Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 945 330931 330609 2026-07-04T03:34:51Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330931 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_nattiv = Repubblika Taljana<br />''Repubblica Italiana'' |isem_komuni = Italja |stampa_bandiera = Flag of Italy.svg |stampa_emblema = Italy-Emblem.svg |stampa_mappa = EU-Italy.svg |deskrizzjoni_mappa = Lokazzjoni tal-Italja (aħdar skur) <br /> – fi ħdan l-[[Unjoni Ewropea]] (aħdar ċar) fil-[[Ewropa|kontinent Ewropew]] (griż skur) <br /> |ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Italja |ħolqa_emblema = Emblema tal-Italja |ħolqa_demografija = Demografija Italja |mottu_nazzjonali = |innu_nazzjonali = ''[[Il Canto degli italiani|Il Canto degli Italiani]]''</small><br /><center>[[Stampa:Inno di Mameli instrumental.ogg|The national anthem of Italy]]</center> |lingwi_uffiċjali = [[Lingwa Taljana|Taljan]] |gruppi_etniċi = ara [[#Demografija|Demografija]] |kapitali = [[Ruma]] |latd=41 |latm=54 |latNS=N |lonġd=12 |lonġm=29 |lonġEW=E |l-ikbar_belt = [[Ruma]] |tip_gvern = [[Repubblika parlamentari unitarja]] |titlu_kap1 = [[President tal-Italja|President]] |titlu_kap2 = [[Prim Ministru tal-Italja|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Sergio Mattarella]] |isem_kap2 = [[Giorgia Meloni]] |data_sħubija_UE = 25 ta' Marzu, 1957² |poż_erja = 71 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 301,338 |erja_mi_kw = 116,346 |perċentwal_ilma = 1.24 |ċensiment_popolazzjoni = 58,947,905 |sena_ċensiment_popolazzjoni = 2024 |poż_ċensiment_popolazzjoni = 25 |densità_popolazzjoni_km2 = 195.7 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 506.9 |poż_densità_popolazzjoni = 71 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2010 |PGD_PSX = $1.828 triljun<ref name=autogenerated1 >{{Ċita web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=136&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=27&pr1.y=19|titlu=International Monetary Fund: Italy}}</ref> |poż_PGD_PSX = 10 |PGD_PSX_per_capita = $30,165<ref name=autogenerated1 /> |poż_PGD_PSX_per_capita = 30 |sena_IŻU = 2011 |IŻU = |poż_IŻU = |kategorija_IŻU = |tip_sovranità = [[Formazzjoni]] |avveniment_stabbilit1 = Unifikazzjoni |data_stabbilit1 = 17 ta' Marzu, 1861 |valuta = [[Ewro]] ([[Simbolu tal-Ewro|€]])¹ |kodiċi_valuta = EUR |żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]] |differenza_ħku = +1 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.it]]³ |kodiċi_telefoniku = 39 |sena_PGD_nominali = 2011 |PGD_nominali = $2.245 triljun<ref name=autogenerated1 /> |poż_PGD_nominali = 8 |PGD_nominali_per_capita = $37,046<ref name=autogenerated1 /> |poż_PGD_nominali_per_capita = 24 |noti = ¹ Qabel l-1999: [[Lira Taljana]]<br />²Membru fundatur.³ Ukoll [[.eu]], li hi maqsuma flimkien mal-istati membri l-oħra tal-[[Unjoni Ewropea]] |leġislatura=[[Parlament tar-Repubblika Taljana]]}} L-'''Italja''', uffiċjalment magħrufa bħala r-Repubblika Taljana, hija pajjiż li jinsab fin-Nofsinhar tal-[[Ewropa]]. Il-fruntiera tal-Italja tmiss ma' fruntieri ta' pajjiżi Ewropej oħra, ngħidu aħna bħal [[Franza]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]], l-[[Awstrija]], u s-[[Slovenja]] tul l-Alpi li jservu ta' fruntiera naturali. In-Nofsinhar ta' dan il-pajjiż ġej fil-forma ta' [[peniżola]], dan għax din il-parti hija mdawra mill-[[Baħar Mediterran]]. F'din il-parti tal-Italja wieħed jista' faċilment jilloka l-gżira maġġuri ta' [[Sqallija]], il-gżira ta' [[Sardinja]] u l-izgħar stati indipendenti li huma fi ħdan ir-reġjun Taljan, li huma [[San Marino]] u l-belt tal-[[Vatikan]]. It-territorju Taljan ikopri xi 301,338 kilometru kwadru u huwa influwenzat direttament minn klima moderata u staġjonali. B'60.8 miljun abitant, l-Italja hija l-ħames l-iktar pajjiż ippopolat fl-Ewropa u għandha t-titlu tat-23 l-iktar pajjiż b'densità għolja fid-dinja. [[Ruma]] hija l-ikbar belt u l-[[belt kapitali]] tal-Italja. == Storja == [[Stampa:San Gimignano 05.jpg|thumb|left|Torrijiet ta' San Gimignano fit-Toskana]] [[Stampa:William Callow, Corso Sant' Anastasia with the Palazzo Maffei in Verona, 1855, NGA 163356.jpg|thumb|left|Triq Verona f'nofs is-seklu 19]] Qabel l-1861, l-Italja ma kinitx [[stat]] unit. It-territorju kien magħmul minn grupp ta' stati indipendenti, li kienu kkmandati minn pajjiżi oħra (bħall-[[Awstrija]], [[Franza]] u [[Spanja]]). F'nofs is-seklu 19, il-[[Konti ta' Cavour]] kien il-Kap tal-Gvern tal-"Istat ta' Sardinja". Dan ipperswada lill-Awstrijaċi li kienu qegħdin jgħixu fil-[[Lombardia]] u fil-[[Veneto]] biex joħolqu l-istat tat-Tramuntana tal-Italja. Imbagħad stati oħra mill-Italja ċentrali u tan-Nofsinhar issieħbu mal-[[Piemonte]] sabiex ikun jista' jinħoloq stat akbar. Fl-1860, [[Giuseppe Garibaldi]] rnexxielu jirbaħ il-gżira ta' Sqallija u wara ħafna ġiri madwar l-Ewropa, fl-1861, Garabaldi ħoloq ir-[[Renju tal-Italja]].<ref name="Encarta">{{Ċita web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555207/Italy.html|titlu=MSN Learning & Research - Italy|data=2003-12-03|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20031203115355/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555207/Italy.html|arkivju-data=2003-12-03|url-status=dead}}</ref> [[Vittorio Emanuele II]] sar ir-re tar-renju l-ġdid. Fl-1861, il-[[Lazio]] u l-Veneto kienu għadhom mhux parti mill-Italja, għaliex kienu meqjusin bħala l-proprjetà tal-[[Papa]] li kien qiegħed jipproteġi lill-Awstrija bit-tarka tal-[[Kristjaneżmu]] għaliex il-Papa ma riedx ikun kompliċi fil-kunflitt li kellu jseħħ bejn dawn il-pajjiżi Nsara, jiġifieri l-Italja u l-Awstrija. Il-Veneto sar parti mill-Italja fl-1866, eżattament wara gwerra qalila kontra l-imperu Awstrijak. Is-suldati Taljani ħadu l-Lazio fl-1870 mingħand il-[[Papa]]. Issa l-Italja kienet verament magħquda, u dan ma setax ikun possibbli li kieku ma kienx għal dawk il-bosta personaġġi li ħadu sehem f'din il-battalja għall-unità tal-Italja taħt l-istat ta' Piemonte. L-Italja ħadet sehem f[[l-Ewwel Gwerra Dinjija]] bħala alleata tal-Gran Brittanja, Franza, u r-[[Russja]] kontra l-[[Poteri Ċentrali]]. Kważi l-ġlied kollu tal-Italja kien fuq il-fruntiera tal-Lvant, ħdejn l-Awstrija. Wara t-telfa ta' [[Caporetto]], it-Taljani ħasbu li tilfu l-gwerra. Iżda, fl-1918, il-Poteri Ċentrali ċedew u l-Italja kisbet ir-reġjun ta' ''Venezia Tridentina'' (Trentino u Alto Adige), li qabel kien tal-Awstrija. Fl-1922, kien hemm gvern ġdid Taljan taħt [[Benito Mussolini]], il-mexxej tal-[[Faxxiżmu]] fl-Italja. Dan sar Kap tal-Gvern u [[dittatur]], u sejjaħ lilu nnifsu "duce" - li tfisser "mexxej" bit-[[lingwa Taljana|Taljan]]. Sar ħabib tad-dittatur Ġermaniż [[Adolf Hitler]], u daħal miegħu fit-[[Tieni Gwerra Dinjija]]. Italja daħlet fil-gwerra fl-1940 bħala alleata tal-[[Ġermanja]] u l-[[Ġappun]] kontra Franza, il-Gran Brittanja, u r-Russja. Matul il-gwerra, l-Italja kkontrollat l-parti l-kbira tal-Baħar Mediterran. Fil-25 ta' Lulju 1943, Mussolini tneħħa mill-Kunsill il-Kbir tal-Faxxiżmu, u fit-8 ta' Settembru 1943, [[Badoglio]] ddikjara li l-gwerra tal-Italja bħala alleata tal-Ġermanja kienet intemmet. L-Italja bdiet tiġġieled mal-alleati, li kienu Franza u r-Renju Unit, iżda s-suldati Taljani ma kinux jafu fuq min jisparaw. Fit-Tramuntana tal-Italja twaqqaf moviment jismu Resistenza biex jiġġieled kontra l-invażuri Ġermaniżi. Mussolini pprova jwaqqaf stat ieħor faxxista fit-Tramuntana tal-Italja, ir-Repubblika ta' [[Salò]], imma dan falla. Fil-25 ta' April 25 1945, l-Italja saret ħielsa. L-istat sar repubblika fit-2 ta' Ġunju 1946, u għall-ewwel darba n-nisa setgħu jivvutaw. Il-poplu Taljan temm id-dinastija ta' [[Savoia]] u adotta gvern repubblikan. [[Stampa:Map Region of Piemonte.svg|thumb|Ir-reġjun ta' Piemonte]] [[Stampa:Lodner von der Kleinweißen gesehen - HPIM3962.jpg|thumb|left|100px|Blat Alpini tal-Lvant]] [[Stampa:Val dUltimo - Ultental (4724017376).jpg|thumb|left|100px|Wied Ulten]] [[Stampa:HochgallFromN.JPG|left|100px|Hochgall fil-Grupp Rieserferner]] [[Stampa:Santa Crusc da Pescol.jpg|thumb|left|100px|Val Badia, ħdejn il-belt ta' Badia]] [[Stampa:Pragser Wildsee Seekofel von Bucht.jpg|thumb|left|100px|Lag Braie jew Pragser Wildsee]] [[Stampa:Latemarspitze Karersee.JPG|thumb|left|100px|Grupp ta 'siġar taż-żnuber u l-arżnu fil-foresta ta' Latemar]] Fi Frar 1947, l-Italja ffirmat trattat ta' paċi mal-alleati u tilfet il-kolonji kollha u xi żoni territorjali ([[Istria]] u partijiet mid-Dalmazja). L-Italja ssieħbet fin-[[NATO]] u l-Komunità Ewropea (bħala membru fundatur), u saret waħda mill-akbar ekonomiji industrijali fid-dinja. == Ġeografija == L-Italja hija peniżola, fis-sens li hija mdawra mill-baħar min-naħat kollha minbarra waħda (tat-Tramuntana tagħha). It-Tramuntana tal-Italja hija separata minn Franza, l-Iżvizzera, u l-Awstrija bil-katina ta' muntanji tal-[[Alpi]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090717215119/http://www.blurtit.com/q714533.html] ''Alps are the border between Italy and other countries''</ref> [[Mont Blanc]] (''Monte Bianco'' bit-Taljan jew ''il-Muntanja l-Bajda'' bil-Malti), l-ogħla muntanja fl-Ewropa tal-Punent hija parti minn din il-katina.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1940971.stm] ippubblikata minn BBC News</ref> Il-tieni katina ta' muntanji importanti fl-Italja hi dik tal-[[Appennini]] li huma fl-Italja ċentrali u tan-Nofsinhar. Il-belt kapitali tal-Italja hija [[Ruma]]. Fost il-bliet importanti l-oħra fl-Italja insibu Torino, [[Firenze]], [[Napli]], u [[Venezja]]. Il-pajjiż għandu numru ta' gżejjer, l-akbar huma [[Sqallija]] u [[Sardinja]],<ref name="Encarta" /><ref>[http://www.worldislandinfo.com/LARGESTV1.html] ''Biggest Islands in the World''</ref> li jintlaħqu bil-vapur jew bl-[[ajruplan]].<ref name=Encarta /> Ix-xmara [[Po]] hija meqjusa bħala l-itwal xmara fl-Italja.<ref>[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0205/feature6/index.html] ''National Geographic'', Eria Zwingle</ref> Ix-xmara [[Tevere]] tgħaddi minn ġol-belt ta' Ruma. It-Tramuntana tal-Italja għandha wħud mill-akbar lagi fil-pajjiż, bħal-[[Lag ta' Garda]], il-[[Lag ta' Como]], il-[[Lag Maggiore]] u l-[[Lag Iseo]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/travel/2005/mar/19/italy.guardiansaturdaytravelsection]''The Guardian'' 19 ta' Marzu 2005, The lake show, Philip Watson</ref> Billi hija mdawra bil-baħar, l-Italja għandha kosta twila ħafna kilometri, li tattira lit-[[turiżmu|turisti]] minn madwar id-dinja kollha.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3896487.stm] BBC News</ref> It-turisti jmorru l-Italja wkoll biex jaraw il-ħafna postijiet storiċi.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2496923.stm] BBC News</ref> Hemm żewġ pajjiżi żgħar ħafna ġewwa l-Italja. Dawn huma [[San Marino]], li hija mdawra mit-Tramuntana tal-Italja, u l-[[Vatikan]], li jinsab ġewwa l-belt kapitali ta' Ruma. Total tal-fruntieri tal-Italja: 1,836.4 km, pajjiżi tal-fruntiera (6): Awstrija 404 km; Franza 476 km; Santa Sede (Belt tal-Vatikan) 3.4 km; San Marino 37 km; Slovenja 218 km; Isvizzera 698 km. == Nies u kultura == [[Stampa:Isola del Liri. Panorama.jpg|[[Isola del Liri]], [[Wied il-Latini]]|daqsminuri|300px]]Il-[[popolazzjoni]] tal-Italja tammonta għal ftit aktar minn sittin miljun ruħ.<ref>[http://flagcounter.com/factbook/it] ''Flag Counter: Italy''</ref> Madwar 2.7 miljun ruħ minnhom jgħixu f'Ruma<ref>[http://www.routard.com/guide/rome/1823/carte_d_identite.htm] ''Rome's Population''</ref> u 1.3 miljun ruħ jgħixu f'[[Milan]].<ref>[http://www.aboutmilan.com/the-city-of-milan.html] ''Milan's Population''</ref> Wieħed jista' jqis lill-Italja bħala kompletament Kattolika Kristjana infatti ftit huma dawk in-nies li għandhom twemmin ta' natura differenti. L-ilsien uffiċjali tal-Italja huwa t-Taljan però f'xi żoni żgħar wieħed jista' saħansitra jisma' l-Ġermaniż, is-Sloven jew il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]. Xi nies jitkellmu wkoll lingwi bħall-Isqalli u s-Sardu, li huma simili ħafna għat-Taljan, allura jistgħu jitqiesu bħala żewġ [[Djalett|djaletti]] li ġew mnissla mill-ilsien Taljan. Il-poplu Taljan hu parzjalment imnissel mir-[[Imperu Ruman|Rumani]] antiki. L-Italja għandha l-aktar [[Sit ta’ Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] minn kull nazzjon ieħor fid-dinja flimkien maċ-[[Ċina]].<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/] ''List of UNESCO World Heritage''</ref> Dawn is-siti huma kulturalment importanti u ta' valur universali straordinarju skont il-[[UNESCO]]. Madwar 60 % tax-xogħlijiet ta[[L-Arti|l-arti]] tad-dinja kollha jinsabu fl-Italja. L-Italja hija wkoll produttur kbir tal-[[inbid]]. Fl-2005 ipproduċiet aktar minn ħames miljun tunnellata metrika.<ref>[http://www.reference.com/browse/wiki/Wine_production_by_country] ''Countries by wine Production''</ref> == Ekonomija u trasport == L-Italja għandha sistema moderna ta' għajnuna soċjali. Is-suq tax-xogħol huwa relattivament b'saħħtu, b'ħafna barranin, speċjalment mir-[[Rumanija]], jaħdmu fl-Italja fejn il-pagi huma ħafna ogħla. Iżda seta' kien hemm ħafna iktar ħaddiema fis-suq billi l-irġiel u n-nisa jirtiraw fl-età ta' 57 sena. Ir-rata tal-qgħad hija relattivament għolja, 8,2 %.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-15 |titlu=Archive copy |url=http://www.pensionfundsonline.co.uk/113/country-profiles/italy/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111118060920/http://www.pensionfundsonline.co.uk/113/country-profiles/italy/ |arkivju-data=2011-11-18 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=136&s=LUR&grp=0&a=&pr.x=16&pr.y=16]</ref> Is-soċjetà moderna tal-Italja hija mibnija fuq is-self u issa l-pajjiż għandu dejn katastrofiku ta' 120 % tal-PDG totali tal-pajjiż.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/debate/article-2058965/Italy-debt-crisis-Rome-burns-Euroland-bridges.html]</ref> In-network ferrovjarju ​​fl-Italja jammonta għal 16,627 kilometru (10,331 mil), is-17 l-itwal fid-dinja. Il-ferroviji li huma ta' veloċità għolja jinkludu l-ferroviji tal-klassi ETR li jivvjaġġaw bit-300 kilometru fis-siegħa. [[Stampa:Sergio Mattarella Presidente della Repubblica Italiana.jpg|thumb|Il-President tar-Repubblika tal-Italja Sergio Mattarella]] == Politika == Il-Kap tal-Istat huwa [[Sergio Mattarella]], li l-kompitu tiegħu beda fit-3 ta' Frar 2015 u jintemm fl-2022 (il-President tar-Repubblika jibqa' għal seba' snin). Mattarella huwa t-tnax-il President tar-Repubblika Taljana u kien preċedut minn [[Giorgio Napolitano]]. L-ewwel president kien [[Enrico De Nicola]] u llum il-ġurnata l-Kap tal-Gvern huwa [[Mario Draghi]]. L-Italja kienet waħda mill-ewwel membri tal-[[Unjoni Ewropea]] u fl-2002, flimkien ma' ħdax-il pajjiż Ewropew ieħor bidlet il-munita tagħha u bdiet tuża l-[[ewro]] bħala l-munita uffiċjali tagħha. Qabel kienet tintuża l-[[lira Taljana]], li kienet bdiet tintuża fl-1861. == Reliġjon == [[Stampa:San Luigi dei Francesi - facciata.jpg|thumb|left|Il-Knisja ta' San Louis tal-Franċiż (Taljan, San Luigi dei Francesi) hija waħda mill-knejjes f'[[Ruma]] (l-Italja). Hija tinsab fil-pjazza bl-istess isem, mhux 'il bogħod minn Piazza Navona.]] [[Stampa:San Luigi dei Francesi (Rome) - Interior.jpg|thumb|Il-Knisja ta' San Louis tal-Franċiż (Taljan, San Luigi dei Francesi) hija waħda mill-knejjes f'[[Ruma]] (l-Italja). Hija tinsab fil-pjazza bl-istess isem, mhux 'il bogħod minn Piazza Navona.]] [[Stampa:Altar of St Louis in the Church of St. Louis of France.jpg|thumb|left|Artal ta' San Louis fil-Knisja ta' San Louis tal-Franċiż ([[Ruma]]), Plautilla Bricci, 1664]] [[Stampa:Pantheon Rom 1 cropped.jpg|thumb|Mibnija fl-126 bħala l-Panteon ta' Agreipa Sa mis-seklu 7 ilha tintuża bħala knisja, bħalissa tirċievi l-isem ta' Bażilika ta' Santa Marija u l-Martri, iżda hija magħrufa informalment bħala Santa Marija Rotunda. Il-pjazza ta' quddiem il-Panteon tissejjaħ piazza della Rotonda u tagħti isimha lil distrett tal-belt.]] {{bar box |title=Reliġjożità fl-Italja |titlebar=#ddd |left1=reliġjon |right1=perċentaġġ |float=right |bars= {{bar percent|Insara|blue|90}} {{bar percent|Bla reliġjon|gray|7}} {{bar percent|Misilmin|green|2}} {{bar percent|Oħrajn|purple|1}} }} Ħafna nies fl-Italja huma [[Knisja Kattolika|Kattoliċi]], iżda l-Knisja Kattolika ma għadhiex uffiċjalment ir-[[reliġjon]] tal-istat. 87.8 % tal-poplu jgħidu li huma Kattoliċi<ref>[http://www.corriere.it/Primo_Piano/Cronache/2006/01_Gennaio/17/cattolici.shtml] Corriere della Sera</ref> filwaqt li madwar terz biss jgħidu li huma membri attivi (36.8 %). Hemm ukoll gruppi ta' Kristjani oħra fl-Italja: aktar minn 700,000 huma [[Knisja Ortodossa tal-Lvant|Insara Ortodossi tal-Lvant]]. 180,000 minnhom jappartjenu għall-Knisja Ortodossa Griega.<ref>[http://www.ortodossia.it/The%20Holy%20Orthodox%20Archdiocese%20of%20Italy%20ed%20Malta.htm] Il-Knisja Ortodossa tal-Italja u Malta</ref> 550,000 huma [[Pentekostaliżmu|Pentekostali]] u [[Evangelikaliżmu|Evangelikali]] (0.8 %), 236,000 [[Xhieda ta' Jehovah]] (0.4 %)<ref>[http://www.cesnur.org/religioni_italia/t/testimoni_geova_02.htm] Center for Studies on New Religions</ref>, 30,000 [[Waldensjani]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160412175255/http://www.chiesavaldese.org/pages/storia/dove_viviamo.php] Il-Knisja Evanġelika Waldensjana</ref>, 25,000 [[Knisjs Nisranija avventista tas-seba' jum|Avventisti]], 22,000 [[Mormoni]], 20,000 [[Battisti]], sebat elef [[Luterani]], erbat elef [[Metodisti]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080709033652/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/europe/italy/evangelical-methodist-church-in-italy.html] World Council of Churches</ref> L-eqdem minoranza reliġjuża fil-pajjiżl hija l-komunità [[Ġudaiżmu|Lhudija]]. Għandha madwar 45,000 ruħ u ma għadhiex l-akbar grupp mhux Nisrani. Hemm madwar 825,000 [[Iżlam|Musulman]] li jgħixu fl-Italja, u ħafna minnhom huma emigranti (1.4 % tal-popolazzjoni totali) u 50,000 biss huma ċittadini Taljani.<ref>[https://web.archive.org/web/20080516024545/http://www.fco.gov.uk/en/about-the-fco/country-profiles/europe/italy] UK Foreign and Commonwealth Office</ref> Barra minn hekk, hemm xi ħamsin elf [[Buddiżmu|Buddist]] kif ukoll 70,000 [[Induiżmu|Indù]] fl-Italja. == Reġjuni == L-Italja hija maqsuma f'għoxrin reġjun (''Regione'' bit-Taljan) u kull reġjun huwa maqsum f'provinċji. Mill-għoxrin reġjun differenti, ħamsa minnhom għandhom status speċjali u huma msejħa ''awtonomi''. Dan ifisser li dawn jistgħu jagħmlu ċerti liġijiet lokali aktar faċilment. Dawn ir-reġjuni huma mmarkati b'[[asterisk]] (*) hawn taħt. [[Stampa:Gondola-Venice-Italy.jpg|thumb|Venezja]] {| class="wikitable sortable" border="1" |- !width="120px"| Reġjun !width="80px"| Belt Kapitali !width="90px"| Erja (km²) !width="80px"| Popolazzjoni |- | [[Abruzzo]] | [[L'Aquila]] | style="text-align:right"|{{nts|10794}} | style="text-align:right"|{{nts|1324000}} |- | [[Valle d'Aosta|V''alle d'Aosta'']]* | [[Aosta]] | style="text-align:right"|{{nts|3263}} | style="text-align:right"|{{nts|126000}} |- | [[Puglia]] | [[Bari]] | style="text-align:right"|{{nts|19362}} | style="text-align:right"|{{nts|4076000}} |- | [[Basilicata]] | [[Potenza]] | style="text-align:right"|{{nts|9992}} | style="text-align:right"|{{nts|591000}} |- | [[Calabria]] | [[Catanzaro]] | style="text-align:right"|{{nts|15080}} | style="text-align:right"|{{nts|2007000}} |- | [[Campania]] | [[Napli]] ''(Napoli)'' | style="text-align:right"|{{nts|13595}} | style="text-align:right"|{{nts|6081000}} |- | [[Emilia-Romagna]] | [[Bolonja]] ''(Bologna)'' | style="text-align:right"|{{nts|22124}} | style="text-align:right"|{{nts|4276000}} |- | [[Friuli-Venezia Giulia]]* | [[Trieste]] | style="text-align:right"|{{nts|7855}} | style="text-align:right"|{{nts|1222000}} |- | [[Lazjo]] ''(Lazio)'' | [[Ruma]] ''(Roma)'' | style="text-align:right"|{{nts|17207}} | style="text-align:right"|{{nts|5561000}} |- | [[Liguria]] | [[Ġenova]] | style="text-align:right"|{{nts|5421}} | style="text-align:right"|{{nts|1610000}} |- | [[Lombardia]] | [[Milan]] | style="text-align:right"|{{nts|23861}} | style="text-align:right"|{{nts|9642000}} |- | [[Marche]] | [[Ancona]] | style="text-align:right"|{{nts|9694}} | style="text-align:right"|{{nts|1553000}} |- | [[Molise]] | [[Campobasso]] | style="text-align:right"|{{nts|4438}} | style="text-align:right"|{{nts|320000}} |- | [[Piemonte]] | [[Torino]] | style="text-align:right"|{{nts|25399}} | style="text-align:right"|{{nts|4401000}} |- | [[Sardinja]] ''(Sardegna)''* | [[Kaljari]] ''(Cagliari)'' | style="text-align:right"|{{nts|24090}} | style="text-align:right"|{{nts|1666000}} |- | [[Sqallija]] ''(Sicilia)''* | [[Palermo]] | style="text-align:right"|{{nts|25708}} | style="text-align:right"|{{nts|5030000}} |- | [[Toscana]] | [[Firenze]] | style="text-align:right"|{{nts|22997}} | style="text-align:right"|{{nts|3677000}} |- | [[Trentino-Alto Adige/Südtirol|Trentino-Alto Adige]]* | [[Trento]] | style="text-align:right"|{{nts|13607}} | style="text-align:right"|{{nts|1007000}} |- | [[Umbria]] | [[Perugia]] | style="text-align:right"|{{nts|8456}} | style="text-align:right"|{{nts|884000}} |- | [[Veneto]] | [[Venezja]] ''(Venezia)'' | style="text-align:right"|{{nts|18391}} | style="text-align:right"|{{nts|4832000}} |} == L-aktar bliet popolati fl-Italja == <gallery> Stampa:Rome Montage 2017.png|Ruma Stampa:Piazza Navona (Rome) at night.jpg|Ruma Stampa:Milan.Proper.Wikipedia.Image.png|Milan Stampa:Napoli-Montaggio.jpg|Napli Stampa:Turin Montage.png|Turin Stampa:Palermo02 flickr.jpg|Palermo Stampa:Collage Genova.jpg|Genoa Stampa:Bologna-SanPetronioPiazzaMaggiore1.jpg|Bologna Stampa:Badia fiorentina, campanile, veduta da, duomo 01.jpg|Firenze Stampa:Collage Bari.jpg|Bari Stampa:Catania panorama.jpg|Catania Stampa:Catania-Etna-Sicilia-Italy-Castielli CC0 HQ1.JPG|Catania Stampa:Aerial picture of Verona.jpg|Verona Stampa:Collage Venezia.jpg|Venezja Stampa:(Venice) Doge's Palace facing the sea.jpg|Venezja Stampa:Messina harbour - aerial view.jpg|Messina Stampa:Panorama padova.jpg|Padova Stampa:Tomba di Antenore.jpg|Padova Stampa:Padova antica.jpg|Padova Stampa:PadovaAnfiteatro1.jpg|Padova Stampa:Donatello, Monumento equestre al Gattamelata 03.JPG|Padova Stampa:Porta Altinate (Padova) jm56450.jpg|Padova Stampa:Clock tower and Lion of St. Mark in Padova - just like the ones in Venice.jpg|Padova Stampa:Bernardo Bellotto, il Canaletto - Capriccio Padovano - WGA01821.jpg|Padova Stampa:Canals in Padua - Ponte delle Torricelle.jpg|Padova Stampa:Exterior of Palazzo della Ragione (Padua).jpg|Padova Stampa:Botanical Garden (Orto Botanico), Padua-112029.jpg|Padova Stampa:Palazzo Bo (Padua).jpg|Padova Stampa:Loggia del Consiglio o Loggia della Gran Guardia (Padova).jpg|Padova Stampa:Torre dell'Orologio Padova.jpg|Padova Stampa:La Specola - Padua.jpg|Padova Stampa:Loggia Amulea (Padua).jpg|Padova Stampa:Exterior of Palazzo della Ragione (Padua) - Torre degli Anziani.jpg|Padova Stampa:Sant'Antonio (Padua) - Facade.jpg|Padova Stampa:Abbazia di Santa Giustina.jpg|Padova Stampa:Duomo (Padua) - Facade.jpg|Padova Stampa:(Padua) Chiesa degli Eremitani - Facade.jpg|Padova Stampa:La Cappella degli Scrovegni.JPG|Padova Stampa:San Daniele (Padua) - exterior - Facade.jpg|Padova Stampa:Chiesa di San Nicolò - Padova.jpg|Padova Stampa:San Canziano (Padua).jpg|Padova Stampa:Chiesa di San Clemente - Padova.jpg|Padova Stampa:Padoue - Eglise Sainte-Sophie - 01.jpg|Padova Stampa:Villa Contarini 2.jpg|Padova Stampa:Conservatorio de Música "Cesare Pollini".jpg|Padova Stampa:Parma dal Duomo, settembre 2014-1 (15481932581).jpg|Parma Stampa:Dipartimento Matematica Unipr.JPG|Parma Stampa:Parma airport parking.JPG|Parma Stampa:Trieste (28766391880).jpg|Trieste Stampa:Panorama di Brescia SO dalla Via Panoramica.jpg|Brescia Stampa:Panorama di Prato Dal Cupolin degli Ori 9.jpg|Prato Stampa:Prato0003.jpg|Prato Stampa:Ponte girevole.JPG|Tarento Stampa:Colonne Doriche.JPG|Tarento Stampa:Collage of Modena.jpg|Modena Stampa:ReggioCal .jpg|Regio de Calabria Stampa:Reggio emilia piazza san prospero abside duomo.jpg|Reggio Emilia Stampa:San giorgio torre cupola reggio emilia.jpg|Reggio Emilia Stampa:Panorama of Peruggia.jpg|Perugia Stampa:Early Christian Monuments of Ravenna.jpg|Ravenna Stampa:Livorno, veduta aerea 2015.jpg|Livorno Stampa:Cagliari vista mare.jpg|Cagliari Stampa:Rimini Montage.jpg|Rimini Stampa:Foggia, campanile della Cattedrale.jpg|Foggia Stampa:Ferrara. 29.01.2020.jpg|Ferrara Stampa:Panorama of salerno from arechi.jpg|Salerno Stampa:Salerno-PanoramaMazzoDellaSignora.jpg|Salerno Stampa:Vista panoramica latina.jpg|Latina Stampa:Sassari, historic Old Town.jpg|Sassari Stampa:Sassari Panorama.jpg|Sassari Stampa:Sassari piazzad'Italia.JPG|Sassari Stampa:Panorama Sassari 2.png|Sassari Stampa:Panorama di Sassari small.png|Sassari Stampa:Reggia di Monza.jpg|Monza Stampa:Panorama di trento.jpg|Trento Stampa:The Upper City of Bergamo. View from Via al Castello. Italy.jpg|Bergamo Stampa:Colle renazzo pescara 1.jpg|Pescara Stampa:Pescara -la bella addormentata- Porto Turistico 2004 by-RaBoe.jpg|Pescara Stampa:Annunziata Giugliano.jpg|Giugliano de Campania Stampa:Ortigia (SR).jpg|Siracusa Stampa:Main square SAFFI Forli Italy December-2004.jpg|Forlì Stampa:Piazza Saffi al tramonto.JPG|Forlì Stampa:Panorama di Vicenza e la Basilica Palladiana con la Torre Bissara.jpg|Vicenza Stampa:Panorama terni.jpg|Terni Stampa:Bozen Waltherplatz.JPG|Bolzano Stampa:Castel Roncolo - panoramio.jpg|Bolzano Stampa:Bolzano Mareč 1.jpg|Bolzano Stampa:Piazza dei Cavalli Piacenza.JPG|Plasencia Stampa:Novara panorama.jpg|Novara Stampa:AnkonPanorama.jpg|Ancona Stampa:Udine north west2.jpg|Udine Stampa:Andria, monumenti.png|Andría Stampa:Arezzo 01.JPG|Arezzo Stampa:Panorama di Cesena e le sue colline.jpg|Cesena Stampa:Pesaro panorama.jpg|Pésaro Stampa:Collage Lecce.jpg|Lecce Stampa:La Cattedrale di Barletta vista dal castello 2.jpg|Barletta Stampa:Alessandria piazzaduomo.jpg|Alessandria Stampa:Alessandria05.jpg|Alessandria Stampa:Arco di Trionfo di Piazza Matteotti.jpg|Alessandria Stampa:I-AL-Alessandria5.JPG|Alessandria Stampa:Alessandria - Via Bissati.JPG|Alessandria Stampa:La Spezia - L'arsenale.JPG|La Spezia Stampa:La Spezia.jpg|La Spezia Stampa:PistoiaDuomoNotturna.jpg|Pistoia Stampa:Pistoia0002.jpg|Pistoia Stampa:Italy - Pisa.jpg|Pisa Stampa:Italy - Lucca - 2.jpg|Lucca Stampa:Panorama Guidonia Montecelio.jpg|Guidonia Montecelio Stampa:Panoramacatanzaro.jpg|Catanzaro Stampa:Como and its lake.jpg|Como Stampa:Il Sile a Treviso.jpg|Treviso Stampa:Piazza dei Signori e Palazzo dei Trecento.jpg|Treviso Stampa:Lecolonneromane di brindisi.jpg|Brindisi Stampa:Santa Maria 1.jpg|Busto Arsizio Stampa:Torre del greco porto.jpg|Torre del Greco Stampa:Comune grosseto citta.jpg|Grosseto Stampa:Sesto San Giovanni.jpg|Sesto San Giovanni Stampa:Marsala - view from boat.jpg|Marsala Stampa:Mozia01.jpg|Marsala Stampa:388VaresePzaSVittore.jpg|Varese Stampa:Varese Palazzo Estense.jpg|Varese Stampa:Serapeum (Pozzuoli) -2.jpg|Pozzuoli Stampa:Fiumicino 00 (RaBoe).jpg|Fiumicino Stampa:Corigliano Calabro-Vista.jpg|Corigliano Calabro, Corigliano-Rossano Stampa:Rossano-von-süden.jpg|Rossano, Corigliano-Rossano Stampa:Casoria.jpg|Casoria Stampa:Asti Panoramica 3 1.jpg|Asti Stampa:Duomodiasti.jpg|Asti Stampa:Monumento all'Unità d'Italia e Palazzo Medici del Vascello, Asti 2005.jpg|Asti Stampa:Caserta desde Casertavecchia 01.JPG|Caserta Stampa:Cinisello Balsamo, piazza Gramsci VL01.JPG|Cinisello Balsamo Stampa:Aprilia (Lt).JPG|Aprilia Stampa:Carpi (Modena) - 25 aprile 2017 49.jpg|Carpi Stampa:Uno scorcio di Gela.jpg|Gela Stampa:26100 Cremona, Province of Cremona, Italy - panoramio (6).jpg|Cremona Stampa:Museo del Violino.jpg|Cremona Stampa:IT-CR-Cremona042.jpg|Cremona Stampa:Cremona Duomo.jpg|Cremona Stampa:20160807-Pavia-002.jpg|Pavia Stampa:Ragusa Ibla.jpg|Ragusa Stampa:Autodromo aerea poster.jpg|Imola Stampa:Aquila duomo.jpg|L'Aquila Stampa:L'Aquila, San Pietro a Coppito 2007 by-RaBoe-1.jpg|L'Aquila Stampa:L'Aquila, Basilica di San Bernardino 2007 by-RaBoe-1.jpg|L'Aquila Stampa:L'Aquila, San Pietro a Coppito 2007 by-RaBoe-1.jpg|L'Aquila Stampa:Emiciclo.jpg|L'Aquila Stampa:L'Aquila 2007 -Fontana della 99 Cannelle- by-RaBoe-001.jpg|L'Aquila Stampa:Castello 500.JPG|L'Aquila Stampa:L'Aquila - frazione Paganica - chiesa di Santa Maria Assunta.jpg|L'Aquila Stampa:Puglia Altamura1 tango7174.jpg|Altamura Stampa:Quartu sant'elena, parrocchiale di sant'elena, esterno 01.jpg|Quartu Sant'Elena Stampa:PanoramaLamezia.jpg|Lamezia Terme Stampa:Filanda di Forno (Massa).jpg|Massa Stampa:Giugno 25 2020 Potenza (37).jpg|Potenza Stampa:Trapani - Panorama.jpg|Trapani Stampa:Erice-views-bjs-2.jpg|Trapani Stampa:Trapani from erice.jpg|Trapani Stampa:View on Trapani.jpg|Trapani Stampa:Sovra campagne inargentate ed acque.JPG|Trapani Stampa:Trapani - Sicily.jpg|Trapani Stampa:Palazzo dei Papi (Viterbo) 2022.jpg|Viterbo Stampa:Cosenza20231.jpg|Cosenza Stampa:Castellammare di Stabia 3.JPG|Castellammare di Stabia Stampa:Castello dalla Strada Panoramica.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:"Cattedrale"e piazza Municipio - panoramio.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Pozzano 1.JPG|Castellammare di Stabia Stampa:Castellammare piazza Raffaele Viviani (foto di Peppe Pepe di Angri) - panoramio - Giuseppe Pepe (1).jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Castellammare di Stabia, cassa armonica (foto di peppe pepe di Angri) - panoramio - Giuseppe Pepe.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Castellammare piazza Raffaele Viviani (foto di Peppe Pepe di Angri) - panoramio.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Madonna della Libera,Santuario GO - panoramio.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Vesuvio GO - panoramio.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Monte Faito 1.jpg|Castellammare di Stabia Stampa:Castellammare di Stabia - Monumento ai Caduti.JPG|Castellammare di Stabia Stampa:Municipio Afragola.jpg|Afragola Stampa:Stazione alta velocita, Zaha Hadid, Napoli Afragola.jpg|Afragola Stampa:Vittoria Piazza del Popoplo.jpg|Vittoria Stampa:Vittoria-palazzo-2.JPG|Vittoria Stampa:Vittoria-chiesa-delle-grazie-2.JPG|Vittoria Stampa:Vigevano Piazza Ducale il Duomo.jpg|Vigevano Stampa:Vigevano Piazza 1.jpg|Vigevano Stampa:Vigevano03.jpg|Vigevano Stampa:Vigevano0002.jpg|Vigevano Stampa:Vigevano01.jpg|Vigevano Stampa:Pomezia panorama dai Castelli Romani.jpg|Pomezia Stampa:Carrara, veduta verso il centro storico, avenza e il mare da via salita sponda 04.jpg|Carrara Stampa:Matera Luglio 2019.jpeg|Matera Stampa:Sassi di Matera aprile06 05.jpg|Matera Stampa:Matera BW 2016-10-15 13-31-33.jpg|Matera Stampa:Matera BW 2016-10-15 13-04-18.jpg|Matera Stampa:Matera BW 2016-10-15 14-04-08 2.jpg|Matera Stampa:Matera - Convento di Sant'Agostino.JPG|Matera Stampa:Matera san giovanni.JPG|Matera Stampa:3164San Pietro Caveoso.jpg|Matera Stampa:Matera BW 2016-10-15 13-19-13.jpg|Matera Stampa:Castello Tramontano 2 Matera.jpg|Matera Stampa:Matera BW 2016-10-15 11-08-39.jpg|Matera Stampa:Matera palazzo dell'Annunziata.JPG|Matera Stampa:Crotone Lungomare.jpg|Crotone Stampa:Aerial view of Olbia.jpg|Olbia Stampa:Arco di Augusto Fano illuminato.jpg|Fano Stampa:Italy - Viareggio.jpg|Viareggio Stampa:Caltanissetta Panorama 2018.jpg|Caltanissetta Stampa:Legnano S Magno.jpg|Legnano Stampa:Castello Baronale Acerra.JPG|Acerra Stampa:Acerra aerea.jpg|Acerra Stampa:Acerra vista dall'alto (2).jpg|Acerra Stampa:Cattedrale - vista piazza - Acerra.JPG|Acerra Stampa:Chiesa Suffragio Acerra.JPG|Acerra Stampa:Staz Circum Acerra.jpg|Acerra Stampa:Milite ignoto Acerra.JPG|Acerra Stampa:Savona (260099167).jpeg|Savona Stampa:Savona-IMG 1516.JPG|Savona Stampa:TorrettaLeonPancaldo1SAVONAFeb2006.JPG|Savona Stampa:Fortress Savona01.jpg|Savona Stampa:HDR panoramica Faenza Condominio Naviglio web.jpg|Faenza Stampa:Benevento-collage.jpg|Benevento Stampa:Panorama on Benevento town and its plain.jpg|Benevento Stampa:The Arch of Trajan, Benevento, Italy - 49970424013.jpg|Benevento Stampa:Benevento-Teatro Romano-esterno.jpg|Benevento Stampa:Rocca dei Rettori, Benevento.jpg|Benevento Stampa:Benevento exterior Santa Sofía 08.JPG|Benevento Stampa:Duomo di Benevento, facciata 02.jpg|Benevento Stampa:San Francesco (Benevento) 30.jpg|Benevento Stampa:Basilica di San Bartolomeo Apostolo (Benevento), interno 01.jpg|Benevento Stampa:Mausoleo Ciaurro .jpg|Marano di Napoli Stampa:Molfetta - panorama del porto.JPG|Molfetta Stampa:Panoramica porto.jpg|Molfetta Stampa:Molfetta - Palazzo del Borgo.jpg|Molfetta Stampa:Molfetta - Piazza Municipio.JPG|Molfetta Stampa:Moncalieri01.jpg|Moncalieri Stampa:Moncalieri view.jpg|Moncalieri Stampa:Moncalieri castel.jpg|Moncalieri Stampa:Moncalieri-Veduta.JPG|Moncalieri Stampa:Agrigento dalla Valle dei Templi.jpg|Agrigento Stampa:Agrigento Panorama der Stadt Agrigent Sizilien Italien Foto 2014 Wolfgang Pehlemann DSC07437.jpg|Agrigento Stampa:Temple of Concordia, Valle dei Templi, Agrigento, SIcily, Italy - panoramio (3).jpg|Agrigento Stampa:Agrigente San Lorenzo.jpg|Agrigento Stampa:Cuneo e Bisalta.jpg|Cúneo Stampa:Foligno 6.jpg|Foligno Stampa:Trani.JPG|Trani Stampa:Trani Cathedral BW 2016-10-14 15-44-23.jpg|Trani Stampa:Castello di Trani apr06 01.jpg|Trani Stampa:Cattedrale di Manfredonia.jpg|Manfredonia Stampa:Chiesa Carmine 01.jpg|Ceriñola Stampa:Bisceglie porto 7.JPG|Bisceglie Stampa:02 Sienne vue de San Clemente.jpg|Siena Stampa:Tivoli Villa d'Este 2013 0920.JPG|Tivoli Stampa:Canopus vanaf serapium.jpg|Tivoli Stampa:Villa d'Este 01.jpg|Tivoli Stampa:Gallarate.gif|Gallarate Stampa:Modica-panorama.jpg|Módica Stampa:Modica view.jpg|Módica Stampa:Santa Maria del Gesù a Modica.jpg|Módica Stampa:Modica Church.jpg|Módica Stampa:Castello di Trani apr06 01.jpg|Téramo Stampa:Anfiteatro di Teramo + Duomo.jpg|Téramo Stampa:Santuario Teramo.jpg|Téramo Stampa:Casa del Mutilato Teramo.JPG|Téramo Stampa:LiceoClassicoTeramo.JPG|Téramo Stampa:ChiesaSantoSpirito.JPG|Téramo Stampa:PalazzoCastelli.jpg|Téramo Stampa:Teramo notturna.JPG|Téramo Stampa:Reggia di Portici1.jpg|Portici Stampa:Reggia di Portici - interno.JPG|Portici Stampa:Porto del Granatello.jpg|Portici Stampa:Villa d'Elboeuf 0.JPG|Portici Stampa:Villa Meola a Portici (scaletta).jpg|Portici Stampa:Barques de pêche sur la plage d' Aspra (1).jpg|Bagheria Stampa:Panorama bagheria.jpg|Bagheria Stampa:Campanile del Duomo e Torre dell'Orologio al tramonto.jpg|Avellino Stampa:Montevergine.jpg|Avellino Stampa:Avellino2.JPG|Avellino Stampa:Avellino3.JPG|Avellino Stampa:Chiesa del Santo Rosario.jpg|Avellino Stampa:Abellinum.jpg|Avellino Stampa:Montesilvano, Abruzzo, Italy.jpg|Montesilvano Stampa:Velletri.JPG (cropped).jpg|Velletri Stampa:Cattedralebitonto.JPG|Bitonto Stampa:Panorama of San Remo - panoramio (6).jpg|San Remo Stampa:Flickr - …trialsanderrors - San Remo, travel poster for ENIT, ca. 1920.jpg|San Remo Stampa:Tor caldara.jpg|Anzio Stampa:Pordenone-Palazzo comunale e campanile del Duomo di San Marco.jpg|Pordenone Stampa:Ercolano A view of the Golden Mile.JPG|Erkulanu Stampa:Antigua ciudad de Herculano, Italia, 2023-03-27, DD 04-06 PAN.jpg|Erkulanu Stampa:Forte Michelangelo 2014.jpg|Civitavecchia, Roma Stampa:CivitavecchiaTermeTaurineCalidariumRep1.jpg|Civitavecchia, Roma Stampa:Annunziata aversa.jpg|Aversa Stampa:Panoramica Castello Aragonese.jpg|Aversa Stampa:Campanile duomo di AVERSA.jpg|Aversa Stampa:Facciata Stazione di Aversa.jpg|Aversa Stampa:Timpa di Acireale.jpg|Acireale Stampa:Cava.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Vista di Cava da S. Liberatore.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Facciata del Santuario.JPG|Cava de' Tirreni Stampa:Portici di Cava de' Tirreni.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Tramonto Monte Finestra Cava de'Tirreni.JPG|Cava de' Tirreni Stampa:Badia di Cava.JPG|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Abbazia Benedettina 2.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Piazzale della Badia.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Panorama da 'La Serra'.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Monte Castello.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Statale, autostrada e ferrovia.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Panorama da Dupino.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Chiesa della Madonna dell'Olmo.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Cava de' Tirreni - Piazza Duomo a Natale.jpg|Cava de' Tirreni Stampa:Palazzo del Vecchio Comune 2007 Scandicci.jpg|Scandicci Stampa:Battipaglia panorama.jpg|Battipaglia Stampa:Ascoli05.jpg|Ascoli Piceno Stampa:Ascoli Piceno.jpg|Ascoli Piceno </gallery> == Bliet famużi oħra fl-Italja == <gallery> Stampa:Theathres of Pompeii.jpg|Pompei Stampa:Antigua ciudad de Herculano, Italia, 2023-03-27, DD 04-06 PAN.jpg|Ercolano Stampa:Aeclanum (Thermae-01).jpg|Aeclanum Stampa:The Amphitheatre of Santa Maria Capua Vetere 004.jpg|Capua, Santa María Capua Vetere Stampa:The Arch of Hadrian spanning the Appian Way, Northern side, Capua (14574900116).jpg|Capua, Santa María Capua Vetere Stampa:Anfiteatro Campano - 003.jpg|Capua, Santa María Capua Vetere Stampa:Colonia iulia felix.jpg|Capua, Santa María Capua Vetere Stampa:Behles, Edmond (1841-1924) - n. 289 - Anfiteatro di S. Maria.jpg|Capua, Santa María Capua Vetere Stampa:Acropoli di Licata 02.jpg|Finziade, Licata Stampa:Palazzo Malvezzi de' Medici, via Zamboni 22, Bologna, Italy.jpg|Palazzo Malvezzi, Bolonja Stampa:Massa Lubrense BW 2013-05-14 18-50-35 DxO.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:Capri in Cartolina - Vista da Termini (Massa_Lubrense).jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:CostieraSorrentina6.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:Capri coastline.jpg|Capri, Nápoles Stampa:CostieraSorrentina10.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:CostieraSorrentina17.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:CostieraSorrentina4.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:CostieraSorrentina5.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:CostieraSorrentina11.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:CostieraSorrentina12.jpg|Masa Lubrense, Campania Stampa:Amalfi Coast (Italy, October 2020) - 75 (50558355441).jpg|Costa d'Amalfi, Campania Stampa:Amalfi, view from above.JPG|Amalfi., Campania Stampa:Atrani.JPG|Atrani, Campania Stampa:Ravello BW 2013-05-15 12-31-34 DxO.jpg|Ravello, Campania Stampa:Positano Sunset.JPG|Positano, Campania Stampa:Positano 2005a.jpg|Positano, Campania Stampa:Otranto dal bastione dei Pelasgi.jpg|Otranto Stampa:"Otranto eine kleine Hafenstadt mit wechselvoller Geschichte". 20.jpg|Otranto Stampa:Otranto cathedral martyrs.jpg|Otranto Stampa:Puglia Otranto1 tango7174.jpg|Otranto Stampa:"Otranto eine kleine Hafenstadt mit wechselvoller Geschichte". 16.jpg|Otranto Stampa:"Ein Gesamtkunstwerk aus 10 Millionen Mosaiksteinen bedeckt die Bodenflächen der Kathedrale" 01.jpg|Otranto Stampa:Torre Sant'Emiliano (Otranto, LE).JPG|Otranto Stampa:"Otranto eine kleine Hafenstadt mit wechselvoller Geschichte". 19.jpg|Otranto Stampa:Como and its lake.jpg|Como, Lombardia Stampa:Sentiero del Viandante DSC 6340 (14020554463).jpg|Como, Lombardia Stampa:Sant'Agata Bolognese - Via Roma e Chiesa Parrocchiale.jpg|Sant'Agata Bolognese, Bolonia, Emilia-Romaña Stampa:Lamborghini, Sant'Agata Bolognese, Bologna.jpg|Sant'Agata Bolognese, Bolonia, Emilia-Romaña </gallery> == Referenzi == {{Referenzi|2}} == Ħoloq esterni == {{Wikizzjunarju|Italja}} {{Commonscat}} * [http://www.italia.it/en Sit Uffiċjali Taljan] {{Pajjiżi tal-Unjoni Ewropea}} {{Ewropa}} {{NATO}} [[Kategorija:Italja| ]] [[Kategorija:Stati membri tal-Unjoni Ewropea]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1946]] ie858147aqhbbra5oo2re8f78u19mh0 0 5110 330930 225978 2026-07-04T02:39:00Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330930 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Bijoloġija]] [[Stampa:Okapi2.jpg|thumb|250px|[[Okapi]] ''[[Okapia spp.]]'' eżempju ta' '''Folivoru''']] Fiż-[[Żooloġija]], '''Folivoru''' (mil-Latin '''''"folia"''''' - '''foli-''' li tfisser '''[[werqa]]''' u '''''"vorare"''''' - '''[[-voru]]''' li tfisser tibla u taħtaf l-ikel) hija definita bħala [[organiżmu]] [[erbivoru]], li speċjalizza id-[[dieta]] tiegħu, billi jiekol [[werqa|weraq]] biss. Il-[[weraq]] ġeneralment, parti kbira minnhom tkun magħmula minn [[ċellulosa]] li hija diffiċli ħafna biex tkun imkissra matul il-proċess tad-diġestjoni u minnbarra hekk jipprovdu relativament ftit li xejn enerġija. Għal din ir-raġjuni ħafna [[organiżmu|organiżmi]], b' mod partikolari, l-[[mammiferi]] '''Folivori''', għandhom tendenza li jkollhom is-sistema tad-diġestjoni (speċjalment l-imsaren) twila ħafna u [[metaboliżmu]] baxx u li jieħu l-ħin. Ħafna minn dawn matul id-diġestjoni jużaw l-għajnuna tal-batteri [[simbjotiku|simbjotiċi]] biex ikunu jistgħu jieħdu u jassorbu n-nurijenti minn din id-[[dieta]]. == Eżempji ta' Annimali '''Folivori''' == * [[Mammiferi]]: [[Okapi]], [[Ghażżien]], [[Kowala]] u speċi varji ta' [[Xadina|Xadini]]. * [[Għasafar]]: [[Ħowatzin]] ta' l-Amżonja u l-[[Kakapo]] ta' New Zealand. * [[Rettili]]: [[Igwana]] == Ara Ukoll == *[[Erbivoru]] *[[Karnivoru]] *[[Omnivoru]] *[[-voru|Lista ta' -ivori]] == Referenzi == *[http://www.anapsid.org/iguana/rand.html Informazjoni fuq l-Igwana u d-dieta '''Folivora''' tagħha.] == Link Esterni == *[https://web.archive.org/web/20160310172235/http://www.wordquests.info/folivorous.html wordquests.info] 433mz6ifjbpoiv5tvyah6zja2s5ezdj 0 6039 330929 298511 2026-07-04T01:59:56Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330929 wikitext text/x-wiki {{infobox city}} '''Dundalk''' hija belt żgħira f'County Louth fir-[[Repubblika ta' l-Irlanda|Repubblika tal-Irlanda]], li fiha jgħixu 29,035 ruħ. Hija tinsab qrib il-fruntiera mal-[[Irlanda ta' Fuq]]. L-isem huwa mnissel minn '''Dún Dealgan''', jiġifieri ''Il-fortizza ta' Dalga''. == Storja == Wara l-wasla tal-Keltiċi lejn is-sena 500 Q.K., li għammru l-inħawi, bdew ukoll il-leġġendi li sawru l-mitoloġika Keltika. Fosthom hemm dik ta' Táin Bó Cúailnge, fejn tissemma t-taqbida bejn in-nies ta' Connacht, taħt is-Sultana Medb, [tinqara Maeve] u dawk ta' Ulster. Il-ġellieda ta' Connacht xtaqu jisirqu l-barri tar-razza ismar, imsejjaħ Donn Cuailnge, ġaladarba dawn ma xtaqux jisilfuh għal ftit żmien kemm jgħammar. == Sport == Il-tim tal-futbol ta' Dundalk, li twaqqaf fl-1903, lgħab kontra ċ-ċampjins Maltin, Hibernians fl-edizzjoni tat-Tazza taċ-Ċampjins tal-1979. Fl-ewwel logħba f'Oriel Park rebħu 2-0, u tilfu 1-0 fl-istadium tal-Gżira ftit jiem wara [http://www.dundalkfc.com/History/EuroNights/Europe_79Hibs.htm]. Dundalk huwa t-tieni l-aktar klabb li rebaħ unuri fil-pajjiż, u l-aktar logħob bl-impika huwa dak ta' mal-ġirien [[Drogheda]] United. Fl-2007 twaqqaf it-tim tal-ħokij fuq is-silġ, id-Dundalk Bulls, li jilagħbu fid-Dundalk Ice Dome. [https://web.archive.org/web/20070609085758/http://bulls.totalbmw.net/bulls/index.php]. Dan huwa sport li qed jaqbad bħalissa fl-Irlanda. == Ħoloq == * [https://web.archive.org/web/20091125193943/http://www.louthcoco.ie/Index.aspx?deptid=15&dpageid=1_LA Kunsill Lokali ta' Dundalk] * [https://web.archive.org/web/20110207110314/http://dundalktown.com/ Sit ta' l-Uffiċju Turistiku ta' Dundalk] * [http://www.dundalkfc.com/history.html Sit ta' Dundalk F.C.] [[Kategorija:Bliet u rħula tar-Repubblika Irlandiża|Dundalk]] 86f6m08yr324zofoemy1b2gs6ub29cj 0 15982 330926 327034 2026-07-04T00:38:15Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330926 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija|caption=}} [[Stampa:Rodin-cropped.png|lemin|thumb|200px]] '''François-Auguste-Rodin René''' ([[Pariġi]], 12 ta' Novembru 1840 – [[Meudon]], 17 ta' Novembru 1917) kien [[Skultura|skultur]] [[Franza|Franċiż]], wieħed mill-iskulturi l-aktar importanti tat-tieni nofs tas-[[seklu 19]]. == Bijografija == === Tfulija === Aguste Rodin twieled Pariġi f'kwartier tal-klassi tal-ħaddiema, qrib il-Kwartier Latin – nru 3, Rue de l'Arbalète. Missieru, Jean-Baptiste Rodin, minn [[Normandija]], imwieled f'Yvtot, kien [[skrivan]] meta twieled ibnu, u wara laħaq spettur fil-Prefettura tal-Pulizija. Ommu, Marie Cheffer, kienet minn Lorraine. Jidher li l-familja kienet magħquda u [[Reliġjon|reliġjuża]] ħafna. Rodin kien l-iżgħar minn żewġ ulied. Oħtu, li kienet sentejn ikbar minnu, daħlet soru, imma mietet fl-1862 wara marda qasira. Lil oħtu kien iħobbha ħafna u mewtha ġabitlu ħafna niket u tbatija. Minkejja li l-familja ma kinetx tat-tajjeb, it-tfal kienu edukati b'attenzjoni kbira, it-tifla f'kunvent u Auguste l-ewwel fi skola tal-patrijiet fil-kwartier ta' Val-de-Grâce u wara fil-belt ta' [[Beauvais]] fi skola li kien waqqaf zijuh, bniedem kolt ħafna li ħa t-tagħlim bħala professjoni u rnexxielu joħloq pożizzjoni interessanti għalih innifsu. Auguste baqa' ma' zijuh sakemm għalaq 14-il sena. === Edukazzjoni === Kien jidher ċar minn kmieni li t-tifel kien jinqala' ħafna fid-disinn u għalhekk missieru bagħtu l-iskola tad-disinn u l-[[matematika]] f'Rue de l'École de Médicine. Din l-istituzzjoni kienu jsibuha bħala "l-iskola ż-żgħira", biss jiddistingwuha mill-iskola tal-Belle Arti uffiċjali; l-għan tagħha kien li teduka ż-żgħażagħ li kienu ħa jaħdmu fl-industriji artistiċi. Sa hemm kienet tasal l-ambizzjoni għat-tifel dak iż-żmien. Id-direttur tal-iskola kien wieħed jismu Belloc, imma kien hemm ukoll professur, [[Lecocq de Boisbaudran]], li għamel isem kbir mhux bħala artista imma bħala [[għalliem]], għax ħoloq sistema notevoli għat-tagħlim tad-disinn permezz tat-tħarriġ tal-memorja u b'hekk għen biex jifforma għadd ta' artisti famużi{{sfn|Jianou|1990|p=31}}. Fost l-istudenti tiegħu kien hemm [[Fantin-Latour]], Cazin, Legros, Lhermitte u l-iskultur Dalou. Kien hemm ukoll professur ieħor jismu Fort, li wkoll kellu influwenza kbira fuq iż-żagħżugħ Rodin, li infatti żmien wara stqarr li l-vokazzjoni tiegħu kien jafha lilu. Iż-żaghżugħ studja wkoll fl-iskola ta' Gobelins, fejn kien hemm professur jismu Lucas li lejh esprima l-istess gratitudni. Bla dubju li dawk in-nies skoprew fiż-żagħżugħ studjuż u akkanit il-kwalitajiet li jagħmlu artista. Meta x-xeħta tiegħu bdiet tidher ċara, ġie deċiż min-nies ta' madwaru li kien hemm bżonn li jieħu parir minn skultur jismu Maindron li dak iż-żmien kellu fama konsiderevoli. Il-verdett tiegħu kien favorevoli u ż-żagħżugħ Rodin applika biex jidħol fl-École des Beaux-Arts. Ġie rrifjutat tliet darbiet. Imbagħad għal xi snin kien jaqla' x'jgħix billi jaħdem f'bosta [[Sengħa|snajja]]’ li kellhom x'jaqsmu ftit jew wisq mal-[[professjoni]] tal-iskultur – jagħmel il-forom, l-ornamenti u l-induratura u affarijiet oħra, u l-ħin kollu kien qiegħed jiġbor esperjenza prezzjuża għall-karriera tiegħu ta' artista. Meta kellu tlieta u għoxrin sena, Rodin imġiegħel min-niket tal-[[mewt]] tal-maħbuba oħtu, ħa l-voti reliġjużi u daħal fil-monasteru tal-[[Kongregazzjoni ta' Ġesu u Marija|Ewdisti]] fil-Faubourg Saint Jacques. Din il-ħeġġa spiritwali però ma damitx wisq, u ħames jew sitt xhur wara reġa' mar lura d-dar. Ftit wara ltaqa' ma' Rose Bueret li kienet is-sieħba tiegħu għal ħajtu kollha u mietet ftit xhur biss qablu. [[Stampa:Rodin The bronze age.jpg|160px|thumb|L-Età tal-Bronż (Alte Nationalgalerie, [[Berlin]])]] Fl-1886 Rodin beda jieħu l-lezzjonijiet mingħand [[Antoine-Louis Barye|Barye]]<ref name="morey">{{ċita rivista |kunjom=Morey |isem=C. R. |titlu=The Art of Auguste Rodin |rivista=The Bulletin of the College Art Association of America |volum=1 |numru=4 |data=1918 |paġni=145–154 |doi=10.2307/3046338 |lingwa=en}}</ref>, l-iskultur tal-[[Annimal|annimali]] li kien artista ammirevoli ta' qawwa kbira, imma jgħidu li bħala għalliem ma tantx kellu ħeġġa. Imbagħad mar jaħdem fl-istudju ta' [[Albert-Ernest Carrier-Belleuse|Carrier-Belleuse]], skultur ieħor ta' talent kbir, student ta' David d'Angers, u baqa' assistent miegħu għal xi sitt snin. Imma minkejja li Rodin kien isejjaħ lilu nnifsu student taż-żewġ artisti, biex jissodisfa r-regoli tas-Salon, fil-każ tal-ewwel wieħed kien jattendi biss il-lezzjonijiet tiegħu ta' filgħaxija u fil-każ tal-ieħor kien lavrant miegħu. Sa dak iż-żmien ftit hemm xogħlijiet magħrufa ta' Rodin, ħlief xi ordnijiet kummerċjali, bħall-karjatidi tat-teatru Gobelins, il-fuklar tat-teatru Gaîté, ir-riljievi dekorattivi fis-Salle de Rubens tal-[[Mużew tal-Louvre]], eċċ. Hemm bust ta' missieru li skont il-leġġenda tal-familja għamlu meta kellu sbatax-il sena, imma Rodin innifsu qal li kien għamlu xi sena jew sentejn qabel ix-xogħol li jmiss – il-bust ta' Patri Eymard, is-superjur tas-''Societas'' ''Sanctissimi Sacramenti'', li ż-żagħżugħ sar miġbud ħafna lejh fil-ftit żmien li għamel fil-monasteru. Id-data ta' dan ix-xogħol kienet l-1863. Ma niskantawx li dan il-qassis serju, li Rodin dejjem baqa' jiftakru bil-ġieħ, malajr induna li l-vokazzjoni vera taż-żagħżugħ ma kinetx fil-kjostru. Sablu studju u wara ftit bil-ħlewwa kollha ħeġġu biex ibiddel ħsiebu u jmur id-dar. Il-bust juri l-qawwa tal-osservazzjoni li kellu Rodin, il-fedeltà lejn in-natura u kemm kien jifhimha. It-tielet xogħol kien il-famuż ''Raġel bi mnieħru miksur'', li bagħat lis-Salon u li ġie rifjutat.<ref name="nytobit">{{ċita aħbar |titlu=Rodin, Famous Sculptor, Dead |pubblikazzjoni=The New York Times |paġna=E3 |data=1917-11-18 |url=https://www.nytimes.com/1917/11/18/archives/rodin-famous-sculptor-dead-frenchman-distinguished-for-his-realism.html |url-aċċess=abbonament |lingwa=en}}</ref> Matul l-assedju ta' Pariġi Rodin baqa' fil-belt u daħal suldat fil-Gwardja Nazzjonali. Imma fi Frar 1871, inħass li minħabba li ma kienx jara mill-bogħod ma kienx adattat għas-servizz militari{{sfn|Jianou|1990|p=34}} u mar ma' Carrier-Beleuze il-[[Belġju]], bil-ħsieb li jkompli jaħdem miegħu. Imma kien hemm xi tilwim jew nuqqas ta' qbil bejniethom, u Rodin ħallieh u mar mal-iskultur Belġjan Van Rasbourg, li kompla d-dekorazzjoni tal-Borża ta' [[Brussell]] li kien beda l-iskultur Franċiż u ħadem ukoll fuq il-Palais des Académies. Ħadem ukoll għal rasu, u fl-1875 (is-sena meta wera żewġ busti aktarx timidi fis-Salon), wara li kien warrab biżżejjed flus, wettaq ambizzjoni li kienet ilha fih li jmur l-[[Italja]] biex jistudja x-xogħlijiet ta' [[Donatello]] u [[Mikelanġlu]]. Imma l-finanzi naturalment ma kinux wisq u ma damx fit-tul. Qatta' l-parti l-kbira taż-żmien [[Firenze]] u [[Ruma]], imma żar ukoll [[Venezja]] u [[Napli]]. Reġa' lura b'entużjażmu kbir mimli bl-influwenza taż-żewġ imgħallmin kbar tal-iskultura.{{sfn|Hale|1978|p=49–50}} === L-ewwel xogħlijiet kbar u l-ewwel suċċess === [[Stampa:St-John-the-Baptist-Preaching.jpg|140px|xellug|thumb|[[San Ġwann Battista (Rodin)|San Ġwann Battista]] ([[Mużew ta' Orsay]])]] Ix-xogħol ta' Rodin li jmiss kien influwenzat ħafna minn Donatello, imma kien oriġinali biżżejjed li lill-iskultur għamlu famuż minnufih u qajjem kontroversja sħiħa. Din kienet l-istatwa li l-ewwel kienet magħrufa bħala 'Il-bniedem iqajjem in-Natura', issa magħrufa bħala ''[[L-Età tal-Bronż]]''{{sfn|Hale|1978|p=51}}. Xi wħud mill-kollegi tiegħu u mill-kritiċi stqarru li kienu jaraw il-qerq fiha, u akkużawh li kien ħa forma min-natura. Dan wassal għall-ewwel skandlu tal-karriera ta' Rodin (kien hemm bosta oħrajn warajh), u għadd ta' skulturi u pitturi ffirmaw protesta kollettiva biex jiddefenduh. L-Istat ftit wara patta għall-offiża billi kiseb l-[[Statwa|istatwa]] tal-bronż u ta midalja tat-tielet klassi lill-iskultur żagħżugħ.{{sfn|Hale|1978|p=51}} L-Istat wara ftit żmien akkwista wkoll l-istatwa tiegħu ta' ''[[San Ġwann Battista (Rodin)|San Ġwann Battista]]'', li tqegħdet fil-ġnien ta' Lussemburgu. Minħabba dawn iż-żewġ xogħlijiet għamel ħafna ħbieb ġodda kemm fid-dinja artistika kif ukoll fost l-intellettwali. Madwar dan iż-żmien Rodin kien qiegħed jaħdem fuq id-dekorazzjoni tal-Palazz Trocadéro f'Pariġi (dan kien twaqqa' minħabba l-Wirja Internazzjonali tal-1937) mal-iskultur Legrain u mmudella għadd ta' busti tat-terrakotta fl-istil u l-manjiera tas-seklu 18.{{sfn|Janson|2001|p=638}} Imbagħad is-sottosegretarju għall-Belle Arti, bħala ''amende honorable'' għat-tmaqdir li kien ġarrab, offrielu li jagħżel ordni tal-istat kif xtaq hu. Rodin, li kien għadu mħeġġeg mill-istudji tal-iskultura Taljana, talab li jħalluh iwettaq bieb għall-Mużew ta[[l-Arti]] Dekorattiva li kellu jinbena, u ispirat minn [[Dante Alighieri|Dante]], għażel bħala suġġett "[[Il-Bieb tal-Infern]]". Fl-1877 Rodin mar lura Pariġi, biex joqgħod hemm għalkollox, wara li għamel dawra ma' Franza biex iżur il-[[Katidral|katidrali]]. Kienet waħda minn ħafna żjarat għax bħall-predeċessur kbir tiegħu Mikelanġlu, Rodin kellu interess profond fl-arkitettura tal-katidrali u bini ieħor. Kien hemm xi żmien meta kien joħlom li jsir [[Arkitett|perit]] u matul il-vjaġġi tiegħu kien iħobb jistudja d-dettalji arkitettoniċi, iħażżeż skizzi u jieħu n-noti. Fis-sena 1910 ġie ppubbikat il-ktieb tiegħu ''Les Cathédrales de France'', Il-Katidrali ta' Franza, illustrat bit-tpinġijiet tiegħu. Bħal xi wħud mill-predeċessuri tiegħu, miss bosta friegħi tal-arti u ibbrilla f'kollha – ritratti, veduti, inċiżjoni, u anki ċeramika; għaliex meta kien impjegat għal xi żmien fil-fabbrika statali tal-porċellana f'[[Sèvres]] (1879-92 ma' Carrier-Belleuse, l-imgħallem li kien ħadem taħtu xi żmien qabel) ħoloq bosta vażuni ta' min ifaħħarhom.{{sfn|Hale|1978|p=70}} Il-vjaġġi tiegħu madwar Franza bħal dak ġo l-Italja, ħallew impressjoni profonda fih. Waqt żjara li għamel [[Marsilja]] biex jaħdem fuq il-Palazz tal-Belle Arti, flimkien ma' artista ieħor jismu Fourquet, kien impressjonat ħafna mis-sbuħija tat-tip [[Greċja|Grieg]] tan-nisa tal-bliet [[Provenza]]li. === Il-Bieb tal-Infern === [[Stampa:Zürich_-_Kunsthaus_-_Rodin's_Höllentor_IMG_7384_ShiftN.jpg|190px|thumb|[[Il-Bieb tal-Infern]] ([[Mużew Rodin]])]] L-ordni għal ''il-Bieb tal-Infern'' ġiet ikkonfermata fl-1880, u Rodin beda jaħdem fuqu.{{sfn|Janson|2001|p=638}} Din il-biċċa xogħol enormi okkupatu u ffaxxinatu għal 'il fuq minn għoxrin sena, u fuqha uża l-aspetti kollha tal-ġenju kbir tiegħu. Bħal fix-xogħlijiet l-oħra kollha tiegħu, il-karatteristika ewlenija tagħha hi l-ħajja tiċċaqlaq. Fiha xi 186 figura virili jew armonjuża fl-istati kollha ta' dieqa, biża' u senswalità.{{sfn|Jianou|1990|p=41}} L-istatwa famuża ta''l-Ħassieb'' (li għall-ewwel sejħilha ''l-Poeta'') kellha tiddomina dawn ix-xeni varji kollha u tikkontemplahom. Għal żmien twil dan ix-xogħol kien dak li Rodin kien jaħli fuqu l-parti l-kbira tal-enerġija tiegħu; għamel mijiet ta' disinji u skizzi għalih. Aktar tard kien qisu xeba' minnu, jew mill-inqas beda jikkritika l-kunċetti tiegħu stess; u għal xi żmien użah bħala tip ta' għajn li minnu seta' jagħżel il-forom varji tax-xogħol tiegħu.<ref name="morey"/> Infatti nistgħu ngħidu li l-figuri mimlijin passjoni kważi kollha ġew mill-Bieb. Imma fis-snin ta' wara reġa' beda jaħdem fuq din il-biċċa xogħol kbira u stinka biex ilestiha għal kollox fl-irħam u l-bronż. Però qatt ma tlestiet għalkollox. === Il-Borgiżi ta' Calais === [[Stampa:The.burg.of.calais.london.arp.750pix.jpg|thumb|xellug|''[[Il-Borgiżi ta' Calaiss|Il-Borgiżi ta' Calais]]'']] F'xi l-1882 il-Gvern poġġa studju f'Rue de l'Université għad-dispożizzjoni ta' Rodin bla ħlas. Matul dawn is-snin Rodin wera għadd kbir ta' xogħlijiet fis-Salon – pereżempju, ''San Ġwann jippriedka'', ''Il-Ħolqien tal-Bniedem'', ''Ugolino'' u busti ta' J.P. Laurens, Legros, Dalou, [[Victor Ugo]] u oħrajn. Matul dawn is-snin li l-iskultur sar jaf lil-litterati eminenti ta' dak iż-żmien, bħal [[Alphonse Daudet]] u l-[[aħwa Goncours]]. Fl-1880 ikkompeta għall-[[monument]] tad-''Difiża Nazzjonali'' li kien ħa jinbena f'Courbevoie, ħdejn il-bibien ta' Pariġi, fil-post fejn kienet saret reżistenza kbira mill-Franċiżi fl-1871, meta ġew megħluba. Ix-xogħol li daħħal għal din il-kompetizzjoni, ''Il-Ġenju tal-Gwerra'', ma ntagħżilx għax il-membri tal-ġurija ħasbu li 'kien feroċi wisq'. Dan il-monument fl-1916 intgħażel minn kumitat [[Olanda|Olandiż]] li xtaq joffri monument lill-belt ta' [[Verdun]] bħala tifkira tad-difiża erojka ta' dak il-post, li kellha sehem kbir fl-isforz biex jitfarrak l-attentat kontra l-libertà tal-umanità. Rodin ippreżenta x-xogħol lil kumitat li aċċetah bl-entużjażmu. Fl-1883 irċieva ordni għal statwa ekwestri tal-Ġeneral Lynch għal[[l-Amerika t'Isfel]]. Fl-1884 il-belt ta' [[Calais]] fetħet kompetizzjoni għal monument li jfakkar lil Eustache de St Pierre, iċ-ċittadin storiku li ta l-imfietaħ tal-belt lir-re Ingliż. Rodin daħal għall-kompetizzjoni u minflok figura waħda wera l-eroj imdawwar minn ħamsa minn sħabu fl-isfortuna. L-ordni ngħatat lilu, imma mhux mingħajr problemi. Rodin beda jaħdem fuq il-proġett ispirat mill-kronaki tal-assedju miktubin minn Jean Froissart<ref name="swedberg">{{ċita rivista |kunjom=Swedberg |isem=Richard |titlu=Auguste Rodin's 'The Burghers of Calais': The Career of a Sculpture and its Appeal to Civic Heroism |rivista=Theory, Culture, & Society |volum=22 |numru=2 |paġni=45–67 |data=2005 |doi=10.1177/0263276405051665 |lingwa=en}}</ref>, u ddedika għalih għaxar snin ta' studju u ħidma. Il-monument li sar magħruf bħala ''Il-Borgiżi ta' Calais'', ġie inawgurat fl-1895, u bħal l-iskuturi l-oħra tiegħu qajjem ħafna kritika u kontroversja. Dan hu wieħed mix-xogħlijiet l-iżjed magħrufin u mfaħħrin ta' Rodin.<ref name="swedberg"/> === Ordnijiet u kontroversji === [[Stampa:Monument to Balzac.jpg|thumb|150px|''Monument lil [[Honoré de Balzac|Balzac]]'', [[Musée Rodin]]]] Ix-xogħliet kbar ta' Rodin kollha jew kważi kollha wasslu għal kontroversji akkaniti u kultant ħorox. Hekk kienet l-istatwa ta' ''Claude Lorrain'' li ħadem għal [[Nancy]] fl-1889, u twaqqfet fl-1892; ''Victor Hugo'', li ġie rrifjutat mill-kummissjoni għax l-iskultur għamel figura bilqiegħda minnflok bilwieqfa, kif kien meħtieġ mid-disinn arkitettoniku. Però l-istatwa bilqiegħda tqegħdet fil-ġnien ta' Lussemburgu u l-Ministru ta' dak iż-żmien ordna waħda bilwieqfa għall-Pantéon. L-istess ġara fil-każ tal-monument tal-''President Sarmiento'' tal-[[Arġentina]] għal [[Buenos Aires]]. Imma l-eħrex kontroversja minnhom kollha kienet dwar il-famuż monument ta' ''[[Balzac]]'', li kien ordnat mis-''Société de Gens de Lettres'' u ntwera fis-Salon tal-1898.<ref name="bell">{{ċita rivista |kunjom=Bell |isem=Millicent |titlu=Auguste Rodin |rivista=Raritan |volum=14 |paġni=1–31 |data=2005 |lingwa=en}}</ref> Is-soċjetà rrifjutat ix-xogħol u l-President, il-poeta [[Jean Aicard]], kien tant diżgustat bid-deċiżjoni li rriżenja. L-istatwa ttieħdet lura fl-istudju ta' Rodin f'Meudon, u l-ordni ngħatat lil Falguière. F'Londra wkoll, il-kumitat li kien ordna minn Rodin monument ta' [[Whistler]] ma aċċettahx.{{sfn|Goldscheider|1979|p=9}} [[Stampa:Auguste Rodin Der Kuss 1886.jpg|thumb|left|160px|''[[Il-Bewsa(Rodin)|Il-Bewsa]]'' (Ny Carlsberg Glyptotek)]] Madankollu kien hemm dawk li għarfu u faħħru l-ġenju tal-artista, u dawn, Franċiżi jew barranin, kienu entużjasti. Fost ix-xhieda tal-apprezzament li kellu f'dan iż-żmien, insibu li fl-1886 grupp ta' ammiraturi ħallsu għal kolata ta' ''Il-Bewsa''. Kritiċi bħal Gustave Geffroy u Octave Mirbeau appoġġawh bil-pinen tagħhom matul dan il-perjodu diffiċli. Ir-ritratti li għamel, bħalma qal Léonce Bénédite, li kien [[kuratur]] tal-[[Mużew]] Rodin, kienu biżżejjed biex jagħmlu famuż kwalunkwe artista – xogħlijiet bħal busti ta' Madame Rodin, Carrier-Belleuse, Dalou, Puvis de Chavannes, Henri Rochefort. Għall-Ingilterra għamel il-busti ta' Henley, l-poeta, li dak iż-żmien kien editur tal-''Magazine of Art'', George Wyndham, [[Bernard Shaw]], Lord Howard de Walden, Mrs Hunter, Lady Sackville, Lady Warwick u Miss Fairfax, Mr Kay u Mr Ryan. Kien minħabba l-inizjattiva u l-ġenerożita tar-raġel imsemmi l-aħħar li ġiet inawgurata l-kollezzjoni Rodin fil-Metropolitan Museum ta' [[New York]]. Il-monument lil Bastien Lapage twaqqaf f'Damvillier (Meuse) fl-1889. F'dik is-sena matul il-Wirja Universali, għadd ta' xogħlijiet tiegħu ntwerew fil-gallerija Georges Petit f'Pariġi. Fosthom kien hemm il-''Perseju u Gorgun'' u d-''Danajde'' li kien għadu kif lesta u ħafna oħrajn. Ir-riżultat kien suċċess għall-iskultur. Fl-istess sena is-Société Nationale des Beaux-Arts, li fiha kellu pożizzjoni mlaħħqa żguratlu l-kariga tiegħu bħala kap ta' skola. Kien hemm wirja f'paviljun speċjali fil-Place de l'Alma fl-1900 li kienet għalih tassew trijonf. Il-fama li damet ma ġiet issa bdiet tiġri warajh. Kien hemm ġabra għall-''Ħassieb'' fost l-ammiraturi tiegħu li tawha rigal lin-nies ta' Pariġi u fl-1906 tqegħdet quddiem il-Pantéon. Erba' riljievi magħmulin għall-Villa tal-Baruni Vitta f'Evian ntwerew fil-Mużew Luxembourg fl-1905. B'kollox 42 mix-xogħlijiet tiegħu ntwerew f'dan il-mużew.{{sfn|Goldscheider|1979|p=10}} === L-aħħar snin === [[Stampa:Auguste Rodin - Grubleren 2005-02.jpg|thumb|150px|''Il-Ħassieb'']] L-unika passjoni kbira li imliet il-karriera ta' dan il-bniedem ta' ġenju tremend kienet ix-xogħol, u ħajtu kienet mimlija bih. Infatti bilkemm kien interrot ħlief b'xi ftit vjaġġi lejn il-Belġju, l-Ingilterra u Ruma. Fl-1903 mar [[Praga]] biex jattendi wirja tax-xogħol tiegħu. Ħajruh imur l-Amerka imma qatt ma seta' jiddeċiedi. Fis-snin ta' wara kien iddispjaċieh li qatt ma' kien mar il-[[Greċja]]. Fost ix-xogħlijiet aħħarin tiegħu insibu l-busti tad-Duc de Rohan u [[Georges Clemenceau]], u tal-Papa [[Benedittu XV]], li ħadem fl-1915 meta kien Ruma. L-aħħar xogħol kien il-bust ta' Etienne Clementel, il-Ministru tal-Kummerċ. Fl-1916 l-iskultur marad u spiċċa fis-sodda. Bil-mod fieq imma kellu jieqaf għalkollox mix-xogħol. Imbagħad beda jirranġa il-proprjetà artistika tiegħu u jorganizza l-Mużew Rodin. Martu mietet fis-17 ta' Frar 1917 u qatt ma rkupra minn din id-daqqa ta' ħarta. Rodin stess miet fis-17 ta' Novembru 1917. Indifen fil-ġnien tal-villa tiegħu f'Meudon, b'replika tal-''Ħassieb'' fuq il-qabar. Dak is-sajf kollu bilkemm ħareġ mill-villa tiegħu f'Meudon, fejn kien joqgħod ma' żewġ kuġini nisa li kienu jduru bih, Léonce Bénédite u xi żewġ ħbieb tal-qalb. Kultant, imma inqas u inqas, kien imur l-Hôtel Biron (il-Mużew Rodin) jew jiltaqa' ma' ftit ħbieb. Kien juri l-affezzjoni u jkun ferrieħi, kuntent bl-attenzjoni li kienu jagħtuh, iżda l-ispirtu kombattiv ta' qabel kien ħallieh. == Il-karattru == [[Stampa:Victor Hugo - Auguste Rodin 1890.jpg|180px|thumb|xellug|''[[Victor Hugo]]'' ([[musée des Beaux-Arts et d'archéologie de Besançon]]).]] Rodin kien singolarment indifferenti għall-unuri tad-dinja, l-uniku unur li kien jixtieq kien ir-rikonoxximent tax-xogħol tiegħu. Qatt ma fittex l-unuri akkademiċi, imma kien japprezza ħafna l-approvazzjoni tal-ammiraturi barranin, u l-unuri li tawh l-istituzzjonijiet barranin, bħad-dottorat ''honoris causa'' mill-Università ta' [[Oxford]]. Rodin bħalma ddeskrivieh ħabibu Camille Mauclair kien ta' statura medja, b'ras enormi fuq tronk massiv; imnieħer prominenti, daqna griża twila, u għajnejn żgħar ileqqu, b'ironija ħafifa li fihom wieħed kien jista' jara li ma kienx jara mill-bogħod. L-impressjoni ta' qawwa fil-bniedem kienet imsaħħa mill-mixja mżegilga mill-koxox, ħuġbejn imħassbin qishom tal-blat taħt xagħar oħxon imħabbel, l-imnieħer akwilin mgħaddam u d-daqna kbira. L-impressjoni, però, kienet parzjalment kontradetta mill-barma siekta ta' xufftejh, il-ħarsa ħafifa, li kienet fl-istess ħin penetranti, malizzjuża u inġenwa ("waħda mill-iżjed komplessi li qatt rajt", żied jgħid Mauclair), u fuq kollox mil-leħen maħnuq, immodulat bid-diffikultà u mħallat b'inflessjonijiet ta' ħoss baxx. Kien jidher mhux komplikat, preċiż, riżervat, ġentili u dħuli imma mhux iż-żejjed. Ftit ftit, il-mistħija tinbidel f'awtorità sempliċi u trankwilla. Ma kienx entużjasta ż-żejjed imma lanqas bla grazzja, u l-manjiera ġenerali tiegħu kienet aktarx imnikkta u spirata. Mill-ġesti kalmi u meqjusa kienet qisha toħroġ enerġija immensa. Il-mod kif kien jitkellem bil-mod u qisu mistħi u l-pawżi fi kliemu kienu jagħtuh sinifikat speċjali.{{sfn|Goldscheider|1979|p=13}} Quddiem wieħed mix-xogħlijiet tiegħu, Rodin kien jispjegah b'mod ellettiku imma ċar. Kien jgħid biss dak li kien meħtieġ u jispiċċa l-kliem b'ġest. Kien iħares lejn il-kreazzjonijiet tiegħu bl-imħabba, u kultant kien qisu jiskanta u jitħasseb bl-idea li kien ħalaqhom hu, jitkellem fuqhom qisu jeżistu apparti minnu. Ftit ftit, taħt is-sempliċità ta' Rodin bdew jidhru kwalitajiet li qabel kienu moħbija; kien ironiku, senswali, nervuż u kburi. Fih kienu jinstabu flimkien il-passjonijiet li esprima b'grandjożità hekk imħassba, u wieħed jista' jibda jifhem ir-rabta sigrieta bejn dan il-bniedem u l-arti li żvela. Kien moderat fl-espressjoni tal-ideat u l-opinjonijiet tiegħu u ta' ftit kliem man-nies. Kien jagħti l-impressjoni li ried jeħles malajr mid-dmirijiet soċjali. Kien kapaċi ħafna ta' ħbiberija li kien jillimita għal fehma taċita tas-suġġetti essenzjali tal-ħsieb; kellu inqas fiduċja fl-individwi milli fl-ideat ġenerali. Billi kien iddedikat daqshekk għal xogħlu, l-affarijiet l-oħra kienu jxebbgħuh, imma ma kienx juri, u kien jistmerr id-diskussjonijiet jew li jiġi ddisturbat. L-artisti ħżiena ma kienx jagħti kashom – ma kienx jikkritikahom. Issaporta d-diskussjonijiet ħarxa u l-kritika inġusta kollha kontra x-xogħol tiegħu mingħajr ma qatt qal xejn, għax kien kburi wisq biex jiddiskuti l-kwistjoni. Meta kienet għaddejja l-kontroversja dwar Balzac, sħabu tawh parir biex jiġġieled, billi l-kundizzjonijiet tal-kuntratt kienu kollha favurih. Imma rringrazzjahom tal-parir li tawh u ħa lura l-istatwa mingħajr ma tniffes. Dan mhux għax kien dgħajjef, għax ħajjet Rodin kienet waħda iebsa. Kien ġej mid-dinjità li kellu ġewwa fih u mill-indifferenza għal-fażijiet tranżitorji tal-ħajja. Kien hemm ftit affarijiet li jinteressawh, imma dawk il-ftit kien jinteressa ruħu fihom ħafna. Ftit kien jaqra imma kellu ammirazzjoni profonda għal ċertu kittieba. Wieħed minn dawn kien [[Charles Baudelaire|Baudelaire]]. Kellu passjoni għall-[[mużika]], l-iżjed ta' [[Christoph Willibald Ritter von Gluck|Gluck]], imma qatt ma kien jitkellem fuqha. Kien jissemplifika kollox f'ħajtu u jobgħod kollox li ma kienx meħtieġ. Meta tkun sirt tafu sewwa kien isir impossibli li tifirdu minn xogħlu. L-istatwi tiegħu kienu l-istati ta' ruħu. Is-sigriet tal-hena għalih kien ix-xogħol imwettaq bl-imħabba, u l-moralità tiegħu kienet li tħobb il-ħajja u l-għamliet naturali, u li ma tagħmel xejn li jgħaddab il-liġijiet tan-natura. Kien jidher iżolat fi żmienu kemm minħabba l-ġenju tiegħu kif ukoll minħabba l-karattru tal-kunċett artistiku tiegħu, imma fil-verità dan l-iżolament kien biss minn barra. Wara snin sħaħ jitħabat mat-tmaqdir u n-nuqqas ta' interess fix-xogħol tiegħu, kien sar imgħallem li l-artisti ż-żgħażagħ kienu jammiraw. Kif qal l-artista Pierre Roche, kien:{{sfn|Goldscheider|1979|p=14}} {{Iċċita|"fetaħ tieqa vasta fid-dar imdallma tal-iskultura moderna, u l-iskultura li kienet arti timida u kompromessa, għamilha waħda awdaċi u mimlija tama".}} == Ix-xogħol ta' Rodin == [[Stampa:Auguste Rodin-L'ombre-Orangerie des Tuileries.jpg|thumb|upright=0.8|180px|''Id-Dell'' ([[Musée de l'Orangerie]])]] Ix-xogħol kien il-liġi li gvernat il-ħajja ta' Rodin, u l-karriera tiegħu kienet sforz twil wieħed. Qatt ma kien hemm bniedem li ħadem daqshekk, u ftit hemm nies li għandhom idea tal-produttività vasta matul il-ħajja twila tiegħu. Kellu passjoni ta' ġenju, xewqa insazjabbli li joħloq u paċenzja ta' patri tal-[[Medjuevu]]. Lejn l-aħħar ta' ħajtu stqarr li kien għadu kemm beda jifhem ir-regoli tal-iskultura. Kien sikwit ikkritikat u rredikolat dwar it-tul taż-żmien li kien jieħu fuq ix-xogħol tiegħu; imma dan kien ġej minn fittaġni żejda. "Xogħol, anki meta jkun lest qatt mhu perfett" kien jgħid. Kien ħa ħames snin jimmudella l-figuri taż-żewġ nisa li jirrappreżentaw il-Mużi fl-istatwa ta' [[Victor Hugo]]. Fuq l-istatwa ta' Balzac ħa seba' snin u meta kienet ħa tħalli l-istudju tiegħu kien qiegħed jiddispjaċieh li ma setax iżommha għandu ftit żmien ieħor biex iżid xi daqqiet li kien jaħseb li kienu ħa jgħinu biex jagħmluha perfetta. Kien iwissi l-ħaddiema żgħażagħ biex ma jemmnux fl-ispirazzjoni u kien jgħidilhom li ma jistgħu jwettqu xejn tajjeb ħlief bix-xogħol iebes. Aktar tard infatti kien x'aktarx inklinat li ma tantx jistma s-sehem tal-ispirazzjoni fix-xogħol artistiku, u l-idea kien isejħilha “ħolma”. Ix-xogħol kien għalih tassew reliġjon. Imma l-ispirazzjoni kienet tirrappreżenta xi ħaġa oħra għal Rodin; kien iħobb iżomm xogħol ħdejh biex ikun jista' jikkomtemplah għal żmien twil wara li oħrajn kienu jqisuh lest, u jagħmel xi tibdiliet 'l hawn u 'l hemm malli jiġuh f'rasu ideat kif jista' jagħmlu aħjar. Qabbluh ma' wieħed minn dawk il-ħaddiema tal-Medjuevu li ma nafux isimhom li qattgħu ħajjithom kollha jnaqqxu l-figuri fil-katidrali; imma fil-wisa' ġenerali tal-karattru tiegħu u l-affinitajiet tiegħu kien dixxendent tal-Griegi, bin-naturaliżmu tal-Griegi magħqud ma' sentiment reliġjuż profond. === Filosofija === Qatt ma kien hemm artista ieħor li fehem il-kundizzjonijiet tal-materja jew il-liġijiet tal-plastika daqs Rodin. Għal żmien twil, kif qal hu stess, kien jaħsibha jmurx lejn l-influwenza ta' Mikelanġlu jew ta' [[Fidja]], in-[[Kristjaneżmu|nisrani]] u l-pagan – l-espressiv u l-plastiku. Il-fideltà tiegħu spiċċat bejn il-Grieg u l-[[Gotiku]]. "Imxi man-natura", kienet ir-regola tiegħu matul ħajtu kollha. Kien permeat profondament bil-misteru tan-natura u l-freskezza tal-arti tal-antiki. Ma kienx jammetti li hemm il-kruha fin-natura. Kien jgħid: {{Iċċita|"Dik li s-soltu tissejjaħ kruha fin-natura, fl-arti tista' ssir sbuħija kbira".}} Darba dan spjegah hekk: {{Iċċita|"Billi hi sempliċiment il-qawwa tal-karattru li tagħmel is-sbuħija fl-arti, sikwit jiġri li iżjed ma ħlejqa tkun kerha fin-natura, iżjed ma tkun sabiħa fl-arti. Fl-arti dawk il-ħwejjeġ biss li huma bla karattru huma koroh – bħal dawk li m'għandhomx sbuħija minn barra jew minn ġewwa. Għall-artista li jistħoqqlu dak l-isem, fin-natura kollox sabiħ, għaliex għajnejh waqt li jaċċettaw bil-kuraġġ dak li jaraw minn barra, jaqraw il-verità ġewwiena bħal f'ktieb miftuħ. Dak li hu ikrah fl-arti hu l-falz u l-artifiċjali – dak li jipprova jkun ħelu jew anki sabiħ mingħajr ma jkun espressiv".}} Fi kliem ieħor, dak li hu affettat, għall-wiri, mingħajr ruħ u verità. Li taħbi jew tnaqqas il-fatti tan-natura biex togħġob dawk li ma jifhmux, għalih kien ix-xogħol ta' artista inferjuri. Wieħed jara fix-xogħlijiet tiegħu bħal 'San Ġwann' (raħħal sempliċi, imma ispirat, b'ħalqu miftuħ) u fil-'Borgiżi ta' Calais' (irġiel goffi sempliċi għerwenin barra l-ilbies tal-ixkora, li ma għandhom xejn erojku la f'wiċċhom u lanqas f'qagħdithom) kemm jinsisti bil-qawwa fuq l-interpretazzjoni assoluta tan-natura, waqt li jirrifjuta li jċedi ebda ħaga lill-ideat konvenzjonali tas-sbuħija. L-ebda skultur qatt ma fehem aħjar il-possibilitajiet kollha tal-istat għerwien. Kien iġib paragun bejn l-immudellar tal-ġisem u tal-veduta. Sa ma kellu tletin sena, kien kważi kompletament okkupat jgħin l-oħrajn fit-twettiq tax-xogħol tagħhom. Imma l-ħin kollu kien qiegħed jitgħallem, u dawn is-snin twal ta' apprendistat kienu imprezzabbli għall-esperjenza varja li tawh fl-istudju tal-effetti fi tqegħid tal-gruppi u fis-[[sengħa]] fl-użu tal-għodda tal-iskultur, waqt li pprovdewlu għadd bla tarf ta' opportunitajiet biex jikkritika d-difetti. Fl-esperjenza tiegħu fi Brussell kellu l-opportunità li jaħdem barra fuq skala kbira u li josserva l-effetti tal-klima fuq l-iskultura, u kif kull figura tidher meta d-dawl jinbidel matul il-jum. Irrealizza kmieni li l-pożi ta' mudelli ħajjin huma l-uniċi li għandhom jiġu rrappreżentati fl-istatwi, u kull tentattiv li tiddetta l-poża jew li ġġiegħel lil xi ħadd jippoża bilfors jeqred ir-relazzjoni armonjużà li teżisti bejn il-partijiet tal-ġisem. Is-superjorità tal-iskultura antika fuq il-moderna ġejja primarjament mill-osservanza ta' din il-liġi. Waħda mill-iskoperti l-oħra tiegħu kienet li mal-impulsi wieħed wara l-ieħor, il-kontorn tal-ġisem il-ħin kollu jinbidel – il-muskoli jintefħu u jerħu f'xorta ta' mewġa ritmika – l-iskultur għandu ħafna opportunità li jagħżel il-profil u l-linji li jinterpretaw il-poża l-iżjed fedelment u effettivament. === Metodu === [[Stampa:Auguste Rodin - Monument to Victor Hugo.jpg|thumb|xellug|275px|Rodin josserva x-xogħol fuq il-monument ta' Victor Hugo fl-istudju tal-assistent tiegħu Henri Lebossé fl-1896]] Il-metodu ta' Rodin, kiteb Paul Gsell, kien speċjali. Fl-istudju tiegħu kien ikollu għadd ta' mudelli għerwenin, nisa u rġiel, jimxu jew jistrieħu. Rodin kien iħallashom biex jipprovduh il-ħin kollu bix-xbieha tan-nudità f'pożi differenti u fil-libertà tal-ħajja ordinarja<ref name="morey"/>. Kien il-ħin kollu jħares lejhom u għalhekk kien jaf sewwa d-dehra tal-muskoli jiċċaqilqu. Allura l-istat għerwien li dak iż-żmien in-nies kienu rari jaraw, u li anki l-iskulturi kienu jarawh biss fiż-żmien qasir tal-poża, għal Rodin kien dehra ta' kuljum. Hekk sar jaf il-ġisem imneżża' li kien komuni għall-Griegi billi kienu spiss jitħarrġu fl-isport u l-logħob, u tgħallem l-espressjoni tas-sensazzjoni fil-partijiet kollha tal-ġisem. Il-wiċċ hu s-soltu meqjus bħala l-unika mera tar-ruħ, u l-mobbiltà tal-fattizzi suppost hi l-uniku sinjal minn barra tal-ħajja spiritwali. Imma fil-verità m'hemm ebda muskolu tal-ġisem li ma jurix il-ħsieb u s-sensazzjoni. Allura meta kien jara poża li togħġbu u kienet tidher espressiva fuq mudell – il-grazzja delikata ta' mara tgħolli dirgħaja biex tirranġa xagħarha jew tinklina sidirha biex terfa' xi ħaġa, jew l-enerġija nervuża ta' raġel miexi – kien ikun iridu jżomm il-poża, imbagħad kien jaqbad l-għodda malajr malajr u jagħmel mudell, u mbagħad bl-istess ħeffa kien jgħaddi għal mudell ieħor. Hawn tidher id-differenza bejn il-metodu ta' Rodin li jħares lejn il-pożi naturali u dak ta' ħafna mill-kontemporanji tiegħu li kien jippożaw il-mudell fuq pedestall u jirranġaw il-pożizzjonijiet li rieduh jieħu bħallikieku kien manikin. Kif rajna qatt ma kellu d-drawwa li jibda biċċa xogħol, ilestiha u jitlaqha. Dejjem kien ikollu f'rasu għadd ta' ideat li kien jimmedita fuqhom bil-paċenzja għal snin huma u jimmaturaw f'moħħu. Kien wara l-1900, meta l-fama tiegħu kient stabbilita fis-sod, li Rodin ġieh il-kunċett awdaċi li juri figuri umani (bħal ''Meditazzjoni'', ''Raġel miexi'' u oħrajn) mingħajr ras, riġlejn jew dirgħajn, li għall-ewwel jixxukkjaw l-ispettatur, imma wara li dan jeżaminhom isib li tant huma bilanċjati u perfettament armonizzati li ma jistax isib ħlief sbuħija fihom. U hemm r-raġuni artistikament profonda għal dan, għalkemm forsi hemm minn jaħseb li dan jieħu 'r-reliġjon tal-arti' għall-estrem. Fl-iżvilupp tal-idea ewlenija – tal-ħsieb, meditazzjoni, l-att tal-mixi – xewqtu kienet li jelimina kulma seta' jinnewtralizza jew jiġbed l-attenzjoni minn dan il-ħsieb ċentrali.{{sfn|Hale|1978|p=69}} "L-irfinar tad-dwiefer jew in-nokkli ma jinteressanix", qal, "itellef l-attenzjoni mil-linji ewlenin u r-ruħ li irrid ninterpreta". Madankollu ma naqasx fl-istima tas-sengħa tal-arti tiegħu. Għalkemm kien iqisha biss bħala mezz biex jilħaq l-għan, qal li l-artista li jittraskuraha qatt ma jikseb l-iskop tiegħu, l-interpretazzjoni tas-sentimenti u l-ideat. "Jeħtieġ li wieħed ikollu kmand mill-aqwa fuq is-sengħa" qal, "biex jaħbi x'jaf". === Sengħa === Darba qal lil Paul Gsell dwar lezzjoni prezzjuża fis-sengħa tal-mudellar li rċieva minn ċertu Constant, li kien jaħdem fl-istudju fejn hu beda bħala skultur. Ġurnata waħda kien qiegħed jarah jimmudella fit-tafal kapitell bil-weraq, u qallu "Rodin, mhux qed tagħmlu tajjeb. Il-weraq kollha ċatti – għalhekk ma jidhrux ta' veru. Għamilhom biex xi wħud minnhom jippuntaw lejk. Imbagħad meta tarahom, ikollok sens ta' fond. Qatt tħares lejn il-forom fil-wisa' imma ħares lejhom fil-fond. Dejjem qis wiċċ ta' oġġett fit-tarf ta' volum". Mexa ma' din it-twissija prezzjuża u skopra iżjed tard li l-antiki kienu jipprattikaw eżattament dan il-metodu ta' mudellar; minn hemm ġejjin l-enerġija u l-versatilità ta' xogħolhom. Kif rajna, l-influwenza ta' Mikelanġlu kienet kbira. Darba għamel kopji ta' xi [[Pittura|pitturi]] ta' [[Rubens]] bl-amment tant kien studjahom. Stqarr li kien tgħallem ħafna fuq il-''chiaroscuro'' fl-iskultura minn [[Rembrandt]]. Iktar tard interressa ruħu fl-arti [[Ġappun|Ġappuniża]], li l-aħwa Goncour ħadmu tant biex jagħmluha popolari fi Franza; jingħad li il-pożi ta' xi mudelli tiegħu kienu ssuġġeriti minn disinji Ġappuniżi. Imma kien jinteressa ruħu f'kull għamla ta' arti – Eġizzjana, [[Azteki|Azteka]], mil-Lvant Imbiegħed jew Franċiża tas-seklu tmintax, u l-ħin kollu kien ikun qiegħed jitgħallem. === Natura elementari === Kien jgħid li żjara fil-[[Louvre]] kient taffettwah daqs mużika sabiħa u ġġegħlu jagħmel sforzi ġodda. Rodin kien jinteressa ruħu b'mod speċjali fir-rappreżentazzjoni tan-natura elementari. Moħħu kien jieħdu lura lejn in-nisel tal-ħlejjaq, u darba wara l-oħra irrappreżenta ħlejqiet li kienu qegħdin jinbidlu f'bnedmin minn kundizzjonijiet primittivi jew elementari, ħlejjaq li mhumiex 'il bogħod ħafna minn natura li kibru fiha – parti bnedmin, parti bhejjem jew ħarġu mis-siġar, għejun tal-ilma u l-materjal tal-ħajja elementari. Għalih, bħalma kien għall-Griegi bikrija, in-natura kollha kienet imdewda b'għamliet semiumani: kien jara d-driadi fil-boskijiet u n-narajdi fin-nixxijiet u n-natura u l-aspetti fiżiċi tagħhom ma kinux differenti ħafna mill-elementi li wellduhom. Għadd mill-ħlejjaq tiegħu ħerġin mill-materja, oħrajn huma assimilati mas-siġar, mal-blat u l-art stess. Billi n-natura hi l-għajn tal-ħajja kollha, jidher li qisu ma setax jimmaġina l-ħajja maqtugħa minn dan l-għajn tal-enerġija. == Ritratti ta' Rodin == <center><gallery> Stampa:Auguste Rodin 1893 Nadar.jpg|<center>Rodin minn [[Nadar]] (1893)</center> Stampa:Legros -buste de Rodin (dessin).jpg|<center>Rodin minn [[Alphonse Legros]]</center> Stampa:Auguste Rodin by Gertrude Käsebier, 1905.jpg|<center>Auguste Rodin minn [[Gertrude Käsebier]](1905)</center> Stampa:Auguste Rodin Gertrude Kaesebier.jpg|<center>Auguste Rodin minn [[Gertrude Käsebier]](1905)</center> </gallery></center> [[Albert Besnard]] għamel ritratt tiegħu fl-1900 (inċiżjoni bl-aqua forte)<ref>Nru. 130 fil-katalgu ta' Louis Godefroy tal-inċiżjonijiet tal-pittur, Paris 1926.</ref>. == Referenzi == {{referenzi|2}} == Biblijografija == * {{ċita ktieb |kunjom=Elsen |isem=Albert E |titlu=Rodin |pubblikatur=The Museum of Modern Art |data=1963 |asin=B08RWDJWGT |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |kunjom=Hale |isem=William Harlan |titlu=World of Rodin, 1840-1917 |pubblikatur=Time-Life Books |data=1978 |edizzjoni=3et |asin=B000T09BQU |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |titlu=History of Art |isem=Anthony F. |kunjom=Janson |edizzjoni=6tt |data=2001 |pubblikazzjoni=Harry N. Abrams |post=New York |isbn=978-0810934467 |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |titlu=Rodin |kunjom=Jianou |isem=Ionel |traduttur-kunjom1=Muston |traduttur-isem1=Kathleen |traduttur-kunjom2=Skelding |traduttur-isem2=Geoffrey |data=1990 |pubblikatur=Editions du Musée Rodin |post=Pariġi, Franza |isbn=9782901428282 |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |titlu=Rodin |isem=Yvon |kunjom=Taillandier |data=1995 |pubblikatur=Crown Publications |isbn= 978-0517883785 |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |kunjom=Tucker |isem=William |titlu=Early Modern Sculpture |pubblikatur=Oxford University Press |data=1974 |post=New York |isbn=978-0195197730 |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |titlu=Rodin: The Shape of Genius |isem=Ruth |kunjom=Butler |data=1993 |pubblikatur=Yale University Press |isbn=978-0300064988 |lingwa=en}} * {{ċita ktieb |titlu=The Documented Image, Visions in Art History |editur-kunjom1=Weisberg |editur-isem1=Gabriel |editur-kunjom2=Dixon |editur-isem2=Laurinda S. |data=1987 |pubblikatur=Syracuse University Press |isbn=978-0815624103 |lingwa=en}} * {{ċitazzjoni |titlu=The Indefatigable Miss Hallowell |isem=Jeffrey |kunjom=Morseburg |data=2010}} * {{ċita ktieb |titlu=Rodin: Sculptures |kunjom=Goldscheider |isem=Ludwig |data=1979 |pubblikatur=Phaidon |edizzjoni=9sa |asin=B004SIO0X8 |lingwa=en}} == Ħoloq esterni == {{Commons|Auguste Rodin}} {{Wikiquote}} * {{en}} [http://www.artcyclopedia.com/artists/rodin_auguste.html] Auguste Rodin f'Artcyclopedia * {{lingwi|en|fr}} [http://www.musee-rodin.fr/] Musée Rodin, Pariġi * {{en}} [http://www.rodinmuseum.org/] Rodin Museum, Philadelphia * {{en}} [http://museum.stanford.edu/view/rodin.html] Rodin Collection, Stanford University * {{en}}[https://web.archive.org/web/20081114044431/http://canal-educatif.fr/Video/Arts/014-Porte-Enfer-Rodin/Anglais/Gates-Hell-Rodin.htm] Film ta' 26 minuta dwar Auguste Rodin u l-Bieb tal-Infern * {{en}} [https://web.archive.org/web/20140517115705/http://www.insecula.com/salle/theme_40001_M0123.html/] Veduti mill-Musée Rodin * {{en}} [http://www.rodin-web.org/] Rodin-Web.org: Sit akkademiku dwar Rodin * {{en}} [https://web.archive.org/web/20140517134014/http://www.rodinart.org/] Rodin: Punti di vista akkademiċi * {{en}} [http://www.metmuseum.org/explore/publications/burghers.htm] Auguste Rodin: Il-Borgiżi ta' Calais, Metropolitan Museum of Art, 2000 * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110108044754/http://www.vam.ac.uk/collections/sculpture/sculpture_features/rodin/index.html] Rodin fil-Victoria and Albert Museum * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110717125140/http://zoomart.typepad.com/zoomart/2009/04/rodin.html] Wirja tal-2009 Exhibition ta' Rodin bħala ritrattista * {{es}} [http://www.soumaya.com.mx/menu/loreto/loreto.html] Museo Soumaya li jinsab f'Mexico City, għandu kollezzjoni kbira tax-xogħlijiet ta' Rodin's * [https://web.archive.org/web/20100510210345/http://www.ils.salford.ac.uk/library/resources/special/butterworth.xml#Butterworth%20Family%20Papers] Korrispondenza ma' Walter Butterworth miżmuma fl-Università ta' Salford * {{it}} [http://www.scultura-italiana.com/Galleria_Estero/Rodin%20Auguste/index.html] Auguste Rodin * {{it}} [https://web.archive.org/web/20121113024110/http://www.parrellarte.com/rodin.html] Associazione Parrellarte, Auguste Rodin * {{de}} [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Theoretische+Schriften/Auguste+Rodin/Erster+Teil] Rainer Maria Rilke dwar Auguste Rodin {{DEFAULTSORT:Rodin, Auguste}} [[Kategorija:Twieldu fl-1840]] [[Kategorija:Mietu fl-1917]] [[Kategorija:Skulturi Franċiżi]] [[Kategorija:Skulturi Moderni]] lvgvwlmy1mh0dx6s0pfekof2j54b0d7 0 16591 330933 299359 2026-07-04T06:10:45Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330933 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | isem = ''Morus'' | stampa = Morus alba FrJPG.jpg | stampa_daqs = 250px | deskrizzjoni_stampa = ''[[Morus alba]]'' (Ċawsla) | renju = [[Plantae]] | diviżjoni_mhux_klassifikata = [[Angiospermae]] | klassi_mhux_klassifikata = [[Eudicotyledones]] | ordni_mhux_klassifikata = [[Rosidae]] | ordni = [[Rosales]] | familja = [[Moraceae]] | tribù = [[Moreae]]<ref>[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 ''Morus'' L.]</ref> | ġeneru = '''''Morus''''' | ġeneru_awtorità = [[Carl Linnaeus|L.]] | grad_sottodiviżjoni = Speċi | sottodiviżjoni = Ara t-test . }} '''''Morus''''' huwa [[ġeneru]] ta' [[pjanti]] fil-familja [[Moraceae]] li jwarrdu. Il-ġeneru fih xi 10 sa 16-il speċi ta' siġar li jwaqqgħu il-weraq fix-xitwa. L-iżjed magħrufin fosthom huma t-'''tuta''' (Morus nigra) u ċ-'''ċawsla''' (Morus alba). ==Speċi== It-tassonomija tal-''Morus'' hi komplessa u m'hemmx qbil fuqha. Ġew ippublikati 'l fuq minn 150 isem ta' speċi. Però sorsijiet differenti jiċċitaw għażliet ''differenti'' ta' ismijiet aċċettati u 10–16 biss huma aċċettati minn maġġoranza kbira ta' awtoritajiet botaniċi. Il-klassifikazzjoni ''Morus'' hi mħawda iżjed bl-għadd kbir ta' ibridi li jeżistu li huma għammiela. Dawn l-ispeċi huma aċċettati fil-wisa': {| | *''Morus alba'' <small>L.</small> &ndash; Ċawsli <font size=1>(Asja tal-Lvant)</font> *''Morus australis'' <small>Poir.</small> &ndash; Tut Ċiniż <font size=1>(Asja tax-Xlokk)</font> *''Morus celtidifolia'' <small>Kunth</small> <font size=1>(Il-Messiku)</font> *''Morus insignis'' <font size=1>(Amerika t’Isfel)</font> *''Morus mesozygia'' <small>Stapf</small> &ndash; Tut Afrikan <font size=1>(Afrika t'Isfel u tan-Nofs)</font> | *''Morus microphylla'' &ndash; Tut ta' Texas <font size=1>(Mexico, Texas (SUA))</font> *''Morus nigra'' <small>L.</small> &ndash; Tut <font size=1>(Asja tal-Lbiċ)</font> *''Morus rubra'' <small>L.</small> &ndash; Tut Aħmar <font size=1>(Amerika ta' Fuq tal-Lvant)</font> | |} == Użi u trawwim == Il-frott jittiekel u jintuża ħafna fit-torti, tortini, inbejjed, tè u xorb ieħor. It-tut, indiġenu fl-Asja tal-Lbiċ, u t-tut aħmar, indiġenu fil-Lvant tal-Amerika ta' Fuq, għandhom l-iżjed togħma qawwija. Iċ-ċawsli, speċi li ġejja mill-Asja tal-lvant, għandu togħma differenti, kważi bla togħma<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2012-01-12 |titlu=White Mulberry |url=http://www.extension.umn.edu/yardandgarden/ygbriefs/h405mulberry.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120116120340/http://www.extension.umn.edu/yardandgarden/ygbriefs/h405mulberry.html |arkivju-data=2012-01-16 |url-status=dead }}</ref>. Ix-xtieli maturi fihom ammonti sinifikanti ta' [[reżveratrolu]], l-iżjed fil-qoxra taz-zkuk <ref>Cui XQ, Wang HQ, Liu C, Chen RY, ''Study of anti-oxidant phenolic compounds from stem barks of Morus yunanensis'', Zhongguo Zhong Yao Za Zhi, vol. 33, ħarġa 13, p. 1569–72, 2008</ref>. Il-frott u l-weraq jinbigħu f'diversi għamliet bħala supplimenti nutrizzjonali. Il-frott nej u l-partijiet ħodor tal-pjanta fihom sugu abjad li hu intossikanti u kemmxejn [[alluċinoġeniku]]<ref>[http://www.erowid.org/herbs/mulberry/mulberry_info2.shtml Erowid Mulberry Vault : Hallucinogenic properties]</ref>. It-tut, it-tut aħmar u ċ-ċawsli huma mifruxa fl-[[Albanija]], l-[[Ażerbajġan]], l-[[Armenja]], L-[[Indja]] ta’ fuq, il-[[Ġordan]], is-[[Sirja]], il-[[Libanu]], [[Ġorġja]], il-[[Pakistan]], l-[[Iran]], it-[[Turkija]], l-[[Eġittu]], il-[[Libja]] u l-[[Afganistan]], fejn is-siġra u l-frott huma magħrufa bħala ''tut'' jew ''xaħtut'', kliem li ġejjin mill-[[Persjan]]. Sikwit f’dan ir-reġjun, minhomm jagħmlu ġammijiet u sorbetti. It-tut ġie importat fil-[[Renju Unit|Gran Brittanja]] għall-ewwel darba fis-seklu 17 bit-tama li jintuża fit-trobbija tad-dud tal-ħarir. Kien jintuża ħafna fil-mediċina popolari speċjalment bħala duwa għall-ħżież. Fl-[[Stati Uniti|iStati Uniti]] it-tut ġiem importat mill-Pakistan. Fil-[[Greċja]] it-tut hu mifrux sewwa b'mod partikolari fil-[[Peloponneżu]], li fil-[[Medju Evu]] kien magħruf bħala Morea (bil-Grieg Μωριάς,''Morias'') , li ġejja mill-kelma Griega għas-siġra (Μουριά, ''Μouria''). Il-weraq tal-morus, l-iżjed taċ-ċawsli, huma ekoloġikament importanti bħala l-uniku ikel tad-dudu tal-ħarir (''Bombyx mori'', imsemmi għall-ġeneru Morus), li l-fosqda tegħu tintuża biex isir il-ħarir. Il-larvi ta' xi lepidotteri oħra kultant jieklu dawn ix-xtieli, fosthom tal-baħrijiet ''Hemithea aestivaria'', ''Mimas tiliae'' u ''Acronicta aceris''. Ix-xtieli tal-morus jistgħu jitkabbru miż-żerriegħa, u dan hu rakkomandat għax is-siġar imkabbra miż-żerriegħa ġeneralment ikollhom forma aħjar u huma iżjed b’saħħithom. Però iżjed spiss jitħawlu minn biċċiet li jrabbu l-għeruq faċilment. Ċerti bliet fl-Amerika ta' Fuq jipprojbixxu t-tħawwil taċ-ċawsli minħabba li dawn jipproduċu ammonti kbar ta' pollin li jista’ jkun ta' periklu għas-saħħa ta' dawk jbatu minn xi allerġiji għall-pollin<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2012-01-13 |titlu=Archive copy |url=http://roberrific.typepad.com/drunkenmoose/2007/07/torontos-messy-.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120106023447/http://roberrific.typepad.com/drunkenmoose/2007/07/torontos-messy-.html |arkivju-data=2012-01-06 |url-status=dead }}</ref>. === Antoċijani mill-frott tal-morus === L-[[antoċijani]] huma pigmenti li għandhom il-potenzjal li jiġu wżati bħala modulaturi tad-dieta ta' mekkaniżmi ta' xi mard <ref> [http://lpi.oregonstate.edu/ss01/anthocyanin.html]</ref><ref>Hou DX|, ''Potential mechanisms of cancer chemoprevention by anthocyanins'', Current Molecular Medicine, vol. 3, ħarġa 2, p.149–59, 2003</ref> u bħala koloranti naturali tal-ikel. Minħabba d-domanda li dejjem tiżdied għall-koloranti naturali tal-ikel, l-importanza tagħhom fl-industrija tal-ikel qed tiżdied. L-antoċijani huma responsabbli għall-kuluri attraenti tal-frott u l-ħaxix frisk billi jipproduċu kuluri bħall-oranġjo, l-aħmar, u l-vjola, l-iswed, u l-ikħal. Dawn jinħallu fl-ilma u jistgħu jiġu estratti faċilment. Ġie stabbilit metodu li ma jqumx ħafna u li hu industrijalment vijabbli biex jippurifika l-antċijani mit-tut li jistgħu jintużaw fl-ikkunzar tat-tessuti jew bħala kolorant tal-ikel ta' valur koloranti għoli (ogħla minn 100). Ix-xjenzjati sabu li minn 31 kultivari Ċiniż tat-tut li ttestjaw, il-produzzjoni tal-antoċjani totali varjat minn 148mg għal 2725mg għal kull litru ta' meraq tal-frott <ref>Liu X, Xiao G, Chen W, Xu Y, Wu J, ''Quantification and Purification of Mulberry Anthocyanins with Macroporous Resins'', Journal of Biomedicine & Biotechnology, vol. 2004, ħarġa 5, p.326–331, 2004</ref>. Iz-zokkor kollu, l-aċti kollha u l-vitamini baqgħu intatti fil-meraq li fadal wara t-tneħħija tal-antoċijani u l-meraq li fadal seta' jkun iffermentat biex jipproduċi prodotti oħra bħal inbid. Il-kontenut tal-antoċjani jiddependi mill-klima, ir-reġjun tal-kultivazzjoni, u hu partikolarment għolja fi klimi xemxija <ref>Matus JT, Loyola R, Vega A, ''et al.'', ''Post-veraison sunlight exposure induces MYB-mediated transcriptional regulation of anthocyanin and flavonol synthesis in berry skins of Vitis vinifera'', Journal of Experimental Botany, vol. 60, ħarġa 3, p.853–67, 2009</ref>. Din is-sejba hi promettenti għall-pajjiżi tropikali li għandhom is-[[serikultura]] biex jipptofittaw mill-produzzjoni industrijali mill-antoċjani mit-tut permezz tar-rkupru tal-antoċjani. ==Referenzi== {{referenzi}} ==Ħoloq esterni== *[http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=121220 Flora taċ-Ċina: ''Morus''] *[http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=121220 Flora tal-Amerika ta' Fuq: ''Morus''] *[http://mulberrytrees.co.uk/vegetative/ Propagazzjoni bil-metodu veġitattiv] *[http://mulberrytrees.co.uk/propagation/ Propagazzjoni biż-żerriegħa] *[http://www.le-murier.com/images/garden/large/IMG_0486.JPG Siġra tat-tut ta' 300 sena fil-Ġappun] {{DEFAULTSORT:Morus (Botanika)}} [[Kategorija:Bakek]] 1ux17xjq9boo43yepe2hojwq1npb9oz 0 27249 330927 298413 2026-07-04T01:17:56Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330927 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Carl Bosch''' ([kaʁl ˈbɔʃ]; twieled fis-27 ta' Awwissu 1874 – miet fis-26 ta' April 1940) kien kimiku u inġinier [[Ġermanja|Ġermaniż]] u rebbieħ tal-[[Premju Nobel]] għall-[[Kimika]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1931/bosch/biographical/|titlu=The Nobel Prize in Chemistry 1931|sit=NobelPrize.org|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> Huwa kien pijunier fil-qasam tal-kimika industrijali ta' pressjoni għolja u fundatur ta' IG Farben, li fl-imgħoddi kienet l-ikbar kumpanija kimika fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>Hager, Thomas (2006). ''The Demon under the Microscope''. New York: Harmony Books. p. 74. ISBN <bdi>978-1-4000-8214-8</bdi>.</ref> == Bijografija == === Ħajja bikrija === Carl Bosch twieled f'[[Köln]], il-Ġermanja, f'familja ta' fornituri ta' suċċess tal-gass u tal-plumbing.<ref name=":0">Hager, Thomas (2008). ''The alchemy of air''. [[Belt ta' New York|New York]]: Harmony Books. ISBN <bdi>978-0-307-35178-4</bdi>.</ref> Missieru kien [[Carl Friedrich Alexander Bosch]] (1843-1904) u zijuh kien [[Robert Bosch]], li kien pijunier fl-iżvilupp tal-ispark plug u li stabbilixxa l-kumpanija multinazzjonali Bosch. Carl, hu u jipprova jiddeċiedi liema karriera jieħu bejn il-metallurġija jew il-kimika, studja fil-''Königlich Technische Hochschule Charlottenburg'' (li issa hija l-Università Teknika ta' [[Berlin]]) u fl-Università ta' [[Leipzig]] mill-1892 sal-1898.<ref name=":1">{{Ċita web|url=https://academictree.org/chemistry/tree.php?pid=51928|titlu=Chemistry Tree - Carl Bosch Family Tree|sit=academictree.org|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> === Karriera === Carl Bosch attenda l-Università ta' Leipzig, u hemmhekk studja taħt [[Johannes Wislicenus]]<ref name=":2">{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/Carl-Bosch|titlu=Carl Bosch {{!}} German chemist|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> sabiex kiseb id-dottorat tiegħu fl-1898 għar-riċerka fil-[[kimika organika]]. Wara li spiċċa l-università, fl-1899 beda jaħdem f'impjieg bażiku ma' BASF, li dak iż-żmien kienet l-ikbar azjenda tal-kimiki u tal-koloranti fil-Ġermanja. Mill-1909 sal-1913 huwa ttrasforma d-dimostrazzjoni fuq il-mejda ta' [[Fritz Haber]] ta' metodu tal-iffissir tan-[[nitroġenu]] bl-użu tal-kimika ta' pressjoni għolja permezz tal-proċess li mbagħad sar magħruf bħala l-proċess ta' Haber-Bosch għall-produzzjoni tan-nitrat sintetiku, proċess li fih bosta applikazzjonijiet industrijali għall-produzzjoni ta' varjetà kważi infinita ta' komposti industrijali, oġġetti tal-konsumatur, u prodotti kummerċjali. Il-kontribut primarju tiegħu kien li jespandi l-iskala tal-proċess, li ppermettiet il-produzzjoni industrijali ta' kwantitajiet kbar ta' nitrat sintetiku. Sabiex jagħmel dan, huwa kellu jibni impjant u tagħmir li jiffunzjonaw b'mod effettiv taħt pressjoni għolja tal-gass u f'temperaturi għoljin. Bosch irnexxielu wkoll isib katalizzatur iktar prattiku mill-osmju u mill-uranju li kien juża Haber, peress li l-osmju kien riżorsa limitata ħafna u l-uranju kien għali ħafna.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/bosch-lecture.pdf|titlu=The development of the chemical high pressure method during the establishment of the new ammonia industry|kunjom=Bosch|isem=Carl}}</ref> [[Stampa:IGFarbenGoetterrat.jpg|xellug|daqsminuri|318x318px|Pittura ta' [[Hermann Groeber]]: ''Der Aufsichtsrat der 1925 gegründeten I.G. Farben AG'', Carl Bosch u [[Carl Duisberg]] (bilqiegħda fuq quddiem), u [[Edmund ter Meer]] (it-tielet persuna mil-lemin bil-gazzetta f'idejh)]] Barra minn hekk, kien hemm bosta ostakli wkoll, bħad-disinn ta' kumpressuri kbar u ta' fran industrijali sikuri ta' pressjoni għolja. Kien meħtieġ mezz li bih jiġi pprovdut il-gass tal-idroġenu pur fi kwantità bħala materja prima. Kienu meħtieġa wkoll mezzi rħas u sikuri li kellhom jiġu żviluppati għat-tindif u għall-ipproċessar tal-ammonijaka prodotta. L-ewwel impjant ta' Haber-Bosch fuq skala sħiħa nbena f'[[Oppau]], il-Ġermanja, li issa hija parti minn [[Ludwigshafen]]. Malli l-proċess kien komplut, huwa kien kapaċi jissintetizza ammonti kbar ta' ammonijaka, li kienet disponibbli għall-oqsma industrijali u agrikoli. Fil-fatt, din il-produzzjoni żiedet ir-rendimenti agrikoli fid-dinja kollha. Permezz ta' din il-ħidma, huwa rebaħ il-Premju Nobel għall-Kimika fl-1931.<ref name=":1" /> Wara [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], Bosch estenda t-tekniki ta' pressjoni għolja għall-produzzjoni ta' karburant sintetiku permezz tal-proċess ta' [[Friedrich Bergius|Bergius]] u l-metanol. Fl-1925 Bosch għen biex tiġi stabbilita IG Farben, u kien l-ewwel kap tal-kumpanija. Mill-1935, Bosch kien il-President tal-Bord tad-Diretturi. Huwa rċieva ċ-Ċurkett ta' Siemens fl-1924 għall-kontributi tiegħu fir-riċerka applikata u għall-appoġġ tiegħu fir-riċerka bażika. Fl-1931 huwa ngħata l-Premju Nobel għall-Kimika flimkien ma' Friedrich Bergius għall-introduzzjoni tal-kimika ta' pressjoni għolja. Illum il-proċess ta' Haber-Bosch jipproduċi 100 miljun tunnellata ta' fertilizzant tan-nitroġenu kull sena.<ref name=":2" /> == Ħajja personali == Bosch iżżewweġ lil [[Else Schilback]] fl-1902. Carl u Else kellhom tifel u tifla flimkien. Bosch, kritiku ta' ħafna politiki Nażisti, gradwalment tneħħa mill-karigi għoljin tiegħu wara li [[Adolf Hitler|Hitler]] sar kanċillier, u spiċċa jbati mid-depressjoni u l-[[alkoħoliżmu]]. Huwa miet f'[[Heidelberg]].<ref name=":0" /> == Legat == [[Stampa:Carl bosch grab.JPG|daqsminuri|228x228px|Il-qabar ta' Carl Bosch f'Heidelberg]] Il-proċess ta' Haber-Bosch illum jikkonsma iktar minn wieħed fil-mija tal-produzzjoni tal-enerġija tal-umanità u jitma bejn wieħed u ieħor terz tal-popolazzjoni dinjija.<ref>Smil, Vaclav (2001). ''Enriching the earth''. Cambridge, Massachusetts: MIT Press. OCLC 61678151.</ref> Bħala medja, nofs in-nitroġenu fil-ġisem tal-bniedem jiġi minn sorsi fissi b'mod sintetiku, il-prodott ta' impjant ta' Haber-Bosch.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00dzl8p|titlu=BBC World Service - Discovery, Can Chemistry Save The World?, Fixing the Nitrogen Fix|sit=BBC|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> Bosch kien kollezzjonista akkanit ta' insetti, minerali u ħaġar prezzjuż. Il-kollezzjoni tiegħu ta' meteoriti u ta' kampjuni ta' minerali oħra ġiet missellfa lill-Università ta' Yale, u eventwalment inxtrat mill-iSmithsonian.<ref>{{Ċita web|url=http://www.minrec.org/labels.asp?colid=205|titlu=The Mineralogical Record - Label Archive|data=2006-09-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060928083822/http://www.minrec.org/labels.asp?colid=205|arkivju-data=2006-09-28|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>Servos, Kurt (1954). "Meteorites in the Carl Bosch Collection of Minerals Yale University". ''Geochimica et Cosmochimica Acta''. '''5''' (6): 299–300.</ref> Huwa kien [[Astronomija|astronomu]] dilettant b'osservatorju privat mgħammar tajjeb. L-asterojde 7414 Bosch ingħatat ismu biex tagħtih ġieħ.<ref>{{Ċita web|url=http://www.kleinplanetenseite.de/Versch/kphimmel.htm|titlu=Amateure am Sternenhimmel|sit=www.kleinplanetenseite.de|data-aċċess=2021-08-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131215213126/http://www.kleinplanetenseite.de/Versch/kphimmel.htm|arkivju-data=2013-12-15|url-status=dead}}</ref> Carl Bosch flimkien ma' Fritz Haber ġew ivvutati mill-membri tal-Istituzzjoni tal-Inġiniera Kimiċi bħala l-iktar inġiniera kimiċi influwenti fid-dinja li qatt eżistew.<ref>{{Ċita web|url=http://www.icheme.org/media_centre/news/2011/haber%20and%20bosch%20named%20top%20chemical%20engineers.aspx|titlu=Haber and Bosch named top chemical engineers|data=2013-10-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131005012711/http://www.icheme.org/media_centre/news/2011/haber%20and%20bosch%20named%20top%20chemical%20engineers.aspx|arkivju-data=2013-10-05|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-proċess ta' Haber-Bosch, li x'aktar huwa l-iktar proċess kimiku magħruf fid-dinja, li jaqbad in-nitroġenu mill-arja u jikkonvertih f'ammonijaka, jikkontribwixxi għall-proċess tar-Rivoluzzjoni Ekoloġika li ilu jitma l-popolazzjoni dinjija li dejjem qed tikber.<ref>{{Ċita web|url=http://www.tcetoday.com/chemical%20engineers%20who%20changed%20the%20world.aspx|titlu=Chemengers who changed the world|data=2011-03-20|sit=web.archive.org|data-aċċess=2021-08-28|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110320142112/http://www.tcetoday.com/chemical%20engineers%20who%20changed%20the%20world.aspx|arkivju-data=2011-03-20|url-status=dead}}</ref> Bosch rebaħ ukoll diversi premjijiet, fosthom dottorat onorarju mill-Hochschule Karlsruhe (1918), il-Medalja tal-Mafkar ta' Liebig mill-Assoċjazzjoni tal-Kimiki Ġermaniżi flimkien mal-Medalja ta' Bunsen mis-Soċjetà Ġermaniża ta' Bunsen, iċ-Ċurkett ta' Siemens, u l-Medalja tad-Deheb tal-Mafkar ta' Grashof tal-VDI. Fl-1931 huwa ngħata l-Premju Nobel għall-Kimika għall-kontribut tiegħu fl-invenzjoni ta' metodi kimiċi ta' pressjoni għolja. Huwa rċieva wkoll il-Medjalja ta' Exner mill-Assoċjazzjoni Kummerċjali Awstrijaka u l-Medalja tal-Mafkar ta' [[Carl Lueg]]. Bosch kien ukoll membru ta' diversi akkademji xjentifiċi Ġermaniżi u barranin, u tas-Soċjetà ta' Kaiser Wilhelm li sar il-President tagħha fl-1937.<ref>{{Ċita web|url=http://archive.is/alujN|titlu=Famous Scientists - Carl Bosch|data=2013-06-29|sit=archive.is|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> == Premjijiet u unuri == * 1931: il-Premju Nobel għall-Kimika * 1919: il-Medalja tal-Mafkar ta' Liebig mill-Assoċjazzjoni tal-Kimiki Ġermaniżi * 1924: iċ-Ċurkett ta' Werner von Siemens tal-Fondazzjoni ''Stiftung Werner-von-Siemens-Ring'' * 1932: il-Medalja ta' [[Wilhelm Exner]] mill-Assoċjazzjoni Kummerċjali Awstrijaka * Il-Medalja ta' Bunsen mis-Soċjetà Ġermaniża ta' Bunsen * Il-Medalja tad-Deheb tal-Mafkar ta' Grashof tal-VDI * Il-Medalja tal-Mafkar ta' Carl Lueg. == Iktar qari == * Vaclav Smil (2004). Enriching the Earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food Production. MIT Press. <nowiki>ISBN 978-0-262-69313-4</nowiki>. * Thomas Hager, The Alchemy of Air: A Jewish Genius, a Doomed Tycoon, and the Scientific Discovery That Fed the World but Fueled the Rise of Hitler (2008). <nowiki>ISBN 978-0-307-35178-4</nowiki>. * Peter Hayes (1987). "Carl Bosch and Carl Krauch: Chemistry and the Political Economy of Germany, 1925–1945". The Journal of Economic History. 47 (2): 353–363. * K. Holdermann (1949). "Carl Bosch und die Naturwissenschaft". Naturwissenschaften. 36 (6): 161–165. * Carl Krauch (1940). "Carl Bosch zum Gedächtnis". Angewandte Chemie. 53 (27–28): 285–288. * Carl Bosch. Famous Scientists. Human Touch of Chemistry.<ref>{{Ċita web|url=http://archive.is/alujN|titlu=Famous Scientists - Carl Bosch|data=2013-06-29|sit=archive.is|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> * Carl Bosch. The Nobel Prize in Chemistry 1931. Nobelprize.org.<ref>{{Ċita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1931/bosch/biographical/|titlu=The Nobel Prize in Chemistry 1931|sit=NobelPrize.org|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-08-28}}</ref> == Referenzi == {{DEFAULTSORT:Bosch, Carl}} [[Kategorija:Xjenzati Ġermaniżi]] [[Kategorija:Kimika Organika]] [[Kategorija:Inġinerija]] [[Kategorija:Twieldu fl-1874]] [[Kategorija:Mietu fl-1940]] [[Kategorija:Astronomi Ġermaniżi]] 7fxi4cnzn3k57z897q2k1l5o4h70zrz 0 30313 330928 328335 2026-07-04T01:47:31Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330928 wikitext text/x-wiki [[Stampa:People's_-Km²_for_all_countries_(and_us_states,_uk_kingdoms).png|daqsminuri| Id-densità tal-popolazzjoni (nies għal kull kilometru kwadru) skont il-pajjiż jew l-istat tal-Istati Uniti fl-2019]] [[Stampa:World_population_density_1994_-_with_equator.png|daqsminuri| Id-densità tal-popolazzjoni (nies għal kull kilometru kwadru) mappa tad-dinja fl-1994. Fir-rigward tal-ekwatur jidher li l-maġġoranza l-kbira tal-popolazzjoni umana tgħix fl- [[Emisferu tat-Tramuntana]], peress li fih 67% tal-art tad-Dinja.]] '''Id-densità tal-popolazzjoni''' hija kejl tal-popolazzjoni għal kull unità ta' art. Dan huwa applikat l-aktar għall-[[Bniedem|bnedmin]], iżda xi kultant għal organiżmi ħajjin oħra wkoll. Huwa terminu ġeografiku ewlieni.<ref name="about">{{Ċita web|url=https://www.thoughtco.com/population-density-overview-1435467|titlu=What Is Population Density and Where Is It Highest?|kunjom=Rosenberg|isem=Matt|sit=ThoughtCo.|lingwa=en|data-aċċess=2023-06-17}}</ref> F'termini sempliċi, id-densità tal-popolazzjoni tirreferi għan-numru ta' nies li jgħixu f'żona għal kull kilometru kwadru, jew unità oħra ta' art. == Densitajiet bijoloġiċi tal-popolazzjoni == Id-densità tal-popolazzjoni hija l-popolazzjoni diviża bl-[[Lista ta' pajjiżi skont l-erja|erja totali tal-art]], xi kultant inklużi l-ibħra u l-oċeani, kif xieraq.<ref name="about" /> Densitajiet baxxi jistgħu jikkawżaw vortiċi ta' estinzjoni u jnaqqsu aktar il-fertilità. Dan jissejjaħ l-[[Effett allee|effett Allee]] għax-xjenzat li identifikah. Eżempji tal-kawżi ta' fertilità mnaqqsa f'densitajiet baxxi ta' popolazzjoni huma:<ref>{{Ċita web|url=http://www.eoearth.org/article/Minimum_viable_population_size|titlu=Minimum viable population size|data=2012-10-06|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121006221151/http://www.eoearth.org/article/Minimum_viable_population_size|arkivju-data=2012-10-06|url-status=bot: unknown}}</ref> * Żieda fil-problemi biex jinstabu sieħba sesswali * Żieda fl-inbreeding === Densitajiet umani === [[Stampa:Countries_by_population_density.svg|daqsminuri| Id-densità tal-popolazzjoni (nies għal kull kilometru kwadru) skont il-pajjiż, 2006]] [[Stampa:World_human_population_density_map.png|daqsminuri| Id-densità tal-popolazzjoni (nies għal kull kilometru kwadru) mappa tad-dinja fl-2005]] Id-densità tal-popolazzjoni hija n-numru ta' nies għal kull unità ta' erja, normalment traskritti bħala "għal kull kilometru kwadru" jew mil kwadru, u li jistgħu jinkludu jew jeskludu, pereżempju, żoni ta' ilma jew glaċieri. Komunement dan huwa kkalkulat għal kontea, belt, [[pajjiż]], territorju ieħor jew [[Id-Dinja|id-dinja kollha]] . Il- popolazzjoni tad-dinja hija madwar 8,000,000,000 <ref>[https://www.census.gov/popclock/ U.S. & World Population Clocks]. Census.gov. Retrieved on November 19, 2022.</ref> u l-erja totali tad- [[Id-Dinja|Dinja]] (inkluża l-art u l-ilma) hija 510,000,000 km².<ref>[https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ World]. CIA World Factbook</ref> Għalhekk, minn dan it-tip ta' kalkolu mhux raffinat ħafna, id-densità dinjija tal-popolazzjoni umana hija bejn wieħed u ieħor 8,000,000,000 ÷ 510,000,000 = 16/km². Madankollu, jekk l-art biss (150,000,000 km²) hija kkunsidrata, allura d-densità tal-popolazzjoni umana hija 53/km². Dan jinkludi l-art kontinentali u l-gżejjer kollha, inkluża [[Antartika|l-Antartika]]. Madankollu, jekk l-Antartika tiġi eskluża, allura d-densità tal-popolazzjoni titla’ għal aktar minn 58 kull kilometru kwadru.<ref name="about" /> [[Stampa:Vegetation.png|daqsminuri| Mappa tal-ambjenti tad-dinja pprovduta għal tqabbil mal-mapep hawn fuq]] Iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka (JRC) tal-Kummissjoni Ewropea żviluppa sett ta’ data u għodod (miftuħa u ħielsa) bl-isem ta’ Global Human Settlement Layer (GHSL) biex itejjeb ix-xjenza għall-appoġġ politiku lid-Direttorat Ġenerali u s-Servizzi tal-[[Kummissjoni Ewropea]] u bħala appoġġ għas-sistema tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]].<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Melchiorri|isem=Michele|data=2022-09-15|titlu=The global human settlement layer sets a new standard for global urban data reporting with the urban centre database|pubblikazzjoni=frontiersin.org|volum=10|doi=10.3389/fenvs.2022.1003862}}</ref> Ħafna mit-territorji l-aktar popolati fid-dinja huma bliet-stati, [[Mikrostat|mikrostati]] u dipendenzi urbani.<ref name="unpop">{{Ċita web|url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf|titlu=World Population Prospects, Table A.1|awtur=Department of Economic and Social Affairs Population Division|sena=2009|pubblikatur=United Nations|data-aċċess=March 12, 2009}}</ref> Fil-fatt, 95% tal-popolazzjoni tad-dinja hija kkonċentrata biss fuq 10% tal-art tad-dinja. <ref>{{Ċita web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/12/081217192745.htm|titlu=Urbanization: 95% Of The World's Population Lives On 10% Of The Land|sit=ScienceDaily|lingwa=en|data-aċċess=2020-09-01}}</ref> Dawn it-territorji għandhom żona relattivament żgħira u livell għoli ta' urbanizzazzjoni, b'popolazzjoni ta' [[belt]] ekonomikament speċjalizzata li tibbaża wkoll fuq riżorsi rurali barra ż-żona, li juru d-differenza bejn densità għolja ta' popolazzjoni u [[Popolazzjoni żejda umana|popolazzjoni żejda]]. Id-deżerti għandhom potenzjal limitat ħafna għat-tkabbir tal-għelejjel peress li m’hemmx biżżejjed xita biex isostnuhom. Għalhekk, id-densità tal-popolazzjoni tagħhom hija ġeneralment baxxa. Madankollu, xi bliet fil-Lvant Nofsani, bħal [[Dubaj|Dubai]], qed iżidu fit-tkabbir tal-popolazzjoni u l-infrastruttura b'pass mgħaġġel.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Portnov|isem=B. A.|kunjom2=Hare|isem2=A. Paul|data=1999|titlu=Desert regions : population, migration, and environment|pubblikatur=Springer|isbn=3540657800|oclc=41320143}}</ref> [[Stampa:Mongolian_Steppes_(6228096139).jpg|daqsminuri| Steppi Mongoljani. [[Mongolja|Il-Mongolja]] hija l-inqas pajjiż b'popolazzjoni densa fid-dinja minħabba l-klima ħarxa tagħha bħala riżultat tal-ġeografija tagħha<ref>{{Ċita web|url=https://www.sidmartinbio.org/why-mongolia-is-sparsely-populated/|titlu=Why Mongolia is sparsely populated?|sit=Esther Fleming|pubblikatur=SidmartinBio|data-aċċess=2023-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230930213339/https://www.sidmartinbio.org/why-mongolia-is-sparsely-populated/|arkivju-data=2023-09-30|url-status=dead}}</ref>]] Bliet b'densitajiet ta' popolazzjoni għolja huma, minn xi wħud, meqjusa bħala popolati żżejjed, għalkemm dan jiddependi fuq fatturi bħall-kwalità tad-djar u l-infrastruttura u l-aċċess għar-riżorsi.<ref>[http://www.globalissues.org/issue/198/human-population Human Population]. Global Issues. Retrieved on December 10, 2011.</ref> Bliet b'popolazzjoni densa ħafna huma l-aktar fl-Asja (b'mod partikolari l-[[Asja tax-Xlokk]]); [[Lagos]] fl-Afrika, [[Kinshasa]], u l- [[Kajr]]; [[Bogotá]] fl-Amerika t'Isfel, [[Lima]], u [[São Paulo]]; u [[Belt tal-Messiku|l-Belt tal-Messiku]] u [[San Pietruburgu]] wkoll jaqgħu f’din il-kategorija.<ref>{{Ċita web|url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-density-125.html|titlu=City Mayors: Largest cities in the world by population density (1 to 125)|data=2015-05-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150516053854/http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-density-125.html|arkivju-data=2015-05-16|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Stampa:Monaco_by_night.JPG|daqsminuri| [[Monako]] huwa n-nazzjon l-aktar densament popolat fl-Ewropa]] Il-popolazzjoni ta' belt u speċjalment iż-żona tagħha huma, madankollu, dipendenti ħafna fuq id-definizzjoni ta' "żona urbana" użata: id-densitajiet huma kważi dejjem ogħla fiċ-ċentru milli meta l-insedjamenti suburbani u ż-żoni rurali li jintervjenu huma inklużi, bħal fl-agglomerazzjoni jew fiż-żona metropolitana (din tal-aħħar kultant tinkludi bliet ġirien). == Referenzi == {{Referenzi}} {{Awtorità}} [[Kategorija:Ġeografija]] [[Kategorija:Nies]] [[Kategorija:Xjenzi soċjali]] axqlpxw52aikskd2sp9qt75i8nexd6a 0 30580 330932 298995 2026-07-04T04:31:17Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330932 wikitext text/x-wiki [[Stampa:FML_names-2.png|daqsminuri|300x300px| L-ewwel/mogħti/kunjom, nofs, u l-aħħar/familja/kunjom b'John Fitzgerald Kennedy bħala eżempju. Dan juri struttura tipika għall-kulturi Anglofoniċi (u xi oħrajn). Kulturi differenti jużaw strutturi oħra għall-ismijiet sħaħ.]] '''Kunjom''', '''isem tal-familja''', jew '''l-aħħar isem''' l-aktar l-parti ereditarja tal-isem personali li jindika l-familja tiegħu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/surname|titlu=Surname {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=11 April 2023}}</ref><ref>{{Ċita enċiklopedija|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/surname|url-status=dead|titlu=Archive copy|data-aċċess=2023-08-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171004084850/https://en.oxforddictionaries.com/definition/surname|arkivju-data=2017-10-04}}</ref> Huwa tipikament ikkombinat ma' isem mogħti biex jifforma l-isem sħiħ ta' persuna. Bejn kultura w oħra, il-kunjom jista' jitqiegħed jew fil-bidu tal-isem ta' persuna, jew fl-aħħar. In-numru ta' kunjomijiet mogħtija lil individwu jista jvarja wkoll: fil-biċċa l-kbira jkun wieħed biss, iżda f'ħafna pajjiżi li jitkellmu bl-Ispanjol, żewġ kunjomijiet jintużaw għal skopijiet legali. Skont il-kultura, mhux il-membri kollha ta' familja huma meħtieġa li jkollhom kunjomijiet identiċi. F'xi pajjiżi, il-kunjomijiet huma modifikati skont is-sess u l-istatus ta' persuna fil-familja. Kunjomijiet jistgħu jkunu wkoll komposti minn ismijiet separati magħqudin flimkien.<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=13–23}}</ref> L-użu tal-ismijiet ġie dokumentat fl-eqdem dokumenti storiċi. Eżempji ta' kunjomijiet huma dokumentati fis-seklu 11 mill-barunijiet fl-Ingilterra. Il-kunjomijiet bl-Ingliż bdew bħala mod ta 'identifikazzjoni ta' ċertu aspett ta' dak l-individwu, bħas-sengħa, l-isem tal-missier, il-post tat-twelid, jew karatteristiċi fiżiċi, u dawn il-kunjomijiet mhux bilfors jintirtu. Sal-1400 il-biċċa l-kbira tal-familji Ingliżi, u dawk mill-Lowlands ta' l-Iskozja, kienu adottaw l-użu tal-kunjomijiet ereditarji.<ref name=":1">{{Ċita web|url=http://www.bbc.co.uk/history/familyhistory/get_started/surnames_01.shtml|titlu=BBC - Family History - What's in a Name? Your Link to the Past|sit=BBC History|lingwa=en-GB|data-aċċess=21 September 2020}}</ref> L-onomastika huwa l-istudju tal-ismijiet proprji (ismijiet tal-familja, ismijiet personali, jew postijiet). Studju ta' isem wieħed huwa ġabra ta' data vitali u data oħra bijografika dwar il-persuni kollha madwar id-dinja li jaqsmu kunjom partikolari bejniethom.{{Żid ċitazzjoni|date=February 2023}} == Storja == === Oriġini === Il-kunjomijiet mhux min dejjem eżistew u l-użu tagħhom għadu mhux universali f'xi kulturi. It-tradizzjoni inħolqot separatament f'kulturi differenti madwar id-dinja. Fl-Ewropa, il-kunċett ta' kunjomijiet sar popolari fl-[[Imperu Ruman]] u bħala riżultat infirex madwar il-pajjiżi tal-[[Mediterran]] u l-Ewropa tal-Punent. Matul il-Medju Evu, din il-prattika spiċċat sforz influwenzi Ġermaniċi, Persjani u oħrajn. Matul l-aħħar tal-Medju Evu reġgħu ħarġu gradwalment il-kunjomijiet, l-ewwel fil-forma ta' laqmijiet, li tipikament jindikaw l-okkupazzjoni jew iż-żona ta' residenza ta' individwu, u gradwalment evolvew f'kunjomijiet moderni. Fiċ-Ċina,l-użu tal-kunjomijiet kien n-norma sa mill-inqas mit-2 seklu QK. L-użu ta' ismijiet mogħtija biex jiġu identifikati individwi huwa dokumentat fl-eqdem dokumenti storiċi, imma il-miġja tal-kunjomijiet hija relattivament reċenti.<ref name="Doll1992">{{Ċita aħbar|kunjom=Doll|isem=Cynthia Blevins|sena=1992|titlu=Harmonizing Filial and Parental Rights in Names: Progress, Pitfalls, and Constitutional Problems|pubblikazzjoni=Howard Law Journal|volum=35|pubblikatur=Howard University School of Law|paġna=227|issn=0018-6813}} ''Note: content available by subscription only. The first page of content is available via [[scholar:info:LBmZUSt6tbgJ:scholar.google.com/&hl=en&lr=&output=viewport&shm=1&pg=1|Google Scholar]]''.</ref> Ħafna kulturi użaw u għadhom jużaw termini deskrittivi addizzjonali biex jidentifikaw bejn individwi. Dawn it-termini jistgħu jindikaw attributi personali, il-lok tal-oriġini, is-sena', il-parentela, il-patroċinju, l-adozzjoni jew l-affiljazzjoni tal-klann . Dawn id-deskritturi ħafna drabi żviluppaw f'identifikazzjonijiet fissi tal-klann li mbagħad saru ismijiet tal-familja kif nafuhom illum. Skont it-tradizzjoni, l-użu ta' ismijiet tal-familja fiċ-Ċina beda fi żmien tal-ħakma ta' l-Imperatur Fu Xi fl-2000 QK.<ref name="Danesi2007">{{Ċita ktieb|kunjom=Danesi|isem=Marcel|sena=2007|titlu=The Quest for Meaning|url=https://books.google.com/books?id=as6_qARSebIC|pubblikatur=University of Toronto Press|paġna=48|isbn=978-0-8020-9514-5|data-aċċess=21 September 2008}}</ref> Taħt l-amministrazzjoni tiegħu ġiet standardizzat is-sistema tal-ismijiet sabiex tiffaċilita t-teħid taċ-ċensiment, u l-użu tal-informazzjoni meħud miċ-ċensiment. Oriġinarjament, il-kunjomijiet Ċiniżi kienu derivati matrilineali, <ref name="naming">linguistics.berkeley.edu (2004). http://www.linguistics.berkeley.edu/~rosemary/55-2004-names.pdf, "Naming practices". A PDF file with a section on "Chinese naming practices (Mak et al., 2003)". Archived at WebCite on 1Apr11.</ref> għalkemm sa żmien id -dinastija Shang (1600 sa 1046 QK) kienu saru patrilineali.<ref name="naming" /><ref name="Zhimin">{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=753–759 [755, 758]}} (The first few sentences are accessible online via JSTOR at https://www.jstor.org/stable/2743616, i.e., p.753.)</ref> In-nisa Ċiniżi ma jbiddlux isimhom maż-żwieġ. Jistgħu jiġu riferiti jew bl-isem sħiħ tat-twelid tagħhom jew bil-kunjom tar-raġel tagħhom flimkien mal-kelma għall-mara. Fl-imgħoddi, l-ismijiet tan-nisa spiss ma kinux magħrufa pubblikament, u n-nisa kienu imsemmija f'dokumenti uffiċjali bl-isem tal-familja tagħhom flimkien mal-karattru "Shi" u meta jiżżewġu bil-kunjom tar-raġel tagħhom, il-kunjom tat-twelid tagħhom, u l-karattru "Shi".{{Żid ċitazzjoni|date=March 2016}} Fil-Lvant Nofsani l-kunjomijiet kienu u għadhom sal-lum ta’ importanza kbira. Forma bikrija ta’ nisbah tribali hija attestata fost it-tribujiet Amoriti u Aramei fl-etajiet bikrija tal -Bronż u tal-Ħadid sa mill-1800 QK.{{Żid ċitazzjoni|date=February 2023}} Fl-Iran tal-qedem, il-kunjomijieti kienu jintużaw, iżda x'aktarx li ħafna minnhom kienu jappartjenu lill-aristokrazija, in-nobbli u mexxejja militari. Fil-perjodu bikri Iż[[Iżlam|lamiku]] (640–900 AD) u fil-pajjiżi taħt l-influwenza Għarbija, l-użu tal-patronimiċi huwa magħruf tajjeb. L-istudjuż famuż Rhazes ( c. 865–925 AD ) jissejjaħ "al-Razi" (lit. dak minn Ray) minħabba li kien oriġinarjament mill-belt ta' Ray, fl-Iran. Fil-Levant, il-kunjomijiet kienu jintużaw sa mill-Medju Evu Għoli u kien komuni li n-nies jieħdu kunjomhom minn antenat imbiegħed. Storikament il-kunjom kien spiss jiġi preċedut b<nowiki>''</nowiki>ibn' jew 'iben ta<nowiki>''</nowiki>. Ismijiet tal-familja Għarab spiss jindikaw jew it-tribù, [[Professjoni|il-professjoni]], antenat famuż, jew il-post tal-oriġini; imma ma kinux universali. Pereżempju, Hunayn ibn Ishaq (fl. 850 AD) kien magħruf mill-nisbah "al-'Ibadi", federazzjoni ta 'tribujiet Kristjani Għarab li għexu fil- Mesopotamia qabel il-miġja tal-[[Iżlam]] . Hamdan ibn al-Ash'ath (fl. 874 AD), il-fundatur tal -Iżma'ilismu Qarmatjan, kien imsejjaħ "Qarmat", kelma Aramajka li probabbilment kienet tfisser "għajnejn ħomor" jew "riġlejn qosra".{{Żid ċitazzjoni|date=February 2023}} Fil-Greċja Antika, sa mill-Perjodu Arkajku l-ismijiet tal-klann u l-patronimiċi ("iben ta'") kienu komuni wkoll, bħal l-isem Aristides bħala Λῡσῐμᾰ́χου - forma singulari ġenittiva li tfisser iben ta'Lisimaku. Pereżempju, [[Alessandru Manju|Alessandru l-Kbir]] kien magħruf bħala Heracleides, bħala suppost dixxendent ta' Heracles, u bl-isem dinastiku Karanos Caranus, li kien jirreferi għall-fundatur tad-dinastija li kien jappartjeni għaliha. Dawn il-patronimiċi diġà huma attestati għal ħafna karattri li nsibu fix-xogħlijiet ta' [[Omeru]] . Fi żminijiet oħra kienet prassi komuni li l-identifikazzjoni formali kienet tinkludi l-post tal-oriġini. Madankollu, fl-ebda wieħed minn dawn il-każijiet ma nsibu li dawn l-ismijiet kienu jiġu kkunsidrati bħala parti essenzjali tal-isem tal-persuna, u lanqas ma kienu wirtu b'mod espliċitu fl-istess mod li huwa komuni f'ħafna kulturi llum. Fil-perjodu tar-Repubblika Rumana u fiż-żmien ta' l-Imperu li ġie warajh, il-konvenzjonijiet tal-ismijiet għaddew minn bosta bidliet. ( ''Ara l-konvenzjonijiet tal-ismijiet Rumani.'') In-nomen, l-isem tal-ġens (tribù) li kien jintiret patrilinearment, huwa maħsub li kien diġà użat sa mis-sena 650 QK.<ref name="Salway">[[Benet Salway]], "What's in a Name? A Survey of Roman Onomastic Practice from c. 700 B.C. to A.D. 700", in ''[[Journal of Roman Studies]]'', vol. 84, pp. 124–145 (1994).</ref> In- ''nomen'' kellu jintuża biex jidentifika l-parentela tal-grupp, filwaqt li l- ''praenomen'' (isem ta' qabel; plural ''praenomina'') intuża biex jiddistingwixxi bejn individwi fi ħdan il-grupp. ''Praenomina'' femminili kienu inqas komuni, peress li n-nisa kellhom influwenza pubblika mnaqqsa, u kienu komunement magħrufa bil-forma femminili tan-''nomen'' biss. Xi nisa ġew distinti mill-qraba tagħhom aktar tard bl-użu ta’ ''maġġuri''/''minuri'', jew b’numru ordinali. Anke għall-irġiel, kien hemm biss ftit ''praenomina'' wżati b'mod komuni, b'xi wħud minnhom ma baqgħux jintużaw u ftit li xejn ismijiet ġodda kisbu popolarità. Matul iż-żmien tar-Repubblika, 99% taċ-ċittadini Rumani qasmu biss 17 ''praenomina''.<ref name="Salway" /> Barra minn hekk, ulied il-kbar kienu ta’ spiss jingħataw l-istess ''praenomen'' bħal missierhom. Dan wassal għal konfużjoni bejn membri tal-istess ''ġens'' . Għalhekk, mis-seklu 5 sat-tieni seklu Q.K. l-użu ta <nowiki><i id="mwkA">’ cognomina</i></nowiki> beda jintuża mill-familji patrizji nobbli. Oriġinarjament dawn kienu ismijiet personali, spiss karatteristiċi fiżiċi. Pereżempju, il- ''laqam'' ta' Pūblius Ovidius '''Nāsō''' kien ifisser "imnieħer". Qabel wisq, ''il-cognomina'' reġgħu bdew jintirtu u ma baqgħux distinġenti personali. Fis-sekli ta' l-aħħar ta' l-Imperu, kien hemm proliferazzjoni ta' agnomina, ir-raba' isem imqiegħed wara l-''cognomen'' .{{Żid ċitazzjoni|date=February 2023}} === Era Medjevali u lil hinn === Biż-żmien bl-influwenza gradwali madwar l-Imperu tal-kultura Griega u Nisranija, l-ismijiet reliġjużi Kristjani ġieli tpoġġew quddiem ''il-cognomina'' tradizzjonali, iżda eventwalment in-nies reġgħu bdew użaw ismijiet uniċi.<ref name="Chavez2006">{{Ċita web|url=http://heraldry.sca.org/laurel/names/byzantine/introduction.html|titlu=Personal Names of the Aristocracy in the Roman Empire During the Later Byzantine Era|isem=Berret|awtur=Chavez|data=9 November 2006|sit=Official Web Page of the Laurel Sovereign of Arms for the Society for Creative Anachronism|pubblikatur=Society for Creative Anachronism|data-aċċess=21 September 2008}}</ref> Meta waqgħa l-Imperu Ruman tal-Punent fis-seklu 5, l-ismijiet tal-familja ma kinux komuni fl-[[Biżantini|Imperu Ruman tal-Lvant]]. Fl-Ewropa tal-Punent, fejn il-kultura Ġermanika ddominat l-aristokrazija, l-ismijiet tal-familja kienu kważi ineżistenti. L-ismijiet tal-familja ma jerġgħux jidhru b'mod sinifikanti fis-soċjetà Rumana tal-Lvant sas-seklu 10, apparentement influwenzati mill-affiljazzjonijiet familjari tal-aristokrazija militari Armena.<ref name="Chavez2006" /> Il-prattika tal-użu tal-ismijiet tal-familja nfirxet fl-Imperu Ruman tal-Lvant u gradwalment fl-Ewropa tal-Punent, għalkemm ma kienx qabel l-era moderna li l-ismijiet tal-familja bdew jintirtu b’mod espliċitu kif inhuma llum.{{Żid ċitazzjoni|date=February 2023}} Fi Spanja Medjevali kien jintuża sistema patronimiku. Pereżempju, Álvaro, iben Rodrigo, kien jingħata l-isem Álvaro Rodríguez. Ibnu, Juan, ma kienx se jingħata l-isem Juan Rodríguez, iżda Juan Álvarez. Maż-żmien, ħafna minn dawn il-patronimiċi saru ismijiet tal-familja, u huma wħud mill-ismijiet l-aktar komuni fid-dinja li titkellem bl-Ispanjol illum. Sorsi oħra ta' kunjomijiet huma id-dehra tal-persuna jew xi vizzju personali, eż Delgado ("irqiq") u Moreno ("samrani"); xi post ġeografiku jew etniċità, eż Alemán ("Ġermaniż"); u snajja' jew ħiliet, eż Molinero ("tieħeb"), Zapatero ("skarpan") u Guerrero ("gwerrier"), għalkemm l-ismijiet relatati max-xogħol jinstabu ħafna aktar spiss f'forma mqassra li tirreferi għas-sengħa proprju, eż. Molina ("mitħna"), Guerra ("gwerra"), jew Zapata (forma arkajka ta' ''zapato'', "żarbun").<ref>{{Ċita web|url=https://www.last-names.net/lastname/molina/|titlu=What is the origin of the last name Molina?|sit=Last Name Meanings|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-08-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230801151148/https://www.last-names.net/lastname/molina/|arkivju-data=2023-08-01|url-status=dead}}</ref> Fl-Ingilterra, l-introduzzjoni tal-ismijiet tal-familja hija ġeneralment attribwita mal-preparazzjoni tal-Ktieb Domesday fl-1086, wara l- konkwista Norman . L-evidenza tindika li l-kunjomijiet ġew adottati l-ewwel fost in-nobbli feudali u l-klassi privileġġata, u bil-mod infirxu għal partijiet oħra tas-soċjetà. Uħud mill-ewwel nobbli Normanni li waslu l-Ingilterra matul il-konkwista Normanna kienu jiddistingwixxu bejniethom billi waħħlu 'de' (ta') qabel l-isem tar-raħal ta' oriġini tagħhom fi Franza. Dan huwa dak li hu magħruf bħala kunjom territorjali, konsegwenza tas-sistema ta' sjieda feudali ta' art. Sas-seklu 14, bosta minn-nies Ingliżi u Skoċċiżi użaw kunjomijiet u f'Wales wara l-unifikazzjoni taħt ir-Re Henry VIII fl-1536 <ref name="bbc.co.uk">{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/history/familyhistory/get_started/surnames_01.shtml#:~:text=Over%20time%20many%20names%20became,and%20to%20get%20passed%20on.|titlu=BBC - Family History - What's in a Name? Your Link to the Past}}</ref> Studju ta’ erba’ snin immexxi mill-Università tal-Punent tal-Ingilterra, li ġie konkluż fl-2016, analizza sorsi ta' informazzjoni mis-seklu 11 sas-seklu 19 biex jispjega l-oriġini tal-kunjomijiet fil-Gżejjer Brittaniċi. <ref name="Origin study">{{Ċita aħbar|data=17 November 2016|titlu=Most common surnames in Britain and Ireland revealed|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-38003201|aġenzija=BBC}}</ref> Dan l-istudju sab li aktar minn 90% tal-45,602 kunjom fid-dizzjunarju huma indiġeni għal-Gran Brittanja u l-Irlanda, bl-aktar kunjomijiet komuni fir-Renju Unit ikunu Smith, Jones, Williams, Brown, Taylor, Davies u Wilson. <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Hanks|isem=Patrick|kunjom2=Coates|isem2=Richard|kunjom3=McClure|isem3=Peter|data=17 November 2016|titlu=The Oxford Dictionary of Family Names in Britain and Ireland|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677764.001.0001/acref-9780199677764|lingwa=en-US|pubblikatur=Oxford University Press|doi=10.1093/acref/9780199677764.001.0001|isbn=978-0-19-967776-4}}</ref> Is-sejbiet ġew ippubblikati fl-''Oxford English Dictionary of Family Names in Britain and Ireland.'' Il-mexxej tal-proġett Richard Coates sejjaħ l-istudju "aktar dettaljat u preċiż" minn dawk li saru qabel.<ref name="Origin study" /> Huwa elaborat dwar l-oriġini: "Xi kunjomijiet għandhom oriġini li fi snajja jew impjieg - eżempji ovvji huma Smith u Baker. Ismijiet oħra jistgħu jkunu marbuta ma' post, pereżempju, Hill jew Green, li jirrelataw ma' spazju aħdar fir-raħal . Kunjomijiet li huma 'patronimiċi' huma dawk li oriġinarjament kienu jħaddnu l-isem tal-missier – bħal Jackson, jew Jenkinson . Hemm ukoll ismijiet fejn l-oriġini tiddeskrivi lill-portatur oriġinali bħal Brown, Qasira jew Thin – għalkemm Short seta' kien fil-fatt ikun kunjom ironiku ‘laqam’ għal persuna twila.<ref name="Origin study" /> === Era moderna === Matul l-era moderna, ħafna kulturi madwar id-dinja adottaw l-ismijiet tal-familja, partikolarment għal raġunijiet amministrattivi, speċjalment matul iż-żmien ta 'espansjoni Ewropea u speċjalment mill-1600. Eżempji notevoli jinkludu l-Olanda (1795–1811), il-Ġappun (1870s), it-Tajlandja (1920), u t-Turkija (1934). L-istruttura tal-isemijiet Ġappuniżi ġiet formalizzata mill-gvern fl-1868 bil-mod ''isem tal-familja'' + ''isem mogħti'' .<ref>Nagata, Mary Louise. "Names and Name Changing in Early Modern Kyoto, Japan." ''International Review of Social History'' 07/2002; 47(02):243 – 259. P. 246.</ref> Madankollu, jibqa l-fatt li l-użu tal-kunjomijiet mhuwiex universali: l-Islandiżi, il-Burmiżi, il-Ġavaniżi, u ħafna gruppi ta 'nies fl-Afrika tal-Lvant ma jużawx ismijiet tal-familja.{{Żid ċitazzjoni|date=February 2023}} L-ismijiet tal-familja kultant jinbidlu jew jiġu sostitwiti b'kunjomijiet mhux relatati mall-familja meta kien hemm pressjoni politika biex tiġi evitata l-persekuzzjoni. </link> Eżempji ta' dawn insibuhom fil-każijiet tal-Indoneżjani Ċiniżi u t-Tajlandiżi Ċiniżi wara l-migrazzjoni hemmhekk matul is-seklu 20 jew tal-Lhud li ħarbu lejn pajjiżi Ewropej differenti biex jevitaw persekuzzjoni min-Nazis matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Gruppi etniċi oħra ġew sfurzati jbiddlu jew jadattaw il-kunjomijiet biex jikkonformaw man-normi kulturali tal-kultura dominanti, bħal fil-każ ta' skjavi u nies indiġeni tal-Ameriki. == Aktar qari == * Blark. Gregory, et al. ''The Son Also Rises: Surnames and the History of Social Mobility'' (Princeton University Press; 2014) 384 paġna; juża data statistika dwar l-ismijiet tal-familja tul ġenerazzjonijiet biex jistma l-mobilità soċjali f'diversi soċjetajiet u perjodi storiċi. * Bowman, William Dodgson. ''The Story of Surnames'' (London, George Routledge & Sons, Ltd., 1932) * Cottle, Basile. ''Penguin Dictionary of Surnames'' (1967) * Hanks, Patrick u Hodges, Flavia. ''A Dictionary of Surnames'' (Oxford University Press, 1989) * Hanks, Patrick, Richard Coates u Peter McClure, eds. ''The Oxford Dictionary of Family Names in Britain and Ireland'' (Oxford University Press, 2016), li għandu introduzzjoni twila b'ħafna materjal komparattiv. * Reaney, PH, u Wilson, RM ''A Dictionary of English Surnames'' (it-3 ed. Oxford University Press, 1997) == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * ''[http://www.ipl.org/div/pf/entry/48533 Comprehensive surname information and resource site]'' [[Kategorija:Kunjom]] a8btos911muukd4qw53us4g7te767oi 0 31127 330924 330142 2026-07-03T23:57:34Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330924 wikitext text/x-wiki Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2024. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli. ==Diski u recordings oħra maħruġa fl-2024== === Jannar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Haw |[[elPaletti]] |Digital |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://elpaletti.bandcamp.com/track/haww|titlu=Haww, by elPaletti|data=2 Jannar 2024|sit=elPaletti|lingwa=mt|data-aċċess=2024-01-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240108201542/https://elpaletti.bandcamp.com/track/haww|arkivju-data=2024-01-08|url-status=dead}}</ref> |[[wikidata:Q124354611|Q124354611]] |- |5 |Hey Lover |[[Jay Zinga]] feat. [[Bee (kantanta)|Bee]] |Video |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6d52axydil2aE97ChUJ2Os|titlu=Hey Lover|kunjom=Zinga|isem=Jay|data=5 Jannar 2024|sit=Spotiify}}</ref> / YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WSjbXrsuY7c|titlu=Hey Lover|kunjom=Zinga|isem=Jay|data=5 Jannar 2024|sit=YouTube}}</ref> |[[wikidata:Q124354463|Q124354463]] |- |8 |Bloat Drone |[[Lady Lizard]] |Lyric video |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://ladylizard.bandcamp.com/track/bloat-drone|titlu=Bloat Drone, by Lady Lizard|data=8 Jannar 2024|sit=Lady Lizard|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-08}}</ref> / YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oHsJxPy3lJ4|titlu=Bloat Drone|kunjom=Lady Lizard|data=8 Jannar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124354653|Q124354653]] |- |10 |Feel the Rain |[[Chasing Pandora]] |Single |(reissue) Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7fBZdJ95UVAFQxoHTyayKR?si=936b4f14f3d84d4f|titlu=Feel the Rain|kunjom=Chasing Pandora|data=10 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Blata |[[Is-Suffarin]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://is-suffarin.bandcamp.com/album/blata|titlu=BLATA, by is-Suffarin|sit=is-Suffarin|lingwa=en|data-aċċess=2024-01-19}}</ref> | |- |11 |Semgħat id-Daqq (HBIT Remix) |[[Cher Camilleri]] |Remix |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/hearts-beating-in-time/semghat-id-daqq-hbit-remix|titlu=Semgħet id-Daqq (HBIT remix)|kunjom=Hearts Beating in Time|data=11 Jan 2024|sit=Soundcloud|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Rejection |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCn5lGT3ONU|titlu=Rejection|kunjom=From Sheep to Wolves|data=11 Jannar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124354710|Q124354710]] |- |15 |(Let's Get) High On Love |[[Ivan Grech]] + [[Faculty of Social Wellbeing]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6S2TR4ZJTvU|titlu=(Let's Get) High On Love|kunjom=Grech|isem=Ivan|kunjom2=Faculty of Social Wellbeing|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Inkwatru Vojt |[[Liston]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0UMTUyaYgiwXTbIjGZO6Ok|titlu=Inkwatru Vojt|kunjom=Liston|data=17 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |L-Isbaħ Stlla |[[Adria Twins]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9U03TKnK46k|titlu=L-Isbaħ Stilla|kunjom=Adria Twins|data=18 Jan 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> |[[wikidata:Q124354838|Q124354838]] |- |19 |Let's Talk About Love |[[Michela Galea]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/articles/view/michela-galea-releases-single.1080087|titlu=Michela Galea releases single|data=2024-01-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-01-26}}</ref> |[[Malta Eurovision Song Contest 2024]]<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/michela-galea-bkanzunetta-gdida-dwar-l-imhabba/|titlu=Michela Galea b'kanzunetta ġdida dwar l-imħabba|kunjom=Newsroom|isem=minn TVM|data=2024-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2024-01-20}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2lqvBWwPMV1TDFqhijB2o1|titlu=Let's Talk About Love|kunjom=Galea|isem=Michela|data=19 Jan 2024|sit=Spotify|data-aċċess=2024-01-20}}</ref> | |- |20 |Let's Talk About Love |Michela Galea |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HpkcrVDmLGI|titlu=Let's Talk About Love (lyric video)|kunjom=Galea|isem=Michela|data=20 Jan 2024|sit=YouTube}}</ref> | |- |20 |Wicked Games |[[Shismu]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1tOgvZBhbxuGgHXUgIGLOD|titlu=Wicked Games|kunjom=Shismu|data=20 Jan 2024|sit=Spotify}}</ref> | |- |24 |Cloudmaker |[[Oxygyn]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://141records.bandcamp.com/track/cloudmaker|titlu=Cloudmaker, by Oxygyn|sit=141 Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-07}}</ref> | |- |25 |Too Sexy |[[Chris Birdd]] |Online |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2i3ml0ESJNxPCpsgqfAUZ7|titlu=Too Sexy|kunjom=Birdd|isem=Chris|data=25 January 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Chemicals |[[Shaun Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=x1C4XNySXSQ|titlu=Chemicals|kunjom=Farrugia|isem=Shaun|data=26 Jan 2024|sit=YouTube}}</ref> | |- |26 |Girls Just Wanna |[[Chess Galea]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/265GykoBua5iJdXa0KVxd4|titlu=Girls Just Wanna|kunjom=Galea|isem=Chess|data=26 Jan 2024|sit=Spotify}}</ref> | |- |26 |Arrows |[[Kyle George]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0Vs17SVIAjvtm3IrVqOkcn|titlu=Arrows|kunjom=George|isem=Kyle|data=26 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |1964 |[[Vince Bongailas]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4hVMkDQmTRgB6E6evErsYd|titlu=1964|kunjom=Bogailas|isem=Vince|data=28 Jannar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |29 |Happy Birthday |[[Kayati]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1EICOx1eGebrDCLCTLGuZf|titlu=Happy Birthday|kunjom=Kayati|data=29 Jan 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124472078|Q124472078]] |- |30 |Top Dog |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/top-dog|titlu=Top Dog, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-08}}</ref> | |- |31 |Happy Birthday |Kayati |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Py-zR_mDMXg|titlu=Happy Birthday (Lyric Video)|kunjom=Kayati|data=31 Jan 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q124472078|Q124472078]] |} === Frar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Kieku Nista' |[[Maria Zahra Brincat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=f2Z9D5q4AJY|titlu=Kieku Nista'|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=1 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/07qttwtTYv0S1WgfgkDbF8|titlu=Kieku Nista'|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=1 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |Q |- |4 |Heatwave |[[Beck]] x [[Zak Walters]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://141records.bandcamp.com/track/heatwave|titlu=Heatwave, by Beck X Zack Walters|sit=141 Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-02-10}}</ref> | |- |8 |Time Flies |[[Red Electric]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=25RCl-MOoIU|titlu=Time Flies|kunjom=Red Electric|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |9 |Juliette |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rtQynrVbJL8|titlu=Juliette|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=9 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=mt, en}}</ref> |Q |- |9 |Shine |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4qNSkR1nfdo|titlu=Shine|kunjom=Stafrace|isem=Moira|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |9 |Warmth |[[Lulu']] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=g4uyqi12UKc|titlu=Warmth|kunjom=Lulu'|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Għanja lil Ġużi |[[Amber Bondin|Amber]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7uziHOd5xrvAk4KPHbLXvR|titlu=Għanja lil Ġużi|kunjom=Bondin|isem=Amber|data=9 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |Q |- |10 |Inti Biss |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-iPQ-a2bvCc|titlu=Inti Biss|kunjom=The JoyGivers|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Ħajti |[[Vince Bongailas]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4X93S80Jm0k8zhsjg8NO3n|titlu=Ħajti|kunjom=Bongailas|isem=Vince|data=13 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |Q |- |13 |Forty five...in Process |[[elPaletti]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://elpaletti.bandcamp.com/album/forty-five-in-process|titlu=Forty - five ... in Process, by elPaletti|sit=elPaletti|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-12}}</ref> | |- |13 |Underground |[[Melchior Sultana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/underground|titlu=Underground, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-28}}</ref> | |- |14 |Sincerely, You |[[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4PGBUbxYrjRS0SgXzHBCXj|titlu=Sincerely, You|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=14 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |15 |Birdsong |[[Hannah Theuma|Hannah]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DYRGab69jKw|titlu=Birdsong|kunjom=Theuma|isem=Hannah|data=15 Frar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Niġi Għandek |[[Karm Debattista mssp]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7mtJUnP3daGM29FfnQSGcP|titlu=Niġi Għandek|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=17 Feb 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |[[Ombra mai fu]] |[[Christine Dalli]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qips0Aeffns|titlu=Ombra mai fu|kunjom=Dalli|isem=Christine|data=18 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |21 |Kemm Nixtieq li Qed |[[A Lily]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/track/kemm-nixtieq-li-qed|titlu=Kemm Nixtieq Li Qed, by A Lily|sit=Kewn Records|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |22 |The Wards Outside |[[Sceptocrypt]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://sceptocrypt.bandcamp.com/track/the-wards-outside-2024|titlu=The Wards Outside (2024), by sceptocrypt|sit=Sceptocrypt|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-27}}</ref> | |- |23 |Another Problem Ahead |[[Antares Flare]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://antaresflare.bandcamp.com/album/another-problem-ahead|titlu=Another Problem Ahead, by Antares Flare|sit=Antares Flare|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-09}}</ref> | |- |23 |Sincerely, You |Gaia Cauchi |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AoOtMeIAX5Q|titlu=Sincerely, You|kunjom=Cauchi|isem=Gaiia|data=12 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Pretend |[[Peach Talk]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/78DmVD6WKuwpzzjWKJQtFm|titlu=Pretend|kunjom=Peach Talk|data=23 Frar 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Catharsis |[[Tact]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dNDakLmSqN0|titlu=Catharsis|kunjom=Tact|data=27 Feb 2024|sit=YouTube}}</ref> | |- |27 |Midnight Sun |[[Empire of the Ants]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tyXlqquXdMk|titlu=Midnight Sun|kunjom=Empire of the Ants|data=27 February 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Remember |Vince Bongailas |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iYY-ajN0v_0|titlu=Remember|kunjom=Bongailas|isem=Vince|data=27 Frar 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |28 |Out of the Darkness |[[Owen Leuellen]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7wJIziSs0vAmRiNXP8Pmvf|titlu=Out of the Darkness|kunjom=Leuellen|isem=Owen|data=28 Frar 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Waħdi |[[Meadow Strings]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gS32JfbRprk|titlu=Waħdi|kunjom=Meadow Strings|data=29 Feb 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Nostalġija |[[Michelle Micallef|Michelle]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/michelle-ta-the-mics-bkanzunetta-li-ggedded-ftit-memorji-mill-imghoddi/|titlu=Michelle ta’ The Mics b’kanzunetta li ġġedded ftit memorji mill-imgħoddi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=12 Marzu 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4D6E79Yfg50VNKCICR3ojz|titlu=Nostalġija|kunjom=Micallef|isem=Michelle|data=29 Frar 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |} === Marzu === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Emmint Fik |[[Ema Vella]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0Ec8juxOuCyz0x5hPNekgi|titlu=Emmit Fik|kunjom=Vella|isem=Ema|data=1 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |Survivor |[[Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0zIvYT5f3l2PEYDpy7YHdp|titlu=Survivor|kunjom=Klinsmann|data=1 March 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |1 |[[Qalu Li Raw]] |[[Coda (grupp mużikali)|Coda]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1IFsblIigWZnrA9C4L0Q33|titlu=Qalu Li Raw|kunjom=Coda|data=1 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |Ġawhra F'Qalbi |[[Janice Mangion]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6FGTB8VLkiY|titlu=Ġawhra F'Qalbi|kunjom=Mangion|isem=Janice|data=1 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |2 |Int u Jien |[[Moths of Renaissance]] |Single |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/100002832501135/videos/2030575484065207/|titlu=Int u Jien|kunjom=Moths of Renaissance|data=2 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> / YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2vPe74jfg4U|titlu=Int u Jien|kunjom=Moths of Renaissance|data=3 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |6 |Tilwin |[[Robert Farrugia]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://dronarivm.bandcamp.com/album/tilwin|titlu=Tilwin, by Robert Farrugia|sit=DRONARIVM|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> | |- |8 |Better Sides of You |[[Dizzy Goku]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1wbXPTiCZst95aXfw0seN7|titlu=Better Sides of You|kunjom=Goku|isem=Dizzy|data=8 March 2024|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-30}}</ref> | |- |8 |The Grief Aftermath |[[Fade Into Obscurity]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://benmifsudjoslin.substack.com/p/the-album-that-took-ten-years-to|titlu=The Album That Took Ten Years to Exist – In Conversation with fade into obscurity|kunjom=Joslin|isem=Ben Mifsud|data=2024-05-25|data-aċċess=2024-06-20}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fade-into-obscurity.bandcamp.com/album/the-grief-aftermath|titlu=the grief aftermath, by fade into obscurity|sit=fade into obscurity|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-20}}</ref> | |- |9 |Il-Baħħ u Jien |[[Christian Arding]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/video-lghanja-talpoplu-winning-song-launched.1088182|titlu=Video for ‘L-Għanja tal-Poplu’ winning song launched|data=2024-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-09}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iFqSQTJYW9k|titlu=Il-Baħħ u Jien|kunjom=Arding|isem=Christian|data=9 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Let You In |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0rHHa995WXIvwkI8uVNjQw|titlu=Let You In|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=10 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |14 |Language |[[Berne]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zFUJUweNwZ4|titlu=Language|kunjom=Berne|data=14 Marzu 2024|sit=YouTube}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/12gbdsXbuR9Sb3GhYrc4T3|titlu=Language|kunjom=Berne|data=14 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |L-Akbar Ġrajja: Innijiet b'Rabta mal-Passjoni tal-Mulej |[[Ray Sciberras]] / [[Anselm Sciberras]] - Francesca, Paul, u [[Dorothy Bezzina]] |Album |CD biss imħabbra fuq Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=391963260220667&id=100082209881197|titlu=L-Akbar Ġrajja|kunjom=Kunsill Lokali tal-Ħamrun|data=15 Marzu 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Unum Remix Tracks |[[Ġenn]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://genntheband.bandcamp.com/album/unum-remix-tracks|titlu=unum remix tracks, by ĠENN|sit=ĠENN|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-26}}</ref> | |- |17 |Count This |Soular Plex / [[ONE11]] feat. [[Zion not Zeeyon]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t--YNHUnv-E|titlu=Soular Plex - Count This|kunjom=ONE11|data=17 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Survivor |Klinsmann |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xVNsDnmiNvk|titlu=Survivor|kunjom=Klinsmann|data=19 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |Q |- |21 |Gardjola |[[Vince Fabri]] |EP |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/vincefabri/sets/gardjola|titlu=GARDJOLA|kunjom=Fabri|isem=Vince|sit=SoundCloud|lingwa=|data-aċċess=2024-11-16}}</ref> | |- |22 |Toni Tagħna |[[ONE11]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xROTRzOLMy4|titlu=Toni Tagħna|kunjom=ONE11|data=22 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |22 |Compound |[[Oxygyn]] |Album |Vinyl only<ref>{{Ċita web|url=https://shop.trackagescheme.com/event/oxygyn-compound-album-launch/|titlu=OXYGYN {{!}} COMPOUND Album Launch|sit=Trackage Scheme|data-aċċess=2024-03-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240316145127/https://shop.trackagescheme.com/event/oxygyn-compound-album-launch/|arkivju-data=2024-03-16|url-status=dead}}</ref> | |- |23 |Happier Now |[[Benny Blue]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mYSwo3-GKxk|titlu=Happier Now|kunjom=Benny Blue|data=23 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |You Want Me |[[Claire Marante]] |Single |YouTube (audio only)<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=P2veovMHRs0|titlu=You Want Me|kunjom=Marante|isem=Claire|data=23 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Hell Bound |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/hell-bound|titlu=Hell Bound, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-12}}</ref> | |- |23 |Fallakka |[[Tarzna (mużika)|Tarzna]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://tarzna.bandcamp.com/album/fallakka|titlu=Fallakka, by Tarzna|sit=Tarzna|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-13}}</ref> | |- |24 |3 Regoli |[[Lokko]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oVk5mFCOOB8|titlu=3 Regoli|kunjom=Lokko|data=24 March 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Ġranet Sbieħ |[[SterjoTipi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HTimvHYB10E|titlu=Granet Sbieħ|kunjom=SterjoTipi|data=25 Marzu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |26 |Out of Outlaws |[[Current Daze]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VAOLrErc5Xc|titlu=Out of Outlaws|kunjom=Current Daze|data=26 March 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Tħallinix |[[A Lily]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/track/t-allinix|titlu=Tħallinix, by A Lily|sit=Kewn Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-27}}</ref> | |- |31 |Weġgħet Żgħar |[[TroffaĦamra]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://troffahamra.bandcamp.com/album/we-g-at-g-ar|titlu=Weġgħat Żgħar|kunjom=TroffaĦamra|sit=TroffaĦamra|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |31 |Soft and Clear |[[Das Birthday Girl]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://dasbirthdaygirl.bandcamp.com/album/soft-and-clear|titlu=Soft and Clear, by Das Birthday Girl|sit=Das Birthday Girl|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-04}}</ref> / Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0yxTpTnyZOKm4seKzRcYmM|titlu=Soft and Clear|kunjom=Das Birthday Girl|data=31 Marzu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === April === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Gatt Groove |[[Sfera]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://kreattivita.org/events/|titlu=Events Archive|data=2024-03-16|sit=Fondazzjoni Kreattività|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4Or2ERgIhiZDLIYmwklmKN|titlu=Gatt Groove|kunjom=Sfera|data=5 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Kung Fu Karate |[[Brodu]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qH_mxyWmlpQ|titlu=Kung Fu Karate|kunjom=Brodu|data=3 April 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Time in Bottle |[[Charles Busuttil]] & Fabrizio Fedele |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1m3LqmiKWhLAFuHadsfQ3W|titlu=Time in a Bottle|kunjom=Busuttil|isem=Charles|kunjom2=Fedele|isem2=Fabrizio|data=4 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Meta Jaqa' l-Ħoss |[[One11]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/hiphop-rising-star-one11-releases-album.1090697|titlu=Hip-hop rising star ONE11 releases album|data=2024-04-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-04-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6XhthGGGFjX8Pfxl5faN7r|titlu=Meta Jaqa' l-Ħoss|kunjom=ONE11|data=4 April 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |5 |Saru l-Qamar |[[A Lily]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/watch-how-haunting-voices-maltese-emigrants-inspired-new-music.1090158|titlu=Watch: How the haunting voices of Maltese emigrants inspired new music|kunjom=Magr|isem=Giuiia|data=2024-03-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-04-01}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/album/saru-l-qamar|titlu=Saru l-Qamar, by A Lily|sit=Kewn Records|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-16}}</ref> | |- |5 |Kull Par Għal Paru |[[Maria Zahra Brincat]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/60gHwSfG4KuhUy60ZbE6xv|titlu=Kull Par Għal Paru|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=5 April 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |6 |Causatum |[[Jes Psaila]] - [[The Hinge Project]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.ticketline.com.mt/bookings/Shows.aspx?ProductionId=1093|titlu=Jes Psaila The Hinge Project - 'Causatum' - Album Launch|sit=www.ticketline.com.mt|data-aċċess=2024-03-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240316144929/https://www.ticketline.com.mt/bookings/Shows.aspx?ProductionId=1093|arkivju-data=2024-03-16|url-status=dead}}</ref> |Vinyl only | |- |11 |Regional Road |[[DJ Gorg Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7x6fH2n7K8d0OnOZPVJk0O|titlu=Regional Road|kunjom=DJ Gorg Borg|data=11 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Wild Things (a live album) |[[Alexandra Alden]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://alexandraalden.bandcamp.com/album/wild-things-a-live-album|titlu=wild things (a live album), by Alexandra Alden|sit=Alexandra Alden|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-02}}</ref> | |- |12 |ARP EP |[[Alias 1]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://alias1music.bandcamp.com/album/arp-ep|titlu=ARP EP, by Alias 1|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-08}}</ref> | |- |15 |Cupid |[[Gaia Cauchi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5ptncV5Mn10|titlu=Cupid|kunjom=Cauchi|isem=Gaia|data=15 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Electrify |[[Simon Pulo]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/electrify|titlu=Electrify, by Simon Pulo|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-01}}</ref> | |- |19 |Kusksu Clan |[[Brodu]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/kusksu-clan|titlu=Kusksu Clan, by Brodu|sit=Brodu|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-25}}</ref> | |- |19 |Cut, Paste, Rave N' Roll |[[Dolls for Idols]] |Album (reissue) |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kewnrecords.bandcamp.com/album/cut-paste-rave-n-roll|titlu=Cut, Paste, Rave N' Roll, by Dolls For Idols|sit=Kewn Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-01}}</ref> | |- |19 |Landslide |[[Kris Critien]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2E9M03paz10UkgRcI7DTj7|titlu=Landslide|kunjom=Critien|isem=Kris|data=19 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Anxiety |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RWGfOiPaXss|titlu=Anxiety|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=23 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Ugly Duckling |[[Nikita Cardona|Kiita-C]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://brodu.bandcamp.com/album/kusksu-clan|titlu=Ugly Duckling|kunjom=Kiita-C|data=24 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |What Are We Now? |[[Jon Guelas]] + [[Gaia Cauchi]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2COv4MKLGtV2dxtrcQy7RV|titlu=What Are We Now?|kunjom=Guelas|isem=Jon|kunjom2=Cauchi|isem2=Gaia|data=26 April 2024}}</ref> | |- |26 |Infinity |[[Denzel Jo Armani]] feat. [[Drakard]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2GUbAQLUzDBf0MtLbJL8Zf|titlu=Infinity|kunjom=Armani|isem=Denzel Jo|data=26 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Trios, Had To Happen |[[Glen Montanaro]] & [[Carsten Landors]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2q2mYNZw0HNrGwbj7vvQCR|titlu=Trios, Had To Happen|kunjom=Montanaro|isem=Glen|kunjom2=Landors|isem2=Carsten|data=24 April 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Serquli |[[Edward Mifsud (mużiċist)|Edward Mifsud]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1F8Q2xmh14M|titlu=Serquli|kunjom=Mifsud|isem=Edward|data=27 April 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Can't Be Stopped |[[Owen Leuellen]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gfZmT-0Fl24|titlu=Can't Be Stopped|kunjom=Leuellen|isem=Owen|data=29 April 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Mejju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Peace and Love |[[Manwel T]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/peace-and-love|titlu=Peace And Love, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-01}}</ref> | |- |3 |Blame It On Me |[[Wayne]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6dtCCN8dq1r4GI7JDmYs5v|titlu=Blame It On Me|kunjom=_|isem=Wayne|data=3 May 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Heal Me |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9kXvKyaa1Ag|titlu=Heal Me|kunjom=Galea|isem=Chess|data=4 May 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Għanja lil Ġużi |[[Amber Bondin|Amber]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3JlXY7yXEaQ|titlu=Għanja lil Ġużi|kunjom=Bondin|isem=Amber|data=5 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |7 |Lost in the Wilderness |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/lost-in-the-wilderness|titlu=Lost In The Wilderness, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-08}}</ref> | |- |9 |Mhux il-Ħin |[[Kym Pepe]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Urhln1wdHnw|titlu=Mhux il-Ħin|kunjom=Pepe|isem=Kym|data=9 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Cosmic Dance |[[Sound Synthesis]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://eudemonia.bandcamp.com/album/cosmic-dance|titlu=Cosmic Dance, by Sound Synthesis|sit=Eudemonia|lingwa=en|data-aċċess=2024-04-15}}</ref> | |- |10 |Ethereal |[[Bahjat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=h_Ieg2_hfnc|titlu=Ethereal|kunjom=Bahjat|data=10 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |10 |Shaw Enuff |[[Tom Caruana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://tomcaruana-teasea.bandcamp.com/album/shaw-enuff|titlu=Shaw Enuff, by Tom Caruana|sit=Tom Caruana|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-10}}</ref> | |- |10 |Micro Voc EP |[[Alias 1]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://alias1music.bandcamp.com/album/micro-voc-ep|titlu=Micro Voc EP, by Alias 1|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-08}}</ref> | |- |11 |Mingħajr Kliem (Acoustic) |[[Keith Zammit Mintoff]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=j2ymDQylEF8|titlu=Mingħajr Kliem|kunjom=Zammit Mintoff|isem=Keith|data=11 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Teatime |[[Chasing Pandora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mDcHSleCfm0|titlu=Teatime|kunjom=Chasing Pandora|data=13 May 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Rita |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3HlLyw-_LBQ|titlu=Rita|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=13 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Lose |[[Sarah Bonnici]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/sarah-bonnici-announces-new-song-days-after-eurovision-performance/|titlu=Sarah Bonnici Announces New Song Days After Eurovision Performance|kunjom=MaltaDaily|data=2024-05-11|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-05-11}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2Ni0ZV99EezHJeLEP3lbPj|titlu=Lose|kunjom=Bonnici|isem=Sarah|data=15 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |The Final Chapter |[[Sammy Murgo]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1kIQtsGtsMRXeUUGoGdUFa|titlu=The Final Chapter|kunjom=Murgo|isem=Sammy|data=15 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |ok ok ok |[[Anthea Gatt|Anthea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EkGvj62HdcM|titlu=ok ok ok|kunjom=Gatt|isem=Anthea|data=16 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Alka |[[Tribali]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2pdwv6mDdg9iEmVIMkWGwu|titlu=Alka|kunjom=Tribali|data=17 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Il-Ballata tal-Hiblu Tlieta |[[Gabriel Schembri]] u [[Francesco Frendo]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3Z0FRUuHF8E|titlu=Il-Ballata tal-Hiblu Tlieta|kunjom=Schembri|isem=Gabriel|kunjom2=Frendo|isem2=Francesco|sit=YouTube|lingwa=mt|data-aċċess=18 Mejju 2024}}</ref> | |- |19 |On My Mind |[[Jake Bartolo|Jake]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5_hFAdyZsMo|titlu=On My Mind|kunjom=Bartolo|isem=Jake|data=19 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |23 |About You |[[Kayati]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WYyoXF0RIZ8|titlu=About You|kunjom=Kayati|data=23 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q127327719|Q127327719]] |- |23 |Waves |[[Berne]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FpxaUWyogIA|titlu=Waves|kunjom=Berne|data=23 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Raġġ |[[Edward Mifsud (mużiċist)|Edward Mifsud]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/orchestral-progressive-rock-concert-due-staged-astra-theatre.1092057|titlu=Orchestral progressive rock concert to be held at Astra Theatre|data=2024-05-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-05-08}}</ref> | | |- |24 |Blessed |[[Ben Miller]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fwhYzPT_An0|titlu=Blessed|kunjom=Miller|isem=Ben|data=24 Mejju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Tagħmel X'Tagħmel |[[ONE11]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YW-w2GKE8WA|titlu=Tagħmel X'Tagħmel|kunjom=ONE11|data=28 Mejju 2024|sit=YouTubew|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Easy Love |[[nosnow/noalps]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://nosnownoalps.bandcamp.com/album/easy-love|titlu=Easy Love, by nosnow/noalps|sit=nosnow/noalps|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-31}}</ref> | |- |30 |Sonic Expansion |[[Acidulant]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://gatedrecordings.bandcamp.com/album/sonic-expansion|titlu=Sonic Expansion, by Acidulant|sit=Gated|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-10}}</ref> | |- |31 |Jewel of the Nile |[[Chris Goa]] & [[George Curmi l-Pusé]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3QWoSniesuEmIyGhvT9dKU|titlu=Jewel of the Nile|kunjom=Goa|isem=Chris|kunjom2=Curmi l-Pusé|isem2=George|data=31 Mejju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Ġunju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Jail on My Mind |[[Clinton Walletking]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3yrt4SOJOMY|titlu=Jail on My Mind|kunjom=Walletking|isem=Clinton|data=2 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Terapija u Mħabba |[[Sean Borg]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://seanborg.bandcamp.com/album/terapija-u-m-abba-2|titlu=Terapija u Mħabba, by Sean Borg|sit=Sean Borg|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-31}}</ref> | |- |6 |Bloodstream Waterfall Cannonball |[[Eyes to Argus]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0eqZtG7bpTo|titlu=Bloodstream Waterfall Cannonball|kunjom=Eyes to Argus|data=6 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Lost in Love |[[Jas Rolyn]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZZBKLkv26RQ|titlu=Lost in Love (Lyric Video)|kunjom=Rolyn|isem=Jas|data=7 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Sold Cheap |[[Jim Hickey|Ħelwa]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9bo8vKIwHlQ|titlu=Sold Cheap|kunjom=Hickey|isem=Jim|data=7 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Manwel T meets Zion Train |[[Manwel T]] & [[Zion Train]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/manwel-t-meets-zion-train|titlu=MANWEL T meets ZION TRAIN, by Zion Train & Manwel T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-07}}</ref> | |- |7 |The Upside Down |[[Carlo Muscat]] + [[Tony Tixier]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://carlomuscat.bandcamp.com/album/the-upside-down|titlu=The Upside Down, by Carlo Muscat and Tony Tixier|sit=Carlo Muscat|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> | |- |10 |Eternità |[[Avenue Sky]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NKCewdEofG4|titlu=Eternità|kunjom=Avenue Sky|data=10 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |Memories |[[Micimago]] & [[Ryan Hili]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3VEpQRfJ3ipyGqKZ3VXfQl|titlu=Memories|kunjom=Micimago|kunjom2=Hili|isem2=Ryan|data=12 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Gass Freestyle |[[Owen Leuellen]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XNONFxn-nKY|titlu=Gass Freestyle (Lyric Video)|kunjom=Luellen|isem=Owen|data=12 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Lost in Love |Jas Rolyn |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hbFf0vE-kUo|titlu=Lost in Love (Official Video)|kunjom=Rolyn|isem=Jas|data=13 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Over the Moon |[[The Stents]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5JPaxYbGgF0|titlu=Over the Moon|kunjom=The Stents|data=13 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Lacrime Moët |[[Emma Muscat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XUe_ZRdzUxg|titlu=Lacrime Moët|kunjom=Muscat|isem=Emma|data=13 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |14 |Dalgħodu |[[Kym Pepe]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0LV4k6anV7w|titlu=Filgħodu|kunjom=Pepe|isem=Kym|data=14 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |14 |Skarta |[[Il-Majċa]] |Lyric video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/watch/?v=1275656930075481|titlu=Skarta|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|data=14 Ġunju 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Gone By |[[Franco Tartaglia]] ft. [[Analise Mifsud]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=oHaX7NGUwqE|titlu=Gone By|kunjom=Tartaglia|isem=Franco|kunjom2=Mifsud|isem2=Analise|data=15 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |John Doe |[[13 Years Later]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1caEiEBfdjoE4TSItSRcjC|titlu=John Doe|kunjom=13 Years Later|data=17 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |John Doe |13 Years Later |Lyric video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/13-years-later-lura-fix-xena-muzikali-maltija/|titlu=13 Years Later lura fix-xena mużikali Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ġunju 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/watch/?v=3824807151070895|titlu=John Doe (lyric video)|kunjom=13 Years Later|data=18 Ġunju 2024|sit=Facebook|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Just Because |[[Clinton Walletking]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5sJwEHO01SDOTANFJFblvb|titlu=Just Because|kunjom=Walletking|isem=Clinton|data=20 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Better in Pink |[[Jessica Grech]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZAeiUbIWxRw|titlu=Better in Pink|kunjom=Grech|isem=Jessica|data=21 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Fir-Ramla l-Ħamra |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VFvoki1xba0|titlu=Fir-Ramla l-Ħamra|kunjom=The JoyGivers|data=21 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |22 |Tlaqna sal-Bajja |[[Deborah C]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/03xcH7TU1ISjOlvoZuQUmS|titlu=Tlaqna sal-Bajja|kunjom=C|isem=Deborah|data=22 Ġunju 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |24 |Zabbeth / Vaulderie |[[Zabbeth]] / Vaulderie |Album (split) |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://zabbeth.bandcamp.com/album/zabbeth-vaulderie|titlu=Zabbeth/Vaulderie, by ZABBETH, VAULDERIE|sit=ZABBETH|lingwa=en|data-aċċess=2024-05-23}}</ref> | |- |26 |Movin' |[[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=o8ovaSJEbTQ|titlu=Movin'|kunjom=Stafrace|isem=Moira|data=26 Ġunju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Lulju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Long Wait (Medieval Rework) |[[Robert Farrugia]] & Welleda Muller |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/track/long-wait-medieval-rework|titlu=Long Wait (Medieval Rework), by Robert Farrugia, Welleda Muller|sit=Robert Farrugia|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-22}}</ref> | |- |4 |Your Piece (single) |[[Eyes to Argus]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=p0YR7vjkXFA|titlu=Your Piece|kunjom=Eyes to Argus|data=4 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Alien Grace |[[Alien Grace]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://aliengrace.bandcamp.com/album/alien-grace|titlu=Alien Grace, by Alien Grace|sit=Alien Grace|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-26}}</ref> | |- |5 |Hero |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aK6OoqByo2w|titlu=Hero (lyric video)|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=5 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Same Old Story |Midnight (feat. [[Joe Roscoe]] + [[Kevin Paul]]) |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0LW8u0ZiPrkQkXmZN4AXUk|titlu=Same Old Story|kunjom=Midnight|kunjom2=Roscoe|isem2=Joe|kunjom3=Paul|isem3=Kevin|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Aunt Sally (Stop the Abuse) |[[Brian Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=q51smTfoDHo|titlu=Aunt Sally (Stop the Abuse)|kunjom=Farrugia|isem=Brian|data=8 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Clouds |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/clouds|titlu=Clouds, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-09}}</ref> | |- |9 |Tlaqna sal-Bajja |[[Deborah C]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=X9taasy0e2o|titlu=Tlaqna sal-Bajja|kunjom=C|isem=Deborah|data=9 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Rajtek |[[Andrew Zammit]] |Single |YouTube audio only<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=L2eMfYFfmig|titlu=Rajtek|kunjom=Zammit|isem=Andrew|data=10 Lulju 2024|sit=YouTube (via CDBaby)|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Vjaġġ Sabiħ |[[Kantera]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WUvwshyHIbA|titlu=Vjaġġ Sabiħ|kunjom=Kantera|data=11 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Modern Society |[[The Rifffs]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/the-rifffs-back-new-single.1095200|titlu=The Rifffs are back with a new single|data=2024-07-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-07-11}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I2q9HTN2xVw|titlu=Modern Society|kunjom=The Rifffs|data=11 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Memphis Mac |[[Memphis Mac]] |Album |YouTube audio only<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_lYGP-Hr-I_3pb2GlNnHT7F1daFF2rNhaA|titlu=Memphis Mac|kunjom=Memphis Mac|data=12 Lulju 2024|sit=YouTube playlist|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Naddatta |[[Cher Camilleri]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5vaU5mdCAlDjhhyeOCvHhM|titlu=Naddatta|kunjom=Camilleri|isem=Cher|data=12 Lulju 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |Something Real |[[Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1diddE3WchZvpyuFUBDCBc|titlu=Something Real|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=12 Lulju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |Q |- |12 |Local Popular Songs Vol.1 |[[Capitol K]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://capitolk.bandcamp.com/album/local-popular-song-vol-1|titlu=Local Popular Song Vol.1, by Capitol K|sit=Capitol K|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-26}}</ref> | |- |17 |Visions of Transcendence |[[Simon Sammut]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://simonsammut.com/shop|titlu=Simon Sammut - Shop|sit=simonsammut.com|data-aċċess=2024-07-27}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://simonsammut.bandcamp.com/album/visions-of-transcendence|titlu=Visions of Transcendence, by Simon Sammut|sit=Simon Sammut|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-01}}</ref> | |- |18 |Happier |[[Shaun Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eymz8PoA__E|titlu=Happier|kunjom=Farrugia|isem=Shaun|data=18 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Reroot |[[Eyes to Argus]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://eyestoargus.bandcamp.com/album/reroot|titlu=Reroot, by Eyes to Argus|sit=Eyes to Argus|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-08}}</ref> | |- |19 |Holding Back |[[Tara Formosa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0NrUa5YD2e4JtDJqLD9Jsj|titlu=Holding Back|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=19 Lulju 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Rajtek |Andrew Zammit |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=011vvxtx9eM|titlu=Rajtek (FILMAT BIL-LIRIKA)|kunjom=Zammit|isem=Andrew|data=19 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |19 |Stronger (remix) |[[Krista Šujak]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Ov68deYV2g|titlu=Stronger (remix)|kunjom=Šujak|isem=Krista|data=19 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Manwel T meets Dubmatix |Dubmatix & [[Manwel T]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/manwel-t-meets-dubmatix|titlu=MANWEL T meets DUBMATIX, by Dubmatix & Manwel T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-22}}</ref> | |- |25 |You Never Get Enough |[[Berne]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kXlr9ngRH64|titlu=You Never Get Enough|kunjom=Berne|data=25 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Talking Back |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GvafexNQJhY|titlu=Talking Back|kunjom=The Busker|data=26 Lulju 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |[[wikidata:Q128034394|Q128034394]] |- |26 |So Bored |[[Kurt Kind]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/27UNxGrlhJ6sd4woZnp2sa|titlu=So Bored|kunjom=Kind|isem=Kurt|data=26 July 2024|sit=open.spotify.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-03}}</ref> | |- |27 |Salt Water |[[Neil Pantos]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://battibatti.bandcamp.com/album/salt-water|titlu=Salt Water, by Neil Pantos|sit=Battibatti|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-28}}</ref> | |- |30 |Naddatta |[[Cher Camilleri]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chercamilleri.bandcamp.com/album/naddatta|titlu=NADDATTA, by Cher Camilleri|sit=Cher Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-07-30}}</ref>''ħareġ fuq Spotify fit-12 ta' Lulju 2024'' | |} === Awwissu === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Paradise |[[Matthew James Borg|Matthew James]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tDG7tOitasw|titlu=Paradise|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=1 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |2 |Anxiety (acoustic) - A Cinematic Experience |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z1ACfPALm5E|titlu=Anxiety - A Cinematic Experience|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=2 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref><br />''ara verżjoni oħra fit-23 t'April 2024'' | |- |2 |I Confess |[[Megan May]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3P5u7IuXgmCO7XauxgehUV|titlu=I Confess|kunjom=May|isem=Megan|data=2 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |The Journey |[[Scallop Studios]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7oSM57SEsFMzeGlN2b7fiq|titlu=The Journey|kunjom=Scallop Studios|data=8 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |The Journey to the Elder of the Shell |Scallop Studios |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Jj9HVa3yPp4|titlu=The Journey to the Elder of the Shell|kunjom=Scallop Studios|data=8 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |It's Alright |[[Kodin]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rpoX10VLEF8|titlu=It's Alright|kunjom=Kodin|data=8 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Thank You |[[Karm Debattista]] mssp |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6nbhjoscup9KG9ubcSkkt9|titlu=Thank you|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=8 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |S.W.E.A.T. |[[Kelsey Bellante]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HyQBE1B6LdE|titlu=S.W.E.A.T.|kunjom=Bellante|isem=Kelsey|data=9 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Synthetic Panic |[[Current Daze]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/07q96k90hdVLwCnG2wrDcw|titlu=Synthetic Panic|kunjom=Current Daze|data=14 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |14 |Ġix Minuti |[[Rheez.]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TZIp9gFg9cs|titlu=Gix Minuti|kunjom=Rheez.|data=14 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Medieval [+] Ambient |[[Robert Farrugia]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/album/medieval-ambient|titlu=Medieval [+] Ambient, by Robert Farrugia|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-21}}</ref> | |- |19 |Modern Society Dub - Manwel T Mix |The Rifffs |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://therifffs.bandcamp.com/track/modern-society-dub-manwel-t-mix|titlu=Modern Society Dub - Manwel T Mix, by The Rifffs MT|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-19}}</ref> | |- |19 |Prescription |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Nev1jkBr1qM|titlu=Prescription|kunjom=Galea|isem=Chess|data=19 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Something Real |[[Klinsmann]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rnOwIpnL7ek|titlu=Something Real|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=19 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref>''<br />single maħruġa fit-12 ta' Ġunju 2024'' |Q |- |23 |Love Me |[[Cora Elizabeth Lewis|Cora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2E3EAbuHb9Y|titlu=Love Me|kunjom=Lewis|isem=Cora Elizabeth|data=23 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Once Again |[[Patryk Cutajar]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4tgcDALagk1Y244W4vSU0V|titlu=Once Again|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=24 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Prescription (Acoustic Version) |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wishPd9gUM4|titlu=Prescription (Acoustic Version)|kunjom=Galea|isem=Chess|data=27 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Losing Sleep |[[Gail Attard|Gail]], [[Glenn Sacco|Sacco]], [[Cathy K]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/losing-sleep-press-release|titlu=Losing Sleep - Press Release|sit=www.melodija.eu|lingwa=en|data-aċċess=2024-08-30}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0oqhANnXDWsvQU4D3EHZmc|titlu=Losing Sleep|kunjom=Sacco|isem=Glenn|kunjom2=Attard|isem2=Gail|kunjom3=Cathy K|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Għidli Min |[[Kapitlu Tlettax]] feat. Jessica |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HKgtUG4_SBc|titlu=Għidli Min|kunjom=Kapitlu Tlettax feat. Jessica|data=28 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Ghost of the Blues |[[Lighthouse (band)|Lighthouse]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NcmZa0JcNlk|titlu=Ghost of the Blues|kunjom=Lighthouse|data=29 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |30 |Sometime Soon |[[Ryan Hili]] & [[Timea Farr]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ryan-hili-u-timea-farr-jikkollaboraw-flimikien-bsometime-soon/?_gl=1*1rbxu5c*_up*MQ..*_ga*NzA0MzIwOTIzLjE3MjUwOTExMzQ.*_ga_3GTJ9WD5HH*MTcyNTA5MTEzNC4xLjAuMTcyNTA5MTEzNC42MC4wLjA.|titlu=Ryan Hili u Timea Farr jikkollaboraw flimikien b’Sometime Soon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=31 Awwissu 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6PUEvlWdLJph4YJJ1a4lOE?si=a7e1190459ec4301|titlu=Sometime Soon|kunjom=Hili|isem=Ryan|kunjom2=Farr|isem2=Timea|data=30 Awwissu 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |30 |Submission |[[From Sheep to Wolves]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER0F3VN0KzI|titlu=Submission|kunjom=From Sheep to Wolves|data=30 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |Once Again |Patryk Cutajar |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Efb_7qVNZWk|titlu=Once Again|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=31 Awwissu 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Settembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Timeless Romance |[[Geo Debono]] |Video<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=4 Settembru 2024|titlu=Ballata Romantika mill-Kantawtur Geo Debono|url=https://newsbook.com.mt/ballata-romantika-mill-kantawtur-geo-debono/|pubblikazzjoni=Newsbook}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l-Z9zM25xr0|titlu=Timeless Romance|kunjom=Debono|isem=Geo|data=1 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Lies |[[Maria Cini]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pyGzL-BRCiY|titlu=Lies|kunjom=Cini|isem=Maria|data=4 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |One and Only |[[Lyndsay Pace|Lyndsay]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DmRIQulS5p8|titlu=One and Only|kunjom=Pace|isem=Lyndsay|data=5 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Celestial Rhymes of Conviction |[[Current Daze]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7DOBpLRnMHhLzPocGqpCmd|titlu=Celestial Rhymes of Conviction|kunjom=Current Daze|data=5 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Red Light |[[Nicole Frendo]] feat. [[Matt Blxck]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Bllnm1M7QXA|titlu=Red Light|kunjom=Frendo|isem=Nicole|kunjom2=Blxck|isem2=Matt|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Nowhere |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/nowhere|titlu=Nowhere|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=7 Settembru 2024|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Reflections |[[Damaged & Co.]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7s3-3xT_lGs|titlu=Reflections|kunjom=Damaged & Co.|data=13 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Morsa |[[Skald]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.fmt.com.mt/event-details/skald-morsa|titlu=SKALD MORSA|sit=FM Group|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> | | |- |17 |Oh No |[[The Rifffs]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://therifffs.bandcamp.com/track/oh-no|titlu=Oh No, by The Rifffs MT|lingwa=en|data-aċċess=2024-09-23}}</ref> | |- |18 |20XX (An Open Letter to Myself) |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XbRLHLxS4BM|titlu=20XX|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=18 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Silly Working Mule |[[Charlie Busuttil]] |Single |Audio only on YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://youtube.com/watch?v=EmDCZc-C4Y0?si=Cn_2FKaW4L-U1Guu|titlu=Silly Worrking Mule|kunjom=Busuttil|isem=Charlie|data=18 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Nightmares |[[X-Tend]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/watch/?v=500267416132041|titlu=Nightmares|kunjom=X-Tend|data=18 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |One-Time Story |[[Chasing Pandora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-GnH_4f9CM|titlu=One-Time Story|kunjom=Chasing Pandora|data=20 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Ejja |[[Matt Blxck]] X [[Erba']] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EWbFu3yiu6g|titlu=Ejja|kunjom=Black|isem=Matt|kunjom2=Erba'|data=20 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |They Say! |[[El Ferr]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1hz7A3kt6RDElGYLX2hZQd|titlu=They Say!|kunjom=El Ferr|data=20 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Bobcat |[[Airport Impressions]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3IcNmGumo7tMNuAeo26Che|titlu=Bobcat|kunjom=Airport Impressions|data=20 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |Destinazzjoni |[[SterjoTipi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=q84ryI02YQk|titlu=Destinazzjoni|kunjom=SterjoTipi|data=23 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |23 |Heart of the Med |[[Dean Muscat]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1A5HpBOTa2NGLRoJi5tMy6|titlu=Heart of the Med|kunjom=Muscat|isem=Dean|data=23 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Oh No |The Rifffs |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=M0Egaqs7Yco|titlu=Oh No|kunjom=The Rifffs|data=25 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Love You Like That |[[Sarah Bonnici]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qam7-18WbLk|titlu=Love You Like That|kunjom=Bonnici|isem=Sarah|data=26 Settembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |1984–2024 |[[X-Tend]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/7H9R16MpcPgZIPgYC8EEaE|titlu=X-Tend 1984–2024|kunjom=X-Tend|data=26 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Landslide (Acoustic) |[[Kris Critien]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3rDwFUyJxr6iIaXTaEd3V4|titlu=Landslide (Acoustic)|kunjom=Critien|isem=Kris|data=27 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Fil-Ħolm |[[1905 (kantawtur)|1905]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/75NDdKAMAk4Ss2Dnv3BPyL|titlu=Fil-Ħolm|kunjom=1905|data=28 Settembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Ottubru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Ciao Bella |[[Mariah Gerada]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ijY5pUn3AiQ|titlu=Ciao Bella|kunjom=Gerada|isem=Mariah|data=3 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Paint Sniffing Survivors |[[Fake Ophelia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vyWZffyw5PI|titlu=Paint Sniffing Survivors|kunjom=Fake Ophelia|data=3 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Paint Sniffing Survivors |Fake Ophelia |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/track/paint-sniffing-survivors-2|titlu=Paint Sniffing Survivors, by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241007091952/https://fakeophelia.bandcamp.com/track/paint-sniffing-survivors-2|arkivju-data=2024-10-07|url-status=dead}}</ref> | |- |4 |Orqod (that bb mix) |[[Joon]] |SIngle |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://templeofjoon.bandcamp.com/track/orqod-that-bb-remix|titlu=Orqod (that bb Remix), by JOON|sit=JOON|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-04}}</ref> | |- |4 |Boogeyman |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PQiox_Bx49c|titlu=Boogeyman|kunjom=Galea|isem=Chess|data=4 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |The Weight Of It All |[[Chasing Pandora]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/chasing-pandora-press-release|titlu=Chasing Pandora - press release|kunjom=Team|isem=Melodija|data=2024-09-17|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-02}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://chasingpandora.bandcamp.com/album/the-weight-of-it-all|titlu=The Weight Of It All, by Chasing Pandora|sit=Chasing Pandora|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-02}}</ref> + Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4Gx0IGgfi6LJlR8oEU1FCB|titlu=The Weight of It All|kunjom=Chasing Pandora|data=5 Ottubru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Franklin Calleja |[[Chains]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/franklin-calleja-jniedi-zewg-kanzunetti-godda/|titlu=Franklin Calleja Jniedi Żewġ Kanzunetti Ġodda|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Settembru 2024|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3SH4jNqS0n7ID1fgMGLvJw|titlu=Chains|kunjom=Calleja|isem=Franklin|data=11 Ottubru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Under Pressure |[[Matthew James Borg|Matthew James]] feat. [[Michela Pace|Michela]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2M6G10L30jMnN1nvkC8R6Y|titlu=Under Pressure|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=11 Ottubru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Oh No Dub - Manwel T Mix |[[The Rifffs]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://therifffs.bandcamp.com/track/oh-no-dub|titlu=Oh No Dub, by The Rifffs MT|sit=The Rifffs MT|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-19}}</ref> | |- |14 |Għidli |[[Mike Spiteri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=my7uhhamNrQ|titlu=Għidli|kunjom=Spiteri|isem=Mike|data=14 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Under Pressure |Matthew James feat. Michela |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VPRfmDZcmgM|titlu=Under Pressure|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=17 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Burnt Endz |[[Patryk Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=miDdBsCvPSY|titlu=Burnt Endz|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=18 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Spanish Drifter |Fake Ophelia |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/track/spanish-drifter-2|titlu=Spanish Drifter, by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-24}}</ref> | |- |22 |This World Will Break Your Heart |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/this-world-will-break-your-heart|titlu=This World Will Break Your Heart, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-01}}</ref> | |- |24 |Loaded Gun |[[Eddie Fresco]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=96rFfbdydsQ|titlu=Loaded Gun|kunjom=Fresco|isem=Eddie|data=24 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |The Body Is Only Light |[[Carlo Muscat]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://carlomuscat.bandcamp.com/album/the-body-is-only-light|titlu=The Body Is Only Light, by Carlo Muscat|sit=Carlo Muscat|lingwa=en|data-aċċess=2024-10-19}}</ref> | |- |25 |Narċissista |[[Kapitlu Tlettax]] ft. [[Maria Christina]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JD9INwMQ64I|titlu=Narċissista|kunjom=Kapitlu Tlettax|kunjom2=Maria Christina|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |25 |Sorry |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nZfIG_px1sE|titlu=Sorry|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en,mt}}</ref> | |- |25 |Help Me |[[Ozzy Lino]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qWnFD_H91Rc|titlu=Help Me|kunjom=Ozzy Lino|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Great Escape |[[Alexandra Alden]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=v4fNbIDDHiE|titlu=Great Escape|kunjom=Alden|isem=Alexandra|data=25 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |October Dreams |[[Nicole Magro]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fB5fi7tNj4E|titlu=October Dreams|kunjom=Magro|isem=Nicole|data=27 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |29 |Għawdex Tiegħi |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MmBRhS2uA_k|titlu=Għawdex Tiegħi|kunjom=The JoyGivers|data=29 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |31 |Ruinis Melitensis - Live |[[Saħħar (mużiċist Malti)|Saħħar]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://sahhar.bandcamp.com/album/ruinis-melitensis-live|titlu=Ruinis Melitensis - Live, by Saħħar|sit=Saħħar|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-23}}</ref> | |- |31 |789 |[[Berne]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6d6fteCNmisZhlqJMs0qer|titlu=789|kunjom=Berne|data=31 Ottubru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Novembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Till I Can Gain Control Again |[[Fake Ophelia]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/album/till-i-can-gain-control-again|titlu=Till I Can Gain Control Again, by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-01}}</ref> | |- |1 |Be Still |Fake Ophelia |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_YPvpqV74jM|titlu=Be Still|kunjom=Fake Ophelia|data=1 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |1 |Momento Mori |[[Chellcy Reitsma]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/33HoceNX7wVsK5563S10XE|titlu=Momento Mori|kunjom=Reitsma|isem=Chellcy|data=1 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Hold You Close |[[Bard]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/59htgqCtK4vi1tQU21jbQf|titlu=Hold You Close|kunjom=Bard|data=4 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |The Place Where No One Cries |[[Stephen Galea]] feat. [[Grace Debono]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YhCt50drJ-w|titlu=The Place Where No One Cries|kunjom=Galea|isem=Stephen|kunjom2=Debono|isem2=Grace|data=4 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |6 |Ballottra |[[Robert Farrugia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_7Vq4fvkVpU|titlu=Ballottra|kunjom=Farrugia|isem=Robert|data=6 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |8 |Paper Boat |[[Klinsmann Coleiro|Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0NdZzkMbePy3vUY3X7OegM|titlu=Paper Boat|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=8 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Contemporary Colours Vol 2: New Music by Maltese Composers |[[Malta Philharmonic Orchestra]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0EcNDo6rcOkcRSrGIrK19Y|titlu=Contemporary Colours Vol 2: New Music by Maltese Composers|kunjom=Malta Philharmonic Orchestra|data=8 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Ħallini |[[Daryl Jaymes]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=br4IJTSLIFw|titlu=Ħallini|kunjom=Jaymes|isem=Daryl|data=9 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |A. Voice Memo Covers |Fake Ophelia |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://myfairlsdy.bandcamp.com/album/a-voice-memo-covers|titlu=A. Voice Memo Covers, by Fake Ophelia|sit=My Fair Lsdy Records|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-23}}</ref> | |- |13 |Pearl Street |[[Davinia Pace|Davinia]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6HppboLejyPMiyz2UAelPZ|titlu=Pearl Street|kunjom=Pace|isem=Davinia|data=13 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Illum |[[Dario Bezzina]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2NQ1UYuzwih3MXDcMvIKI3|titlu=Illum|kunjom=Bezzina|isem=Dario|data=15 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Crying Alone on a Saturday Night |[[Shaun Farrugia]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4QsbkDTImYgVk6PsE7fRjg|titlu=Crying Along on a Saturday Night|kunjom=Farrugia|isem=Shaun|data=15 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Wish Everyday Could Be Like Christmas |Fabrizio Faniello |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0PETZNKgvHcd8UyfA3yb32|titlu=Wishe Everyday Could Be Like Christmas|kunjom=Faniello|isem=Fabrizio|data=15 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |Empire of Filth |[[Orami]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sCeV2knaSx0|titlu=Empire of Filth|kunjom=Orami|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |All I Need |[[Rita Pace]] |Lyric video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/1213113204/videos/878338434465214/|titlu=All I Need|kunjom=Pace|isem=Rita|data=17 Novembru 2024|sit=Facebook|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Idolu |[[Liston Bongailas|Liston]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/watch-maltese-rapper-shares-how-his-fathers-boxing-career-inspired-a-gym-for-kids-with-special-needs/|titlu=Watch: Maltese Rapper Shares How His Father's Boxing Career Inspired A Gym For Kids With Special Needs|kunjom=Darmanin|isem=Josmar|data=2024-11-23|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qZelYqCZX2I|titlu=Idolu|kunjom=Bongailas|isem=Liston|data=17 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Grazzi bil-Quddiem |[[Mistura (band)|Mistura]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=asHLVA7aYG8|titlu=Grazzi bil-Quddiem|kunjom=Mistura|data=18 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |Evil Gnome of Doom |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/evil-gnome-of-doom|titlu=Evil Gnome Of Doom, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-28}}</ref> | |- |22 |Jubal |[[Patryk Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HRQer0LrKwk|titlu=Jubal|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=22 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Crossfire |[[Marc Storace|Storace]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6eBwCfuNkhOfpU9wkuVzuk|titlu=Crossfire|kunjom=Storace|data=22 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Blue Eyed Angel |[[Mikayla]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=o0ltQd9m2wY|titlu=Blue Eyed Angel (lyric video)|kunjom=Bajada|isem=Mikayla|data=22 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Cold November |[[Bennie Blue]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/29i3MOWKeFQncfOqmsA56x|titlu=Cold November|kunjom=Bennie Blue|data=22 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Lost In Love (Falar De Amor) |[[Jas Rolyn]] & [[Rafa Mathias]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JAbk7EPJjkQ|titlu=Lost in Love|kunjom=Rolyn|isem=Jas|kunjom2=Mathias|isem2=Rafa|data=22 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=es,en}}</ref> | |- |22 |Vade Draconem Maledicte |[[Rising Sunset]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://risingsunset.bandcamp.com/album/vade-draconem-maledicte|titlu=VADE DRACONEM MALEDICTE, by RISING SUNSET|sit=Rising Sunset|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-02}}</ref> | |- |23 |Id-Diska tal-Prim |[[Il-Majċa]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/ilmajca88/videos/424494247396796/|titlu=Id-DIska tal-Prim|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|data=23 Novembru 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |25 |Stolen In The Night |[[Geo Debono]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nj5D7SPeKFk|titlu=Stolen in the Night|kunjom=Debono|isem=Geo|data=25 Novembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |NordTerra |[[Walter Vella]] & [[Glen Montanaro]]<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/maltesedanish-initiative-nordterra-concert-two-dates.1093802|titlu=Maltese/Danish initiative Nordterra in concert on two dates|kunjom=|isem=|data=2024-06-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/album-explores-danish-maltese-sounds.1102375|titlu=Album explores Danish, Maltese sounds|kunjom=|isem=|data=2024-12-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/18rm9o5SBB97urqOYoFG3w|titlu=Nordterra|kunjom=Vella|isem=Walter|data=25 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Vinyl Paradise |[[Vinyl Paradise]] |Album |Vinyl,<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/vinyl-paradise-launch-debut-album.1101691|titlu=Vinyl Paradise to launch debut album|kunjom=Release|isem=Press|data=2024-11-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-12-06}}</ref> CD, Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://vinylparadise.bandcamp.com/album/vinyl-paradise|titlu=Vinyl Paradise, by Vinyl Paradise|sit=Vinyl Paradise|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-06}}</ref> | |- |30 |Guilty |[[Peach Talk]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5opzIeytTFA3tOsFdy4Lxn|titlu=Guilty|kunjom=Peach Talk|data=30 Novembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Diċembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Illum u Dejjem, f'Kull Milied |[[The JoyGivers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lw69DoykDZo|titlu=Illum u Dejjem, f'Kull Milied|kunjom=The JoyGivers|data=1 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |Mal-Għanjiet Ħelwa tal-Milied |[[Mark Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=i7TwsnXfj_c|titlu=Ma' l-Għanjiet Ħelwa tal-Milied|kunjom=Tonna|isem=Mark|data=1 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |3 |Siġra tal-Milied |[[SterjoTipi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YghDbgzmGW4|titlu=Siġra tal-Milied|kunjom=SterjoTipi|data=3 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Natalis Notabilis |[[Debbie Scerri]], [[Nicole Vella]], [[Tristan B]], [[Alexia Vella Schembri]], [[Daryl Jaymes]] u [[Miguel Bonello]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=B9eYSUdYkDo|titlu=Natalis Notabilis|data=4 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |5 |Higher Ground |[[Melchior Sultana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/higher-ground-2|titlu=Higher Ground, by Melchior Sultana|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-20}}</ref> | |- |6 |Words Unspoken |[[Krista Šujak]] |Lyric Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1NRhVfGBTk|titlu=Words Unspoken|kunjom=Šujak|isem=Krista|data=6 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> |- |6 |breakupbeard |[[The Crowns]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2OmktjkONqrADkTGrugBhE|titlu=breakupbeard|kunjom=The Crowns|data=6 Diċembru 2024|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> |- |6 |Agħlaq Għajnejk |[[Daryl Ebejer]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3xrpIoI5lBqbkoNoupgHqA|titlu=Agħlaq Għajnejk|kunjom=Ebejer|isem=Daryl|data=6 Diċembru 2024|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> |- |10 |Ruħ Twajba |[[ONE11]] |Lyric Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KJrcygrVoyU|titlu=Ruħ Twajba|kunjom=One111|data=20 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Ġesu Ħelwa Tarbija |[[The New Victorians]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S1jf-acmPQQ|titlu=Ġesu Ħelwa Tarbija|kunjom=The New Victorians|data=13 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Qalb tad-Deheb |Artisti Varji |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yHk0b6k9Hj4|titlu=Qalb tad-Deheb|kunjom=Artisti Varji|data=13 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Out of Our Minds |[[The Crowns]] feat. [[Jimmy Tyrrell]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iJlRREVq1dk|titlu=Out of Our Minds|kunjom=The Crowns|kunjom2=Tyrrell|isem2=Jimmy|data=13 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Zero |[[Patryk Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JhZHfNSH7SE|titlu=Zero|kunjom=Cutajar|isem=Patryk|data=14 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Gargoyle |[[Orami]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://orami.bandcamp.com/album/gargoyle|titlu=Gargoyle, by Orami|sit=ORAMI|lingwa=en|data-aċċess=2024-11-16}}</ref> | |- |16 |Stilla |The New Victorians |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VOI3ln-gpZM|titlu=Stilla|kunjom=New Victorians|isem=The|data=16 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Nella Fantasia |[[Christine Dalli]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AbyLBBSm1HY|titlu=Nella Fantasia|kunjom=Dalli|isem=Christine|data=17 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |17 |People |[[Matthew James]] feat. [[Malta Philharmonic Orchestra]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nw5pCJHkIxY|titlu=People|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=17 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Kollox Spiċċa |[[Il-Majċa]] feat. [[Kiita-C]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/ilmajca88/videos/1046722724156355/|titlu=Kollox Spiċċa|kunjom=Lanzon|isem=Eugenio|data=18 Diċembru 2024|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |Uġigħ Mistur |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=O9XIDgaj8aE|titlu=Uġigħ Mistur|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=20 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |22 |Fil-Ħoss tar-Riħ |[[Rene Mamo]] feat. [[Mark Tonna]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JBKn2HvjnDw|titlu=Fil-Ħoss tar-Riħ|kunjom=Mamo|isem=Rene|kunjom2=Tonna|isem2=Mark|data=22 Diċembru 2024|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |28 |L8 Night |[[Jas Rolyn]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FoyLVCpI5XA|titlu=L8 Night (Visualizer)|kunjom=Cassar|isem=Jasmar}}</ref> |Q |} == Referenzi == {{Referenzi|20em}} [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:2024 f'Malta]] [[Kategorija:Listi ta' mużika]] 5bwtcfviadn1n5tfrqfagh82e9flne9 0 32520 330934 330859 2026-07-04T08:34:20Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330934 wikitext text/x-wiki {{Infobox city|name=Tehran <Br> ''تهران (fa)''}} '''Tehran''' {{MSAPI|/te.e.ʁɑ̃/}} ; bil {{lang-fa|تهران}} , ''Tehrân'', {{MSAPI|/teh.ˈɾɒːn/}} ) hija l- [[Belt kapitali|kapitali]] u l-akbar belt tal [[Iran|-Iran]] . Li tinsab fit-tramuntana tal-pajjiż, f'qiegħ il -Muntanji Elbourz, il-belt tagħti isimha lill- provinċja li tagħha hija wkoll il-kapitali. Tehran rat il-popolazzjoni tagħha tiżdied b'erbgħin darba minn meta saret il-kapitali wara l-bidla tad -dinastija fl -1786 . Fl-2015, il-belt kellha madwar {{Nombre|9|millions}} abitant, u l- agglomerazzjoni aktar minn {{Nombre|15|millions}} . Il-belt għandha metro (bħalissa b'seba 'linji) u netwerk dens ta' awtostradi . Dan it-tkabbir sinifikanti ħafna ta' Tehran huwa dovut prinċipalment għat-titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien kif ukoll l-attrazzjoni eżerċitata fuq l-abitanti tal- provinċji . Hija esperjenzat aċċelerazzjoni qawwija mill -1974, wara ż-żieda qawwija fil-prezz taż-żejt matul l- ewwel xokk taż-żejt . Is-subborgi tal-belt imbagħad kibru malajr ħafna ; fl-aħħar mill-aħħar il-pressjoni tal-proprjetà immobbli ħadet l-aħjar mill-politika tal-iżvilupp urban stabbilita fl -1969 . Tehran tospita kważi nofs l-attività industrijali tal-pajjiż : industrija tal-karozzi, tagħmir elettriku u elettroniku, armamenti, tessuti, zokkor, siment u kimiċi. Il-belt u l- bazaar tagħha huma ċ-ċentru tal-kummerċjalizzazzjoni għat-twapet u l-għamara prodotti fil-pajjiż kollu. == Toponimija == L-oriġini tal-isem ta 'Tehran għadha diskussa, u diversi interpretazzjonijiet huma disponibbli. Waħda mill-etimoloġiji popolari hija li l-isem tal-belt ġej minn Tah + rān, li jfisser "wieħed li jikkaċċa jew jimbotta (in-nies)" jew "wieħed li jħaffer". Għall-Ġeneral Albert Houtum-Schindler, hija derivazzjoni tat-terminu Tir-ān, ibbażat fuq l-element Tir. Dan l-element għandu t-tifsira ta '"pjanura, pjanura tad-deżert", li hija mqabbla ma' Shemrān minn Schindler. L-istoriku u lingwista Ahmad Kasravi għandu l-istess idea u jikkuntrasta lil Tahrān, “post sħun” ma’ Shemrān, “post kiesaħ”. L-orjentalista Vladimir Minorski min-naħa tiegħu joffri spjegazzjoni oħra bbażata fuq it-tifsira ta’ tah li tfisser “qiegħ, fond” fid-djaletti Iranjani, li tkun assoċjata mal-isem tal-belt ta’ Ray, li tkun tfisser li Tehran tfisser “min hu wara”. Ray”. Xavier de Planhol, professur emeritu tal-ġeografija, jissottolinja fl-Encyclopædia Iranica li dawn il-propożizzjonijiet jidhru konġetturali u li għalxejn tfittex l-oriġini tal-isem tal-belt. Anke l-ortografija ta’ isimha nbidlet, peress li qabel is-seklu 20, Tehran inkiteb b’ṭāʾ (ﻃ) filwaqt li issa hija miktuba b’tāʾ (ﺕ), li suppost tirrappreżenta aħjar il-pronunzja tar-residenti tagħha. == Ġeografija == Il-belt tinsab ekwidistanti minn żewġ baċiri idrografiċi importanti li jiġbru l-ilma ġej mill-muntanji li jinsabu 'l fuq. Dawn iż-żewġ baċini huma dak ta’ Karaj lejn il-punent u dak ta’ Jājerud, madwar tletin kilometru lejn il-Lvant, li jforni lil Varamin u l-irħula tal-madwar. Bejn iż-żoni urbani ta’ Karaj u Varamin kien hemm fil-passat belt ewlenija waħda biss, Ray, li kienet tinsab fil-junction tat-toroq bejn iż-żewġ baċini. Id-distretti tat-Tramuntana tal-belt, li jinsabu fil-għoli fuq l-għoljiet tal-Elburz, huma inqas imniġġsa u ftit aktar friski fis-sajf. Dawn huma ż-żoni residenzjali tal-popolazzjoni għonja tal-kapitali. Il-maġġoranza tal-ambaxxati barranin jinsabu hemm kif ukoll il-palazz u l-park tal-ex-Shah. Lejn in-nofsinhar, taħt, u lejn id-deżert, hemm id-distretti l-aktar popolari u industrijali. Huwa fin-Nofsinhar estrem taż-żona urbana attwali li jinsab is-sit Ray (Rhagès). Ray ilha żmien twil il-kapitali reġjonali u hija l-post fejn twieled il-kalifa Abbasid Hâroun ar-Rachîd fl-766. Peress li l-belt tinsab f'qiegħ il-muntanji, gondola tgħaqqad il-ħruġ tat-tramuntana tal-belt mal-Muntanja Tochal f'3,966 m. Iktar lejn il-lvant u 50 km miċ-ċentru ta’ Tehran hemm il-Muntanja Damavand, li l-kon tagħha jżomm xi traċċi ta’ borra sa Lulju u jilħaq il-quċċata ta’ 5,671 m. == Storja == '''<big>Oriġini</big>''' Tehran darba kien raħal li jinsab seba’ jew tmien kilometri mill-belt storika kbira ta’ Ray. Kien wieħed mill-ewwel rħula fit-tramuntana ta’ din il-belt li l-abitanti tagħha ħadu kenn f’Shemiran, Qasran u fl-għoljiet ta’ Elburz sabiex jaħarbu mis-sħana tad-deżert fin-nofsinhar. Ġew skoperti traċċi ta’ insedjament li jmorru min-Neolitiku u anke minn perjodi preċedenti fis-sit ta’ Tehran u f’Ray (bħas-sit ta’ Cheshm-e Ali, li jinsab fiċ-ċentru ta’ Ray). L-istorja ta’ Tehran hija magħrufa l-aktar mill-mument li isimha jissemma f’kitbiet storiċi, bħal dawk ta’ Yāqut, li jsemmi l-belt fl-1220. Il-kitbiet ta’ Zakariyā Mohammad Qazvini, li jmorru mill-1275, jipprovdu fehim aħjar tal-belt f’ dak iż-żmien. It-tnejn jiddeskrivuha bħala “belt kummerċjali” (qurā) jew saħansitra “belt kummerċjali importanti” (qariyaton kabiraton), maqsuma fi tnax-il distrett (mahaleh). Qazvini jżid li kull lokal huwa mmexxi minn anzjan. Skont hu, l-anzjani kienu fi gwerra ma’ xulxin u r-residenti kienu joqogħdu lura milli jmorru f’lokal li ma kienx tagħhom. F’dan iż-żmien, il-belt kellha dehra partikolari li laqtet lil dawn iż-żewġ awturi. Tabilħaqq, akkomodazzjoni troglodita jew semi-troglodita hija komuni f'Tehran, u b'hekk toffri lir-residenti kenn mill-insigurtà li tirrenja fil-belt. Dan it-tip ta’ ħabitat jinstab ukoll fit-Tramuntana tal-Iran biex jiġġieled ix-xtiewi ħorox<ref name=":0">{{Ċita web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/tehran-i-a-persian-city-at-the-foot-of-the-alborz|titlu=TEHRAN i. A PERSIAN CITY AT THE FOOT OF THE AL – Encyclopaedia Iranica|kunjom=electricpulp.com|sit=www.iranicaonline.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-02}}</ref>. '''<big>Ħruġ ta' funzjonijiet urbani</big>''' Tehran beda jikseb aktar importanza wara l-qerda ta’ Rhages (Ray) mill-Mongols fl-1228. Tehran sofriet ukoll mill-invażjoni Mongola, iżda t-tnaqqis ta’ Ray imbuttat lill-abitanti tiegħu biex jiġu u joqgħodu f’Tehran li offra aktar kumditajiet bil-ġonna tiegħu u kanali tat-tisqija. Fl-1340, Hamd-Allah Mostawfi iddeskriva Tehran bħala “belt żgħira u importanti”, iżda mhux popolata daqs qabel. Fis-seklu 14, Varamin kienet l-aktar belt importanti fil-provinċja tal-Mongolja, magħmula minn erba 'dipartimenti, inkluż Tehran. Ray kien dak iż-żmien parti mid-distrett ta 'Tehran, u l-preeminenza ta' Tehran fuq Ray tidher li tmur lura minn dan iż-żmien. Don Ruy Gonzáles de Clavijo, ambaxxatur ta’ Kastilja, kien x’aktarx l-ewwel Ewropew li żar Tehran, fejn waqaf hemm f’Lulju 1404, waqt vjaġġ lejn Samarkand (issa fl-Uzbekistan u mbagħad il-kapitali Mongola). Huwa jiddeskrivi Tehran bħala belt kbira (gran ciudad), mgħammra b'residenza rjali (posada). Ray huwa deskritt bħala belt abbandunata (agora deshabitada). Ir-residenza rjali hija residenza Timurid, u jidher li l-palazz inbena fit-tramuntana ta 'Tehran. Is-sit eżatt tal-belt Timurid jista 'jiġi rikostruwit mill-post ta' ċerti Imamzadehs: il-limitu tan-nofsinhar tal-belt kien dak iż-żmien fl-Imamzadeh Sayyed Esma'il (mibnija qabel l-1481 u bħalissa l-eqdem monument fil-belt, li jinsab fil- distrett ta’ Chaleh Meydān), u l-limitu tal-majjistral kien il-Palazz Timurid, li jinsab fil-post attwali tal-Palazz Golestan. Mill-perjodu Timurid, il-belt ta’ Tehran żviluppat lejn it-Tramuntana, fit-tfittxija ta’ arja u ilma aktar puri. Dan il-moviment profond minn dak iż-żmien kien kostanti fl-iżvilupp storiku ta' Tehran, xejra li sawret il-ġeografija soċjali tal-belt. Kien ukoll minn dan iż-żmien li Tehran akkwista l-funzjonijiet urbani ewlenin kollha.<ref name=":0" /> '''<big>Trasformazzjoni f'kapital</big>''' [[Stampa:Khalvat-e-Karim Khani.jpg|alt=Khalvat-e Karim Khāni ("Irtir ta 'Karim Khān"), mibnija matul l-era ta' Karim Khān Zand.|daqsminuri|''Khalvat-e Karim Khāni'' ("Irtir ta 'Karim Khān"), mibnija matul l-era ta' Karim Khān Zand.]] Shah Tahmasp, it-tieni ħakkiem tad-dinastija Safavid, kellu bazaar mibni fl-1553-1554 kif ukoll ħajt tal-madwar b'114-il turret (skond in-numru ta 'suras fil-Koran). Ir-raġunijiet għall-għażla tas-Safavidi għal Tehran huma multipli: il-fatt li antenat tas-Safavidi, Sayyed Hamza, huwa midfun f’Ray jew li Tehran kien kenn għax-Xiti għal diversi sekli kienu importanti; iżda kienu fuq kollox sitwazzjonijiet storiċi li mbuttaw lis-Safavidi biex isaħħu Tehran. Shah Tahmasp kien diġà ġie mġiegħel imexxi l-kapitali tiegħu minn Tabriz għal Qazvin minħabba theddid Ottoman. Il-belt fortifikata ta’ Tehran, li tinsab 150 km fil-lvant ta’ Qazvin, imbagħad kienet toffri kenn tajjeb f’każ ta’ periklu urġenti. Xavier de Planhol jenfasizza li l-ħajt kien eċċessiv u sproporzjonat għall-ħtiġijiet ta 'belt żgħira: huwa estiż fuq 8 km twil, madwar żona ta' 4.5 km2, filwaqt li l-popolazzjoni ma qabżetx 15,000 sa 20,000 ruħ f'dak iż-żmien.<ref name=":0" /> Id-deskrizzjonijiet imbagħad jitkellmu dwarha bħala belt kbira, li għandha ġonna kbar mimlija b’kull tip ta’ frott. Matul l-era Safavid, Tehran kien ċentru amministrattiv reġjonali, dar għal beğlerbeği u gvernatur provinċjali. Madankollu, il-belt m'għandha l-ebda moskea kbira, l-ebda fabbrika, u lanqas traċċa oħra ta 'urbanizzazzjoni min-naħa tas-Safavids. Shah Abbas II kien jirrisjedi wkoll xi ftit drabi f'Tehran u kellu residenza mibnija hemmhekk imsejħa Chāhār bāgh. Shah Suleyman bena segretarjat imperjali (Divān Khāneh) fiċ-ċentru tal-belt (Chenārestān). Huwa f’dan il-post li l-ambaxxatur tas-Sultan Ottoman Ahmet III iltaqa’ ma’ Shah Sultan Hossein fl-1721, l-aħħar sultan tad-dinastija Safavid qabel l-invażjoni Afgana. Fl-aħħar tas-seklu 18, Tehran ma kinitx għadha belt provinċjali żgħira iżda kienet diġà kisbet importanza għas-sovrani Iranjani. Fl-1722, it-truppi ta 'Mir Mahmoud Hotaki okkupaw Isfahan u l-Iran daħlu f'perjodu ta' inkwiet li minnu batew ukoll Tehran u r-reġjun tiegħu. [[Stampa:Toopkhooneh ghadeem.jpg|alt=Pjazza Topkhaneh (Pjazza Kanun), Tehran, madwar il-ħamsinijiet.|daqsminuri|Pjazza Topkhaneh (Pjazza Kanun), Tehran, madwar il-ħamsinijiet.]] Taħt id-dinastija Zand, Tehran saret ċentru militari hekk kif it-tribujiet Zand u Qajar iġġieldu għall-poter fil-pajjiż. Bejn l-1755 u l-1759, Muhammad Karim Khân ippjana li jagħmel Tehran il-kapitali tal-pajjiż; kellu bini mibni fi ħdan id-distrett irjali (Khalvat-e Karim Khani per eżempju). Id-distrett rjali mbagħad akkwista l-karatteristiċi kollha ta 'Arg, distrett rjali fortifikat. Fl-aħħar mill-aħħar, Karim Khan ipprefera jsemmi lil Shiraz bħala l-kapitali tal-pajjiż. Meta Karim Khan miet fl-1779, Tehran kien ikkontestat bejn Qafur Khan (leali lejn iż-Zands) u Agha Mohamad Khan Qajar. Il-belt waqgħet f’idejn alleat tal-Qajars fl-1785, u Agha Mohamad Khan Qajar, l-ewwel re tad-dinastija, reġa’ lura lejn il-belt fit-12 ta’ Marzu, 1786 u għamilha l-kapitali tiegħu. Tehran għandha l-istatus tagħha bħala kapitali tal-Iran matul l-era Qajar għal tħassib ġeostrateġiku: ir-Russi heddew il-fruntieri tat-Tramuntana tal-pajjiż u t-Turkomani dawk tal-Grigal. Tehran tibbenefika minn post privileġġjat f'salib it-toroq Lvant-Punent li tgħaddi mal-għoljiet ta' Elbourz u t-toroq li jwasslu għall-oasi taċ-ċentru tal-Iran u l-baċiri tal-Fars. Fath Ali Shah (1797 - 1834) huwa l-ewwel bennej ta' Tehran. Huwa sebbaħ l-Arg (distrett rjali) u bena l-Emarat Bādgir u t-Takht-e Marmar (Palazz tal-Irħam) fi ħdanu. Huwa bena wkoll ħafna bini importanti bħall-Moskea Shah (Tehran) (Masjed-e Shah) ġewwa l-Bazaar u l-Palazz ta 'Negarestan u Lalezar. Il-belt tattira aktar u aktar abitanti u l-popolazzjoni tirdoppja f'20 sena. Madankollu, fl-1834, fi tmiem ir-renju tiegħu, il-kostruzzjoni kienet għadha ma tlestietx. Taħt Mohammad Shah (1835 - 1848) l-ewwel kostruzzjonijiet saru barra l-ħitan. Inbnew residenzi Prinċipali u rjali fit-Tramuntana ta’ Tehran. Barra minn hekk, moskej u imamzadehs huma mibnija fil-ħitan tal-belt. Ix-xhieda ta’ vjaġġaturi barranin li għaddew minn Tehran dak iż-żmien għadhom jiddeskrivu belt “mingħajr attrazzjonijiet”. Nasseredin Shah (1848 - 1896) tassew biddel Tehran mill-istatus ta' belt provinċjali għal dak ta' kapitali. Fl-1868, il-belt kienet dar għal 155,736 ruħ, ikkonċentrati fil-distretti qodma. Fl-1870 - 1871, huwa qered is-swar il-qodma biex jibni oħrajn ġodda. Il-ħajt il-ġdid imbagħad jieħu l-forma ta’ ottagon irregolari b’ċirkonferenza ta’ 19.2 km, u mtaqqab minn 12-il bieb monumentali imżejjen biċ-ċeramika. Nasseredin Shah irrinova ħafna bini u qanats biex iforni l-kapital bl-ilma. Huwa wettaq ukoll xogħlijiet kbar fuq stil Hausmann billi ħoloq toroq kbar dritti u passabbli fiċ-ċentru. Inbnew ukoll kwadri kbar, bħal Tupkhāneh Square (Kanun Square, 275 m × 137 m). Fl-aħħar tar-renju ta’ Nasseredin Shah, Tehran għaddiet minn tibdil sinifikanti mill-ġdid, u l-belt imbagħad estiża fuq 18.25 km2. Tehran, fi żmien il-Qajar, kien ikkonċentrat madwar il-Bazaar li kien jikkostitwixxi l-qalba tal-belt. Ftit passi bogħod hemm il-belt rjali (Arg-e-sāltanati) bir-residenza u l-qorti tax-Shah. Fil-bidu tas-seklu 20, Tehran kellu kważi 250,000 abitant, li l-maġġoranza tagħhom kienu jgħixu barra l-ħitan. '''<big>Tehran, il-kapitali tal-Pahlavis</big>''' [[Stampa:Tehran iran 1947.jpg|alt=Mappa ta’ Tehran fl-1947.|daqsminuri|Mappa ta’ Tehran fl-1947.]] Bit-teħid ta 'Reza Shah Pahlavi fl-1925, l-Istat sar attur ewlieni fl-arkitettura ta' Tehran, li l-modernizzazzjoni tagħha kienet parti integrali mill-programm mixtieq mir-re il-ġdid għal pajjiżu. Il-ħitan mibnijin minn Nasseredin Shah inqerdu fl-1932, u wasslu għal boulevards dritti wesgħin; wieħed biss mill-bibien fadal sal-lum. Reza Shah talab lill-periti Iranjani u barranin biex jibnu bosta bini uffiċjali matul is-snin tletin Nistgħu niċċitaw lil Nikolaï Markov li bena l-iskola sekondarja ta’ Alborz, André Godard li bena l-Mużew Nazzjonali tal-Iran, Maxime Siroux għal ċerti fakultajiet tal-Università ta’ Tehran,. Mohsen Forughi għal Bank-e Melli u l-Fakultà tal-Liġi tal-Università ta’ Tehran, Vartan Avanessian għall-kumpless tal-appartamenti Reza Shah u l-iskola orfni Vartan. Imbagħad ħafna bini ġdid tal-istat ra d-dawl: l-uffiċċju tal-posta, l-uffiċċju tat-telegrafu, l-uffiċċju tal-pulizija, il-Ministeru tal-Affarijiet Barranin, l-istazzjon tal-ferrovija ta’ Tehran, eċċ. Wara x-xogħlijiet ta’ espansjoni u modernizzazzjoni tal-belt, iż-żona tagħha żdiedet għal 46 km2 li jirrappreżenta ħdax-il darba dak li kellha matul il-perjodu ta’ Fath Ali Shah. L-arterji l-ġodda tal-belt jippermettu t-traffiku tal-karozzi u jittrasformaw id-drapp urban. [[Stampa:Teheran conference-1943.jpg|alt=Mix-xellug għal-lemin: Joseph Stalin, Franklin D. Roosevelt u Winston Churchill fil-Konferenza ta’ Tehran fid-29 ta’ Novembru, 1943.|daqsminuri|Mix-xellug għal-lemin : [[Ġużeppi Stalin|Joseph Stalin]], [[Franklin D. Roosevelt]] u [[Winston Churchill]] fil-Konferenza ta’ Tehran fid-29 ta’ Novembru, 1943.]] Fl-1943, il-belt ospitat il-Konferenza ta’ Tehran, li ġabret flimkien lill-President Amerikan Franklin D. Roosevelt, lill-kap tal-istat Sovjetiku Joseph Stalin u lill-Prim Ministru Ingliż Winston Churchill. Din il-konferenza tipprevedi d-deċiżjonijiet li se jittieħdu fi tmiem il-Konferenza ta’ Yalta. Tiggarantixxi l-indipendenza u l-integrità territorjali tal-Iran. Il-belt żviluppat b'mod qawwi wara t-Tieni Gwerra Dinjija, u b'mod aktar partikolari mis-sittinijiet Fl-1966, il-familja rjali telqet mid-distrett rjali fiċ-ċentru ta' Tehran biex toqgħod f'Niavaran; il-belt li qed tikber issir aktar joħonq u s-sovrani se joqgħodu b'mod permanenti fid-distretti tat-tramuntana (ir-residenzi tat-tramuntana qabel kienu residenzi temporanji għas-sajf). Rey u Shemiran, li saru subborgi ta’ Tehran, ġew miġbura amministrattivament fl-istess sena. L-ewwel pjan urban ta' Tehran ġie definit fl-1969. Huwa ffavorixxa l-iżvilupp tal-belt fuq assi Lvant-Punent, li jikkuntrasta mat-tendenza tat-Tramuntana-Nofsinhar osservata għal diversi sekli. Il-pjan urban jipprovdi għall-ħolqien ta’ distretti residenzjali ġodda (Shahrak), distretti industrijali ġodda fil-punent tal-belt lejn Karaj, ir-rilokazzjoni taċ-ċentru kummerċjali u amministrattiv barra l-limiti tal-belt il-qadima, kif ukoll il-ħolqien ta’ Netwerk ta' awtostradi intra-urbani pjuttost dens, immudellat fuq Los Angeles. Fis-snin sebgħin, l-ekonomija tal-Iran ġiet imsaħħa mill-"boom" taż-żejt u kostruzzjoni ġdida saret b'pass mgħaġġel: kostruzzjoni ta 'distretti ġodda bħal Ekbatan, il-metro, awtostradi, eċċ. Mohammad Reza Shah imbagħad ried jagħmel Tehran belt b’vokazzjoni internazzjonali u ppjana kostruzzjonijiet biex jaqblu mal-ambizzjonijiet tiegħu. Mill-1975, il-Pahlavi bdew il-kostruzzjoni ta 'belt ultra-moderna ta' 554 ettaru ġewwa Tehran, jisimha Shahestan Pahlavi ("belt rjali Pahlavi"). Din il-belt, maħsuba biex issir iċ-ċentru u simbolu tal-poter Pahlavis, mhux se tara d-dawl tal-ġurnata: il-proġett jieqaf fl-istadju tax-xiri u l-iżvilupp tal-art minħabba problemi baġitarji u r-rivoluzzjoni Iranjana. Fl-1977, il-gvern kellu jabbanduna l-pjan urban tal-1969: intlaħqu l-limiti tal-belt definiti mill-ippjanar u l-pressjoni tal-proprjetà immobbli kienet qed tikber. Fl-1978, ir-rivoluzzjoni Iranjana bdiet f'Tehran, wara dimostrazzjoni mrażżna mill-armata f'Settembru. Kien waqt din ir-rivoluzzjoni li seħħet il-kriżi tal-ostaġġi Iranjani, li bdiet fl-4 ta’ Novembru, 1979 u damet 444 jum. Aktar minn ħamsin ostaġġ baqgħu msakkra fl-ambaxxata Amerikana sal-20 ta’ Jannar 1981. Minn dakinhar il-binjiet tal-ambaxxati ġew okkupati mill-Iranjani, li laqqmuha l-“bejta ta’ spiji”. L-“Students of the Imam Line” (il-grupp li organizza t-teħid tal-ostaġġi) minn dak iż-żmien ippubblika ktieb li fih id-dokumenti tas-CIA u tad-Dipartiment tal-Istat irkuprati mill-ambaxxata taħt it-titlu Dokumenti mill-Ispionaġġ Den tal-Istati Uniti (Asnad-i lanih-'i Jasusi). Xi wħud mid-dokumenti tagħha għadhom ikklassifikati bħala "sigriet" jew "kunfidenzjali". '''<big>Ħruġ ta 'subborgi u trasformazzjoni f'metropoli</big>''' Sas-snin 1975-1980, Tehran ma kellu l-ebda subborgi urbani, iżda biss belt satellita, Karaj, u subborg rurali magħmul minn bliet kbar. Il-popolazzjoni tal-migranti mill-ewwel perjodu ta 'żvilupp urban (1955-1970) kienet iffullar f'bini miżeru fil-periferija taċ-ċentru, speċjalment fin-nofsinhar tal-belt. Wara x-xejra li bdiet fis-seklu 19, in-Nofsinhar laqgħu l-klassijiet foqra, it-Tramuntana l-għonja, u l-klassijiet tan-nofs stabbiliti fil-Lvant u speċjalment fil-Punent tal-belt. Iż-żona industrijali Tehran-Karaj qed tiżviluppa malajr ħafna tul l-ewwel awtostrada mibnija fl-Iran, u ħaddiema mill-majjistral tal-Iran jippreferu joqgħodu madwar Karaj, li fi ftit snin isir subborg popolari li jservi satellita għall-kapitali. Fis-snin sebgħin, Tehran kienet belt kompatta, mingħajr subborgi urbani: wieħed iċċaqlaq bla xkiel mid-deżert jew il-widien tal-muntanji għat-tniġġis tal-kapitali. "Tehran il-Kbir" inħoloq fl-1986, iżda l-ġestjoni tagħha għadha pjuttost inkonsistenti. M'hemm l-ebda struttura amministrattiva jew finanzjarja fuq din l-iskala, li toħloq diffikultajiet bejn il-muniċipju ta' Tehran u s-subborgi li m'għandhom l-ebda realtà amministrattiva. Minn issa 'l quddiem, l-iżvilupp ta' Greater Tehran huwa ppjanat aħjar. Bliet jew suddiviżjonijiet ġodda (shahrak), maħsuba biex jakkomodaw għexieren ta’ eluf ta’ nies u ffinanzjati minn amministrazzjonijiet jew kooperattivi tad-djar, qed joħorġu tletin jew erbgħin kilometru miċ-ċentru ta’ Tehran. Biex jillimitaw l-influss ta 'migranti, l-awtoritajiet f'Tehran jipprojbixxu l-kostruzzjoni ta' fabbriki, li timbotta l-intraprendituri biex jistabbilixxu ruħhom fil-limiti tal-belt, u b'hekk jinfluwenzaw id-distribuzzjoni tal-popolazzjoni. L-emerġenza tas-subborgi ta' Tehran hija aktar konsegwenza tar-ridistribuzzjoni tal-popolazzjoni fir-reġjun urban milli konsegwenza taż-żieda fil-popolazzjoni. Tabilħaqq, is-subborgi l-ġodda qrib Tehran huma popolati mhux minn migranti reċenti, iżda minn residenti ta 'distretti foqra fin-Nofsinhar, li jaraw dan il-moviment lejn is-subborgi, għal akkomodazzjoni ta' kwalità aħjar, bħala avvanz soċjali. Madankollu, dawn is-subborgi jibqgħu marġinali sal-punt li l-infrastruttura u l-faċilitajiet tal-komunità għadhom mhux żviluppati biżżejjed. Il-gwerra Iran-Iraq u l-kunflitti interni li segwewha mblukkaw l-ippjanar urban. Barra minn hekk, ir-Repubblika Iżlamika saħħet il-poter tal-bāzār u tal-kleru fil-belt. F'Mejju 1985, Tehran intlaqtet għall-ewwel darba mill-bidu tal-[[Gwerra Iran-Iraq]] fl-1980. L-Iraqini nedew bombi mill-ajru u missili mill-wiċċ għall-wiċċ fuq il-belt, bħala parti minn attakki fuq ċentri urbani ewlenin mill-Iran (jattakkaw ukoll bliet oħra fl-Iran b'artillerija fuq distanzi twal). Attakki oħra seħħew fl-1988 waqt dik li kienet tissejjaħ il-“Gwerra tal-Bliet”: 190 missila ġew imnedija mill-Iraqini fuq Tehran f’perjodu ta’ sitt ġimgħat. Dan l-attakk seħħ b’reazzjoni għall-bumbardament Iranjan ta’ [[Bagdad]]; il-ħsara umana u materjali ma kinitx sinifikanti, iżda l-attakki kkawżaw kważi 30% tal-popolazzjoni tal-belt biex jaħarbu temporanjament, partikolarment lejn it-Tramuntana tal-Iran<ref>{{Ċita web|url=https://50.87.16.108/cia.htm|titlu=}}</ref>. == Kultura == [[Stampa:Azadi Tower, Tehran.jpg|alt=Azadi Tower jew Kings Memorial|daqsminuri|Azadi Torri jew Kings Memorial]] Tehran hija belt riċenti meta mqabbla ma 'bliet importanti oħra fl-[[Iran]], il-ftit monumenti antiki jinsabu f'Ray fit-tarf tax-Xlokk tal-belt. F’Tehran stess, l-eqdem monumenti jmorru lura għall-era Qajar. L-iżvilupp partikolari ta’ Tehran ifisser li nsibu kemm inħawi residenzjali kif ukoll kostruzzjonijiet arkitettoniċi monumentali fiċ-ċentru tal-belt. Il-belt hija dar għal ħafna mużewijiet u, mir-rivoluzzjoni, diversi palazzi kienu miftuħa għall-pubbliku. Lejn il-Lbiċ tal-belt, fit-triq ta’ Ħal Qom, ħdejn iċ-ċimiterju Behesht-e Zahra hemm il-kumpless funerarju tal-Ayatollah Khomeini. ''Borj-e Milad'' ("Torri Milad") hija l-ogħla struttura fl-Iran u s-sitt l-ogħla torri indipendenti fid-dinja. Hija tinsab fid-distrett ta 'Gisha. Fiha kumpless kulturali u l-ogħla ristorant li jdur fid-dinja. It-torri ilu miftuħ għall-pubbliku mill-2010. Banay-e Azadi (il-Monument tal-Ħelsien), is-simbolu ta’ Tehran (għall-inqas qabel il-bini ta’ Milad), jinsab fil-punent tal-kapitali. Il-kbir “Tehran Bazaar”, belt ġewwa belt, li tmur mis-seklu 19, tinsab fin-nofsinhar ta’ Tehran. '''<big>Bini reliġjuż</big>''' [[Stampa:Mezquita Shah, Teherán, Irán, 2016-09-17, DD 49-51 HDR.jpg|alt=Fil-moskea tax-Shah.|daqsminuri|Fil-moskea tax-Shah.]] Ftit hemm bini reliġjuż notevoli ħafna f'Tehran, speċjalment meta mqabbel ma 'bliet bħal Isfahan jew Shiraz. Dan huwa parzjalment dovut għaż-“żgħażagħ” relattivi ta’ Tehran bħala kapitali Iranjana. Madankollu, nistgħu niċċitaw xi monumenti importanti mil-lat storiku, kulturali u arkitettoniku : * Diversi moskej storiċi jmorru mill-perjodu Qajar ; nistgħu niċċitaw il-moskea Soltani, il-moskea Mo'ezz o-doleh, il-moskea Haj Seyyed Azizollah, mibnija minn Fath Ali Shah, jew il-moskea Sepahsalar, qrib il-grand bazaar, li tmur għall-istess perjodu. * Il-Hosseiniyeh Ershad huwa wieħed mill-istituti reliġjużi ewlenin f'Tehran, il-koppla blu tagħha tinjora lil Shariati Avenue. * Il-Moskea Imam Khomeini (li qabel kienet il-Moskea Shah) hija mdaħħla kompletament fil-bazaar mingħajr ma jkun hemm xi separazzjoni reali bejn it-triq u l-bitħa tal-moskea. * Il-moskea u l-minaret ta’ Pamenar, li jmorru mis-seklu 13, mibnija matul ir-renju ta’ Al-e Mozaffar fis-sena 793 tal-kalendarju Iranjan fuq l-ordni tas-Sultan Emad-eddin Mahmoud, huma meqjusa bħala parti mill-wirt artistiku u l-istorja tal-Iran. * Il-Moskea Mosalla, waħda mill-akbar moskej fid-dinja, qed tinbena f’Tehran. Għandu erba’ minareti għoljin 136 metru. Se jkun jista’ jakkomoda diversi miljuni ta’ nies. Il-kostruzzjoni kellha tkun lesta fl-2006. Ma ntemmitx fl-2007, iżda hemm diġà qed isir it-talb tal-Ġimgħa. * Il-belt għandha diversi Tekiyeh, bini fejn ix-Xiti jinġabru biex jikkommemoraw il-martirju ta’ Husayn ben Ali (imsejjaħ Hossein fl-Iran); Dawn iċ-ċerimonji jissejħu Tażieh. * Minħabba l-preżenza ta’ komunità b’saħħitha Armena u Assirjana, Tehran hija wkoll dar għal għadd ta’ knejjes, bħall-Knisja Sourp Gevork (mibnija fl-1790), il-Knisja Thaddée Bartoqimus (1808), il-Knisja Enjili (1867), il- Knisja Tatavus, knisja Assirjana u katidral Armen (mibnija fis-sittinijiet) kif ukoll katidral Ortodoss Grieg. * Tehran hija wkoll dar għal proporzjon sinifikanti tal-Lhud tal-Iran il-belt għandha diversi sinagogi. '''<big>Palazz</big>''' [[Stampa:Niavaran Palace, Tehran.jpg|alt=Niavaran Palace, l-aħħar palazz ta’ Mohammed Reza Shah Pahlavi.|daqsminuri|Niavaran Palace, l-aħħar palazz ta’ Mohammed Reza Shah Pahlavi.]] Il-Palazz Golestān huwa l-palazz tad-dinastija Qajar. Huwa grupp kbir ta 'bini madwar ġnien. Restawrijiet b'data tat-tmiem mhux magħrufa għadhom għaddejjin. Hija tinsab fid-distrett Bazaar. Il-palazz Sa'd Âbâd kien ir-residenza uffi/jali tal-familja Pahlavi li tinsab f'park imsa[[ar fl-g[oli tal-belt li fih diversi monumenti palazzi, l-eqdem minnhom imur lura g[ad-dinastija Qajar. Fl-aħħarnett, il-Palazz Niavaran, l-aħħar residenza tax-Shah, jinsab ukoll f'kumpless li fih diversi monumenti mill-era Qajar, bħall-Palazz Sāhebgharanyeh u l-Kushk-e Ahmad Shahi. Dawn iż-żewġ kumplessi tal-palazz jinsabu fuq l-għoli tat-tramuntana tal-belt, siti magħżula għall-freskezza relattiva tagħhom u l-kwalità aħjar tal-arja. [[Stampa:Golestān Palace - Tehran, Iran.jpg|alt=Il-ġonna tal-Palazz Golestān.|daqsminuri|Il-ġonna tal-Palazz Golestān.]] '''<big>Ġonna</big>''' L-erja totali ta 'parks ġestiti mill-Muniċipalità ta' Tehran hija 1,130 ettaru. Il-Muniċipalità ta' Tehran għandha organizzazzjoni ddedikata għall-manutenzjoni tal-parks ta' Tehran, l-Organizzazzjoni tal-Parks tal-Belt. Ħafna mill-ġonna qodma fit-Tramuntana ta’ Tehran qabel kienu jappartjenu għar-residenzi tas-sajf ta’ uffiċjali għolja Iranjani. Meta dawn tal-aħħar ħarbu mill-pajjiż bir-rivoluzzjoni, il-gvern ħa ħsieb is-sorveljanza u l-manutenzjoni tal-ġonna, li ġew trasformati f’parks pubbliċi. Matul l-industrijalizzazzjoni tal-belt fis-sittinijiet, il-gvern u l-muniċipalità għażlu li jikkontrollaw l-espansjoni tal-belt billi jistabbilixxu foresti peri-urbani f'żoni lil hinn mil-limiti tal-belt : 7,300 ettaru ta 'foresti jdawru l-belt. F'Lulju 1973, il-parlament Iranjan ippromulga liġi għall-protezzjoni u l-espansjoni taż-żoni ħodor li pprojbixxa t-tqattigħ bla kontroll tas-siġar, kif kien dak iż-żmien f'Tehran. Kbar u miżmuma tajjeb, il-ġonna pubbliċi ta’ Tehran jinsabu mal-belt kollha u huma kenn ta’ kalm f’metropoli storbjuża. L-aktar importanti huma : * Mellat Park (qabel Chahanchahi) fuq Vali-ye Asr Avenue. Il-kumpless tat-Televiżjoni Nazzjonali (IRIB) jinsab fil-qrib. * Lāleh Park (qabel Farah) fuq Keshavarz Boulevard. It-tapit u l-mużewijiet tal-arti kontemporanja huma mwaħħla miegħu. * Saii Park, fi Vjal Vali-ye Asr. * Danechjou Park (qabel Valiahd) fiċ-ċentru tal-belt. It-Tehran Opera House (Talar-e Vahdat) tinsab fil-qrib u t-Teatru tal-Belt (Teatr-e Shahr) ġewwa l-ġnien. Shahr Park fin-Nofsinhar tal-belt, ħdejn il-Bazaar. Għandu erja ta’ 24.7 ettaru u ġie inawgurat fl-1960. * Niavarān Park fil-qiegħ tal-palazz tal-istess isem fit-tramuntana tal-belt. * Jamchidieh Park fil-qiegħ tal-muntanji li jħares lejn il-belt. Huwa wieħed mill-aħħar ġonna pubbliċi mibnija fl-era Pahlavi. * Park ta 'studju tal-annimali Pardisan li jestendi fuq aktar minn 250 ettaru lejn il-majjistral tal-belt '''<big>Muzżew</big>''' Tehran hija dar għal diversi mużewijiet ewlenin tal-Iran. Nistgħu niċċitaw dan li ġej : * il-Mużew tal-Ħġieġ u ċ-Ċeramika (Abgineh). Il-bini kien id-dar ta’ Ghavam os-Saltaneh, politiku Iranjan u wara serva bħala l-ambaxxata Eġizzjana sal-1976; * il-Mużew Nazzjonali tal-Iran (Muzeh Iran Bastan), jew mużew arkeoloġiku, għandu kollezzjoni rikka ħafna dwar l-Iran tal-qedem u l-arti Iżlamika; * Il-Mużew tal-Arti Kontemporanja huwa uniku f’dan ir-reġjun tad-dinja. Għandu xi biċċiet interessanti ħafna mill-akbar artisti kontemporanji bħal Giacometti, Picasso, eċċ.; * Il-Mużew tat-Tapit huwa qrib il-mużew tal-arti kontemporanja u l-park pubbliku kbir ta 'Laleh. Jippreżenta kollezzjoni ta’ twapet qodma; * il-Mużew tal-Ġawhar tal-Kuruna għandu kollezzjoni straordinarja ta’ ġawhar li kienu ta’ ħakkiema Iranjani; * il-Mużew Reza Abbasi għandu kollezzjoni rikka ta’ miniatures Iranjani; * il-Mużew tal-Istorja Naturali, li jinsab fil-Palazz Darabad; * il-Mużew taċ-Ċinema, li jsegwi l-istorja taċ-ċinema Iranjan mill-bidu tiegħu fl-aħħar tas-seklu 19; * il-Mużew tal-Posta u tat-Telegrafu; * il-Mużew tar-Rivoluzzjoni Iżlamika u d-Difiża Sagra. == Politika == [[Stampa:Majles1956.jpg|alt=Majles (Parlament Iranjan) fl-1956.|daqsminuri|Majles (Parlament Iranjan) fl-1956.]] Bħala l-kapitali tal-pajjiż, Tehran tospita l-istituzzjonijiet ewlenin tar-Repubblika Iżlamika tal-Iran: il-Majlis (Parlament), il-Kunsill tal-Gwardjani, il-Kunsill tad-Dixxerniment u l-Assemblea tal-Esperti (stabbilita uffiċjalment f'Qom iżda li tiltaqa' wkoll f'Mashhad u Tehran). '''<big>Organizzazzjoni tal-Muniċipalità ta' Tehran</big>''' Tehran hija rregolata mill-Kunsill Muniċipali Iżlamiku tal-Belt ta' Tehran (Persjan: شورای اسلامی شهر تهراﻥ, Shorā-ye Eslami-ye Shahr-e Tehrān). Dan il-kunsill huwa magħmul minn 21 persuna eletti b’vot universali. Il-kunsill muniċipali huwa responsabbli għall-elezzjoni tas-sindku ta' Tehran, il-ġestjoni u l-baġit tal-belt ta' Tehran. Is-sindku, appoġġjat minn uffiċċji u kummissjonijiet u minn tmien kunsilliera muniċipali (dettalji fid-dijagramma hawn taħt), huwa responsabbli għall-ġestjoni tal-muniċipalità ta’ Tehran. '''<big>Installazzjonijiet militari fil-kapital</big>''' Tehran hija s-sede tal-Ministeru tad-Difiża u l-kwartieri ġenerali tal-armati regolari u l-organizzazzjonijiet paramilitari tal-Iran. Fl-2005, kien fih il-kwartieri ġenerali tal-1 Armata tal-Armata Iranjana u l-garniġuni tat-18-il Diviżjoni Armata, it-30 Diviżjoni tal-Infanteria, it-23 Diviżjoni tal-Forzi Speċjali (iffurmata bejn l-1993 u l-1994, tinkludi 5,000 persunal), il-55 Diviżjoni tal-Paraxut, il-351 Brigata tal-Missili mill-wiċċ għall-wiċċ u forsi dik tal-75 Brigata tal-Loġistika. Il-Forza tal-Ajru Iranjana għandha kwartjieri ġenerali fil-Bażi tal-Ajru Doshan Tappeh (it-12-il Bażi tal-Ajru Tattika) fil-Lvant tal-belt u għandha l-Bażi tal-Ajru ta’ Mehrabad (l-Ewwel Bażi tal-Ajru Tattika) fuq l-ajruport internazzjonali ta’ Mehrabad fil-parti tal-punent tal-belt li fiha madwar ħmistax-il MiG. -29 ajruplani tal-ġlied u ajruplani tat-trasport, riforniment u kollegament tal-fergħat kollha tal-forzi armati u tas-sigurtà Iranjani kif ukoll il-bażi ta 'Ghale-Morghi (11-il bażi tal-ajru tattika), fin-nofsinhar tal-metropoli tad-djar tal-forza tal-ajru u l-ħelikopters tal-pulizija. Il-Korp tal-Gwardji Rivoluzzjonarji Iżlamiċi għandu wkoll il-kwartieri ġenerali tiegħu fil-Bażi tal-Ajru ta' Doshan Tappeh u fl-2004 skjera l-1 Diviżjoni Armata u l-1 Diviżjoni tal-Infanteria. Id-diviżjonijiet korazzati fir-reġjun ta 'Tehran mhumiex ikkunsidrati b'saħħa sħiħa u l-format ta' unitajiet Iranjani kbar mhuwiex omoġenju. == Ekonomija == [[Stampa:Tehran Stock Exchange Building.jpg|alt=Borża ta' Tehran.|daqsminuri|Borża ta' Tehran.]] Qabel Tehran saret il-kapitali tal-Iran fis-seklu 17, kien raħal kbir orjentat lejn l-agrikoltura, bl-irziezet, il-ġonna tal-frott u l-molol tiegħu. L-ekonomija tagħha mbagħad kienet ibbażata minn naħa fuq l-agrikoltura, u min-naħa l-oħra fuq żoni urbani (kwartieri ġenerali tal-organizzazzjonijiet militari u politiċi tal-pajjiż), li d-dħul tagħhom kien ġej prinċipalment mit-taxxi miġbura fir-reġjuni. L-isfruttament taż-żejt fis-seklu 20 biddel il-pedamenti ekonomiċi tal-pajjiż, u ppermettielu wkoll jindustrijalizza. L-isfruttament taż-żejt ippermetta wkoll tkabbir qawwi fid-dħul tal-pajjiż, li wassal għall-prosperità tal-belt li saret iċ-ċentru industrijali u politiku tal-pajjiż. Ġonna tal-frott u spazji ħodor għalhekk ġew trasformati gradwalment f’żoni industrijali u residenzjali. Tehran huwa ċentru ekonomiku u industrijali importanti ħafna fl-Iran. Aktar minn nofs l-oġġetti tal-konsumatur, inklużi tessuti, siment, oġġetti tal-mejda, zokkor u apparat elettriku (bħall-fabbrika SEB Franċiża) huma manifatturati f'fabbriki fil-belt. Ġiet stabbilita żona industrijali bejn Tehran u Karaj, tul l-awtostrada. Il-fabbriki tal-belt jipproduċu wkoll kimiċi, karozzi u armi. Il-bazaar ċentrali ta' Tehran jiddomina n-netwerk ekonomiku nazzjonali. Tabilħaqq, Soussan Mobasser jispeċifika li “fil-bazaars kollha [tal-Iran], kwalunkwe merkanzija li mhix maħsuba għall-bejgħ lokali, jew lill-konsumatur finali jew lill-bejjiegħa bl-imnut, tiġi ttrasportata lejn Tehran”. Tehran ilha wkoll ospitat il-Borża ta 'Tehran mill-1968. Fl-2005, aktar minn 420 kumpanija ġew elenkati hemmhekk b'kapitalizzazzjoni ta' 327,417 biljun rials Iranjani, ekwivalenti għal 45 biljun dollaru. == Trasport == [[Stampa:Tehran subway.jpg|alt=Metro ta' Tehran.|daqsminuri|[[Metro ta' Tehran]].]] Sistema ta’ metro li kienet ilha ppjanata mis-snin sebgħin fetħet tnejn minn seba’ linji ppjanati fl-2001 — minkejja li l-belt tinsab f’żona ta’ terremoti. L-iżvilupp tal-[[metro ta’ Tehran]] ġie ttardjat mir-rivoluzzjoni Iranjana u mbagħad mill-gwerra bejn l-Iran u l-Iraq. Tehran illum għandha 7 linji tal-metro (linji 1, 2, 4.5.6 u 7). It-taxis, li huma numerużi ħafna f'Tehran, jippermettu vjaġġi iqsar. Taxis kondiviżi (māshin-e savāri) joperaw fuq linji speċifiċi. It-taxi mbagħad tkun komuni, u tittrasporta diversi nies matul il-vjaġġ. Huwa l-aħjar mezz ta 'trasport f'Tehran, l-orħos u l-aktar veloċi. Ħafna nies, li m'għandhomx impjieg permanenti jew li jridu jissupplimentaw id-dħul tagħhom, jieħdu l-karozza personali tagħhom u jieħdu taxi.<ref>{{Ċita web|url=http://www.recherche-innovation.equipement.gouv.fr/article.php3?id_article=87|titlu=Diversité citadine|kunjom=recherche-innovation|data=2006-02-22|sit=www.recherche-innovation.equipement.gouv.fr|lingwa=fr|data-aċċess=2026-07-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080111143821/http://www.recherche-innovation.equipement.gouv.fr/article.php3?id_article=87|arkivju-data=2008-01-11|url-status=dead}}</ref> In-numru ta’ karozzi ħfief u vetturi kummerċjali ħfief f’Tehran kien stmat għal aktar minn żewġ miljuni fl-2003. [[Stampa:Iran-travel132.jpg|alt=Ġamm tat-traffiku f'Tehran.|daqsminuri|Ġamm tat-traffiku f'Tehran.]] Il-karozza għandha rwol importanti ħafna għad-djar f'Tehran ; kemm għall-mobilità tagħhom kif ukoll għall-ekonomija tagħhom. Ħafna mill-miżuri meħuda mill-awtoritajiet biex itejbu l-movimenti tal-karozzi kellhom effetti negattivi fuq il-ħajja tar-residenti ta 'Tehran: it-traffiku huwa dens ħafna u ħafna drabi konġestjonat, il-problemi ta' sikurezza għall-pedestrians u ċ-ċiklisti huma sinifikanti ħafna, u t-tniġġis tal-arja huwa sinifikanti ħafna. Barra minn hekk, in-numru ta’ spazji ta’ parkeġġ disponibbli mhuwiex għoli biżżejjed meta mqabbel man-numru ta’ vetturi li jiċċirkolaw f’Tehran. Il-muniċipalità ta’ Tehran, biex tipprova trażżan il-problemi tat-traffiku tal-karozzi, ħolqot żona ristretta fiċ-ċentru ta’ Tehran: din iż-żona hija pprojbita għal vetturi mingħajr awtorizzazzjoni biex imorru hemm, madankollu tibqa’ aċċessibbli għall-Ġimgħa kollha, li hija l-ġimgħa ta’ kull ġimgħa. jum mhux tax-xogħol fl-Iran. Hemm ukoll sitt linji tal-karozzi tal-linja tal-elettriku fin-Nofsinhar ta’ Tehran, li jġorru madwar 150,000 passiġġier kuljum. [[Stampa:Tehran IKI Airport.jpg|alt=Veduta ta' ġewwa tal-Ajruport Internazzjonali tal-Imam Khomeini.|daqsminuri|Veduta ta' ġewwa tal-Ajruport Internazzjonali tal-Imam Khomeini.]] Tehran hija moqdija mill-[[Ajruport Internazzjonali ta’ Mehrabad]], l-ewwel ajruport u bażi militari tal-belt, li tinsab fil-punent tal-belt, issa f’nofs żona urbana. L-Ajruport Internazzjonali Imam-Khomeini, 50 kilometru fin-nofsinhar tal-belt, ġie inawgurat fl-2004 u fl-aħħar mill-aħħar huwa maħsub biex jakkomoda titjiriet internazzjonali filwaqt li Mehrabad ikun riżervat għal titjiriet domestiċi. Tehran għandha wkoll stazzjon ċentrali u 4 terminals tal-karozzi tal-linja li joffru servizzi regolari għall-ibliet kollha fil-pajjiż (terminals tan-[[Nofsinhar]], tal-Lvant, tal-Punent u ta' Bei-haghi). == Problemi ambjentali u tniġġis == Skont id-dejta miġbura mill-AQCC (Tehran City Air Quality Monitoring Company) u l-Ministeru tal-Ambjent Iranjan, il-belt ta 'Tehran hija waħda mill-aktar imniġġsa fid-dinja. F'Novembru 2006, it-tniġġis tal-arja fil-kapitali Iranjana kkawża 3,600 mewt, prinċipalment minn patoloġiji kardjo-respiratorji. Skont l-Aġenzija għall-Kooperazzjoni Internazzjonali tal-Ġappun (JICA), is-sorsi tal-emissjonijiet mobbli ammontaw għal 71% tat-tniġġis kollu tal-arja fil-metropoli. Il-monossidu tal-karbonju jirrappreżenta parti sinifikanti mill-1.5 miljun tunnellata ta 'inkwinanti rilaxxati f'Tehran fl-2002, u r-responsabbiltà diretta tiegħu fiż-żieda fid-dħul ta' pazjenti għal disturbi kardijaċi fl-isptarijiet tal-belt hija dokumentata. L-emissjonijiet minn aktar minn żewġ miljun vettura privata u mezzi antiki tat-trasport huma l-kawża ewlenija tat-tniġġis tal-arja f'Tehran. Il-President ta’ dak iż-żmien Mohammad Khatami qal li l-karozzi mibnija fl-Iran ikollhom ikollhom standards aktar favur l-ambjent, u wiegħed bidla għal fjuwil bla ċomb. Tabilħaqq, il-maġġoranza tal-flotta tal-karozzi hija antika, xi kultant aktar minn 20 sena (b'mudelli manifatturati fl-Iran bħall-Peykan). Il-muniċipalità ta' Tehran, assoċjata mal-Ministeru tal-Ambjent Iranjan, implimentat miżuri maħsuba biex tnaqqas it-tniġġis: fl-2002, pereżempju, kważi t-30,000 taxi ta' Tehran kollha kienu jaħdmu bl-LPG. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|TJK}} [[Dushanbe]] ([[Taġikistan]]) ; * {{Flagicon|RUS}} [[Moska]] ([[Russja]]) ; * {{Flagicon|KWT}} Kuwajt ([[Kuwajt]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Berlin]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|CUB}} [[Ħavana]] ([[Kuba]]) ; * {{Flagicon|VEN}} Caracas ([[Veneżwela]]) ; * {{Flagicon|ZAF}} [[Chuani]] ([[Afrika t'Isfel]]) ; * {{Flagicon|RUS}} [[San Pietruburgu]] ([[Russja]]) ; * {{Flagicon|AFG}} [[Kabul]] ([[Afganistan]]) ; * {{Flagicon|YEM}} [[Sana'a]] ([[Jemen]]) ; * {{Flagicon|IRQ}} [[Bagdad]] ([[Iraq]]) ; * {{Flagicon|BLR}} [[Minsk]] ([[Belarussja]]) ; * {{Flagicon|CHN}} [[Beijing]] ([[Ċina]]) ; * {{Flagicon|HUN}} [[Budapest]] ([[Ungerija]]) ; * {{Flagicon|GEO}} [[Tbilisi]] ([[Ġeorġja]]) ; * {{Flagicon|KGZ}} [[Bishkek]] ([[Kirgiżistan]]) ; * {{Flagicon|ARM}} [[Yerevan]] ([[Armenja]]). == Referenzi == [[Kategorija:Bliet kapitali fl-Asja]] [[Kategorija:Bliet tal-Iran]] 47yjepvdrq54zq8o305et785nihquwm 0 32597 330925 317598 2026-07-04T00:36:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 330925 wikitext text/x-wiki '''Auckland''', bil -Maori '''Tāmaki-makau-rau''' <ref>{{Ċita web|url=https://maoridictionary.co.nz/word/7329}}</ref> jew '''Ākarana''', <ref>{{Ċita web|url=https://maoridictionary.co.nz/word/140}}</ref> hija belt fi [[New Zealand]], li tinsab fil- Gżira tat-Tramuntana . Iż-żona metropolitana tagħha hija l-akbar u l-aktar popolata fil-pajjiż u fil- [[Polinesja|Polineżja]] kollha, b'madwar {{formatnum:1700000}} abitant minn Ġunju 2018. Il-belt, komunement imlaqqma ''l-Belt tal-Qlugħ'', hija msemmija għal George Eden, l-ewwel Earl ta 'Auckland, l-1 Lord Gran Ammirall u Gvernatur Ġenerali tal-Indja. Mibnija fuq l-istmu tal-istess isem, Auckland hija waħda mill-ftit bliet fid-dinja li għandhom portijiet fuq żewġ baċini tal-baħar distinti, u hija l-aktar port importanti fi New Zealand grazzi għall-pożizzjoni tagħha fuq ir-rotot trans-Paċifiku. L-istmu li fuqu tinsab il-belt ġie kkolonizzat għall-ewwel darba madwar l-1350 minn nies Māori attirati mill-fertilità tal-art; huwa stmat li l-popolazzjoni indiġena laħqet {{formatnum:20000}} qabel il-wasla tal-Ewropej. <ref>{{Ċita ktieb|titlu=New Zealand|paġna=243}}</ref> Wara t-twaqqif ta’ kolonja Brittanika, fl-1840 William Hobson, Gvernatur Ġenerali ta’ New Zealand, għażel is-sit bħala l-kapitali l-ġdida tal-kolonja. Dalwaqt, f’nofs is-seklu 19, inqalgħu kunflitti bejn koloni Ewropej u Māori dwar il-kontroll tal-art. Minkejja li tilfet ir-rwol tagħha bħala kapitali fl-1865, Auckland baqgħet l-attrazzjoni ewlenija tal-pajjiż għall-immigrazzjoni u l-akbar belt. Illum il-belt hija l-mutur ekonomiku ta’ New Zealand, li tippreżenta ekonomija diversifikata u kompetittiva ħafna, filwaqt li tbassir tal-istatistika jindika li l-iżvilupp demografiku se jkun aktar mgħaġġel minn dak tal-bqija tan-nazzjon għal bosta deċennji li ġejjin. Auckland hija belt globali Beta+ <ref>{{Ċita web|url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html|data-aċċess=2024-09-07|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180105023839/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html|arkivju-data=2018-01-05|url-status=dead}}</ref> minħabba l-importanza tagħha fil-kummerċ, l-arti u l-edukazzjoni. L- Università ta 'Auckland, imwaqqfa fl-1883, hija l-akbar fi New Zealand. L-istituzzjonijiet kulturali diversi tal-belt, bħall-Mużew tal-Memorial tal-Gwerra ta 'Auckland, il-Mużew tat-Trasport u t-Teknoloġija u l-Gallerija tal-Arti ta' Auckland Toi o Tāmaki, u l-bosta siti storiċi nazzjonali tagħha, festivals u avvenimenti sportivi ewlenin jagħmlu Auckland destinazzjoni popolari ħafna. Il-belt hija moqdija mill-Ajruport ta' Auckland, li jgħaddi minn madwar miljun passiġġier kull xahar. Għalkemm il-belt hija waħda mill-aktar għaljin fid-dinja, <ref>{{Ċita aħbar|data=2016-12-31|url=https://www.nzherald.co.nz/personal-finance/news/article.cfm?c_id=12&objectid=11774764|data-aċċess=2024-09-07|titlu=Archive copy|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200730171341/https://www.nzherald.co.nz/personal-finance/news/article.cfm?c_id=12&objectid=11774764|arkivju-data=2020-07-30|url-status=dead}}</ref> Auckland għadha rikonoxxuta bħala waħda mill-aktar li jistgħu jgħixu fuq il-pjaneta u b'waħda mill-ogħla kwalità tal-ħajja, u tokkupa t-tielet post fil-klassifika mfassla mill-2019. <ref>{{Ċita web|url=https://www.standard.co.uk/news/world/uk-city-with-best-quality-of-life-revealed-in-new-survey-a4090386.html|data=2019-03-13}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://mobilityexchange.mercer.com/Insights/quality-of-living-rankings}}</ref> 466gg6tdulm7ynnwzhdrcfg9wogatut 0 34089 330921 330837 2026-07-03T17:20:59Z ToniSant 4257 /* Lulju */ RIP Carmen Vella 330921 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] qidj477mp9xxxzxq7kktym0ixdreqsb 330922 330921 2026-07-03T18:06:51Z ToniSant 4257 /* Lulju */ +ref 330922 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 8cpcssbh4n9sy9kg0bfuq2v0odp1nu2 330923 330922 2026-07-03T18:18:12Z ToniSant 4257 /* Lulju */ +refs 330923 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=rn}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 4mbry9xoyv093k8p98z0ap94bis432y