seba' każijiet ġew identifikati, inkluż tliet imwiet. It-[[Tabib|tobba]] stabbilew li t-tip ta' virus involut kien il-virus tal-Andes, li jista' jinfirex permezz ta' trażmissjoni limitata minn bniedem għall-ieħor. Id-WHO vvalutat ir-riskju għall-popolazzjoni globali bħala wieħed baxx. Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw l-HFRS jistgħu jiġu trażmessi permezz tal-gdim tal-akari u tal-qurdien. Ir-riċerka wriet ukoll li l-[[Ħanżir|ħnieżer]] jistgħu jiġu infettati bil-virus ta' Hantan mingħajr ma jkollhom sintomi severi, u l-majjaliet jistgħu jittrażmettu l-virus lin-nisel tagħhom permezz tal-plaċenta. It-trażmissjoni mill-ħnieżer għall-bnedmin jaf hija possibbli wkoll; nissiel tal-ħnieżer ġie infettat bil-''hantavirus'' mingħajr kuntatt ma' rodituri jew akari. Il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Puumala ġew individwati fil-bhejjem tal-ifrat, fiċ-ċriev u fil-[[Fenek|fniek]], u l-antikorpi tal-virus ta' Seoul ġew individwati fil-[[Qattus|qtates]] u fil-[[Kelb|klieb]], iżda r-rwol ta' dawn l-ospitanti għall-''hantaviruses'' mhux magħruf. L-infezzjoni f'dawn l-annimali oħra potenzjalment jista' jiffaċilita l-[[evoluzzjoni]] tal-''hantaviruses'' permezz ta' tislit mill-ġdid tal-ġeni. Minbarra r-rodituri, xi ''hantaviruses'' jinsabu f'[[Mammiferu|mammiferi]] [[Insettivoru|insettivori]] żgħar, bħat-talpi, il-bugeddum u l-friefet il-lejl. L-antiġen tal-''hantavirus'', li huwa indikattiv ta' infezzjoni, ġie individwat ukoll f'varjetà ta' speċijiet ta' [[Għasfur|għasafar]]. L-ambjenti mibnija mill-bniedem huma importanti fit-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. Id-deforestazzjoni u l-agrikoltura eċċessiva jaf jeqirdu l-ħabitat naturali tar-rodituri. L-espansjoni tal-art agrikola hija assoċjata ma' deklin fil-popolazzjonijiet tal-predaturi, u b'hekk l-ispeċijiet ospitanti tal-''hantaviruses'' jużaw il-monokulturi tal-azjendi agrikoli bħala siti tal-foraġġ u fejn ibejtu. Is-siti agrikoli mibnija qrib ħafna tal-ħabitats naturali tar-rodituri jistgħu jiffaċilitaw il-proliferazzjoni tar-rodituri peress li jaf jiġu attirati mill-għalf tal-annimali. Is-sistemi tad-dranaġġ u tal-ilma mormi tax-xita jaf ikunu abitati mir-rodituri, speċjalment f'żoni b'immaniġġjar batut tal-iskart solidu. Il-kummerċ u l-ivvjaġġar marittimi ġew implikati wkoll fl-imxija tal-''hantaviruses''. Ir-riżultati tar-riċerka mhumiex konsistenti dwar jekk l-ħajja urbana tnaqqasx jew iżżidx l-inċidenza tal-''hantaviruses''. Is-seroprevalenza, li turi l-infezzjonijiet tal-''hantaviruses'' fl-imgħoddi, hija ogħla b'mod konsistenti fl-okkupazzjonijiet u fiż-żoni li jkunu esposti iktar għar-rodituri. Il-kundizzjonijiet batuti tal-għajxien fil-battalji, fil-kampijiet militari u fil-kampijiet tar-refuġjati jesponu lis-suldati u lir-refuġjati għal infezzjoni. == Ambjent == [[Stampa:NOAA Nino.jpg|daqsminuri|L-effett ta' El Niño fuq il-klimi lokali.]] L-ispeċijiet tar-rodituri li jġorru magħhom il-''hantaviruses'' jgħixu f'firxa wiesgħa ta' ħabitats, inkluż [[Bijoma|bijomi]] simili għad-deżert, foresti ekwatorjali u tropikali, artijiet bassasa, savani, għelieqi u mraġ tal-ilma salmastru. Is-seroprevalenza tal-''hantaviruses'' fl-ispeċijiet ospitanti tagħhom ġiet osservata li tvarja minn 5.9 % sa 38 % fl-Amerki, u minn 3 % sa madwar 19 % globalment, skont il-metodu tal-ittestjar u l-post tal-ittestjar. F'xi postijiet, bħall-Korea t'Isfel, l-insib abitwali tar-rodituri selvaġġi jsir biex tiġi ssorveljata ċ-ċirkolazzjoni tal-''hantaviruses''. L-umdità għolja tista' tibbenefika lill-popolazzjonijiet tar-rodituri fi klimi sħan, fejn jista' jkollha impatt pożittiv fuq it-tkabbir tal-[[Pjanta|pjanti]] u b'hekk fid-disponibbiltà tal-ikel. Il-kopertura forestali miżjuda hija assoċjata ma' inċidenza ogħla tal-''hantaviruses'', b'mod partikolari fl-Ewropa. It-[[tibdil fil-klima]] u d-degradazzjoni ambjentali jżidu ż-żoni ta' kuntatt bejn ir-rodituri ospitanti u l-bnedmin, u dan iżid l-esponiment potenzjali għall-''hantaviruses''. Eżempju ta' dan kienet it-tifqigħa tal-Erba' Rkejjen tal-1993 fl-Istati Uniti, li ġiet ippreċeduta minnufih minn żieda fix-xita minħabba l-perjodu ta' tisħin ta' El Niño tal-1992-1993. Dan ikkawża tkabbir sostanzjali fil-provvista tal-ikel għar-rodituri, li wassal għat-tkabbir rapidu fil-popolazzjoni tagħhom u ffaċilita tifrix akbar tal-''hantavirus'' li kkawża dik it-tifqigħa. Ix-xita hija assoċjata b'mod konsistenti mal-inċidenza tal-''hantaviruses'' f'diversi xejriet. Ix-xita qliel hija fattur ta' riskju għat-tifqigħat fix-xhur ta' wara, iżda jistgħu jaffettwaw l-inċidenza minħabba l-għargħar tal-moħbiet u tal-bejtiet tar-rodituri. Fil-postijiet li jkollhom staġuni tax-xita u staġuni tan-nixfa, l-infezzjonijiet huma iktar komuni fl-istaġun tax-xita milli fl-istaġun tan-nixfa. In-nuqqas ta' xita u n-nixfa huma assoċjati ma' inċidenza mnaqqsa peress li tali kundizzjonijiet jirriżultaw f'popolazzjoni iżgħar tar-rodituri, iżda l-ispostament tal-popolazzjonijiet tar-rodituri minħabba n-nixfa jew l-għargħar jista' jwassal għal żieda fl-interazzjonijiet bejn ir-rodituri u l-bnedmin u l-infezzjonijiet. Madankollu, fl-Ewropa ma nstabet l-ebda assoċjazzjoni bejn ix-xita u l-inċidenza tal-mard. It-temperatura jkollha effetti li jvarjaw fuq it-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. It-temperaturi ogħla joħolqu ambjenti mhux favorevoli għall-għajxien tal-virus u jnaqqsu l-livelli tal-attività tar-rodituri Neotropiċi, iżda jistgħu jwasslu biex ir-rodituri jfittxu l-kenn mis-sħana f'ambjenti umani u jkunu ta' benefiċċju għall-produzzjoni tal-aerosols. It-temperaturi iktar baxxi jistgħu jtawlu l-għajxien tal-virus 'il barra minn ospitant. It-temperaturi medji ogħla tax-xitwa huma assoċjati mat-tnaqqis tal-għajxien tal-ġrieden tax-xtut, il-vettur naturali tal-virus ta' Puumala, iżda huma assoċjati maż-żieda tal-għajxien tal-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi fiċ-[[Ċina]], il-vettur naturali tal-virus ta' Hantan. It-temperaturi estremi, sħan jew kesħin, huma assoċjati ma' inċidenza iktar baxxa tal-mard. == Ġenoma u struttura == Il-ġenoma tal-''hantaviruses'' hija segmentata fi tliet partijiet: segment kbir (L), segment medju (M) u segment żgħir (S). Kull parti fiha RNA ta' sens negattiv ta' razza unika u tikkonsisti f'total ta' 10,000–15,000 nukleotid. Is-segmenti jiffurmaw fi ċrieki permezz ta' legaturi mhux kovalenti fit-truf tal-ġenoma. Is-segment L huwa twil madwar 6.6 kilobażi (kb) u jikkodifikaw polimerażi virali ta' RNA dipendenti (RdRp), li twassal għat-traskrizzjoni u għar-replikazzjoni tal-RNA virali. Is-segment M, li huwa twil madwar 3.7 kb, jikkodifika prekursur tal-glikoproteina li jiġi traskritt b'mod konġunt u mehmuż mal-Gn u mal-Gc. Il-Gn u l-Gc jintrabtu mar-riċetturi ċellolari, jirregolaw ir-risponsi immunitarji, u jistimolaw il-ħolqien ta' antikorpi protettivi. Is-segment S huwa twil madwar 2.1 kb u jikkodifika l-proteina N b'nukleokapsid, li tintrabat mal-RNA virali u tipproteġiha. Qafas ta' qari miftuħ fil-ġen N tas-segment S ta' xi ''orthohantaviruses'' jikkodifika wkoll il-proteina mhux strutturali NS li wassal għal inibizzjoni tal-produzzjoni tal-interferon fiċ-ċelloli ospitanti. Ir-reġjuni mhux traskritti fit-truf tal-ġenoma jiġu kkonservati sew u jipparteċipaw fir-replikazzjoni u fit-traskrizzjoni tal-ġenoma. Il-partikoli individwali tal-''hantavirus'' (virjoni) normalment ikunu sferiċi, iżda jistgħu jkunu ovali, pleomorfiċi jew tubulari. Id-dijametru tal-virjon ikun ta' 70–350 nanometru (nm). Il-parti esterna tal-virjon ikun involukru tal-lipidi bi ħxuna ta' madwar 5 nm. Integrati fl-involukru jkun hemm il-glikoproteini spika tal-wiċċ, il-Gn u l-Gc, li jkunu rranġati f'għamla ta' retikolu. Kull spika tal-wiċċ tkun magħmula minn tetramer tal-Gn u tal-Gc (erba' unitajiet kull wieħed) li jkollu simetrija rotazzjonali kwadrupla, u tkun estiża madwar 10 nm 'il barra mill-involukru. Il-Gn jiffurmaw iz-zokk tal-ispika u l-Gc jiffurmaw ir-ras. Fi ħdan l-involukru jkun hemm nukleokapsidi elikali magħmula minn bosta kopji tal-proteina N b'nukleokapsid, li jkunu mehmuża mal-ġenoma tal-virus biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP). Kull kumpless tal-RNP ikollu kopja tal-RdRp mehmuża miegħu. Il-''hantaviruses'' ma jikkodifikawx il-proteini matriċi biex jgħinu fl-istrutturar tal-virjon, għaldaqstant kif il-proteini tal-wiċċ jorganizzaw ruħhom fi sfera b'retikolu simetriku għadu mhux magħruf. == Ċiklu tal-ħajja == Iċ-ċelloli edoteljali vaskolari u l-makrofaġi huma ċ-ċelloli primarji li jiġu infettati mill-''hantaviruses''. Il-podoċiti, iċ-ċelloli tubulari, iċ-ċelloli dendritiċi u l-linfoċiti jistgħu jiġu infettati wkoll. L-hemiż maċ-ċellola ospitanti u d-dħul ġo fiha jiġu medjati mill-irbit tal-ispiki tal-glikoproteini virali mar-riċetturi taċ-ċellola ospitanti, b'mod partikolari l-integrini β3. Il-fatturi ta' aċċellerazzjoni tad-diżintegrazzjoni jikkomplementaw ir-riċetturi, u għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida, ġie propost li l-protocaderin-1 huwa involut fl-hemiż. Wara l-hemiż, il-''hantaviruses'' jiddependu fuq diversi modi biex jidħlu f'ċellola, inkluż il-mikropinoċitosi, l-endoċitosi indipendenti medjata mir-riċetturi u l-endoċitosi li tiddependi fuq il-kolesterol jew il-kaveoli. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jużaw l-endoċitosi li tiddependi fuq il-klatrin filwaqt li l-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jużaw l-endoċitosi indipendenti mingħajr il-klatrin. Wara li jidħlu f'ċellola, il-virjoni jiffurmaw vexxikoli li jiġu ttrasportati lejn endosomi bikrin, imbagħad lejn endomsomi tardivi u lejn kompartimenti lisosomali. Tnaqqis fil-pH imbagħad tikkawża l-fużjoni tal-involukru virali mal-endosomi jew mal-lisosomi. Din il-fużjoni tirrilaxxa kumplessi ta' ribonukleoproteina virali fiċ-ċitoplażma taċ-ċellola, li jibdew it-traskrizzjoni u r-replikazzjoni permezz tal-RdRp. L-RdRp jittraskrivu l-ssRNA virali f'razez b'sens pożittiv komplementari, imbagħad jaħtfu ħames truf primarji tal-RNA messaġġier (mRNA) ospitanti biex iħejju l-mRNA għat-traskrizzjoni mir-ribosomi ospitanti għall-produzzjoni tal-proteini virali. Ir-razez tal-RNA komplementari jintużaw ukoll għall-produzzjoni ta' kopji tal-ġenoma, li jiġu inkapsulati mill-proteini N biex jiffurmaw l-RNPs. Matul l-assemblaġġ tal-virjon, il-prekursur tal-glikoproteini jaqbad mar-retikulu endoplażmiku fil-glikoproteini Gn u Gc permezz tal-peptidażi senjaletiċi taċ-ċellola ospitanti. Il-Gn u l-Gc jiġu mmodifikati permezz ta' ktajjen ta' N-glikan, li jistabbilizzaw l-istruttura tal-ispika u jgħinu fl-assemblaġġ fl-apparat ta' Golgi għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jew għall-membrana ċellolari għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jiksbu l-involukru virali tagħhom mill-apparat ta' Golgi u mbagħad jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari f'vexxikoli sabiex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Min-naħa l-oħra, l-RNPs tal-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari, fejn jinbtu minn wiċċ iċ-ċellola biex jiksbu l-involukru tagħhom u jitilqu miċ-ċellola. == Evoluzzjoni == L-iżjed forma komuni ta' evoluzzjoni għall-''hantaviruses'' hija mutazzjonijiet permezz ta' sostituzzjonijiet, inserzjonijiet jew tħassir tan-nukleotidi uniċi. Normalment il-''hantaviruses'' ikunu ristretti għal speċijiet individwali li jkunu vetturi naturali u jevolvu flimkien mal-ospitanti tagħhom, iżda din ir-relazzjoni ta' speċi waħda ma' ''hantavirus'' wieħed ma tapplikax għall-''hantaviruses'' kollha. L-istorja evoluzzjonarja eżatta tal-''hantaviruses'' x'aktarx li hija mtappna minn bosta istanzi ta' taħlit mill-ġdid tal-ġenoma, qabżiet tal-ispeċi ospitanti, u tibdil tal-ospitanti. Fi ħdan l-ispeċijiet, il-[[ġeografija]] affettwat l-evoluzzjoni tal-''hantaviruses''. Pereżempju, il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Seoul it-tnejn li huma ffurmaw diversi insla li jikkorrispondu mad-distribuzzjoni ġeografika tagħhom. Peress li l-''hantaviruses'' għandhom ġenomi segmentati, dawn huma kapaċi jwettqu taħlit u tibdil ġenetiku mill-ġdid, fejn is-segmenti minn viruses differenti jistgħu jitħalltu biex jiffurmaw viruses ġodda. Dan iseħħ spiss fin-natura u jiffaċilita l-adattament tal-''hantaviruses'' għal diversi ospitanti u ekosistemi. It-taħlit mill-ġdid fl-OWHVs tas-segmenti S u M normalment jiġi osservat fost il-viruses fi ħdan speċi waħda, iżda jista' jseħħ bejn speċijiet differenti. It-tibdil mill-ġdid fl-NWHVs tas-segmenti S u M ġie osservat fir-rodituri. Fost il-viruses ta' Puumala li ġew iżolati mir-rodituri fl-2005-2009, 19.1 % minnhom ġew identifikati bħala taħlit mill-ġdid. Il-proġenija diplojdi hija possibbli wkoll, fejn il-virjoni jaf ikollhom żewġ eżemplari mill-istess segment minn żewġ viruses ġenituri. == Klassifikazzjoni == L-''Orthohantavirus'' jagħmel parti mill-familja tal-''Hantaviridae'', li tinkludi l-''hantaviruses'' kollha. Il-ġeneru fih 37 speċi, elenkati hawn taħt bil-virus eżemplari tal-ispeċi. Inġenerali, l-ispeċijiet ikollhom isem il-virus eżemplari bis-suffiss -''ense''. * ''Orthohantavirus andesense'', il-virus tal-Andes; * ''Orthohantavirus artybashense'', il-virus ta' Artybash; * ''Orthohantavirus asamaense'', il-virus ta' Asama; * ''Orthohantavirus asikkalaense'', il-virus ta' Asikkala; * ''Orthohantavirus bayoui'', il-virus ta' Bayou; * ''Orthohantavirus boweense'', il-virus ta' Bowé; * ''Orthohantavirus brugesense'', il-virus ta' Bruges; * ''Orthohantavirus caobangense'', il-virus ta' Cao Bằng; * ''Orthohantavirus carrizalense'', il-virus ta' Carrizal; * ''Orthohantavirus chocloense'', il-virus ta' Choclo; * ''Orthohantavirus dabieshanense'', il-virus ta' Dàbiéshān; * ''Orthohantavirus delgaditoense'', il-virus ta' Caño Delgadito; * ''Orthohantavirus dobravaense'', il-virus ta' Dobrava-Belgrad; * ''Orthohantavirus fugongense'', il-virus ta' Fúgòng; * ''Orthohantavirus hantanense'', il-virus ta' Hantan; * ''Orthohantavirus jejuense'', il-virus ta' [[Gżira ta' Jeju|Jeju]]; * ''Orthohantavirus kenkemeense'', il-virus ta' Kenkeme; * ''Orthohantavirus khabarovskense'', il-virus ta' Khabarovsk; * ''Orthohantavirus lankaense'', il-virus ta' Lanka; * ''Orthohantavirus luxiense'', il-virus ta' Lúxī; * ''Orthohantavirus mamorense'', il-virus ta' Rio Mamoré; * ''Orthohantavirus maporalense'', il-virus ta' Maporal; * ''Orthohantavirus montanoense'', il-virus ta' Montaño; * ''Orthohantavirus nigrorivense'', il-virus tal-Kanal ta' Black Creek; * ''Orthohantavirus ozarkense'', il-virus ta' Ozark; * ''Orthohantavirus prospectense'', il-virus ta' Prospect Hill; * ''Orthohantavirus puumalaense'', il-virus ta' Puumala; * ''Orthohantavirus rockportense'', il-virus ta' Rockport; * ''Orthohantavirus sagercreekense'', il-virus ta' Sager Creek; * ''Orthohantavirus sangassouense'', il-virus ta' Sangassou; * ''Orthohantavirus seoulense'', il-virus ta' Seoul; * ''Orthohantavirus sinnombreense'', il-virus ta' Sin Nombre; * ''Orthohantavirus tatenalense'', il-virus ta' Tatenale; * ''Orthohantavirus thailandense'', li jinkludi l-virus ta' Anjozorobe u l-virus tat-[[Tajlandja]]; * ''Orthohantavirus tigrayense'', il-virus ta' Tigray; * ''Orthohantavirus tulaense'', il-virus ta' Tula; * ''Orthohantavirus wufangense'', il-virus ta' Wùfeng Chodsigoa smithii 1. Bosta ''hantaviruses'' oħra mhumiex klassifikati, għalkemm uħud jaf ikunu iżolati ta' viruses oħra: * il-virus ta' Academ; * il-virus ta' Adler; * il-virus ta' Alto Paraguay; * il-virus ta' Amga/Seewis; * il-virus ta' Anajatuba; * il-virus ta' Ash River; * il-virus ta' Asturias; * il-virus ta' Azagny; * il-virus ta' Belgrad; * il-virus tax-xmara Biya; * il-virus tal-Lag ta' Bloodland; * il-virus tax-Xmara Blu; * il-virus ta' Boginia; * il-virus ta' Calabazo; * il-virus ta' Camp Ripley; * il-virus ta' Castelo dos Sonhos; * il-virus CGRn9415; * il-virus ta' Dode; * il-virus tal-Kanjon ta' El Moro; * il-virus ta' Fox Creek; * il-virus ta' Fusong; * il-virus ta' Gōu; * ir-razza tal-''hantavirus'' Tamarin/BRA/SM22/2014; * il-virus ta' HoJo; * il-virus ta' Iamonia; * il-virus ta' Isla Vista; * il-virus ta' Jemez Springs; * il-''hantavirus'' ta' Jerboa; * il-virus ta' Jurong; * il-''hantavirus'' ta' Kielder; * il-virus ta' Laguna Negra; * il-virus ta' Landiras; * il-virus ta' Leakey; * il-virus ta' Lechiguanas; * il-virus ta' Liánghé; * il-virus ta' Lohja; * il-virus ta' Malacky; * il-virus ta' Muleshoe; * il-virus ta' Necocli; * il-virus ta' Orán; * il-virus ta' Oxbow; * il-virus ta' Playa de Oro; * il-virus ta' Powell Butte; * il-virus tal-ġrieden tal-mergħat; * il-virus ta' Qiān Hú Shān/tal-Lag ta' Qiāndǎo; * il-virus ta' Rio Mearim; * il-virus ta' Río Segundo; * il-virus tal-firien ta' Sapporo; * il-virus ta' Sarufutsu; * il-virus ta' Serang; * il-virus ta' Shěnyáng; * il-virus ta' Taimyr; * il-virus ta' Tanganya; * il-virus tax-Xmara Tualatin; * il-virus ta' Uurainen; * il-virus ta' Vladivostok; * il-virus ta' Yakeshi; * il-virus ta' Yuánjiāng. == Storja == Hantavirus hemorrhagic disease was likely first described in the ''Huangdi Neijing'', an ancient Chinese medical text, in Imperial China during the Warring States Period of 475–221 BCE. Hantaviruses have been suggested as a cause of "trench nephritis" in soldiers during the US Civil War and in British soldiers in Flanders, Belgium during the First World War. The disease was also mentioned in East Asia, where it was probably endemic, and was first described scientifically in Vladivostok in 1913–1914. During the Second World War in 1942, an outbreak of disease with symptoms characteristic of hantavirus infection occurred in Salla, Eastern Lapland, Finland among German and Finnish soldiers. This outbreak was later reported in 1980 to be caused by a virus transmitted by bank voles and was named Puumala virus. Also during the war, around 10,000 Japanese soldiers stationed in Manchuria developed HFRS. Around 3,200 cases of HFRS occurred among United Nations soldiers stationed near the Hantan river during the Korean War, where it was first identified in 1951 and named "Korean hemorrhagic fever" and "epidemic hemorrhagic fever". After the war, in 1976 in South Korea, Dr. Ho Wang Lee tested striped field mice and showed that antigens from their lungs were reactive to antibodies in sera from war survivors. In 1978, the virus was isolated for the first time and named Hantaan virus after the river. Retrospective analysis showed that Hantaan virus was responsible for the war outbreak. Other hantaviruses that caused HFRS were then discovered throughout Eurasia. The disease had a variety of names, so in 1982, the World Health Organization officially named it "hemorrhagic fever with renal syndrome". In 1985, this group of viruses were named "hantaviruses" after Hantaan virus, and in 1987, the genus ''Hantavirus'' was established to accommodate them in the then-family ''Bunyaviridae''. The first hantavirus vaccine, ''Hantavax'', was developed in 1990 by a research team led by Dr. Ho Wang Lee. The vaccine is only effective against hantavirus strains in Northeast Asia, such as the Hantaan virus(HTNV) and Seoul virus(SEOV). It is not approved for use in Europe or the United States. In 1993, an outbreak of highly lethal acute respiratory distress syndrome occurred in the Four Corners region of the United States. This outbreak was determined to be caused by a hantavirus, now named Sin Nombre virus, and represented the first confirmed instance of pathogenic hantaviruses in the Americas as well as the discovery of a new type of disease caused by hantaviruses. The new disease was named "hantavirus pulmonary syndrome". During subsequent years, numerous other hantaviruses were discovered in the Americas, including Andes virus, which has been claimed to be transmissible from person to person. HFRS, however, remains much more common than HPS—more than 100,000 cases of HFRS occur each year, compared to only a few hundred cases of HPS annually. Over time, hundreds of bunyaviruses were discovered but could not be accommodated within the genera of the ''Bunyaviridae'' family. To address this, in 2017 bunyaviruses were elevated to the rank of order, ''Bunyavirales'', and hantaviruses, along with the other bunyavirus genera, were elevated to the rank of family. Hantaviruses, also called hantavirids, now also refer to members of the family ''Hantaviridae''. The prior genus of ''Hantavirus'' was renamed ''Orthohantavirus'' to distinguish them from members of the family, and the genus's members are often called orthohantaviruses. In 2019, additional genera and subfamilies were created to classify non-rodent hantaviruses, and in 2023, binomial nomenclature was adopted for hantaviruses. == Referenzi == [[Kategorija:Bijoloġija]] 8ahgfsgmndckm4sc7i63ycaiabzag3p 329828 329827 2026-05-09T08:46:28Z Trigcly 17859 /* Storja */ 329828 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg|daqsminuri|Mikrograff bit-trażmissjoni tal-elettroni tal-virus Sin Nombre.]] L-'''''Orthohantavirus''''' huwa [[Ġeneru (tassonomija)|ġeneru]] ta' viruses li jinkludi l-'''''hantaviruses''''' (tal-[[Familja (bijoloġija)|familja]] ''Hantaviridae'') li jikkawżaw il-mard fil-[[bniedem]]. L-''orthohantaviruses'', minn hawn 'il quddiem imsejħa ''hantaviruses'', jinsabu b'mod naturali primarjament fir-rodituri. Inġenerali, kull ''hantavirus'' jinġarr minn [[speċi]] waħda ta' roditur u kull roditur li jkollu ''hantavirus'' iġorr speċi waħda ta' ''hantavirus''. Il-''hantaviruses'' fl-ambjent naturali tagħhom normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. Madankollu, fil-bniedem il-''hantaviruses'' jikkawżaw żewġ mardiet: id-deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS, hemorrhagic fever with renal syndrome) u s-sindromu pulmonari bil-''hantavirus'' (HPS, hantavirus pulmonary syndrome). L-HFRS jiġi kkawżat bil-''hantaviruses'' fl-[[Afrika]], fl-[[Asja]] u fl-[[Ewropa]], imsejħa ''hantaviruses'' tad-[[Id-Dinja|Dinja]] l-Antika, u l-HPS jiġi kkawżat normalment bil-''hantaviruses'' fl-Amerki, imsejħa ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' jiġu trażmessi prinċipalment permezz ta' aerosols u qtar li jkun fihom eskrezzjonijiet (ħmieġ) tar-rodituri, kif ukoll permezz ta' ikel ikkontaminat, gidmiet u grif tar-rodituri. Il-virus tal-Andes, li jinstab fl-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]], huwa ''hantavirus'' magħruf attwalment li għalih ġiet iddokumentata trażmissjoni limitata bejn il-bnedmin. Fatturi ambjentali bħax-xita, it-temperatura u l-umdità jinfluwenzaw it-trażmissjoni. L-HFRS huwa mmarkat minn mard tal-kliewi, b'nefħa tal-kliewi, eċċess ta' proteini fl-awrina, u [[demm]] fl-awrina. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 % skont liema jkun il-virus. Forma mhux qalila tal-HFRS spiss imsejħa nefropatija epidemika sikwit tiġi kkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-[[Belgrad]]. Għall-HPS, is-sintomi inizjali huma qishom tal-influwenza, bid-deni, uġigħ ta' ras u uġigħ muskolari, segwiti minn falliment respiratorju f'daqqa. L-HPS għandu rata ta' fatalità ogħla mill-HFRS, ta' 30–60 %. Għall-HFRS u għall-HPS, il-mard huwa r-riżultat ta' permeabbiltà vaskulari miżjuda, tnaqqis fl-għadd ta' pjastrini, u reazzjoni eċċessiva tas-sistema immunitarja. Il-ġenoma tal-''hantavirus'' tikkonsisti minn tliet segmenti tal-RNA li jikkodifikaw proteina kull wieħed: polimerażi dipendenti fuq l-RNA (RdRp), prekursur tal-glikoproteina spika, u l-proteina N. Is-segmenti jkunu integrati f'proteini N biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP) u kull waħda jkollha kopja mehmuża tal-RdRp. Il-kumplessi tal-RNP huma mdawra b'involukru ta' lipidi bi proteini spika li jinbtu mill-wiċċ tiegħu. Ir-replikazzjoni tibda meta l-ispiki jeħlu ma' wiċċ iċ-ċelloli. Wara li jidħol fiċ-ċellola, l-involukru jagħmel fużjoni mal-endożomi u mal-liżożomi, li jbattal l-RNPs fiċ-ċitoplażma. L-RdRp imbagħad jittraskrivi l-ġenoma biex jipproduċi l-RNA messaġġier (mRNA) għat-traskrizzjoni minn ribożomi ospitanti biex jipproduċu proteini virali u biex tiġi rreplikata l-ġenoma għall-viruses proġeniċi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jinġemgħu fl-apparat ta' Golgi u jiksbu l-involukru tagħhom minnu, qabel ma jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari biex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jinġemgħu qrib il-membrana ċellolari u jiksbu l-involukru tagħhom minnha meta jitilqu miċ-ċellola billi jinbtu mill-wiċċ tagħha. Il-''hantaviruses'' ġew skoperti għall-ewwel darba wara l-Gwerra Koreana. Matul il-gwerra, l-HFRS kien marda komuni fost is-suldati stazzjonati qrib ix-xmara Hantan. L-ewwel ''hantavirus'' ġie iżolat fl-1978 fil-[[Korea t'Isfel]], u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan. Intwera li kien responsabbli għat-tifqigħa matul il-gwerra. Fi żmien ftit snin, ''hantaviruses'' oħrajn li jikkawżaw l-HFRS ġew skoperti madwar l-Ewrasja kollha. Fl-1982, l-[[Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa]] (WHO, World Health Organization) għażlet isem l-HFRS, u fl-1987, il-''hantaviruses'' ġew ikklassifikati bħala ġeneru distint għall-ewwel darba. Kollettivament ingħataw l-isem tal-virus ta' Hantan u tax-xmara Hantan. Fl-1993, tifqigħa tal-HPS seħħet fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], u dan wassal għall-iskoperta ta' ''hantaviruses'' patoġeniċi tad-Dinja l-Ġdida u tat-tieni marda kkawżata mill-''hantaviruses''. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-''hantaviruses'' instabu mhux biss fir-rodituri iżda wkoll fit-talpi, fil-bugeddum u fil-friefet il-lejl. == Mard == [[Stampa:Hantavirus.jpg|daqsminuri|Il-''hantavirus''.]] Il-''hantaviruses'' huma maqsuma f'''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika (OWHVs, Old World hantaviruses), li tipikament jikkawżaw deni emorraġiku b'sindromu renali (HFRS) fl-Afrika, fl-Asja u fl-Ewropa, u ''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida (NWHVs, New World hantaviruses) li huma assoċjati mas-sindromu pulmonari tal-hantavirus (HPS) fl-Amerki. Ir-rata ta' fatalità tal-HFRS tvarja minn inqas minn 1 % sa 15 %, filwaqt li tal-HPS hija 30–60 %. Is-severità tas-sintomi tal-HFRS tvarja skont il-virus: il-virus ta' Hantan jikkawża HFRS sever, il-virus ta' [[Seoul]] jikkawża HFRS moderat, il-virus ta' Puumala jikkawża HFRS mhux qalil, u l-virus ta' Dobrava-Belgrad jikkawża HFRS mhux qalil sa sever skont il-ġenotip. Il-forma mhux qalila tal-HFRS ikkawżata mill-virus ta' Puumala u mill-virus ta' Dobrava-Belgrad spiss tissejjaħ nefropatija epidemika (NE). Ma ġewx osservati infezzjonijiet ripetuti, għaldaqstant il-fejqan wara infezzjoni x'aktarx li jagħti immunità għall-għomor kollu.<ref>Hansen A, Cameron S, Liu Q, Sun Y, Weinstein P, Williams C, Han GS, Bi P (April 2015). "Transmission of haemorrhagic fever with renal syndrome in china and the role of climate factors: a review". ''Int J Infect Dis''. '''33''': 212–218. doi:10.1016/j.ijid.2015.02.010. hdl:2440/94644. <nowiki>PMID 25704595</nowiki>.</ref><ref>Krüger DH, Schönrich G, Klempa B (June 2011). "Human pathogenic hantaviruses and prevention of infection". ''Hum Vaccin''. '''7''' (6): 685–693. doi:10.4161/hv.7.6.15197. PMC 3219076. <nowiki>PMID 21508676</nowiki>.</ref> [[Stampa:Rötelmaus.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tax-xtut, vettur naturali tal-virus ta' Puumala.]] L-HFRS huwa kkaratterizzat minn ħames fażijiet: deni, ipotensjoni, produzzjoni baxxa tal-awrina (oligurija), produzzjoni għolja tal-awrina (poliurija), u rkupru. Normalment is-sintomi jseħħu 12–16-il jum wara l-esponiment għall-virus. Il-mard akut tal-kliewi jseħħ b'nefħa tal-kliewi, proteini eċċessivi fl-awrina (proteinurija), u demm fl-awrina (ematurija). Sintomi oħra jinkludu l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-parti t'isfel tad-dahar, nawżea, rimettar, diarrea, demm fl-eskrezzjoni, it-tfaċċar ta' tikek fuq il-ġilda (peteki), u emorraġija fil-pajp tan-nifs. Il-falliment renali jwassal għall-oligurija, u rkupru tas-saħħa tal-kliewi jinkiseb bil-poliurija. L-irkupru tipikament idum ftit xhur. F'każijiet inqas qalila, il-fażijiet differenti tal-HFRS jaf ikunu diffiċli biex jiġu distinti, jew xi fażijiet jaf ikunu assenti, filwaqt li f'każijiet iktar severi, il-fażijiet jistgħu jitrikkbu fuq xulxin.<ref>Tariq M, Kim DM (March 2022). "Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis". ''Infect Chemother''. '''54''' (1): 1–19. doi:10.3947/ic.2021.0148. PMC 8987181. <nowiki>PMID 35384417</nowiki>.</ref> L-HPS huwa prinċipalment ikkawżat minn żewġ viruses: il-virus tal-Andes u l-virus Sin Nombre (mingħajr isem). Il-marda għandha tliet fażijiet: prodromali (bikrija), kardjopulmonari u l-irkupru. Is-sintomi jokkorru madwar 1–8 ġimgħat wara l-esponiment għall-virus. Is-sintomi bikrin jinkludu d-deni, l-uġigħ ta' ras, l-uġigħ fil-muskoli, il-qtugħ ta' nifs (dispnea), u għadd baxx ta' pjastrini (tromboċitopenija). Matul il-fażi kardjopulmonari, il-qalb tħabbat ferm iktar (takikardija), tħabbat b'mod irregolari (aritmiji), u jkun hemm xokk karjoġeniku. It-tnixxija kapillari pulmonari tista' twassal għal sindromu ta' problemi respiratorji akuti, jibdew jinġemgħu l-fluwidi fil-pulmuni (edema pulmonari), ipotensjoni, u jibda jinġema' l-fluwidu fil-kavità addominali (effużjoni plewrali). Dawn is-sintomi jistgħu jikkawżaw il-[[mewt]] ħesrem. Wara li l-fażi kardjopulmonari tgħaddi, tipikament l-irkupru jseħħ f'bejn 3 sa 6 xhur, bil-poliurija. Filwaqt li l-HFRS huwa assoċjat mal-mard renali u l-HPS mal-mard kardjopulmonari, xi kultant l-HFRS jista' jinkludi sintomi kardjopulmonari assoċjati mal-HPS u l-HPS xi kultant jaf jinkludi sintomi renali assoċjati mal-HFRS.<ref>Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V (29 January 2022). "The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management". ''Clin Kidney J''. '''15''' (7): 1231–1252. doi:10.1093/ckj/sfac008. PMC 9217627. <nowiki>PMID 35756741</nowiki>.</ref><ref>Noack D, Goeijenbier M, Reusken CB, Koopmans MP, Rockx BH (4 August 2020). "Orthohantavirus Pathogenesis and Cell Tropism". ''Front Cell Infect Microbiol''. '''10''' 399. doi:10.3389/fcimb.2020.00399. PMC 7438779. <nowiki>PMID 32903721</nowiki>.</ref> == Trażmissjoni == [[Stampa:Deer Mouse in Tree (6438329699) B.jpg|daqsminuri|Il-ġurdien tal-Punent, vettur naturali tal-virus Sin Nombre.]] Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw il-mard fil-bniedem jiġu trażmessi l-iktar mir-rodituri. Fir-rodituri, il-''hantaviruses'' normalment jikkawżaw infezzjoni asintomatika persistenti. L-annimali infettati jistgħu jxerrdu l-virus fost annimali mhux infettati permezz ta' aerosols jew qtar mill-eskrezzjoni (ħmieġ), mill-awrina, mill-bżieq u mid-demm tagħhom, permezz tal-konsum ta' ikel ikkontaminat, mill-partikoli tal-virus rilaxxati mill-ġilda jew mill-pil, permezz tat-tqaxxir tal-pil, jew permezz tal-gdim u tal-grif. Il-''hantaviruses'' jistgħu jinfirxu wkoll b'kuntatt tal-feċi mal-fomm u permezz tal-plaċenti matul it-tqala mill-omm għall-wild tagħha. Jistgħu jibqgħu ħajjin għal 10 ijiem f'temperatura ambjentali, 15-il jum f'temperatura miti, u iktar minn 18-il jum f'temperatura ta' 4 gradi Celsius (39 grad Fahrenheit), u dan jgħin lit-trażmissjoni tal-virus. Huwa magħruf li l-kundizzjonijiet ambjentali favorevoli għar-riproduzzjoni u għall-imxija tar-rodituri jżidu t-trażmissjoni tal-mard. L-għajxien f'ambjent rurali, f'ambjenti mhux iġjeniċi, u l-interazzjoni ma' ambjenti kondiviżi ma' ospitanti tal-mard huma l-ikbar fatturi ta' riskju għal infezzjoni, speċjalment fost in-nies li jħobbu jimxu fil-kampanja, il-[[Bidwi|bdiewa]] u l-ħaddiema tal-forestrija, kif ukoll il-minaturi, il-militar u ż-[[Żooloġija|żoologi]]. F'tifqigħa waħda fl-Amerka ta' Fuq fl-2017, il-virus ta' Seoul infetta 31 ruħ permezz ta' kuntatt ma' firien domestiċi. Il-virus tal-Andes spiss jingħad mir-riċerkaturi li huwa magħruf li jinfirex minn persuna għall-oħra, l-unika ''hantavirus'' ta' din ix-xorta, normalment wara li wieħed ikun f'kuntatt mill-qrib ma' persuna infettata. Ġie rrapportat ukoll li jinfirex permezz tas-saliva umana, qtar fl-arja mis-sogħla u mill-għatis, u lejn it-trabi li jkunu għadhom kemm twieldu permezz tal-ħalib u l-plaċenta tal-omm. Madankollu, rieżami sistematiku tal-2021 sab li t-trażmissjoni minn bniedem għall-ieħor tal-virus tal-Andes ma kinitx appoġġata b'mod sod mill-evidenza, għalkem possibbli f'ċirkostanzi limitati, speċjalment bejn kuntatt mill-qrib fi ħdan l-istess abitazzjoni bħal kuntatt sesswali f'koppja. Hemm ukoll suspett li l-virus ta' Puumala jista' jinfirex minn persuna għall-oħra permezz tat-trasfużjoni tad-demm u tal-pjastrini. F'April–Mejju 2026, l-ewwel tifqigħa rreġistrata tal-hantavirus abbord bastiment tal-kruċieri seħħ fuq il-bastiment MV Hondius li kien qed itajjar il-bandiera tan-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]], operat minn Oceanwide Expeditions. Fit-2 ta' Mejju 2026, raggruppament ta' passiġġieri b'mard respiratorju gravi abbord il-bastiment, li kien qed iġorr 147 passiġġier u membri tal-ekwipaġġ, ġie rrapportat lid-WHO. Sal-4 ta' Mejju 2026, seba' każijiet ġew identifikati, inkluż tliet imwiet. It-[[Tabib|tobba]] stabbilew li t-tip ta' virus involut kien il-virus tal-Andes, li jista' jinfirex permezz ta' trażmissjoni limitata minn bniedem għall-ieħor. Id-WHO vvalutat ir-riskju għall-popolazzjoni globali bħala wieħed baxx.<ref>{{Ċita web|url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599|titlu=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country|sit=www.who.int|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Il-''hantaviruses'' li jikkawżaw l-HFRS jistgħu jiġu trażmessi permezz tal-gdim tal-akari u tal-qurdien. Ir-riċerka wriet ukoll li l-[[Ħanżir|ħnieżer]] jistgħu jiġu infettati bil-virus ta' Hantan mingħajr ma jkollhom sintomi severi, u l-majjaliet jistgħu jittrażmettu l-virus lin-nisel tagħhom permezz tal-plaċenta. It-trażmissjoni mill-ħnieżer għall-bnedmin jaf hija possibbli wkoll; nissiel tal-ħnieżer ġie infettat bil-''hantavirus'' mingħajr kuntatt ma' rodituri jew akari. Il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Puumala ġew individwati fil-bhejjem tal-ifrat, fiċ-ċriev u fil-[[Fenek|fniek]], u l-antikorpi tal-virus ta' Seoul ġew individwati fil-[[Qattus|qtates]] u fil-[[Kelb|klieb]], iżda r-rwol ta' dawn l-ospitanti għall-''hantaviruses'' mhux magħruf. L-infezzjoni f'dawn l-annimali oħra potenzjalment jista' jiffaċilita l-[[evoluzzjoni]] tal-''hantaviruses'' permezz ta' tislit mill-ġdid tal-ġeni. Minbarra r-rodituri, xi ''hantaviruses'' jinsabu f'[[Mammiferu|mammiferi]] [[Insettivoru|insettivori]] żgħar, bħat-talpi, il-bugeddum u l-friefet il-lejl. L-antiġen tal-''hantavirus'', li huwa indikattiv ta' infezzjoni, ġie individwat ukoll f'varjetà ta' speċijiet ta' [[Għasfur|għasafar]]. L-ambjenti mibnija mill-bniedem huma importanti fit-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. Id-deforestazzjoni u l-agrikoltura eċċessiva jaf jeqirdu l-ħabitat naturali tar-rodituri. L-espansjoni tal-art agrikola hija assoċjata ma' deklin fil-popolazzjonijiet tal-predaturi, u b'hekk l-ispeċijiet ospitanti tal-''hantaviruses'' jużaw il-monokulturi tal-azjendi agrikoli bħala siti tal-foraġġ u fejn ibejtu. Is-siti agrikoli mibnija qrib ħafna tal-ħabitats naturali tar-rodituri jistgħu jiffaċilitaw il-proliferazzjoni tar-rodituri peress li jaf jiġu attirati mill-għalf tal-annimali. Is-sistemi tad-dranaġġ u tal-ilma mormi tax-xita jaf ikunu abitati mir-rodituri, speċjalment f'żoni b'immaniġġjar batut tal-iskart solidu. Il-kummerċ u l-ivvjaġġar marittimi ġew implikati wkoll fl-imxija tal-''hantaviruses''. Ir-riżultati tar-riċerka mhumiex konsistenti dwar jekk l-ħajja urbana tnaqqasx jew iżżidx l-inċidenza tal-''hantaviruses''. Is-seroprevalenza, li turi l-infezzjonijiet tal-''hantaviruses'' fl-imgħoddi, hija ogħla b'mod konsistenti fl-okkupazzjonijiet u fiż-żoni li jkunu esposti iktar għar-rodituri. Il-kundizzjonijiet batuti tal-għajxien fil-battalji, fil-kampijiet militari u fil-kampijiet tar-refuġjati jesponu lis-suldati u lir-refuġjati għal infezzjoni. == Ambjent == [[Stampa:NOAA Nino.jpg|daqsminuri|L-effett ta' El Niño fuq il-klimi lokali.]] L-ispeċijiet tar-rodituri li jġorru magħhom il-''hantaviruses'' jgħixu f'firxa wiesgħa ta' ħabitats, inkluż [[Bijoma|bijomi]] simili għad-deżert, foresti ekwatorjali u tropikali, artijiet bassasa, savani, għelieqi u mraġ tal-ilma salmastru. Is-seroprevalenza tal-''hantaviruses'' fl-ispeċijiet ospitanti tagħhom ġiet osservata li tvarja minn 5.9 % sa 38 % fl-Amerki, u minn 3 % sa madwar 19 % globalment, skont il-metodu tal-ittestjar u l-post tal-ittestjar. F'xi postijiet, bħall-Korea t'Isfel, l-insib abitwali tar-rodituri selvaġġi jsir biex tiġi ssorveljata ċ-ċirkolazzjoni tal-''hantaviruses''. L-umdità għolja tista' tibbenefika lill-popolazzjonijiet tar-rodituri fi klimi sħan, fejn jista' jkollha impatt pożittiv fuq it-tkabbir tal-[[Pjanta|pjanti]] u b'hekk fid-disponibbiltà tal-ikel. Il-kopertura forestali miżjuda hija assoċjata ma' inċidenza ogħla tal-''hantaviruses'', b'mod partikolari fl-Ewropa. It-[[tibdil fil-klima]] u d-degradazzjoni ambjentali jżidu ż-żoni ta' kuntatt bejn ir-rodituri ospitanti u l-bnedmin, u dan iżid l-esponiment potenzjali għall-''hantaviruses''. Eżempju ta' dan kienet it-tifqigħa tal-Erba' Rkejjen tal-1993 fl-Istati Uniti, li ġiet ippreċeduta minnufih minn żieda fix-xita minħabba l-perjodu ta' tisħin ta' El Niño tal-1992-1993. Dan ikkawża tkabbir sostanzjali fil-provvista tal-ikel għar-rodituri, li wassal għat-tkabbir rapidu fil-popolazzjoni tagħhom u ffaċilita tifrix akbar tal-''hantavirus'' li kkawża dik it-tifqigħa. Ix-xita hija assoċjata b'mod konsistenti mal-inċidenza tal-''hantaviruses'' f'diversi xejriet. Ix-xita qliel hija fattur ta' riskju għat-tifqigħat fix-xhur ta' wara, iżda jistgħu jaffettwaw l-inċidenza minħabba l-għargħar tal-moħbiet u tal-bejtiet tar-rodituri. Fil-postijiet li jkollhom staġuni tax-xita u staġuni tan-nixfa, l-infezzjonijiet huma iktar komuni fl-istaġun tax-xita milli fl-istaġun tan-nixfa. In-nuqqas ta' xita u n-nixfa huma assoċjati ma' inċidenza mnaqqsa peress li tali kundizzjonijiet jirriżultaw f'popolazzjoni iżgħar tar-rodituri, iżda l-ispostament tal-popolazzjonijiet tar-rodituri minħabba n-nixfa jew l-għargħar jista' jwassal għal żieda fl-interazzjonijiet bejn ir-rodituri u l-bnedmin u l-infezzjonijiet. Madankollu, fl-Ewropa ma nstabet l-ebda assoċjazzjoni bejn ix-xita u l-inċidenza tal-mard. It-temperatura jkollha effetti li jvarjaw fuq it-trażmissjoni tal-''hantaviruses''. It-temperaturi ogħla joħolqu ambjenti mhux favorevoli għall-għajxien tal-virus u jnaqqsu l-livelli tal-attività tar-rodituri Neotropiċi, iżda jistgħu jwasslu biex ir-rodituri jfittxu l-kenn mis-sħana f'ambjenti umani u jkunu ta' benefiċċju għall-produzzjoni tal-aerosols. It-temperaturi iktar baxxi jistgħu jtawlu l-għajxien tal-virus 'il barra minn ospitant. It-temperaturi medji ogħla tax-xitwa huma assoċjati mat-tnaqqis tal-għajxien tal-ġrieden tax-xtut, il-vettur naturali tal-virus ta' Puumala, iżda huma assoċjati maż-żieda tal-għajxien tal-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi fiċ-[[Ċina]], il-vettur naturali tal-virus ta' Hantan. It-temperaturi estremi, sħan jew kesħin, huma assoċjati ma' inċidenza iktar baxxa tal-mard. == Ġenoma u struttura == Il-ġenoma tal-''hantaviruses'' hija segmentata fi tliet partijiet: segment kbir (L), segment medju (M) u segment żgħir (S). Kull parti fiha RNA ta' sens negattiv ta' razza unika u tikkonsisti f'total ta' 10,000–15,000 nukleotid. Is-segmenti jiffurmaw fi ċrieki permezz ta' legaturi mhux kovalenti fit-truf tal-ġenoma. Is-segment L huwa twil madwar 6.6 kilobażi (kb) u jikkodifikaw polimerażi virali ta' RNA dipendenti (RdRp), li twassal għat-traskrizzjoni u għar-replikazzjoni tal-RNA virali. Is-segment M, li huwa twil madwar 3.7 kb, jikkodifika prekursur tal-glikoproteina li jiġi traskritt b'mod konġunt u mehmuż mal-Gn u mal-Gc. Il-Gn u l-Gc jintrabtu mar-riċetturi ċellolari, jirregolaw ir-risponsi immunitarji, u jistimolaw il-ħolqien ta' antikorpi protettivi. Is-segment S huwa twil madwar 2.1 kb u jikkodifika l-proteina N b'nukleokapsid, li tintrabat mal-RNA virali u tipproteġiha. Qafas ta' qari miftuħ fil-ġen N tas-segment S ta' xi ''orthohantaviruses'' jikkodifika wkoll il-proteina mhux strutturali NS li wassal għal inibizzjoni tal-produzzjoni tal-interferon fiċ-ċelloli ospitanti. Ir-reġjuni mhux traskritti fit-truf tal-ġenoma jiġu kkonservati sew u jipparteċipaw fir-replikazzjoni u fit-traskrizzjoni tal-ġenoma. Il-partikoli individwali tal-''hantavirus'' (virjoni) normalment ikunu sferiċi, iżda jistgħu jkunu ovali, pleomorfiċi jew tubulari. Id-dijametru tal-virjon ikun ta' 70–350 nanometru (nm). Il-parti esterna tal-virjon ikun involukru tal-lipidi bi ħxuna ta' madwar 5 nm. Integrati fl-involukru jkun hemm il-glikoproteini spika tal-wiċċ, il-Gn u l-Gc, li jkunu rranġati f'għamla ta' retikolu. Kull spika tal-wiċċ tkun magħmula minn tetramer tal-Gn u tal-Gc (erba' unitajiet kull wieħed) li jkollu simetrija rotazzjonali kwadrupla, u tkun estiża madwar 10 nm 'il barra mill-involukru. Il-Gn jiffurmaw iz-zokk tal-ispika u l-Gc jiffurmaw ir-ras. Fi ħdan l-involukru jkun hemm nukleokapsidi elikali magħmula minn bosta kopji tal-proteina N b'nukleokapsid, li jkunu mehmuża mal-ġenoma tal-virus biex jiffurmaw kumplessi tar-ribonukleoproteini (RNP). Kull kumpless tal-RNP ikollu kopja tal-RdRp mehmuża miegħu. Il-''hantaviruses'' ma jikkodifikawx il-proteini matriċi biex jgħinu fl-istrutturar tal-virjon, għaldaqstant kif il-proteini tal-wiċċ jorganizzaw ruħhom fi sfera b'retikolu simetriku għadu mhux magħruf. == Ċiklu tal-ħajja == Iċ-ċelloli edoteljali vaskolari u l-makrofaġi huma ċ-ċelloli primarji li jiġu infettati mill-''hantaviruses''. Il-podoċiti, iċ-ċelloli tubulari, iċ-ċelloli dendritiċi u l-linfoċiti jistgħu jiġu infettati wkoll. L-hemiż maċ-ċellola ospitanti u d-dħul ġo fiha jiġu medjati mill-irbit tal-ispiki tal-glikoproteini virali mar-riċetturi taċ-ċellola ospitanti, b'mod partikolari l-integrini β3. Il-fatturi ta' aċċellerazzjoni tad-diżintegrazzjoni jikkomplementaw ir-riċetturi, u għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida, ġie propost li l-protocaderin-1 huwa involut fl-hemiż. Wara l-hemiż, il-''hantaviruses'' jiddependu fuq diversi modi biex jidħlu f'ċellola, inkluż il-mikropinoċitosi, l-endoċitosi indipendenti medjata mir-riċetturi u l-endoċitosi li tiddependi fuq il-kolesterol jew il-kaveoli. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jużaw l-endoċitosi li tiddependi fuq il-klatrin filwaqt li l-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jużaw l-endoċitosi indipendenti mingħajr il-klatrin. Wara li jidħlu f'ċellola, il-virjoni jiffurmaw vexxikoli li jiġu ttrasportati lejn endosomi bikrin, imbagħad lejn endomsomi tardivi u lejn kompartimenti lisosomali. Tnaqqis fil-pH imbagħad tikkawża l-fużjoni tal-involukru virali mal-endosomi jew mal-lisosomi. Din il-fużjoni tirrilaxxa kumplessi ta' ribonukleoproteina virali fiċ-ċitoplażma taċ-ċellola, li jibdew it-traskrizzjoni u r-replikazzjoni permezz tal-RdRp. L-RdRp jittraskrivu l-ssRNA virali f'razez b'sens pożittiv komplementari, imbagħad jaħtfu ħames truf primarji tal-RNA messaġġier (mRNA) ospitanti biex iħejju l-mRNA għat-traskrizzjoni mir-ribosomi ospitanti għall-produzzjoni tal-proteini virali. Ir-razez tal-RNA komplementari jintużaw ukoll għall-produzzjoni ta' kopji tal-ġenoma, li jiġu inkapsulati mill-proteini N biex jiffurmaw l-RNPs. Matul l-assemblaġġ tal-virjon, il-prekursur tal-glikoproteini jaqbad mar-retikulu endoplażmiku fil-glikoproteini Gn u Gc permezz tal-peptidażi senjaletiċi taċ-ċellola ospitanti. Il-Gn u l-Gc jiġu mmodifikati permezz ta' ktajjen ta' N-glikan, li jistabbilizzaw l-istruttura tal-ispika u jgħinu fl-assemblaġġ fl-apparat ta' Golgi għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jew għall-membrana ċellolari għall-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida. Il-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Antika jiksbu l-involukru virali tagħhom mill-apparat ta' Golgi u mbagħad jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari f'vexxikoli sabiex jitilqu miċ-ċellola permezz tal-eżoċitosi. Min-naħa l-oħra, l-RNPs tal-''hantaviruses'' tad-Dinja l-Ġdida jiġu ttrasportati lejn il-membrana ċellolari, fejn jinbtu minn wiċċ iċ-ċellola biex jiksbu l-involukru tagħhom u jitilqu miċ-ċellola. == Evoluzzjoni == L-iżjed forma komuni ta' evoluzzjoni għall-''hantaviruses'' hija mutazzjonijiet permezz ta' sostituzzjonijiet, inserzjonijiet jew tħassir tan-nukleotidi uniċi. Normalment il-''hantaviruses'' ikunu ristretti għal speċijiet individwali li jkunu vetturi naturali u jevolvu flimkien mal-ospitanti tagħhom, iżda din ir-relazzjoni ta' speċi waħda ma' ''hantavirus'' wieħed ma tapplikax għall-''hantaviruses'' kollha. L-istorja evoluzzjonarja eżatta tal-''hantaviruses'' x'aktarx li hija mtappna minn bosta istanzi ta' taħlit mill-ġdid tal-ġenoma, qabżiet tal-ispeċi ospitanti, u tibdil tal-ospitanti. Fi ħdan l-ispeċijiet, il-[[ġeografija]] affettwat l-evoluzzjoni tal-''hantaviruses''. Pereżempju, il-virus ta' Hantan u l-virus ta' Seoul it-tnejn li huma ffurmaw diversi insla li jikkorrispondu mad-distribuzzjoni ġeografika tagħhom. Peress li l-''hantaviruses'' għandhom ġenomi segmentati, dawn huma kapaċi jwettqu taħlit u tibdil ġenetiku mill-ġdid, fejn is-segmenti minn viruses differenti jistgħu jitħalltu biex jiffurmaw viruses ġodda. Dan iseħħ spiss fin-natura u jiffaċilita l-adattament tal-''hantaviruses'' għal diversi ospitanti u ekosistemi. It-taħlit mill-ġdid fl-OWHVs tas-segmenti S u M normalment jiġi osservat fost il-viruses fi ħdan speċi waħda, iżda jista' jseħħ bejn speċijiet differenti. It-tibdil mill-ġdid fl-NWHVs tas-segmenti S u M ġie osservat fir-rodituri. Fost il-viruses ta' Puumala li ġew iżolati mir-rodituri fl-2005-2009, 19.1 % minnhom ġew identifikati bħala taħlit mill-ġdid. Il-proġenija diplojdi hija possibbli wkoll, fejn il-virjoni jaf ikollhom żewġ eżemplari mill-istess segment minn żewġ viruses ġenituri. == Klassifikazzjoni == L-''Orthohantavirus'' jagħmel parti mill-familja tal-''Hantaviridae'', li tinkludi l-''hantaviruses'' kollha. Il-ġeneru fih 37 speċi, elenkati hawn taħt bil-virus eżemplari tal-ispeċi. Inġenerali, l-ispeċijiet ikollhom isem il-virus eżemplari bis-suffiss -''ense''. * ''Orthohantavirus andesense'', il-virus tal-Andes; * ''Orthohantavirus artybashense'', il-virus ta' Artybash; * ''Orthohantavirus asamaense'', il-virus ta' Asama; * ''Orthohantavirus asikkalaense'', il-virus ta' Asikkala; * ''Orthohantavirus bayoui'', il-virus ta' Bayou; * ''Orthohantavirus boweense'', il-virus ta' Bowé; * ''Orthohantavirus brugesense'', il-virus ta' Bruges; * ''Orthohantavirus caobangense'', il-virus ta' Cao Bằng; * ''Orthohantavirus carrizalense'', il-virus ta' Carrizal; * ''Orthohantavirus chocloense'', il-virus ta' Choclo; * ''Orthohantavirus dabieshanense'', il-virus ta' Dàbiéshān; * ''Orthohantavirus delgaditoense'', il-virus ta' Caño Delgadito; * ''Orthohantavirus dobravaense'', il-virus ta' Dobrava-Belgrad; * ''Orthohantavirus fugongense'', il-virus ta' Fúgòng; * ''Orthohantavirus hantanense'', il-virus ta' Hantan; * ''Orthohantavirus jejuense'', il-virus ta' [[Gżira ta' Jeju|Jeju]]; * ''Orthohantavirus kenkemeense'', il-virus ta' Kenkeme; * ''Orthohantavirus khabarovskense'', il-virus ta' Khabarovsk; * ''Orthohantavirus lankaense'', il-virus ta' Lanka; * ''Orthohantavirus luxiense'', il-virus ta' Lúxī; * ''Orthohantavirus mamorense'', il-virus ta' Rio Mamoré; * ''Orthohantavirus maporalense'', il-virus ta' Maporal; * ''Orthohantavirus montanoense'', il-virus ta' Montaño; * ''Orthohantavirus nigrorivense'', il-virus tal-Kanal ta' Black Creek; * ''Orthohantavirus ozarkense'', il-virus ta' Ozark; * ''Orthohantavirus prospectense'', il-virus ta' Prospect Hill; * ''Orthohantavirus puumalaense'', il-virus ta' Puumala; * ''Orthohantavirus rockportense'', il-virus ta' Rockport; * ''Orthohantavirus sagercreekense'', il-virus ta' Sager Creek; * ''Orthohantavirus sangassouense'', il-virus ta' Sangassou; * ''Orthohantavirus seoulense'', il-virus ta' Seoul; * ''Orthohantavirus sinnombreense'', il-virus ta' Sin Nombre; * ''Orthohantavirus tatenalense'', il-virus ta' Tatenale; * ''Orthohantavirus thailandense'', li jinkludi l-virus ta' Anjozorobe u l-virus tat-[[Tajlandja]]; * ''Orthohantavirus tigrayense'', il-virus ta' Tigray; * ''Orthohantavirus tulaense'', il-virus ta' Tula; * ''Orthohantavirus wufangense'', il-virus ta' Wùfeng Chodsigoa smithii 1. Bosta ''hantaviruses'' oħra mhumiex klassifikati, għalkemm uħud jaf ikunu iżolati ta' viruses oħra: * il-virus ta' Academ; * il-virus ta' Adler; * il-virus ta' Alto Paraguay; * il-virus ta' Amga/Seewis; * il-virus ta' Anajatuba; * il-virus ta' Ash River; * il-virus ta' Asturias; * il-virus ta' Azagny; * il-virus ta' Belgrad; * il-virus tax-xmara Biya; * il-virus tal-Lag ta' Bloodland; * il-virus tax-Xmara Blu; * il-virus ta' Boginia; * il-virus ta' Calabazo; * il-virus ta' Camp Ripley; * il-virus ta' Castelo dos Sonhos; * il-virus CGRn9415; * il-virus ta' Dode; * il-virus tal-Kanjon ta' El Moro; * il-virus ta' Fox Creek; * il-virus ta' Fusong; * il-virus ta' Gōu; * ir-razza tal-''hantavirus'' Tamarin/BRA/SM22/2014; * il-virus ta' HoJo; * il-virus ta' Iamonia; * il-virus ta' Isla Vista; * il-virus ta' Jemez Springs; * il-''hantavirus'' ta' Jerboa; * il-virus ta' Jurong; * il-''hantavirus'' ta' Kielder; * il-virus ta' Laguna Negra; * il-virus ta' Landiras; * il-virus ta' Leakey; * il-virus ta' Lechiguanas; * il-virus ta' Liánghé; * il-virus ta' Lohja; * il-virus ta' Malacky; * il-virus ta' Muleshoe; * il-virus ta' Necocli; * il-virus ta' Orán; * il-virus ta' Oxbow; * il-virus ta' Playa de Oro; * il-virus ta' Powell Butte; * il-virus tal-ġrieden tal-mergħat; * il-virus ta' Qiān Hú Shān/tal-Lag ta' Qiāndǎo; * il-virus ta' Rio Mearim; * il-virus ta' Río Segundo; * il-virus tal-firien ta' Sapporo; * il-virus ta' Sarufutsu; * il-virus ta' Serang; * il-virus ta' Shěnyáng; * il-virus ta' Taimyr; * il-virus ta' Tanganya; * il-virus tax-Xmara Tualatin; * il-virus ta' Uurainen; * il-virus ta' Vladivostok; * il-virus ta' Yakeshi; * il-virus ta' Yuánjiāng. == Storja == Il-marda emorraġika tal-''hantavirus'' x'aktarx li ġiet deskritta għall-ewwel darba fil-''Huangdi Neijing'', test mediku Ċiniż tal-qedem, fiċ-Ċina Imperjali matul il-Perjodu tal-Istati fi Gwerra ma' Xulxin tal-475–221 [[Ante Christum natum|Q.K]]. Il-''hantaviruses'' ġew issuġġeriti bħala kawża tan-"nefrite tat-trunċieri" fost is-suldati matul il-Gwerra Ċivili tal-Istati Uniti u s-suldati [[Renju Unit|Brittaniċi]] fil-Fjandri, il-[[Belġju]] matul [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]]. Il-marda ssemmiet ukoll fil-Lvant tal-Asja, fejn x'aktarx li kienet epidemija, u ġiet deskritta għall-ewwel darba b'mod [[Xjenza|xjentifiku]] fi Vladivostok fl-1913–1914. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]] fl-1942, seħħet tifqigħa b'sintomi karatteristiċi tal-infezzjoni tal-''hantavirus'' f'Salla, fil-Lvant tal-Lapland, il-[[Finlandja]], fost is-suldati Ġermaniżi u Finlandizi. Din it-tifqigħa iktar 'il quddiem ġiet irrapportata fl-1980 bħala li ġiet ikkawżata minn virus trażmess mill-ġrieden tax-xtut u ngħata l-isem ta' virus ta' Puumala. Matul il-gwerra wkoll, madwar 10,000 suldat Ġappuniż stazzjonati fil-Manċurja laqqtu l-HFRS. Kien hemm madwar 3,200 każ tal-HFRS fost is-suldati tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] stazzjonati qrib ix-xmara Hantan matul il-Gwerra Koreana, fejn ġie identifikat għall-ewwel darba fl-1951 u ngħatat l-isem ta' "deni emorraġiku Korean" u "epidemija tad-deni emorraġiku". Wara l-gwerra, fl-1976 fil-Korea t'Isfel, Dr. Ho Wang Lee ttestja l-ġrieden tal-għelieqi bl-istrixxi u wera li l-antiġeni mill-pulmuni tagħhom kienu reattivi għall-antikorpi f'seri minn dawk li baqgħu ħajjin wara l-gwerra. Fl-1978, il-virus ġie iżolat għall-ewwel darba u ngħata l-isem ta' virus ta' Hantan bħal isem ix-xmara. Analiżi retrospettiva wriet li l-virus ta' Hantan kien responsabbli għat-tifqigħa fil-gwerra. ''Hantaviruses'' oħra li kkawżaw l-HFRS imbagħad ġew skoperti madwar l-Ewrasja. Il-marda kellha varjetà ta' ismijiet, għaldaqstant fl-1982, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa tatha l-isem uffiċjali ta' "deni emorraġiku b'sindromu renali". Fl-1985, dan il-grupp ta' viruses ingħata l-isem ta' ''hantaviruses'' mill-virus ta' Hantan, u fl-1987 ġie stabbilit il-ġeneru ''Hantavirus'' biex jinkorporahom fil-''Bunyaviridae'' li dak iż-żmien kienet meqjusa bħala familja. L-ewwel vaċċin tal-hantavirus, ''Hantavax'', ġie żviluppat fl-1990 minn tim tar-riċerka mmexxi minn Dr. Ho Wang Lee. Il-vaċċin huwa effettiv biss kontra r-razez tal-''hantavirus'' fil-Grigal tal-Asja, bħall-virus ta' Hantan virus (HTNV) u l-virus ta' Seoul (SEOV). Mhuwiex approvat għall-użu fl-[[Ewropa]] jew fl-Istati Uniti. Fl-1993 kien hemm tifqigħa tas-sindromu tal-problemi respiratorji akuti li kien letali ħafna fir-reġjun tal-Erba' Rkejjen tal-Istati Uniti. Din it-tifqigħa ġiet iddeterminata li ġiet ikkawżata mill-''hantavirus'', issa msejjaħ virus Sin Nombre, u kien jirrappreżenta l-ewwel istanza kkonfermata ta' ''hantaviruses'' patoġeniċi fl-Amerki kif ukoll wassal għall-iskoperta ta' tip ġdid ta' marda kkawżata mill-''hantaviruses''. Il-marda l-ġdida ġiet imsejħa "sindromu pulmonari tal-hantavirus". Matul is-snin ta' wara, bosta ''hantaviruses'' oħra ġew skoperti fl-Amerki, inkluż il-virus tal-Andes, li ngħad li huwa trażmessibbli minn persuna għall-oħra. Madankollu, l-HFRS għadu ferm iktar komuni mill-HPS —kull sena jkun hemm iktar minn 100,000 każ tal-HFRS, meta mqabbla mill-ftit mijiet ta' każijiet tal-HPS kull sena. Maż-żmien, mijiet ta' ''bunyaviruses'' ġew skoperti iżda ma setgħux jiġu inkorporati fi ħdan il-ġeneri tal-familja ''Bunyaviridae''. Sabiex din il-kwistjoni tiġi indirizzata, fl-2017 il-''bunyaviruses'' ġew elevati għal-livell tal-ordni, ''Bunyavirales'', u l-''hantaviruses'', flimkien ma' ġeneri oħra tal-''bunyaviruses'', ġew elevati għal-livell ta' familja. Il-''hantaviruses'', imsejħa wkoll ''hantaviridi'', issa jirreferu wkoll għal membri tal-familja ''Hantaviridae''. Il-ġeneru preċedenti tal-''Hantavirus'' ingħata l-isem ta' ''Orthohantavirus'' biex jiġi distint minn membri tal-familja, u l-membri tal-ġeneru spiss jissejħu ''orthohantaviruses''. Fl-2019 inħolqu ġeneri u sottofamilji addizzjonali għall-klassifikazzjoni tal-''hantaviruses'' mhux minn rodituri, u fl-2023 ġiet adottata nomenklatura binomjali għall-''hantaviruses''. == Referenzi == [[Kategorija:Bijoloġija]] fzaudkhmgr5kjumsfv2wj8ucbas3lun 0 34407 329829 2026-05-09T10:46:37Z Trigcly 17859 Kontenut, stampi, kwotazzjonijiet u ħoloq 329829 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pomlázka.jpg|daqsminuri|Il-frosta tal-Għid.]] Il-frosta tal-Għid tintuża fiċ-[[Ċekja]], fis-[[Slovakkja]] u f'xi partijiet tal-[[Ungerija]] bħala parti minn tradizzjoni li skontha n-[[Mara|nisa]] jissawtu b'fergħa taż-żafżafa mżejna — u/jew imxarrba bl-ilma — l-għada tal-[[Għid]]. It-"tradizzjoni" tipikament tiġi pprattikata l-għada tal-Għid filgħodu, u tinvolvi frosta speċjali magħmula bl-idejn imsejħa ''pomlázka'' jew ''karabáč'' (biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]]); ''korbáč'', ''šibák'' jew ''šibačka'' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]); jew ''siba'' jew ''korbács'' (bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]). Il-''pomlázka'' tikkonsisti minn erbgħa sa erbgħa u għoxrin zokk żgħir taż-żafżafa, u normalment tkun twila bejn [[metru]] u nofs sa żewġ metri, u tkun imżejna b'żigarelli [[Lewn|kkuluriti]] fit-tarf tagħha. In-nisa jilbsu diversi lbiesi twal biex jevitaw l-uġigħ ikkawżat mid-daqqiet bil-frosta. Jekk l-[[Raġel|irġiel]] jaslu d-dar ta' mara wara nofsinhar, in-nisa jaħsluhom b'barmil ilma kiesaħ. F'xi reġjuni, l-irġiel jaħslu lin-nisa bl-ilma jew jitfgħulhom il-fwieħa. Meta jmorru minn dar għall-oħra, l-irġiel l-ewwel ikantaw rima relatata mal-bajd u ma' temi oħra tar-rebbiegħa, bħall-ġenerożità u l-fertilità. Jekk in-nisa ma jkollhomx bajd dekorat, iduru u jħallu lill-irġiel isawtulhom riġlejhom bil-frosta tal-Għid.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Whipping away infertility at Easter|url=http://magicbohemia.com/2019/04/15/whipping-away-infertility-on-easter/|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Għalkemm is-swat bil-frosta jaf iweġġa' xi ftit, mhuwiex maħsub biex jikkawża tbatija. Normalment din it-tradizzjoni tiġi pprattikata biss fost il-membri tal-familja. Fl-imgħoddi, is-subien kienu jiġru wara l-bniet fit-toroq tal-villaġġi bil-frosti tal-Għid f'idejhom, u illustrazzjonijiet antiki ta' nies lebsin b'mod tradizzjonali juru lill-bniet jaħarbu jew jistaħbew. Il-ġiri 'l hemm u 'l hawn għal-logħob —simili għal logħba bħal "biha" — għadu jsir, iżda l-attakki aggressivi issa jitqiesu bħala bullying inaċċettabbli mill-ġenerazzjoni moderna. Ir-riċerka turi li sa terz tal-popolazzjoni tqis li l-konsum eċċessiv tal-alkoħol matul is-swat bil-frosta tal-Għid huwa l-iżjed problema sinifikanti ta' din it-"tradizzjoni".<ref>{{Ċita web|url=https://nms.global/wp-content/uploads/2022/06/TZ-Velikonoce-2022-04-08.pdf|titlu="Pomlázku nemá rádo 79 % žen – působí bolest, modřiny a ponížení"}}</ref> [[Stampa:Gardavská Moravské typy.jpg|daqsminuri|L-użu tal-''pomlázka''; [[pittura]] ta' [[Marie Gardavská]] (1871–1937).]] Skont it-"tradizzjoni" n-nisa għandhom jissawtu b'frosta tal-Għid sabiex jikkonservaw is-saħħa, is-sbuħija u l-fertilità tagħhom għas-sena kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.praguepost.com/166-expats-in-cz/38463-easter-whips-up-some-czech-traditions|titlu=Easter whips up some Czech traditions|kunjom=Johnston|isem=Raymond|data=2014-04-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Skont stħarriġ li sar fl-2019, 60 % tal-familji Ċeki jsegwu t-"tradizzjoni" tas-swat bil-frosta tal-Għid jew tal-ħasil bl-ilma l-għada tal-Għid.<ref>{{Ċita web|url=https://velikonoce.nasesvatky.cz/svet|titlu=Velikonoce {{!}} Svet|kunjom=Černínová|isem=Bc. Eva|sit=velikonoce.nasesvatky.cz|lingwa=cs|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fil-[[Kroazja]], il-frosta tkun magħmula minn zkuk taż-żebbuġ, iżda ma tintużax għas-swat. F'xi pajjiżi, bħall-[[Polonja]], il-friegħi tal-palm jew taż-żafżafa tal-Għid fil-forma ta' Palma Kurpiowska huma parti mit-tradizzjoni tal-Għid, għalkemm jintużaw biss għal raġunijiet simboliċi u mhumiex relatati mat-tradizzjoni Ċeka, Slovakka u Ungeriża deskritta hawn fuq.<ref>Silverman, Deborah Anders (2000). Polish-American Folklore. University of Illinois Press. pp. 34–38. ISBN <bdi>9780252025693</bdi>. pp 69-70.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://worldculturalthreads.com/more-than-a-palm/|titlu=More Than a Palm: The Art, Soul, and Symbolism of Poland's Kurpie Easter Tradition 🇵🇱|kunjom=piterweg74|data=2026-03-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == [[Etimoloġija]] == Il-frosta tal-Għid biċ-Ċek tissejjaħ ''karabáč,'' bis-Slovakk ''korbáč'' (l-isem standard għal "frosta" hu ''bič'' u ''korbáč'', li oriġinat mit-[[Lingwa torka|Tork]] ''kırbaç'', u normalment tfisser tip wieħed partikolari ta' "frosta tal-qasab") u bl-Ungeriż ''korbács''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.c3.hu/~nyelvor/period/1233/123306.htm|titlu=Magyar Nyelvőr – Pacsai Imre: Magyar–szlovák kulturális és nyelvi kapcsolat jegyei...|kunjom=Imre|isem=Pacsai|sit=www.c3.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fiċ-Ċekja l-frosta tal-Għid tissejjaħ ''pomlázka'' li tfisser "l-istrument li jerġa' jagħtik iż-żgħożija", timplika li mara li tissawwat b'''pomlázka'' "tiġi tidher iżgħar u isbaħ". == Referenzi == are045hjwkl9r15q9s1fe1dfst5c304 329830 329829 2026-05-09T10:46:46Z Trigcly 17859 added [[Category:Folklor]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329830 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pomlázka.jpg|daqsminuri|Il-frosta tal-Għid.]] Il-frosta tal-Għid tintuża fiċ-[[Ċekja]], fis-[[Slovakkja]] u f'xi partijiet tal-[[Ungerija]] bħala parti minn tradizzjoni li skontha n-[[Mara|nisa]] jissawtu b'fergħa taż-żafżafa mżejna — u/jew imxarrba bl-ilma — l-għada tal-[[Għid]]. It-"tradizzjoni" tipikament tiġi pprattikata l-għada tal-Għid filgħodu, u tinvolvi frosta speċjali magħmula bl-idejn imsejħa ''pomlázka'' jew ''karabáč'' (biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]]); ''korbáč'', ''šibák'' jew ''šibačka'' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]); jew ''siba'' jew ''korbács'' (bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]). Il-''pomlázka'' tikkonsisti minn erbgħa sa erbgħa u għoxrin zokk żgħir taż-żafżafa, u normalment tkun twila bejn [[metru]] u nofs sa żewġ metri, u tkun imżejna b'żigarelli [[Lewn|kkuluriti]] fit-tarf tagħha. In-nisa jilbsu diversi lbiesi twal biex jevitaw l-uġigħ ikkawżat mid-daqqiet bil-frosta. Jekk l-[[Raġel|irġiel]] jaslu d-dar ta' mara wara nofsinhar, in-nisa jaħsluhom b'barmil ilma kiesaħ. F'xi reġjuni, l-irġiel jaħslu lin-nisa bl-ilma jew jitfgħulhom il-fwieħa. Meta jmorru minn dar għall-oħra, l-irġiel l-ewwel ikantaw rima relatata mal-bajd u ma' temi oħra tar-rebbiegħa, bħall-ġenerożità u l-fertilità. Jekk in-nisa ma jkollhomx bajd dekorat, iduru u jħallu lill-irġiel isawtulhom riġlejhom bil-frosta tal-Għid.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Whipping away infertility at Easter|url=http://magicbohemia.com/2019/04/15/whipping-away-infertility-on-easter/|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Għalkemm is-swat bil-frosta jaf iweġġa' xi ftit, mhuwiex maħsub biex jikkawża tbatija. Normalment din it-tradizzjoni tiġi pprattikata biss fost il-membri tal-familja. Fl-imgħoddi, is-subien kienu jiġru wara l-bniet fit-toroq tal-villaġġi bil-frosti tal-Għid f'idejhom, u illustrazzjonijiet antiki ta' nies lebsin b'mod tradizzjonali juru lill-bniet jaħarbu jew jistaħbew. Il-ġiri 'l hemm u 'l hawn għal-logħob —simili għal logħba bħal "biha" — għadu jsir, iżda l-attakki aggressivi issa jitqiesu bħala bullying inaċċettabbli mill-ġenerazzjoni moderna. Ir-riċerka turi li sa terz tal-popolazzjoni tqis li l-konsum eċċessiv tal-alkoħol matul is-swat bil-frosta tal-Għid huwa l-iżjed problema sinifikanti ta' din it-"tradizzjoni".<ref>{{Ċita web|url=https://nms.global/wp-content/uploads/2022/06/TZ-Velikonoce-2022-04-08.pdf|titlu="Pomlázku nemá rádo 79 % žen – působí bolest, modřiny a ponížení"}}</ref> [[Stampa:Gardavská Moravské typy.jpg|daqsminuri|L-użu tal-''pomlázka''; [[pittura]] ta' [[Marie Gardavská]] (1871–1937).]] Skont it-"tradizzjoni" n-nisa għandhom jissawtu b'frosta tal-Għid sabiex jikkonservaw is-saħħa, is-sbuħija u l-fertilità tagħhom għas-sena kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.praguepost.com/166-expats-in-cz/38463-easter-whips-up-some-czech-traditions|titlu=Easter whips up some Czech traditions|kunjom=Johnston|isem=Raymond|data=2014-04-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Skont stħarriġ li sar fl-2019, 60 % tal-familji Ċeki jsegwu t-"tradizzjoni" tas-swat bil-frosta tal-Għid jew tal-ħasil bl-ilma l-għada tal-Għid.<ref>{{Ċita web|url=https://velikonoce.nasesvatky.cz/svet|titlu=Velikonoce {{!}} Svet|kunjom=Černínová|isem=Bc. Eva|sit=velikonoce.nasesvatky.cz|lingwa=cs|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fil-[[Kroazja]], il-frosta tkun magħmula minn zkuk taż-żebbuġ, iżda ma tintużax għas-swat. F'xi pajjiżi, bħall-[[Polonja]], il-friegħi tal-palm jew taż-żafżafa tal-Għid fil-forma ta' Palma Kurpiowska huma parti mit-tradizzjoni tal-Għid, għalkemm jintużaw biss għal raġunijiet simboliċi u mhumiex relatati mat-tradizzjoni Ċeka, Slovakka u Ungeriża deskritta hawn fuq.<ref>Silverman, Deborah Anders (2000). Polish-American Folklore. University of Illinois Press. pp. 34–38. ISBN <bdi>9780252025693</bdi>. pp 69-70.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://worldculturalthreads.com/more-than-a-palm/|titlu=More Than a Palm: The Art, Soul, and Symbolism of Poland's Kurpie Easter Tradition 🇵🇱|kunjom=piterweg74|data=2026-03-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == [[Etimoloġija]] == Il-frosta tal-Għid biċ-Ċek tissejjaħ ''karabáč,'' bis-Slovakk ''korbáč'' (l-isem standard għal "frosta" hu ''bič'' u ''korbáč'', li oriġinat mit-[[Lingwa torka|Tork]] ''kırbaç'', u normalment tfisser tip wieħed partikolari ta' "frosta tal-qasab") u bl-Ungeriż ''korbács''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.c3.hu/~nyelvor/period/1233/123306.htm|titlu=Magyar Nyelvőr – Pacsai Imre: Magyar–szlovák kulturális és nyelvi kapcsolat jegyei...|kunjom=Imre|isem=Pacsai|sit=www.c3.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fiċ-Ċekja l-frosta tal-Għid tissejjaħ ''pomlázka'' li tfisser "l-istrument li jerġa' jagħtik iż-żgħożija", timplika li mara li tissawwat b'''pomlázka'' "tiġi tidher iżgħar u isbaħ". == Referenzi == [[Kategorija:Folklor]] pvz535l5i0ms3yggcvl5csewk1vuw0s 329831 329830 2026-05-09T10:46:53Z Trigcly 17859 added [[Category:Tradizzjonijiet]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329831 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pomlázka.jpg|daqsminuri|Il-frosta tal-Għid.]] Il-frosta tal-Għid tintuża fiċ-[[Ċekja]], fis-[[Slovakkja]] u f'xi partijiet tal-[[Ungerija]] bħala parti minn tradizzjoni li skontha n-[[Mara|nisa]] jissawtu b'fergħa taż-żafżafa mżejna — u/jew imxarrba bl-ilma — l-għada tal-[[Għid]]. It-"tradizzjoni" tipikament tiġi pprattikata l-għada tal-Għid filgħodu, u tinvolvi frosta speċjali magħmula bl-idejn imsejħa ''pomlázka'' jew ''karabáč'' (biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]]); ''korbáč'', ''šibák'' jew ''šibačka'' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]); jew ''siba'' jew ''korbács'' (bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]). Il-''pomlázka'' tikkonsisti minn erbgħa sa erbgħa u għoxrin zokk żgħir taż-żafżafa, u normalment tkun twila bejn [[metru]] u nofs sa żewġ metri, u tkun imżejna b'żigarelli [[Lewn|kkuluriti]] fit-tarf tagħha. In-nisa jilbsu diversi lbiesi twal biex jevitaw l-uġigħ ikkawżat mid-daqqiet bil-frosta. Jekk l-[[Raġel|irġiel]] jaslu d-dar ta' mara wara nofsinhar, in-nisa jaħsluhom b'barmil ilma kiesaħ. F'xi reġjuni, l-irġiel jaħslu lin-nisa bl-ilma jew jitfgħulhom il-fwieħa. Meta jmorru minn dar għall-oħra, l-irġiel l-ewwel ikantaw rima relatata mal-bajd u ma' temi oħra tar-rebbiegħa, bħall-ġenerożità u l-fertilità. Jekk in-nisa ma jkollhomx bajd dekorat, iduru u jħallu lill-irġiel isawtulhom riġlejhom bil-frosta tal-Għid.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Whipping away infertility at Easter|url=http://magicbohemia.com/2019/04/15/whipping-away-infertility-on-easter/|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Għalkemm is-swat bil-frosta jaf iweġġa' xi ftit, mhuwiex maħsub biex jikkawża tbatija. Normalment din it-tradizzjoni tiġi pprattikata biss fost il-membri tal-familja. Fl-imgħoddi, is-subien kienu jiġru wara l-bniet fit-toroq tal-villaġġi bil-frosti tal-Għid f'idejhom, u illustrazzjonijiet antiki ta' nies lebsin b'mod tradizzjonali juru lill-bniet jaħarbu jew jistaħbew. Il-ġiri 'l hemm u 'l hawn għal-logħob —simili għal logħba bħal "biha" — għadu jsir, iżda l-attakki aggressivi issa jitqiesu bħala bullying inaċċettabbli mill-ġenerazzjoni moderna. Ir-riċerka turi li sa terz tal-popolazzjoni tqis li l-konsum eċċessiv tal-alkoħol matul is-swat bil-frosta tal-Għid huwa l-iżjed problema sinifikanti ta' din it-"tradizzjoni".<ref>{{Ċita web|url=https://nms.global/wp-content/uploads/2022/06/TZ-Velikonoce-2022-04-08.pdf|titlu="Pomlázku nemá rádo 79 % žen – působí bolest, modřiny a ponížení"}}</ref> [[Stampa:Gardavská Moravské typy.jpg|daqsminuri|L-użu tal-''pomlázka''; [[pittura]] ta' [[Marie Gardavská]] (1871–1937).]] Skont it-"tradizzjoni" n-nisa għandhom jissawtu b'frosta tal-Għid sabiex jikkonservaw is-saħħa, is-sbuħija u l-fertilità tagħhom għas-sena kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.praguepost.com/166-expats-in-cz/38463-easter-whips-up-some-czech-traditions|titlu=Easter whips up some Czech traditions|kunjom=Johnston|isem=Raymond|data=2014-04-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Skont stħarriġ li sar fl-2019, 60 % tal-familji Ċeki jsegwu t-"tradizzjoni" tas-swat bil-frosta tal-Għid jew tal-ħasil bl-ilma l-għada tal-Għid.<ref>{{Ċita web|url=https://velikonoce.nasesvatky.cz/svet|titlu=Velikonoce {{!}} Svet|kunjom=Černínová|isem=Bc. Eva|sit=velikonoce.nasesvatky.cz|lingwa=cs|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fil-[[Kroazja]], il-frosta tkun magħmula minn zkuk taż-żebbuġ, iżda ma tintużax għas-swat. F'xi pajjiżi, bħall-[[Polonja]], il-friegħi tal-palm jew taż-żafżafa tal-Għid fil-forma ta' Palma Kurpiowska huma parti mit-tradizzjoni tal-Għid, għalkemm jintużaw biss għal raġunijiet simboliċi u mhumiex relatati mat-tradizzjoni Ċeka, Slovakka u Ungeriża deskritta hawn fuq.<ref>Silverman, Deborah Anders (2000). Polish-American Folklore. University of Illinois Press. pp. 34–38. ISBN <bdi>9780252025693</bdi>. pp 69-70.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://worldculturalthreads.com/more-than-a-palm/|titlu=More Than a Palm: The Art, Soul, and Symbolism of Poland's Kurpie Easter Tradition 🇵🇱|kunjom=piterweg74|data=2026-03-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == [[Etimoloġija]] == Il-frosta tal-Għid biċ-Ċek tissejjaħ ''karabáč,'' bis-Slovakk ''korbáč'' (l-isem standard għal "frosta" hu ''bič'' u ''korbáč'', li oriġinat mit-[[Lingwa torka|Tork]] ''kırbaç'', u normalment tfisser tip wieħed partikolari ta' "frosta tal-qasab") u bl-Ungeriż ''korbács''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.c3.hu/~nyelvor/period/1233/123306.htm|titlu=Magyar Nyelvőr – Pacsai Imre: Magyar–szlovák kulturális és nyelvi kapcsolat jegyei...|kunjom=Imre|isem=Pacsai|sit=www.c3.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fiċ-Ċekja l-frosta tal-Għid tissejjaħ ''pomlázka'' li tfisser "l-istrument li jerġa' jagħtik iż-żgħożija", timplika li mara li tissawwat b'''pomlázka'' "tiġi tidher iżgħar u isbaħ". == Referenzi == [[Kategorija:Folklor]] [[Kategorija:Tradizzjonijiet]] efuguzvr6yrmmoxeuym8anipxigbwc8 329832 329831 2026-05-09T10:47:00Z Trigcly 17859 added [[Category:Ċekja]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329832 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pomlázka.jpg|daqsminuri|Il-frosta tal-Għid.]] Il-frosta tal-Għid tintuża fiċ-[[Ċekja]], fis-[[Slovakkja]] u f'xi partijiet tal-[[Ungerija]] bħala parti minn tradizzjoni li skontha n-[[Mara|nisa]] jissawtu b'fergħa taż-żafżafa mżejna — u/jew imxarrba bl-ilma — l-għada tal-[[Għid]]. It-"tradizzjoni" tipikament tiġi pprattikata l-għada tal-Għid filgħodu, u tinvolvi frosta speċjali magħmula bl-idejn imsejħa ''pomlázka'' jew ''karabáč'' (biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]]); ''korbáč'', ''šibák'' jew ''šibačka'' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]); jew ''siba'' jew ''korbács'' (bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]). Il-''pomlázka'' tikkonsisti minn erbgħa sa erbgħa u għoxrin zokk żgħir taż-żafżafa, u normalment tkun twila bejn [[metru]] u nofs sa żewġ metri, u tkun imżejna b'żigarelli [[Lewn|kkuluriti]] fit-tarf tagħha. In-nisa jilbsu diversi lbiesi twal biex jevitaw l-uġigħ ikkawżat mid-daqqiet bil-frosta. Jekk l-[[Raġel|irġiel]] jaslu d-dar ta' mara wara nofsinhar, in-nisa jaħsluhom b'barmil ilma kiesaħ. F'xi reġjuni, l-irġiel jaħslu lin-nisa bl-ilma jew jitfgħulhom il-fwieħa. Meta jmorru minn dar għall-oħra, l-irġiel l-ewwel ikantaw rima relatata mal-bajd u ma' temi oħra tar-rebbiegħa, bħall-ġenerożità u l-fertilità. Jekk in-nisa ma jkollhomx bajd dekorat, iduru u jħallu lill-irġiel isawtulhom riġlejhom bil-frosta tal-Għid.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Whipping away infertility at Easter|url=http://magicbohemia.com/2019/04/15/whipping-away-infertility-on-easter/|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Għalkemm is-swat bil-frosta jaf iweġġa' xi ftit, mhuwiex maħsub biex jikkawża tbatija. Normalment din it-tradizzjoni tiġi pprattikata biss fost il-membri tal-familja. Fl-imgħoddi, is-subien kienu jiġru wara l-bniet fit-toroq tal-villaġġi bil-frosti tal-Għid f'idejhom, u illustrazzjonijiet antiki ta' nies lebsin b'mod tradizzjonali juru lill-bniet jaħarbu jew jistaħbew. Il-ġiri 'l hemm u 'l hawn għal-logħob —simili għal logħba bħal "biha" — għadu jsir, iżda l-attakki aggressivi issa jitqiesu bħala bullying inaċċettabbli mill-ġenerazzjoni moderna. Ir-riċerka turi li sa terz tal-popolazzjoni tqis li l-konsum eċċessiv tal-alkoħol matul is-swat bil-frosta tal-Għid huwa l-iżjed problema sinifikanti ta' din it-"tradizzjoni".<ref>{{Ċita web|url=https://nms.global/wp-content/uploads/2022/06/TZ-Velikonoce-2022-04-08.pdf|titlu="Pomlázku nemá rádo 79 % žen – působí bolest, modřiny a ponížení"}}</ref> [[Stampa:Gardavská Moravské typy.jpg|daqsminuri|L-użu tal-''pomlázka''; [[pittura]] ta' [[Marie Gardavská]] (1871–1937).]] Skont it-"tradizzjoni" n-nisa għandhom jissawtu b'frosta tal-Għid sabiex jikkonservaw is-saħħa, is-sbuħija u l-fertilità tagħhom għas-sena kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.praguepost.com/166-expats-in-cz/38463-easter-whips-up-some-czech-traditions|titlu=Easter whips up some Czech traditions|kunjom=Johnston|isem=Raymond|data=2014-04-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Skont stħarriġ li sar fl-2019, 60 % tal-familji Ċeki jsegwu t-"tradizzjoni" tas-swat bil-frosta tal-Għid jew tal-ħasil bl-ilma l-għada tal-Għid.<ref>{{Ċita web|url=https://velikonoce.nasesvatky.cz/svet|titlu=Velikonoce {{!}} Svet|kunjom=Černínová|isem=Bc. Eva|sit=velikonoce.nasesvatky.cz|lingwa=cs|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fil-[[Kroazja]], il-frosta tkun magħmula minn zkuk taż-żebbuġ, iżda ma tintużax għas-swat. F'xi pajjiżi, bħall-[[Polonja]], il-friegħi tal-palm jew taż-żafżafa tal-Għid fil-forma ta' Palma Kurpiowska huma parti mit-tradizzjoni tal-Għid, għalkemm jintużaw biss għal raġunijiet simboliċi u mhumiex relatati mat-tradizzjoni Ċeka, Slovakka u Ungeriża deskritta hawn fuq.<ref>Silverman, Deborah Anders (2000). Polish-American Folklore. University of Illinois Press. pp. 34–38. ISBN <bdi>9780252025693</bdi>. pp 69-70.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://worldculturalthreads.com/more-than-a-palm/|titlu=More Than a Palm: The Art, Soul, and Symbolism of Poland's Kurpie Easter Tradition 🇵🇱|kunjom=piterweg74|data=2026-03-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == [[Etimoloġija]] == Il-frosta tal-Għid biċ-Ċek tissejjaħ ''karabáč,'' bis-Slovakk ''korbáč'' (l-isem standard għal "frosta" hu ''bič'' u ''korbáč'', li oriġinat mit-[[Lingwa torka|Tork]] ''kırbaç'', u normalment tfisser tip wieħed partikolari ta' "frosta tal-qasab") u bl-Ungeriż ''korbács''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.c3.hu/~nyelvor/period/1233/123306.htm|titlu=Magyar Nyelvőr – Pacsai Imre: Magyar–szlovák kulturális és nyelvi kapcsolat jegyei...|kunjom=Imre|isem=Pacsai|sit=www.c3.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fiċ-Ċekja l-frosta tal-Għid tissejjaħ ''pomlázka'' li tfisser "l-istrument li jerġa' jagħtik iż-żgħożija", timplika li mara li tissawwat b'''pomlázka'' "tiġi tidher iżgħar u isbaħ". == Referenzi == [[Kategorija:Folklor]] [[Kategorija:Tradizzjonijiet]] [[Kategorija:Ċekja]] jwo2vnszz890eylgfw5tff4j7g6f3f4 329833 329832 2026-05-09T10:47:06Z Trigcly 17859 added [[Category:Slovakkja]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329833 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pomlázka.jpg|daqsminuri|Il-frosta tal-Għid.]] Il-frosta tal-Għid tintuża fiċ-[[Ċekja]], fis-[[Slovakkja]] u f'xi partijiet tal-[[Ungerija]] bħala parti minn tradizzjoni li skontha n-[[Mara|nisa]] jissawtu b'fergħa taż-żafżafa mżejna — u/jew imxarrba bl-ilma — l-għada tal-[[Għid]]. It-"tradizzjoni" tipikament tiġi pprattikata l-għada tal-Għid filgħodu, u tinvolvi frosta speċjali magħmula bl-idejn imsejħa ''pomlázka'' jew ''karabáč'' (biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]]); ''korbáč'', ''šibák'' jew ''šibačka'' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]); jew ''siba'' jew ''korbács'' (bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]). Il-''pomlázka'' tikkonsisti minn erbgħa sa erbgħa u għoxrin zokk żgħir taż-żafżafa, u normalment tkun twila bejn [[metru]] u nofs sa żewġ metri, u tkun imżejna b'żigarelli [[Lewn|kkuluriti]] fit-tarf tagħha. In-nisa jilbsu diversi lbiesi twal biex jevitaw l-uġigħ ikkawżat mid-daqqiet bil-frosta. Jekk l-[[Raġel|irġiel]] jaslu d-dar ta' mara wara nofsinhar, in-nisa jaħsluhom b'barmil ilma kiesaħ. F'xi reġjuni, l-irġiel jaħslu lin-nisa bl-ilma jew jitfgħulhom il-fwieħa. Meta jmorru minn dar għall-oħra, l-irġiel l-ewwel ikantaw rima relatata mal-bajd u ma' temi oħra tar-rebbiegħa, bħall-ġenerożità u l-fertilità. Jekk in-nisa ma jkollhomx bajd dekorat, iduru u jħallu lill-irġiel isawtulhom riġlejhom bil-frosta tal-Għid.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Whipping away infertility at Easter|url=http://magicbohemia.com/2019/04/15/whipping-away-infertility-on-easter/|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Għalkemm is-swat bil-frosta jaf iweġġa' xi ftit, mhuwiex maħsub biex jikkawża tbatija. Normalment din it-tradizzjoni tiġi pprattikata biss fost il-membri tal-familja. Fl-imgħoddi, is-subien kienu jiġru wara l-bniet fit-toroq tal-villaġġi bil-frosti tal-Għid f'idejhom, u illustrazzjonijiet antiki ta' nies lebsin b'mod tradizzjonali juru lill-bniet jaħarbu jew jistaħbew. Il-ġiri 'l hemm u 'l hawn għal-logħob —simili għal logħba bħal "biha" — għadu jsir, iżda l-attakki aggressivi issa jitqiesu bħala bullying inaċċettabbli mill-ġenerazzjoni moderna. Ir-riċerka turi li sa terz tal-popolazzjoni tqis li l-konsum eċċessiv tal-alkoħol matul is-swat bil-frosta tal-Għid huwa l-iżjed problema sinifikanti ta' din it-"tradizzjoni".<ref>{{Ċita web|url=https://nms.global/wp-content/uploads/2022/06/TZ-Velikonoce-2022-04-08.pdf|titlu="Pomlázku nemá rádo 79 % žen – působí bolest, modřiny a ponížení"}}</ref> [[Stampa:Gardavská Moravské typy.jpg|daqsminuri|L-użu tal-''pomlázka''; [[pittura]] ta' [[Marie Gardavská]] (1871–1937).]] Skont it-"tradizzjoni" n-nisa għandhom jissawtu b'frosta tal-Għid sabiex jikkonservaw is-saħħa, is-sbuħija u l-fertilità tagħhom għas-sena kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.praguepost.com/166-expats-in-cz/38463-easter-whips-up-some-czech-traditions|titlu=Easter whips up some Czech traditions|kunjom=Johnston|isem=Raymond|data=2014-04-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Skont stħarriġ li sar fl-2019, 60 % tal-familji Ċeki jsegwu t-"tradizzjoni" tas-swat bil-frosta tal-Għid jew tal-ħasil bl-ilma l-għada tal-Għid.<ref>{{Ċita web|url=https://velikonoce.nasesvatky.cz/svet|titlu=Velikonoce {{!}} Svet|kunjom=Černínová|isem=Bc. Eva|sit=velikonoce.nasesvatky.cz|lingwa=cs|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fil-[[Kroazja]], il-frosta tkun magħmula minn zkuk taż-żebbuġ, iżda ma tintużax għas-swat. F'xi pajjiżi, bħall-[[Polonja]], il-friegħi tal-palm jew taż-żafżafa tal-Għid fil-forma ta' Palma Kurpiowska huma parti mit-tradizzjoni tal-Għid, għalkemm jintużaw biss għal raġunijiet simboliċi u mhumiex relatati mat-tradizzjoni Ċeka, Slovakka u Ungeriża deskritta hawn fuq.<ref>Silverman, Deborah Anders (2000). Polish-American Folklore. University of Illinois Press. pp. 34–38. ISBN <bdi>9780252025693</bdi>. pp 69-70.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://worldculturalthreads.com/more-than-a-palm/|titlu=More Than a Palm: The Art, Soul, and Symbolism of Poland's Kurpie Easter Tradition 🇵🇱|kunjom=piterweg74|data=2026-03-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == [[Etimoloġija]] == Il-frosta tal-Għid biċ-Ċek tissejjaħ ''karabáč,'' bis-Slovakk ''korbáč'' (l-isem standard għal "frosta" hu ''bič'' u ''korbáč'', li oriġinat mit-[[Lingwa torka|Tork]] ''kırbaç'', u normalment tfisser tip wieħed partikolari ta' "frosta tal-qasab") u bl-Ungeriż ''korbács''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.c3.hu/~nyelvor/period/1233/123306.htm|titlu=Magyar Nyelvőr – Pacsai Imre: Magyar–szlovák kulturális és nyelvi kapcsolat jegyei...|kunjom=Imre|isem=Pacsai|sit=www.c3.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fiċ-Ċekja l-frosta tal-Għid tissejjaħ ''pomlázka'' li tfisser "l-istrument li jerġa' jagħtik iż-żgħożija", timplika li mara li tissawwat b'''pomlázka'' "tiġi tidher iżgħar u isbaħ". == Referenzi == [[Kategorija:Folklor]] [[Kategorija:Tradizzjonijiet]] [[Kategorija:Ċekja]] [[Kategorija:Slovakkja]] okj1oohykor1zjgg63xnjq8l2qp7bg0 329834 329833 2026-05-09T10:47:13Z Trigcly 17859 added [[Category:Ungerija]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329834 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pomlázka.jpg|daqsminuri|Il-frosta tal-Għid.]] Il-frosta tal-Għid tintuża fiċ-[[Ċekja]], fis-[[Slovakkja]] u f'xi partijiet tal-[[Ungerija]] bħala parti minn tradizzjoni li skontha n-[[Mara|nisa]] jissawtu b'fergħa taż-żafżafa mżejna — u/jew imxarrba bl-ilma — l-għada tal-[[Għid]]. It-"tradizzjoni" tipikament tiġi pprattikata l-għada tal-Għid filgħodu, u tinvolvi frosta speċjali magħmula bl-idejn imsejħa ''pomlázka'' jew ''karabáč'' (biċ-[[Lingwa Ċeka|Ċek]]); ''korbáč'', ''šibák'' jew ''šibačka'' (bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]); jew ''siba'' jew ''korbács'' (bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]]). Il-''pomlázka'' tikkonsisti minn erbgħa sa erbgħa u għoxrin zokk żgħir taż-żafżafa, u normalment tkun twila bejn [[metru]] u nofs sa żewġ metri, u tkun imżejna b'żigarelli [[Lewn|kkuluriti]] fit-tarf tagħha. In-nisa jilbsu diversi lbiesi twal biex jevitaw l-uġigħ ikkawżat mid-daqqiet bil-frosta. Jekk l-[[Raġel|irġiel]] jaslu d-dar ta' mara wara nofsinhar, in-nisa jaħsluhom b'barmil ilma kiesaħ. F'xi reġjuni, l-irġiel jaħslu lin-nisa bl-ilma jew jitfgħulhom il-fwieħa. Meta jmorru minn dar għall-oħra, l-irġiel l-ewwel ikantaw rima relatata mal-bajd u ma' temi oħra tar-rebbiegħa, bħall-ġenerożità u l-fertilità. Jekk in-nisa ma jkollhomx bajd dekorat, iduru u jħallu lill-irġiel isawtulhom riġlejhom bil-frosta tal-Għid.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Whipping away infertility at Easter|url=http://magicbohemia.com/2019/04/15/whipping-away-infertility-on-easter/|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Għalkemm is-swat bil-frosta jaf iweġġa' xi ftit, mhuwiex maħsub biex jikkawża tbatija. Normalment din it-tradizzjoni tiġi pprattikata biss fost il-membri tal-familja. Fl-imgħoddi, is-subien kienu jiġru wara l-bniet fit-toroq tal-villaġġi bil-frosti tal-Għid f'idejhom, u illustrazzjonijiet antiki ta' nies lebsin b'mod tradizzjonali juru lill-bniet jaħarbu jew jistaħbew. Il-ġiri 'l hemm u 'l hawn għal-logħob —simili għal logħba bħal "biha" — għadu jsir, iżda l-attakki aggressivi issa jitqiesu bħala bullying inaċċettabbli mill-ġenerazzjoni moderna. Ir-riċerka turi li sa terz tal-popolazzjoni tqis li l-konsum eċċessiv tal-alkoħol matul is-swat bil-frosta tal-Għid huwa l-iżjed problema sinifikanti ta' din it-"tradizzjoni".<ref>{{Ċita web|url=https://nms.global/wp-content/uploads/2022/06/TZ-Velikonoce-2022-04-08.pdf|titlu="Pomlázku nemá rádo 79 % žen – působí bolest, modřiny a ponížení"}}</ref> [[Stampa:Gardavská Moravské typy.jpg|daqsminuri|L-użu tal-''pomlázka''; [[pittura]] ta' [[Marie Gardavská]] (1871–1937).]] Skont it-"tradizzjoni" n-nisa għandhom jissawtu b'frosta tal-Għid sabiex jikkonservaw is-saħħa, is-sbuħija u l-fertilità tagħhom għas-sena kollha.<ref>{{Ċita web|url=https://www.praguepost.com/166-expats-in-cz/38463-easter-whips-up-some-czech-traditions|titlu=Easter whips up some Czech traditions|kunjom=Johnston|isem=Raymond|data=2014-04-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Skont stħarriġ li sar fl-2019, 60 % tal-familji Ċeki jsegwu t-"tradizzjoni" tas-swat bil-frosta tal-Għid jew tal-ħasil bl-ilma l-għada tal-Għid.<ref>{{Ċita web|url=https://velikonoce.nasesvatky.cz/svet|titlu=Velikonoce {{!}} Svet|kunjom=Černínová|isem=Bc. Eva|sit=velikonoce.nasesvatky.cz|lingwa=cs|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fil-[[Kroazja]], il-frosta tkun magħmula minn zkuk taż-żebbuġ, iżda ma tintużax għas-swat. F'xi pajjiżi, bħall-[[Polonja]], il-friegħi tal-palm jew taż-żafżafa tal-Għid fil-forma ta' Palma Kurpiowska huma parti mit-tradizzjoni tal-Għid, għalkemm jintużaw biss għal raġunijiet simboliċi u mhumiex relatati mat-tradizzjoni Ċeka, Slovakka u Ungeriża deskritta hawn fuq.<ref>Silverman, Deborah Anders (2000). Polish-American Folklore. University of Illinois Press. pp. 34–38. ISBN <bdi>9780252025693</bdi>. pp 69-70.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://worldculturalthreads.com/more-than-a-palm/|titlu=More Than a Palm: The Art, Soul, and Symbolism of Poland's Kurpie Easter Tradition 🇵🇱|kunjom=piterweg74|data=2026-03-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == [[Etimoloġija]] == Il-frosta tal-Għid biċ-Ċek tissejjaħ ''karabáč,'' bis-Slovakk ''korbáč'' (l-isem standard għal "frosta" hu ''bič'' u ''korbáč'', li oriġinat mit-[[Lingwa torka|Tork]] ''kırbaç'', u normalment tfisser tip wieħed partikolari ta' "frosta tal-qasab") u bl-Ungeriż ''korbács''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.c3.hu/~nyelvor/period/1233/123306.htm|titlu=Magyar Nyelvőr – Pacsai Imre: Magyar–szlovák kulturális és nyelvi kapcsolat jegyei...|kunjom=Imre|isem=Pacsai|sit=www.c3.hu|lingwa=hu|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> Fiċ-Ċekja l-frosta tal-Għid tissejjaħ ''pomlázka'' li tfisser "l-istrument li jerġa' jagħtik iż-żgħożija", timplika li mara li tissawwat b'''pomlázka'' "tiġi tidher iżgħar u isbaħ". == Referenzi == [[Kategorija:Folklor]] [[Kategorija:Tradizzjonijiet]] [[Kategorija:Ċekja]] [[Kategorija:Slovakkja]] [[Kategorija:Ungerija]] jf52v1o8ccjs1z4fupnugysrv2bum6s 1 34408 329836 2026-05-09T10:51:43Z Trigcly 17859 mudellCEE 329836 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026 | utent = Trigcly | pajjiż = Slovakkja}} sowk2jqgdxrfy6138c6h8sf8og7vcq0 0 34409 329838 2026-05-09T11:23:40Z Trigcly 17859 Kontenut, stampi, kwotazzjonijiet u ħoloq 329838 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Lokse.JPG|daqsminuri|Il-lokša tal-ħelu biz-zokkor u biż-żrieragħ tal-peprin.]] Il-'''lokša''' jew il-'''lokše''' (pronunzja bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: [ˈlɔkʂa] u [ˈlɔkʂe] rispettivament; tista' tinkiteb ukoll bħala '''lokxa''' jew '''lokxe''') hija tip ta' pancake, għaġina jew crêpe tal-patata, popolari fil-gastronomija tas-[[Slovakkja]] u tar-Reġjun tan-Nofsinhar tal-Moravja taċ-[[Ċekja]]. Fin-Nofsinhar tal-Moravja, il-lokše huwa terminu li jintuża wkoll għal tarja wiesa' li tiżdied mas-sopop. == Isem == Reġjonalment il-lokša huma magħrufa wkoll bħala ''lata'', ''přesňák'', ''šumpál'' jew ''patenta'' fir-Repubblika Ċeka, u bħala ''lokeš'' jew ''lokoš'' fir-Repubblika Slovakka. [[Stampa:Loksa 6601.JPG|daqsminuri|Il-lokša bil-fwied tat-tiġieġ u insalata tal-qamħirrum.]] == Tħejjija == Il-lokša jitħejjew bil-patata mhux imqaxxra mgħollija, li iktar 'il quddiem titqaxxar, tinħakk u titħallat mad-dqiq u mal-melħ. Wara li titħejja l-għaġina, din tiġi rromblata f'pancakes irqaq, li mbagħad jinħmew nexfin fuq wiċċ jikwi. Fis-Slovakkja, il-varjant mielaħ huwa iktar popolari, fejn meta jitlestew il-pancakes jiġu miksijin bix-xaħam (preferibbilment tal-wiżż), u miblula mas-sopop, jew jimtlew bis-sauerkraut jew bil-laħam ikkapuljat. Il-varjant bix-xaħam tal-wiżż huwa famuż l-iktar fi Slovenský Grob. Il-Moravjani tradizzjonalment iħejju l-lokše tal-ħelu, li jkunu miksijin bil-ġamm, jiġu rromblati qishom pancakes u mraxxa biż-żrieragħ tal-peprin u biz-zokkor, u xi kultant jitferra' wkoll il-butir imdewweb.<ref>{{Ċita web|url=https://www.slovakcooking.com/2010/recipes/lokshe/|titlu=Lokshe (Lokše) recipe - Slovak Cooking|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == Referenzi == hoszj89gu0neohkv33o98dvoekpy3kx 329841 329838 2026-05-09T11:35:32Z Trigcly 17859 added [[Category:Ikel]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329841 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Lokse.JPG|daqsminuri|Il-lokša tal-ħelu biz-zokkor u biż-żrieragħ tal-peprin.]] Il-'''lokša''' jew il-'''lokše''' (pronunzja bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: [ˈlɔkʂa] u [ˈlɔkʂe] rispettivament; tista' tinkiteb ukoll bħala '''lokxa''' jew '''lokxe''') hija tip ta' pancake, għaġina jew crêpe tal-patata, popolari fil-gastronomija tas-[[Slovakkja]] u tar-Reġjun tan-Nofsinhar tal-Moravja taċ-[[Ċekja]]. Fin-Nofsinhar tal-Moravja, il-lokše huwa terminu li jintuża wkoll għal tarja wiesa' li tiżdied mas-sopop. == Isem == Reġjonalment il-lokša huma magħrufa wkoll bħala ''lata'', ''přesňák'', ''šumpál'' jew ''patenta'' fir-Repubblika Ċeka, u bħala ''lokeš'' jew ''lokoš'' fir-Repubblika Slovakka. [[Stampa:Loksa 6601.JPG|daqsminuri|Il-lokša bil-fwied tat-tiġieġ u insalata tal-qamħirrum.]] == Tħejjija == Il-lokša jitħejjew bil-patata mhux imqaxxra mgħollija, li iktar 'il quddiem titqaxxar, tinħakk u titħallat mad-dqiq u mal-melħ. Wara li titħejja l-għaġina, din tiġi rromblata f'pancakes irqaq, li mbagħad jinħmew nexfin fuq wiċċ jikwi. Fis-Slovakkja, il-varjant mielaħ huwa iktar popolari, fejn meta jitlestew il-pancakes jiġu miksijin bix-xaħam (preferibbilment tal-wiżż), u miblula mas-sopop, jew jimtlew bis-sauerkraut jew bil-laħam ikkapuljat. Il-varjant bix-xaħam tal-wiżż huwa famuż l-iktar fi Slovenský Grob. Il-Moravjani tradizzjonalment iħejju l-lokše tal-ħelu, li jkunu miksijin bil-ġamm, jiġu rromblati qishom pancakes u mraxxa biż-żrieragħ tal-peprin u biz-zokkor, u xi kultant jitferra' wkoll il-butir imdewweb.<ref>{{Ċita web|url=https://www.slovakcooking.com/2010/recipes/lokshe/|titlu=Lokshe (Lokše) recipe - Slovak Cooking|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Ikel]] aos1g3pbre9mr7i61jwjjzzz35p01qc 329842 329841 2026-05-09T11:35:38Z Trigcly 17859 added [[Category:Slovakkja]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 329842 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Lokse.JPG|daqsminuri|Il-lokša tal-ħelu biz-zokkor u biż-żrieragħ tal-peprin.]] Il-'''lokša''' jew il-'''lokše''' (pronunzja bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: [ˈlɔkʂa] u [ˈlɔkʂe] rispettivament; tista' tinkiteb ukoll bħala '''lokxa''' jew '''lokxe''') hija tip ta' pancake, għaġina jew crêpe tal-patata, popolari fil-gastronomija tas-[[Slovakkja]] u tar-Reġjun tan-Nofsinhar tal-Moravja taċ-[[Ċekja]]. Fin-Nofsinhar tal-Moravja, il-lokše huwa terminu li jintuża wkoll għal tarja wiesa' li tiżdied mas-sopop. == Isem == Reġjonalment il-lokša huma magħrufa wkoll bħala ''lata'', ''přesňák'', ''šumpál'' jew ''patenta'' fir-Repubblika Ċeka, u bħala ''lokeš'' jew ''lokoš'' fir-Repubblika Slovakka. [[Stampa:Loksa 6601.JPG|daqsminuri|Il-lokša bil-fwied tat-tiġieġ u insalata tal-qamħirrum.]] == Tħejjija == Il-lokša jitħejjew bil-patata mhux imqaxxra mgħollija, li iktar 'il quddiem titqaxxar, tinħakk u titħallat mad-dqiq u mal-melħ. Wara li titħejja l-għaġina, din tiġi rromblata f'pancakes irqaq, li mbagħad jinħmew nexfin fuq wiċċ jikwi. Fis-Slovakkja, il-varjant mielaħ huwa iktar popolari, fejn meta jitlestew il-pancakes jiġu miksijin bix-xaħam (preferibbilment tal-wiżż), u miblula mas-sopop, jew jimtlew bis-sauerkraut jew bil-laħam ikkapuljat. Il-varjant bix-xaħam tal-wiżż huwa famuż l-iktar fi Slovenský Grob. Il-Moravjani tradizzjonalment iħejju l-lokše tal-ħelu, li jkunu miksijin bil-ġamm, jiġu rromblati qishom pancakes u mraxxa biż-żrieragħ tal-peprin u biz-zokkor, u xi kultant jitferra' wkoll il-butir imdewweb.<ref>{{Ċita web|url=https://www.slovakcooking.com/2010/recipes/lokshe/|titlu=Lokshe (Lokše) recipe - Slovak Cooking|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-09}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Ikel]] [[Kategorija:Slovakkja]] opfa2ugmnnd08m6dwb2spl62zsrz32l 1 34410 329839 2026-05-09T11:34:38Z Trigcly 17859 mudellCEE 329839 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026 | utent = Trigcly | pajjiż = Slovakkja}} sowk2jqgdxrfy6138c6h8sf8og7vcq0