Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 1142 331091 331064 2026-07-13T09:55:53Z ToniSant 4257 /* Review request: Lingwa Latvjana */ Tweġiba 331091 wikitext text/x-wiki {{Il-Pjazza}} <!-- AGĦMEL IL-KUMMENT TIEGĦEK TAĦT L-AĦĦAR INTERVENT LI SAR. --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 13:21, 18 Jannar 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Jannar 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 11:21, 31 Marzu 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 00:58, 26 April 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 10:00, 30 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mejju 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Review request: Rozie userspace draft == Apologies for writing in English; I do not speak Maltese well enough to write this request in Maltese. Hello. I have prepared a userspace draft about Rozie: Draft: [[Utent:MargaritaPLV/Rozie]] Latest/current version, if the default view shows an older reviewed version: [https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Utent:MargaritaPLV/Rozie&stable=0 Utent:MargaritaPLV/Rozie current version] I am a Latvian editor. The draft was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] with the help of machine translation, and it was also checked by a Maltese-speaking friend. However, I am not able to judge the final Maltese wording myself, so it may still need examination and correction by a local Maltese-speaking editor. Conflict of interest disclosure: I have no conflict of interest with Rozie. I am not paid by Rozie, I am not employed by it, I am not a founder, investor, contractor or representative of the company, and I have no family or close personal connection to the company. I created the draft in userspace because the subject has a direct Malta connection: the sources in the draft describe Rozie as a Latvia-developed cleaning-services booking platform whose main market is Malta, and the draft includes Malta-related coverage. I would appreciate local review of: * whether the Maltese language is acceptable; * whether the tone is neutral and not promotional; * whether the sources are sufficient for a Maltese Wikipedia article; * whether any parts should be shortened or rewritten; * whether the page can be moved to [[Rozie]] I understand that some sources are official or factual sources, and some media coverage may have a promotional tone. I am happy to trim or rewrite the draft if local editors recommend it. Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:34, 15 Ġunju 2026 (UTC) '''Just a short follow-up:''' could any Maltese-speaking editor check whether the wording is acceptable and whether the draft can be moved to [[Rozie]]? [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 14:08, 25 Ġunju 2026 (UTC) :'''Update:''' Since my last message, the userspace draft has been professionally proofread offline by a certified Maltese-language proofreader from University of Malta, and I have updated the draft accordingly. The current version is here: [https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Utent:MargaritaPLV/Rozie&stable=0 current draft]. Could a local editor please check whether the updated wording and the article are acceptable, and whether the page may be moved to [[Rozie]]? [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 12:13, 29 Ġunju 2026 (UTC) ::The draft article is fine, @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]. I'm just trying to figure out why you picked this subject for your first article in Maltese, when this topic is barely notable by encyclopedic standards. Seems like a wasted opportunity to write about topic every encyclopedia should have rather than a commercial service that is not particularly notable. Please don't take this the wrong way: your contributions to the Maltese-language Wikipedia are VERY welcome, it's just that the choice of your first topic seems quite unusual. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 13:40, 29 Ġunju 2026 (UTC) :::Thank you, [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. You are right that the choice is unusual, and I appreciate the honest comment. I am mainly a Latvian Wikipedia editor and I usually work on Latvia-related topics, especially business, economic and historical subjects. I first noticed Rozie while visiting Malta, then found that the service had a Latvia connection and Malta-related coverage, so I thought it might be a relevant Latvia–Malta crossover topic. :::I also understand that this is a commercial subject and that its notability may be borderline. That is why I kept it in userspace, disclosed that I have no conflict of interest, and asked for local review instead of moving it directly to mainspace. I do not want to advertise the service or push the article if the local view is that it is not suitable. However, when I was in Malta, I was surprised by how popular this service seemed to be. :::If you think the better outcome is to leave it as a userspace draft, trim it further, I am happy to follow that guidance. Thank you again for taking the time to look at it. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 15:24, 29 Ġunju 2026 (UTC) ::::I am going to answer in Maltese, as I'm sure you'll both understand me and appreciate the opportunity to communicate in our language this way. ::::M'hemm xejn ħażin f'li qed tagħmel int @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]. L-artiklu tiegħek dwar Rozie jista' joħroġ kif inhu u biż-żmien ikompli jiżviluppa. Is-suġġeriment tiegħi huwa li tara [[:Kategorija:Latvja]] u tosserva kemm hemm artikli interessanti nieqsa dwar is-suġġetti li jinteressaw lilek. Per eżempju, dawn ma jeżistux: [[Lingwa Latvjana]], [[Nies Latvjani]], u anqas [[Ventas Rumba]] X'taħseb? Grazzi dejjem! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 17:27, 29 Ġunju 2026 (UTC) :::::Grazzi ħafna, [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. Napprezza ħafna l-għajnuna u l-parir tiegħek. Mexxejt l-artiklu minn [[Utent:MargaritaPLV/Rozie]] għal [[Rozie]] billi żammejt il-kronoloġija tal-paġna. Wara dan inħallih jiżviluppa bil-mod u nżomm l-editjar dwaru minimu. :::::Nirringrazzjak ukoll għas-suġġerimenti. Se nħares lejn [[:Kategorija:Latvja]] u lejn is-suġġetti li semmejt, fosthom [[Lingwa Latvjana]]. Peress li l-Malti tiegħi għadu limitat, nippreferi naħdem bil-mod, fil-paġni tal-utent meta jkun hemm bżonn, u nitlob reviżjoni lokali qabel ma noħloq artikli ġodda importanti. Grazzi dejjem! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 18:18, 29 Ġunju 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskussjoni]])</bdi> 17:11, 23 Ġunju 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Ġunju 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Review request: Lingwa Latvjana == Hello [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. Following your earlier suggestion, I have completed a userspace draft for [[Utent:MargaritaPLV/Lingwa Latvjana|Lingwa Latvjana]]. The Maltese wording was proofread offline by a Maltese-language editor from a university. I then merged the proofread wording into the full article while retaining the infobox, maps, video and 15 cited sources. Since I do not speak Maltese well enough to assess the final wording myself, I would be grateful if you or another Maltese-speaking editor could review: * the Maltese language and terminology; * the article structure and level of detail; * the rendering of the references and media; * whether the draft is ready to be moved to [[Lingwa Latvjana]] while preserving its page history. I have kept the article in userspace and have not added categories or a Wikidata sitelink. I will wait for local review before moving it to mainspace. Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 11:19, 12 Lulju 2026 (UTC) :Prosit tassew, @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]! Xogħol verament impressjonanti dan, speċjalment għal xi ħadd li ma jafx il-Malti bħala lingwa nativa. Mexxih kumdità tiegħek u tiddejjaqx [[Diskussjoni utent:ToniSant|tikkuntattjani direttament]], flok hawn fil-Pjazza, sew jekk nista' ngħin fuq dan l-artiklu kif ukoll fuq li jmiss. :) Grazzi u prosit mill-ġdid! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 09:55, 13 Lulju 2026 (UTC) 0lkqgycx6vage4p8x1nqp3tpq9ms65l 0 1573 331089 330626 2026-07-13T09:10:01Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331089 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pajjiż |isem_twil_konvenzjonali = Renju ta' Spanja |isem_nattiv = ''Reino de España'' |isem_komuni = Spanja |stampa_bandiera = Flag of Spain.svg |stampa_emblema = Escudo de España (mazonado).svg |stampa_mappa = EU-Spain.svg |deskrizzjoni_mappa = Lokazzjoni ta' Spanja (aħdar skur) <br /> – fi ħdan l-[[Unjoni Ewropea]] (aħdar ċar) fil-[[Ewropa|kontinent Ewropew]] (griż skur) <br /> |ħolqa_bandiera = Bandiera ta' Spanja |ħolqa_emblema = Armi ta' Spanja |ħolqa_demografija = Demografija Spanja |mottu_nazzjonali = "Plus Ultra"<br />"'Il Bogħod Iżjed" |innu_nazzjonali = ''[[Marcha Real|Marcha Real o Granadera]]''</small><br /><center></center> <center>[[File:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]<center> |lingwi_uffiċjali = [[Lingwa Spanjola|Spanjol]] |gruppi_etniċi = ara [[#Demografija|Demografija]] |kapitali = [[Madrid]] |latd=40 |latm=26 |latNS=N |lonġd=3 |lonġm=42 |lonġEW=W |l-ikbar_belt = [[Madrid]] |tip_gvern = [[Monarkija kostituzzjonali parlamentari unitarja (reġjonali)]] |titlu_kap1 = [[Re ta' Spanja|Re]] |titlu_kap2 = [[Prim Ministru ta' Spanja|Prim Ministru]] |isem_kap1 = [[Felipe VI ta' Spanja|Felipe VI]] |isem_kap2 = [[Pedro Sánchez]] |data_sħubija_NATO = 30 ta' Mejju 1982 |data_sħubija_UE = 1 ta' Jannar 1986 |poż_erja = 52 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |erja_km2 = 505,992 |erja_mi_kw = 195,364 |perċentwal_ilma = 0.89 |densità_popolazzjoni_km2 = 97 |densità_popolazzjoni_mi_kw = 251.2 |poż_densità_popolazzjoni = 121 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss--> |sena_PGD_PSX = 2012 stima |PGD_PSX = $1.407 triljun<ref name=imf2>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=79&pr.y=7&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=184&s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= ] Spanja, Fond Monetarju Internazzjonali, aċċessata 10 ta' Ottubru 2012</ref> |poż_PGD_PSX = |PGD_PSX_per_capita = $30,412<ref name=imf2 /> |poż_PGD_PSX_per_capita = |sena_PGD_nominali = 2012 stima |PGD_nominali = $1.340 triljun<ref name=imf2 /> |poż_PGD_nominali = |PGD_nominali_per_capita = $28,976<ref name=imf2 /> |poż_PGD_nominali_per_capita = |sena_IŻU = |IŻU = |poż_IŻU = |kategorija_IŻU = |tip_sovranità = [[Formazzjoni]] |avveniment_stabbilit1 = Demokrazija |data_stabbilit1 = 1978 |valuta = [[Ewro]] ([[Simbolu tal-Ewro|€]])¹ |kodiċi_valuta = EUR |żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa Ċentrali|CET]] |differenza_ħku = +1 |żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa Ċentrali|CEST]] |differenza_żona_ħin_legali = +2 |cctld = [[.es]]² |kodiċi_telefoniku = 34 |noti = ¹ Qabel l-1999: [[Peseta]]<br />² Ukoll [[.eu]], li hi maqsuma flimkien mal-istati membri l-oħra tal-[[Unjoni Ewropea]] |total_popolazzjoni=49,077,984|stima_popolazzjoni=49,077,984|sena_stima_popolazzjoni=2024|poż_stima_popolazzjoni=31}} '''Spanja''' (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''España''), uffiċjalment '''Renju ta' Spanja''' (bl-Ispanjol ''Reino de España''), hija [[stat]] [[Demokrazzija|demokratiku]], membru tal-[[Unjoni Ewropea]] (mill-1 ta' Jannar 1986) u tan-[[NATO]] (mill-30 ta' Mejju 1982). Hi organizzata taħt forma ta' [[monarkija parlamentari]]. Qiegħda fl-[[Ewropa]] tal-Lbiċ, u flimkien mal-[[Portugall]], ma' [[Andorra]] u mal-[[Ġibiltà]], tifforma il-[[Peniżola Iberika]]. Fix-Xlokk għandha fruntiera ma' [[Franza]] (li hi separata minnha bil-katina tal-[[Pirenej]]) u Andorra, u fin-naħa t'isfel għandha l-[[Baħar Mediterran]] u Ġibiltà (biċċa art żgħira tar-[[Renju Unit]]). Fil-[[Afrika|kontinent Afrikan]], għandha il-bliet awtonomi [[Ceuta]] u [[Melilla]] fil-[[Marokk]]. Għandha xi nuqqas ta' qbil mal-Portugall fuq il-belt ta' [[Olivenza]] u l-[[Gżejjer Salvaġġi]]<ref>Spanjol:islas Salvajes, Portugiż:Ilhas Selvagens</ref>, li qegħdin bejn [[Madeira]] u l-[[Gżejjer Kanarji]], mar-Renju Unit fuq Ġibiltà, u mal-Marokk fuq Ceuta u Melilla. Spanja, b'kodominju ma' Franza għandha l-belt ta' [[Llívia]], imsejħa l-[[Gżira tal-Paguni]] fix-xmara [[Bidasoa]]. Spanja għandha erja ta' 504,645&nbsp;km²<ref name=INEF2006>[http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario06/anu06_01entor.pdf Anuario estadístico de España 2006. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente]</ref>, 46,468,102 abitant (informazzzjoni tal-2016) u tokkupa 'l fuq minn 85 % tat-territorju tal-Peniżola Iberika. Mill-1561, barra xi perjodu qasir bejn l-1601 u l-1606, il-[[belt kapitali]] hi [[Madrid]], li b'iżjed minn tliet miljun abitant (madwar sitt miljuni fiż-żona metropolitana) hi wkoll il-belt bl-ikbar popolazzjoni. Il-lingwa uffiċjali tal-istat hu l-Kastiljan, is-soltu msejjaħ [[Lingwa Spanjola|Spanjol]]. Jitkellmu wkoll bil-[[Lingwa Katalana|Katalan]], bil-[[Lingua Galizjana|Galizjan]] u bil-[[Lingwa Baska|Bask]] li jgawdu ''status'' ta' koufficjalità, garantit mill-Kostituzzjoni Spanjola, fit-territorji rispettivi fejn huma mitkellma. Fl-istess ħin il-[[Lingwa Leoniża|Leoniż]], l-[[Lingwa Aragoniża|Aragoniż]] u l-Araniż, [[djalett]] tal-Oċċitan f'León, f'Aragona u fil-Katalonja, igawdu kouffiċjalità mal-Kastiljan u, fil-każ tal-Araniż, anki mal-Katalan. Il-lingwi l-oħra li jitkellmu fil-pajjiż mhumiex rikonoxxuti uffiċjalment. Spanja fruntieri totali: 1,952.7 km, pajjiżi tal-fruntiera (5): Andorra 63 km; Franza 646 km; Ġibiltà 1.2 km; Portugall 1,224 km; Il-Marokk (Ceuta) 8 km u l-Marokk (Melilla) 10.5 km, nota: teżisti segment tal-fruntiera addizzjonali ta' 75 metru bejn il-Marokk u l-exclave Spanjola ta' Penon de Velez de la Gomera. == Etimoloġija == L-isem ''España'' ġej mil-[[Lingwa Latina|Latin]] ''Hispania'', terminu li ntuża mir-[[Imperu Ruman|Rumani]] mit-tielet seklu [[Ante Christum natum|Q.K.]], biex jindikaw il-Peniżola Iberika sħiħa u l-ġabra tal-provinċji tagħha. Dan it-terminu bilmod ħa post it-teminu Grieg ''Iberia'', li mbagħad ħa (sal-ġurnata tal-lum) konnotazzjoni purament ġeografika. Madankollu, billi l-kelma ''Hispania'' m'għandha l-ebda għerq li jista' jintrabat magħha fil-Latin antik u fl-[[indoewropew|Indo-Ewropew]], hemm ħafna spekulazzjoni fuq l-oriġini tagħha u ħarġu bosta ipoteżi. === Ipoteżi Feniċja === Din l-ipoteżi mhux biss hija l-iżjed mifruxa imma anki l-iżjed li għandha bażi storika. Skont din l-ipoteżi l-[[etimoloġija]] ta' ''Hispania'' tista' tkun ġejja: * mit-terminu ''sf(a)n'' li x'aktarx ifisser [[fenek]], billi l-kelma bil-Feniċju ''i-shphhanim'' letteralment tfisser [[iraċ]]. Verżjoni oħra ta' din l-etimoloġija tista' tkun ''hi-shphanim'', ''gżira tal-fniek'', jew tal-''iraċi''; * mill-għerq Feniċju ''span'', li jfisser ''okkult''. X'aktarx b'dan it-terminu riedu jfissru territorju mbiegħed li diffiċli li jintlaħaq min-naħa ta' nies tal-baħar bħall-[[Feniċi]]; * mill-kelma ''i-span-ya'', ''kosta u gżira tal-forġaturi jew tal-foroġ (tal-metalli)'' minħabba l-attivitajiet minerarji u metallurġiċi intensi mal-kosta tal-[[Andalusija]] fiż-żmien meta l-Feniċi waslu Spanja;<ref>Jesús-Luis Cunchillos y José-Ángel Zamora, ''Gramatica elemental fenicia'', Madrid, Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1997 (pp. 141-154), ISBN 84-00-07702-4</ref> * mit-terminu Feniċju li jfisser ''Tramuntana'', fis-sens li l-peniżola Spanjola qiegħda fit-Tramuntana tal-kontinent Afrikan, l-art minn fejn ġew il-Puniċi: allura tista' tkun ''i-span-ia'', ''gżira tat-Tramuntana''. === Ipoteżi Griega === Hemm żewġ għajdut prinċipali li jagħmluha possibbli li ''Hispania'' ġiet mill-Grieg antik: * minn ''Esperos'', l-isem tal-ewwel [[stilla]] li setgħu jaraw fil-Punent wara t-tbexbix. Il-fonema setgħet imbagħad inbidlet u saret ''Hispania''; * mill-alla [[Pan]]. === Ipoteżi awtoktona === Din hi msejsa fuq dawn l-etimologiji: * mit-terminu Iberiku ''hispalis'', jiġifieri l-Punent li wara sar l-isem tal-belt ta' [[Sivilja]], li tat fl-epoka Rumana, dejjem skont dawk li jappoġġaw din l-ipoteżi, l-isem lill-peniżola sħiħa; * mill-[[Lingwa Baska|Bask]] ''Ezpaina'', jiġifieri xoffa, u anki xifer, tarf, jew aktar probabbli, ''Izpania'', li l-għerq fih ''iz'' li jidħol fil-kompożizzjoni ta' xi sostantivi, fosthom ''taqsam''. == Bandiera == [[Stampa:Escudo de España (mazonado).svg|thumb|left|150px|L-istemma fuq il-bandiera.]] Il-bandiera Spanjola saret kif riedha r-re [[Karlu III ta' Spanja|Karlu III]] fl-1785. Hi magħmula minn żewġ strixxi mimdudin ħomor u strixxa wiesgħa safra. Fuq ġewwa hemm l-istemma nazzjonali, magħmula mill-istemmi tar-Renju ta' Kastilja (kastell tad-deheb fuq sfond aħmar), León ([[iljun]] rampanti vjola), Aragona (erba' strixxi ħomor weqfin fuq sfond tad-deheb), Navarra (ktajjen tad-deheb fuq sfond aħmar) u [[Granada]] ([[rummiena]] bil-weraq ħodor), taħt kuruna rjali u bejn iż-żewġ [[Kolonni ta' Erkole]] (li jirrappreżentaw il-fliegu ta' Ġibiltà) bil-mottu distintiv ''[[Plus Ultra]]'', li jirreferi għall-espansjoni tal-Imperu Spanjol. == Storja == L-ewwel xhieda bil-kitba dwar il-Peniżola Iberika tiddeskriviha bħala art popolata fil-parti l-kbira mill-[[Iberiċi]], mill-[[Baski]] u miċ-[[Ċeltiċi]]. Wara konkwista iebsa, il-peniżola waqgħet taħt il-ħakma ta' [[Imperu Ruman|Ruma]]. Matul il-[[Medjuevu]] għaddiet għal taħt il-ħakma Ġermanika, imma iżjed tard, ġiet konkwistata mill-[[Għarab]]. F'proċess li ħa mijiet ta' snin, ir-renji żgħar [[Kristjaneżmu|Insara]] tan-naħa ta' fuq bil-mod reġgħu ħadu l-peniżola f'idejhom. L-aħħar saltna Għarbija waqgħet fl-istess sena li [[Kristofru Kolombu]] wasal fl-[[Ameriki]] (1492). F'dan il-perjodu Spanja bdiet tibni imperu dinji u damet potenza ewlenija fid-[[Id-Dinja|dinja]] għal seklu u nofs. Bil-gwerer kontinwi u problemi oħra, il-poter tal-Imperu Spanjol naqas progressivament. L-invażjoni [[Napuljun I ta' Franza|Napoleonika]] ta' Spanja ħolqot straġi fin-nazzjon u twieldu ħafna movimenti indipendentisti li qerdu l-parti l-kbira tal-imperu u ħallew il-pajjiż politikament instabbli. Qabel it-[[Tieni Gwerra Dinjija]], Spanja għaddiet minn [[Gwerra ċivili Spanjola|gwerra ċivili]] qerrieda li wasslet għat-twaqqif ta' gvern awtoritarju, li kkoinċida ma' perjodu ta' staġnar li però temm b'impuls ekonomiku qawwi. Id-[[demokrazija]] mbagħad twaqqfet paċifikament fil-forma ta' monarkija kostituzzjonali parlamentari. Fl-1986, Spanja daħlet fl-Unjoni Ewropea u kellha twelid kulturali ġdid u tkabbir ekonomiku kontinwu. === Preistorja u popli pre-Rumani === Ir-riċerki arkeoloġiċi ħdejn [[Atapuerca]] juru li l-Peniżola Iberika kienet popolata mill-[[ominidi]] minn 1.2 miljun sena ilu.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm ‘First west Europe tooth’]</ref> Il-bniedem modern wasal fl-Iberja, min-naħa ta' fuq bil-mixi, madwar 32,000 sena ilu.<ref>Oġġetti Awrinjazjani tipiċi instabu f'Cantabria (Morín, El Pendo, Castillo), il-Pajjiż Bask (Santimamiñe) u Catalonia. Id-datazzjoni bir-radjukarbonju tagħti dawn id-dati: 32,425 u 29,515 perjodu tal-bronz.</ref> L-oġġetti magħmulin bl-idejn l-iżjed magħrufin ta' dawn l-insedjamenti [[Preistorja|preistoriċi]] huma t-tpinġijiet famużi tal-[[Għar ta' Altamira]] f'[[Cantabria]] li saru għall-ħabta tal-15,000 Q.K. mill-[[bniedem ta' Cro-Magnon]]. Ix-xhieda arkeoloġika u ġenetika tissuġġerixxi li l-Peniżola Iberika serviet bħala wieħed mill-ikbar postijiet li minnhom beda r-ripopolament tat-Tramuntana tal-[[Ewropa]] wara t-tmiem tal-aħħar [[Żmien is-Silġ]]. Iż-żewġ popli storiċi prinċipali tal-peniżola kienu l-Iberiċi u ċ-Ċeltiċi. L-Iberiċi kienu jgħixu fuq in-naħa tal-Mediterran mix-Xlokk għall-Grigal. Iċ-Ċeltiċi bil-kontra kienu joqogħdu mal-[[Oċean Atlantiku|Atlantiku]], fit-Tramuntana, fiċ-ċentru, fil-Majjistral u fil-Lbiċ tal-peniżola. Il-[[Baski]] kienu jokkupaw iż-żona tal-Punent tal-katina tal-muntanji tal-Pirenej u l-inħawi ta' madwar. Bejn il-500 Q.K. u t-300 Q.K., il-baħrin [[Feniċi]] u l-Griegi waqqfu kolonji kummerċjali tul il-kosta Mediterranja. Il-[[Kartaġiniżi]] għal żmien qasir kellhom il-kontroll tal-parti l-kbira tan-naħa Mediterranja tal-peniżola, sakemm ġew megħlubin fil-[[Gwerer Puniċi]] mir-Rumani.<ref name="country">{{Ċita web |data-aċċess=2012-05-29 |titlu=Rinehart Robert, Seeley, Jo Ann Browning, ''A Country Study: Spain – Hispania'' |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120611100838/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |arkivju-data=2012-06-11 |url-status=dead }}</ref> === Spanja Rumana u Gotika === [[Stampa:Merida Roman Theatre1 cropped revised.jpg|thumb|Teatru Ruman ta' Mérida, [[Badajoz]].]] [[Stampa:Lapida comenciolo.jpg|thumb|left|Il-Lapida ta' Comenciolo, iskrizzjoni ta' Cartagena li tirreġistra l-patrizju ta' Comenciolo]] [[Stampa:Mausoleoromano.jpg|thumb|Mausoleum Ruman ta' Córdoba]] [[Stampa:Mausoleu de Favara 4.jpg|thumb|left|Dekorazzjoni ta' tabulaturi, Mausoleum Ruman ta' Fabara]] [[Stampa:Mausoleu de Favara 1.jpg|thumb|Mausoleum Ruman ta' Fabara]] [[Stampa:Munigua (Municipium Flavium Muniguensium), Baetica, Spain (28161572799).jpg|thumb|Ruins ta' Munigua, minicipium ta' l-Imperu Ruman, li jinsab fl-Andalusija tal-lum, Spanja.]] Matul it-tieni gwerra Punika, l-espansjoni tal-Imperu Ruman, rebaħ xi kolonji kummerċjali Kartaġiniżi matul il-kosta Mediterranja. Però r-Rumani kellhom jieħdu żewġ sekli biex jirbħu l-Peniżola Iberika sħiħa. Il-ħakma Rumana ġabet il-lingwa, il-liġi u t-toroq.<ref name="hispania">[http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm Payne Stanley G. ''A History of Spain and Portugal'' Ch. 1 Ancient Hispania]</ref> Il-kulturi tal-popolazzjonijiet Ċeltiċi u Iberiċi, bil-mod ġew Rumanizzati. Il-mexxejja lokali tħallew jidħlu fil-klassi aristokratika Rumana. Spanja kienet tipproduċi kwantità kbira ta' qamħ għas-suq Ruman u mill-portijiet tagħha kienu jiġu esportati d-deheb, is-suf, iż-żejt taż-żebbuġa u l-inbid. Il-produzzjoni agrikola żdiedet bl-introduzzjoni tal-irrigazzjoni. L-imperaturi [[Trajanu]] u [[Teodożju I]] u l-filosfu [[Seneka]] twieldu Spanja. Il-[[Kristjaneżmu]] daħal fil-pajjiż fl-ewwel seklu u progressivament sar iżjed popolari. L-Imperu Ruman tal-Punent fi Spanja beda jmur lura fl-409, meta l-[[Żvevi|Iżvevi]] u l-[[Vandali]], flimkien mal-[[Alani]], qasmu r-[[Renu]], iddevastaw il-[[Gallja]], u mbagħad il-[[Viżigoti]] imbuttawhom ġo Spanja. L-Iżvevi stabbilew renju fejn illum jinsabu Galizja moderna u n-naħa ta' fuq tal-[[Portugall]]. Il-Vandali Silingi okkupaw ir-reġjun li ismu għad għandu parti minn isimhom: ''Vandalusja'', [[Andalusja]]. Il-[[Biżantini]] stabbilew tip ta' ''enklavi'' fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, bl-iskop li jqajmu l-Imperu Ruman fl-Iberja kollha. Fl-aħħar, però, Spanja ġiet riunita taħt il-ħakma tal-[[Viżigoti]]. === Spanja Musulmana === [[Stampa:Vista de la Alhambra.jpg|thumb|L-[[Alhambra]], [[Granada]].]] [[Stampa:Muralla musulmana de Madrid - 03.jpg|thumb|left|Vestigi tal-ħajt Musulman ħdejn il-Cuesta de la Vega, Madrid]] [[Stampa:Granada_Corral_del_Carbón_16-03-2011_17-29-46_16-03-2011_17-29-46.JPG|thumb|Corral del Carbón (Korral ta' Karbonju), ex caravanserai fi Granada, Spanja kienu bini fit-triq fejn il-vjaġġaturi (caravaneros) setgħu jistrieħu u jirkupraw mill-vjaġġ tal-ġurnata.]] [[Stampa:AlHakemII dirhem MedinaAzahara.jpg|thumb|Dirham tal-fidda ta' Alhakén II, Kalif ta' Córdoba]] [[Stampa:Silver dirham LACMA M.2002.1.437 (2 of 2).jpg|thumb|left|Dirham tal-fidda maħruġ fl-1002 minn Hisham II, Kalif ta' Córdoba]] Fis-seklu 8, l-armati Musulmani, li fil-parti l-kbira kienu Għarab, rebħu kważi l-Peniżola Iberika kollha. Dawn il-konkwisti kienu parti mill-espansjoni tal-Kalifat Għumawijjad. Reġjun żgħir muntanjuż fix-Xlokk biss irnexxielu jirreżisti l-invażjoni tal-bidu. Skont il-liġi [[Iżlam|Iżlamika]], l-Insara u l-[[Ġudaiżmu|Lhud]] jieħdu l-istatus ta' ''dhimmi'' jew subordinati. Dan kien iħalli l-Insara u l-Lhud jipprattikaw ir-[[reliġjon]] tagħhom, imma kellhom iħallsu taxxa speċjali u kienu jbatu minn ċertu diskriminazzjoni.<ref>Id-Dhimma tipprovdi d-dritt għar-reżidenza bil-ħlas tat-taxxi. H. Patrick Glenn, ''Legal Traditions of the World'', Oxford University Press, 2007, pg. 218–219.</ref><ref>Id-Dhimmi għandhom inqas drittijiet legali u soċjali mill-Misilmin imma iżjed dtittijiet minn dawk li mhumiex Misilmin. Lewis, Bernard, ''The Jews of Islam'', Princeton: Princeton University Press (1984). ISBN 978-0-691-00807-3 p. 62</ref> Il-konverżjoni għall-Iżlam bdiet dejjem tiżdied. Il-''muladies'' (Musulmani ta' nisel etniku Iberiku) jingħad li kienu jirrappreżentaw il-maġġoranza tal-popolazzjoni lejn it-tmiem tas-seklu 10.<ref>[http://libro.uca.edu/ics/ics5.htm Thomas F. Glick ''Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages'', Kap. 5: Ethnic Relations], </ref><ref name="chap2">[http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm Stanley G.. '' A History of Spain and Portugal'', Kap. 2: Al-Andalus] </ref> [[Stampa:La Giralda, Seville, Spain - Sep 2009.jpg|thumb|Il-''Giralda'', il-kampnar tal-katidral ta' [[Sivilja]].]] [[Cordoba]] kienet il-belt kapitali tal-Kaliffat u kienet l-ikbar belt u l-iżjed għanja fil-Punent tal-Ewropa. Il-kummerċ fil-Mediterran iffavorixxa l-iskambju kulturali u t-tradizzjoni intellettwali għanja tal-Musulmani dakkret parti kbira mill-intellettwali Ewropej. === Il-waqgħa tal-Musulmani u r-''Reconquista'' === Ir-''[[Reconquista]]'' ("Rikonkwista") kienet perjodu li dam xi 750 sena, li matulu r-rejiet Insara ta' Spanja espandew il-ħakma tagħhom għad-dannu tas-saltniet Għarab. Ir-''Reconquista'' bdiet bil-battalja ta' Covadonga fis-722. Bir-rebħa Nisranija twaqqaf ir-Renju tal-Asturias tul il-muntanji Xlokkin tal-kosta. Ftit wara, fis-739, il-qawwiet Musulmani tkeċċew minn Galizja, li l-Insara kienu jqisu wieħed mill-postijiet l-iżjed imqaddsa minħabba li hemm is-Santwarju ta' [[Santiago de Compostela]]. L-armati Musulmani mexew 'il fuq mill-Pirenej, imma ġew megħlubin mill-forzi tal-[[Franki]] fil-Battalja ta' Poitiers. Aktar tard, il-forzi tal-Franki waqqfu kontej Insara fuq in-naħa t'isfel tal-Pirenej. F'dan ir-reġjun imbagħad twaqqfu r-renji ta' Navarra, ta' Aragona u ta' Katalonja.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2012-05-29 |titlu=Rinehart Robert, Seeley, Jo Ann Browning, ''A Country Study: Spain – Castile and Aragon'' |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120611100838/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |arkivju-data=2012-06-11 |url-status=dead }}</ref> Għal ħafna sekli, il-konfini sejrin 'l hemm u 'l hawn bejn l-artijiet Musulmani u tal-Insara kienu jestendu matul il-widien tal-Ebro u tad-Duero. Il-ħakma tal-belt, strateġikament ċentrali, ta' [[Toledo]], li ġrat fl-1085, kienet sinjal ta' bidla sinifikattiva fil-bilanċ tal-poter favur ir-renji Nsara. [[Stampa:Castillo de Loarre 2006.jpg|thumb|left|Kastell ta' Loarre, Huesca (Castillo de Loarre, Huesca)]] [[Stampa:Alfonso XI, king of Leon and Castile.jpg|thumb|left|150px|Alfonso XI (xellug), Re ta' León u Kastilja, 1300s]] Fis-sekli 13 u 14, il-fergħa Musulmana tal-Merjenjewn jew Merinidi, ġejja mit-Tramuntana tal-Afrika invadiet u stabbiliet xi enklavi fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, imma ma rnexxilhomx jistabilixxu l-ħakma Musulmana fl-Iberja u malajr tkeċċew. Fis-seklu 13 ir-renju Aragoniż ipprova jespandi l-influwenza tiegħu mal-ġżejjer tal-Mediterran, f'[[Sqallija]] u anki f'[[Ateni]].<ref>[http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm Payne Stanley G., ''A History of Spain and Portugal'', Kap. 5 The Rise of Aragón-Catalonia] </ref> F'dan il-perjodu twaqqfet l-università ta' Palencia (1212/1263) u l-università ta' [[Salamanca]] (1218/1254). Il-[[pesta s-sewda|pesti]] tal-1348 u tal-1349 iddevastaw lil Spanja.<ref>[http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/a-b/blackdeath.html ''The Black Death''] [http://web.archive.org/web/20080709074635/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/a-b/blackdeath.html]</ref> Fl-1469, il-kuruni tar-renji Nsara ta' Kastilja u Aragona ngħaqdu biż-żwieġ ta' [[Iżabella I ta' Kastilja]] ma' [[Ferdinandu II ta' Aragona]]. Fl-1478 twettqet għalkollox il-konkwista tal-Gzejjer Kanarji u fl-1492, il-forzi ta' Kastilja u ta' Aragona ħadu l-Emirat ta' [[Granada]] u qerdu l-aħħar fortizza tal-preżenza tal-ħakma Iżlamika ta' 781 sena fl-Iberja. It-Trattat ta' Granada ggarantixxa t-tolleranza reliġjuża għall-Musulmani.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-03-13 |titlu=''The Treaty of Granada, 1492'' |url=http://www.cyberistan.org/islamic/treaty1492.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080924075453/http://www.cyberistan.org/islamic/treaty1492.html |arkivju-data=2008-09-24 |url-status=dead }}</ref> Fl-istess sena Kristoforu Kolombo wasal fid-Dinja l-Ġdida, bil-vjaġġ tiegħu ffinanzjat minn Iżabella, u l-Lhud ġew ordnati li jikkonvertu għall-Kattoliċiżmu bil-piena li jitkeċċew mit-territorji Spanjoli matul l-[[Inkwiżizzjoni Spanjola]].<ref>[http://www.newscientist.com/article/dn16200-spanish-inquisition-left-genetic-legacy-in-iberia.html ''Spanish Inquisition left genetic legacy in Iberia'', New Scientist, 4 ta' Diċembru 2008]</ref> Ftit snin wara, wara xi taqbid soċjali, il-Musulmani tkeċċew taħt l-istess kundizzjonijiet.<ref name="cong">{{Ċita web |data-aċċess=2012-05-29 |titlu=Rinehart Robert, Seeley, Jo Ann Browning, ''A Country Study: Spain – The Golden Age'' |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120611100838/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estoc.html |arkivju-data=2012-06-11 |url-status=dead }}</ref> === Spanja Imperjali === [[Stampa:Spanish Empire Anachronous 0.PNG|thumb|350px|L-influwenza storika tal-Imperu Spanjol]] [[Stampa:Lepanto.-7.jpg|thumb|350px|Dettall ta' “Il-Battalja ta' Lepanto”, ta' Lucas Valdés, fil-Knisja ta' La Magdalena, Sevilja. (Il-battalja seħħet fis-7 ta' Ottubru, 1571 fil-Golf ta' Patras, fejn il-Lega Mqaddsa kienet rebbieħa kontra l-Ottomani.)]] [[Stampa:2 Escudos Felipe IV.jpg|thumb|Tarka doppja ("pistola") ta' Filippu IV, 1630]] [[Stampa:Badajoz 16xx.jpg|thumb|Tpinġija tal-belt fortifikata u b'ħitan ta' Badajoz (nofs is-seklu 17). Ħitan tal-Alcazaba fuq ix-xellug. Hornabeque de la Cabeza mill-pont Palmas fit-tagħrif miksub. Ħajt medjevali, katidral u Puerta de Palmas fl-isfond.]] L-unifikazzjoni tal-kuruni ta' Aragona u ta' Kastilja kienet il-pedament li fuqu nbnew Spanja moderna u l-Imperu Spanjol.<ref>[http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/Imperial.html ''Imperial Spain'' Università ta' Calgary]</ref> Biha Spanja saret potenza Ewropea indiskutibbli matul is-seklu 16 kollu u matul il-parti l-kbira tas-[[Seklu XVII|seklu 17]], minħabba l-kummerċ u l-artijiet kolonjali tagħha. Matul dan il-perjodu, Spanja għaddiet minn bosta gwerer u ribelljonijiet, fosthom: il-gwerer tal-[[Italja]], ir-ribelljoni tal-''Comuneros'', dik li hi msejħa "l-Gwerra tat-Tmenin Sena", ir-ribelljoni tal-Moriscos u l-gwerra Anglo-Spanjola.<ref>[http://libro.uca.edu/payne1/spainport1.htm Payne Stanley G., ''A History of Spain and Portugal'' Kap. 13 The Spanish Empire]</ref> Kien perjodu wkoll ta' ferment kulturali kbir, minħabba l-ftuħ ta' rotot ġodda, l-esplorazzjoni tad-dinja u l-iskambji kummerċjali. Spanja gawdiet minn l-hekk imsejjaħ "Seklu tad-Deheb". L-attività kulturali kellha l-epiċentru tagħha fl-Università ta' [[Salamanca]]. Fit-tieni nofs tas-seklu 17, Spanja bil-mod bdiet sejra lura. Minkejja xi telfiet żgħar ta' territorji fi [[Franza]], żammet l-imperu vast li kellha fin-naħa l-oħra tal-oċean sal-bidu tas-seklu 19. It-tnaqqis ta' poter kien l-agħar fil-[[Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola]] li spiċċat f'kunflitt internazzjonali kbir u f'gwerra ċivili, li lil Spanja swielha l-pożizzjoni li kellha bħala waħda mill-ikbar potenzi fid-dinja. Matul din il-gwerra, ħadet il-poter dinastija ġdida ġejja minn Franza, il-Borboni, li abolixxiet ħafna privileġġi antiki u l-liġijiet reġjonali.<ref>[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?HistoryID=ab50&ParagraphID=iss#iss Gascoigne Bamber, ''History of Spain: Bourbon dynasty: from AD 1700'']</ref> Fis-seklu 18, Spanja bil-mod bdiet terġa' tqum fuq saqajha u tikber fil-prosperità f'parti kbira tal-imperu. Il-monarkija Borbonika għamlet ħafna xogħol ta' modernizzazzjoni, fuq l-istil tas-sistema Franċiża, rigward it-tmexxija amministrattiva u ekonomika. L-ideat tal-[[Illuminiżmu]] bdew deħlin fost xi membri tal-elit tar-renju u tal-monarkija. L-Imperu Spanjol, fl-aqwa mument ta' espansjoni territorjali (1783), okkupa 20 miljun kilometru kwadru. Dan it-territorju kien magħmul minn 97.48% tat-territorju barrani, it-2.52% li jifdal kien it-territorju Metropolitan. === Ħakma Napoleonika u l-konsegwenzi tagħha === [[Stampa:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|thumb|left|''It-3 ta' Mejju 1808'', pittura ta' [[Francisco Goya|Goya]] li turi r-repressjoni tar-rivoluzzjonarji Spanjoli mit-truppi Franċiżi]] Fl-1793, Spanja daħlet fi gwerra kontra ir-Repubblika ġdida Franċiża, li kienet neħħiet mill-poter u ġġustizzjat ir-re tagħha [[Lwiġi XVI]] li kien Bourbon. Spanja tilfet il-gwerra u ffirmat trattat ta' paċi fl-1795. B'dan it-trattat Spanja saret stat klijent ta' Franza. It-[[Trattat ta' Fontainebleau (1807)|trattat sigriet ta' Fontainebleau]] bejn [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]] u [[Manuel Godoy]] tal-1807, li ma kien popolari xejn, inkluda dikjarazzjoni ta' gwerra kontra l-[[Renju Unit|Gran Brittanja]] u l-[[Portugall]]. It-truppi Franċiżi daħlu fir-renju bla reżistenza, bl-iskuża li ħa jinvadu l-Portugall, okkupaw il-fortizzi Spanjoli u r-re Spanjol ġegħluh jabdika favur ħu Napuljun, [[Ġużeppi Bonaparte]]. Din il-monarkija pupazz barrani, l-Ispanjoli qisuha bħala disprezz. Ir-ribelljoni tat-2 ta' Mejju, waħda minn ħafna ribelljonijiet nazzjonalisti kontra r-reġim Bonapartista fil-pajjiż kollu,<ref> [http://www.historynet.com/wars_conflicts/napoleonic_wars/6361907.html?page=2&c=y David A. Bell, ''Napoleon’s Total War'']</ref> kienet il-bidu tal-gwerra tal-indipendenza Spanjola.<ref>(Gates 2001, p.20)</ref> Napuljun kellu jindaħal personalment u kisser bosta armati Spanjoli li ma kellhomx organizzazzjoni u ġiegħel Armata Brittanika tirtira. Madankollu, minħabba l-qawwa tal-Brittaniċi u l-kampanja diżastruża fir-[[Russja]] li kellhom il-Franċiżi, fl-1814 l-armata Franċiża tkeċċiet minn Spanja u [[Ferdinandu VII]] reġa' ħa t-tron.<ref>(Gates 2001, p.467)</ref> L-invażjonijiet Franċiżi qerdu l-ekonomija u ħallew lil Spanja b'instabbiltà politika qawwija. Il-ġlied għall-poter tas-seklu 19 wasslu għat-telf tal-kolonji Amerikani kollha, ħlief [[Kuba]] u [[Puerto Rico]]. === Gwerra Ispano-Amerikana === [[Stampa:Cristobal-colon h63229.jpg|thumb|Il-vapur Spanjol ''Cristóbal Colón'', meqrud fil-battalja ta' Santiago ta' Kuba, it-3 ta' Lulju 1898]] Minħabba l-instabbiltà politika u l-kriżi ekonomika li laqtet Spanja fis-seklu 19, qamu movimenti nazzjonalisti fil-[[Filippini]] u Kuba, dak iż-żmien taħt il-ħakma Spanjola. Dawn il-movimenti wasslu għall-gwerer għall-indipendenza li daħlu wkoll fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Minkejja d-determinazzjoni ta' bosta fergħat militari, l-armata Spanjola kienet immexxija ħażin fl-ogħla livelli u dan wassal għat-telfa tal-gwerra Ispano-Amerikana. Din il-gwerra intemmet bit-Trattat ta' Pariġi tal-1898 li bih Kuba kisbet l-indipendenza u Spanja kellha ċċedi l-Filippini, [[Guam]] u [[Puerto Rico]] lill-Istati Uniti għal 20 miljun dollaru. It-telfa militari (imsejħa ''El desastre'') ikkontribwiet għall-ispinta li ħa l-grupp ta' intellettwali Spanjol, ''La generación del 98'', li għamel analiżi kritika ħafna tas-sitwazzjoni tal-pajjiż. [[Stampa:Sevilla city walls.JPG|thumb|Ħitan ta' Sevilla (Murallas de Sevilla/Sevilla City Walls)]] [[Stampa:Cuartel de la Montaña, de Capuz, en la Guía de Madrid, manual del madrileño y del forastero (1876) p 284 (cropped).jpg|thumb|Barracks tal-Muntanji (Cuartel de la Montaña), minn Capuz, fil-Gwida għal Madrid, manwal għall-lokal u l-barrani (1876)]] [[Stampa:Arsenal de Cartagena 1900.jpg|thumb|Cartagena u l-bażi navali tagħha madwar l-1900.]] === Gwerra ċivili Spanjola === Fil-bidu tas-seklu 20 kien hemm żmien qasir ta' paċi fi Spanja, li matulu kellha rwol żgħir fil-kolonjaliżmu fl-Afrika, bil-kolonizzazzjoni tas-[[Saħara tal-Punent]], il-[[Marokk Spanjol]] u l-[[Gwinea Ekwatorjali]]. It-telfiet kbar li ġarrbet matul il-gwerra tar-Rif fil-Marokk ikkontribwew biex jimminaw il-monarkija. Kien hemm perjodu ta' reġim awtoritarju tal-Ġeneral [[Miguel Primo de Rivera]] (1923-1931) li ntemm bit-twaqqif tat-Tieni Repubblika Spanjola. Ir-repubblika tat l-awtonomija politika lill-pajjiżi Baski, lill-Katalonja, lill-Galizja u tat il-vot lin-nisa. [[Stampa:Franco eisenhower 1959 madrid.jpg|thumb|left|Francisco Franco u l-President Amerikan [[Eisenhower]], Madrid, 1959.|224x224px]] F'Lulju 1936 bdiet il-[[Gwerra Ċivili Spanjola]]. Kienu l-forzi nazzjonalisti li kienu kontra r-Repubblika, immexxijin mill-Ġeneral Francisco Franco li bdew il-gwerra u dawn rebħuha bl-għajnuna tal-[[Ġermanja Nażista]] u l-[[Italja Faxxista]]. Il-gwerra ċivili damet tliet snin u kienet il-kawża tal-mewt ta' 500,000 ruħ<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/3212605/Spanish-Civil-War-crimes-investigation-launched.html Spanish Civil War crimes investigation launched]</ref> u l-emigrazzjoni ta' madwar 500,000 ċittadin, li l-parti l-kbira tad-dixxendenti tagħhom illum joqogħdu fil-pajjiżi tal-[[Amerika Latina]] u minnhom hemm madwar 300,000 fl-[[Argentina]] biss.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/3998443/Relatives-of-Spaniards-who-fled-Franco-granted-citizenship.html Relatives of Spaniards who fled Franco granted citizenship]</ref>. Il-gwerra ċivili Spanjola hi meqjusa bħala l-ewwel battalja tat-Tieni Gwerra Dinjija. === Spanja taħt Franco u wara === Spanja ta' Franco ddikjarat ruħha newtrali matul it-Tieni Gwerra Dinjija imma dan kien tal-isem biss għax kellha relazzjonijiet ta' ħbiberija mal-[[Qawwiet tal-Assi tat-Tieni Gwerra Dinjija|Potenzi tal-Assi]]. L-uniku partit legali taħt ir-reġim Frankista kien it-''Tradicionalista Falange Española y de las J.O.N.S.'', li twaqqaf fl-1937. Il-partit iddikjara ruħu anti-Komunista, Kattoliku u nazzjonalista. Aktar tard il-partit ħa l-isem ta' ''Movimiento Nacional''. Wara l-gwerra dinjija, Spanja kienet politikament u ekonomikament marġinali u barra l-[[Ġnus Magħquda]]. Is-sitwazzjoni nbidlet fl-1955, matul il-perjodu tal-[[gwerra bierda|Gwerra Bierda]], meta sar strateġikament importanti għall-Istati Uniti li jistabbilixxu preżenza militari fil-Peniżola Iberika, għall-konteniment ta' xi mossa mill-[[Unjoni Sovjetika]] fl-inħawi tal-baħar Mediterran. Fl-1960, Spanja kellha qabża kbira fl-ekonomija tagħha. Dan it-tkabbir f'daqqa li ressaq in-nazzjon lejn ekonomija moderna, sar magħruf bħala l-"miraklu Spanjol". Bil-mewt ta' Franco, li ġrat f'Novembru 1975, [[Juan Carlos I ta' Spanja|Juan Carlos]] laħaq Re ta' Spanja u kap tal-Istat, skont il-liġi. Wara l-approvazzjoni tal-Kostituzzjoni Spanjola ġdida fl-1978 u l-wasla tad-demokrazija, l-istat trasferixxa xi poteri lir-reġjuni u ħoloq organizzazzjoni interna msejsa fuq il-komunitajiet awtonomi. Fil-Pajjiżi Baski, in-nazzjonaliżmu moderat Bask għex spalla ma' spalla ma' moviment radikali nazzjonalista mmexxi mill-organizzazzjoni armata ''Euskadi Ta Askatasuna'' (ETA). Il-grupp twaqqaf fl-1959 matul ir-reġim ta' Franco, imma baqa' sejjer bil-kampanja vjolenti anki wara li bdiet id-demokrazija u kien hemm grad għoli ta' awtonomija reġjonali. Fit-23 ta' Frar 1981, xi elementi ribelli fost il-forzi tas-sigurtà għamlu attentat ta' kolp ta' stat biex jimponu gvern militari. Ir-Re Juan Carlos ħa f'idejh personalment il-kmand tal-forzi armati u ġiegħel lir-ribelli jċedu. Fit-30 ta' Mejju 1982, wara [[referendum]], Spanja daħlet fin-[[NATO]] u l-partit soċjalista (''Partido Socialista Obrero Español''), PSOE, tela' fil-poter. Fl-1986 Spanja daħlet fil-[[Unjoni Ewropea|Komunità Europea]]. Fl-1982 it-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol]], intlagħbet Spanja u għenet biex il-pajjiż jerġa' jsir magħruf fid-dinja wara s-snin ta' dittatura u ta' tranżizzjoni għad-demokrazija. Anki l-[[Olimpjadi ta' Barċellona]] tal-1992 kienu ta' ġid għat-turiżmu u biex isiru magħrufin il-mod ta' ħajja u d-drawwiet ta' Spanja l-ġdida. Is-snin disgħin tas-seklu 20 huma karatterizzati mill-gvernijiet ta' [[José Maria Aznar]] tal-Partit Popolari Spanjol (''Partido Popular'') b'ħafna progress ekonomiku u soċjali. === Spanja fis-seklu 21 === [[Stampa:Moneda 2 euros España 2015.jpg|daqsminuri|262x262px|Munita kommemorattiva tal-ewro ta' Spanja, 2015]] [[Stampa:OTemple2.jpg|thumb|left|El Temple, żona suburbana li tinsab fiż-żona metropolitana ta 'La Coruña, Galicia, Spanja.]] Fl-1 ta' Jannar 2002, Spanja ma bagħetx tuża l-[[peseta]] bħala valuta u bdiet tuża l-[[ewro]], li taqsam mat-18-il pajjiż ieħor taż-żona tal-ewro. L-ekonomija ta' Spanja kibret ħafna, iżjed mill-medja Ewropea, imma t-tkabbir spiċċa bil-kriżi ekonomika kbira li bdiet fl-2008.<ref>[http://www.nytimes.com/2002/07/11/business/worldbusiness/11iht-a10_18.html?scp=1&sq=Economy%20reaps%20benefits%20of%20entry%20to%20the%20%27club%27%20:%20Spain%27s%20euro%20bonanza&st=cse Pfanner, Eric, ''Economy reaps benefits of entry to the ‘club’ : Spain’s euro bonanza'' Pfanner, Eric] Ara wkoll: [http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=9118701 ''Spain’s economy / Plain sailing no longer'' ]</ref> Fil-11 ta' Marzu 2004, kien hemm attakki terroristiċi fuq xi ferroviji f'Madrid. Wara proċess li dam ħames xhur, ġie konkluż li l-attakki kienu saru minn grupp militanti lokali mnebbaħ minn al-Qaeda.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3509426.stm ''Al-Qaeda ‘claims Madrid bombings’ ''][http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7070827.stm ''Madrid bombers get long sentences'']</ref> L-attakki qatlu lil 191 ruħ u ferew lil iżjed minn 1,800. Jaħsbu li forsi l-attakki saru biex jinfluwenzaw ir-riżultat tal-elezzjoni ġenerali li kellha ssir tlett ijiem wara,<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-03-13 |titlu=''Del 11-M al 14-M: estrategia yihadista, elecciones generales y opinión pública'' |url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/Elcano_es/Zonas_es/Imagen+de+Espana/ARI+132-2004 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090108230610/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2FElcano_es%2FZonas_es%2FImagen+de+Espana%2FARI+132-2004 |arkivju-data=2009-01-08 |url-status=dead }}</ref> li rebaħ il-PSOE, immexxi minn [[José Luis Rodríguez Zapatero]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3512222.stm ''Spain awakes to socialist reality'']</ref> == Ġeografija == Spanja hi nazzjon fin-naħa tan-Nofsinhar tal-Punent tal-Ewropa li tokkupa 85 % mill-Peniżola Iberika. L-erja totali hi ta' 504,782 km², li minnhom 499,542&nbsp;km² huma art u 5,340&nbsp;km² huma ilma. {{stampa kbira|Panoramica de Lavandas en la Badena, Barriopedro.jpg|1200px|Panorama f'[[Kastilja-La Mancia]]}} Il-konfini ta' Spanja huma maqsuma f'88 % (4.964&nbsp;km) baħar u 12 % (1.917&nbsp;km) art. Fit-Tramuntana hemm il-Baħar ta' Cantabria ([[Golf ta' Biskaja]]) u fin-Nofsinhar u x-Xlokk hemm il-Baħar Mediterran u l-Baħar tal-Baleariċi, fil-Punent il-Portugall u l-[[Oċean Atlantiku]] u fil-Grigal [[Franza]] u [[Andorra]] tul il-Pirenej. Il-kosta Mediterranja għandha tul ta' 1.660&nbsp;km, filwaqt li tal-Atlantiku twila 710&nbsp;km. Il-Pirenej jestendu għal 435&nbsp;km mill-Baħar Mediterran sal-Golf ta' Biskaja. Fit-tarf t'isfel ta' Spanja hemm l-[[Strett ta' Gibiltà|Istrett ta' Gibiltà]], li jissepara lil Spanja u l-bqija tal-Ewropa mill-Marokk, fit-Tramuntana tal-Afrika. Il-muntanja [[Teide]] li hi għolja 3,718 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar hi l-ogħla waħda fi Spanja u l-ogħla quċċata tal-Atlantiku kollu. Hi t-tielet l-ikbar vulkan tad-dinja mill-bażi tagħha.<ref>[http://www.red2000.com/spain/canarias/tenerife/1teide.html Parque Nacional del Teide en todo sobre España]</ref> Barra l-Peniżola Iberika hemm numru ta' żoni Spanjoli oħra: il-Gżejjer Baleariċi fil-Baħar Mediterran, il-Gżejjer Kanarji fil-Grigal, madwar 108&nbsp;km fix-Xlokk tal-Afrika; hemm ħames artijiet oħra ta' sovranità Spanjola (''plazas de soberanía'') fuq il-kosta tal-Marokk: Ceuta, Melilla, [[Islas Chafarinas]], [[Peñón de Alhucemas]] u [[Peñón de Vélez de la Gomera]]. [[Stampa:Panorámica de la Sierra Norte.jpg|thumb|center|800px|Veduta tas-''Sierra Norte'', viċin Madrid.]] === Morfoloġija === [[Stampa:Spain topo.jpg|thumb|Mappa ġeografika ta' Spanja]] It-territorju Spanjol hu muntanjuż, iddominat minn pjanuri għoljin u ktajjen ta' muntanji. Nistgħu niddistingwu tliet reġjuni ġeografiċi: # Il-pjanura għolja ċentrali tal-[[Meseta]]: vasta u semiarida, hija formazzjoni antika u tokkupa l-parti l-kbira taż-żona ċentrali tal-pajjiż. Hija maqsuma fi tnejn bil-muntanji. Fil-Lvant tispiċċa bil-Muntanji Iberiċi u bis-Sierra Morena fin-Nofsinhar. Fil-qalba ta' din iż-żona hemm il-belt kapitali Madrid. # Il-ktajjen tat-Tramuntana: huma magħmulin mill-Pirenej u mill-Cordillera Cantábrica li timxi tul il-kosta. Il-katina tal-Pirenej mhijiex antika waqt li l-muntanji tal-Cordillera Cantábrica huma iktar antiki. In-nixfa tal-Meseta u x-xita skarsa tar-reġjun Atlantiku jagħmlu l-vegetazzjoni rikka. # Il-Cordilleras Béticas, fin-Nofsinhar, huma magħmula minn sensiela ta' ktajjen muntanjużi, li fosthom hemm is-Sierra Nevada. [[Stampa:Central pyrenees.jpg|thumb|Pirenej ċentrali. Veduta tal-Pic du Midi de Bigorre]] [[Stampa:Teide and Caldera 2006.jpg|thumb|Veduta ta' Teide, fuq il-gżira ta' Tenerife. Hi l-ogħla quċċata fi Spanja]] ==== Ktajjen tal-muntanji ==== * Sistema Iberika * Sistema Ċentrali * Pirenej * Cordillera Cantábrica * Cordilleras Béticas * Sierra Morena * Sierra Nevada ==== Pjanuri ==== * Pjanura tal-Ebro * Depressjoni Betika * Pjanura tal-Andalusija * Meseta ==== Vulkani ==== * Teide, Gżira ta' [[Tenerife]] (Hemm bosta vulkani fil-gżira) * Madwar 400 vulkan fil-gżira ta' Lanzarote === Idrografija === ==== Xmajjar ==== Hemm ħafna xmajjar imma fihom ħafna kurrenti qawwijin u allura l-użu tagħhom bħala toroq għall-komunikazzjoni hu limitat. Dawn huma x-xmajjar ewlenin: Ebro, Turia, Jucar, Segura, Duero, Tago, Guadiana, u Guadalquivir. ==== Lagi ==== Fi Spanja m'hemmx lagi naturali kbar, però hemm ħafna għadajjar artifiċjali bl-iskop li jiżguraw il-ħtieġa tal-enerġija u tal-ilma. Bl-Ispanjol jissejħu ''pantanos'' jew ''embalses'' (partikolarment importanti humm l-''embalses'' ta' Alcantara, ta' Torrejón u ta' Valdecañas fuq it-Tago, u dak ta' Mequinenza fuq l-Ebro. ==== Xtut ==== [[Stampa:Covaron y Punta Lucero.jpg|thumb|left|Ix-xatt Atlantiku fil-Pajjiżi Baski, karatterizzat minn veduti ħodor, sikek u riħ qawwi]] Barra mill-fruntiera ma' Franza, Andorra, Ġibiltà u l-Portugall, Spanja hi mdawra għalkollox bil-baħar, l-Oċean Atlantiku fit-Tramuntana, il-Majjistral u parti żgħira mil-Lbiċ, kif ukoll il-Baħar Mediterran fil-Lvant, il-Grigal u n-Nofsinhar ta' Ġibiltà. Mal-Peniżola Iberika rridu nżidu wkoll il-Kanarji, kollha kemm huma fl-Atlantiku u l-Baleariċi, li jinstabu kompletament fil-Mediterran. Minħabba t-tul enormi tax-xtut tagħha u d-diversità tal-pożizzjonijiet tagħhom, Spanja għandha tulijiet ta' kosta li huma differenti ħafna minn xulxin. Il-kosta Atlantika, li l-parti l-iżjed lejn il-Lvant tissejjaħ il-Baħar ta' Cantabria (li hi stess hi parti mill-Golf ta' Biskaja), hi karatterizzata b'bajjiet impressjonanti li jalternaw ma' sikek impressjonanti li ffurmaw bir-riħ oċeaniku qawwi u bix-xita spissa. Fuq kollox fil-parti l-iżjed lejn il-Lvant, il-kosta hi mħarbta u għandha ħafna fliegi u qaliet twal, imsejħin ''rias'', tipiċi tal-Galizja, li jidħlu fi xtut mimlijin sikek li diffiċli li tidħol fihom, fosthom il-famuża ''Costa de la Muerte''. [[Stampa:Playa saladares alicante2.JPG|thumb|Xatt fuq il-Mediterran qrib [[Alicante]], b'ramliet twal u użu turistiku intensiv]] Il-kosta Mediterranja hi differenti għalkollox, ħafna iżjed ħelwa u inqas imħarbta (ħlief il-golf ta' Valencia u ż-żona tad-delta tal-Ebro u xi promontorji, għalkemm fiha wkoll xi tulijiet imsikkin). Fuq kollox il-klima hi ħafna iżjed moderata u adattata għat-turiżmu tal-għawm. Fuq il-kosta Mediterranja nsibu bosta bliet famużi bħal Barċellona, Valencia u Malaga, barra l-lokalitajiet turistiċi bħal Lloret de Mar u Tarifa. Il-kosta Mediterranja tinqasam ġeografikament f'ħames partijiet: l-iżjed 'il fuq hemm il-Costa Brava, li testendi mill-fruntiera Franċiża sa Barċellona; il-Costa Daurada li testendi mill-belt kapitali Katalana sa ħalq l-Ebro; il-Costa del Azahar sa Dénia (eskluża) li tinkludi l-Golf ta' Valencia kollu; il-Costa Blanca sa Cabo de Gata; u fl-aħħar il-Costa del Sol madwar in-naħa t'isfel kollha ta' Spanja sal-Fliegu ta' Ġibiltà. Il-kosta Mediterranja, minħabba t-turiżmu kbir li fiha, hi inqas preżervata mill-kosta Atlantika u hi magħrufa għal xi abbużi kbar fil-bini. ==== Gżejjer ==== Il-gżejjer ewlenin huma miġburin f'żewġ arċipelagi: il-Gżejjer Baleariċi u l-Gżejjer Kanarji. Il-Baleariċi qegħdin fil-Mediterran, mhux 'il bogħod mill-komunità ta' Valencia u huma magħmulin minn erba' gżejjer prinċipali, [[Majorka|Mallorca]], [[Minorka|Menorca]], [[Ibiża (gżira)|Ibiża]] u [[Formentera]]. Il-Kanarji min-naħa l-oħra qegħdin fl-Atlantiku, maġenb in-naħa t'isfel tal-Marokk u 1,000&nbsp;km 'l bogħod mil-Lbiċ tal-Peniżola Iberika. Ġeografikament jagħmlu parti mill-kontinent [[Afrika]]n. Dawn huma [[Gran Canaria]], Lanzarote, [[Fuerteventura]], Tenerife, [[La Palma]], [[La Gomera]] u [[El Hierro]]. Imbagħad hemm gżejjer żgħar oħra, ħafna iċken, bħall-Gżejjer Cies. [[Stampa:Vista de La Graciosa.jpg|thumb|700px|center|La Graciosa, gżira żgħira mill-arċipelagu tal-Kanarji]] === Klima === [[Stampa:Climas de España.png|thumb|350px|Il-klassifikazzjoni klimatika Köppen ta' Spanja]] Nistgħu naqsmu Spanja fi tliet żoni klimatiċi prinċipali, skont il-pożizzjoni ġeografika u l-kundizzjonijiet orografiċi:<ref>[http://www.schweizerbart.de/resources/downloads/paper_free/55034.pdf ''World Map of the Köppen-Geiger climate classification'']</ref><ref>[http://www.city-data.com/forum/attachments/weather/56180d1263187925-ultimate-climate-poll-koppen-climate-classification-kottek_et_al_2006.gif]</ref><ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Koppen_World_Map.png]</ref> * il-klima Mediterranja, karatterizzata minn sjuf nixfin u sħan. Skont il-''Klassifikazzjoni tal-klimi ta' Köppen'' din hi dominanti fil-peniżola, b'żewġ varijetajiet: Csa u Csb. * il-klima steppika (Bsh, Bsk), insibuha fil-parti tal-Lbiċ tal-pajjiż, l-iżjed fir-reġjun ta' Murcia u fil-wied tal-Ebro. Kontra l-klima Mediterranja, l-istaġun niexef idum iżjed mis-sajf. * il-klima oċeanika (Cfb), insibuha fin-naħa ta' fuq tal-pajjiż, l-iżjed fir-reġjun tal-Pajjiżi Baski, Asturias, Cantabria u parti mill-Galizja. B'kuntrast mal-klima Mediterranja, it-temperaturi xitwin u sajfin huma influwenzati mill-baħar u m'hemmx dik in-nixfa tas-sajf. Barra dawn it-tipi prinċipali, nistgħu nsibu wkoll sottotipi oħra, bħall-klima Alpina tal-Pirenej u fis-Sierra Nevada, u klima subtropikali tipika fil-Gżejjer Kanarji. == Demografija == === Gruppi etniċi === Il-popolazzjoni hi magħmula fil-part l-kbira minn Spanjoli li jappartienu għal diversi gruppi etniko-lingwistiċi (Kastiljani, Katalani-Valenciani, Galizjani, Baski, eċċ) u minn minoranza ta' barranin, li fil-bidu tal-2008, kienet tirrappreżenta ftit iżjed minn 11% tal-popolazzjoni globali: 5.2 miljuni minn 46 miljun bejn wieħed u ieħor<ref>cfr. is-sit tal-[http://www.ine.es/prensa/np503.pdf INE]</ref>. Il-komunitajiet fejn hemm l-iżjed barranin huma tal-Katalonja, bi 'l fuq minn miljun ruħ, ta' Madrid, b'kważi miljun u ta' Valencia, b'madwar 800,000 ruħ. Hemm għadd kbir ta' immigranti mill-Ewropa tal-Lvant, (l-iżjed [[Romanija|Rumeni]], li bħalissa jirrappreżentaw il-komunità alloġena l-iżjed numeruża fil-pajjiż), [[Afrika|Afrikani ta' Fuq]], li ħafna minnhom huma klandestini (impjegati l-iżjed fl-agrikultura ta' Spanja t'Isfel), u [[America latina|Latinoamerikani]]. === Popolazzjoni === [[Stampa:EspDens2.jpg|thumb|left|350px|Distribuzzjoni ġeografika tal- popolazzjoni]] Id-distribuzzjoni tal-popolazzjoni mhijiex uniformi għax hi kondizjonata mill-forma tat-territorju: fuq il-kosti, matul il-widien tax-xmajjar u fiż-żoni li huma ekonomikament iżjed avvanzati u li fihom żviluppaw l-agrikoltura u l-industrija, id-densità taqbeż it-300 abitant kull km². Min-naħa l-oħra f'ħafna erji tal-''meseta'', id-densità hi taħt id-29 abitant kull km². Il-popolazzjoni urbana (77 %) dejjem tikber. Il-popolazzjoni totali ta' Spanja kienet, skont l-istima tas-sena 2010, ta' 45,054,694 abitant, b'densità medja ta' 81 abitant kull km², maqsuma mal-komunitajiet awtonomi li jagħmlu parti mir-renju. Il-fenomenu tal-urbanizzazzjoni hu reċenti ħafna, u llum 70% tal-Ispanjoli jgħixu fil-bliet li ħafna minnhom żvillupaw b'mod mhux ippjanata u bi problemi, kultant gravi, ta' tniġġiż. Il-territorju tal-pajjiż hu maqsum f'''komunitajiet awtonomi'' li jgawdu ċerta awtonomija skont l-istorja tagħhom. === Reliġjonijiet === Spanja għandha 107 katidrali, li minnhom 74 huma attivi, 14 huma ko-katidral u 18 huma inattivi. Spanja għandha 22,988 parroċċa u 735 monasteru Kristjan. Skont studju reċenti magħmul minn ''Arda''<ref>''Association of Religion Data Archives'' (ARDA) hi assoċjazzjoni Amerikana reżidenti fid-Dipartiment tas-Soċjoloġij tal-Università tal-Istat ta' Pennsylvania fl-Istati Uniti.</ref>:<br />[[Kristjaneżmu|Insara]]: 90,14 %. <br />[[Anjostiċi]]: 6,94 %. <br />Musulmani: 1,57 %. <br />[[Atej]]: 1,10 %. <br />[[Ġudaiżmu|Lhud]]: 0,13 %. <br />Oħrajn: 0,12 %.<br /> === Lingwi === [[Stampa:Spain languages.svg|thumb|lemin|350px|Distribuzzjoni tal-lingwi ta' Spanja<br /> {{Leġenda|#ddf1b4|[[Lingwa Spanjola|Spanjol/Kastellan]], mitkellem fit-territorju kollu}} {{Leġenda|#f59053|[[Lingwa Katalana|Katalan/Valenzjan]]}} {{Leġenda|#808080|[[Lingwa Baska|Bask]]}} {{Leġenda|#2b83ba|[[Lingwa Gallega|Galizjan]]}} {{Leġenda|#91cba8|[[Lingwa Asturjana|Asturjan]]}} {{Leġenda|#fede99|[[Lingwa Aragoniża|Aragoniż]]}} {{Leġenda|#d7191c|[[Araniż]]}} ]] [[Stampa:Linguistic map Southwestern Europe-en.gif|thumb|Mappa li turi l-Evoluzzjoni tal-Lingwi fil-Peniżola Iberika]] L-ilsien uffiċjali hu l-Kastiljan jew l-Ispanjol. F'xi komunitajiet awtonomi xi lingwi huma kouffiċjali mal-Kastiljan: il-Katalan/il-lingwa ta' Valencia f'Katalonja, il-Gżejjer Baleariċi u fil-Komunità ta' Valencia: il-Galizjan f'Galizja u l-Bask fil-Pajjiżi Baski u Navarra. L-istat Spanjol u l-amministrazzjonijiet tal-periferija jipproteġu u jinkoraġġixxu l-użu, fil-kuntest lokali, ta' xi lingwi mitkellma li però ma jgawdux l-i''status'' ta' ko-uffiċjalità bħall-Asturjan, il-Leoniż, id-djalett ta' Estremadura, l-Aragoniż. Fil-wied tal-Aran mal-Kastiljan u l-Katalan, hu rikonoxxut ukoll l-Araniż, tip ta' Gaskon tal-grupp lingwistiku Oċċitan. F'Concepción ħdejn Ġibiltà in n-ies jitkellmu l-''Llanito'' u l-Ingliż bħala t-tielet ilsien.<br />Fil-bliet awtonomi Afrikani ta' Ceuta u Melilla jitkellmu wkoll l-Għarbi u l-Berberu u parti mill-popolazzjoni titkellem il-Franċiż bħala t-tielet jew ir-raba' lingwa. === Suddiviżjonijiet amministrattivi === ==== Komunitajiet awtonomi ==== [[Stampa:Comunidades autónomas de España.svg|thumb|200px|xellug|Mappa tal-komunitajiet awtonomi]] Spanja hi maqsuma f'17-il komunità awtonoma (''comunidades autónomas'', singular: ''comunidad autónoma'') li jerġgħu jinqasmu f'50 provinċja. Hemm ukoll żewġt ibliet awtonomi: Ceuta u Melilla (iddeżinjati uffiċjalment bħala ''Plazas de Soberanía en el Norte de África''). [[Ceuta]], [[Melilla]] u xi gżejjer ċkejknin huma li baqa' mill-imperu kolonjali vast li kellu l-pajjiż. Il-gżejjer fihom xi 0.65&nbsp;km² u għandhom 312 abitant. B'kollox Spanja għandha territorji ta' 31.65&nbsp;km² fl-Afrika ta' Fuq, b'popolazzjoni ta' 138,228 abitant. ==== Provinċji u muniċipji ==== [[Stampa:Provinciasesp.svg|thumb|left|Il-ħamsin provinċja attwali ta' Spanja miġbura minn komunitajiet awtonomi.]] [[Stampa:Municipios de España.png|thumb|Mappa muniċipali ta' Spanja]] Meta daħlet is-sistema tal-komunitajiet awtonomi, il-poter tal-provinċji naqas. Għadhom jintużaw bħala distretti elettorali, għall-kodiċi postali u bħala riferimenti ġeografiċi. Hemm sitt komunitajiet awtonomi li huma magħmulin minn provinċja waħda biss: Asturias, il-Gżejjer Baleariċi, Cantabria, La Rioja, [[Madrid]], Murcia, u Navarra. Il-provinċji jerġgħu jinqasmu f'muniċipji (bl-Ispanjol ''municipio''). Bħala l-kap tal-muniċipju hemm l-''alcalde'' jew is-sindku. === Bliet prinċipali === {|class="toccolours" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! align=center colspan=11 style="background:#f5f5f5;"|Bliet prinċipali ta' Spanja |- ! rowspan=13 width:100|<br /> [[Stampa:Plaza de Castilla (Madrid) 02.jpg|border|100px|Madrid]]<br />[[Madrid]]<br /> [[Stampa:Trambesós T4.jpg|border|100px|Barcellona]]<br />[[Barċellona]]<br /> [[Stampa:Ciudad de las ciencias noche.JPG|border|100px|Valencia]]<br />Valencia<br /> [[Stampa:SSL25887.JPG|border|100px|[[Sivilja|Sevilla]]]]<br />[[Sivilja]]<br /> ! align=center style="background:#f5f5f5;"| ! align=center style="background:#f5f5f5;"|Belt ! align=center style="background:#f5f5f5;"|Komunità Awtonoma ! align=center style="background:#f5f5f5;" colspan="2"|Popolazzjoni | align=center style="background:#f5f5f5;"| ! align=center style="background:#f5f5f5;"|Belt ! align=center style="background:#f5f5f5;"|Komunità Awtonoma ! align=center style="background:#f5f5f5;"|Popolazzjoni ! rowspan=13|<br /> [[Stampa:Basílica de Nuestra Señora del Pilar, Zaragoza.JPG|100px|Zaragoza]]<br />Zaragoza<br /> <br />[[Malaga]]<br /> [[Stampa:Frente Fluvial y Casco Antiguo.JPG|border|100px|Murcia]]<br />[[Murcia]]<br /> [[Stampa:Cathedral palma mallorca spain 01 2007 08 15.jpg|border|100px|Palma de Mallorca]]<br />[[Palma di Mallorca]]<br /> |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 1 ||align=left| [[Madrid]] ||align=left| [[Komunità ta' Madrid]] || align="right" | 3.273.049 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 11 ||align=left| [[Alicante]] ||align=left| Komunità ta' Valencia || align="right" | 334.418 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 2 ||align=left| [[Barċellona]] ||align=left| [[Katalonja]] ||align=right| 1.619.337 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 12 ||align=left| [[Córdoba]] ||align=left| [[Andalucía]] ||align=right| 328.547 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 3 ||align=left| [[Valensja|Valencia]] ||align=left| Komunità ta' Valencia || align="right" | 809.267 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 13 ||align=left| [[Valladolid]] ||align=left| Kastilja u León || align="right" | 315.522 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 4 ||align=left| Sivilja || align="left" | [[Andalusija]] ||align=right| 704.198 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 14 ||align=left| [[Vigo (Spagna)|Vigo]] ||align=left| [[Galicia]] ||align=right| 297.124 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 5 ||align=left| Zaragoza || align="left" | [[Aragona]] ||align=right| 675.121 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 15 ||align=left| [[Gijón]] ||align=left| [[Prinċipat tal-Asturji]] ||align=right| 276.854 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 6 ||align=left| [[Malaga]] ||align=left| [[Andalusija]] ||align=right| 573.969 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 16 ||align=left| [[La Coruña]] ||align=left| [[Galizja]] ||align=right| 244.162 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 7 ||align=left| [[Mursja]] ||align=left| [[Reġjun ta' Mursja]] ||align=right| 448.700 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 17 ||align=left| [[Hospitalet de Llobregat]] ||align=left| [[Katalonja]] ||align=right| 241.750 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 8 ||align=left| [[Palma di Mallorca]] ||align=left| Gżejjer Baleariċi || align="right" | 404.681 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 18 ||align=left| [[Santa Cruz de Tenerife]] ||align=left| [[Gżejjer Kanarji]] ||align=right| 240.266 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 9 ||align=left| [[Las Palmas de Gran Canaria]] ||align=left| [[Gżejjer Kanarji]] ||align=right| 383.308 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 19 ||align=left| [[Granada]] ||align=left| [[Andalusija]] ||align=right| 235.692 |- |align=center style="background:#f0f0f0;"| 10 ||align=left| [[Bilbao]] ||align=left| [[Pajjiż Bask]] ||align=right| 353.187 || &nbsp; ||align=center style="background:#f0f0f0;"| 20 ||align=left| [[Vitorja]] ||align=left| [[Pajjiż Bask]] ||align=right| 239.154 |- | colspan="9" align=center style="background:#f5f5f5;" |Statistiki tal-2010<ref>[http://ine.es/ ''Instituto nacional de estadística'']</ref> |} === Żoni prinċipali metropolitani === [[Stampa:Teide Tenerife.jpg|thumb|Il-muntanja [[Teide]] fuq il-gżira ta' Tenerife]] {| |- align=right !Poż.|| Komuni || Reġjun || Prov. || Abitanti |- align="right" | 1 || '''Madrid''' || Madrid || Madrid || 5.883.521 |- align="right" | 2 || '''[[Barċellona]]''' || [[Katalonja]] || Barċellona || 3.150.380 |- align="right" | 3 || '''[[Valenċia|Valencia]]''' || Komunità ta' Valencia || Valencia || 2.463.592 |- align="right" | 4 || '''[[Sivilja]]''' || [[Andalusija]] || Sivilja || 1.438.451 |- align="right" | 5 || '''[[Málaga]]''' || Andalusija || Malaga || 965.371 |- align="right" | 6 || '''[[Bilbao]]''' || [[Pajjiż Bask]] || Bilbao || 949.939 |- align="right" | 7 || '''[[Oviedo]]-[[Gijón]]''' || [[Asturji]] || Asturji || 857.495 |- align="right" | 8 || '''Alicante-[[Elche]]''' || Komunità ta' Valencia || Alicante || 725.395 |- align="right" | 9 || '''[[Zaragoza]] '''||''' [[Aragona]] || Zaragoza || 688.343 |- align="right" | 10 || '''[[Vigo]]''' || Galizja || Pontevedra || 659.632 |- align="right" |} === Popolazzjoni tal-gżejjer === [[Stampa:Cathedral palma mallorca spain 01 2007 08 15.jpg|thumb|Palma de Mallorca, il-Gżejjer Baleariċi]] * 1. Tenerife 886,033 ab.; il-Gżejjer Kanarji * 2. Mallorca 846,210 ab., il-Gżejjer Baleariċi * 3. Gran Canaria 829,597 ab. * 4. Lanzarote 132,366 ab. * 5. Ibiza 113,908 ab. * 6. Fuerteventura 94,386 ab. * 7. Menorca 86,697 ab. * 8. La Palma 85,933 ab. * 9. La Gomera 22,259 ab. * 10. El Hierro 10,558 ab. * 11. Formentera 7,957 ab. * 12. Arosa 4,889 ab. * 13. La Graciosa 658 ab. * 14. Tabarca 105 ab. * 15. Ons 61 ab. == Tmexxija tal-istat == [[Stampa:Primera página de la Constitución española de 1978, con escudo de 1981.jpg|thumb|150px|left|L-ewwel paġna tal-kostituzzjoni Spanjola]] Skont il-Kostituzzjoni tal-1978, Spanja hi monarkija ereditarja parlamentari, fejn ir-re għandu r-rwol li jirrappreżenta l-pajjiż, imma wkoll li jiggarantixxi l-unità u d-demokrazija. Il-poter eżekuttiv hu f'idejn il-Kunsill tal-Ministri (''Consejo de Ministros''), immexxi minn Prim Ministru, bil-fiduċja tal-parlament. Il-poter legiżlattiv hu fi ħdan parlament bikamerali, il-''Cortes Generales'' b'mandat ta' erba' snin, magħmul minn: * il-Kungress tad-Deputati (''Congreso de los Diputados''), kamra ta' 350 deputat, eletti b'sistema proporzjonali; * is-Senat tar-Renju ta' Spanja (''Senado''), kamra ta' 259 senatur, li minnhom 208 huma eletti direttament u 51 indirettament mill-kunsilli reġjonali. Il-poter ġudizzjarju hu indipendenti. == Politika == === Partiti politiċi u elezzjonijiet demokratiċi === [[Stampa:Ministerio de Defensa de España (Madrid) 02.jpg|thumb|left|Kwartieri ġenerali tal-Ministeru tad-Difiża tar-Renju ta' Spanja]] [[Stampa:Pasaporte ES.svg|thumb|185px|Il-qoxra ta' Passaport Spanjol (Pasaporte Español) bijometriku qabel l-2015]] [[Stampa:A coruna torre de hercules sunset edit.jpg|thumb|185px|''[[Torri ta’ Erkole|Torri ta' Erkole]]'', fil-belt ta' ''La Coruña'', fil-Galizja]] L-ewwel elezzjoni demokratika wara l-[[mewt]] ta' Franco saret fil-15 ta' Ġunju 1977, u ntrebħet mil-lega Ċentru-Leminija, Unión de Centro Democrático (UCD), immexxija minn [[Adolfo Suàrez]]. Is-sistema politika hi msejsa fuq il-multipartitiżmu, imma minn xi żmien 'l hawn kien hemm żewġ partiti dominanti: il-''Partido Socialista Obrero Español'' (PSOE) (Ċentru-Xellugi) u l-''Partido Popular'' (PP) (Ċentru-Lemini). Iż-żewġ partiti dominanti alternaw fil-poter, imma kważi dejjem, minħabba s-sistema elettorali, kellhom jidħlu f'koalizzjoni ma' partiti żgħar. Il-partit Soċjalista mexxa l-gvern mill-1982 sal-1996 (immexxi minn [[Felipe González]]) u mill-2004 sal-2011 (immexxi minn [[José Luis Rodríguez Zapatero]]); il-partit popolari mill-1996 sal-2004 (immexxi minn [[José Maria Aznar]]) u mill-2011 sal-lum 2013 (immexxi minn [[Mariano Rajoy]]). === Organizzazzjonijiet internazzjonali === * Membru tal-Organizzazzjoni tal-[[Ġnus Magħquda]] mill-14 ta' Diċembru 1955; * Membru tan-[[NATO]] mill-1982; * Membru tal-Unjoni Ewropea mill-1 ta' Jannar 1986. == Kultura == [[Stampa:Acueducto de Segovia 01.jpg|thumb|Akkwedott Ruman ta' [[Segovia]] (Acueducto Romano de Segovia)]] [[Stampa:Roman bridge, Ourense (Spain).jpg|thumb|Pont Ruman ta' Orense]] [[Stampa:Ponte Romana de Lugo 12X2013.JPG|thumb|Pont Ruman ta' Lugo]] === Arkitettura === [[Stampa:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-22-07.jpg|thumb|left|150px|L-''Alhambra'' f'Granada]] Bl-arkitettura Spanjola, infissru l-eżempji kollha tal-arkitettura li nbnew maż-żminijiet fi Spanja u x-xogħlijiet tal-[[Arkitett|arkitetti]] moderni Spanjoli li nsibu mad-dinja kollha. Minħabba d-diversità storika u ġeografika, l-arkitettura Spanjola gawdiet minn ħafna influwenzi. Perezempju, belt importanti bħal Cordoba, li twaqqfet mir-Rumani u allura għandha infrastruttura vasta ta' dik l-epoka, saret il-kapitali kulturali tad-dinastija Iżlamika [[al-Għumawijjun]] li bnew fuqha binjiet ta' arkitettura fina fl-istil Għarbi.<ref>Cruz Jo, ''Western Views of Islam in Medieval and Early Modern Europe: Perception and Other'', Editur David R. Blanks u Frassetto, New York, Saint Martin’s Press, 1999.</ref> Id-dinastiji Għarab li ġew wara fi Spanja, żviluppaw arkitettura tal-għaġeb, dejjem iżjed komplessa u karatteristika bħall-famuż kumpless tal-Palazz ta' Granada. [[Stampa:Auditorio de Tenerife Pano.jpg|thumb|L-Awditorju ta' Tenerife, xogħol ta' [[Santiago Calatrava]].]] Fl-stess żmien, feġġew ir-renji Nsara li, ftit ftit żviluppaw l-istil tagħhom li fih integraw il-flussi Romaniċi u Gotiċi. L-istil gotiku ffjorixxa b'mod straordinarju. Hemm eżempji ta' dan l-istil mat-territorju nazzjonali kollu. L-istil ''[[mudéjar]]'', li żviluppa mis-seklu 12 sas-seklu 17 mill-fużjoni ta' motivi bi stil Għarbi ma' mudelli tal-arkitettura Ewropea. Il-parti l-kbira tal-arkitettura tas-seklu 20 hi fl-istil tal-[[Moderniżmu]], stil li kellu l-epiċentru tiegħu f'[[Barċellona]] u [[Antoni Gaudí|Gaudí]] kien is-simbolu tiegħu. Mill-bidu tas-seklu 21 Spanja kellha rivoluzzjoni fl-arkitettura kontemporanja u arkitetti Spanjoli bħal [[Rafael Moneo]], [[Santiago Calatrava]], [[Ricardo Bofill]] u ħafna oħrajn kisbu fama mondjali. === Letteratura === [[Stampa:Don Quijote and Sancho Panza.jpg|thumb|180px|Illustrazzjoni ta' ''[[Don Quixote]]'' ta' [[Miguel de Cervantes]].<ref name="top100books">[http://www.guardian.co.uk/world/2002/may/08/books.booksnews ''The top 100 books of all time'', The Guardian]</ref>]] Bit-terminu letteratura Spanjola nfissru x-xogħol letterarju kollu miktub bl-Ispanjol, li jinkludi l-letteratura bl-Ispanjol mhux bilfors miktuba minn Spanjoli. Minħabba d-diversità ġeografika u generazzjonali, il-letteratura Spanjola kellha ħafna influwenzi u ma tantx hi omoġenea. Fiha nsibu wħud mill-movimenti letterarji l-iżjed importanti. [[Miguel de Cervantes]] x'aktarx hu l-kittieb l-iżjed famuż ta' Spanja u l-ktieb tiegħu ''[[Don Quixote]]'' hu meqjus bħala x-xogħol l-iżjed emblematiku fil-kanoni tal-letteratura Spanjola u wieħed mix-xogħlijiet klassiċi fundaturi tal-letteratura tal-Punent.<ref name="top100books"/> === Ċinema === Iċ-ċinema Spanjola kellha suċċessi importanti internazzjonali, fosthom l-[[premju Oscar|Oscar]] għall-films ''El laberinto del fauno'' (Il-labirint tal-fawna) u ''Volver''.<ref>Jordan Barry, Rikki Morgan-Tamosunas, ''Contemporary spanish cinema'', Manchester University Press, 1998</ref> Fl-istorja twila taċ-ċinema Spanjola, ir-reġista [[Luis Buñuel]] kien l-ewwel li kiseb fama internazzjonali. Warajh kien hemm [[Pedro Almodóvar]] tard fis-snin 80 tas-seklu 20. Fost reġisti Spanjoli oħra ta' fama nsibu lil [[Segundo de Chomón]], lil [[Florian Rey]], lil [[Luis García Berlanga]], lil [[Carlos Saura]], lil [[Julio Medem]] u lil [[Alejandro Amenábar]]. == Ekonomija == [[Stampa:2006Spanish exports.PNG|thumb|left|Esportazzjoni Spanjola fl-2006]] [[Stampa:Ministerio de Industria, Turismo y Comercio de España (Madrid) 01.jpg|thumb|Kwartieri ġenerali tal-Ministeru tal-Affarijiet Ekonomiċi]] L-ekonomija Spanjola reġgħet daħlet fost l-ekonomiji avvanzati tal-Punent tal-Ewropa. B'mod partikolari, fl-għaxar snin bejn l-1998 u l-2008, l-ekonomija Iberika kienet fost l-iżjed dinamiċi fiż-żona tal-ewro.<ref>[http://www.spagna.cc/crescita_economica_spagna.html www.spagna.cc]</ref> Is-soċjetà u l-ekonomija Spanjola għaddew minn perjodu qawwi ta' bidla u tkabbir matul l-aħħar għoxrin sena tas-seklu 20. Wara li ħareġ mill-iżolament politiku u ekonomiku impost mid-dittatura faxxista, il-pajjiż infetaħ għall-kummerċ internazzjonali u ssieħeb fl-UE fl-1986. L-ekonomija gawdiet ukoll mit-twelid ta' kumpaniji industrijali ġodda u mid-dħul ta' kapital barrani li sfrutta l-pagi baxxi biex jibdew inizjattivi industrijali u kummerċjali. Żdiedu wkoll il-mezzi ġodda ta' komunikazzjoni li għenu biex jiżdied il-qligħ tas-sistema produttiva. Is-settur terzjarju hu l-ikbar wieħed: it-turiżmu u l-agrikoltura (l-għeneb u ċ-ċitru) huma żviluppati ħafna. Madankollu, mill-bidu tal-kriżi finanzjarja kbira li bdiet fl-2008 u l-kriżi tas-sistema bankarja li ġegħlet il-gvern Spanjol jitlob l-għajnuna mill-[[Bank Ċentrali Ewropew]] f'Ġunju 2012 minħabba li sfaxxa d-dħul mill-bejgħ tal-bini, l-ekonomija Spanjola daħlet fi kriżi profonda. Il-livell tal-qagħad qabeż il-25 % u l-klassifikazzjoni tad-dejn sovran li kienet tripla A tniżżlet (mill-aġenzija Moody’s) għal BAA3 b'prospett negattiv fl-14 ta' Ġunju 2012. Ir-rata tal-imgħax tas-self tal-gvern għal għaxar snin telgħet għal 7 % fis-sena. === Turiżmu === [[Stampa:Playa de Riazor, La Coruña, España, 2015-09-25, DD 93.JPG|thumb|Bajja ta' Riazor fl-La Coruña]] Matul l-aħħar erbgħin sena l-industrija tat-turiżmu Spanjola kibret ħafna tant li saret it-tieni l-ikbar waħda fid-dinja, b'valur smat ta' 40 biljun [[ewro]] fl-2006, u tagħmel madwar 5 % tal-PDG.<ref name="guru">{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''Global Guru'' |url=http://www.theglobalguru.com/article.php?id=60&offer=GURU001 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110106210622/http://www.theglobalguru.com/article.php?id=60&offer=GURU001 |arkivju-data=2011-01-06 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''Bank ta' Spanja - Rapport ekonomiku'' |url=http://www.bde.es/informes/be/boleco/coye.pdf |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080726044741/http://www.bde.es/informes/be/boleco/coye.pdf |arkivju-data=2008-07-26 |url-status=dead }}</ref> Il-klima ta' Spanja, il-monumenti storiċi u kulturali, il-pożizzjoni ġeografika tagħha, flimkien ma' infrastruttura moderna, jikkontribwixxu biex jagħmluha waħda mid-destinazzjonijiet l-iżjed imfittxa. === Enerġija === [[Stampa:PS10 solar power tower.jpg|thumb|''Planta Solar 10'', ħdejn [[Sivilja]]]] [[Stampa:Central Hidraulica Os Peares - 02.jpg|thumb|Ġibjun ta' Los Peares]] [[Stampa:Encoro de Velle, Ourense, Galiza.jpg|thumb|Ġibjun ta' Velle]] Spanja hi wieħed mill-pajjiżi ta' quddiem fil-livell mondjali fl-iżvilupp tal-produzzjoni tal-[[enerġija rinnovabbli]]. Fl-2010 Spanja saret l-aqwa fid-dinja fil-produzzjoni tal-[[enerġija solari]], aqwa mill-Istati Uniti b'impjant enormi, ħdejn [[Alvarado]], [[Badajoz]].<ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128532115 ''Spain Is World’s Leader In Solar Energy'']</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''Spain becomes solar power world leader'' |url=http://www.europeanfutureenergyforum.com/renewable-energy-news/spain-becomes-solar-power-world-leader |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20101124024231/http://europeanfutureenergyforum.com/renewable-energy-news/spain-becomes-solar-power-world-leader |arkivju-data=2010-11-24 |url-status=dead }}</ref> Spanja hi wkoll il-produttur Ewropej ewlieni tal-[[enerġija mir-riħ]]. Fl-2010 it-turbini tagħha pproduċew 42,976 GWh, 16.4% tal-enerġija totali prodotta fi Spanja.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''Spain becomes the first European wind energy producer after overcoming Germany for the first time'' |url=http://www.eolicenergynews.org/?p=4082 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110427085056/http://www.eolicenergynews.org/?p=4082 |arkivju-data=2011-04-27 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.aeeolica.es/ ''Asociación Empresarial Eólica – Spanish Wind Energy Association – Energía Eólica'']</ref><ref name="Graber2005">[ http://www.elpais.com/articulo/sociedad/eolica/supera/primera/vez/mitad/produccion/electrica/elpepusoc/20091109elpepisoc_2/Tes Méndez Rafael ''La eólica supera por primera vez la mitad de la producción eléctrica'']</ref> Fid-9 ta' Novembru 2010, l-enerġija mir-riħ kellha waqt storiku meta laħqet 53% tad-domanda tal-enerġija elettrika tat-terraferma<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''Wind power in Spain breaks new instantaneous power record'' |url=http://www.renovablesmadeinspain.es/noticia/pagid/205/titulo/La%20e%C3%B3lica%20en%20Espa%C3%B1a%20bate%20de%20nuevo%20su%20marca%20de%20potencia%20instant%C3%A1nea/len/en/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111214141437/http://www.renovablesmadeinspain.es/noticia/pagid/205/titulo/La%20e%C3%B3lica%20en%20Espa%C3%B1a%20bate%20de%20nuevo%20su%20marca%20de%20potencia%20instant%C3%A1nea/len/en/ |arkivju-data=2011-12-14 |url-status=dead }}</ref> u ġġenerat kwantità ta' enerġija ekwivalenti għal 14-il reattur nukleari.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/sociedad/reactores/nucleares/movidos/viento/elpepusoc/20101109elpepusoc_4/Tes ''14 reactores nucleares movidos por el viento'']</ref> L-enerġiji rinnovabbli l-oħra użati fi Spanaj huma l-idroelettriku, il-bijomases u l-enerġija tal-baħar (qed jinbnew 2 impjanti).<ref>[http://revista.consumer.es/web/es/20050501/medioambiente/69696.php ''La Fuerza del Mar]</ref> Is-sorsi mhux rinnovabbli ta' enerġija użati fi Spanja huma in-nukleari (8 reatturi operattivi), il-[[gass]], il-[[faħam]] u ż-[[żejt]]. === Trasport === [[Stampa:AVE Tarragona-Madrid.jpg|thumb|left|Ferrovija [[Alta Velocidad Española|AVE]] fuq il-linja [[Madrid]]-[[Barċellona]].]] [[Stampa:MADRID 060505 MXALX 100.jpg|thumb|left|Port Niexef ta' Coslada, Komunità ta' [[Madrid]]]] Is-sistema tat-toroq ewlenin hi ta' tip ċentralizzat, b'sitt awtostradi li jgħaqqdu lil Madrid mal-Pajjiżi Baski, ma' Katalonja, ma' Valencia, ma' Andalusija tal-punent, ma' Estremadura u ma' Galizja. Barra minn dawn, hemm toroq ewlenin oħra mal-kosta tal-Atlantiku (minn Ferrol sa Vigo), f'Cantabria (minn Oviedo sa San Sebastián) u mal-kosta tal-Mediterran (minn Girona sa Cadiz). Ix-xibka tal-ferrovija ta' veloċità għolja li għandha Spanja hi l-iżjed mifruxa fl-Ewropa u t-tieni l-iżjed mifruxa fid-dinja wara ċ-[[Ċina]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''The Need for Speed–High Speed Rail in Europe: Do You Speak Spanish? Europe on Track'' |url=http://blog.raileurope.com/high-speed-rail-news/the-need-for-speed-high-speed-rail-in-europe-do-you-speak-spanish |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110202103102/http://blog.raileurope.com/high-speed-rail-news/the-need-for-speed-high-speed-rail-in-europe-do-you-speak-spanish |arkivju-data=2011-02-02 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.theolivepress.es/spain-news/2010/11/17/spain-speeds-ahead/ ''Spain has developed Europe’s largest high-speed rail network.'']</ref>F'Ottobru tal-2010 Spanja kellha total ta' 3,500&nbsp;km ta' linji ta' veloċità għolja li jgħaqqdu Malaga, Sivilja, Madrid, Barċellona, ​​Valencia u Valladolid, b'treni li jilħqu veloċità ta' 300&nbsp;km/h. F'dak li jirrigwarda l-puntwalità, hi t-tieni fid-dinja (98.54 % jaslu fil-ħin) wara x-Shinkansen tal-[[Ġappun]] (99 %).<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-04-12 |titlu=''Spain powers ahead with high-speed rail'' |url=http://www.railpro.co.uk/magazine/?idArticles=34 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110721092807/http://www.railpro.co.uk/magazine/?idArticles=34 |arkivju-data=2011-07-21 |url-status=dead }}</ref> Jekk l-objettivi tal-programm ambizzjuż ta' ''Alta Velocidad Española'' jintlaħqu, sal-2020 Spanja jkollha 7,000&nbsp;km ta' linji ferrovjarji b'veloċità għolja li jgħaqqdu kwazi l-bliet kollha ma' Madrid f'inqas minn tliet sigħat u ma' Barċellona f'inqas minn erba' sigħat. Fi Spanja hemm 47 ajruport pubbliku. L-iżjed traffikuż minnhom hu l-ajruport ta' Madrid-Barajas, b'50.8 miljun passiġġier fl-2008. L-ajruport ta' Barċellona (El Prat) b'30 miljun passiġġier fl-2008 hu importanti wkoll. Hemm ajruporti kbar oħra f'Gran Canaria, Malaga, Valencia, Sivilja, Mallorca, Alicante u Bilbao. == Sport == [[Stampa:Camp Nou - Interior (2005).jpg|thumb|Camp Nou f'[[Barċellona]].]] L-interess sportiv fi Spanja hu ddominat mill-[[futbol]]. [[Real Madrid CF]] u [[FC Barcelona]] huma tnejn mit-timijiet tal-futbol li kellhom l-iżjed suċċess. It-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Spanja]], rebaħ il-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol|Kampjonat Ewropew tal-Futbol]] fl-1964, fl-2008 u fl-2012 u t-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol]] fl- 2010. Il-[[basketball]], it-[[tennis]], iċ-[[ċikliżmu]], il-[[handball]], il-[[motoċikliżmu]] u l-[[Formula 1]] kollha żdiedu fil-popolarità u s-suċċess li kellhom bis-saħħa ta' ċampjins Spanjoli f'dawn l-oqsma. Il-[[Logħob Olimpiku tas-Sajf 1992]] saru [[Barċellona]]. L-industrija tat-turiżmu ġabet titjib fl-infrastruttura sportiva, b'mod partikolari fl-oqsma tal-isport akwatiku, tal-golf u l-i[[skiing]]. [[Rafael Nadal]] li bħalissa hu l-aqwa plejer tat-tennis Spanjol rebaħ diversi titli tal-Grand Slam. Anki t-tim Spanjol tat-Tazza Davis kiseb riżultati tajbin ħafna b'ħames titli mirbuħa bejn l-2000 u l-2011. Fin-naħa ta' fuq ta' Spanja, il-logħba tal-pelota hi popolari ħafna. [[Alberto Contador]] hu l-aqwa ċiklista Spanjol u rebaħ diversi titli tal-''Grand Tour'' fosthom tliet titli tat-''[[Tour de France]]'', imma wara ġie skwalifikat minħabba d-drogi''. == Nies notevoli minn Spanja == [[Stampa:DiegoVelazquez MeninasDetail.jpg|thumb|150px|Il-pittur Spanjol [[Diego Velázquez]], detall mill-kwadru [[Las Meninas (Velázquez)|Las Meninas]].]] * [[Averroes]] kien filosfu, [[tabib]], matematiku e ġurista Għarbi * [[Isabella ta' Kastilja]], reġina konsorti ta' Sqallija mill-1469 sal-1504, reġina ta' Kastilja mill-1474 sal-1504, u reġina konsorti ta' Aragona, Valencia, Sardenja, [[Mallorca]] u reġina titulari ta' [[Korsika]], Kontessa konsorti ta' [[Barċellona]] u tal-kontej Katalani mill-1479 sal-1504. * [[Hernán Cortés]] * [[Vasco Núñez de Balboa]] * [[Juan Sebastián Elcano]] * [[Francisco Pizarro]] * [[Filippu II ta' Spanja|Filippu II]] * [[Tirso de Molina]] * [[Lope de Vega]] * [[Miguel de Cervantes]] * [[Diego Velázquez]] * [[Calderón de la Barca]] * [[Francisco Goya|Francisco de Goya]] * [[Baltasar Gracián]] * [[Santiago Ramón y Cajal]] * [[Antoni Gaudí]] * [[Pablo Ruiz Picasso]] * [[Joan Miró]] * [[Raimondo Lullo]] * [[Michele Serveto]] * [[Ignacio de Loyola]] (San Injazju Loyola) * [[Menchu Gal]] * [[María Dolores Pradera]] * [[Jacinto Benavente]] * [[Antonio Ortiz Echague]] * [[Federico García Lorca]] * [[Luis Buñuel]] * [[Salvador Dalì]] * [[Pedro Almodovar]] == Ħoloq esterni == * [http://www.spain.info/en/ Sit uffiċjali tat-Turiżmu Spanjol] == Referenzi == {{Referenzi}} {{Commons|Spain}} {{Pajjiżi tal-Unjoni Ewropea}} {{Ewropa}} {{NATO}} [[Kategorija:Spanja]] [[Kategorija:Pajjiżi stabbiliti fl-1975]] [[Kategorija:Monarkiji kostituzzjonali]] [[Kategorija:Pajjiżi tal-Ewropa]] [[Kategorija:Pajjiżi tal-Baħar Mediterran]] [[Kategorija:Stati membri tal-Unjoni Ewropea]] 4xbg4m9uk0y5ez1z7009uqtku0p0482 0 2107 331065 329758 2026-07-12T14:18:20Z ~2026-39383-18 28457 /* Kappella tal-Annunzjata (Parroċċa l-Antika) */ 331065 wikitext text/x-wiki {{Infobox city|name=Ħal Balzan|caption=[[Knisja tal-Lunzjata, Ħal Balzan|Knisja tal-Lunzjata]]}} '''Ħal Balzan''' huwa raħal fiċ-ċentru ta' [[Malta]]. Flimkien ma' [[Ħ'Attard]] u [[Ħal Lija]], jifforma parti mit-"Tliet Irħula". Ir-raħal kien jikkonsisti fi ftit djar u għelieqi, iżda maż-żmien kiber u fis-seklu 17 sar parroċċa. Fl-2019 gew registrati 4,768 abitant,<ref>{{ċita web |url=https://www.citypopulation.de/en/malta/admin/ |titlu=Malta: Division - Statistical Districts and Localities |kunjom=Brinkhoff |isem=Thomas |data=2020-09-28 |sit=CityPopulation.de |data-aċċess=2021-03-18 }}</ref> b'din il-figura tiżdied għal 5,070 sal-aħħar tas-sena 2024.<ref>{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}</ref> == Etimoloġija == F’Malta, ħafna ismijiet tal-irħula huma identiċi għal ċerti kunjomijiet tal-familja, bħal Attard u Lija. Għalhekk, xi wħud jemmnu li r-raħal ta' Ħal Balzan wiret ismu minn familja li kunjomha kien Balzan. Balsan (Balzan) letteralment tfisser 'kollettur tat-taxxa' jew 'kollettur tal-kontribuzzjonijiet'. Il-kollettur tat-taxxa dak iż-żmien probabbli kien jgħix f'Ħal Balzan li kien jifforma parti minn Birkirkara.<ref>{{ċita ktieb|kunjom=Abela |isem=Giovanni-Francesco |awtur-ħolqa=Ġan Franġisk Abela |data=1647 |titlu=Della descrittione di Malta: isole nel mare siciliano con le sve antichita, ed altre notitie |lingwa=it |pubblikatur=P. Bonacota |paġna=89}}</ref> == Wirt Storiku u Kultura == <span id="coordinates" class="plainlinksneverexpand"> Koordinati: {{coord|35|53|53|N|14|27|12|E|type:city}} </span> Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Balzan fiha diversi xogħlijiet tal-arti minn pitturi famużi Maltin bħal [[Giuseppe Calleja]], [[Chev. Emvin Cremona]] u [[Paul Camilleri Cauchi]].<ref>{{ċita web |url=https://localgovernment.gov.mt/en/lc/Balzan/Pages/Locality/Churches.aspx |titlu=Churches |sit=localgovernment.gov.mt |data-aċċess=2021-03-18 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180115014107/https://localgovernment.gov.mt/en/lc/Balzan/Pages/Locality/Churches.aspx |arkivju-data=2018-01-15 |url-status=dead }}</ref> L-istatwa użata fil-festa tar-raħal ċċelebrata fil-ġimgħa ta' 2 ta‘ Lulju, hija minquxa fl-injam mill [[Salvatore Dimech]] (is-Sarċ) u turi l-Madonna flimkien mal-[[Arkanġlu Gabrijel|Arkanglu Gabrijel]].<ref>{{ċita magażin|magażin=Il-Mosta|titlu=Ix-xogħlijiet u l-ħajja ta' Salvatore Dimech (1804-1886) - 1|data=1984|volum=124|kunjom1=Montanaro|isem1=Eugenio|paġni=12-13}}</ref> Il-festa sekondarja tal-parroċċa hija dik ta' [[San Valentinu]]. Bħal Ħ'Attard u Ħal-Lija, Ħal Balzan huwa mfittex bħala post poplari ta' residenza. Il-popolazzjoni żdiedet matul iż-żmien minħabba l-iżviluppi fuq skala kbira bi blokki ta’ appartamenti li qed jinbnew flok vilel antiki u l-ġonna tagħhom. Dan l-iżvilupp qed iseħħ l-aktar fil-periferija tar-raħal, u ċ-ċentru storiku għadu ppreservat. Ħal Balzan huwa villaġġ li jgawdi minn Żoni ta’ Konservazzjoni Urbana. == Arkitettura == === Knejjes === ==== Kappella tal-Annunzjata (Parroċċa l-Antika) ==== Din il-knisja nbniet fis-[[Seklu 17]]. Kif tlestiet fl-1655, malajr beda jinħass li ma kienitx toffri biżżejjed spazju għall-popolazzjoni li dejjem kienet qed tikber. L-ewwel ġebla tal-knisja l-ġdida tqiegħdet fl-1669 u l-binja l-ġdida ġiet imbierek fl-1695. Il-Perit mhux magħruf iżda d-disinn ta' barra jista’ jiġi attribwit lill-istil Toscan. Id-Disinn tal-koppla huwa nfluwenzat mill-Barokk, stil li kien għadu kif daħal Malta f'dawk iż-żminijiet. Id-daħla tal-knisja tinkludi statwa tal-ġebel tal-Madonna f’niċċa u fuq il-quċċata tagħha nsibu tieqa tal-ħġieġ f'forma ta’ ċirku. Il-kampnar inbena fl-1708 u l-koppla tlestiet sena qabel.<ref name="tasteofhistory">{{Ċita ktieb|titlu=A Taste of the History, Culture and Environment of the Central Region of Malta|isem1=George|kunjom1=Cassar|data=2019|post=Valletta, Malta|pubblikatur=Kite Group|edizzjoni=1el|isbn=978-99957-50-67-1|lingwa=en}}</ref> ==== Parroċċa tal-Annunzjata ==== Din il-Knisja Parrokkjali, mibnija fis-seklu 17 tinsab fil-qalba tar-raħal. Il-barka u t-tqegħid tal-ġebla tal-fondazzjoni seħħew fis-26 ta’ Diċembru 1669. Fr. Domenico Ellul, dak iż-żmien kien Kappillan. In-nies tal-lokal kienet ilha titlob għal knisja akbar biex takkomoda l-popolazzjoni tar-raħal li kompliet tiżdied sena wara sena. Wara ħafna talbiet, inkluża petizzjoni uffiċjali ppreżentata minn Fr. Ellul lil Vigarju Ġeneral Mongr Cauchi, it-talb tagħhom intlaqa'. Mons. Balaguer ikkonferma d-decizjoni uffiċjali tiegħu fil-11 ta’ Lulju 1663.<ref>{{Ċita aħbar|url=https://timesofmalta.com/articles/view/balzan-parish-church-350-years-from-the-laying-of-its-foundation-stone.758977 |titlu=Balzan parish church – 350 years from the laying of its foundation stone|kunjom1=Bezzina |isem1=Carmel |data=2019-12-22 |data-aċċess=2021-01-26 |sit=Times of Malta|lingwa=en-gb}}</ref> Il-forma tal-knisja ssegwi r-regoli stabbiliti mill-knisja fil-Konċilju ta' Trentu li jiddettaw li jkun hemm il-bini fil-pjan ta’ salib. In-Nave huwa maħsub biex iwassal għall-altar ewlieni li jiffaċċja l-Lvant, b'spazju allokat b’mod speċjali għall-Kor. Partijiet mill-knisja u l-faċċati tagħha ġew restawrati f’Settembru 2020 bħala parti mill-fondi disponibbli permezz tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali. <ref>{{Ċita web |url=https://knisja.mt/inawgurat-ir-restawr-fuq-il-knisja-parrokkjali-ta-hal-balzan/ |kunjom1=Galea-Curmi |isem1=Joseph |titlu=Inawgurat ir-restawr tal-knisja parrokkjali ta' Ħal Balzan |data=2020-09-20 |data-aċċess=2021-01-26 |sit=L-Arċidjoċesi ta' Malta |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231103145110/https://knisja.mt/inawgurat-ir-restawr-fuq-il-knisja-parrokkjali-ta-hal-balzan/ |arkivju-data=2023-11-03 |url-status=dead }}</ref> ==== Knisja tal-Assunzjoni ==== Il-knisja li naraw illum inbniet fl-1846 fuq l-insistenza ta Rev. Salvu Sammut Pullicino li ried jibni knisja fl-istil li kien popolari dak iż-żmien. Fit-Tieni Gwerra Dinjija l-knisja kienet użata bħala dar temporanja għal refuġjati li kienu ħarbu mill-Kottonera. Aktar tard, din il-knisja serviet wkoll bħala spazju ta’ tagħlim għall-istudenti tal-Liġi tal-Università ta’ Malta. Wara l-gwerra kienet użata bħala maħżen għall-istatwi u dekorazzjonijiet oħra użati fil-festa. Wara li ġiet restawrata, hija serviet bħala kappella dedikata għall-adorazzjoni. Quddiem il-knisja nsibu statwa tal-Madonna li tmur lura għall-bidu tas-seklu 19.<ref name="tasteofhistory" /> ==== Kapella ta' Santu Rokku ==== Din il-knisja tinsab fi Triq it-Tlett Knejjes, ħdejn il-Kappella tal-Annunzjata (il-parroċċa l-antika). Il-kappella nbniet fl-1593 fl-istess sena li kienet feġġet il-[[Pesta s-sewda|Pesta]]. Il-vittmi taʼ din il-marda ġew midfuna fil knisja. Il-pittura prinċipali fil-kappella turi lil Santu Rokku, San Pawl u San Sebastian, it-tliet qaddisin protetturi kontra l-marda qerrieda.<ref>{{Ċita web|url=https://halbalzanlocalcouncil.com/churches-chapels-and-feast|titlu=Churches, Chapels and Feast|sit=Ħal Balzan Local Council|data-aċċess=2021-01-26|lingwa=en|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210122121136/https://halbalzanlocalcouncil.com/churches-chapels-and-feast|arkivju-data=2021-01-22|url-status=dead}}</ref> ==== Knisja tal-Bon Pastur ==== Din il-kappella żgħira taghmel parti mill-kunvent tar-[[Ragħaj it-Tajjeb]] kienet dedikata lil [[San Ġużepp]]. Din ġiet iddisinjata mill-Perit [[Vincenzo Busuttil]] u l-kostruzzjoni tal-ġebel tħalla f’idejn il-bennej [[Piju Ebejer]].<ref name="mastrupiju">{{Ċita magażin|titlu=Mastru Piju Ebejer|kunjom1=Cassar|isem1=Silvio|data=2004|post=Balzan, Malta|magażin=Festa ta' Marija Annunzjata 2004|paġna=73}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.independent.com.mt/articles/2009-02-23/news/inteview-eternal-seeker-of-myth-and-magic-220839/ |titlu=Inteview: 'Eternal Seeker of myth and magic'|data-aċċess=2021-01-26|data=2009-02-23|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref> Hija ġiet inawgurata fl-4 ta’ April 1870. Knisja ħafna akbar inbniet bejn l-1898 u l-1901. Dan il-bini ġdid kien iddedikat lill-Qalb taʼ Ġesù. L-Arċisqof [[Monsinjur Peter Pace]] bierek il-kappella fis-7 ta’ Frar 1901.<ref name="darmerhba">{{Ċita web|url=http://darmerhbabik.org/history/|titlu=History|data-aċċess=2021-01-26|lingwa=en-US|sit=Dar Merħba Bik Foundation: Good Shepherd Sisters|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210117095709/http://darmerhbabik.org/history/|arkivju-data=2021-01-17|url-status=dead}}</ref> === Ir-Reverenza lil Santu Rokku === Ta' sikwit niltaqghu ma' statwi, ismijiet ta' toroq, niċeċ u monumenti oħra ta' tifkira madwar Malta b' reverenza lil Santu Rokku. Il-twemmin huwa li Santu Rokku huwa l-qaddis protettur kontra l-pesta u reverenza lejh tipproteġi l-abitanti kontra l-pesta u kull forma oħra ta' mard ta' dak iż-żmien. F’Ħal Balzan hemm kappella, triq, kif ukoll statwa ddedikati lil Santu Rokku. L-istatwa tinsab fil-kantuniera tat-triq bl-istess isem sabiex tissorvelja u tipproteġi n-nies li jgħixu fir-raħal. <ref>{{Ċita web|url=https://www.guidememalta.com/en/this-chapel-is-dedicated-to-a-saint-who-is-considered-protector-of-plague-sufferers |titlu=This chapel is dedicated to a saint who is considered protector of plague sufferers|data-aċċess=2021-01-26|data=2020-04-02|kunjom1=Micallef|isem1=Sarah|sit=GuideMeMalta.com|lingwa=en}}</ref> == Postijiet ta' Wirt Storiku u Importanza == * Palazzo Bosio <ref>{{ċita rapport|titlu=Palazzo Bosio|url=https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/01154.pdf |pubblikatur=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data=2012-12-28|lingwa=en}}</ref> * Villa Macedonia <ref>{{ċita rapport|titlu=Villa Macedonia and Gardens|url=https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/01156.pdf |pubblikatur=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data=2012-12-28|lingwa=en}}</ref> * Kappella ta' San Anard<ref>{{ċita rapport|titlu=Church of St. Anard|url=https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/00171.pdf |pubblikatur=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data=2012-06-26|lingwa=en}}</ref> *Akwadotti ta' Wignacourt<ref>{{ċita rapport|titlu=Wignacourt Aqueduct|url=https://culture.gov.mt/en/culturalheritage/NICPMI_Database/01155.pdf |pubblikatur=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data=2012-12-28|lingwa=en}}</ref> == Imwielda fil-Lokalità == * Rev. Monsignor John (Gwann) Dimech (1922-2009) <ref>{{Ċita aħbar|url=https://www.independent.com.mt/articles/2009-01-09/newspaper-letters/Appreciation:-Monsignor-John-Dimech-(1922-2009)-218637 |titlu=Appreciation: Monsignor John Dimech (1922-2009)|data=2009-01-09|data-aċċess=2021-02-18|lingwa=en|kunjom1=Bezzina|isem1=Carmel|sit=The Malta Independent}}</ref> * [[Piju Ebejer]] (1874-1931) Bennej Prim<ref name="mastrupiju"></ref> * [[Gabriel Caruana]] Artist (1929-2018) * [[Fra Giuseppe Zammit]] <ref>{{Ċita rivista|titlu=The Priest who declined a Bishopric|data=1982|volum=8|numru=3|kunjom1=Cassar Pullicino|isem1=J.|rivista=Melita Historica|lingwa=en|paġni=213-233}}</ref> * [[Bernardo Manduca Piscopo Macedonia]] (1891-1971)<ref>{{Ċita aħbar|url=https://timesofmalta.com/articles/view/the-rape-of-balzan.143864 |titlu=The rape of Balzan|data-aċċess=2021-02-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|kunjom1=Bezzina|isem1=Carmel|data=2003-08-08}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|url=https://timesofmalta.com/articles/view/villa-macedonia-scheduling-is-most-welcome-news.223707 |titlu=Villa Macedonia scheduling is most welcome news|data-aċċess=2021-02-18|sit=Times of Malta|kunjom1=Bezzina|isem1=Carmel|data=2008-09-06|lingwa=en-gb}}</ref> * Prof. John Borg * Isqof [[Joseph Grech]] * Giuseppe Frendo<ref>{{Ċita konferenza|titlu=Maltese Blockade Medals|konferenza=Proceedings of History Week 1992|kunjom1=Sammut|isem1=Joseph C.|data=1992|paġni=77-87|lingwa=en}}</ref> * [[:en:Mikel_Scicluna|Mikel Scicluna]] - Lotta (29 Lulju 1929 – 20 Marzu 2010) == Għaqdiet Reliġjużi == * '''Tal-Bon Pastur''' - Dar Merħba Bik huwa kunvent tas-Sorijiet Rgħaj It-Tajjeb (''Good Shepherd'') li waslu Malta minn Smyrna fl-1858. Kif waslu ngħataw dar f’Ħal-Lija mill-[[Marquis Testaferrata]] biex titwaqqaf skola bl-akkomodazzjoni għall-tfajliet li kienu jiġu minn Sqallija. Illum dan il-bini jservi bħala s-sit tal-Kunsill Lokali, is-Servizzi Soċjali u l-Posta fir-raħal.<ref name="darmerhba"></ref> Is-sorijiet kienu joffru ukoll klassijiet għall-orfni u nisa li riedu jibdlu ħajjitom. Il-kunvent f’Ħal-Balzan inbena f'1868 bl-għajnuna taʼ ħafna benefatturi. Ix-xogħol tal-kunvent għadu għaddej sal-lum fejn joffri kenn lin-nisa u lit-tfal tagħhom mill-vjolenza domestika, jgħin lill-ommijiet li jsibu ruħhom waħedom kif ukoll lill-irġiel refuġjati u lill-familji tagħhom li jispiċċaw f’Malta.<ref>{{Ċita web|url=https://maltacvs.org/voluntary/good-shepherd-sisters-dar-merhba-bik-foundation/|titlu=Good Shepherd Sisters – Dar Merħba Bik Foundation|sit=Malta Council for the Voluntary Sector|data-aċċess=2021-02-18|lingwa=en-US|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231103145111/https://maltacvs.org/voluntary/good-shepherd-sisters-dar-merhba-bik-foundation/|arkivju-data=2023-11-03|url-status=dead}}</ref> * Il-Kunvent magħruf bħala '''Stella Maris''' huwa il-lok tal-[[Missjunarji Franġiskani taʼ Marija]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Franciscan_Missionaries_of_Mary</ref> inbena fil-1926. Din il-binja sservi bħala kunvent, kappella u skola. L-[[Iskola ta' Stella Maris]] adottat is-sistema ta’ tagħlim ta’ [[Montessori]] meta fetħet fl-1944. Ftit snin wara, fl-1950, l-iskola bdiet toffri klassijiet ta’ kindergarten flimkien ma' l-iskola primarja għas-subien. Mill-2008 l'hemm l-Iskola Stella Maris saret skola li tipprepara l-istudenti għall-[[Kulleġġ San Alwiġi]] fejn l-istudenti kienu jmorru biex jiksbu l-edukazzjoni sekondarja tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=http://www.fmmii.org/malta.html |titlu=Malta|data-aċċess=2021-02-18|sit=Franciscan Missionaries of Mary: UK, Ireland and Malta|lingwa=en}}</ref> == Kunsill Lokali Balzan == Il-Kunsill Lokali ta' Ħal-Balzan huwa kompost minn: <ref>{{Ċita web|url=https://halbalzanlocalcouncil.com/councillors-and-responsibilities|titlu=Councillors And Responsibilities|data-aċċess=2021-02-18|sit=Ħal Balzan Local Council|lingwa=en|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210225044334/https://halbalzanlocalcouncil.com/councillors-and-responsibilities|arkivju-data=2021-02-25|url-status=dead}}</ref> * Dr Angelo Micallef (Sindku) * Edward Grech (Vici Sindku) * Mary Louise Briffa (Kunsilliera) * Annalise Galea (Kunsilliera) * Dr Oliver Nicholas De Gaetano (Kunsillier) == Servizzi fil-Komunità == * Ufficcju Parrokjali Knisja ta' Ħal-Balzan, Triq Idmejda * Kunsill Lokali Ħal Balzan, Triq il-Kbira * Għassa tal-Pulzija, Pjazza Bertu Fenech * Centru tas-Saħħa, Triq il-Kbira * Każin Partit Laburista, Triq it-Tliet Knejjes * Każin Nazzjonalista, Triq il-Kbira *Malta Hospice Movement, Vjal il-Bon Pastur <ref>{{Ċita web|url=https://hospicemalta.org/|titlu=Hospice Malta {{!}} care {{!}} compassion {{!}} dignity|data-aċċess=2021-02-18|lingwa=en-GB|sit=Hospice Malta}}</ref> == Sport == * Il-Klabb tal-Futbol ta' Ħal Balzan ([[:en:Balzan_F.C.|Balzan Football Club]]) ġie imwaqqaf fl-1937. Huwa tim li jikkompeti fil-Livell Premier tal-Futbol Malti. It-tim ilu jikseb riżultati promettenti b’mod konsistenti f'dawn l-aħħar 5 snin b' klassifikazzjonijiet fit-tieni post u anke f’dawk finalisti fl-aħħar ftit snin. Fl-2019, huma rebħu l-FA Trophy ta' Malta wara li għelbu lil Valletta FC.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltafootball.com/2019/05/18/alfred-effiong-hands-balzan-historic-fa-trophy/ |titlu=Alfred Effiong Hands Balzan Historic FA Trophy|data-aċċess=2021-02-18|lingwa=en-GB|kunjom1=Busuttil|isem1=Antoine|sit=MaltaFootball.com|data=2019-05-18}}</ref> == Għaqdiet Mużikali == * Każin Tal-Banda San Gabriel<ref>{{Ċita web|url=http://www.stgabrielbandclub.com/ |titlu=Każin Tal-Banda San Gabriel, Ħal Balzan|data-aċċess=2021-02-18|sit=Każin Tal-Banda San Gabriel, Ħal Balzan|lingwa=en}}</ref> * Soċjetà Filarmonika Marija Annunzjata<ref>{{Ċita web |url=https://maltacvs.org/voluntary/socjeta-filarmonika-marija-annunzjata/ |titlu=Socjeta Filarmonika Marija Annunzjata |sit=Malta Council for the Voluntary Sector |data-aċċess=2021-02-18 |lingwa=en-US |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210128061759/https://maltacvs.org/voluntary/socjeta-filarmonika-marija-annunzjata/ |arkivju-data=2021-01-28 |url-status=dead }}</ref> ==Toroq Prinċipali == *Triq [[Birbal]] *Triq Idmejda *Triq Il-Kbira *Triq Il-[[Mitħna]] *Triq It-[[Tliet Knejjes (Balzan)|Tliet Knejjes]] *Triq L-[[Mdina|Imdina]] *Triq [[San Franġisk]] *Vjal [[De Paule]] *Wied Ħal Balzan <gallery> Stampa:Church of Our Lady of Annunciation, Balzan.jpg|Parroċċa ta' l-Annunzjata, Balzan Stampa:Church of St Mary, Balzan.jpg|Knisja ta' Santa Marija, Balzan Stampa:Church of St Roque, Balzan.jpg|Knisja ta' Santu Rokku, Balzan Stampa:Church Good Shepherd, Balzan.jpg|Knisja tal-Bon Pastur, Balzan Stampa:Balzan Malta 22.jpg|Pjazza Bertu Fenech Stampa:Villa Macedonia and Gardens, Balzan.jpg|Villa Macedonia, Balzan Stampa:Dar Hena, Libyan Embassy in Balzan.jpeg|Dar Hena, Ambaxxata tal-Libya, Balzan Stampa:Balzan Malta 02.jpg|Triq il-Kbira, Balzan Stampa:Balzan Malta 33.jpg|Toroq Principali, Balzan Stampa:Sisner, Ħal Balzan, Malta - panoramio (1).jpg|Triq Sisner, Balzan Stampa:Balzan Malta place 31.jpg|Arkitettura antika, Balzan </gallery>{{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} == Referenzi == <references responsive="" /> {{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}} [[Category:Bliet ta' Malta]] hd2fii20pu9xo94p1y1i4w6nb5fu49j 0 5089 331069 226170 2026-07-13T01:47:36Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331069 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Canis lupus baileyi running.jpg|thumb|320px|''[[Canis lupus]]'', eżempju ta' annimal '''Diġitigrad''' tal-familja [[Canidae]]]] [[Stampa:Canidae - front foot skeleton.JPG|thumb|200px|L-għadam tal-pala tas-sieq ta' quddiem ta' [[Lupu]], ''[[Canis lupus]]'', annimal '''Diġitigrad''']] '''Diġitigrad''' huwa [[annimal]] li joqgħod wieqaf u li jimxi bil-piż ta' ġismu fuq id-diġitali jew fuq is-swaba (lokomozzjoni diġitigradali) u dawn jinkludu il-[[qattus|qtates]], il-[[kelb|klieb]] u ħafna [[mammiferu|mammiferi]] oħra. Ġeneralment dawn l-annimali huma iktar veloċi u silenzjużi fil-movimenti tagħhom minn annimali b'tip ta' lokomozzjoni oħra. Fejn normalment l-bniedem joqgħod bilwieqfa u jimxi fuq il-qiegħ kollu tal-pala tas-sieq imserraħ jew imiss mal-art (lokomozjoni [[plantigrad|plantigradali]]), id-Digitigrad jimxi fuq il-[[falanġi distali]] jew [[falanġi distali|distali]] u l-[[falangi intermedji]] jew [[falanġi intermedji|falanġi tan-nofs]]. Il-lokomozzjoni Diġitigradali hija responsabbli għall-forma ta' ganċ ferm distinta li għandhom is-saqajn tal-[[kelb]]. Hemm differenzi anatomiċi kbar, bejn is-sieq tal-'''plantigrad''' u s-sieq tad-Diġitigrad. Annimali Diġitigradi għandhom il-[[karpali]] u t-[[tarsali]] relativament twal u allura, dawn l-għadam (li fil-bniedem jikkorispondu għal-għaksa), huma ppożizzjonati ferm aktar 'l fuq minn fejn huma ppożizzjonati fis-saqajn tal-bniedem. Dan il-fattur effetivament itawwal il-pal sal-punt, li kemm il-pal tal-idejn kif ukoll tas-saqajn fl-annimal Diġitigradi, meta mqabbla, jikkorispondu għall-għadam tas-swaba fil-bniedem biss. Peress li s-superfiċi li tmiss mal-art u li trid tinqata' minn mal-art hija ġeneralment iżgħar, u minnħabba t-tul tas-sieq ukoll li huwa ħafna aktar, hemm tendenza li bil-lokomozzjoni diġitigradali l-movimenti jkunu iktar ħfief, għalhekk ma jonqosx li tiżdied xi ftit il-ħeffa wkoll. ==Eżempji ta' annimali Diġitigradi== [[Stampa:Standing jaguar.jpg|thumb|right|320px|''[[Panthera pardus]]'', eżempju ta' annimal Diġitigrad tal-familja [[Felidae]]]] *Familja [[Canidae]] **[[Lupu]] **[[Kelb]] **[[Kojoti]] *Familja [[Felidae]] **[[Qattus]] **[[Iljun]] *Familja [[Hippopotamidae]] **[[Ippopotamu]] *Familja [[Elephantidae]] **[[Iljunfant]] ==Ara wkoll== *[[Plantigrad]] *[[Unguligrad]] *[[Lokomozjoni]] *[[Lokomozjoni tal-annimali fuq wiċċ l-art]] ==Referenzi== *[https://web.archive.org/web/20070203151319/http://www.cvm.uiuc.edu/petcolumns/showarticle.cfm?id=118 Yes, the Shin Bone Is Connected to the Ankle Bone] *[http://animaldiversity.org.| Saqajn, Idejn u Lokomozjoni Kursorja.] Myers, P., R. Espinosa, C. S. Parr, T. Jones, G. S. Hammond, and T. A. Dewey. 2006. The Animal Diversity Web (online). Accessed January 06, 2007. *DeBlase, A. F., and R. E. Martin. 1981. A manual of mammalogy. Second Edition. Wm. C. Brown, Publishers. Dubuque, Iowa. xii+436 pp. *Hildebrand, M. 1974. Analysis of Vertebrate Structure. John Wiley & Sons, Inc, New York. xv+710 pp. *Vaughan, T. A. 1986. Mammalogy. Third Edition. Harcourt Brace Jovanovich, Publishers, Orlando Fl. vii+576 pp. [[Kategorija:Lokomozjoni]] 6p8ev9q3umpyp98snkbj68d7ptlykdd 0 5091 331088 244708 2026-07-13T08:03:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331088 wikitext text/x-wiki [[Category:Lokomozjoni]] [[image:Gray291.png|left|250px|thumb| L-Ghadam tal-pala tas-sieq, tal-bniedem (eżempju ċar ta' Plantigrad)]] [[image:Raccoon (Procyon lotor) 1.jpg|right|300px|thumb| ''[[Procyon lotor]]'' eżempju ċar ta' annimal Plantigrad tal-familja [[Procyonidae]]]] '''Plantigrad''' huwa [[annimal]] li joqgħod wieqaf u li jimxi bil-piż ta' ġismu fuq il-qiegh kollu tal-pala tas sieq imserraħ jew imiss ma' l-art (lokomozjoni [[plantigrad|plantigradali]]) u dawn jinkludu il-[[bniedem]], l-[[ors|orsijiet]] u ħafna [[mammiferu|mammiferi]] oħra. Ġeneralment dawn l-annimali huma ħafna aktar goffi fil-movimenti tagħhom minn annimali b' tip ta' lokomozjoni ieħor. Filwaqt li [[diġitigrad]] normalment joqgħod wieqaf u jimxi fuq il-[[falanġi distali]] jew [[falanġi distali|distali]] u l-[[falangi intermedji]] jew [[falanġi intermedji|falanġi tan-nofs]], il-'''plantigrad''' joqgħod wieqaf u jimxi fuq il-[[podjali]] u l-[[metatarsali]] u dawn ċatti u jmissu ma' l-art jiffurmaw il-qiegħ tal-pala tas-sieq. Lokomozjoni [[plantigrad|plantigradali]] hija tip ta' lokomozjoni meqjusa bħala waħda anqas speċjaliżata jew anqas evoluta minn lokomozjoni [[diġitigrad|diġitigradali]] jew lokomozjoni [[unguligrad|unguligradali]]. Hemm differenzi anatomiċi kbar, bejn is-sieq ta' [[plantigrad]] u s-sieq ta' [[diġitigrad]]. Annimali '''plantigradi''' għandhom il-[[karpali]] u t-[[tarsali]] relativament qosra u b' hekk dawn l-għadam, huma ppużizjonati ferm aktar 'l isfel minn fejn huma ppużizjonati fis-saqajn ta' [[diġitigrad]] u jikkorispondu għal-għadam ta' l-għaksa fil-bniedem. Dan il-fattur, effetivament inaqqas sew it-tul, kemm tal-pal ta' l-idejn kif ukoll tas-saqajn ta' l-annimali [[plantigrad|plantigradi]]. Peress li s-superfiċi li tmiss ma' l-art u li trid tinqata minn ma' l-art hija ġeneralment akbar, u minnħabba ukoll li t-tul tas-sieq huwa ħafn' anqas, hemm tendenza li bil-lokomozjoni plantigradali l-movimenti jkunu ta' rapidita minuri. ==Eżempji ta' annimali [[Plantigrad|Plantigradi]]== [[image:Brown Bear us fish 2.jpg|right|420px|thumb|''[[Ursus arctos]]'' eżempju ċar ta' annimal Plantigrad tal-familja [[Ursidae]]]] *[[Familja]] [[Didelphidae]] **[[opossum]] *[[Familja]] [[Hominidae]] **[[bniedem]] *[[Familja]] [[Leporidae]] **[[fenek]] **[[liepru]] *[[Familja]] [[Muridae]] **[[far]] **[[ġurdien]] *[[Familja]] [[Procyonidae]] **[[pruċun]] *[[Familja]] [[Ursidae]] **[[ors]] **[[panda ġgant]] ==Ara ukoll== *[[Diġitigrad]] *[[Unguligrad]] *[[Lokomozjoni]] *[[Lokomozjoni ta' l-annimali fuq wiċċ l-art]] ==Referenzi== *[https://web.archive.org/web/20070203151319/http://www.cvm.uiuc.edu/petcolumns/showarticle.cfm?id=118 Yes, the Shin Bone Is Connected to the Ankle Bone] *[http://animaldiversity.org.| Saqajn, Idejn u Lokomozjoni Kursorja.] Myers, P., R. Espinosa, C. S. Parr, T. Jones, G. S. Hammond, and T. A. Dewey. 2006. The Animal Diversity Web (online). Accessed January 06, 2007. *DeBlase, A. F., and R. E. Martin. 1981. A manual of mammalogy. Second Edition. Wm. C. Brown, Publishers. Dubuque, Iowa. xii+436 pp. *Hildebrand, M. 1974. Analysis of Vertebrate Structure. John Wiley & Sons, Inc, New York. xv+710 pp. *Vaughan, T. A. 1986. Mammalogy. Third Edition. Harcourt Brace Jovanovich, Publishers, Orlando Fl. vii+576 pp. 7if8u8sl1xsuq29bn1ja9uj5qeocwy3 0 5102 331090 216441 2026-07-13T09:48:54Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331090 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Cervus nippon dybowski Solo.jpg|thumb|left|200px|''Cervus nippon'', eżempju ta' annimal unguligrad]] [[Stampa:Cervidae - front foot skeleton.JPG|right|200px|thumb| L-għadam tas-sieq ta' quddiem ta' ċerv, tal-bniedem (eżempju ċar ta' Unguligrad)]] [[Stampa:Equidae - front foot skeleton.JPG|right|200px|thumb| L-għadam tas-sieq ta' quddiem ta' żiemel (eżempju ċar ta' Unguligrad)]] '''Unguligrad''' huwa [[annimal]] li joqgħod wieqaf u li jimxi bil-piż ta' ġismu fuq il-ponot jew fuq it-truf tas-swaba biss, imserrħin jew imissu mal-art (lokomozzjoni unguligradali) u dawn jinkludu iż-[[żiemel|żwiemel]], iċ-[[ċerv|ċriev]] u ħafna [[mammiferu|mammiferi]] oħra. Ġeneralment dawn l-annimali huma ħafna aktar ħfief fil-movimenti tagħhom minn annimali b'lokomozzjoni [[plantigrad|plantigradali]]. Filwaqt li [[diġitigrad]] normalment joqgħod wieqaf u jimxi fuq il-[[falanġi distali]] jew [[falanġi distali|distali]] u l-[[falangi intermedji]] jew [[falanġi intermedji|falanġi tan-nofs]] imserrħin jew imissu ma' l-art, l-unguligrad joqgħod wieqaf u jimxi bit-truf jew bil-ponot biss tad-[[falanġi distali|distali]], imserrħin jew imissu ma' l-art. It-truf tad-[[falanġi distali|distali]] ta' dawn l-annimali, normalment ikunu jserħu fuq difer (struttura mmkabbra mill-ġilda, magħmula mil-keratina u mhux mill-materjal tal-għadam). Id-difer huwa magħmul minn 2 partijiet l-[[unguis]] u s-[[subunguis]] u fl-annimali unguligradi l-[[unguis]] tagħti kompletament is-[[subunguis]] minnbarra it-tarf fil-ponta tas-seba. Lokomozzjoni unguligradali hija tip ta' lokomozzjoni meqjusa bħala waħda speċjaliżata jew evoluta aktar minn lokomozzjoni [[plantigrad|plantiigradali]]. Peress li s-superfiċi li tmiss ma' l-art u li trid tinqata minn ma' l-art hija ġeneralment żgħira ħafna, u minnħabba ukoll li t-tul tas-sieq huwa ħafna aktar, hemm tendenza, li bil-lokomozzjoni [[unguligrad|unguligradali]], l-movimenti jkunu ta' ħeffa ħafna akbar. ==Eżempji ta' annimali Unguligradi== *[[Familja]] [[Cervidae]] **[[ċerv]] *[[Familja]] [[Equidae]] **[[żiemel]] *[[Familja]] [[Suidae]] **[[ħanżir]] ==Ara ukoll== *[[Diġitigrad]] *[[Plantigrad]] *[[Lokomozzjoni]] *[[Lokomozzjoni tal-annimali fuq wiċċ l-art]] ==Referenzi== *[https://web.archive.org/web/20070203151319/http://www.cvm.uiuc.edu/petcolumns/showarticle.cfm?id=118 Yes, the Shin Bone Is Connected to the Ankle Bone] *[http://animaldiversity.org Saqajn, Idejn u Lokomozzjoni Kursorja.] Myers, P., R. Espinosa, C. S. Parr, T. Jones, G. S. Hammond, and T. A. Dewey. 2006. The Animal Diversity Web (online). *DeBlase, A. F., and R. E. Martin. 1981. A manual of mammalogy. Second Edition. Wm. C. Brown, Publishers. Dubuque, Iowa. xii+436 pp. *Hildebrand, M. 1974. Analysis of Vertebrate Structure. John Wiley & Sons, Inc, New York. xv+710 pp. *Vaughan, T. A. 1986. Mammalogy. Third Edition. Harcourt Brace Jovanovich, Publishers, Orlando Fl. vii+576 pp. [[Kategorija:Lokomozzjoni]] 6g0o82pu9iyis612kkii5d5y8156fih 0 5965 331085 299315 2026-07-13T06:22:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331085 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Michael Mifsud |stampa = [[Stampa:Mifsud, Michael (cropped).jpg|170px]] |isem_sħiħ = Michael Mifsud |data_twelid = {{dte|1981|4|17}} |post_twelid = [[Tas-Sliema|Sliema]] |nazzjonalità = [[Malta]] |tul = 1.70 m |rwol = [[Attakkant]] |klabb_attwali = [[Mosta FC|Mosta]] |numru = 9 |snin_mixtla1 = |klabb_mixtla1 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin1 = 1997–2001 |klabb1 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin2 = 2001–2003 |klabb2 = [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]] |snin3 = 2003–2004 |klabb3 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin4 = 2004–2007 |klabb4 = [[Lillestrøm SK|Lillestrøm]] |snin5 = 2007–2009 |klabb5 = [[Coventry City FC|Coventry City]] |snin6 = 2009 |klabb6 = → [[Barnsley FC|Barnsley]] (self) |snin7 = 2010 |klabb7 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin8 = 2011 |klabb8 = [[Qormi FC|Qormi]] |snin9 = 2011–2013 |klabb9 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin10 = 2013–2014 |klabb10 = [[Melbourne Heart FC|Melbourne Heart]] |snin11 = 2014–2016 |klabb11 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin12 = 2016–2018 |klabb12 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin13 = 2018–2020 |klabb13 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin14 = 2020 |klabb14 = [[Sirens FC|Sirens]] |snin15 = 2020– |klabb15 = [[Mosta FC|Mosta]] |snin_nazzjonali1 = 2000–2020 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] }} '''Michael Mifsud''' (twieled fis-17 ta' April 1981) huwa plejer tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]] li attwalment jilgħab mal-klabb ta' [[Mosta FC|Mosta]]. Ikkunsidrat bħala wieħed mill-aqwa plejers minn Malta, Mifsud qatta' diversi snin jilgħab barra minn pajjiżu u rnexxielu jirbaħ l-unur tal-Isportiv Malti tas-Sena fl-2001 u l-2003.<ref name="2001award">{{ċita web|url=http://www.maltatoday.com.mt/2001/1230/sport.html|titlu=Michael Mifsud is MaltaToday’s Sportsman of the Year|data=2001-12-30|data-aċċess=2008-01-27|pubblikatur=Malta Today |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131103200459/http://www.maltatoday.com.mt/2001/1230/sport.html |arkivju-data=2013-11-03 |lingwa=Ingliż}}</ref> == Karriera == === Bidu tal-karriera === Prodott ta' [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]], hu ddebutta mat-tim tal-kbar fl-istaġun 1997–98, meta lagħab tmien darbiet u skorja darba. Fl-istaġun segwenti hu beda bħala plejer regolari mal-ewwel tim fejn skorja tmien gowls fi 22 apparenza. Żewġ staġuni ta' suċċess segwew wara, b'21 gowl f'26 apparenza fl-istaġun 1999–00 u 30 gowl f'25 apparenza fl-istaġun ta' wara. Minħabba l-forma tajba li kien fiha, [[Josip Ilić]] ta lil Michael Milfsud l-ewwel opportunità fit-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali]] u għamel l-ewwel dehra nhar l-10 ta' Frar 2000, kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Albanija|Albanija]] fil-[[Stadju Ta' Qali|Grawnd Nazzjonali ta' Ta' Qali]]. Kien f'dan l-istant li [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]] raw il-potenzjal ta' dan il-plejer u xtrawh fis-sajf tas-sena 2001.<ref name=2001award/> Hu kien skorer regolari mat-tim B u għamel xi apparenzi bħala sostitut mal-ewwel tim fil-[[Bundesliga]], fejn skorja 2 gowls.<ref name="2001award"/> Ix-xewqa biex ikun impenjat aktar mal-ewwel tim ratu jirritorna Malta fl-[[2004]], fejn Sliema Wanderers reġgħu akkwistaw is-servizzi ta' dan il-plejer u dan għenhom jiksbu l-kampjonat Malti. Fl-istess sajf hu kien miksub mit-tim [[Norveġja|Norveġiż]] ta' [[Lillestrøm SK|Lillestrøm]] fejn f'punt tal-istaġun hu ġie vvutat bħala l-aqwa plejer barrani tal-kampjonat. Hu kien l-aqwa skorer fl-istaġun tal-2006 fejn irnexxielu jiskorja 11-il gowl f'19-il apparenza. Fil-5 ta' Novembru 2006, fl-aħħar ġurnata tal-kampjonat Norveġiż, hu ddikjara li jixtieq jittrasferixxi għal wieħed mill-aqwa kampjonati Ewropej. Fis-sajf tas-sena ta' qabel, Lillestrøm ma aċċettawx offera għal Mifsud mit-tim ta' [[Coventry City FC|Coventry City]] minkejja li kienu jafu li l-attakkant seta' jitlaq b'xejn f'Jannar 2007 hekk kif il-kuntratt kien sal-aħħar ta' [[Diċembru]]. Hu ma aċċettax li jiffirma kuntratt ġdid ma' Lillestrøm u ttrassferixxa għal ma' [[Coventry City FC|Coventry City]]. Minbarra Coventry, timijiet mill-[[Premier League]] bħal [[Watford FC|Watford]] u [[Sheffield United FC|Sheffield United]], kif ukoll [[Leeds United FC|Leeds United]], tim miċ-[[Football League Championship|Championship]], irrappurtaw interess fil-plejer. === Coventry City === Fl-10 ta' Jannar 2007, Mifsud iffirma kuntratt ta' sentejn u nofs mat-tim ta' [[Coventry City FC|Coventry City]] fil-[[Football League Championship]] fl-[[Ingilterra]].<ref>{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/coventry_city/6247905.stm|titlu=Sky Blues snap up Malta striker|data=2007-01-10|data-aċċess=2008-01-27|pubblikatur=BBC |lingwa=Ingliż}}</ref> L-ewwel gowl bil-flokk [[ikħal]] wasal kontra [[Plymouth Argyle FC|Plymouth Argyle]],<ref>{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_1/6281923.stm|titlu=Plymouth 3-2 Coventry|data=2007-01-22|data-aċċess=2008-01-27|pubblikatur=BBC|lingwa=Ingliż}}</ref> waqt li t-tieni wieħed wasal fit-telfa ta' 4–1 kontra [[Barnsley FC|Barnsley]] bl-iskor ta' 4-1. In-numru ta' gowls kompla tiela', u l-gowl tiegħu kontra [[Sheffield United FC|Sheffield United]] kien ġie ivvutat bħala l-gowl tal-istaġun ta' Coventry. Fit-tielet rawnd tal-[[Carling Cup]], fis-26 ta' Settembru 2007 hu skorja żewġ gowls biex ta lil Coventry rebħa b'sorpriża ta' 2–0 kontra ċ-ċampjins kurrenti tal-[[Premier League]] [[Manchester United FC|Manchester United]].<ref>{{ċita web|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/fa-league-cups/manchester-united-0-coventry-city-2-ferguson-flabbergasted-as-gamble-on-youth-backfires-403689.html |titlu=Manchester United 0 Coventry City 2: Ferguson 'flabbergasted' as gamble on youth backfires |data=2007-09-26 |data-aċċess=2008-09-13 |pubblikatur=The Independent |awtur=Jon Culley |lingwa=Ingliż}}</ref><ref>{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/coventry_city/7018781.stm|titlu=Dowie full of praise for Mifsud|data=2007-09-28|data-aċċess=2008-01-27|pubblikatur=BBC |lingwa=Ingliż}}</ref> Il-gazzetta [[Italja|Taljana]] [[La Gazzetta dello Sport]] laqmitu bħala ''Il Messi Di Malta'' wara l-partita.<ref>{{ċita web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/Primo_Piano/2007/09_Settembre/27/mifsud.shtml |titlu=Mifsud, "Il Messi Di Malta" Che Ha Steso Il Manchester |awtur=Alessandro Ruta |data-aċċess=2007-10-07 |pubblikatur=La Gazzetta dello Sport |lingwa=Taljan}}</ref> Wara dan is-suċċess, Mifsud kompla jimpresjona. Hu kien strumentali fil-pari ta' Coventry kontra [[Charlton Athletic FC|Charlton Athletic]] fid-29 ta' Settembru, fejn skorja t-tielet gowl f'żewġ logħbiet. Fit-2 ta' Ottubru, Coventry assiguraw rebħa ta' 3–1 fil-kampjonat kontra [[Blackpool FC|Blackpool]], fejn it-tieni gowl wasal minn Mifsud. Fit-12 ta' Novembru, Mifsud ġie mkeċċi wara 11-il minuta fid-derbi ta' Midlands kontra [[West Bromwich Albion FC|West Bromwich Albion]], wara li ta daqqa ta' minkeb f'wiċċ [[Carl Hoefkens]]. Wara, Mifsud apoloġizza għal dak li għamel.<ref>{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_1/7091601.stm|titlu= Dowie has no sympathy for Mifsud|data=2007-11-12|data-aċċess=2008-01-27|pubblikatur=BBC|lingwa=Ingliż}}</ref><ref>{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/coventry_city/7092316.stm|titlu=Mifsud apologises after red card|data=2007-11-13|data-aċċess=2008-01-27|pubblikatur=BBC|lingwa=Ingliż}}</ref> Ir-ritorn tiegħu mat-tim wasal wara skwalifika ta' tliet logħbiet kontra [[West Bromwich Albion|West Brom]], fejn kien ritorna mill-aqwa minħabba li skorja darbtejn biex tella' n-numru ta' gowls fl-istaġun għal 15. Fil-5 ta' Jannar 2008, Mifsud skorja doppjetta fl-[[FA Cup]] kontra tim ieħor tal-Premier League, din id-darba [[Blackburn Rovers FC|Blackburn Rovers]] ġewwa [[Ewood Park]], biex ikkonferma ruħu bħala wieħed mill-aqwa attakkanti tal-klabb u forsi wkoll bħala l-iktar pedina importanti.<ref>{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/7163932.stm|titlu=Blackburn 1-4 Coventry|data=2008-01-05|pubblikatur=BBC|lingwa=Ingliż}}</ref> Għal din il-prestazzjoni, hu kien ġie nominat għall-plejer tat-tielet rawnd u sussegwentament hu rċieva l-aktar voti f'dan l-unur. Fis-26 ta' Jannar, Mifsud skorja t-tieni gowl ta' Coventry fir-rebħa tar-raba' rawnd tal-FA Cup kontra [[Millwall FC|Millwall]]. Minkejja bidu ta' staġun mill-aqwa, it-tieni nofs tal-istaġun kien wieħed deludenti għal Mifsud hekk kif naqas li jżomm mal-forma li kellu mal-ewwel nofs tal-istaġun. Hu skorja gowl f'Jannar 2008 u ma reġax sab ix-xibka sal-aħħar logħba tal-istaġun. Fl-4 ta' Mejju 2008, Mifsud skorja l-unika gowl ta' Coventry fit-telfa barra minn darhom kontra [[Charlton Athletic FC|Charlton Athletic]], fejn it-tim evita r-relegazzjoni b'punt wieħed biss dak l-istaġun. Fit-23 ta' Lulju 2008, Coventry City aċċettaw somma ta' [[Bristol City FC|Bristol City]] għas-servizzi tal-plejer Malti.<ref>{{ċita web|url=http://maltarightnow.com/Default.asp?module=sport&t=a&aid=6451&cid=18 |titlu=Michael Mifsud ma' Bristol City |data=2008-07-23 |data-aċċess=2008-09-13 |pubblikatur=MaltaRightNow.com |isem=Muscat |kunjom=Chris }}</ref> Fid-29 ta' Lulju, Bristol City ħabbru li wara n-negozjati li kienu saru, huma ma kinux se jkomplu bit-trasferiment ta' Mifsud wara intopp fil-ftehim bejn Mifsud u l-klabb il-ġdid.<ref>{{ċita web|url=http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=46109 |titlu=Intopp fit-trasferiment ta’ Michael Mifsud |data=2008-07-26 |data-aċċess=2008-09-13 |pubblikatur=L-Orizzont |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080729151545/http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=46109 |arkivju-data=2008-07-29 }}</ref> Mifsud ma kellux bidu tal-istaġun feliċi minħabba li ma kienx fil-pjanijiet tal-kowċ [[Chris Coleman]], però bil-mod il-mod reġa' ggwadanja postu mal-ewwel ħdax. Wara nixfa ta' gowls minn nofs Ottubru, Michael Mifsud sab ix-xibka għall-ewwel darba meta skorja l-gowl tar-rebħa kontra [[Blackpool FC|Blackpool]]. === Barnsley === Minkejja interess minn diversi klabbs għall-firma tal-plejer Malti,<ref>{{ċita web|url=http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=50499 |titlu=Derby C. u Wolves interessati li jiffirmaw lil Michael Mifsud |pubblikatur=L-Orizzont |data= |data-aċċess=2009-01-24 }}</ref> Mifsud ġie msellef sal-aħħar tal-istaġun lit-tim ta' [[Barnsley FC|Barnsley]], fejn b'hekk ingħaqad ma' sieħbu fit-tim nazzjonali Malti [[Daniel Bogdanovic]].<ref>{{ċita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/b/barnsley/7858839.stm |titlu=Barnsley snap up Mifsud on loan |lingwa=Ingliż |pubblikatur=BBC |data=2009-02-02 |data-aċċess=2009-02-04 }}</ref> Id-debutt tiegħu wasal kontra [[Sheffield Wednesday FC|Sheffield Wednesday]] fejn ifforma għall-ewwel darba koppja tal-attakk mal-konnazzjonali Malti Bogdanovic, partita li Barnsley rebħu bl-iskor ta' 1–0. L-ewwel gowl tiegħu wasal fl-10 ta' Marzu 2009, fil-pari ta' 1–1 kontra [[Birmingham City FC|Birmingham City]].<ref>{{ċita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/7923055.stm |titlu=Barnsley 1-1 Birmingham |pubblikatur=BBC Sport |data=2009-03-11 |data-aċċess=2009-03-18 |lingwa=Ingliż}}</ref> === Valletta === Wara li ġie msellef ma' Barnsley għall-aħħar parti tal-istaġun 2008–09, fit-30 ta' Ġunju 2009 il-kuntratt ta' Mifsud ma' Coventry skada u sussegwentament ġie rilaxxat wara li ma baqax aktar fil-pjanijiet għall-futur tal-kowċ Chris Coleman.<ref>{{ċita aħbar |titlu=NEWS: Sky Blues trio released |url=http://www.ccfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10269~1707233,00.html |pubblikatur=ccfc.co.uk |data=2009-06-30 |data-aċċess=2009-07-11 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090703065113/http://www.ccfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10269~1707233,00.html |arkivju-data=2009-07-03 }}</ref> [[Sheffield United FC|Sheffield United]] u [[Leeds United FC|Leeds United]] urew interess fil-plejer, waqt li baqgħet miftuħa l-għażla li jerġa' jirritorna [[Malta]], bil-tim ta' [[Valletta FC|Valletta]] jkun it-tim interessat.<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20090705/sport/malta-has-special-place-in-blades-world |titlu=Malta has special place in Blades World |data=2009-07-05 |data-aċċess=2009-07-13 |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż }}</ref><ref>{{ċita web |url=http://www.independent.com.mt/articles/2009-07-10/sports-others/Local-Football:-Michael-Mifsud-could-return-to-local-football-227525 |titlu=Local football: Michael Mifsud could return to local football |pubblikatur=The Malta Independent |data=2009-07-10 |lingwa=Ingliż }}</ref> Però, Mifsud ċaħad ix-xniegħat li kienu qed jiċċirkolaw fuq il-possibilità li jerġa' lura għall-futbol Malti.<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20090814/sport/mifsud-considering-offers-from-foreign-clubs |titlu=Mifsud considering offers from foreign clubs |pubblikatur=Times of Malta |isem=Kevin |kunjom=Azzopardi |data=2009-08-14 |data-aċċess=2009-05-18 |lingwa=Ingliż }}</ref> L-għajdut kompla sejjer lejn tmiem l-2009 u matul is-suq tat-trasferimenti ta' Jannar 2010, b'[[Notts County FC|Notts County]] tal-eks-kowċ tat-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ingilterra|tim nazzjonali Ingliż]] [[Sven Goran Erikkson]] u t-tim mill-[[Premier League]] [[Portsmouth FC|Portsmouth]] juru interess fil-plejer, minkejja li ma seħħ xejn konkret.<ref>{{ċita web |url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Sven-s-Notts-County-taking-Michael-Ball-and-Michael-Mifsud-article154473.html |titlu=Sven's Notts County taking Michael Ball and Michael Mifsud |data=2009-09-13 |pubblikatur=Mirror Football |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090922191606/http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Sven-s-Notts-County-taking-Michael-Ball-and-Michael-Mifsud-article154473.html |arkivju-data=2009-09-22 }}</ref><ref>{{ċita web |url=http://www.maltarightnow.com/default.asp?module=sport&at=Michael+Mifsud+qed+jit%26%23295%3Barre%26%23289%3B+ma%27+Portsmouth&t=a&aid=11409&cid=38 |titlu=Michael Mifsud qed jitħarreġ ma' Portsmouth |data=2010-02-24 |pubblikatur=MaltaRightNow.com |isem=Manuel |kunjom=Gauci }}</ref> Minkejja interess qawwi fil-plejer, Mifsud għażel li jirritorna lura lejn pajjiżu u ngħaqad mal-klabb ta' [[Valletta FC|Valletta]] sa tmiem tal-istaġun.<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/2010/03/08/michael-mifsud-opts-to-join-valletta/ |titlu=Michael Mifsud opts to join Valletta |pubblikatur=MaltaFootball.com |isem=Antoine |kunjom=Busuttil |data=2010-03-02 |lingwa=Ingliż }}</ref> Hu iffirma kuntratt għal tliet xhur mal-klabb Belti.<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/2010/03/10/valletta-fc-present-michael-mifsud/ |titlu=Valletta FC present Michael Mifsud |pubblikatur=MaltaFootball.com |isem=Antoine |kunjom=Busuttil |data=2010-03-10 |lingwa=Ingliż }}</ref> Mal-klabb Belti, Mifsud irnexxielu jiskorja 7 gowls fil-kampjonat f'7 logħbiet. Mifsud ħalla l-marka tiegħu fit-tazez nazzjonali meta skorja gowl fil-finali tal-[[U*Bet FA Trophy|FA Trophy]] kontra [[Qormi FC|Qormi]], mirbuħa bl-iskor ta' 2–0,<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20100524/sport/first-half-goals-enough-for-city |titlu=First-half goals enough for City |pubblikatur=Times of Malta |data=2010-05-24 |isem=Paul |kunjom=Cachia |lingwa=Ingliż}}</ref> waqt li skorja tripletta fil-finali tat-Tazza tal-100 Anniversarju tal-Kampjonat Nazzjonali kontra [[Floriana FC|Floriana]], bil-partita tintemm 3–1.<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/history/valletta-history/honours/national-league-100-anniversary-cup.html |titlu=National League 100 Anniversary Cup |pubblikatur=Vallettafc.net |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120318035943/http://www.vallettafc.net/history/valletta-history/honours/national-league-100-anniversary-cup.html |arkivju-data=2012-03-18}}</ref> Fl-aħħar tal-istaġun ġie ikkonfermat li Mifsud kien mistenni li jkompli l-karriera tiegħu barra minn Malta.<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20100605/sport/zerafa-confirmed-valletta-coach-mifsud-to-resume-career-abroad |titlu=Zerafa confirmed Valletta coach - Mifsud to resume career abroad |pubblikatur=Times of Malta |data=2010-06-05 |lingwa=Ingliż}}</ref> === Qormi === Wara diversi xhur ta' inattività u xniegħat fuq il-futur tiegħu, lejn l-aħħar ta' Jannar 2010 ħarġet l-aħbar li kienu qed isiru trattativi bejn Mifsud u t-tim ta' [[Floriana FC|Floriana]].<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20110128/sport/floriana-lead-chase-for-michael-mifsud |titlu=Floriana lead chase for Michael Mifsud |pubblikatur=Times of Malta |data=2011-01-28 |data-aċċess=2011-02-05 |lingwa=Ingliż}}</ref> Madanakollu, il-president tal-klabb Furjaniż Johann Said esprima t-tħassib tiegħu fuq il-piż finanzjarju li jkopri din it-trattativa ta' Mifsud. Wara li naqas li jintloħoq kompromess bejn il-kumitat Furjaniż u Said, dan tal-aħħar irriżenja,<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20110202/sport/botched-transfer-splits-greens-as-said-resigns |titlu=Botched transfer splits Greens as Said resigns |pubblikatur=Times of Malta |isem=Valhmor |kunjom=Camilleri |data=2011-02-02 |data-aċċess=2011-02-05 |lingwa=Ingliż}}</ref> riżenja li aktar tard ġie irtirata.<ref>{{ċita web |url=http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=69979 |titlu=Waqt rally minn Floriana FC: Said jirtira r-riżenja tiegħu |pubblikatur=L-Orizzont |isem=Jesmond |kunjom=Moore |data-aċċess=2011-02-02 |lingwa=Ingliż}}</ref> Nhar l-4 ta' Frar, 2011, Mifsud iffirma kuntratt sal-aħħar tal-[[Premier League Malti 2010–11|istaġun 2010–11]] ma' [[Qormi FC|Qormi]].<ref>{{ċita web |url=http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=69981 |titlu=Michael Mifsud jiffirma ma’ Qormi |pubblikatur=L-Orizzont |isem=Jesmond |kunjom=Moore |data=2011-02-04 |data-aċċess=2011-02-05 |lingwa=Ingliż}}</ref> Iddebutta ma' Qormi fir-rebħa ta' 4–1 fuq [[Birkirkara FC|Birkirkara]] tal-5 ta' Frar, 2011, fejn issiġilla din ir-rebħa bi tliet gowls.<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/2011/02/05/michael-mifsud-hat-trick-hero-for-qormi/ |titlu=Michael Mifsud hat-trick hero for Qormi — Citizens held in 1-1 draw |pubblikatur=MaltaFootball.com |isem=Antoine |kunjom=Busuttil |data=2011-02-05 |data-aċċess=2011-02-05 |lingwa=Ingliż}}</ref> === Ritorn ma' Valletta === Fi tmiem il-kuntratt tiegħu ma' Qormi, kien hemm interess mill-klabb ta' [[Birkirkara FC|Birkirkara]], xniegħat li ġew miċħuda mill-istess plejer.<ref>{{ċita web |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20110614/football/Mifsud-dismisses-rumours-eyes-move-abroad.370522 |titlu=Mifsud dismisses rumours, eyes move abroad |isem=Kevin |kunjom=Azzopardi |pubblikatur=Times of Malta |data=2011-06-14 |data-aċċess=2011-07-06 |lingwa=Ingliż }}</ref> Fil-5 ta' Lulju, 2011, ġie uffiċjalment imħabbar li Michael Mifsud issieħeb għat-tieni darba mat-tim ta' [[Valletta FC|Valletta]] fejn iffirma kuntratt ta' erba' snin b'opzjoni għal sena oħra.<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/news/latest-news/760-michael-mifsud-valletta-fc-agree-terms.html |titlu=Michael Mifsud: Valletta FC agree Terms |pubblikatur=Vallettafc.net |data=2011-07-05 |data-aċċess=2011-07-06 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110808143713/http://www.vallettafc.net/news/latest-news/760-michael-mifsud-valletta-fc-agree-terms.html |arkivju-data=2011-08-08 }}</ref> It-tieni debutt mat-tim Belti wasal fit-12 ta' Lulju 2011, fit-telfa ta' 3–2 kontra [[FK Ekranas|Ekranas]] tal-Litwanja valida mit-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni għall-[[UEFA Champions League 2011–12|UEFA Champions League]], fejn skorja gowl lejn tmiem l-ewwel taqsima. Nhar is-16 ta' Awwissu, skorja doppjetta fil-finali tas-[[Super Cup Maltija|Super Cup]] kontra [[Floriana FC|Floriana]] fir-rebħa ta' 3–0 ta' Valletta.<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/2011/08/16/michael-mifsud-hands-valletta-the-super-cup/ |titlu=Michael Mifsud hands Valletta the Super Cup |pubblikatur=MaltaFootball.com |isem=Antoine |kunjom=Busuttil |data=2011-08-16 |data-aċċess=2011-08-25 |lingwa=Ingliż}}</ref> Fi tmiem l-[[Premier League Malti 2012–13|istaġun 2012–13]], wara li spiċċa l-aqwa skorer Malti fil-kampjonat, il-klabb Belti qabel li jtemm il-kuntratt ta' Mifsud wara sentejn.<ref>{{ċita aħbar |url=http://www.vallettafc.net/news/-valletta-fc-release-michael-mifsud |titlu=Valletta FC Release Michael Mifsud |pubblikatur=Valletta FC |data=2013-06-20 |data-aċċess=2013-09-19 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160412044436/http://vallettafc.net/news/-valletta-fc-release-michael-mifsud |arkivju-data=2016-04-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{ċita aħbar |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20130620/sport/michael-mifsud-terminates-valletta-fc-contract.474713 |titlu=Michael Mifsud terminates Valletta FC contract |pubblikatur=Times of Malta |data=2013-06-20 |data-aċċess=2013-09-19 |lingwa=Ingliż }}</ref> === Melbourne Heart === [[Stampa:Michael Mifsud Melbourne Heart Family Day 2013.png|thumb|right|Michael Mifsud f'ġurnata għall-familja ta' Melbourne Heart fl-2013]] Bil-pjanijiet tiegħu mixħuta biex jilgħab barra minn Malta, nhar it-18 ta' Settembru 2013 iffirma kuntratt ta' sena mal-klabb Awstraljan ta' [[Melbourne Heart FC|Melbourne Heart]].<ref>{{ċita aħbar |url=http://www.footballaustralia.com.au/melbourneheart/news-display/Mifsud-joins-Melbourne-Heart-FC/75076 |titlu=Mifsud joins Melbourne Heart FC |pubblikatur=Football Federation of Australia |data=2013-09-18 |data-aċċess=2013-09-19 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130926041709/http://www.footballaustralia.com.au/melbourneheart/news-display/Mifsud-joins-Melbourne-Heart-FC/75076 |arkivju-data=2013-09-26 |url-status=dead }}</ref> Hu skorja l-ewwel u l-uniku gowl tiegħu fit-telfa ta' 2–1 kontra [[Sydney FC|Sydney]],<ref>{{ċita aħbar |url=http://www.dailytelegraph.com.au/sport/football/melbourne-heart-striker-michael-mifsud-urges-his-team-to-switch-on-early-in-matches/story-fnk6rldh-1226786108645 |titlu=Melbourne Heart striker Michael Mifsud urges his team to switch on early in matches |pubblikatur=The Daily Telegraph |data=2013-12-18 |data-aċċess=2013-12-21 |isem=David |kunjom=Davutovic |lingwa=Ingliż }}</ref> u rritorna lura Malta wara li ġie meħlus mill-kuntratt fil-21 ta' Marzu 2014. === Lura Malta === Nhar il-15 ta' Ġunju 2014, Mifsud reġa' ffirma mal-ewwel klabb tiegħu, [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]].<ref>{{ċita aħbar |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20140615/sport/michael-mifsud-joins-sliema.523469 |titlu=Michael Mifsud joins Sliema |pubblikatur=Times of Malta |data=2014-06-15 |data-aċċess=2017-12-08 |lingwa=Ingliż }}</ref> Hu sab l-ewwel gowl tiegħu fit-22 ta' Novembru, fir-rebħa ta' 2–0 fuq [[Tarxien Rainbows FC|Tarxien Rainbows]]. Sena u nofs wara, eżattament fl-20 ta' Jannar 2016, Mifsud wasal fi qlib mal-klabb biex ixolji l-kuntratt tiegħu u ssieħeb għat-tieni darba fil-karriera tiegħu ma' Valletta.<ref>{{ċita aħbar |url=http://www.vallettafc.net/news/mifsud-rescinds-his-contract-with-the-wanderers |titlu=Mifsud rescinds his contract with the Wanderers |pubblikatur=Valletta FC |data=2016-01-20 |data-aċċess=2017-12-08 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170302104109/http://vallettafc.net/news/mifsud-rescinds-his-contract-with-the-wanderers |arkivju-data=2017-03-02 |url-status=dead }}</ref> Hu ffirma kuntratt ta' sentejn u nofs mal-klabb Belti.<ref>{{ċita aħbar |url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20160120/sport/michael-mifsud-completes-valletta-move.599494 |titlu=Michael Mifsud completes Valletta move |pubblikatur=Times of Malta |data=2016-01-20 |data-aċċess=2017-12-08 |lingwa=Ingliż }}</ref> == Internazzjonali == Mifsud ngħata l-ewwel sejħa għal mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali Malti]] u ddebutta kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Albanija|Albanija]] nhar l-10 ta' Frar tas-sena 2000. Hu hu pedina importanti tat-tim nazzjonali Malti u diġà qabeż il-50 apparenza mat-tim. Michael Mifsud kien strumentali fir-rebħa ta' Malta kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ungerija|Ungerija]] — l-ewwel rebħa kompetittiva ġewwa darhom mill-1982 — meta għamel xogħol tajjeb u minn din l-azzjoni [[Andre Schembri]] issiġilla r-rebħa ta' 2–1. Fil-partita kontra t-[[Tim nazzjonali tal-futbol tat-Turkija|Turkija]] fl-istess fażi ta' kwalifikazzjoni għall-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008|Kampjonati Ewropej 2008]], ta l-passaġġ lil Andre Schembri meta dan tal-aħħar skorja t-tieni gowl tal-Maltin kontra t-Torok biex ġab ir-riżultat temporanju ta' 2–1. Il-partita spiċċat pari ta' 2–2. Michael Mifsud kellu ċans jikseb il-gowl tar-rebħa, imma x-xutt tiegħu spiċċa barra. Il-Malti fil-fażi preliminarja tal-Kampjonati Ewropej skorja total ta' tliet gowls u kompla sejjer bil-gowls hekk kif fis-26 ta' Marzu 2008, Michael Mifsud skorja għal ħames darbiet f'logħba ta' ħbiberija li Malta lagħbet kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Liechtenstein|Liechtenstein]] u li spiċċat 7–1 favur il-Maltin - l-ikbar rebħa li Malta qatt għamlet.<ref>{{ċita web|url=http://maltarightnow.com/Default.asp?module=sport&t=a&aid=5516&cid=7 |titlu=Malta and Mifsud reach a record score |pubblikatur=MaltaRightNow.com |data=2008-03-27 |data-aċċess=2008-09-13 |lingwa=Ingliż}}</ref> Wara dan ir-riżultat, hu sar l-ewwel plejer Malti li skorja aktar minn tliet gowls f'partita waħda għat-tim nazzjonali. Wara assenza mill-gowls għal għaxar partiti mat-tim nazzjonali, minn mindu skorja gowl f'logħba ta' ħbiberija kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Awstrija|Awstrija]], Mifsud reġa' sab ix-xibka din id-darba b'doppjetta f'logħba ta' ħbiberija oħra kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġeorġja|Ġeorġja]] (li spiċċat f'rebħa għall-Maltin bl-iskor ta' 2–0).<ref>{{ċita web |url=http://www.mfa.com.mt/MaltaFootballAssociation/match.aspx?mid=1070 |titlu=Malta 2-0 Georgia |pubblikatur=Malta Football Association |data=2009-08-12 |lingwa=Ingliż}}</ref> B'permezz ta' gowl fit-telfa ta' 4–1 kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Bulgarija|Bulgarija]] fit-18 ta' Novembru, 2009, Mifsud ugwalja r-rekord ta' gowls mat-tim nazzjonali li kien f'idejn [[Carmel Busuttil]] bi 23 gowl.<ref>{{ċita web |url=http://www.mfa.com.mt/MaltaFootballAssociation/match.aspx?mid=2043 |titlu=Malta 1-4 Bulgarija |pubblikatur=Malta Football Association |data=2009-10-18 |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2009-11-20 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120222063759/http://www.mfa.com.mt/maltafootballassociation/match.aspx?mid=2043 |arkivju-data=2012-02-22 |url-status=dead }}</ref> Fil-logħba ta' ħbiberija li jmiss, dik kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Finlandja|Finlandja]] tat-3 ta' Marzu 2010, Mifsud skorja l-gowl tal-ftuħ tal-konfront (barra li falla penalty wkoll qabel il-gowl) biex b'hekk kiser ir-rekord tal-aqwa skorer fl-istorja mat-tim nazzjonali Maltija.<ref>{{ċita web |url=http://www.mfa.com.mt/MaltaFootballAssociation/match.aspx?mid=2068 |titlu=Malta 1-2 Finlandja |pubblikatur=Malta Football Association |data=2010-02-03 |lingwa=Ingliż}}</ref> == Unuri == === Klabb === ;Sliema Wanderers * [[Premier League Malti]]: 2003–04 * [[U*Bet FA Trophy]]: 2000 ;Valletta * [[U*Bet FA Trophy]]: 2010 * Tazza tal-100 Anniversarju tal-Kampjonat Nazzjonali: 2010 * [[Super Cup Maltija|Super Cup]]: 2011 === Individwali === * Unur Speċjali fil-Malta Football Awards 2006–07<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/awards/Malta_Football_Awards_2007/winners.shtml |titlu=The Melita Digital Malta Football Awards 2006/07 - The Winners |pubblikatur=MaltaFootball.com |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20101025053006/http://www.maltafootball.com/awards/Malta_Football_Awards_2007/winners.shtml |arkivju-data=2010-10-25 }}</ref> * Unur Speċjali fil-Malta Football Awards 2009–10<ref>{{ċita web |url=http://www.maltafootball.com/awards/Malta_Football_Awards_2010/winners.shtml |titlu=Melita Malta Football Awards 2009/10 - Winners |pubblikatur=MaltaFootball.com |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110618054336/http://www.maltafootball.com:80/awards/Malta_Football_Awards_2010/winners.shtml |arkivju-data=2011-06-18 }}</ref> == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == * {{soccerbase}} * {{fussballdaten}} * {{nfteams}} {{DEFAULTSORT:Mifsud, Michael}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1981]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Plejers ta' Sliema Wanderers FC]] [[Kategorija:Plejers ta' 1. FC Kaiserslautern]] [[Kategorija:Plejers ta' Lillestrøm SK]] [[Kategorija:Plejers ta' Coventry City FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Barnsley FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Valletta FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Qormi FC]] [[Kategorija:Plejers tal-Fußball-Bundesliga]] [[Kategorija:Plejers tal-Premier League Malti]] dma034x1wfmct2ikajm6w0k1p4f088a 0 6547 331082 281991 2026-07-13T05:43:21Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331082 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Luke Dimech |stampa = [[Stampa:Dimech, Luke.jpg]] |data_twelid = {{dte|1977|1|11}} |post_twelid = [[Furjana]] |pajjiż_twelid = [[Malta]] |tul = 1.80 m |rwol = [[Difensur]] |snin_mixtla1 = |klabb_mixtla1 = [[Lincoln City FC|Lincoln City]] |snin1 = 1995–2001 |klabb1 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin2 = 2002 |klabb2 = [[Shamrock Rovers FC|Shamrock Rovers]] |snin3 = 2003 |klabb3 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin4 = 2003–2005 |klabb4 = [[Mansfield Town FC|Mansfield]] |snin5 = 2005–2006 |klabb5 = [[Chester City FC|Chester City]] |snin6 = 2006–2007 |klabb6 = [[Marsaxlokk FC|Marsaxlokk]] |snin7 = 2007–2008 |klabb7 = [[Macclesfield Town FC|Macclesfield Town]] |snin8 = 2008–2010 |klabb8 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin9 = 2010–2012 |klabb9 = [[AEK Larnaca]] |snin10 = 2012–2013 |klabb10 = [[Mosta FC|Mosta]] |snin11 = 2013–2015 |klabb11 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin12 = 2015–2016 |klabb12 = [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]] |snin_nazzjonali1 = 1999–2013 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] }} '''Luke Dimech''' (twieled fil-11 ta' Jannar 1977) huwa eks-plejer tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]]. ==Karriera== === 1995–2003 === Dimech beda l-karriera tiegħu ma' [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]]. L-ewwel staġun ta' Luke kien wieħed sodisfaċenti hekk kif spiċċa rebbieħ tal-[[Premier League Malti]]. Luke qatta' seba' staġuni mal-klabb u rnexxielu jistabilixxi lilu nnifsu mat-tim nazzjonali fl-1999. Dimech għamel total ta' 133 dehra u skorja tliet darbiet għall-klabb. Wara prestazzjonijiet tajba, Luke Dimech ittrasferixxa l-[[Irlanda]] sabiex jilgħab mat-tim ta' [[Shamrock Rovers FC|Shamrock Rovers]] għal staġun, fejn għamel sittax-il dehra, imma wara li tilef postu mat-tim, huwa ħalla lill-klabb. Lura Malta, Dimech lagħab mat-tim ta' [[Birkirkara FC|Birkirkara]] fl-2003 fejn għamel 10 dehriet. === 2003–2008 === Staġun tajjeb fil-kampjonat Malti, tat lil Luke trasferiment ieħor, din id-darba mat-tim Ingliż ta' [[Mansfield Town FC|Mansfield Town]] f'Awwissu tal-2003. Għall-ewwel Luke iffirma kuntratt ta' sena, imma lejn tmiem l-istaġun 2003–04, grazzi għall-prestazzjonijiet tiegħu, Dimech estenda għal sena oħra l-kuntratt tiegħu minkejja li Mansfield Town kien tilfu l-''play-off'' finali għall-promozzjoni għal [[Football League One|League One]] wara l-[[għoti tal-penalties]] kontra [[Huddersfield Town FC|Huddersfield Town]]. It-tieni staġuni ta' Dimech mat-tim Ingliż kompla fuq l-istess linja li biha spiċċa l-istaġun ta' qabel u kien pedina fundamentali fil-qalba tad-difiża u ssiġilla postu mal-ewwel tim. Però fit-tieni nofs tal-istaġun sofra minn forma fqira u ma baqax aktar l-ewwel għażla tal-kowċ [[Carlton Palmer]], u l-kuntratt ta' Dimech ġie mħassar fi tmiem l-istaġun 2004–05. F'żewġ staġuni ma' Mansfield Town, Luke lagħab 45 loggħba u skorja gowl wieħed. Minħabba li kien bla kuntratt, f'Lulju tal-2005 ingħaqad ma' [[Chester City FC|Chester City]] f'kuntratt ta' sena. Dimech reġa' ngħaqad mill-ġdid mal-kowċ preċedenti li kellu f'Mansfield, [[Keith Curle]], u fl-iskwadra sab ukoll lil [[David Artell]], li kien ukoll ma' Dimech fit-tim ta' Mansfield. Luke kien plejer regulari fit-tim ta' Chester City, u dehra 30 darba matul l-istaġun 2005–06. Wara l-esperjenza ma' żewġ klabbs Ingliżi, Dimech reġa' lura Malta fl-2006 u ssieħeb ma' [[Marsaxlokk FC|Marsaxlokk]]. Fl-assenza ta' [[Carlo Mamo]], hu ngħata l-faxxa ta' [[Kaptan (futbol)|kaptan]] għal dak l-istaġun. Ma' Marsaxlokk rebaħ il-kampjonat, l-ewwel wieħed fl-istorja tal-klabb. Hu ddeċieda li ma' jerġax iġedded il-kuntratt tiegħu u b'hekk fittex klabb fl-[[Ewropa]], u dan sabu fl-[[Ingilterra]]. Fid-19 ta' Lulju 2007, Luke iffirma kuntratt ta' sena mat-tim tal-[[Football League Two|League Two]], [[Macclesfield Town FC|Macclesfield Town]], fejn reġa' ngħaqad mal-plejer [[Carl Regan]] li kien jilgħab ma' Dimech fit-tim ta' [[Chester City FC|Chester City]]. Dimech iddebutta ma' Macclesfield Town fil-partita tal-ftuħ ta' League Two barra minn darhom kontra [[Bradford City FC|Bradford City]] fil-11 ta' Awwissu 2007, fejn il-logħba spiċċat pari ta' 1–1. Tliet ijiem wara Luke lagħab l-ewwel loggħba tiegħu ġewwa darhom f'partita valida mill-ewwel rawnd tal-[[Football League Cup]] kontra [[Leeds United FC|Leeds United]], fejn Leeds United ħarġu rebbieħa grazzi għall-gowl fit-78 minuta ta' [[Ian Westlake]]. Fil-31 ta' Jannar 2008, il-koppja difensiva ta' Dimech u Carl Regan intemmet hekk kif dan tal-aħħar ingħaqad ma' [[Milton Keynes Dons FC|Milton Keynes Dons]]. Postu ħadu [[Sean Hessey]] li ngħaqad mal-klabb taħt self minn Chester City. Fit-18 ta' Mejju 2008, ġie mħabbar li Dimech flimkien ma' erba plejers oħra ta' Macclesfield Town ma ġewx offruti kuntratti ġodda.<ref>{{ċita web |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11750_3575173,00.html |titlu=Five depart Moss Rose |pubblikatur=SkySports |data=2008-05-16 |data-aċċess=2010-08-07 |lingwa=Ingliż }}</ref> === 2008–preżent === Mingħajr kuntratt, fis-sajf tal-2008 Dimech ingħaqad mat-tim Malti rebbieħ tal-aħħar kampjonat, [[Valletta FC]].<ref>{{ċita web |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=74472 |pubblikatur=The Malta Independent |titlu=Valletta FC present new players and sponsors for season 2008-2009 |data=2008-08-29 |data-aċċess=2008-09-08 |lingwa=Ingliż }}</ref> Nhar l-24 ta' Mejju 2010, wara inċident li nqala' fil-konfront kontra [[Sliema Wanderers FC|Sliema Wanderers]], il-kuntratt tiegħu ġie mħassar. Matul din il-partita, fi tmiem l-ewwel taqsima, Dimech ġie mkeċċi wara li deher jinża' l-flokk u jitfgħu mal-art, qalb ibbujar mill-partitarji.<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/news/latest-news/406-day-26-valletta-2-sliema-w-0.html |titlu=Day 26: Valletta 2 Sliema W. 0 |pubblikatur=Valletta FC |data=2010-04-24 |data-aċċess=2010-08-07 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100428090705/http://www.vallettafc.net/news/latest-news/406-day-26-valletta-2-sliema-w-0.html |arkivju-data=2010-04-28 |url-status=dead }}</ref> Qabel ma suċċessivament tħassarlu l-kuntratt, Dimech ġie sospiż mill-klabb.<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/news/latest-news/413-luke-dimech-suspension.html |titlu=Luke Dimech: Suspension |pubblikatur=Valletta FC |lingwa=Ingliż }}</ref> Aktar tard, ippubblika apoloġija fuq is-sit uffiċjali tal-klabb fejn skuża ruħu tal-aġir tiegħu.<ref>{{ċita web |url=http://www.vallettafc.net/news/latest-news/409-apology-from-luke-dimech.html |titlu=Apology: from Luke Dimech |pubblikatur=Valletta FC |data=2010-04-26 |data-aċċess=2010-08-07 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20100430054229/http://www.vallettafc.net/news/latest-news/409-apology-from-luke-dimech.html |arkivju-data=2010-04-30 |url-status=dead }}</ref> F'Awwissu tal-2010, iffirma mal-klabb Ċiprijott ta' [[AEK Larnaca]] fejn ingħaqad mill-ġdid mal-kowċ [[Tom Caanen]] li kien kowċ tat-tim Belti fl-istaġun preċedenti.<ref>{{ċita web |url=http://www.sportinmalta.com/dimech-priso-sign-for-aek-larnaca/ |titlu=Dimech, Priso sign for AEK Larnaca |sit=Sportinmalta.com |data=2010-08-05 |data-aċċess=2010-08-07|lingwa=Ingliż }}</ref> ==Internazzjonali== Luke huwa plejer regulari tat-[[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|tim nazzjonali Malti]] fejn għamel madwar ħamsin apparenza u skorja gowl kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Ċipru|Ċipru]] fit-30 ta' April 2003. Id-debutt tiegħu kien fit-28 ta' April 1999, meta lagħab kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżlanda|Iżlanda]]. Mal-ħatra ta' [[John Buttigieg]] bħala l-kowċ tat-tim, Dimech sab ruħu barra mill-għażla fejn ma ġie selezzjonat għal-logħba ta' ħbiberija kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġeorġja|Ġeorġja]] minħabba li rrifjuta li jbiddel il-kulur tax-xagħar tiegħu.<ref>{{ċita web |isem=Kevin |kunjom=Azzopardi |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090811/sport/dimech-sees-red-over-hair-colour-as-buttigieg-names-18-man-squad |titlu=Dimech sees red over hair colour as Buttigieg names 18-man squad |pubblikatur=Times Of Malta |data=2010-08-11 |data-aċċess=2010-08-07 |lingwa=Ingliż }}</ref> ==Unuri== ===Klabb=== ;Sliema Wanderers *[[Premier League Malti]]: 1995–96 ;Marsaxlokk *[[Premier League Malti]]: 2006–07 ==Referenzi== {{referenzi}} ==Ħoloq esterni== *{{soccerbase}} *{{nfteams}} {{DEFAULTSORT:Dimech, Luke}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1979]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Plejers ta' Sliema Wanderers FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Shamrock Rovers FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Mansfield Town FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Birkirkara FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Chester City FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Marsaxlokk FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Macclesfield Town FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Mosta FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Valletta FC]] 8ss4ft36kdtc6kpc7bq5g9rwkptf5mz 0 8346 331079 309032 2026-07-13T05:08:40Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331079 wikitext text/x-wiki {{stub|Ġeografija}} [[Stampa:Flag of Lesotho.svg|thumb|Il-bandiera tal-Lesoto]] [[Stampa:Coat of arms of Lesotho.svg|thumb|Il-tarka tal-Lesoto]] [[Stampa:Lesotho, administrative divisions - de - colored.svg|thumb|Organizzazzjoni territorjali tal-Lesoto]] [[Stampa:Location Lesotho AU Africa.svg|thumb|Lokalità tal-Lesoto fil-kontinent Afrikan]] [[Stampa:Maseru from Parliament Hill.jpg|thumb|Maseru]] [[Stampa:Mafadi mountain top.jpg|thumb|Mafadi hija quċċata fuq il-fruntiera tal-Afrika t'Isfel u l-Lesotho. F'għoli ta' 3450 m, hija l-ogħla muntanja fl-Afrika t'Isfel, iżda hija aktar baxxa minn Thabana Ntlenyana, l-ogħla quċċata fil-Lesotho li hija, f'għoli ta' 3482 m, l-ogħla punt fin-Nofsinhar tal-Afrika.]] Il-'''Lesoto''', magħruf uffiċjalment bħala r-'''Renju tal-Lesoto''', huwa stat interkjuż fl-[[Afrika]] kompletament imdawwar mill-uniku pajjiż ġar tiegħu, l-[[Afrika t'Isfel]]. Huwa [[pajjiż mingħajr żbokk għall-baħar]] u [[enklav]] fit-territorju tal-[[Afrika t'Isfel]]. Il-Lesoto għandu popolazzjoni ta' madwar 2,067,000 ruħ f'erja li tlaħħaq it-30,000 kilometru kwadru. Madwar 40% tal-popolazzjoni jgħixu taħt l-[[linja ta' faqar]] ta' 1.25 [[Dollaru Amerikani|dollari Amerikani]] kuljum. Il-[[belt kapitali]] hija [[Maseru]], u l-pajjiż huwa membru tal- Hija membru tan-Nazzjonijiet Uniti, il-[[Commonwealth tan-Nazzjonijiet]], l-Unjoni Afrikana u l-Komunità tal-Iżvilupp tan-Nofsinhar tal-Afrika. Il-lingwi uffiċjali tagħha huma Sesoto u Ingliż. L-isem vernakulari tal-pajjiż, Lesotho, jista' jiġi tradott bħala “il-pajjiż ta' dawk li jitkellmu bis-Sesoto”. L-isem "Lesoto" huwa mibni (skont skema tipika tal-[[lingwi Bantu]]) mil-prefiss ''le-'' quddiem l-għerq ''sotho'', li jfisser "l-art tal-poplu li jitkellem is-[[Lingwa Sotho|Sotho]]''. Il-Lesoto huwa l-Ewwel Pajjiż bl-ogħla proporzjon ta' art agrikola b'85.6% tal-art tal-pajjiż hija li tinħarat, iżda l-maġġoranza hija agrikoltura ta' sussistenza. Il-fruntiera bejn il-Lesotho u l-[[Afrika t'Isfel]] hija twila 909 kilometri (565 mi) u tifforma linja sħiħa, peress li l-Lesotho hija enklavi mdawra għal kollox mill-[[Afrika t'Isfel]]. <gallery> File:Flag of Lesotho.svg|Il-bandiera tal-Lesoto File:Coat of arms of Lesotho.svg|Il-tarka tal-Lesoto File:Lesotho, administrative divisions - de - colored.svg|Organizzazzjoni territorjali tal-Lesoto File:Location Lesotho AU Africa.svg|thumb|Lokalità tal-Lesoto fil-kontinent Afrikan File:Maseru from Parliament Hill.jpg|Maseru File:Mafadi mountain top.jpg|Mafadi hija quċċata fuq il-fruntiera tal-Afrika t'Isfel u l-Lesotho. F'għoli ta' 3450 m, hija l-ogħla muntanja fl-Afrika t'Isfel, iżda hija aktar baxxa minn Thabana Ntlenyana, l-ogħla quċċata fil-Lesotho li hija, f'għoli ta' 3482 m, l-ogħla punt fin-Nofsinhar tal-Afrika. </gallery> == Storja == [[File:King Moshoeshoe of the Basotho with his ministers.jpg|thumb|Ir-Re Moshoeshoe I mal-ministri tiegħu.]] Fis-snin bikrija tas-seklu 19, bħala konsegwenza diretta tal-perjodu Mfecane, ir-re Basuto, Moshoeshoe I, waqqaf ir-renju; għalkemm sensiela ta' konfronti militari mal-Boers bejn l-1856 u l-1868, malajr wassluh biex jitlob l-għajnuna mir-[[Renju Unit]], u sar protettorat Brittaniku f’Mejju 1868. Matul is-seklu 19, il-pajjiż tneħħa miż-żoni l-aktar fertili tiegħu li ġew inkorporati. fl-Afrika t'Isfel. Ħruġ min-nazzjon storiku tal-Basotho, Lesotho kiseb l-indipendenza mir-Renju Unit fl-4 ta 'Ottubru 1966. F'Jannar 1970, Leabua Jonathan tal-Partit Nazzjonali Basotho (BNP) ħa l-poter, xolt il-Kungress Nazzjonali u eżiljat lir-Re Moshoeshoe II. Fl-1974, taħt Leabua, il-Partit tal-Kungress Basotho (BCP) rebaħ l-elezzjonijiet. Leabua annullahom, irrifjuta li jċedi l-poter lill-BCP u tefgħet ukoll il-ħabs lill-mexxej tagħha. Il-BNP ħakmu b’digriet sa Jannar 1986, meta kolp ta' stat ġiegħlu mill-poter. Il-ġunta militari rritornat is-setgħa eżekuttiva lir-Re eżiljat Moshoeshoe II. Fl-1987, wara nuqqas ta' qbil mal-Forza tad-Difiża, ir-re reġa’ ġie mġiegħel fl-eżilju. Ibnu ħa l-kuruna taħt it-titlu tar-Re Letsie III. Iċ-Chairman tal-Ġunta Militari, il-Ġeneral Metsing Lekhanya, tkeċċa fl-1991 u aktar tard ġie sostitwit mill-Ġeneral Elias Phisoana Ramaema, li reġa' rritorna l-poter lil gvern tal-BCP (elett demokratikament) fl-1993. Moshoeshoe II irritorna mill-eżilju fl-1992 bħal ċittadin ordinarju. Ir-Re Letsie III ipprova mingħajr suċċess jipperswadi lill-gvern tal-BCP biex iħalli lil missieru (Moshoeshoe II) bħala kap tal-stat. F'Awwissu 1994, Letsie III għamlet kolp ta' stat, li ġie dilwit mill-militar, li wkoll neħħa l-BCP mill-gvern. Il-gvern il-ġdid ma kienx rikonoxxut formalment mill-bqija tal-pajjiżi tal-komunità internazzjonali. Moshoeshoe II ġie sostitwit bħala Re tal-Lesotho fl-1995, għalkemm miet sena wara, u għadda l-kuruna lura lil Letsie III. Is-sena 1820 ġeneralment titqies bħala d-data tat-twelid tan-nazzjon tal-Lesotho, meta r-Re Moshoeshoe għaqqad taħt it-tmexxija tiegħu lill-komunitajiet Basotho mxerrda wara l-attakki u attentati biex jokkupaw it-territorju tal-Lesotho mill-armati Zulu u Ndebele. Moshoeshoe, flimkien mal-poplu tiegħu, sar b’saħħtu, l-ewwel f'Buthe-Buthe, u mbagħad fil-muntanji Thaba-Bosiu, madwar 30 km minn fejn tinsab il-kapitali attwali tal-pajjiż, Maseru. Fl-1868, Moshoeshoe, biex jiddefendi lilu nnifsu kontra kemm popli ostili oħra kif ukoll l-okkupazzjoni possibbli ta' art tiegħu mill-Boers, talab l-għajnuna tal-Armata Brittanika, li taha bi skambju biex issir protettorat Brittaniku. Fl-1966 Moshoeshoe II ipproklama l-indipendenza tar-Renju tal-Lesotho. In-nazzjon huwa amalgamazzjoni etnika ta 'Sotho, San, Griqua u komunitajiet oħra. Mill-indipendenza, il-Lesotho kien iggvernat mill-Partit Nazzjonali Basutoland (BNP), partit konservattiv li żamm relazzjonijiet tajbin ħafna mal-pajjiżi tal-Front Line kontra l-apartheid (l-Angola, iż-Żimbabwe, il-Możambik, iż-Żambja u n-[[Namibja]]) u spiss serva bħala kenn għall-avversarji tar-reġim razzista tal-[[Afrika t'Isfel]]. Il-forom awtokratiċi ta' gvern tal-president tal-BNP, Leabua Jonathan, iffavorixxu l-ħolqien ta' oppożizzjoni b’saħħitha li bdiet timmanifesta ruħha fil-forma ta' konfronti vjolenti permezz tal-Armata ta’ Ħelsien tal-Lesotho, li min-naħa tagħha kellha l-appoġġ tal-gvern tal-[[Afrika t'Isfel]]. Il-pożizzjoni tiegħu mal-Afrika t'Isfel ġiet sfidata minn dan tal-aħħar għalaq il-fruntieri tiegħu mal-Lesotho fl-1983, li għen biex tipprovoka kriżi tal-ikel u ekonomika, u fl-20 ta' Jannar 1986, Leabua Jonathan twaqqa' f'kolp ta' stat immexxi mill-Ġeneral Lekhanya. Għalkemm il-gvern ta’ l-Afrika t’Isfel ċaħad bil-qawwa kull involviment fil-kolp ta’ stat, il-fatt li l-gvern ta’ Lekhanya kien qrib ix-xewqat tal-gvern ta’ l-Afrika t’Isfel jidher li jiċħad dik iċ-ċaħda. Lekhanya, li kemm-il darba kien ħabat mal-politika tar-Re Moshoeshoe II, twaqqa' fl-1991 minn kolp ta' stat ieħor, li l-gvern tiegħu ħa fost l-ewwel miżuri tiegħu biex iġġiegħel lir-re jeżilja f'Londra, u minfloku kien ibnu, li kien se jiggverna bl-isem. ta' Letsie III. Wara negozjati bejn il-kap il-ġdid tal-Gvern, il-Ġeneral Elías Ramaema, u Moshoeshoe II, il-monarka reġa' lura fil-pajjiż f’Awwissu tal-1992, għalkemm ħalla lil ibnu jkompli jokkupa t-tron. Ramaema, li kien wiegħed li jorganizza elezzjonijiet ħielsa u li jgħaddi l-poter lill-gvern ċivili li rriżulta, żamm il-wegħda tiegħu u f'Marzu 1993 saru l-elezzjonijiet għall-Assemblea Nazzjonali. Interessanti, minkejja l-fatt li l-65 siġġu kollha fil-Parlament intrebħu mill-Partit tal-Kungress ta' Basotho (BCP) u, kuntrarjament għall-akkużi tal-partiti tal-oppożizzjoni, kumitat “indipendenti” iddikjara l-elezzjonijiet “ħieles u ġusti”. Il-gvern tal-BCP, immexxi mill-Prim Ministru Ntsu Mokhehle, dalwaqt iffaċċja setturi importanti tal-Armata, li ma qagħadx lura milli twettaq żewġ tentattivi ta' kolp ta' stat mill-1994. Lestsie III imbagħad xolta l-Parlament u l-Gvern, ikkwota skuntentizza popolari eżistenti, u poġġa ruħu fuq il-kap taż-żewġ istituzzjonijiet. Iċ-ċaħda nazzjonali u internazzjonali ta' din il-pożizzjoni mill-monarka kienet segwita minn pressjoni diplomatika qawwija li ġiegħlet lir-re jabdika xahar wara u jirritorna t-tron lil missieru Moshoeshoe II. Madankollu, f'Jannar tal-1996, wara l-mewt ta' missieru f'inċident bil-karozza, Letsie III reġa’ ġie msejjaħ mill-Parlament biex jokkupa l-kap tal-stat. == Gvern u politika == Il-Lesotho hija monarkija parlamentari kostituzzjonali, li l-Magna Carta tagħha ġiet promulgata fit-2 ta' April, 1993. Il-Prim Ministru, Sam Matekane, huwa l-kap tal-gvern u għandu setgħat eżekuttivi. Il-figura tar-re bħalissa għandha funzjonijiet ċerimonjali, li sservi prinċipalment bħala simbolu tal-għaqda nazzjonali. Il-Kungress tad-Demokrazija tal-Lesotho (LCD) bħalissa jikkontrolla l-maġġoranza tas-siġġijiet fl-Assemblea Nazzjonali (magħrufa wkoll bħala l-Kamra t'Isfel), filwaqt li l-Partit Nazzjonali Basotho (BNP), il-Kungress Popolari tal-Lesotho u l-Partit Indipendenti Nazzjonali, Huma l- l-akbar mid-disa' partiti tal-oppożizzjoni. Fl-aħħar elezzjonijiet tal-2007, l-LCD fil-gvern rebaħ 62 minn 120 siġġu, tilef 15 meta mqabbel mal-elezzjonijiet tal-2002. Il-Kamra ta’ Fuq (jew is-Senat) hija l-prodott tat-tradizzjoni tribali tal-pajjiż. Il-membri tagħha (22 fil-preżent) għandhom pożizzjoni ereditarja, u nofshom jintgħażlu mill-monarka (taħt id-direzzjoni tal-prim ministru). Il-Kostituzzjoni tal-1993 tistabbilixxi t-tqassim tas-setgħat, għalhekk hemm sistema ġudizzjarja indipendenti u newtrali. Dan il-korp huwa magħmul mill-Kamra tal-Appell, il-Qorti Suprema, il-Qorti tal-Maġistrati, u sensiela ta' qrati żgħar mifruxa maż-żoni rurali. L-avukati kollha f'dawn il-korpi (ħlief wieħed) huma ta' oriġini mill-Afrika t'Isfel. Il-Magna Carta, minbarra d-diviżjoni tas-setgħat li qabel kienet esposta, tipproteġi d-drittijiet ċivili, inklużi l-libertà tal-espressjoni, l-assoċjazzjoni u l-istampa, kif ukoll il-libertà tar-reliġjon u l-assemblea. == Organizzazzjoni politiku-amministrattiva == [[File:Districts of Lesotho.png|thumb|Distretti tal-pajjiż.]] [[File:Lt-map.png|thumb|Post taċ-ċentri urbani ewlenin.]] Ir-renju tal-Lesotho huwa maqsum f'10 distretti: {| align=center |- valign=top |+'''Divisiones administrativas del país:''' | | {|class="wikitable" |- ! STYLE="BACKGROUND:#EFEFEF;"|Distrito ! STYLE="BACKGROUND:#EFEFEF;"|Capital ! STYLE="BACKGROUND:#EFEFEF;"|Superficie (km²) ! STYLE="BACKGROUND:#EFEFEF;"|Población (hab.) |- |1. '''[[Distrito de Berea|Berea]]''' |Teyateyaneng |2222 |300.000 |- |2. '''[[Distrito de Butha-Buthe|Butha-Buthe]]''' |Butha-Bethe |1767 |130.000 |- |3. '''[[Distrito de Leribe|Leribe]]''' |Hlotse |2823 |450.000 |- |4. '''[[Distrito de Mafeteng|Mafeteng]]''' |Mafeteng |2119 |330.000 |- |5. '''[[Distrito de Maseru|Maseru]]''' |Maseru |4279 |500.000 |- |6. '''[[Distrito de Mohale's Hoek|Mohale's Hoek]]''' |Mohale's Hoek |3530 |310.000 |- |7. '''[[Distrito de Mokhotlong|Mokhotlong]]''' |Mokhotlong |4075 |130.000 |- |8. '''[[Distrito de Qacha's Nek|Qacha's Nek]]''' |Qacha's Nek |2349 |110.000 |- |9. '''[[Distrito de Quthing|Quthing]]''' |Quthing/Moyeni |2916 |200.000 |- |10. '''[[Distrito de Thaba-Tseka|Thaba-Tseka]]''' |Thaba-Tseka |4270 |170.000 |} | |} == Ġeografija == [[File:Map Lesotho SRTM.png|thumb|Mappa bis-satellita tal-Lesotho li turi, minbarra l-kompożizzjoni orografika tiegħu, l-ibliet ewlenin tagħha.]] [[File:AfriSki.jpg|thumb|Binarju tal-istazzjon fil-muntanji Maloti.]] [[File:Sani Pass heading into Lesotho.jpg|thumb|Sani Pass fuq il-fruntiera tal-[[Afrika t'Isfel]] hija attrazzjoni turistika popolari.]] Il-Lesotho jinsab fin-Nofsinhar tal-Afrika, kompletament imdawwar mill-Afrika t'Isfel u għalhekk imdawwar bl-art. It-territorju tiegħu jokkupa 30,355 km², li għal tqabbil jikkorrispondi mal-wiċċ Belġjan. Huwa pajjiż b'numru kbir ta' muntanji: fit-Tramuntana hemm il-firxa tal-muntanji Maloti, u fix-Xlokk id-Drakensberg. B'altitudni ta' 1400 m s. le. m. fl-iktar punt baxx tiegħu, fil-konfluwenza tax-xmajjar Orange u Makhaleng, il-pajjiż għandu l-ogħla elevazzjoni aktar baxxa fid-dinja. Interessanti, dan il-livell aktar baxx huwa ogħla mill-ogħla punt tal-pajjiżi 93. Jista 'jitqies li aktar minn 80% tat-territorju huwa' l fuq minn 1800 m. Il-karatteristiċi ġeografiċi ta' dan il-pajjiż, u l-prossimità tiegħu mal-Afrika t’Isfel (li lejha tesporta l-ilma tax-xorb), għamluha possibbli li jiġu żviluppati proġetti idroelettriċi ta’ kobor konsiderevoli. Rigward il-flora tiegħu, il-Lesotho huwa pajjiż estremament aridu. Kważi l-foresti kollha tagħha ġew imnaddaf, u għalkemm kien hemm bosta proġetti biex partijiet tal-pajjiż jiġu riforestati b'siġar tal-ewkaliptu li qed jikbru malajr, l-iskarsezza ta' art fertili u d-domanda għolja għall-ħatab għall-fjuwil għamlu l-kompitu diffiċli. === Klima === Minħabba l-altitudni tiegħu, il-Lesotho iżomm temperaturi aktar friski matul is-sena minn reġjuni oħra fl-istess latitudni. Il-biċċa l-kbira tal-preċipitazzjoni huma maltempati tas-sajf. Maseru u l-artijiet li jmissu spiss jilħqu 30 °C (86.0 °F) fis-sajf. Ix-xtiewi jistgħu jkunu kesħin, xi kultant jilħqu −7 °C (19.4 °F) fl-iktar art baxx u -20 °C (-4.0 °F) fl-ogħla. Il-borra hija frekwenti fl-artijiet għolja bejn Mejju u Settembru; l-ogħla qċaċet jistgħu jippreżentaw borra matul is-sena. === Ekoloġija === Skont il-WWF, it-territorju tal-Lesotho huwa maqsum bejn tliet ekoreġjuni, li kollha jikkorrispondu għall-bijoma tal-mergħat tal-muntanji: * High Veld art, fil-punent. * Mergħat montani ta' Drakensberg, ċentru. * Mergħa Altimontane tal-Drakensberg, fil-lvant. == Ekonomija == [[File:Katse Dam,Lesotho,Africa.jpg|thumb|Ġibjun Katse.]] Il-Lesotho huwa pajjiż żgħir, muntanjuż u bla baħar imdawwar kompletament mit-territorju tal-Afrika t'Isfel bi 3/4 tal-popolazzjoni tiegħu tgħix f'żoni rurali u involuta fl-agrikoltura ta' sussistenza. L-ekonomija tagħha tiddependi fuq flus mibgħuta barra mill-pajjiż miċ-ċittadini tal-pajjiż (speċjalment fil-minjieri tal-[[Afrika t'Isfel]]) u fuq id-dazji doganali, li jiffurmaw il-biċċa l-kbira tad-dħul tal-gvern. Madankollu, il-gvern reċentement tejjeb il-ġbir tat-taxxa tiegħu biex inaqqas id-dipendenza fuq it-tariffi doganali. Il-potenzjal ekonomiku tal-Lesotho jinsab prinċipalment fl-agrikoltura (bl-uċuħ tar-raba' ewlenin ikunu l-qamħirrum, il-qamħ, is-sorgu, il-frott u l-ħaxix) u fil-kapital uman (pereżempju: iċ-ċittadini Basoti li jemigraw bħala ħaddiema lejn il-minjieri fl-Afrika t’Isfel, u li mbagħad jipprovdu lill-Lesotho). bir-rimessi tagħhom). Illum, il-Lesotho jirċievi wkoll dħul (stmat f'biljuni ta 'dollari) mill-bejgħ ta' ilma tax-xorb lill-[[Afrika t'Isfel]], biex tissodisfa d-domanda meta l-Afrika t'Isfel tiffaċċja perjodi ta 'nuqqas. Il-ħruġ ta' bolol, prinċipalment għall-ġbir filateliku, huwa wkoll sors importanti ta' dħul għall-ekonomija tagħha. Fl-1998, ġie inawgurat impjant idroelettriku li jagħmilha possibbli li jinbiegħu l-enerġija u l-ilma fl-[[Afrika t'Isfel]]. Il-pajjiż jipproduċi 90% tal-enerġija li għandu bżonn. L-industrija żgħira tal-pajjiż hija bbażata fuq it-trasformazzjoni tal-prodotti agrikoli u l-manifattura tal-ħwejjeġ. Dan tal-aħħar ibbenefika mill-kwalifika tal-pajjiż biex jirċievi l-benefiċċji tal-Africa Growth and Opportunity Act tal-gvern Amerikan. === Esportazzjonijiet lejn: === * [[Stati Uniti]]-58.4% * [[Belġju]]-34% * [[Kanada]]-3.7% * Oħrajn-3.9% === Importazzjonijiet ta': === * [[Korea t'Isfel]]-26.9% * Ċina-23,1% * [[Tajwan]]-22,1% * Oħrajn-27.9% == Demografija == [[File:Maseru Leotho main south.jpg|thumb|Veduta panoramika ta' Maseru, il-kapitali u l-aktar belt popolata.]] Il-Lesotho għandu aktar minn 2,000,000 abitant, il-popolazzjoni urbana hija 25% u dik rurali hija 75%. Bħalissa huwa stmat li r-rata annwali tat-tkabbir tal-popolazzjoni hija 3.5%. Aktar minn 99% tal-popolazzjoni tal-Lesotho hija etnikament Basotha; gruppi etniċi oħra jinkludu Ewropej u Asjatiċi, li t-tnejn jgħixu kważi għal kollox Maseru. B'differenza mill-biċċa l-kbira tal-pajjiżi fiż-żona, il-persentaġġ tal-popolazzjoni bajda matul l-era kolonjali kien baxx ħafna. Is-sesotho u l-Ingliż huma l-lingwi uffiċjali. Lingwi oħra jinkludu Żulu u Xhosa. Il-popolazzjoni reliġjuża tal-pajjiż hija 90% Kristjana. Il-Kunsill Kristjan tal-Lesotho, magħmul minn rappreżentanti mill-knejjes Kristjani ewlenin kollha fil-pajjiż, jistma li madwar 90% tal-popolazzjoni hija Kristjana. Il-Protestanti jirrappreżentaw 45% u l-Kattoliċi 45% tal-popolazzjoni. Musulmani, Ħindu, Buddisti, Baha'is, u membri ta 'reliġjonijiet tradizzjonali indiġeni jiffurmaw l-10% li jifdal tal-popolazzjoni. Skont stimi tal-2012, erbgħa biss mill-aktar bliet importanti fil-pajjiż għandhom aktar minn 25,000 abitant. Dawn huma: il-kapitali Maseru (267,559 abitant), Hlotse (47,894), Mafeteng (43,200) u Teyateyaneng (28,142). == Reliġjon == Ir-reliġjon ewlenija hija l-[[Kristjaneżmu]], 90% tal-abitanti jidentifikaw lilhom infushom bħala Insara. Knejjes Protestanti, evanġeliċi u indipendenti jidhru bl-istess mod, li jammontaw għal 45% u l-Kattoliċiżmu b'45%. In-numru ta' mhux reliġjużi u mhux affiljati jilħaq 2% tal-popolazzjoni. 6% jidentifikaw ma' forom reliġjużi tradizzjonali u etniċi. L-għażliet reliġjużi l-oħra huma aktar minoritarji, li qatt ma jilħqu l-1%, u jenfasizzaw 0.9% tal-Bahai u 0.6% Hindus. === Reliġjon fil-Lesotho (2023) === [[Kristjaneżmu]]-(92.5%) Reliġjonijiet tradizzjonali-(4%) Irreliġjon-(3%) Oħrajn-(0.5%) == Saħħa == Il-mortalità tat-trabi hija 8.3%.5 Hemm ħames tobba għal kull 100,000 ruħ. == Trasport == It-trasport huwa sottożviluppat ħafna, dan huwa prinċipalment minħabba l-post ġeografiku u l-kundizzjoni ekonomika tal-pajjiż. It-trasport pubbliku huwa fqir ukoll, peress li hemm ftit taxis u xarabanks. In-netwerk tat-toroq huwa twil madwar 6,000 kilometru, li minnhom madwar 1,000 huma pavimentati. == Kultura == Strumenti tradizzjonali jinkludu l-lekolulo (tip ta' flawt użat mis-subien), is-setolo-tolo (li jindaqq mill-irġiel li jużaw ħalqhom), u t-thomo (strument tal-korda użat min-nisa). L-innu nazzjonali tal-Lesotho huwa Lesotho Fatše La Bo-ntata Rona, li litteralment jittraduċi bħala "Lesotho, art ta' missirijietna". Il-Festival tal-Arti u l-Kultura tal-Morija huwa festival prominenti tal-mużika Sotho. Din il-festa hija marbuta mill-qrib kull sena mal-istorja tal-belt tal-Morija, fejn waslu l-ewwel missjunarji fl-1833. == Data == Motto: Khotso, Pula, Nala ([[Sesoto]]: "Paċi, xita, prosperità"); Innu: Lesōthō fatše la bo ntat'a rōna ([[Sesoto]]: "Lesotho, art ta' missirijietna"); Kapitali (u l-aktar belt popolata): Maseru 29°19′S 27°29′E; Lingwi Uffiċjali: [[Sesoto]] u [[Ingliż]]; Gentilicio Lesotese; Forma ta' Gvern: Monarkija Parlamentari; Re: Letsie III; Prim Ministru: Sam Matekane; Korp Leġiżlattiv: Il-Parlament tal-Lesotho; Indipendenza mir-[[Renju Unit]]: 4 ta' Ottubru, 1966; Żona (Pożizzjoni 141.º): 30 3552 km²; Ilma (%): 02; Fruntieri: 1106 km2​; L-Ogħla Punt: Thabana Ntlenyana; Popolazzjoni (Pożizzjoni 141.º) Ċensiment: 2,203,821 abitant, Densità: 72.60 abitant/km²; PGD ​​(PPP) (159 post) (2019): US $ 7,287 miljun, Per capita: US $ 1,118.13; HDI (2021): Tnaqqis 0.514 3​ (168th) – Baxx; Munita: Loti (LSL); Żona tal-Ħin: UTC+2, Fis-Sajf UTC+2; Kodiċi ISO: 426 / LSO / LS; Dominju tal-Internet: .ls; Kodiċi tat-telefon: +266; Prefiss tar-Radju: 7PA-7PZ; Abbrevjazzjonijiet tal-pajjiż għall-Karozzi: LS; Kodiċi IOC: LES; Sħubija: NU, UA, Commonwealth tan-Nazzjonijiet. == Gallerija == <gallery> File:Maseru from Parliament Hill.jpg|Veduta ta' Maseru File:LocationMaseru.png|Location Maseru File:Maseru Panorama 1-2007.jpg|Veduta panoramica ta' Maseru fl-2007 File:Uptown Maseru.jpg|Veduta minn Main North 1, uptown Maseru fi nżul ix-xemx File:IY188 pg389 MASERU, BASUTOLAND.jpg|Maseru fl-1887 File:BasothoHatShop.jpg|Basotho Hat Shop File:Maseru night.jpg|Maseru bil-lejl File:Hlotse central part.jpg|Hlotse central </gallery> == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20180408225354/http://gov.ls/ Gvern tal-Lesoto] {{Afrika}} {{Pajjiżi tal-Commonwealth}} [[Kategorija:Lesoto]] [[Kategorija:Pajjiżi interkjużi]] [[Kategorija:Pajjiżi tal-Afrika]] [[Kategorija:Commonwealth tan-Nazzjonijiet]] [[Kategorija:Monarkiji kostituzzjonali]] c7lu3uv3jkh7fs2m2i4yz0ykt773ez2 10 9848 331095 330793 2026-07-13T10:01:37Z ToniSant 4257 &nbsp; 331095 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <templatestyles src="Il-Pjazza/styles.css" /> <div class="pjazza-wrapper" style="display:block"> <div class="container"> <div class="text-description"> <p>'''Merħba fil-Pjazza!'''</p> <p>Nilqgħuk fil-Pjazza tal-Wikipedija, il-post fejn wieħed jista' jiltaqa' u jiddiskuti b'mod ċivili mal-[[Wikipedija:Wikipedjani|Wikipedjani]] l-oħra. Hawnhekk tista' ssaqsi mistoqsijiet, tagħmel osservazzjoni jew tgħaddi kummenti u suġġerimenti ġenerali dwar dan il-proġett. Din il-paġna hi ntiża biex fiha jiġu diskussi problemi tekniċi, il-[[Wikipedija:Politika u linji gwida|politika]] u anke l-operat tal-Wikipedija.</p> <p>Meta tħalli intervent, tinsiex ukoll [[Wikipedija:Firem|tiffirma]] billi żżid <nowiki>~~~~</nowiki> fl-aħħar tal-kumment tiegħek.</p> ''(Xi kummenti mingħand memberi tal-moviment globali tal-Wikimedia jafu ma jkunux bil-Malti.)'' {{#tag:inputbox| type=comment buttonlabel=Ibda diskussjoni ġdida break=no hidden=yes default={{FULLPAGENAME}} }} </div> <div class="image">[[Stampa:Il-Pjazza.jpg]]</div> </div> <div class="archive notheme"> [[Stampa:Replacement filing cabinet.svg|25px|link=]] Arkivji: [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2005|2005]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2006|2006]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2007|2007]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2008|2008]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2009|2009]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2010|2010]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2011|2011]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2012|2012]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2013|2013]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2014|2014]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2015|2015]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2016|2016]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2017|2017]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2018|2018]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2019|2019]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2020|2020]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2021|2021]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2022|2022]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2023|2023]]{{,}}[[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2024|2024]]{{,}} [[Wikipedija:Pjazza/Arkivju 2025|2025]]</div> </div><includeonly> [[Kategorija:Komunità tal-Wikipedija|Pjazza]] </includeonly> 2qzlqi08mtahk9hksmfajvbdv0302om 0 12880 331080 320889 2026-07-13T05:29:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331080 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Logħob pajjiżi ż-żgħar ewropa.png|150px|frame|right]] Il-'''Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa''' hu avveniment multi-sportiv li jsir kull sentejn u li ilu jiġi organizzat mill-1985 mill-[[Kumitat Olimpiku Nazzjonali|Kumitati Olimpiċi Nazzjonali]] ta' tmien stati [[Ewropa|Ewropej]]. == Parteċipanti == [[Stampa:Games of the Small States of Europe.PNG|thumb|right|300px|Pajjiżi membri]] Il-logħob huma organizzati mill-[[Assoċjazzjoni Atletika tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa]] (AASSE). Is-sħubija tikkonsisti minn pajjiżi li huma rappreżentati minn [[Kumitat Olimpiku Nazzjonali|Kumitati Olimpiċi Nazzjonali]] awtonomi, lokalizzati fl-Ewropa, u li għandhom popolazzjoni ta' inqas minn miljun ruħ. Il-pajjiżi parteċipanti huma: *{{bandierapajjiż|Andorra}} *{{bandierapajjiż|Ċipru}} *{{bandierapajjiż|Iżlanda}} *{{bandierapajjiż|Liechtenstein}} *{{bandierapajjiż|Lussemburgu}} *{{bandierapajjiż|Malta}} *{{bandierapajjiż|Monako}} *{{bandierapajjiż|Montenegro}}{{nota|Il-Montenegro sar membru tal-AASSE wara l-indipendenza miksuba fl-2006, imma ma bagħat l-ebda atleta fil-logħob tal-2007 f'Monako.}} *{{bandierapajjiż|San Marino}} Il-[[Gżejjer Faroe]] qed jippruvaw jiksbu rikonoxximent mill-[[Kumitat Olimpiku Internazzjonali|KOI]] biex b'hekk ikunu jistgħu jipparteċipaw f'dawn il-logħob. B'differenza mill-membri attwali, il-Gżejjer Faroe mhuwiex pajjiż sovran (huwa hu provinċja awtonoma tad-[[Danimarka]]). == Edizzjonijiet == Din il-manifestazzjoni, li ssir kull sentejn, tiġi ospitata b'sistema ta' rotazzjoni fil-pajjiżi membri tagħha. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width=50| Sena ! width=120| Pajjiż |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1985|1985]] | align=left| {{bandierapajjiż|San Marino}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1987|1987]] | align=left| {{bandierapajjiż|Monako}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1989|1989]] | align=left| {{bandierapajjiż|Ċipru}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1991|1991]] | align=left| {{bandierapajjiż|Andorra}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1993|1993]] | align=left| {{bandierapajjiż|Malta}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1995|1995]] | align=left| {{bandierapajjiż|Lussemburgu}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1997|1997]] | align=left| {{bandierapajjiż|Iżlanda}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 1999|1999]] | align=left| {{bandierapajjiż|Liechtenstein}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2001|2001]] | align=left| {{bandierapajjiż|San Marino}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2003|2003]] | align=left| {{bandierapajjiż|Malta}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2005|2005]] | align=left| {{bandierapajjiż|Andorra}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2007|2007]] | align=left| {{bandierapajjiż|Monako}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009|2009]] | align=left| {{bandierapajjiż|Ċipru}}<ref>{{ċita aħbar | titlu=Cyprus to host small European states' games in 2009 | data=2007-06-05 | pubblikatur=Xinhua | url =http://english.people.com.cn/200706/05/eng20070605_381137.html | pubblikatur=People's Daily Online | data-aċċess=2007-06-12 | lingwa = Ingliż }}</ref> |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2011|2011]] | align=left| {{bandierapajjiż|Liechtenstein}} |- style="background:#F5FAFF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2013|2013]] | align=left| {{bandierapajjiż|Lussemburgu}} |- style="background:#D0E7FF" | [[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2015|2015]] | align=left| {{bandierapajjiż|Iżlanda}} |} == Lista ta' dixxiplini sportivi == Fil-Logħob tal-2007, intlagħbu tnax-il dixxiplina sportiva (b'diviżjonijiet kemm għall-irġiel u anki għan-nisa): *[[atletika]] *[[baskitbol]] *[[beach volley]] *[[boċċi]] *[[ġinnastika]] *[[ġudo]] *[[għawm (sport)|għawm]] *[[ibburdjar]] *[[sparar]] *[[table tennis]] *[[tennis]] *[[volibol]] == Klassifika ta' kull żmien == {|class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Poż. !Pajjiż |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Deheb |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Fidda |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Bronż !style="width:4.5em;"|Total |- | 1 ||align=left| {{flagicon|Iżlanda}} [[Iżlanda]] || 367 || 257 || 253 || 877 |- | 2 ||align=left| {{flagicon|Ċipru}} [[Ċipru]] || 363 || 300 || 275 || 938 |- | 3 ||align=left| {{flagicon|Lussemburgu}} [[Lussemburgu]] || 230 || 268 || 242 || 740 |- | 4 ||align=left| {{flagicon|Monako}} [[Monako]] || 90 || 112 || 159 || 361 |- | 5 ||align=left| {{flagicon|San Marino}} [[San Marino]] || 51 || 85 || 101 || 237 |- | 6 ||align=left| {{flagicon|Malta}} [[Malta]] || 49 || 90 || 139 || 278 |- | 7 ||align=left| {{flagicon|Andorra}} [[Andorra]] || 36 || 69 || 100 || 205 |- | 8 ||align=left| {{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein]] || 35 || 36 || 54 || 125 |- | 9 ||align=left| {{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] || 0 || 0 || 0 || 0 |} == Noti == {{noti}} == Referenzi == {{referenzi}} == Ħoloq esterni == *[https://web.archive.org/web/20181018035617/http://www.aasse.org/ L-Assoċjazzjoni Atletika tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa] *Edizzjonijiet **[http://www.nocmalta.org/page.asp?p=8507&l=1 Malta 2003] **[https://web.archive.org/web/20040410191054/http://www.andorra2005.ad/ Andorra 2005] **[https://web.archive.org/web/20080913143557/http://www.monaco2007.mc/ Monako 2007] **[https://web.archive.org/web/20130625020157/http://www.cyprus2009.org.cy/ Ċipru 2009] *[http://www.eurolympic.org/jahia/Jahia/cache/offonce/pid/522 Kumitat Olimpiku Ewropew: Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa] {{Edizzjonijiet tal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa}} [[Kategorija:Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa| ]] [[Kategorija:Avvenimenti multisportivi]] oxae2ok2a66h4jpukw8ok63h07x5328 0 15466 331081 326805 2026-07-13T05:29:17Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331081 wikitext text/x-wiki {{avvenimenti kurrenti}} {{Infobox Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa|2011 |parteċipanti = 9 |atleti = 750 |avvenimenti = 10 |ċerimonja_ftuħ = 30 ta' Mejju 2011 |ċerimonja_għeluq = 4 ta' Ġunju 2011 |persuna_ftuħ = |sit_uffiċjali = [http://www.liegames2011.li/ liegames2011.li] }} Il-'''Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2011''' qegħdin jinżammu ġewwa l-Prinċipat ta' [[Liechtenstein]] matul ix-xahar ta' Ġunju 2011. Din hija l-erbatax-il edizzjoni minn mindu l-[[Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa|Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar]] bdew isiru fl-1985. == Ħoloq esterni == * [https://web.archive.org/web/20181018035617/http://www.aasse.org/ Sit uffiċjali tal-Assoċjazzjoni Atletika tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa] {{Edizzjonijiet tal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa}} [[Kategorija:Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa|2011]] 9xtfrur3ldujivx0fasvg0uv8f396p0 0 18647 331078 330283 2026-07-13T04:10:54Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = KF Laçi |stampa = [[Image:KF Laçi.png|100px]] |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = Klubi Futbollistik Laçi |grawnd = [[Stadiumi Laçi]], [[Laç]] |jesa' = 11,000 |fundazzjoni = 1960 |president = |kowċ = |kampjonat = [[Superliga Albaniża]] | staġun = | pożizzjoni = |sit_elettroniku = http://kflaci.com/ | pattern_la2=_blackborder|pattern_b2=_cuciturerev|pattern_ra2=_blackborder|pattern_sh2=_whitesides|pattern_so2=_band_black| leftarm2=F4F4F4|body2=000000|rightarm2=F4F4F4|shorts2=F4F4F4|socks2=F4F4F4| pattern_la1=_whiteborder|pattern_b1=_stripesonblack2|pattern_ra1=_whiteborder|pattern_so1=_band_white| leftarm1=000000|body1=FFFFFF|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000| | pattern_la3=|pattern_b3=_orangearc|pattern_ra3=| leftarm3=1F2B6E|body3=1F2B6E|rightarm3=1F2B6E|shorts3=1F2B6E|socks3=1F2B6E| }} '''Klubi Futbollit Laçi''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Albanija|Albaniż]] li huwa bbażat ġewwa [[Laç]]. Huma jilgħabu fis-[[Superliga Albaniża]], l-ogħla diviżjoni fil-futbol Albaniż. Il-grawnd tagħhom huwa [[Stadiumi Laçi]]. == Storja == Il-klabb ġie fundat fl-1960 taħt l-isem '''Industriali Laç''', l-isem kien mibdul għal ''KS Laçi'' fl-1991 meta l-klabb ħa sehem l-ewwel darba fis-[[Superliga Albaniża]], l-isem ġie mibdul għall-aħħar darba ''KF Laçi'' fl-1997. L-ewwel trofew mirbuħ mill-klabb kien it-titlu tal-[[L-Ewwel Diviżjoni Albaniża|Ewwel Diviżjoni Albaniża]] fl-istaġun 2008-09. [[Altin Cuko]] huwa plejer ta' KF Laçi li rebaħ iż-Żarbuna tad-Deheb tas-[[Superliga Albaniża]] filwaqt li xorta għadu jilgħab għall-klabb.<ref>{{Ċita web |url=http://www.albania-sport.com/kepucet-arta.php |titlu=Kepucet Arta |awtur= |lingwa=Albaniż |editur=Albania-Sport |aċċessdata=2010-06-02 |date= |data-aċċess=2013-02-11 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110707103821/http://www.albania-sport.com/kepucet-arta.php |arkivju-data=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Dan inkiseb fl-istaġun 1995-1996 meta KF Laçi spiċċaw fit-12-il post, minn 18-il tim. Cuko kien diġa skorja 5 gowls għall-[[KS Tomori Berat]] qabel ma lagħab ma KF Laçi f'Jannar tal-1996, fejn huwa skurja 16-il darba biex jingħata ż-Żarbuna tad-Deheb b'total ta' 21 gowl matul l-istaġun li kien ma Tomori u kif ukoll Laçi.<ref>{{Ċita web |url=http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/alba96.html |titlu=Albanian Football Season 1995-1996 |awtur=Giovanni Armillotta |editur=RSSSF |aċċessdata=2010-06-02 |datea=2009-07-15 |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2013-02-11 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180927113855/http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/alba96.html |arkivju-data=2018-09-27 |url-status=dead }}</ref> == Tmexxija == Il-klabb jinħatru l-kowċ [[Stavri Nica]] fis-7 ta' Lulju 2006, qabel l-istaġun 2006-07 fl-[[L-Ewwel Diviżjoni Albaniża|Ewwel Diviżjoni Albaniża]]. Is-sid tal-klabb Pashk Laska wera kowċ ġdid fuq it-talba tal-klabb.<ref>{{Ċita web |url=http://albania-sport.com/mat.php?idm=615&l=a |titlu=Stavri Nica, pankina e re e Laçit |lingwa=Albaniż |editur=Albania-Sport |aċċessdata=2010-06-02 |data=2006-07-07 |data-aċċess=2013-02-11 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110707103801/http://albania-sport.com/mat.php?idm=615&l=a |arkivju-data=2011-07-07 |url-status=dead }}</ref> Nica mexxa l-klabb għall-promozzjoni fl-ogħla diviżjoni fil-futbol Albaniż u flimkien magħha rnexxielhom jirbħu t-titlu tal-[[L-Ewwel Diviżjoni Albaniża|Ewwel Diviżjoni Albaniża]] fl-istaġun 2008-09. Laçi għamlu l-aħjar irfinar fis-Superliga meta kisbu r-raba post fl-istaġun 2009-10 u kwalifikaw għall-[[UEFA Europa League]]. ==Unuri== *'''[[Tazza Albaniża]]''': (1) **2012–13 ==Parteċipazzjoni fl-Ewropa== {| class="wikitable" |- ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Pajjiż ! Tim ! Home ! Away ! Aggregat |- | [[2010–11 UEFA Europa League|2010-11]] | [[UEFA Europa League]] RK1 | {{flagicon|Belarus}} | [[FC Dnepr Mogilev|Dnepr Mogilev]] | 1-1 | 1-7 | 2-8 |- |} == Plejers notevoli == {{col-begin}} {{col-3}} *{{flagicon|Albanija}} [[Julian Brahja]] *{{flagicon|Albanija}} [[Ergys Buliq]] *{{flagicon|Albanija}} [[Edmond Dalipi]] *{{flagicon|Albanija}} [[Edmond Dosti]] *{{flagicon|Albanija}} [[Gzim Ferati]] *{{flagicon|Albanija}} [[Julian Gjeloshi]] *{{flagicon|Albanija}} [[Kreshnik Ivanaj]] *{{flagicon|Albanija}} [[Akil Jakupi]] *{{flagicon|Albanija}} [[Kelvin Jushi]] *{{flagicon|Albanija}} [[Alket Kruja]] *{{flagicon|Albanija}} [[Orges Lini]] {{col-3}} *{{flagicon|Albanija}} [[Ervin Llani]] *{{flagicon|Albanija}} [[Rezart Maho]] *{{flagicon|Albanija}} [[Julian Malo]] *{{flagicon|Albanija}} [[Elton Muçollari]] *{{flagicon|Albanija}} [[Ismet Munishi]] *{{flagicon|Albanija}} [[Alban Neziri]] *{{flagicon|Albanija}} [[Arlind Nora]] *{{flagicon|Albanija}} [[Leonard Perloshi]] *{{flagicon|Albanija}} [[Andi Rënxa]] *{{flagicon|Albanija}} [[Taulant Sefgjini]] *{{flagicon|Albanija}} [[Renato Sula]] {{col-3}} *{{flagicon|Albanija}} [[Alsid Tafili]] *{{flagicon|Albanija}} [[Eduart Tanushaj]] *{{flagicon|Albanija}} [[Sokol Toma]] *{{flagicon|Albanija}} [[Dragan Trajkovic]] *{{flagicon|Albanija}} [[Erjon Xhafa]] *{{flagicon|Albanija}} [[Saimir Xhetani]] *{{flagicon|Brażil}} [[Kléber Novaes de Lima|Kléber]] *{{flagicon|Niġerja}} [[James Osusi]] *{{flagicon|Niġerja}} [[Charles Udeke]] {{col-end}} == Kowċis == *{{flagicon|Albanija}} [[Stavri Nica]] (Lul 2009–Lul 10) *{{flagicon|Albanija}} [[Nevil Dede]] (Lul 2011–12) *{{flagicon|Albanija}} [[Përparim Daiu]] (Lul 2012–Aww 12) *{{flagicon|Albanija}} [[Stavri Nica]] (Aww 2012–Set 12) *{{flagicon|Albanija}} [[Ramadan Shehu]] (Ott 2012–) ==Rekords== *L-akbar rebħa f'darhom: '''KF Laçi''' 7-0 [[KS Albpetrol Patos|Albpetrol Patos]] - 27 ta' Settembru 1997 *L-akbar telfa f'darhom: '''KF Laçi''' 1-7 [[Vllaznia Shkodër]] - 18 ta' Diċembru 2004 *L-akbar rebħa barra min darhom: [[Shkumbini Peqin]] 2-5 '''KF Laçi''' - 11 ta' Marzu 2011 *L-akbar telfa barra min darhom: [[Vllaznia Shkodër]] 5-1 '''KF Laçi''' - 5 ta' Marzu 2005 *L-akbar telfa fl-Ewropa: {{flagicon|Belarus}}[[Dnepr Mogilev]] 7-1 '''KF Laçi''' - 8 ta' Lulju 2010 ''Rekords Albaniżi minn Settembru tal-1997'' ==Referenzi== {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == *[https://web.archive.org/web/20190608024248/http://kflaci.com/ Websajt Uffiċjali] *[https://web.archive.org/web/20120708083828/http://uk.soccerway.com/teams/albania/kf-laci/ Laçi fuq Soccerway] *[https://web.archive.org/web/20130121105449/http://eurorivals.net/clubs/kf-laci.html Laçi fuq Eurorivals] *[http://www.betstudy.com/soccer-stats/teams/kf-laci/ Laçi fuq Betstudy] *[https://web.archive.org/web/20100120052914/http://www.imscouting.com/teams/albania/kf-laci/ Laçi fuq IMscouting] *[https://web.archive.org/web/20101101195034/http://www.football.co.uk/teams/albania/kf_laci/index.shtml Laçi fuq Football.co.uk] *[http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=2016 Laçi fuq weltfussballarchiv.com] *[http://www.freewebs.com/albsoccer Aħbarijiet tal-futbol Albaniż] {{Superliga Albaniża}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Albaniżi|Laçi]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1960|Laçi]] h40fnkfjz1tstjae2trwm0gidpwmhgb 0 18884 331072 331006 2026-07-13T02:25:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331072 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = Red Bull Salzburg |stampa = [[Stampa:Red Bull Salzburg.png|180px]] |ismijiet_oħra = ''Die Roten Bullen'' (Ir-Red Bulls) |isem_sħiħ = Football Club Red Bull Salzburg |grawnd = [[Red Bull Arena (Saliżburgu)|Red Bull Arena]], [[Wals-Siezenheim]] |jesa' = 31,100<ref>http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/StatDoc/competitions/-Publications/01/67/58/96/1675896_DOWNLOAD.pdf</ref> |fundazzjoni = 1933 |proprjetarju = |president = |kowċ = |kampjonat = [[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] | staġun = 2021/22 | | pożizzjoni = 1ⁿⁱ | sit_elettroniku = http://redbulls.com/soccer/salzburg/en/home.html | pattern_la1 = _adidasaltonwhite2 | pattern_b1 = _REDBULL_12h | pattern_ra1 = _adidasaltonwhite2 | pattern_sh1 = _adidasstripeswhite2 | pattern_so1 = _color_3_stripes_red | leftarm1 = FF0000 | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _adidasaltwhite2 | pattern_b2 = _REDBULL_12a | pattern_ra2 = _adidasaltwhite2 | pattern_sh2 = _REDBULL_12a | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = 000037 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = 000037 | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 000037 }} '''FC Red Bull Salzburg''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Awstrija|Awstrijak]] li huwa bbażat ġewwa [[Wals-Siezenheim]]. Il-Grawnd tagħhom huwa [[Red Bull Arena (Salzburg)|Red Bull Arena]]. Minħabba l-limiti ta' sponsorizzazzjoni, il-klabb huwa magħruf bħala '''FC Salzburg''' u jilbsu emblema modifikata meta jilagħbu fil-kompetizzjonijiet tal-UEFA.<ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1994/clubs/club=50030/profile/index.html</ref> Il-klabb kien magħruf bħala '''SV Austria Salzburg''', u kellu diversi ismijiet sponsorjati, qabel ma kienu sponsorjati mill-kumpanija tar-[[Red Bull GmbH|Red Bull]] fl-2005 li bidlu l-isem tal-klabb u bidlu l-kuluri tradizzjonali tagħhom minn vjola u abjad għal aħmar u abjad. Il-bidla rriżultat f'xi wħud mill-partitarju tat-tim u ffurmaw klabb ġdid, [[SV Austria Salzburg]]. Huma kienu stabbiliti fl-1933, il-klabb rebaħ l-ewwel [[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] fl-1994, u kien l-ewwel minn tliet spazji ta' erba' staġuni li wkoll kisbu l-[[Finali tat-Tazza UEFA 1994]]. It-tim bħalissa għandhu seba titli tal-kampjonat fuq isimhom. == Storja == FC Red Bull Salzburg kienu fondati fit-13 ta' Settembru 1933 bħala '''SV Austria Salzburg''', wara l-amalgamazzjoni taż-żewġ klabbs mill-istess belt, Hertha u Rapid.<ref>http://redbulls.com/soccer/salzburg/en/history.html</ref> Fl-1950, l-klabb kien għalaq imma mill-ġdid fondat fl-istess sena. Huma laħqu l-ogħla kampjonat Awstrijak fl-1953,<ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1994/clubs/club=50030/profile/index.html</ref> u spiċċaw id-9 post minn 14-il klabb fl-ewwel staġun tagħhom, li evitaw ir-relegazzjoni b'ħames punti.<ref>http://www.austriasoccer.at/dataold/nat/195354_1.html</ref> [[Erich Probst]] kien l-ewwel plejer internazzjonali ta' Salzburg, li lagħab 19-il logħba mat-tim [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Awstrija|Awstrijak]] sas-27 ta' Marzu 1960.<ref>http://eu-football.info/_player.php?id=17061</ref> [[Adolf Macek]], li għamel l-ewwel 4 apparenzi internazzjonali fid-9 ta' Ottubru 1965, li kien l-ewwel plejer lokali li lagħab mal-Awstrija.<ref>http://eu-football.info/_player.php?id=12644</ref> Salzburg kienu runners-up fl-ogħla kampjonat għall-ewwel darba fl-istaġun 1970-71, li kisbu 43 punt taħt [[FC Wacker Innsbruck]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-18 |titlu=Archive copy |url=http://www.austriasoccer.at/dataold/nat/197071_1.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170429192620/http://www.austriasoccer.at/dataold/nat/197071_1.html |arkivju-data=2017-04-29 |url-status=dead }}</ref>L-ewwel kampanja fl-Ewropea għal klabb kienet fil- [[Tazaz UEFA 1971-72]], u kien eliminati 5-4 bl-aggregat minn klabb Rumen [[FC UTA Arad]] minkejja r-rebħa ta' 3-1 fit-tieni leg ġewwa darhom.<ref>http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=1971/clubs/club=50030/matches/index.html</ref> Fl-1974, Salzburg laħqu l-ewwel finali tat-Tazza Awstrijaka għall-ewwel darba, u tilfu 1-2 barra min darhom kontra [[Austria Vienna]] fl-ewwel leg qabel ma ġew dro 1-1 ġewwa darhom.<ref>http://rsssf.com/tableso/oostcuphistfull.html#74</ref> Fl-1978, l-isem uffiċjali ġie mibdul għal '''SV Casino Salzburg''' u fl-1997, għal ''SV Wüstenrot Salzburg'', minħabba ftehim ta' sponsorizzazzjoni ma 'korporazzjoni b'servizzi finanzjarji Awstrijaċi. It-tim ta 'spiss baqa imsejaħ ''SV Austria Salzburg''. Matul l-era tal-każino, Salzburg laħqu l-ewwel u l-uniku finali fl-Ewropea, il-[[Finali tat-Tazza UEFA 1994]], fejn huma tilfu fiż-żewġ legs bl-istess skor 1-0 mal-klabb Taljan [[Inter Milan]].<ref>http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=1993/overview/index.html</ref> Dik l-istess istaġun, Salzburg rebħu l-ewwel unur tal-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]], li għelbu lil [[Austria Vienna]] b'51-punt għal 49.<ref>http://rsssf.com/tableso/oost94.html</ref> It-titolu kien mirbuħ fl-istaġun ta 'wara meta Salzburg għelbu lil [[SK Sturm Graz]] b'differenza ta' gowl.<ref>http://rsssf.com/tableso/oost95.html</ref> Fl-istaġun 1995-96 kienu spiċċaw fit-tmien post, post il-fuq fil-''play-off'' tar-relegazzjoni,<ref>http://rsssf.com/tableso/oost96.html</ref> iżda it-tielet titolu tal-klabb f'erba 'staġuni wasal fl-1997 peress li għelbu lir-[[Rapid Vienna]] bi tlett punti.<ref>http://rsssf.com/tableso/oost97.html</ref> L-inawgurali ta' Salzburg fil-kampanja tal-[[UEFA Champions League]] kien fil-fażi tal-gruppi fl-istaġun 1994-1995 billi rebħu lil klabb [[Iżrael|Iżraeljan]] [[Maccabi Haifa]] 5-2 bl-aggregat.<ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1994/matches/round=59/index.html</ref> Huma kienu mfassla fi Grupp D mad-detenturi u l-finalisti eventwali [[AC Milan]] u rebbieħa eventwali [[AFC Ajax|Ajax]], kif ukoll [[AEK Athens]]. Minkejja d-dro fiż-żewġ logħbiet ma 'Ajax, Salzburg rebħu 3-1 barra minn darhom f'Ateni u kienu eliminati fit-tielet post.<ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1994/standings/round=64/group=10/index.html</ref><ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1994/clubs/club=50030/profile/index.html</ref> [[Stampa:Ricardo Moniz15.JPG|thumb|right|200px|Il-Ġermaniż [[Ricardo Moniz]] li rebaħ id-''double'' ma Red Bull fl-istaġun 2011-12]] [[Stampa:Roger Schmidt2.JPG|thumbnail|il-kowċ reċenti Roger Schmidt (Ġermanja)]] F'May 2006, Red Bull ħabru fuq il-websajt tagħhom li huma ser ikunu taħt il-kowċ Taljan [[Giovanni Trapattoni]], flimkien mal-eks player, tal-Ġermanja [[Lothar Matthäus]] kowċ assistent. Il-par inizjalment ċaħdu wara li kienu laħqu ftehim, imma uffiċjalment iffirmaw fit-23 ta' Mejju, 2006. Red Bull finalment rebħu l-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] b'marġni komdu ta' ħames logħbiet u xorta ħallew l-istaġun wara d-dro ta' 2-2 kontra ċampjins preċedenti [[FK Austria Wien|Austria Wien]] fit-28 ta' April 2007. Red Bull kienu melgħuba minn [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] fit-tielet rawnd tal-kwalifikazzjoni<ref>[http://www.scorespro.com/lives2/goals.php?f=220328 Salzburg – Shakhtar Donetsk : 1 – 0] minn ScoresPro.com</ref><ref>[http://scorespro.com/lives2/goals.php?f=220344 Shakhtar Donetsk – Salzburg : 3 – 1] minn ScoresPro.com</ref> tal-[[UEFA Champions League 2007-08]], u mbagħad ġew eliminati mit-[[Tazza UEFA 2007-08]] fl-ewwel rawnd minn [[AEK Athens FC|AEK Athens]]. Fit-13 ta' Frar 2008, il-maniġer Taljan [[Giovanni Trappatoni]] ikkonferma li hu se jieħu f'idejha lit-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Irlanda|Tim nazzjonali tal-Irlanda]] f'Mejju. Fil-finali tal-istagun tiegħu, il-klabb spiċċa t-tieni post, sitt punti l-bogħod miċ-ċampjins [[Rapid Vienna]].<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-18 |titlu=Archive copy |url=http://www.austriasoccer.at/data/nat/2000_09/o1__bundesliga__2007_08.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150923180604/http://www.austriasoccer.at/data/nat/2000_09/o1__bundesliga__2007_08.htm |arkivju-data=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> Trappatoni ġie segwit minn [[Co Adriaanse]], fejn hu spiċċa ċampjin, u telaq wara sena. Is-suċċessur tiegħu kien [[Huub Stevens]]. Fl-14 ta' Mejju 2010, Stevens' Red Bull rebħu l-Bundesliga.<ref>http://redbulls.com/soccer/salzburg/en/history.html</ref> Stevens ġie mibdul mill-Olandiż [[Ricardo Moniz]] fl-aħħar tal-istaġun 2010-11, fejn Red Bull kienu ċaħdu t-titolu konsekuttiv terz minn [[Sturm Graz]] b'marġni ta' tliet punti.<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2013-02-18 |titlu=Archive copy |url=http://www.austriasoccer.at/data/nat/2010_19/o1__bundesliga__2010_11.htm |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160507202826/http://www.austriasoccer.at/data/nat/2010_19/o1__bundesliga__2010_11.htm |arkivju-data=2016-05-07 |url-status=dead }}</ref> Red Bull spiċċaw it-tieni fil-kampjonat, u fl-istaġun ta 'wara kwalifikaw għall-[[UEFA Europa League]]. Moniz ġie ordnata biex itella plejers żgħażagħ fl-iskwadra: fil-bidu tal-istaġun 2011-12 [[Daniel Offenbacher]], [[Martin Hinteregger]], [[Georg Teigl]] u [[Marco Meilinger]] kienu promossi għall-ewwel tim. Fl-istaġun 2011-12 Red Bull rebħu l-[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]] u l-[[Tazza Awstrijaka|FA Cup]]. Wara l-istaġun 2011-12 Moniz telaq mill-kariga tiegħu minkejja li kien baqgħalu sena fil-kuntratt tiegħu. Il-kowċ il-ġdid għall-istaġun 2012-13 huwa [[Roger Schmidt (kowċ)|Roger Schmidt]], li ġie mill-klabb Ġermaniż [[SC Paderborn 07|Paderborn]] mill-kampjonat 2. Bundesliga. F'Lulju 2012, Red Bull kienu eliminati miċ-[[UEFA Champions League|Champions League]] fit-tieni rawnd tal-kwalifikazzjoni kontra [[F91 Dudelange]] tal-Lussemburgu. Fl-ewwel leg tilfu 1-0 barra minn darhom, u rebħa ta' 4-3 ġewwa darhom u kienu eliminati mir-regola ta' gowls barra mid-dar.<ref>http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/matches/round=2000344/index.html</ref> == Unuri == '''[[Bundesliga (Awstrija)|Bundesliga Awstrijaka]]''' *'''Ċampjins:''' 1993–94*, 1994–95*, 1996–97*, 2006–07, 2008–09, 2009–10, 2011-12, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21, 2021-22, 2022/23. *'''Runners-up:''' 2012-13 '''[[Tazza Awstrijaka]]''' *'''Rebbieħa:''' 2012 *'''Runners-up:''' 1974*, 1980*, 1981*, 2000* '''[[Supercup Awstrijaka]]''' *'''Rebbieħa:''' 1994*, 1995*, 1997* '''[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]]''' *'''Runners-up:''' 1994* ''<nowiki>*</nowiki> bħala Austria Salzburg'' ==Gallerija== <center><gallery> File:Salzburg Meister 2007.jpg|Ċampjins 2006–07 File:FC Red Bull Salzburg Meister 2009.jpg|Ċampjins 2008–09 File:20100513 Finalspiel Sturm Salzburg DSCN1743 (155).JPG|Ċampjins 2009–10 File:FC Red Bull Salzburg - Champion of the Austrian Football Bundesliga 2011-12 (01).jpg|Ċampjins 2011–12 </gallery></center> == Parteċipazzjoni fl-Ewropa == *'''K''' = Kwalifikazzjoni *'''PO''' = Play-Off *'''KF''' = Kwarti tal-finali *'''SF''' = Semifinali {| class="wikitable collapsible collapsed" ! Staġun ! Kompetizzjoni ! Rawnd ! Pajjiż ! Klabb ! Home ! Away ! Aggregat |- |[[Tazza UEFA 1971-72|1971–72]] |[[Tazza UEFA]] |1 |{{flagicon|ROM}} |[[UT Arad]] |3–1 |1–4 |4–5 |- |rowspan="2"|[[Tazza UEFA 1976-77|1976–77]] |rowspan="2"|Tazza UEFA |1 |{{flagicon|TUR}} |[[Adanaspor]] |5–0 |0–2 |5–2 |- |2 |{{flagicon|Serbja}} |[[Red Star Belgrade|Crvena Zvezda]] |2–1 |0–1 |2–2 |- |[[Tazza tat-Tazez Ewropej 1980-81|1980–81]] |[[Tazza tat-Tazez Ewropej]] |1 |{{flagicon|GER}} |[[Fortuna Düsseldorf]] |0–3 |0–5 |0–8 |- |[[Tazza UEFA 1992-93|1992–93]] |Tazza UEFA |1 |{{flagicon|Olanda}} |[[AFC Ajax|Ajax]] |0–3 |1–3 |1–6 |- |rowspan="6"|[[Tazza UEFA 1993-94|1993–94]] |rowspan="6"|Tazza UEFA |1 |{{flagicon|Slovakkja}} |[[DAC Dunajska Streda]] |2–0 |2–0 |4–0 |- |2 |{{flagicon|BEL}} |[[Royal Antwerp FC|Royal Antwerp]] |1–0 |1–0 |2–0 |- |3 |{{flagicon|Portugall}} |[[Sporting Club de Portugal|Sporting CP]] |3–0 ([[Ħin supplementari|ħs]]) |0–2 |3–2 |- |KF |{{flagicon|GER}} |[[Eintracht Frankfurt]] |1–0 |5–4 ([[L-għoti tal-penalties|Pen]]) |6–4 |- |SF |{{flagicon|GER}} |[[Karlsruher SC|Karlsruhe]] |0–0 |1–1 |1–1 |- |[[Finali tat-Tazza UEFA 1994|Finali]] |{{flagicon|ITA}} |[[FC Internazionale Milano|Internazionale]] |0–1 |0–1 |0–2 |- |rowspan="4"|[[UEFA Champions League 1994-95|1994–95]] |rowspan="4"|[[UEFA Champions League]] |1K |{{flagicon|Iżrael}} |[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]] |3–1 |2–1 |5–2 |- |rowspan="3"|Grupp D |{{flagicon|GRE}} |[[AEK Athens FC|AEK Athens]] |0–0 |3–1 |- |{{flagicon|ITA}} |[[AC Milan|Milan]] |0–1 |0–3 |- |{{flagicon|Olanda}} |[[AFC Ajax|Ajax]] |0–0 |1–1 |- |[[UEFA Champions League 1995-96|1995–96]] |UEFA Champions League |1K |{{flagicon|ROM}} |[[FC Steaua Bucureşti|Steaua Bucureşti]] |0–0 |0–1 |0–1 |- |[[UEFA Champions League 1997-98|1997–98]] |UEFA Champions League |1K |{{flagicon|CZE}} |[[AC Sparta Prague|Sparta Prague]] |0–0 |0–3 |0–3 |- |[[Tazza UEFA 1997-98|1997–98]] |Tazza UEFA |1 |{{flagicon|BEL}} |[[RSC Anderlecht|Anderlecht]] |4–3 |2–4 |6–7 |- |rowspan="4"|[[UEFA Intertoto Cup 1998|1998]] |rowspan="4"|[[UEFA Intertoto Cup]] |2 |{{flagicon|SWI}} |[[FC St. Gallen|St. Gallen]] |3–1 |0–1 |3–2 |- |3 |{{flagicon|Olanda}} |[[FC Twente|Twente]] |3–1 |2–2 |5–3 |- |4 |{{flagicon|Olanda}} |[[Fortuna Sittard]] |3–1 |1–2 |4–3 |- |5 |{{flagicon|ESP}} |[[Valencia CF|Valencia]] |0–2 |1–2 |1–4 |- |rowspan="2"|[[UEFA Intertoto Cup 2000|2000]] |rowspan="2"|UEFA Intertoto Cup |2 |{{flagicon|Moldova}} |[[Nistru Otaci]] |1–1 |6–2 |7–3 |- |3 |{{flagicon|BEL}} |[[Standard Liége]] |1–1 |1–3 |2–4 |- |rowspan="2"|[[Tazza UEFA 2003-04|2003–04]] |rowspan="2"|Tazza UEFA |1 |{{flagicon|ITA}} |[[Udinese Calcio|Udinese]] |0–1 |2–1 |2–2 |- |2 |{{flagicon|ITA}} |[[Parma FC|Parma]] |0–4 |0–5 |0–9 |- |rowspan="2"|[[UEFA Champions League 2006-07|2006–07]] |rowspan="2"|UEFA Champions League |2K |{{flagicon|SWI}} |[[FC Zürich|Zürich]] |2–0 |1–2 |3–2 |- |3K |{{flagicon|ESP}} |[[Valencia CF|Valencia]] |1–0 |0–3 |1–3 |- |[[Tazza UEFA 2006-07|2006–07]] |Tazza UEFA |1 |{{flagicon|ENG}} |[[Blackburn Rovers FC|Blackburn Rovers]] |2–2 |0–2 |2–4 |- |rowspan="2"|[[UEFA Champions League 2007-08|2007–08]] |rowspan="2"|UEFA Champions League |2K |{{flagicon|LAT}} |[[FK Ventspils|Ventspils]] |4–0 |3–0 |7–0 |- |3K |{{flagicon|Ukrajna}} |[[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] |1–0 |1–3 |2–3 |- |[[Tazza UEFA 2007-08|2007–08]] |Tazza UEFA |1 |{{flagicon|GRE}} |[[AEK Athens FC|AEK Athens]] |1–0 |0–3 |1–3 |- |rowspan="3"|[[Tazza UEFA 2008-09|2008–09]] |rowspan="3"|Tazza UEFA |1K |{{flagicon|ARM}} |[[FC Banants|Banants]] |7–0 |3–0 |10–0 |- |2K |{{flagicon|Litwanja}} |[[Suduva Marijampole]] |0–1 |4–1 |4–2 |- |1 |{{flagicon|ESP}} |[[FC Sevilla|Sevilla]] |0–2 |0–2 |0–4 |- |rowspan="3"|[[UEFA Champions League 2009-10|2009–10]] |rowspan="3"|UEFA Champions League |2K |{{flagicon|IRE}} |[[Bohemian FC|Bohemians]] |1–1 |1–0 |2–1 |- |3K |{{flagicon|CRO}} |[[NK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] |1–1 |2–1 |3–2 |- |PO |{{flagicon|Iżrael}} |[[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]] |1–2 |0–3 |1–5 |- |rowspan="4"|[[UEFA Europa League 2009-10|2009–10]] |rowspan="4"|[[UEFA Europa League]] |rowspan="3"|Grupp G |{{flagicon|ITA}} |[[SS Lazio|Lazio]] |2–1 |2–1 |- |{{flagicon|ESP}} |[[Villarreal CF|Villarreal]] |2–0 |1–0 |- |{{flagicon|BUL}} |[[PFC Levski Sofia|Levski Sofia]] |1–0 |1–0 |- |- |L-aħħar 32 |{{flagicon|BEL}} |[[Standard Liege]] |2–3 |0–0 |2–3 |- |rowspan="3"|[[UEFA Champions League 2010-11|2010–11]] |rowspan="3"|UEFA Champions League |2K |{{flagicon|Gżejjer Faroe}} |[[Havnar Bóltfelag|HB Tórshavn]] |5–0 |0–1 |5–1 |- |3K |{{flagicon|CYP}} |[[AC Omonia]] |4–1 |1–1 |5–2 |- |PO |{{flagicon|Iżrael}} |[[Hapoel Tel Aviv FC|Hapoel Tel Aviv]] | 2–3 |1–1 |3–4 |- |rowspan="3"|[[UEFA Europa League 2010-11|2010–11]] |rowspan="3"|UEFA Europa League |rowspan="3"|Grupp A |{{flagicon|ENG}} |[[Manchester City FC|Manchester City]] |0–2 |0–3 |- |{{flagicon|POL}} |[[Lech Poznan]] |0–1 |0–2 |- |{{flagicon|ITA}} |[[Juventus Turin]] |1–1 |0–0 |- |rowspan="7"|[[UEFA Europa League 2011-12|2011–12]] |rowspan="7"|UEFA Europa League |2K |{{flagicon|LAT}} |[[FK Liepājas Metalurgs]] |4–1 |0–0 |4–1 |- |3K |{{flagicon|SVK}} |[[FK Senica]] |1–0 |3–0 |4–0 |- |PO |{{flagicon|CYP}} |[[AC Omonia]] |1–0 |1–2 |2–2 |- |rowspan="3"|Grupp F |{{flagicon|SVK}} |[[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] |3–0 |3–2 |- |{{flagicon|ESP}} |[[Athletic Bilbao]] |0–1 |2–2 |- |{{flagicon|FRA}} |[[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] |2–0 |1–3 |- |- |L-aħħar 32 |{{flagicon|Ukrajna}} |[[FC Metalist Kharkiv|Metalist Kharkiv]] |0–4 |1–4 |1–8 |- |[[UEFA Champions League 2012-13|2012–13]] |UEFA Champions League |2K |{{flagicon|LUX}} | [[F91 Dudelange|Dudelange]] |4–3 |0–1 |4–4 |- |[[UEFA Champions League 2013-14|2013–14]] |UEFA Champions League |3K |{{flagicon|Turkija}} |[[Fenerbahçe SK|Fenerbahçe]] |1–1 |1–3 |2–4 |- |[[UEFA Europa League 2013-14|2013–14]] |UEFA Europa League |PO |{{flagicon|LTU}} |[[VMFD Žalgiris Vilnius|Žalgiris Vilnius]] |5–0 |2–0 |7–0 |} ==Kowċis== {{col-start}} {{col-3}} * {{flagicon|AUT}} K. Bauer (1933–??) * {{flagicon|AUT}} Wache (1945) * {{flagicon|AUT}} [[Anton Janda]] (1946–??) * {{flagicon|AUT}} Ernst Schönfeld (1952) * {{flagicon|AUT}} Max Breitenfelder (1953) * {{flagicon|AUT}} [[Karl Sesta]] (1954–55) * {{flagicon|AUT}} Josef Graf (1955) * {{flagicon|AUT}} Gyula Szomoray (1956–57) * {{flagicon|AUT}} Günter Praschak (1957) * {{flagicon|AUT}} Franz Feldinger (1958) * {{flagicon|AUT}} [[Karl Humenberger]] (1959) * {{flagicon|AUT}} [[Erich Probst]] (1959–60) * {{flagicon|AUT}} Karl Vetter (1960–61) * {{flagicon|AUT}} Ignac Molnár (1962–63) * {{flagicon|AUT}} Günter Praschak (1965–69) * {{flagicon|AUT}} Karl Schlechta (1969–71) * {{flagicon|AUT}} Erich Hof (1971) {{col-3}} * {{flagicon|GER}} Michael Pfeiffer (1972) * {{flagicon|Jugożlavja}} [[Josip Šikić]] (1972–73) * {{flagicon|AUT}} Günter Praschak (1973–75) * {{flagicon|AUT}} Alfred Günthner (1975) * {{flagicon|GER}} [[Hans Reich]] (1976) * {{flagicon|AUT}} Günter Praschak (1977) * {{flagicon|AUT}} Alfred Günthner (1977–80) * {{flagicon|AUT}} [[Rudolf Strittich]] (1980) * {{flagicon|AUT}} [[August Starek]] (Ott 1980–Ġun 81) * {{flagicon|AUT}} Joszef Obert (Ġun 1981–Ġun 84) * {{flagicon|AUT}} [[Hannes Winklbauer]] (1984–85) * {{flagicon|AUT}} Adolf Blutsch (1985) * {{flagicon|AUT}} Hannes Winklbauer (1986–88) * {{flagicon|GER}} Kurt Wiebach (Lul 1988–Ġun 91) * {{flagicon|CRO}} [[Otto Barić]] (Lul 1991–Aww 95) * {{flagicon|AUT}} [[Hermann Stessl]] (Aww 1995–Marzu 96) * {{flagicon|AUT}} [[Heribert Weber]] (Marzu 1996–Mejju 98) {{col-3}} * {{flagicon|AUT}} [[Hans Krankl]] (April 1998–Jan 00) * {{flagicon|AUT}} [[Miroslav Polak]] (Jan 2000–Ġun 00) * {{flagicon|SWE}} [[Hans Backe]] (Lul 2000–Set 01) * {{flagicon|DEN}} [[Lars Søndergaard]] (Set 2001–Ott 03) * {{flagicon|GER}} Peter Assion ''(provviżorju)'' (Nov 2003–Diċ 03) * {{flagicon|AUT}} [[Walter Hörmann]] ''(provviżorju)'' (Jan 2004–Marzu 4) * {{flagicon|GER}} Peter Assion (Marzu 2004–Marzu 5) * {{flagicon|CRO}} [[Nikola Jurčević]] (Marzu 2005–April 5) * {{flagicon|AUT}} [[Manfred Linzmaier]] ''(provviżorju)'' (April 2005–Ġun 5) * {{flagicon|AUT}} [[Kurt Jara]] (Lul 2005–Mejju 6) * {{flagicon|ITA}} [[Giovanni Trapattoni]] (Ġun 2006–April 8) * {{flagicon|Olanda}} [[Co Adriaanse]] (Lul 2008–Ġun 9) * {{flagicon|Olanda}} [[Huub Stevens]] (Ġun 2009–April 11) * {{flagicon|Olanda}} [[Ricardo Moniz]] (April 2011–Ġun 12) * {{flagicon|GER}} [[Roger Schmidt (kowċ)|Roger Schmidt]] (Lul 2012–) {{col-end}} == Referenzi == {{reflist|2}} == Ħoloq esterni == {{commons|FC Red Bull Salzburg}} * {{de}} [http://www.salzburg12.at Fanblog Uffiċjali] {{Bundesliga (Awstrija)}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Awstrijaċi|Red Bull Salzburg]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1933]] [[Kategorija:FC Red Bull Salzburg]] k891vg7uwws9ijvqremqirst7fxg913 0 19548 331077 272202 2026-07-13T04:07:34Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331077 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Jupp Heynckes |stampa = [[File:Jupp Heynckes 2013-01-04 (cropped).jpg|220px]] |deskrizzjoni = Jupp Heynckes ma' [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] fl–2013 |isem_sħiħ = Josef Heynckes |data_twelid = {{dte|1945|5|9}} |post_twelid = [[Mönchengladbach]] |pajjiż_twelid = [[Ġermanja]] |tul = 1.80 m |rwol = [[Attakkant]] |klabb_attwali = |numru = |snin1 = 1963–1967 |klabb1 = [[Borussia Mönchengladbach]] |snin2 = 1967–1970 |klabb2 = [[Hannover 96]] |snin3 = 1970–1978 |klabb3 = [[Borussia Mönchengladbach]] |snin_nazzjonali1 = 1967–1976 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja|Ġermanja tal-Punent]] |snin_kowċ1 = 1979–1987 |klabb_kowċ1 = [[Borussia Mönchengladbach]] |snin_kowċ2 = 1987–1991 |klabb_kowċ2 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |snin_kowċ3 = 1992–1994 |klabb_kowċ3 = [[Athletic Bilbao]] |snin_kowċ4 = 1994–1995 |klabb_kowċ4 = [[Eintracht Frankfurt]] |snin_kowċ5 = 1995–1997 |klabb_kowċ5 = [[CD Tenerife|Tenerife]] |snin_kowċ6 = 1997–1998 |klabb_kowċ6 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] |snin_kowċ7 = 1999–2000 |klabb_kowċ7 = [[SL Benfica|Benfica]] |snin_kowċ8 = 2001–2003 |klabb_kowċ8 = [[Athletic Bilbao]] |snin_kowċ9 = 2003–2004 |klabb_kowċ9 = [[FC Schalke 04|Schalke 04]] |snin_kowċ10 = 2006–2007 |klabb_kowċ10 = [[Borussia Mönchengladbach]] |snin_kowċ11 = 2009 |klabb_kowċ11 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |snin_kowċ12 = 2009–2011 |klabb_kowċ12 = [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |snin_kowċ13 = 2011–2013 |klabb_kowċ13 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |snin_kowċ14 = 2017–2018 |klabb_kowċ14 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] }} '''Josef "Jupp" Heynckes''' (twieled fid-9 ta' Mejju 1945) huwa plejer u kowċ tal-[[futbol]] irtirat [[Ġermanja|Ġermaniż]]. Bħala plejer lagħab fir-rwol ta' [[Attakkant|attakkant]] fejn ifforma parti tat-tim ta' [[Borussia Mönchengladbach]] fl-era tad-deheb tagħhom tal-sittinijiet u s-sebgħinijiet, fejn rebaħ ħafna [[Fußball-Bundesliga|kampjonati]] u [[DFB-Pokal|tazez]] nazzjonali, kif ukoll it-[[UEFA Europa League|Tazza UEFA]]. Fl-istorja tal-BUndesliga Ġermaniża hu hu r-raba' l-aqwa skorer b'220 gowl. Hu kien ukoll membru tal-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġermanja|iskwadra nazzjonali tal-Ġermanja tal-Punent]] li rebħet il-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 1972|Kampjonati Ewropej]] u t−[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1974|Tazza tad-Dinja]] fl-ewwel nofs tas-sebgħijiet. Bħala kowċ, hu rebaħ erba' kampjonati Ġermaniżi ma' [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] u żewġ titli tal-[[UEFA Champions League]], wieħed ma' [[Real Madrid CF|Real Madrid]], u l-ieħor ma' Bayern Munich. == Statistika == === Plejer === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !Colspan="3"|Prestazzjoni tal-Klabb!!Colspan="2"|Kampjonat!!Colspan="2"|Tazza!!Colspan="2"|Tazza tal-Kampjonat!!Colspan="2"|Kontinentali!!Colspan="2"|Oħrajn!!Colspan="2"|Total |- !Klabb!!Kampjonat!!Staġun!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls |- !Colspan="3"|Ġermaniż!!Colspan="2"|Kampjonat!!Colspan="2"|[[DFB-Pokal]]!!Colspan="2"|[[DFB-Ligapokal]]!!Colspan="2"|[[UEFA|Ewropa]]!!Colspan="2"|Oħrajn{{nota|name=kompetizzjonijiet}}!!Colspan="2"|Total |- |rowspan="3"|[[Borussia Mönchengladbach]]||[[Regionalliga West (1963–74)|Regionalliga West]]||1964–65||25||23||0||0||rowspan="8" colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||6||31||29 |- |rowspan="13"|[[Fußball-Bundesliga|Bundesliga]]||[[1965–66 Fußball-Bundesliga|1965–66]]||27||12||2||0||colspan="2"|—||rowspan="11" colspan="2"|—||29||12 |- |[[Fußball-Bundesliga 1966–67|1966–67]]||30||15||1||0||colspan="2"|—||31||15 |- |rowspan="3"|[[Hannover 96]]||[[Fußball-Bundesliga 1967–68|1967–68]]||29||10||1||0||1||0||31||10 |- |[[Fußball-Bundesliga 1968–69|1968–69]]||34||9||4||2||6||5||44||16 |- |[[Fußball-Bundesliga 1969–70|1969–70]]||23||6||1||2||2||1||25||9 |- |rowspan="8"|[[Borussia Mönchengladbach]]||[[1970–71 Fußball-Bundesliga|1970–71]]||33||19||6||2||4||2||43||23 |- |[[Fußball-Bundesliga 1971–72|1971–72]]||31||19||5||2||4||3||40||24 |- |[[Fußball-Bundesliga 1972–73|1972–73]]||33||28||9||7|| || ||11||13||53||48 |- |[[Fußball-Bundesliga 1973–74|1973–74]]||33||30||3||2||rowspan="5" colspan="2"|—||7||8||43||40 |- |[[Fußball-Bundesliga 1974–75|1974–75]]||31||27||2||4||10||11||43||42 |- |[[Fußball-Bundesliga 1975–76|1975–76]]||24||12||4||1||6||5||34||18 |- |[[Fußball-Bundesliga 1976–77|1976–77]]||20||15||0||0||7||1|| || ||34||18 |- |[[Fußball-Bundesliga 1977–78|1977–78]]||21||18||0||0||5||5||0||0||26||23 |- !rowspan="3"|Karriera totali!!colspan="2"|[[Borussia Mönchengladbach]]!!308!!218!!32!!18!! !! !!54!!50!!6!!6!!400!!292 |- !colspan="2"|[[Hannover 96]]!!86!!25!!6!!4!!colspan="2"|—!!9!!6!!colspan="2"|—!!101!!35 |- !colspan="2"|Total!!394!!243!!38!!22!! !! !!63!!56!!6!!6!!501!!327 |} === Kowċ === {| class="wikitable" style="text-align: center" !rowspan="1"| Tim !rowspan="1"| Minn !rowspan="1"| Sa |- | [[Borussia Mönchengladbach]] | 1 ta' Lulju 1979 | 30 ta' Ġunju 1987 |- | [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | 1 ta' Lulju 1987 | 8 October 1991 |- | [[Athletic Bilbao]] | 1 ta' Lulju 1992 | 30 ta' Ġunju 1994 |- | [[Eintracht Frankfurt]] | 1 ta' Lulju 1994 | 2 ta' April 1995 |- | [[CD Tenerife]] | 1 ta' Lulju 1996 | 26 ta' Ġunju 1997 |- | [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | 26 ta' Ġunju 1997 | 28 May 1998 |- | [[SL Benfica]] | 1 ta' Lulju 1999 | 30 ta' Settembru 2000 |- | Athletic Bilbao | 1 ta' Lulju 2001 | 30 ta' Ġunju 2003 |- | [[FC Schalke 04|Schalke 04]] | 1 ta' Lulju 2003 | 15 ta' Settembru 2004 |- | Borussia Mönchengladbach | 1 ta' Lulju 2006 | 31 ta' Jannar 2007 |- | Bayern Munich | 28 ta' April 2009 | 30 ta' Ġunju 2009 |- | [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | 1 ta' Lulju 2009 | 30 ta' Ġunju 2011 |- | Bayern Munich | 1 ta' Lulju 2011 | 30 ta' Ġunju 2013 |- | Bayern Munich | 9 ta' Ottubru 2017 | 30 ta' Ġunju 2018 |} == Unuri == === Plejer === ;Borussia Mönchengladbach * [[Fußball-Bundesliga|Bundesliga]]: 1970–71, 1974–75, 1975–76, 1976–77 * [[Tazza Ġermaniża|DFB-Pokal]]: 1972–73 * [[UEFA Europa League|Tazza UEFA]]: 1974–75 ;Ġermanja tal-Punent * [[Kampjonati Ewropej tal-Futbol|Kampjonat Ewropej]]: [[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 1972|1972]] * [[Tazza tad-Dinja tal-Futbol|Tazza tad-Dinja]]: [[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1974|1974]] === Kowċ === ;Bayern Munich * [[Fußball-Bundesliga]]: 1988–89, 1989–90, 2012–13, 2017–18 * [[DFB-Pokal]]: 2012–13 * [[DFL-Supercup]]: 1987, 1990, 2012 * [[UEFA Champions League]]: 2012–13 ;Real Madrid * [[UEFA Champions League]]: 1997–98 * [[Supercopa de España]]: 1997 ;Schalke 04 * [[Tazza Intertoto]]: 2003, 2004 == Noti == {{noti|refs= {{nota|name=kompetizzjonijiet|Tinkludi il-''playoffs'' tal-promozzjoni tar-Regionalliga, [[DFB-Ligapokal]] u tat-[[Tazza Interkontinentali (futbol)|Tazza Interkontinentali]].}} }} == Ħoloq esterni == * {{de}} [https://web.archive.org/web/20131015021437/http://www.eintracht-archiv.de/heynckes.html Jupp Heynckes] fuq ''eintracht-archiv.de'' * {{fussballdaten}} {{DEFAULTSORT:Heynckes, Jupp}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1945]] [[Kategorija:Futbolers Ġermaniżi]] [[Kategorija:Plejers tal-Fußball-Bundesliga]] [[Kategorija:Plejers ta' Borussia Mönchengladbach]] [[Kategorija:Plejers ta' Hannover 96]] [[Kategorija:Kowċis Ġermaniżi]] [[Kategorija:Kowċis tal-Fußball-Bundesliga]] [[Kategorija:Kowċis ta' La Liga]] [[Kategorija:Kowċis tal-Primeira Liga]] [[Kategorija:Kowċis ta' Borussia Mönchengladbach]] [[Kategorija:Kowċis ta' FC Bayern Munich]] [[Kategorija:Kowċis ta' Athletic Bilbao]] [[Kategorija:Kowċis ta' Eintracht Frankfurt]] [[Kategorija:Kowċis ta' CD Tenerife]] [[Kategorija:Kowċis ta' Real Madrid CF]] [[Kategorija:Kowċis ta' SL Benfica]] [[Kategorija:Kowċis ta' FC Schalke 04]] [[Kategorija:Kowċis ta' Bayer 04 Leverkusen]] nbdwg417z7p0zf2zi5y0q3hlputhb0q 3 22563 331092 329564 2026-07-13T09:58:14Z ToniSant 4257 2025 arkivjata issa 331092 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> gk8dgmmc41j4c33vhot2yaycv9dela5 0 24204 331073 287925 2026-07-13T02:25:54Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331073 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FK Atlantas |stampa = |ismijiet_oħra = atlantiečiai |isem_sħiħ = Futbolo klubas Atlantas |grawnd = [[Grawnd Centrinis]], [[Klaipėda]] |jesa' = 4,000 |fundazzjoni = 1962 FK Granitas <br> 1996 FK Atlantas |president = x |kowċ = x |kampjonat = x |staġun = x |pożizzjoni = x |sit_elettroniku = x | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _adidas_green | pattern_so1 = _3_stripes_green | leftarm1 = FECD37 | body1 = FECD37 | rightarm1 = FECD37 | shorts1 = 1952CD | socks1 = FECD37 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _adidas_green | pattern_so2 = _3_stripes_green | leftarm2 = 1952CD | body2 = 1952CD | rightarm2 = 1952CD | shorts2 = 1956CD | socks2 = 1952CD }} '''Futbolo klubas Atlantas''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]],mil-belt ta [[Klaipėda]]. Il-klabb twaqqaf fl-1962 (FK Granitas) i 1996 (FK Atlantas). ==Unuri== * '''[[A Lyga]]''' ** '''Rebbieħa (0)''': ** '''Runners-up (3)''': 2001, 2002, 2013 * '''[[Tazza Litwana]]''' ** '''Rebbieħa (2)''': 2000/01, 2002/03 ** '''Runners-up (2)''': 2004, 2014/15 * '''[[Super Cup Litwana]]''' ** '''Rebbieħa (0)''': ** '''Runners-up (0)''': == Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani == {| class="wikitable" align="centre" |- align="center" bgcolor="#dfdfdf" | '''Staġun''' | '''Livell''' | '''Diviżjoni''' | '''Pożizzjoni''' | '''Web''' |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1996–1997''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/1997_ltu.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1997–1998''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1998–1999''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu99lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1999''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu99flyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2000''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu00lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2001''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu01lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2002''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu02lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2003''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://almis.sritis.lt/ltu03lyga.html</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2004''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito04.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2005''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito05.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2006''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2007''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2008''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''2009''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-21 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211123062951/http://almis.sritis.lt/ltu09lyga2w.html |arkivju-data=2021-11-23 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2011''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''11.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2012''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html</ref> |- |} ==Plejers notevoli== ;Litwanja {{flagicon|Litwanja}} *{{flagicon|LIT}} [[Robertas Poškus]] (1996–1997) *{{flagicon|LIT}} [[Tomas Danilevičius]] (1995–1996) *{{flagicon|LIT}} [[Raimondas Žutautas]] (1995) *{{flagicon|LIT}} [[Linas Pilibaitis]] *{{flagicon|LIT}} [[Kęstutis Ivaškevičius]] *{{flagicon|LIT}} [[Andrius Jokšas]] *{{flagicon|LIT}} [[Rimantas Žvingilas]] *{{flagicon|LIT}} [[Valdas Trakys]] *{{flagicon|LIT}} [[Darius Žutautas]] *{{flagicon|LIT}} [[Audrius Kšanavičius]] *{{flagicon|LIT}} [[Mindaugas Panka]] *{{flagicon|LIT}} [[Edvinas Gertmonas]] *{{flagicon|LIT}} [[Nerijus Barasa]] *{{flagicon|LIT}} [[Tadas Labukas]] *{{flagicon|LIT}} [[Arūnas Šuika]] *{{flagicon|LIT}} [[Remigijus Pocius]] *{{flagicon|LIT}} [[Vidas Alunderis]] *{{flagicon|LIT}} [[Andrius Gedgaudas]] *{{flagicon|LIT}} [[Rolandas Baravykas]] *{{flagicon|LIT}} [[Ovidijus Verbickas]] *{{flagicon|LIT}} [[Saulius Mikalajūnas]] *{{flagicon|LIT}} [[Valdemaras Martinkėnas]] *{{flagicon|LIT}} [[Audrius Žuta]] *{{flagicon|LIT}} [[Viktoras Olšanskis]] *{{flagicon|LIT}} [[Tomas Žiukas]] *{{flagicon|LIT}} [[Vadimas Petrenko]] ;Europe *{{flagicon|ENG}} [[Adebayo Akinfenwa]] (2001–2002) *{{flagicon|SLO}} [[Jalen Pokorn]] *{{flagicon|RUS}} [[Andrei Panyukov]] *{{flagicon|RUS}} [[Yuri Kirillov]] *{{flagicon|BLR}} [[Dzmitry Mazalewski]] ;South America *{{flagicon|BRA}} Leandro da Silva ;Africa *{{flagicon|GUI}} [[Pascal Feindouno]] (2016) ==Referenzi== {{Reflist}} ==Ħoloq esterni== * [http://www.atlantas.lt Sit Uffiċjali tal-FK Atlantas (Bil-Litwan)] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-atlantas/1405/matches/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-atlantas-klaipeda/15838/ Globalsportsarchive] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|a]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1962|a]] 7zbql6hzydnmi4cy2bb0qyoqwc1rrz9 0 24211 331071 327990 2026-07-13T02:16:38Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331071 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FC Džiugas |stampa = |ismijiet_oħra = žemaičiai |isem_sħiħ = Futbolo klubas Džiugas |grawnd = [[Grawnd centrinis (Telšiai)|Grawnd centrinis]], [[Telšiai]] |jesa' = 3,000 |fundazzjoni = 1923 SA Džiugas<br> 1991 FK Džiugas <br /> 2015 FC Džiugas |president = {{flagicon|LTU}} Martynas Armalis |kowċ = {{Flagicon|LTU}} Andrius Lipskis |kampjonat = [[TOPLYGA]] |sit_elettroniku = http://www.fcdziugas.lt/ | pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 =| leftarm1 = 8C1116 |body1 = 8C1116 |rightarm1 = 8C1116 |shorts1 = 8C1116 |socks1 = 8C1116 | pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 =| leftarm2 = 000000 |body2 = 000000 |rightarm2 = 000000 |shorts2 = 000000 |socks2 = 000000| }} '''Futbolo klubas Džiugas''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]],mil-belt ta [[Telšiai]]. Il-klabb twaqqaf fl-1923 (1991) (2014). ==Unuri== ; '''[[Pirma lyga]] (D2)''' * '''Rebbieħa (1)''': 2019 ; '''[[Antra lyga]] (D3)''' * '''Rebbieħa (0)''': * '''Runners-up (1)''': 2014 == Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani == {| class="wikitable" align="centre" |- align="center" bgcolor="#dfdfdf" | '''Staġun''' | '''Livell''' | '''Diviżjoni''' | '''Pożizzjoni''' | '''Web''' | '''Referenzi''' |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190119120940/http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |arkivju-data=2019-01-19 |url-status=dead }}</ref> | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| {{increase}} |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[2015 LFF I Lyga|2015]]''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''10.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[2016 LFF I Lyga|2016]]''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[2017 LFF I Lyga|2017]]''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[2018 LFF I Lyga|2018]]''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[2019 LFF I Lyga|2019]]''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| '''9.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| '''9.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} ==Plejers notevoli== ;Litwanja * {{flagicon|Litwanja}} [[Motiejus Burba]]; == Staff tekniku == {| class="wikitable" |- ! Position !! Name |- |'''Kowċ''' || {{Flagicon|LTU}} Andrius Lipskis |- |'''Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tal-Fiżika''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tat-tieni tim & Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Ass. Kowċ tat-tieni tim''' ||{{flagicon|LTU}} |- |} ==Referenzi== {{Reflist}} ==Ħoloq esterni== * [http://www.fcdziugas.lt Sit uffiċjali (Bil-Litwan)] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/diugas-teliai/30669/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/dziugas-telsiai/jX421nlj/ FLASHSCORE] * [https://www.youtube.com/channel/UC-f79cBw54K0psLq6NVGAAw YouTube kanalas] * [https://www.transfermarkt.com/fc-d%C5%BEiugas-telsiai/startseite/verein/28740 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-dziugas-telsiai/20684/ Globalsportsarchive] {{TOPLYGA}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|Džiugas]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2014|Džiugas]] myyl1u4f0ve15odcg6isbx23312zghn 0 24216 331074 331008 2026-07-13T02:25:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FK Atmosfera |stampa = |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = Futbolo klubas Atmosfera |grawnd = [[Grawnd centrinis (Mažeikiai)]], [[Mažeikiai]] |jesa' = 3,000 |fundazzjoni = 2012 |president = {{flagicon|LTU}} Darius Ruginis |kowċ = {{flagicon|LTU}} [[Marius Šluta]] |kampjonat = '''Pirma lyga (D2)''' |sit_elettroniku = http://www.fkatmosfera.eu/ | pattern_la1=|pattern_b1= _blackcollar|pattern_ra1=| leftarm1=ffffff|body1=FFffff|rightarm1=ffffff|shorts1=DB0A34|socks1=FFffff| pattern_la2=|pattern_b2=_blacksleevelinesandsides|pattern_ra2=| leftarm2=000000|body2=DB0A34|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=DB0A34| }} '''Futbolo klubas Atmosfera''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]], mil-belt ta [[Mažekiai]]. Il-klabb twaqqaf fl-2012. ==Unuri== <...> == Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani == {| class="wikitable" align="centre" |- align="center" bgcolor="#dfdfdf" | '''Staġun''' | '''Livell''' | '''Diviżjoni''' | '''Pożizzjoni''' | '''Web''' |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu13lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181021054341/http://almis.sritis.lt/ltu13lyga2w.html |arkivju-data=2018-10-21 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''9.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190119120940/http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |arkivju-data=2019-01-19 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu15lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180820034515/http://almis.sritis.lt/ltu15lyga2w.html |arkivju-data=2018-08-20 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#e2e2e2" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#e2e2e2" style="text-align:center;"| '''X''' | bgcolor="#e2e2e2" style="text-align:center;"| '''X''' | bgcolor="#e2e2e2" style="text-align:center;"| '''X''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |arkivju-data=2020-06-08 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''14.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''12.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>https://int.soccerway.com/national/lithuania/1-lyga/2021/regular-season/r60884/</ref><ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFCCCC" style="text-align:center;"| '''15.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/fk-ekranas-36766/?cid=17153946</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html</ref> |- |} ==Plejers notevoli== ;Litwanja * {{flagicon|Litwanja}} Evaldas Razulis, 2019 == Staff tekniku == {| class="wikitable" |- ! Position !! Name |- |'''Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} Evaldas Razulis |- |'''Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tal-Fiżika''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tat-tieni tim & Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Ass. Kowċ tat-tieni tim''' ||{{flagicon|LTU}} |- |} ==Referenzi== {{Reflist}} ==Ħoloq esterni== * [http://www.fkatmosfera.eu/ fkatmosfera.eu Offisielt ] * [https://www.facebook.com/fkatmosfera/ Facebook „Atmosfera“] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|a]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2012|a]] fecucib37wlk3xnhu98sahe2mwnr6sb 0 24220 331070 331003 2026-07-13T02:15:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331070 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FA Šiauliai |stampa = |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = Futbolo akademija Šiauliai |grawnd = [[Grawnd savivaldybės]], [[Šiauliai]] |jesa' = 4,400 |fundazzjoni = 2007 |president = {{flagicon|LTU}} Reda Mockienė |kowċ = {{flagicon|LAT}} |kampjonat = [[TOPLYGA]] |sit_elettroniku = http://www.siauliufa.lt | pattern_la1=|pattern_b1=_thinblacksides|pattern_ra1=| leftarm1=000000|body1=FFFF00|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=FFFF00| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=FFFF00| }} '''Šiaulių futbolo akademija (FA Šiauliai)''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]],mil-belt ta [[Šiauliai]]. Il-klabb twaqqaf fl-2007. ==Unuri== ; Pirma lyga (D2) : winner: 2021 * '''[[Tazza Litwana]]''' ** '''Rebbieħa (0)''': ** '''Runners-up (1)''': 2023 == Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani == {| class="wikitable" align="centre" |- align="center" bgcolor="#dfdfdf" | '''Staġun''' | '''Livell''' | '''Diviżjoni''' | '''Pożizzjoni''' | '''Web''' |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''Trečia lyga''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |arkivju-data=2020-06-08 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |arkivju-data=2020-01-16 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''A lyga''' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} ==Plejers notevoli== ;Litwanja * {{flagicon|Litwanja}} == Staff tekniku == {| class="wikitable" |- ! Position !! Name |- |'''Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tal-Fiżika''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tat-tieni tim & Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Ass. Kowċ tat-tieni tim''' ||{{flagicon|LTU}} |- |} ==Referenzi== {{Reflist}} ==Ħoloq esterni== * [http://www.siauliufa.lt Sit uffiċjali ''siauliufa.lt''] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ facebook FA Šiauliai] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fa-iauliai/47386/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/siauliai-fa/CMmWKuwf/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/siauliai-fa/startseite/verein/42310 Transfermarkt] * [https://www.youtube.com/channel/UCIFmuBhsbQBLmN8qMIiq0Vw YouTube platforma] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{TOPLYGA}} [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|šiaulių fa]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-2007|šiaulių fa]] kxr0s00wu7ft2e2eil8l2u5ezuubklt 0 24223 331075 331014 2026-07-13T02:28:56Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tim tal-Futbol |isem = FK Širvėna |stampa = [[Stampa:Birzai_COA.png]] |ismijiet_oħra = |isem_sħiħ = Futbolo klubas Širvėna |grawnd = [[Grawnd Biržų centinis]], [[Biržai]] |jesa' = 1,000 |fundazzjoni = 1948 |president = {{flagicon|LTU}} Vytautas Stanulevičius |kowċ = {{flagicon|LTU}} Mantas Pomeckis |kampjonat = Antra lyga | staġun = 2018 | pożizzjoni = 8. Antra lyga |sit_elettroniku = https://www.facebook.com |pattern_la1=_redborder |pattern_b1=_redcollar |pattern_ra1=_redborder |pattern_sh1= |pattern_so1= |leftarm1=ff |body1=ff |rightarm1=ff |shorts1=000000 |socks1=000000 | kit_alt2 = | pattern_la2 = _middlesbrough1617h | pattern_b2 = _watford1718a | pattern_ra2 = _middlesbrough1617h | pattern_sh2 = _watford1718a | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} [[File:Biržai, stadionas.JPG|thumb|right|300px|[[Grawnd Biržų centrinis]], [[Biržai]] ''(Biržų stadionas)'']] [[File:Sirvenos_ezeras.JPG|thumb|right|300px|Širvėna għadira fix-xitwa]] '''Futbolo klubas Širvėna''' huwa [[klabb tal-futbol]] [[Litwanja|Litwan]],mil-belt ta [[Biržai]]. Il-klabb twaqqaf fl-1948. ==Unuri== * '''B klasė (D2)''' ** '''Rebbieħa (0)''': ** '''Runners-up (0)''': 1953, 1954, 1955, 1956, 1957 * '''Antra lyga (D3)''' ** '''Rebbieħa (1)''': 2015 ** '''Runners-up (2)''': 2001, 2017 == Parteċipazzjoni fil-Kampjonati Litwani == {| class="wikitable" align="centre" |- align="center" bgcolor="#dfdfdf" | '''Staġun''' | '''Livell''' | '''Diviżjoni''' | '''Pożizzjoni''' | '''Web''' |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1953''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''B klasė''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1954''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''B klasė''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1955''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''B klasė''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1956''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''B klasė''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1957''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''B klasė''' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' |} {| class="wikitable" align="centre" |- align="center" bgcolor="#dfdfdf" | '''Staġun''' | '''Livell''' | '''Diviżjoni''' | '''Pożizzjoni''' | '''Web''' | |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2013''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarų zona)'' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu13lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181021054341/http://almis.sritis.lt/ltu13lyga2w.html |arkivju-data=2018-10-21 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2014''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarų zona)'' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190119120940/http://almis.sritis.lt/ltu14lyga2w.html |arkivju-data=2019-01-19 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarų zona)'' | bgcolor="#ffff00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu15lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180820034515/http://almis.sritis.lt/ltu15lyga2w.html |arkivju-data=2018-08-20 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarų zona)'' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190116200848/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga2w.html |arkivju-data=2019-01-16 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarų zona)'' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"|'''2.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |arkivju-data=2020-06-08 |url-status=dead }}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''Antra lyga''' ''(Vakarų zona)'' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"|'''8.''' | <ref>{{Ċita web |data-aċċess=2019-03-25 |titlu=Archive copy |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |arkivju-data=2020-01-16 |url-status=dead }}</ref> |- |} ==Skawra== ''Mit-25 ta 'Marzu , 2019''<ref>http://klff.lt/infusions/stats17/komandos1.php?id=18</ref> <ref>http://klff.lt/infusions/stats17/rezultatas1.php?id=3</ref> '''Kowċ:''' {{flagicon|LTU}} [[...]] [https://web.archive.org/web/20210225164714/https://pirmalyga.lt/ Pirma lyga] ==Plejers notevoli== ;Litwanja * {{flagicon|Litwanja}} Saulius Širmelis == Staff tekniku == {| class="wikitable" |- ! Position !! Name |- |'''Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tal-Fiżika''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Kowċ tat-tieni tim & Ass. Kowċ''' ||{{flagicon|LTU}} |- |'''Ass. Kowċ tat-tieni tim''' ||{{flagicon|LTU}} |- |} ==Referenzi== {{Reflist}} ==Ħoloq esterni== * [https://www.facebook.com facebook] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol Litwani|š]] [[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1948|š]] dhjuxba1uaaobo2io1rvqdt90tyl8t0 0 24725 331076 310487 2026-07-13T03:37:32Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331076 wikitext text/x-wiki '''It-Tbissima tat-Tfal''', (Grieg: Το Χαμόγελο του παιδιού; Ingliż: The Smile of the Child) hija organizzazzjoni mingħajr skop ta’ qligħ ghat-tfal ibbażata f’[[Ateni]], il-[[Greċja]]. == Bidu tal-Organizazzjoni == F’Diċembru 1995, numru kbir ta’ Griegi raw il-programm televisiv ‘Red Card’, fuq tifel ta’ 18-il xahar, Andreas Giannopoulos, li kien qed jiġġieled ghal hajtu minhabba problemi serji ta’ sahha. Dan ipprovda l-impetu għall-ħolqien ta’ l-Organizazzjoni ''It-Tbissima tat-Tfal'' (''The Smile of the Child)''<ref>[https://www.hamogelo.gr/gr/el/poioi-eimaste/]Hamogelo</ref> F’Jannar 1996, ''It-Tbissima tat-Tfal'' ġiet irreġistrata bħala organizzazzjoni mhux governattiva mingħajr skop ta’ qligħ. Minn dak iz-zmien l'hawn L-Assoċjazzjoni kompliet tespandi biex tghin lil tfal fil-bżonn li jgħixu fil-Greċja.<ref>[http://hellasfrappe.blogspot.com/2011/06/xamogelo-tou-paidiou-bazaar-at-syntagma.html Hellafrappe Blogspot]</ref><br /> == Attivitajjiet == ''It-Tbissima tat-Tfal'' torganizza Bazaars<ref>[http://hellasfrappe.blogspot.com/2011/06/xamogelo-tou-paidiou-bazaar-at-syntagma.html#.UWQl26VPF0s Hellasfrappe blogspot]</ref>, Kuncerti u avvenimenti kulturali u sportivi li għandhom l-għan li jassistu lit-tfal fil-bżonn u lill-familji tagħhom<ref>[https://picfrappe.wordpress.com/2011/06/13/xamogelo-tou-paidiou-bazaar-at-syntagma-square/ Picfrappe]</ref><br /> == Fondi == L-Organizzazzjoni hija appoġġata finanzjarjament minn għadd ta’ kumpanniji fil-Greċja u bnadi oħra. ''[[:en:Hellenic_Police|Hellenic Police]]'' u ''[https://www.elpida.org/en/our-work-en/ Elpida]'' huma żewġ organizzazzjonijiet li jappoġġjaw lil din l-entita.<br /> == Sħab Internazzjonali == ''It-Tbissima tat-tfal'' tikkollabora ma’ hafna organizzazzjonijiet internazzjonali fosthom dawk bħaċ-''Ċentru Internazzjonali għal Tfal Neqsin u Sfruttati'' (ICMEC)[https://en.wikipedia.org/wiki/International_Centre_for_Missing_%26_Exploited_Children], ''Missing Children Europe''<ref>[https://missingchildreneurope.eu/members Missing Children Europe]</ref>, ''Child Help Online''<ref>[https://www.childhelplineinternational.org/ Child Helpline International]</ref>, ''European Federation for Street Children''<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-04-03 |titlu=European Federation for Street Children |url=http://www.efsc-eu.org/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130601042255/http://efsc-eu.org/ |arkivju-data=2013-06-01 |url-status=dead }}</ref>, u ċ-''Ċentru Nazzjonali tal-Istati Uniti għal Tfal Nieqsa u Sfruttati''<ref>[https://www.missingkids.org/home Missing Kids]</ref> F' Ottubru 2010, iċ-''Ċentru Ewropew tax-Xlokk għal Tfal Nieqsa u Sfruttati'' (''Southeastern European Centre for Missing and Exploited Children)'' ġie inawgurat, bħala inizjattiva konġunta bejn ICMEC u ''It-Tbissima tat-Tfal''<ref>{{Ċita web |data-aċċess=2020-04-03 |titlu=Global Sustain |url=http://globalsustain.org/en/member/7 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141208213853/http://www.globalsustain.org/en/member/7 |arkivju-data=2014-12-08 |url-status=dead }}</ref> == Ara Wkoll == ''Action Aid.[https://en.wikipedia.org/wiki/ActionAid]''<br /> == Referenzi == [[Kategorija:Għaqdiet Mhux Governattivi]] <references /> == Sit Ufficjali == * [https://www.hamogelo.gr/ hamogelo.gr] [[Kategorija:Greċja]] [[Kategorija:Organizzazzjonijiet]] 534dxsyzw663o747sys4ecwxl3rnt77 0 25895 331086 328174 2026-07-13T06:50:10Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331086 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Location Nagorno-Karabakh2.png|daqsminuri|340x340px|Nagorno-Karabakh]] '''Nagorno-Karabakh''' (/nəˈɡɔːrnoʊ kɑːrəˈbɑːk/ ''nə-GOR-noh kar-ə-BAHK''<ref>{{Ċita web|url=https://www.dictionary.com/browse/nagorno-karabakh|titlu=Definition of Nagorno-Karabakh {{!}} Dictionary.com|sit=www.dictionary.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref>; bir-Russu: Нагорный Карабах, b’ittri Rumani: ''Nagorny Karabakh'', litteralment “Karabakh muntanjuż”, u jfisser “Karabakh ta’ Fuq”; bl-Armen: Լեռնային Ղարաբաղ, b’ittri Rumani: ''Leṙnayin Ġarabaġ''; bl-Ażerbajġani: ''Dağlıq Qarabağ'' jew ''Yuxarı Qarabağ'') huwa reġjun interkjuż fin-Nofsinhar tal-[[Kawkasu]], fi ħdan il-katina muntanjuża tal-Karabakh, bejn il-Karabakh t’Isfel u [[Zangezur]], u jkopri l-parti tax-Xlokk tal-muntanji tal-Kawkasu Inferjuri. ll-biċċa l-kbira tar-reġjun huwa muntanjuż u bil-foresti. Nagorno-Karabakh huwa territorju ta’ diżgwid. Internazzjonalment huwa rikonoxxut bħala parti mill-[[Ażerbajġan]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.un.org/press/en/2008/ga10693.doc.htm|titlu=GENERAL ASSEMBLY ADOPTS RESOLUTION REAFFIRMING TERRITORIAL INTEGRITY OF AZERBAIJAN, DEMANDING WITHDRAWAL OF ALL ARMENIAN FORCES {{!}} Meetings Coverage and Press Releases|sit=www.un.org|data-aċċess=2021-03-23}}</ref>, iżda fil-biċċa l-kbira huwa ggvernat mir-Repubblika mhux rikonoxxuta ta’ Artsakh (li qabel kienet magħrufa bħala r-Repubblika ta’ Nagorno-Karabakh) minn żmien l-ewwel Gwerra ta’ Nagorno-Karabakh. Minn mindu l-gwerra ntemmet fl-1994, ir-rappreżentanti tal-gvernijiet tal-[[Armenja]] u tal-Ażerbajġan organizzaw taħditiet ta’ paċi bil-medjazzjoni tal-Grupp ta’ [[Minsk]] tal-OSCE rigward l-istatus tar-reġjun li huwa l-qofol tad-diżgwid. Is-soltu r-reġjun jitqies skont il-fruntieri amministrattivi tal-Eks Oblast Awtonomu ta’ Nagorno-Karabakh li fih erja ta’ 4,400 kilometru kwadru. Madankollu, iż-żona storika tar-reġjun fiha bejn wieħed u ieħor 8,223 kilometru kwadru.<ref>Robert H. Hewsen. "The Meliks of Eastern Armenia: A Preliminary Study". ''Revue des etudes Arméniennes''. NS: IX, 1972, p. 288.</ref><ref>Robert H. Hewsen (2001). ''Armenia: A Historical Atlas''. The University of Chicago Press. p. 264. ISBN <bdi>978-0-226-33228-4</bdi>.</ref> Fis-27 ta’ Settembru 2020, faqqgħet ġwerra ġdida f’Nagorno-Karabakh u fit-territorji tal-madwar, li wasslet biex il-forzi armati tal-Ażerbajġan u tal-Armenja rrapportaw li kien hemm vittmi militari u ċivili.<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|titlu=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|sit=www.aljazeera.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> L-Ażerbajġan għamel kisbiet sinifikanti matul il-gwerra, u reġa’ kiseb il-biċċa l-kbira tat-territorji okkupati madwar Nagorno-Karabakh kif ukoll partijiet kbar ta’ Nagorno-Karabakh stess, inkluż il-belt sinifikanti kulturalment ta’ [[Shusha]]. Il-gwerra ntemmet fl-10 ta’ Novembru 2020, meta ġie ffirmat ftehim trilaterali ta’ waqfien mill-ġlied bejn l-Ażerbajġan, l-Armenja u r-Russja, which forced Armenia to return all the remaining occupied territories surrounding Nagorno-Karabakh. == Etimoloġija == [[Stampa:Kaukasus.jpg|daqsminuri|Ritratt satellitari tal-Kawkasu Inferjuri miksi bil-borra. Lejn is-sena 1800, il-Karabagh immexxi mill-Khan kien ibbażat fix-Xlokk tal-Kawkasu Inferjuri. Dan kien estiż fil-Lvant sal-parti muntanjuża t’isfel, u għalhekk kien jintuża ''Nagorno-''Karabagh għall-parti tal-Punent.]] Il-prefiss ''Nagorno-'' joriġina mill-aġġettiv attributtiv Russu ''nagorny'' (нагорный), li jfisser “art muntanjuża”. L-ismijiet tar-reġjun bl-Ażerbajġani jinkludu l-aġġettivi simili ''dağlıq'' (muntanjuż) jew ''yuxarı'' (ta’ fuq). Tali kelmiet ma jintużawx fl-isem bl-Armen, iżda kienu preżenti fl-isem uffiċjali tar-reġjun matul l-era Sovjetika bħala Oblast Awtonomu ta’ Nagorno-Karabakh. Lingwi oħra japplikaw il-kelmiet ekwivalenti tagħhom għal ''muntanjuż'', ''ta’ fuq'', jew ''art muntanjuża''; pereżempju, l-isem uffiċjali bil-Franċiż għar-Repubblika ta’ Nagorno-Karabakh huwa ''Haut-Karabakh'', li jfisser “Karabakh ta’ Fuq”. L-ismijiet tar-reġjun bid-diversi lingwi lokali kollha jfissru “Karabakh muntanjuż” jew “ġonna sewda muntanjuża”: * bl-Armen: Լեռնային Ղարաբաղ, trażlitterat ''Leṙnayin Ġarabaġ'' (<small>IPA:</small> [lɛrnɑˈjin ʁɑɾɑˈbɑʁ]), * bl-Ażerbajġani: ''Dağlıq Qarabağ'', Дағлыг Гарабағ (Karabakh muntanjuż; <small>IPA:</small> [dɑɣˈlɯɣ ɡɑˈɾɑbɑɣ]) jew ''Yuxarı Qarabağ'', Јухары Гарабағ (Karabakh ta’ Fuq; <small>IPA:</small> [juxɑˈɾɯ ɡɑˈɾɑbɑɣ]), * bir-Russu: Нагорный Карабах, trażlitterat ''Nagorny Karabakh'' (<small>IPA:</small> [nɐˈɡornɨj kərɐˈbax]). L-Armeni li jgħixu fiż-żona jsejħu lil Nagorno-Karabakh bħala ''Artsakh'' (bl-Armen: Արցախ), li huwa l-isem tal-għaxar provinċja tar-Renju antik tal-Armenja. Iskrizzjonijiet Urartjani (tas-sekli 9 sa 7 Q.K.) jużaw l-isem ''Urtekhini'' għar-reġjun. Sorsi Griegi Antiki kienu jirreferu għal din iż-żona bħala ''Orkhistene''.<ref>{{Ċita web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0198&redirect=true|titlu=Strabo, Geography, Book 6, chapter 1, section 1|sit=www.perseus.tufts.edu|data-aċċess=2021-03-23}}</ref> == Storja == === Antikità u Medju Evu Bikri === [[Stampa:Amaras-vank.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Monasteru ta’ Amaras]] Nagorno-Karabakh jinsab fl-artijiet li kienu okkupati minn popli magħrufa fost l-arkeologi moderni bħala l-kultura ta’ Kura-Araxes, li kienu jgħixu bejn iż-żewġ xmajjar [[Xmara Kura|Kura]] u [[Xmara Araxes|Araxes]]. Il-popolazzjoni antika tar-reġjun kienet tikkonsisti minn diversi tribujiet lokali u migranti awtoktoni, fil-biċċa l-kbira tagħhom, ma kinux Ind-Ewropej.<ref name=":0">Hewsen, Robert H. (1982). "Ethno-History and the Armenian Influence upon the Caucasian Albanians". In Samuelian, Thomas J. (ed.). ''Classical Armenian Culture. Influences and Creativity''. Chicago: Scholars Press. pp. 27–40. ISBN <bdi>0-89130-565-3</bdi>.</ref> Skont it-teorija prevalenti tal-Punent, dawn it-tribujiet nattivi kienu jitħalltu u jiżżewġu mal-Armeni li kienu jiġu fir-reġjun wara l-inklużjoni tiegħu fl-Armenja fit-tieni seklu, jew possibbilment qabel, fir-raba’ seklu Q.K. Studjużi oħra jissuġġerixxu li l-Armeni insedjaw ir-reġjun saħansitra fis-seklu 7 Q.K.<ref>Hewsen, Robert H. ''Armenia: a Historical Atlas''. Chicago, IL: University of Chicago Press, 2001, p. 32-33, il-mappa 19.</ref> Għall-ħabta tal-180 Q.K., Artsakh sar waħda mill-15-il provinċja tar-Renju Armen u baqa’ hekk sar-raba’ seklu.<ref>Hewsen, Robert H. "The Kingdom of Artsakh", in T. Samuelian & M. Stone, eds. ''Medieval Armenian Culture''. Chico, CA, 1983.</ref> Filwaqt li formalment kellu l-istatus ta’ provinċja (''nahang''), Artsakh x’aktarx li fforma prinċipat waħdu — bħall-provinċja Armena ta’ [[Syunik]]. Teoriji oħra jissuġġerixxu li Artsakh kien art irjali, u kien proprjetà diretta tar-Re tal-Armenja.<ref>Hewsen. Armenia, pp. 100–103.</ref> [[Tigran il-Kbir]], ir-Re tal-Armenja (li rrenja mill-95-55 Q.K.), sejjes f’Artsakh waħda minn erbat ibliet imsejħa “[[Tigranakert]]” f’ismu stess.<ref>{{Ċita web|url=http://vehi.net/istoriya/armenia/sebeos/0326.html|titlu=ИСТОРИЯ ИМПЕРАТОРА ИРАКЛА. Сочинене епископа Себеоса, писателя VII века. Пер. с армянского К.Патканяна.|sit=vehi.net|data-aċċess=2021-03-24}}</ref> Il-fdalijiet ta’ din il-belt antika, li nstabu 50 km fil-Grigal ta’ [[Stepanakert]], qed jiġu studjati minn grupp ta’ studjużi internazzjonali. [[Stampa:Gandzasar Monastery1.jpg|daqsminuri|263x263px|Il-Monasteru ta’ Gandzasar]] Fit-387 W.K., wara l-qsim tal-Armenja f’partijiet bejn l-[[Imperu Ruman]] u l-[[Persja]] taħt is-[[Sassanidi]], żewġ provinċji Armeni, Artsakh u Utik, saru parti mis-satrapija tas-Sassanidi tal-[[Albanija]] tal-Kawkasu, li min-naħa tagħha, kellha influwenza reliġjuża u kulturali Armena qawwija.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Azerbaijan|titlu=Azerbaijan {{!}} History, People, & Facts|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-24}}</ref><ref>Walker, Christopher J. (1991). ''Armenia and Karabagh: The Struggle for Unity''. Minority Rights Group Publications. p. 10.</ref> Dak iż-żmien, il-popolazzjoni ta’ Artsakh u ta’ Utik kienet tikkonsisti minn Armeni u minn diversi tribujiet Armenizzati.<ref name=":0" /> Il-kultura u ċ-ċivilizzazzjoni Armena tkattret fiż-żmien [[Medjuevu|Medjevali]] bikri ta’ Nagorno-Karabakh. Fil-ħames seklu, infetħet l-ewwel skola Armena fit-territorju modern ta’ Nagorno-Karabakh—fil-Monasteru ta’ Amaras—bis-saħħa tal-isforzi ta’ [[San Mesrop Mashtots]], l-inventur tal-[[alfabett]] Armen.<ref>Viviano, Frank. "The Rebirth of Armenia", ''National Geographic Magazine'', March 2004, p. 18.</ref> San Mesrop kien attiv ħafna fl-ipprietkar tal-Vanġelu f’Artsakh u f’Utik. B’kollox, Mesrop Mashtots għamel tliet mawriet lejn Artsakh u Utik, sa ma fl-aħħar laħaq it-territorji pagani taħt l-għoljiet ta’ qabel il-Kawkasu Superjuri.<ref>Movses Kalankatuatsi. ''History of the Land of Aluank'', Book I, chapters 27, 28 and 29; Book II, chapter 3.</ref> [[Stephanos Syunetsi]], il-lingwista u grammatiku Armen tas-seklu 7<ref>The Oxford History of Historical Writing: 400–1400 / Edited by Sarah Foot, Chase F. Robinson. — Oxford University Press, 2012. — Vol. 2. — p. 189.</ref>, iddikjara f’xogħlu li l-Armeni ta’ Artsakh kellhom id-djalett tagħhom stess, u ħeġġeġ lill-qarrejja tiegħu jitgħallmuh.<ref>Н.Адонц. «Дионисий Фракийский и армянские толкователи», Пг., 1915, p. 181-219.</ref> Fis-seklu 7 stess, [[Davtak Kertogh]], poeta Armen, kiteb l-''Eleġija dwar il-[[Mewt]] tal-Prinċep Juansher il-Kbir'', fejn kull silta tibda b’ittra tal-kitba Armena f’ordni alfabetika.<ref>Movses Kalankatuatsi. ''History of the Land of Aluank'', translated from Old Armenian by Sh. V. Smbatian. Yerevan: Matenadaran (Institute of Ancient Manuscripts), 1984, ''Elegy on the Death of Prince Juansher.''</ref> L-unika storja komprensiva tal-Albanija tal-Kawkasu nkitbet bl-Armen mill-istoriku tas-seklu 10 [[Movses Kaghankatvatsi]].<ref>Agop Jack Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward S. Franchuk. ''The Heritage of Armenian Literature''. Wayne State University Press (December 2002), pp. 94–99.</ref> === Nofs il-Medju Evu === Madwar nofs is-seklu 7, ir-reġjun inħakem mill-invażjoni tal-Għarab [[Iżlam|Musulmani]] permezz tal-ħakma Musulmana tal-Persja. Sussegwentement, ġie mmexxi minn gvernaturi lokali li kienu approvati mill-Kaliffat. Skont xi sorsi, fit-821<ref>The Cambridge History of Iran. — Cambridge University Press, 1975. — vol. 4. — p. 506.</ref>, il-prinċep Armen [[Sahl Smbatian]] mexxa rivoluzzjoni f’Artsakh u stabbilixxa l-familja ta’ Khachen, li mexxiet lil Artsakh bħala prinċipat sal-bidu tas-seklu 19.<ref name=":1">Robert H. Hewsen, ''Armenia: A Historical Atlas''. The University of Chicago Press, 2001, pp. 119, 155, 163, 264–65.</ref> Skont sorsi oħra, Sahl Smbatean “kien parti mill-familja Zamirhakan ta’ rejiet”, u fis-snin 837-838, kiseb is-sovranità fuq l-Armenja, il-[[Ġeorġja|Georgia]] u l-Albanija.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Movses Dasxuranci|data=1961|titlu=The History of Caucasian Albanians: By Movses Dasxuranci|url=http://archive.org/details/Binder1_201404}}</ref><ref>''Тер-Григорян Т.И. Неизданные страницы "Истории Албанской страны"Моисея Каланкайтукского. Архив Ин-та истории АН Азерб. ССР, № 1386, p.18''.</ref> L-isem “Khachen” oriġina mill-kelma Armena “khach”, li tfisser “salib”.<ref>Christopher Walker. The Armenian presence in Mountainous Karabakh, in John F. R. Wright et al.: ''Transcaucasian Boundaries'' (SOAS/GRC Geopolitics). 1995, p. 93.</ref> Sas-sena 1000, il-familja ta’ Khachen ipproklamat ir-Renju ta’ Artsakh u l-ewwel mexxej kien [[John Senecherib]].<ref>Hewsen, Robert H. "The Kingdom of Artsakh", in T. Samuelian & M. Stone, eds. ''Medieval Armenian Culture''. Chico, CA, 1983.</ref> Inizjalment [[Dizak]], fin-Nofsinhar ta’ Artsakh, iffurmat renju wkoll immexxi mill-familja antika ta’ Aranshahik, li kienet dixxendenti tal-ewwel Rejiet tal-Albanija tal-Kawkasu. Fl-1261, wara li bint l-aħħar re ta’ Dizak iżżewġet lir-re ta’ Artsakh<ref>{{Ċita web|url=https://iranicaonline.org/articles/argun-aqa-a-mongol-administrator-in-iran-d-1275|titlu=ARḠŪN ĀQĀ – Encyclopaedia Iranica|sit=iranicaonline.org|data-aċċess=2021-03-24}}</ref>, il-prinċep Armen [[Hasan Jalal Dola]], iż-żewġ stati ngħaqdu flimkien fil-Prinċipat Armen ta’ Khachen. Sussegwentement, Artsakh baqa’ jeżisti bħala prinċipat indipendenti ''de facto''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Armenia|titlu=Armenia {{!}} Geography, Population, Map, Religion, & History|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-24}}</ref> === L-Aħħar tal-Medju Evu === [[Stampa:Five principalities of karabakh.png|xellug|daqsminuri|256x256px|Mappa tal-Ħames Prinċipati ta’ Karabakh li jitqiesu bħala l-aħħar fdal tal-istati Armeni (is-sekli 15 sa 19).<ref>Robert H. Hewsen. Russian–Armenian relations, 1700–1828. Society of Armenian Studies, N4, Cambridge, Massachusetts, 1984, p. 37.</ref><ref>George A. Bournoutian (1994). ''A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi's Tarikh-e Qarabagh''. Mazda Publishers. ISBN <bdi>1-56859-011-3</bdi>.</ref>]] [[Stampa:Askeran fort (brighter).jpg|daqsminuri|226x226px|Il-Fortizza ta’ Askeran]] Fis-seklu 15, it-territorju ta’ Karabakh kien parti mill-istati mmexxija sussegwentement mill-konfederazzjonijiet tribali ta’ [[Kara Koyunlu]] u [[Ak Koyunlu Turkic]]. Skont [[Abu Bakr Tihrani]], matul il-perjodu ta’ [[Jahan Shah]] (1438-1468), il-mexxej ta’ Kara Koyunlu, [[Piri bey Karamanli]] kellu f’idejh il-governorat ta’ Karabakh.<ref>Abū Bakr Ṭihrānī. Kitāb-i Diyārbakriyya. ''(original) کتاب دیاربکریه: از تواریخ‌ قراقوینلو و چغاتای. ویسنده: ابوبکر طهرانی. به تصحیح‌ و اهتمام‌: نجاتی‌ لوغال‌، فاروق‌ سومه‌. تهران‌ : کتابخانه طهوری‏‫،۱۳۵۶''. p. 138</ref> Madankollu, skont Robert H. Hewsen''''',''''' Jahan Shah (1437-67) assenja l-governorat ta’ Karabakh ta’ Fuq lill-prinċipijiet Armeni lokali, u b’hekk ippermetta li tfeġġ tmexxija Armena nattiva li kienet tikkonsisti minn ħames familji nobbli mmexxija minn prinċipijiet li kellhom it-titlu ta’ ''melik'' (prinċep).<ref name=":1" /> Dawn id-dinastiji kienu jirrappreżentaw il-fergħat tal-familja ta’ Khachen u kienu d-dixxendenti tar-rejiet Medjevali ta’ Artsakh. L-artijiet tagħhom spiss kienu jissejħu bħala l-Pajjiż tal-Khamsa (''ħamsa'' bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]). F’Karta tat-2 ta’ Ġunju 1799 tal-Imperatur [[Pawlu I]] msejħa “Dwar l-ammissjoni tagħhom fir-relazzjoni statali mar-Russja, l-allokazzjonijiet tal-art, id-drittijiet u l-privileġġi”, issemma li l-wirt [[Kristjaneżmu|Kristjan]] tar-reġjun ta’ Karabakh u l-poplu kollu ġie ammess fir-relazzjoni statali mar-Russja.<ref>''Полное Собрание Законов Российской Империи c 1649 года. Том XXV. 1798-1799. СПб.: Печатано в Типографии II Отделения Собственной Его Императорского Величества Канцелярии, 1830, № 18.990, c.674-675. (Complete Collection of Laws of the Russian Empire since 1649. Volume XXV. 1798-1799. SPb .: Printed at the Printing House of the II Branch of His Imperial Majesty's Own Office, 1830, No. 18.990, p.674-675)''.</ref> Madankollu, skont Robert Hewsen, l-Imperu Russu rrikonoxxa l-istatus sovran tal-ħames prinċipijiet fid-dominji tagħhom permezz tal-Karta tat-2 ta’ Ġunju 1799 tal-Imperatur Pawlu I.<ref>Robert H. Hewsen. ''Russian–Armenian relations, 1700–1828''. Society of Armenian Studies, N4, Cambridge, Massachusetts, 1984, p 37.</ref> Id-diversi ''melik'' ingħataw il-kmand suprem fuq il-prinċipati Armeni ġirien u t-territorji mmexxija mill-Khan Musulmani fil-Kawkasu mir-re Iranjan [[Nader Shah]], bħala tpattija għar-rebħiet tal-''melik'' kontra l-invażjonijiet tat-[[Turkija|Torok]] [[Imperu Ottoman|Ottomani]] fis-snin 20 tas-seklu 18.<ref>Walker, Christopher J. ''Armenia: Survival of a Nation''. London: Routledge, 1990 p. 40 ISBN 0-415-04684-X.</ref> Il-ħames prinċipati f’Karabakh li ġejjin kienu mmexxija minn familji Armeni li kienu rċevew it-titlu ta’ ''melik'':<ref>Raffi, The History of Karabagh's Meliks, Vienna, 1906, bl-Armen.</ref><ref>Raffi, ''The Five Melikdoms of Karabagh'' tradott bl-Ingliż minn Ara Stepan Melkonian, Garod Books Ltd. 2010, London. ISBN 9781903656570.</ref> * '''il-Prinċipat ta’ Gulistan''' – taħt it-tmexxija tal-familja Melik-Beglarjana; * '''il-Prinċipat ta’ Jraberd''' – taħt it-tmexxija tal-familja Melik-[[Iżrael|Iżraeljana]]; * '''il-Prinċipat ta’ Khachen''' – taħt it-tmexxija tal-familja Hasan-Jalaljana; * '''il-Prinċipat ta’ Varanda''' – taħt it-tmexxija tal-familja Melik-Shahnazarjana; * '''il-Prinċipat ta’ Dizak''' – taħt it-tmexxija tal-familja Melik-Avanjana. Mill-1501 sal-1736, matul l-eżistenza tal-Imperu tas-Safavidi, il-provinċja ta’ Karabakh kienet iggvernata mid-dinastija ta’ [[Ziyadoglu Gajar]], li mexxiet il-provinċja ta’ Karabakh sa ma ħa r-riedni f’idejh Nader Shah.<ref>''Павлова И.К. Хроника времен Сефевидов. Соч. Мухаммад-Масума Исфахани "Хуласат ас-сийар". М.:Наука, 1993, c.59-61''.</ref> Il-''melik'' Armeni żammew kontroll sħiħ fuq ir-reġjun tagħhom sa nofs is-seklu 18. Imbagħad, Nader Shah ħa l-kontroll ta’ Karabakh mill-Khans ta’ Ganja bħala kastig talli appoġġaw is-Safavidi.<ref>{{Ċita web|url=http://vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext5.htm|titlu=АББАС-КУЛИ-АГА БАКИХАНОВ->ГЮЛИСТАН-И ИРАМ->ПЕРИОД V|sit=vostlit.info|data-aċċess=2021-03-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070220125707/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/frametext5.htm|arkivju-data=2007-02-20|url-status=dead}}</ref> F’nofs is-seklu 18, qalb il-kunflitti interni bejn il-''melik'' li dgħajfu lilhom infushom, ġie ffurmat it-territorju ta’ Karabakh immexxi mill-Khan, li kien wieħed mill-ikbar li kellu relazzjoni statali mal-Iran<ref>Bournoutian, George A. (2016). ''The 1820 Russian Survey of the Khanate of Shirvan: A Primary Source on the Demography and Economy of an Iranian Province prior to its Annexation by Russia''. Gibb Memorial Trust. p. xvii. ISBN <bdi>978-1909724808</bdi>.</ref>. Dan kien immexxi mill-Khan [[Panah-Ali Javanshir]]. Sabiex isaħħaħ is-setgħa tat-territorju tiegħu, il-Khan Panah-Ali Javanshir bena “il-fortizza ta’ Panahabad (illum Shusha)” fl-1751. Dak iż-żmien, l-Otuziki, il-Javanshir, il-Kebirli, u tribujiet Torok oħra kien jikkostitwixxu l-maġġoranza tal-popolazzjoni ġenerali. === Era moderna === [[Stampa:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|xellug|daqsminuri|Ritratt tal-qerda wara l-massakru li seħħ f’Shusha: in-nofs Armen ta’ Shusha ġie meqrud mill-forzi armati tal-Ażerbajġan fl-1920.]] [[Stampa:Шушинский Ханский Дворец Дочери Хана.jpg|daqsminuri|Kartolina tal-Palazz tal-eks mexxej (khan) ta’ Shusha lejn l-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20]] Karabakh (inkluż Nagorno-Karabakh kif nafuh illum), sar protettorat tal-Imperu Russu permezz tat-[[Trattat ta’ Kurekchay]], li ġie ffirmat bejn [[Ibrahim Khalil]], il-Khan ta’ Karabakh il-Ġeneral [[Pavel Tsitsianov]] f’isem il-Kżar [[Alessandru I]] fl-1805. Skont it-Trattat, il-monarka Russu rrikonoxxa lil Ibrahim Khalil u lid-dixxendenti tiegħu bħala l-uniċi mexxejja ereditarji tar-reġjun.<ref>{{Ċita web|url=https://www.km.ru/|titlu=KM.RU - новости, экономика, автомобили, наука и техника, кино, музыка, спорт, игры, анекдоты, курсы валют {{!}} KM.RU|sit=www.km.ru|data-aċċess=2021-03-24}}</ref><ref>Muriel Atkin. ''The Strange Death of Ibrahim Khalil Khan of Qarabagh''. Iranian Studies, Vol. 12, No. 1/2 (Winter – Spring, 1979), pp. 79–107.</ref><ref>George A. Bournoutian. ''A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi's Tarikh-e Qarabagh''. Mazda Publishers, 1994. <nowiki>ISBN 1-56859-011-3</nowiki>, 978-1-568-59011-0.</ref> Madankollu, l-istatus ġdid tiegħu ġie kkonfermat biss wara l-eżitu tal-Gwerra bejn ir-Russja u l-Persja (1804-1813)<ref>Tim Potier. M1 ''Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia and South Ossetia: A Legal Appraisal''. Martinus Nijhoff Publishers, 2001, p. 2. <nowiki>ISBN 90-411-1477-7</nowiki>.</ref><ref>Leonidas Themistocles Chrysanthopoulos. ''Caucasus Chronicles: Nation-building and Diplomacy in Armenia, 1993–1994''. Gomidas Institute, 2002, p. 8. <nowiki>ISBN 1-884630-05-7</nowiki>.</ref><ref>''The British and Foreign Review''. J. Ridgeway and sons, 1838, p. 422.</ref><ref>Taru Bahl, M.H. Syed. ''Encyclopaedia of the Muslim World''. Anmol Publications PVT, 2003 p. 34. <nowiki>ISBN 81-261-1419-3</nowiki>.</ref>, meta wara li tilfet fil-gwerra, il-Persja ċediet formalment ir-reġjun ta’ Karabakh lill-Imperu Russu skont it-[[Trattat ta’ Gulistan]] (1813), qabel ma l-bqija tat-Transkawkasja ma ġiet inkorporata fl-Imperu fl-1828 permezz tat-[[Trattat ta’ Turkmenchay]], li seħħet bħala l-eżitu tal-Gwerra bejn ir-Russja u l-Persja (1826-1828). Fl-1822, disa’ snin wara li l-kontroll ta’ Karabakh għadda mingħand il-Persja għar-Russja, it-territorju ta’ Karabakh immexxi mill-Khan ġie xolt, u t-territorju sar parti mill-Governorat tal-Elisabethpol fi ħdan l-Imperu Russu. Fl-1823, il-ħames distretti li jikkorrispondu bejn wieħed u ieħor għar-reġjun ta’ Nagorno-Karabakh kif nafuh illum kienu 90.8 % Armeni.<ref>Bournoutian, George A. ''A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi's Tarikh-E Qarabagh''. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 1994, p. 18.</ref> === Era Sovjetika === [[Stampa:Nagorno Karabakh03.png|xellug|daqsminuri|L-Oblast Awtonomu ta’ Nagorno-Karabakh fl-era Sovjetika.]] Il-kunflitt attwali ta’ Nagorno-Karabakh nibet mid-deċiżjonijiet li ħa [[Joseph Stalin]] u l-Burò tal-Kawkasu (''Kavburo'') matul is-Sovjetizzazzjoni tat-Transkawkasja. Stalin kien il-Aġent Kummissarju tan-Nazzjonalitajiet għall-Unjoni Sovjetika fil-bidu tas-snin 20 tas-seklu 20, il-fergħa tal-gvern li taħtha nħoloq il-Kavburo. Wara r-Rivoluzzjoni Russa tal-1917, ir-reġjun ta’ Karabakh sar parti mir-Repubblika Federata Demokratika Transkawkasjana, iżda din malajr ġiet xolta fi stati separati tal-Armenja, tal-Ażerbajġan u tal-Georgia. Matul is-sentejn ta’ wara (1918-1920), kien hemm sensiela ta’ gwerer qosra bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan rigward diversi reġjuni, fosthom Karabakh. F’Lulju 1918, l-Ewwel Assemblea Armena ta’ Nagorno-Karabakh iddikjarat li r-reġjun seta’ jiggverna lilu nnifsu u ħolqot Kunsill Nazzjonali u gvern. Iktar ’il quddiem, truppi Ottomani daħlu Karabakh, u sabu reżistenza armata mill-Armeni.<ref name=":2">''Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia, and South Ossetia: A Legal Appraisal'' by Tim Potier. ISBN 90-411-1477-7.</ref> Wara t-telfa tal-Imperu Ottoman fl-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]], it-truppi [[Renju Unit|Brittaniċi]] okkupaw lil Karabakh. Il-kmand Brittaniku proviżorjament afferma li [[Khosrov bey Sultanov]] (maħtur mill-gvern tal-Ażerbajġan) kien il-gvernatur-ġeneral ta’ Karabakh u Zangezur, diment li tittieħed deċiżjoni favur mill-Konferenza tal-Paċi f’[[Pariġi]]. Id-deċiżjoni ġiet opposta mill-Armeni f’Karabakh. Fi Frar 1920, il-Kunsill Nazzjonali ta’ Karabakh qabel b’mod preliminari rigward il-ġurisdizzjoni tal-Ażerbajġan, filwaqt li l-Armeni f’Karabakh baqgħu jiġġieldu u jikkawżaw irvelli, u qatt ma aċċettaw il-ftehim. Il-ftehim innifsu ftit wara ġie annullat mid-Disa’ Assemblea ta’ Karabagh, li ddikjarat unjoni mal-Armenja f’April.<ref name=":2" /> [[Stampa:Nagorno Karabakh Ethnic Map 1989.png|daqsminuri|Il-kompożizzjoni etnika ta’ Nagorno-Karabakh fl-aħħar tal-era Sovjetika]] F’April 1920, filwaqt li l-armata tal-Ażerbajġan kienet impenjata fil-ġlied f’Karabakh kontra forzi Armeni lokali, l-Ażerbajġan ġie assedjat u meħud mill-[[Bolxeviki]]. Fl-10 ta’ Awwissu 1920, l-Armenja ffirmat ftehim preliminari mal-Bolxeviki, u qablet li jkun hemm okkupazzjoni Bolxevika temporanja ta’ dawn iż-żoni sakemm jintlaħaq qbil finali.<ref>Walker. ''The Survival of a Nation''. pp. 285-290.</ref> Fl-1921, l-Armenja u l-Georgia ġew assedjati u meħuda wkoll mill-Bolxeviki. Wara s-Sovjetizzazzjoni tal-Armenja u tal-Ażerbajġan, il-Kavburo ddeċieda li t-territorju ta’ Karabakh kien se jibqa’ fi ħdan l-SSR tal-Ażerbajġan b’awtonomija reġjonali wiesgħa, u biċ-ċentru amministrattiv fil-belt ta’ Shusha.<ref>{{Ċita web|url=https://armenian.usc.edu/qa-with-arsene-saparov-no-evidence-that-stalin-gave-karabakh-to-azerbaijan/|titlu=Q&A with Arsène Saparov: No Evidence that Stalin "Gave" Karabakh to Azerbaijan|data=2018-12-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-03-24|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201215061933/https://armenian.usc.edu/qa-with-arsene-saparov-no-evidence-that-stalin-gave-karabakh-to-azerbaijan/|arkivju-data=2020-12-15|url-status=dead}}</ref> Il-fruntieri tal-oblast tfasslu b’tali mod li jinkludu l-villaġġi Armeni u jeskludu kemm jista’ jkun il-villaġġi tal-Ażerbajġan. Id-distrett li rriżulta, żgura maġġoranza Armena. Peress li l-Unjoni Sovjetika kellha kontroll sod tar-reġjun, il-kunflitt rigward ir-reġjun batta għal diversi deċennji sal-bidu tax-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika fl-aħħar tas-snin 80 u l-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20, meta reġgħet feġġet il-kwistjoni ta’ Nagorno-Karabakh. Bl-akkuża lill-gvern tal-SSR tal-Ażerbajġan li kien qed iwettaq l-“Ażerifikazzjoni” tar-reġjun, il-popolazzjoni Armena li kienet f’maġġoranza, permezz tal-appoġġ ideoloġiku u materjali mill-SSR tal-Armenja, bdiet moviment biex ikun hemm oblast awtonomu ttrasferit lill-SSR tal-Armenja.<ref>Audrey L. Altstadt. ''The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule''. Hoover Press, 1992. <nowiki>ISBN 0817991824</nowiki>, 9780817991821.</ref> F’Awwissu 1987, l-Armeni f’Karabakh għamlu petizzjoni għall-unjoni mal-Armenja u bagħtuha [[Moska]] b’għexieren ta’ eluf ta’ firem.<ref>Black Garden, Thomas de Waal, p. 292.</ref> === Gwerra u seċessjoni === [[Stampa:Askeran T-72.jpg|xellug|daqsminuri|325x325px|Tank tal-gwerra li kien ntuża fil-gwerra f’Askeran]] Fit-13 ta’ Frar 1988, l-Armeni li jgħixu f’Karabakh bdew jagħmlu dimostrazzjonijiet fi [[Stepanakert]] favur l-unifikazzjoni mar-Repubblika Armena. Sitt ijiem wara seħħew ukoll protesti tal-massa f’[[Yerevan]]. Fl-20 ta’ Frar, id-Deputati tal-Poplu Sovjetiku f’Karabakh ivvutaw 110 favur u 17 kontra fir-rigward tat-trasferiment tar-reġjun lill-Armenja. Din l-azzjoni mingħajr preċedent minn reġjun Sovjetiku wasslet biex għexieren ta’ eluf ta’ dimostranti joħorġu fit-toroq kemm fi Stepanakert kif ukoll f’Yerevan, iżda Moska ċaħdet it-talbiet Armeni. Fl-20 ta’ Frar 1988, żewġt ibniet Ażerbajġani ġew stuprati fi Stepanakert, u dan ħoloq għadab kbir fir-raħal Ażerbajġani ta’ [[Agdam]], fejn seħħet l-ewwel konfrontazzjoni diretta tal-kunflitt meta grupp kbir ta’ Ażerbajġani mar jipprotesta minn Agdam għar-raħal ta’ [[Askeran]], b’popolazzjoni kbira ta’ Armeni. Il-konfrontazzjoni bejn l-Ażerbajġani u l-pulizija ħdejn Askeran iddeġenerat fit-taqbida ta’ Askeran, li rriżultat fil-mewt ta’ żewġ Ażerbajġani, li wieħed minnhom allegatament inqatel minn uffiċjal tal-pulizija Ażerbajġani, kif ukoll 50 ċittadin Armen u għadd mhux magħruf ta’ Ażerbajġani u ta’ pulizija midruba.<ref>Black Garden Thomas De Waal, p.15.</ref><ref>Elizabeth Fuller, ''Nagorno-Karabakh: The Death and Casualty Toll to Date'', RL 531/88, 14 December 1988, pp. 1–2.</ref><ref name=":3">de Waal, Thomas (2003). ''Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War''. New York: New York University Press. ISBN <bdi>0-8147-1945-7</bdi>.</ref> Għadd kbir ta’ refuġjati telqu mill-Armenja u mill-Ażerbajġan malli bdiet il-vjolenza kontra l-popolazzjonijiet f’minoranza tal-pajjiżi rispettivi.<ref>Lieberman, Benjamin (2006). ''Terrible Fate: Ethnic Cleansing in the Making of Modern Europe''. Chicago: Ivan R. Dee. pp. 284–92. ISBN <bdi>1-5666-3646-9</bdi>.</ref> Fid-29 ta’ Novembru 1989, it-tmexxija diretta f’Nagorno-Karabakh intemmet u r-reġjun ġie rritornat lill-amministrazzjoni Ażerbajġana.<ref>''The Encyclopedia of World History''. Houghton Mifflin Harcourt. 2001. p. 906.</ref> Madankollu, il-politika Sovjetika falliet meta sessjoni konġunta tal-Kunsill Sovjetiku Suprem Armen u tal-Kunsill Nazzjonali, il-korp leġiżlattiv ta’ Nagorno-Karabakh, ipproklamaw l-unifikazzjoni ta’ Nagorno-Karabakh mal-Armenja. Fis-26 ta’ Novembru 1991, l-Ażerbajġan abolixxa l-istatus ta’ Oblast Awtonomu ta’ Nagorno-Karabakh, irranġa d-diviżjoni amministrattiva mill-ġdid, u wassal biex it-territorju jkun taħt il-kontroll dirett tal-Ażerbajġan.<ref>Roeder, Philip G. (2007). ''Where nation-states come from: institutional change in the age of nationalism''. Princeton University Press. p. 51. ISBN <bdi>978-0-691-13467-3</bdi>.</ref> Fl-10 ta’ Diċembru 1991, f’referendum li ġie bbojkottjat mill-Ażerbajġani lokali<ref name=":3" />, l-Armeni li jgħixu f’Nagorno-Karabakh approvaw il-ħolqien ta’ stat indipendenti. Proposta Sovjetika għal awtonomija msaħħa għal Nagorno-Karabakh fi ħdan l-Ażerbajġan ma ssodisfat lil ebda waħda miż-żewġ naħat u sussegwentement faqqgħet gwerra fuq skala kbira bejn l-Ażerbajġan u Nagorno-Karabakh, b’dan tal-aħħar jirċievi l-appoġġ mill-Armenja.<ref>{{Ċita web|url=https://www.hrw.org/reports/1995/communal/|titlu=GENERAL|sit=www.hrw.org|data-aċċess=2021-03-30}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.hrw.org/reports/1993/WR93/Hsw-07.htm|titlu=Hsw|sit=www.hrw.org|data-aċċess=2021-03-30}}</ref> Skont l-eks President tal-Armenja, [[Levon Ter-Petrossian]], l-approċċ tat-tmexxija ta’ Karabakh kien massimalista u sostna li “ħasbu li setgħu jiksbu iktar”.<ref>{{Ċita web|url=http://asbarez.com/95222/by-giving-karabakh-lands-to-azerbaijan-conflict-would-have-ended-in-97-says-ter-petrosian/|titlu=By Giving Karabakh Lands to Azerbaijan, Conflict Would Have Ended in ’97, Says Ter-Petrosian|data=2011-04-19|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-03-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210313202703/http://asbarez.com/95222/by-giving-karabakh-lands-to-azerbaijan-conflict-would-have-ended-in-97-says-ter-petrosian/|arkivju-data=2021-03-13|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/russian/multimedia/2011/04/110415_v_terpetrosyan_int|titlu=Первый президент Армении о распаде СССР и Карабахе|data=2011-04-15|sit=BBC News Русская служба|lingwa=ru|data-aċċess=2021-03-30}}</ref> Id-diżgwid rigward Nagorno-Karabakh skala wara li kemm l-Armenja kif ukoll l-Ażerbajġan kisbu l-indipendenza mill-Unjoni Sovjetika fl-1991. Fl-ewwel snin wara l-Unjoni Sovjetika, l-azzjoni militari bejn l-Ażerbajġan u l-Armenja kienet influwenzata bil-kbir mill-militar Russu. Barra minn hekk, kemm il-militar Armen kif ukoll il-militar Ażerbajġani impjegaw għadd kbir ta’ merċenarji mill-[[Ukrajna]] u mir-Russja.<ref>Human Rights Watch. ''Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh''. December 1994, p. xiii, ISBN 1-56432-142-8.</ref> Mijiet ta’ muġaħiddin [[Afganistan|Afgani]] pparteċipaw fil-ġlied man-naħa tal-Ażerbajġani, filwaqt li l-Armeni kellhom artillerija tqila u tankijiet tal-gwerra mogħtija mir-Russja.<ref name=":3" /> Diversi mill-persuni Ażerbajġani li ħelsuha ħafif mill-gwerra sabu kenn fi 12-il kamp ta’ emerġenza li ġew stabbiliti f’partijiet oħra tal-Ażerbajġan biex ilaħħqu mal-għadd dejjem jikber ta’ persuni li spiċċaw spustjati internament minħabba l-ewwel gwerra ta’ Nagorno-Karabakh.<ref>{{Ċita web|url=https://www.unhcr.org/news/NEWS/47aaf6734.html|titlu=UNHCR - Document Not Found|kunjom=Refugees|isem=United Nations High Commissioner for|sit=UNHCR|lingwa=en|data-aċċess=2021-03-30}}</ref> Sal-aħħar tal-1993, il-kunflitt kien ikkawża eluf ta’ persuni midruba u mwiet kif ukoll mijiet ta’ eluf ta’ refuġjati fuq iż-żewġ naħat. Sa Mejju 1994, l-Armeni kellhom il-kontroll ta’ 14 % tat-territorju tal-Ażerbajġan. F’dak l-istadju, għall-ewwel darba matul il-kunflitt, il-gvern Ażerbajġani rrikonoxxa lil Nagorno-Karabakh bħala parti terza fil-gwerra u beda negozjati diretti mal-awtoritajiet ta’ Karabakh. B’riżultat ta’ dan, intlaħaq ftehim ta’ waqfien mill-ġlied fit-12 ta’ Mejju 1994 permezz ta’ negozjati Russi.<ref>De Waal, Thomas (2003). ''Black Garden'' (PDF). New York University Press. p. 3.</ref> === Wara l-ftehim ta’ waqfien mill-ġlied tal-1994 === [[Stampa:Dmitry Medvedev 2 November 2008-3.jpg|daqsminuri|266x266px|Ilham Aliyev, Dmitry Medvedev u Serzh Sargsyan f’Moska fit-2 ta’ Novembru 2008]] Minkejja l-ftehim ta’ waqfien mill-ġlied, xorta waħda baqa’ jkun hemm imwiet minħabba kunflitti armati bejn s-suldati Armeni u Ażerbajġani.<ref>{{Ċita web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5357869|titlu=No End in Sight to Fighting in Nagorno-Karabakh|sit=NPR.org|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Fil-25 ta’ Jannar 2005, l-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa (PACE) adottat ir-Riżoluzzjoni 1416 tal-PACE, li kienet tikkundanna t-tindif etniku kontra l-Ażerbajġani.<ref>{{Ċita aħbar|data=2005-02-04|titlu=Резолюция ПАСЕ по Карабаху: что дальше?|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4236000/4236153.stm|lingwa=en-GB|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Bejn il-15 u s-17 ta’ Mejju 2007, l-34 sessjoni tal-Kunsill tal-Ministri tal-Affarijiet Barranin tal-Organizzazzjoni tal-Konferenza Iżlamika adottat ir-Riżoluzzjoni Nru 7/34-P, fejn l-okkupazzjoni tat-territorju tal-Ażerbajġan ġiet meqjusa bħala aggressjoni tal-Armenja kontra l-Ażerbajġan u l-azzjonijiet kontra l-persuni Ażerbajġani ġew rikonoxxuti bħala reat kontra l-umanità, filwaqt li ġiet ikkundannata wkoll il-qerda tal-monumenti arkeoloġiċi, kulturali u reliġjużi fit-territorji okkupati. Il-11-il sessjoni tas-summit tal-Organizzazzjoni tal-Konferenza Iżlamika li saret bejn it-13 u l-14 ta’ Marzu 2008 f’[[Dakar]] adottat ir-Riżoluzzjoni Nru 10/11-P (IS). Fir-Riżoluzzjoni, l-Istati Membri tal-organizzazzjoni kkundannaw l-okkupazzjoni tal-artijiet tal-Ażerbajġan mill-forzi Armeni, kif ukoll l-aggressjoni Armena kontra l-Ażerbajġan u t-tindif etniku kontra l-popolazzjoni Ażerbajġana, u akkużaw lill-Armenja bid-“distruzzjoni ta’ monumenti kulturali fit-territorji Ażerbajġani okkupati”. Fl-14 ta’ Marzu tal-istess sena, l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti adottat ir-Riżoluzzjoni Nru 62/243 li “titlob l-irtirar immedjat, sħiħ u mingħajr kundizzjonijiet tal-forzi Armeni kollha mit-territorji okkupati tar-Repubblika tal-Ażerbajġan”.<ref>{{Ċita web|url=https://undocs.org/A/RES/62/243|titlu=A/RES/62/243 - E - A/RES/62/243 -Desktop|sit=undocs.org|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> [[Stampa:Location Artsakh en.png|xellug|daqsminuri|294x294px|Il-fruntieri finali tal-kunflitt wara l-Protokoll ta’ [[Bishkek]]]] Bejn it-18 u l-20 ta’ Mejju 2010, is-37 sessjoni tal-Kunsill tal-Ministri tal-Affarijiet Barranin tal-Organizzazzjoni tal-Konferenza Iżlamika f’[[Dushanbe]] adottat riżoluzzjoni oħra fejn ikkundannat l-aggressjoni tal-Armenja kontra l-Ażerbajġan, filwaqt li rrikonoxxiet l-azzjonijiet kontra ċ-ċivili Ażerbajġani bħala reat kontra l-umanità u kkundannat id-distruzzjoni tal-monumenti arkeoloġiċi, kulturali u reliġjużi fit-territorji okkupati. Fl-20 ta’ Mejju tal-istess sena, il-[[Parlament Ewropew]] fi [[Strażburgu|Strasburgu]] adotta r-Riżoluzzjoni dwar “Il-ħtieġa għal Strateġija tal-UE għall-Kawkasu tan-Nofsinhar” abbażi tar-rapport ta’ [[Evgeni Kirilov]], Membru Bulgaru tal-Parlament Ewropew.<ref>{{Ċita web|url=https://www.rferl.org/a/EU_Foreign_Policy_Chief_Says_NagornoKarabakh_Elections_Illegal/2049465.html|titlu=EU's Ashton Says Nagorno-Karabakh Elections Illegal|sit=RadioFreeEurope/RadioLiberty|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Ir-Riżoluzzjoni tiddikjara b’mod partikolari li “r-reġjuni Ażerbajġani okkupati madwar Nagorno-Karabakh iridu jiġu lliberati mill-iktar fis possibbli”.<ref>{{Ċita web|url=https://www.novinite.com/articles/116403/Bulgarian+MEPs+Urge+EU+to+Be+Proactive+in+South+Caucasus|titlu=Bulgarian MEPs Urge EU to Be Proactive in South Caucasus - Novinite.com - Sofia News Agency|sit=www.novinite.com|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Fis-26 ta’ Jannar 2016, l-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa (PACE) adottat ir-Riżoluzzjoni 2085, li kkundannat il-fatt li l-okkupazzjoni mill-Armenja ta’ Nagorno-Karabakh u żoni oħra biswit tal-Ażerbajġan toħloq problemi umanitarji u ambjentali għaċ-ċittadini tal-Ażerbajġan, u li kkundannat it-tindif etniku kontra l-Ażerbajġani, filwaqt li l-Assemblea talbet l-irtirar immedjat tal-forzi armati Armeni mir-reġjun ikkonċernat.<ref>{{Ċita web|url=http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-EN.asp?fileid=22429&lang=en|titlu=PACE - Resolution 2085 (2016) - Inhabitants of frontier regions of Azerbaijan are deliberately deprived of water|sit=assembly.coe.int|data-aċċess=2021-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://armenianweekly.com/2016/01/26/pace-adopts-rejects1/|titlu=PACE Adopts Anti-Armenian Measure, Rejects Another|kunjom=Janbazian|isem=Rupen|data=2016-01-26|sit=The Armenian Weekly|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Bosta mexxejja dinjin iltaqgħu mal-Presidenti tal-Armenja u tal-Ażerbajġan matul is-snin, iżda l-isforzi biex il-waqfien mill-ġlied jinżamm fallew.<ref>{{Ċita web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/azerbaijan/6631572/Azerbaijan-military-threat-to-Armenia.html|titlu=Azerbaijan military threat to Armenia|sit=www.telegraph.co.uk|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Fit-2 ta’ April 2016, il-forzi Ażerbajġani u Armeni reġgħu daħlu f’kunflitt bejniethom fir-reġjun. Il-Ministeru tad-Difiża Armen allega li l-Ażerbajġan vara attakk biex jaħtaf it-territorju fir-reġjun. Mill-inqas 30 suldat inqatlu f’dan il-kunflitt u ħelikopter tat-tip Mil Mi-24 u tank tal-gwerra nqerdu. F’dan l-attakk mietu 12-il suldat tal-forzi Ażerbajġani u 18-il suldat tal-forzi Armeni. Barra minn hekk, ġie rrappurtat li 35 suldat Armen oħra ndarbu.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Hodge|isem=Nathan|data=2016-04-02|titlu=A Dozen Die in Armenian Separatist Fighting|url=https://www.wsj.com/articles/heavy-fighting-reported-in-nagorno-karabakh-1459597114|lingwa=en-US|data-aċċess=2021-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/4/3/dozens-killed-in-nagorno-karabakh-clashes|titlu=Dozens killed in Nagorno-Karabakh clashes|sit=www.aljazeera.com|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> === Gwerra tal-2020 u ftehim ieħor ta’ waqfien mill-ġlied === Fis-27 ta’ Settembru 2020, faqqgħet gwerra ġdida f’Nagorno-Karabakh u fit-territorji tal-madwar, li wasslet għall-imwiet ta’ suldati u ċivili miż-żewġ naħat.<ref name=":4" /> In-Nazzjonijiet Uniti kkundannaw il-kunflitt b’mod sod u appellaw liż-żewġ naħat biex ma jkomplux jeskalaw it-tensjonijiet u minflok ikomplu n-negozjati mingħajr dewmien.<ref>{{Ċita web|url=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|titlu=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|data=2020-09-30|sit=France 24|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> L-Ażerbajġan għamel kisbiet sinifikanti matul il-gwerra, u reġa’ kiseb it-territorji okkupati madwar Nagorno-Karabakh u partijiet kbar ta’ Nagorno-Karabakh, inkluż il-belt sinifikanti kulturalment ta’ Shusha.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Staff|isem=Reuters|data=2020-11-09|titlu=Ethnic Armenian forces confirm loss of Karabakh's second city, say enemy nearing capital|url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-shushi-int-idUSKBN27P1WY|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Il-gwerra ntemmet fl-10 ta’ Novembru 2020, meta ġie ffirmat ftehim trilaterali ta’ waqfien mill-ġlied bejn l-Ażerbajġan, l-Armenja u r-Russja, li ġiegħel lill-Armenja tirritorna t-territorji okkupati kollha madwar Nagorno-Karabakh.<ref>{{Ċita web|url=https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|titlu=Russia Steps In To End War Between 2 Former Soviet Republics|sit=NPR.org|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> == Ġeografija == [[Stampa:«Լևի» կիրճ02.JPG|daqsminuri|311x311px|Veduta tal-muntanji bil-foresti ta’ Nagorno-Karabakh]] Nagorno-Karabakh għandu erja totali ta’ 4,400 kilometru kwadru.<ref>{{Ċita web|url=http://www.nkrusa.org/country_profile/overview.shtml|titlu=Nagorno Karabakh Republic - Country Overview|sit=www.nkrusa.org|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> Bejn wieħed u ieħor nofs it-territorju ta’ Nagorno-Karabakh għandu elevazzjoni ta’ 950 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar.<ref name=":5">Zürcher, Christoph (2007). ''The post-Soviet wars: rebellion, ethnic conflict, and nationhood in the Caucasus''. NYU Press. p. 184. ISBN <bdi>978-0814797099</bdi>.</ref> Il-fruntieri ta’ Nagorno-Karabakh jixbħu fażola ħamra b’feles fuq in-naħa tal-Lvant. Għandu muntanji għoljin tul it-tarf tat-territorju fit-Tramuntana, fil-Punent u fin-Nofsinhar. Il-parti ħdejn il-feles tal-fażola ħamra hija wied pjuttost ċatt, biż-żewġ trufijiet tal-fażola, id-distretti ta’ [[Martakert]] u ta’ [[Martuni]], għandhom artijiet ċatti wkoll. Jeżistu widien iktar ċatti madwar il-ġibjun ta’ [[Sarsang]], madwar [[Hadrut]], u fin-Nofsinhar. Ir-reġjun kollu, bħala medja, għandu elevazzjoni ta’ 1,100 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar. Qċaċet notevoli jinkludu l-muntanja Murovdag fil-fruntiera u l-katina muntanjuża tal-Kirs il-Kbar fejn id-distetti ta’ Shusha u Hadrut. It-territorju ta’ Nagorno-Karabakh attwalment jifforma parti mir-reġjun storiku ta’ Karabakh, li jinsab bejn ix-xmajjar [[Kura]] u [[Araxes]], u l-fruntiera moderna bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan. Nagorno-Karabakh, bil-fruntieri moderni tiegħu, huwa parti mir-reġjun ikbar tal-Karabakh ta’ Fuq.<ref name=":5" /> [[Stampa:Sarsang reservoir P1090881.JPG|xellug|daqsminuri|227x227px|Il-ġibjun ta’ Sarsang]] Nagorno-Karabakh ma għandux fruntiera mal-Armenja iżda r-repubblika mhux rikonoxxuta tikkontrolla l-kuritur ta’ [[Lachin]], mogħdija muntanjuża li tikkollegaha mal-Armenja.<ref name=":5" /> L-ambjent ta’ Nagorno-Karabakh ivarja bejn steppa fl-artijiet baxxi ta’ Kura għal foresti densi tal-ballut, tal-karpin u tal-fagu fiż-żoni muntanjużi iktar fil-baxx, għal mergħat alpini u tal-betula iktar ’il fuq. Ir-reġjun fih għadd kbir ta’ fawwara naturali u depożiti taż-[[żingu]], tal-[[faħam]], taċ-[[ċomb]], tad-[[deheb]], tal-[[irħam]] u tal-[[ġebla tal-ġir]].<ref>DeRouen, Karl R. (ed.) (2007). ''Civil wars of the world: major conflicts since World War II, Volume 2''. ABC-CLIO. p. 150. ISBN <bdi>978-1851099191</bdi>.</ref> Il-bliet ewlenin tar-reġjun huma [[Stepanakert]], li sservi bħala l-[[belt kapitali]] tar-repubblika mhux rikonoxxuta ta’ Nagorno-Karabakh, u Shusha, li parzjalment hija fdalijiet. Id-dwieli, is-siġar tal-[[frott]], u s-siġar taċ-[[Ċawsla|ċawsli]] għad-dud tal-[[ħarir]] jitkabbru fil-widien.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/place/Nagorno-Karabakh|titlu=Nagorno-Karabakh {{!}} History, Map, & Conflict|sit=Encyclopedia Britannica|lingwa=en|data-aċċess=2021-04-12}}</ref> == Demografija == [[Stampa:Nagorno-Karabakh ethnic map (1995).png|daqsminuri|212x212px|Mappa etnika tar-reġjun fl-1995 wara d-deportazzjoni tal-Ażerbajġani]] Stħarriġ imħejji mill-awtoritajiet imperjali Russi fl-1823 wera li l-Armeni kollha f’Karabakh kienu jirresjedu b’mod kumpatt fl-artijiet b’elevazzjoni għolja, jiġifieri fit-territorju tal-ħames prinċipalitajiet Armeni tradizzjonali, u kienu jikkostitwixxu maġġoranza demografika assoluta f’dawk l-artijiet. Tant li 90.8 % tal-villaġġi fl-istħarriġ kienu Armeni, filwaqt li 9.2% kienu Tatari jew Ażerbajġani.<ref>Bournoutian, George A. ''A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi's Tarikh-E Qarabagh''. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 1994, p. 18.</ref> Fl-1989, l-Oblast Awtonomu ta’ Nagorno-Karabakh kellu popolazzjoni ta’ 192,000 ruħ, li minnhom 76 % kienu Armeni u 23% kienu Ażerbajġani, b’minoranzi Russi u Kurdi.<ref>Miller, Donald E. and Lorna Touryan Miller. ''Armenia: Portraits of Survival and Hope''. Berkeley: University of California Press, 2003 p. 7 ISBN 0-520-23492-8.</ref> == Trasport == {| class="wikitable sortable" |- |'''Post''' |'''ICAO''' |'''DAFIF''' |'''IATA''' |'''Isem l-ajruport''' |'''Koordinati''' |- |Stepanakert |UBBS |UB13 | |Stepanakert Airport |<small>39°54′05″N 46°47′13″E</small> |} Matul it-tmexxija tal-Unjoni Sovjetika, il-linja Yevlakh–Agdam–Stepanakert kienet tikkollega lir-Reġjun Awtonomu ta’ Nagorno-Karabakh mal-parti ewlenija tal-Ażerbajġan. Wara l-gwerra ta’ Nagorno-Karabakh u l-abbandun ta’ [[Ağdam]], is-servizz tal-linja beda jopera biss bejn [[Yevlax]] u [[Kətəlparaq]], mingħajr ebda sezzjoni fir-Repubblika ta’ Nagorno-Karabakh. Il-linja preċedenti tal-ferrovija bejn Kətəlparaq u Stepanakert kważi nqerdet għalkollox. Is-sezzjoni f’Nagorno-Karabakh bejn Ordubad u Horadiz tal-linja tal-ferrovija prinċipali (Tbilisi–Gyumri–)Yerevan–Nakhchivan–Horadiz–Shirvan(–[[Baku]]) ġiet żarmata wkoll flimkien ma’ linja sekondarja minn Mincivan għall-belt Armena ta’ Kapan. Attwalment, il-ferroviji Ażerbajġani jivvjaġġaw biss lejn Horadiz. Is-sezzjoni Ordubad–Horadiz tneħħiet, u b’hekk f’Nagorno-Karabakh ma fadal l-ebda linja ferrovjarja attiva. Il-linja ferrovjarja fir-Repubblika Awtonoma ta’ Nakhchivan għadha topera, iżda hija separata mil-linji Ażerbajġani prinċipali, u għandha biss konnessjoni mal-Iran. == Referenzi == [[Kategorija:Nagorno-Karabakh| ]] [[Kategorija:Ġeografija tal-Ażerbajġan]] a3z4n6kb51m0k8cr78imtphl0hgoykp 0 28955 331066 318917 2026-07-13T00:34:40Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331066 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Ha Long Bay in 2019.jpg|daqsminuri|275x275px|Veduta tal-bajja mill-Gżira ta' Titov.]] Il-'''Bajja ta' Ha Long''' jew il-'''Bajja ta' Halong''' (bil-[[Lingwa Vjetnamiża|Vjetnamiż]]: ''Vịnh Hạ Long'') hija [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] u destinazzjoni turistika popolari fil-provinċja ta' Quảng Ninh, il-[[Vjetnam]]. L-isem "Ha Long" ifisser "dragun nieżel". Amministrattivament, il-bajja tagħmel parti mal-belt ta' Ha Long, f'Cẩm Phả, u hija parti mid-distrett ta' Vân Đồn. Il-bajja fiha eluf ta' formazzjonijiet karstiċi u gżejriet tal-[[ġebla tal-ġir]] b'diversi għamliet u daqsijiet. Il-Bajja ta' Ha Long hija ċ-ċentru ta' żona ikbar li tinkludi l-Bajja ta' Bai Tu Long fil-Grigal u l-Gżira ta' Cát Bà fil-Lbiċ. Dawn iż-żoni ikbar għandhom l-istess karatteristiċi [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]], [[Ġeografija|ġeografiċi]], ġeomorfoloġiċi, klimatiċi u [[Kultura|kulturali]]. Il-Bajja ta' Ha Long għandha erja ta' madwar 1,553 km² (600 mil kwadru), u tinkludi 1,960-2,000 gżejra, il-maġġoranza tagħhom tal-ġebla tal-ġir. Iż-żona tal-qalba tal-bajja għandha erja ta' 334 km² (129 mil kwadru) b'densità għolja ta' 775 gżejra.<ref>{{Ċita web|url=http://vesakday2008.com/Vietnamese/tintuc/index.php?menu=detail&mid=89&nid=178|titlu=Ủy ban Tổ chức quốc tế|data=2009-01-07|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090107002925/http://vesakday2008.com/Vietnamese/tintuc/index.php?menu=detail&mid=89&nid=178|arkivju-data=2009-01-07|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-ġebla tal-ġir f'din il-bajja għaddiet minn 500 miljun sena ta' formazzjoni f'kundizzjonijiet u f'ambjenti differenti. L-evoluzzjoni karstika f'din il-bajja damet 20 miljun sena taħt l-impatt tal-klima tropikali spiss bix-xita.<ref>{{Ċita web|url=http://www.halong.org.vn/details.asp?lan=vn&id=557|titlu=Welcome to HaLong Bay Website|data=2009-01-15|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090115235925/http://www.halong.org.vn/details.asp?lan=vn&id=557|arkivju-data=2009-01-15|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-ġeodiversità tal-ambjent fl-inħawi ħoloq il-bijodiversità, inkluż bijosistema tropikali li dejjem tħaddar fuq l-art, bijosistema oċeanika u bijosistema kostali. Il-Bajja ta' Ha Long tospita 14-il speċi ta' flora endemika u 60 speċi ta' fawna endemika.<ref>{{Ċita web|url=http://bauchon.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=226165&ChannelID=458|titlu=.: Tuoi Tre Online - Ha Long :.|data=2009-02-20|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090220082013/http://bauchon.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=226165&ChannelID=458|arkivju-data=2009-02-20|url-status=dead}}</ref> Stħarriġiet tar-riċerka storika wrew il-preżenza ta' [[Bniedem|bnedmin]] [[Preistorja|preistoriċi]] f'dawn l-inħawi diġà minn għexieren ta' eluf ta' snin ilu. Il-kulturi suċċessivi tal-qedem huma l-kultura ta' Soi Nhu (madwar 18,000-7000 Q.K.), il-kultura ta' Cai Beo (7000-5000 Q.K. u l-kultura ta' Ha Long (5,000-3,500 Q.K.). Il-Bajja ta' Ha Long timmarka wkoll avvenimenti importanti fl-[[Storja|istorja]] tal-Vjetnam u nstabu bosta artefatti fil-muntanja Bai Tho, fl-Għar ta' Dau Go, u f'Bai Chay. 500 sena ilu, [[Nguyễn Trãi]] faħħar is-sbuħija tal-Bajja ta' Ha Long fil-proża tiegħu ''Lộ nhập Vân Đồn'', fejn sejħilha "għaġeb tal-blat fis-sema". Fl-1962, il-Ministeru għall-Kultura, l-[[Sport|Isport]] u t-Turiżmu tat-Tramuntana tal-Vjetnam elenka l-Bajja ta' Ha Long fost it-Teżori u l-Pajsaġġi Nazzjonali. Fl-1994, iż-żona tal-qalba tal-Bajja ta' Ha Long tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/672/|titlu=Ha Long Bay|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-08-31}}</ref> == Etimoloġija == [[Stampa:Halong ensemble (colour corrected).jpg|xellug|daqsminuri|267x267px|Il-Bajja ta' Ha Long binhar.]] L-isem ''Ha Long'' (chữ Hán: 下龍) ifisser "dragun nieżel". Qabel is-seklu 19, l-isem "Bajja ta' Ha Long" ma kienx ġie rreġistrat fil-kotba antiki tal-pajjiż. Minflok kienet tissejjaħ An Bang, Lục Thủy, Vân Đồn, eċċ. Fl-aħħar tas-seklu 19, l-isem "Bajja ta' Ha Long" tfaċċa fuq il-Mappa Marittima ta' [[Franza]]. Il-gazzetta bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''Hai Phong'' irrapportat li "Dragun jidher fil-Bajja ta' Ha Long". Skont leġġenda lokali, meta l-Vjetnam qabad jiżviluppa bħala pajjiż, il-Vjetnamiżi kellhom jiġġieldu kontra l-invażuri. Sabiex jgħinu lill-Vjetnamiżi jiddefendu lil pajjiżhom, l-allat bagħtu familja ta' draguni bħala protetturi. Din il-familja ta' draguni bdiet tobżoq il-ġojjelli u l-ġada. Dawn inbidlu fi gżejjer u fi gżejriet tul il-bajja, li flimkien iffurmaw ħajt kbir kontra l-invażuri. Permezz tal-maġija, f'daqqa waħda tfaċċaw bosta muntanji tal-blat fil-baħar, quddiem il-bastimenti tal-invażuri; bil-ħasda l-bastimenti baqgħu deħlin ġol-blat u ġo xulxin. Wara li l-battalja ntrebħet, id-draguni riedu jaraw il-kumplament tad-[[Id-Dinja|Dinja]] fil-paċi, u ddeċidew li jitilqu mill-bajja. Il-post fejn niżlet id-dragun omm issejjaħ Ha Long, il-post fejn ulied id-dragun qagħdu qrib ommhom issejjaħ il-Gżira ta' Bái Tử Long (''Bái'': joqogħdu qrib, ''Tử'': ulied, ''Long'': dragun), u l-post fejn ulied id-dragun ċaqilqu denbhom b'vjolenza ssejjaħ il-Gżira ta' Bạch Long Vĩ (''Bạch'': l-abjad tar-ragħwa meta ulied id-dragun ċaqilqu denbhom, ''Long'': dragun, ''Vĩ'': denb), illum il-ġurnata magħrufa bħala l-[[peniżola]] ta' Tra Co, f'Móng Cái.<ref>{{Ċita web|url=http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=30106&cn_id=324250|titlu=www.cpv.org.vn - 下 龙 市|data=2013-11-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131101143713/http://www.dangcongsan.vn/cpv/Modules/Preview/PrintPreview.aspx?co_id=30106&cn_id=324250|arkivju-data=2013-11-01|url-status=bot: unknown}}</ref> == Ħarsa ġenerali == [[Stampa:Thien Cung.jpg|daqsminuri|Il-Grotta ta' Thien Cung.]] Il-bajja tikkonsisti minn densità ta' xi 1,600 gżira monolitika tal-ġebla tal-ġir, kull waħda miksija b'veġetazzjoni folta tal-ġungla, ħerġin b'mod spettakolari minn wiċċ l-oċean. Bosta gżejjer huma vojta minn ġewwa u għandhom diversi għerien enormi. L-Għar ta' Hang Dau Go (l-Għar tal-Puntali tal-[[Injam]]) huwa l-ikbar għar fl-inħawi ta' Ha Long. Xi turisti Franċiżi żaru l-għar fl-aħħar tas-seklu 19 u sejħulu ''Grotte des Merveilles'' (Grotta tal-Għeġubijiet). It-tliet kompartimenti kbar tiegħu fihom għadd kbir ta' stalaktiti u stalagmiti (kif ukoll graffiti Franċiżi tas-seklu 19). Hemm żewġ gżejjer kbar, Tuần Châu u Cát Bà, li fuqhom jgħixu abitanti permanenti u li għandhom faċilitajiet għat-turisti bħal lukandi u bajjiet. Hemm diversi bajjiet sbieħ fuq gżejjer oħra iżgħar. [[Stampa:Ha-Long-Bay8.jpg|xellug|daqsminuri|Dar ta' [[sajjied]] fil-Bajja ta' Ha Long.]] Komunità ta' madwar 1,600 ruħ tgħix litteralment fuq il-Bajja ta' Ha Long f'erba' villaġġi tas-sajjieda fuq wiċċ l-ilma: Cua Van, Ba Hang, Cong Tau u Vong Vieng fid-distrett ta' Hung Thang li jagħmel mal-belt ta' Ha Long. Is-sajjieda u l-familji tagħhom jgħixu fuq wiċċ l-ilma u jaqilgħu l-għajxien tagħhom mis-sajd u mill-akkwakultura. Huma jistadu fl-ilmijiet baxxi għal 200 speċi ta' ħut u 450 tip differenti ta' molluski. Ħafna mill-gżejjer kisbu isimhom minħabba interpretazzjoni tal-għamliet mhux tas-soltu tagħhom. Fosthom hemm il-Gżejra ta' Voi ([[iljunfant]]), il-Gżejra ta' Ga Choi (serduk jiġġieled), il-Gżejra ta' Khi (xadina), u l-Gżejra ta' Mai Nha (saqaf). 989 mill-gżejjer ingħataw isem. Hemm diversi [[Għasfur|għasafar]] u [[Annimal|annimali]] li jgħixu fuq uħud mill-gżejjer bħal bantams, gazzelli, xadini u gremxul. Kważi l-gżejjer kollha qishom torrijiet individwali f'pajsaġġ klassiku tal-fenglin b'għoli ta' 50-100 metru (160-330 pied) u b'proporzjon ta' għoli/wisa' sa madwar sitta. Karatteristika speċifika oħra tal-Bajja ta' Ha Long hija l-abbundanza ta' lagi fi ħdan il-gżejjer tal-ġebla tal-ġir. Pereżempju l-gżira ta' Dau Be għandha sitt lagi interni. Dawn il-lagi kollha tal-gżejjer jokkupaw dolini mgħerrqa fi ħdan formazzjonijiet karstiċi tat-tip ''fengcong''. === Pożizzjoni === [[Stampa:FishingVillage HaLongBay Vietnam (pixinn.net).jpg|daqsminuri|254x254px|Villaġġ tas-sajjieda fuq wiċċ l-ilma.]] Il-Bajja ta' Ha Long tinsab fil-Grigal tal-Vjetnam, bejn E106°55' u E107°37' u bejn N20°43' u N21°09'. Il-bajja testendi mir-raħal ta' Quang Yen sa wara l-belt ta' Ha Long, il-belt ta' Cẩm Phả u d-distrett ta' Vân Đồn. Il-bajja hija kkonfinata fin-Nofsinhar u fix-Xlokk mill-Bajja ta' Lan Ha, fit-Tramuntana mill-belt ta' Ha Long, u fil-Punenet mill-Bajja ta' Bai Tu Long. Il-bajja għandha kosta twila 120 kilometru (75 mil) u għandha daqs ta' madwar 1,553 km² (600 mil kwadru) b'xi 2,000 gżejra. L-erja ddeżinjata bħala sit naturali u Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO tinkorpora erja ta' 434 km² (168 mil kwadru) b'775 gżejra, b'żona tal-qalba delimitata minn 69 punt: il-gżira ta' Dau Go fil-Punent, il-lag ta' Ba Ham fin-Nofsinhar u l-gżira ta' Cong Tay fil-Lvant. Iż-żona protetta tibda minn ħdejn il-pompa tal-petrol ta' Cái Dăm u tibqa' sejra sad-distrett ta' Quang Hanh, il-belt ta' Cẩm Phả u ż-żona tal-madwar. === Klima === Il-klima tal-bajja hija tropikali, bix-xita, tipika tal-gżejjer tal-baħar fir-reġjun, b'żewġ staġuni: sajf sħun u bl-indewwa, u xitwa niexfa u kiesħa. It-temperatura medja tkun 15–25 °C (59–77 °F), u kull sena tinżel jinżlu bejn 2 metri u 2.2 metri (6.6 piedi u 7.2 piedi) ta' xita. Il-Bajja ta' Ha Long għandha sistema tipika ta' marea ta' binhar (b'amplitudni tal-marea li tvarja bejn 3.5–4 metri jew 11–13-il pied). Is-salinità hija bejn 31 u 34.5 MT fl-istaġun tan-nixfa u iktar baxxa fl-istaġun tax-xita. === Popolazzjoni === [[Stampa:Ha Long Bay, sunset.jpg|daqsminuri|Inżul ix-[[xemx]] fil-Bajja ta' Ha Long.]] Mill-1,969 gżira fil-Bajja ta' Ha Long, bejn wieħed u ieħor xi 40 minn huma abitati. Dawn il-gżejjer ivarjaw minn għexieren għal eluf ta' ettari bħala daqs, l-iktar fil-Lvant u fix-Xlokk tal-Bajja ta' Ha Long. F'dawn l-aħħar deċennji, eluf ta' nies bdew jgħixu fuq il-gżejjer u bnew komunitajiet ġodda bħall-Gżira ta' Sa Tô (il-belt ta' Ha Long) u l-Gżira ta' Thắng Lợi (id-distrett ta' Vân Đồn). Il-popolazzjoni tal-Bajja ta' Ha Long tammonta għal madwar 1,540 ruħ, l-iktar fil-villaġġi tas-sajjieda ta' Cửa Vạn, ta' Ba Hang u ta' Cặp Dè (id-distrett ta' Hùng Thắng, il-belt ta' Ha Long). Ir-residenti tal-bajja jgħixu l-iktar fuq dgħajjes u fuq ċattri li jżommu fuq wiċċ l-ilma permezz ta' tajers u ġarer tal-plastik u li jiffaċilitaw is-sajd, it-trobbija u t-tnissil ta' speċijiet akkwatiċi u tal-baħar. Il-ħut tal-akkwakultura jeħtieġ jingħalef ġurnata iva u ġurnata le sa tliet snin, meta eventwalment jinbigħ lir-ristoranti lokali tal-ħut u tal-frott tal-baħar għal prezz sa 300,000 dong Vjetnamiż kull kilogramma. Illum il-ġurnata l-ħajja tal-abitanti tal-Bajja ta' Ha Long tjiebet ferm bis-saħħa ta' negozji ġodda marbuta mal-ivvjaġġar. Ir-residenti tal-villaġġi fuq wiċċ l-ilma madwar il-Bajja ta' Ha Long bdew jikru xi kmamar, jagħmlu dawriet turistiċi bid-dgħajsa, u jippreparaw frott il-baħar frisk għat-turisti. Għalkemm dan l-istil ta' ħajja huwa iżolat u iebes, ir-residenti tal-villaġġi fuq wiċċ l-ilma jitqiesu għonja meta mqabbla ma' residenti oħra fil-Bajja ta' Ha Long. Attwalment, il-gvern provinċjali ta' Quảng Ninh għandu politika ta' rilokazzjoni tal-unitajiet domestiċi li jgħixu fil-bajja biex imorru jgħixu fuq l-art, sabiex jistabbilizzaw il-ħajja tagħhom u fl-istess ħin il-pajsaġġ jiġi protett. Iktar minn 300 unità domestika li kienu jgħixu fil-villaġġi tas-sajjieda fil-Bajja ta' Ha Long ġew rilokati mal-kosta fiż-Żona tar-Rilokazzjoni ta' Khe Cá, issa magħrufa bħala ż-Żona 8 (id-distrett ta' Hà Phong, il-belt ta' Ha Long) minn Mejju 2014. Dan il-proġett tkompla u l-provinċja żammet biss għadd ta' villaġġi tas-sajjieda bħala attrazzjoni għaż-żjarat turistiċi. == Storja == [[Stampa:Halong06.jpg|daqsminuri|[[Statwa]] ta' [[Gautama Buddha|Buddha]] f'għar tal-Bajja ta' Ha Long tas-seklu 16-17.]] === Kultura ta' Soi Nhu (16,000-5000 Q.K.) === F'Ha Long u f'Bai Tu Long hemm siti [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] bħal Me Cung u Thien Long. Hemmhekk instabu fdalijiet ta' munzelli ta' qxur tal-baħar (Cyclophorus u Melania), xi molluski tal-ilma ħelu u xi għodod rudimentali. L-istil ta' ħajja prinċipali tal-abitanti ta' Soi Nhu kien jinkludi s-sajd tal-ħut u tal-qxur tal-baħar, il-ġbir tal-[[frott]] u t-tħaffir għall-basal u għat-tuberi. L-ambjent tal-għajxien tagħhom kien żona kostali għad-differenza ta' kulturi Vjetnamiżi oħra, pereżempju dawk li nstabu fdalijiet tagħhom f'Hoa Binh u f'Bac Son. === Kultura ta' Cai Beo (5000-3000 Q.K.) === F'Ha Long u fl-gżira ta' Cat Ba, l-abitanti kienu żviluppaw sal-livell ta' sfruttament tal-baħar għall-għajxien. Il-kultura ta' Cai Beo kienet kultura ta' tranżizzjoni bejn il-kultura ta' Soi Nhu u l-kultura ta' Ha Long.<ref>{{Ċita web|url=http://www.halongbay.com.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=314&lang=en|titlu=Cultural and Historical Values|data=2012-02-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120202085756/http://www.halongbay.com.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=314&lang=en|arkivju-data=2012-02-02|url-status=dead}}</ref> === Kultura ta' Ha Long (2500-1500 Q.K.) === Bejn l-2500 Q.K. u l-1500 Q.K., il-kultura ta' Cai Beo evolviet fil-kultura ta' Ha Long, li hija l-kultura li ħalliet l-ikbar ammont ta' evidenza warajha. B'kollox instabu saħansitra 50 artefatt kulturali ta' din il-kultura.<ref>{{Ċita web|url=http://www.halongwonders.com/en/travel-guide/halong-bay-culturalhistorical-value.aspx|titlu=Cultural & Historical Value of Ha Long Bay|sit=halongwonders|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220831143110/https://www.halongwonders.com/en/travel-guide/halong-bay-culturalhistorical-value.aspx|arkivju-data=2022-08-31|url-status=dead}}</ref> === Perjodu Klassiku === L-istorja turina li fil-Bajja ta' Ha Long seħħew diversi battalji navali lokali kontra l-ġirien kostali tal-Vjetnam. Fi tliet okkażjonijiet, fil-labirint ta' kanali fix-xmara Bạch Đằng qrib il-gżejjer, l-armata Vjetnamiża waqqfet liċ-[[Ċina|Ċiniżi]] milli jiżbarkaw. Fl-1288, Ġeneral Vjetnamiż waqqaf it-tbaħħir ta' vapuri [[Mongolja|Mongoli]] tul ix-xmara Bach Dang billi fil-marea għolja poġġew puntali tal-injam bi truf tal-azzar ġejjin għall-ponta, u meta għaddiet, il-flotta Mongola ta' [[Kublai Khan]] għerqet. === Perjodu Modern === Il-Bajja ta' Ha Long kien is-sit fejn ġiet olzata għall-ewwel darba l-bandiera nazzjonali l-ġdida tal-Gvern Ċentrali Provviżorju tal-Vjetnam fil-5 ta' Ġunju 1948 matul l-iffirmar tal-Ftehimiet tal-Bajja ta' Ha Long (bil-Franċiż: ''Accords de la baie d’Along'') mill-Kummissarju Għoli [[Emile Bollaert]] u mill-President [[Nguyễn Văn Xuân]].<ref>Réalités vietnamiennes (Les réalités permanentes), Saigon, 1969, p. 52 (bil-Franċiż).</ref> Matul il-Gwerra tal-Vjetnam, ħafna mill-kanali bejn il-gżejjer intefgħulhom bosta mini tal-ilma mill-Flotta Navali tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], u għad hemm uħud minnhom li għadhom theddida għat-trasport marittimu sa llum il-ġurnata. == Ġeoloġija u ġeomorfoloġija == [[Stampa:Halong Bay in Vietnam.jpg|daqsminuri|Il-formazzjonijiet karstiċi tal-Bajja ta' Ha Long.]] Il-Bajja ta' Ha Long u l-inħawi tal-madwar jikkonsistu minn parti mit-territorju kompożitur Ċiniż-Vjetnamiż bi storja ta' żvilupp Prekambrijani sa llum il-ġurnata. Matul l-epoka Fanerożojka, is-sedimenti terriġeni, vulkanoġeniċi u tal-karbonat tas-siliċju b'abbundanza ta' graptoliti, brakkjopodi, ħut, qroll, foraminiferani, radjolarji, bivalvi u flora, isseparaw minn xulxin permezz ta' 10 distakk stratigrafiku, iżda l-konfini bejn l-epoki Devonjani u Karboniferi ġiet meqjusa bħala kontinwa. Il-ġeomorfoloġija karstika tal-ġebla tal-ġir tal-bajja żviluppat mill-epoka Mijoċena, speċjalment l-għoljiet b'għamla ta' kon (''fengcong''), jew it-torrijiet karstiċi għoljin tal-ġebla tal-ġir (''fenglin'') b'bosta fdalijiet ta' għerien freatiċi antiki, għerien karstiċi antiki mal-baħar u għerien taħt il-baħar li jiffurmaw formazzjonijiet karstiċi tal-ġebla tal-ġir uniċi fid-dinja. Il-ġeoloġija Kwaternarja ġiet żviluppata permezz ta' ħames ċikli fl-ambjenti marittimini u kontinentali. Il-Bajja ta' Ha Long attwali, fil-fatt, tfaċċat wara t-trasgressjoni massima tal-epoka Oloċena Nofsanija, li ħalliet warajha żona ta' xaqlibiet laterali fl-irdumijiet tal-ġebla tal-ġir b'bosta qxur tal-gajdri. Ir-riżorsi ġeoloġiċi huma abbundanti: antraċit, linjite, shale taż-żejt, żejt grezz, fosfati, ġebla tal-ġir u addittivi tas-siment, kaolin, ramel tas-siliċe, dolomit, kwarzit ta' oriġini eżoġena, antimonju, u merkurju ta' oriġini idrotermika. Barra minn hekk, hemm ukoll korpi tal-ilma fis-superfiċe, tal-ilma tal-pjan u tal-ilma minerali termali max-xatt tal-Bajja ta' Ha Long u ta' Bái Tử Long, kif ukoll riżorsi ambjentali oħra.<ref>{{Ċita web|url=http://www.idm.gov.vn/nguon_luc/Xuat_ban/2003/22/t1.htm|titlu=t1a|sit=www.idm.gov.vn|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120723221843/http://www.idm.gov.vn/nguon_luc/Xuat_ban/2003/22/t1.htm|arkivju-data=2012-07-23|url-status=dead}}</ref><ref>Tran Duc Thanh; Waltham Tony (1 September 2001). "The outstanding value of the geology of Ha Long Bay". ''Advances in Natural Sciences''. '''2''' (3). ISSN 0866-708X.</ref> F'termini ta' ġeoloġija tal-baħar, din iż-żona hija rreġistrata bħala ambjent kostali speċjalment bis-sedimenti, u b'hekk il-proċess ta' tnawwir kimiku tal-karbonat tal-kalċju jseħħ b'mod rapidu u joħloq xquq u għerien marittimi b'għamliet wesgħin u strambi. Is-sediment tas-superfiċe li jinsabu fil-qiegħ ivarjaw minn tajn tafli għal ramel, madankollu, it-tajn bis-sediment u t-tajn tafli huma dominanti fid-distribuzzjoni tul il-bajja. B'mod partikolari, il-materjali bil-karbonat oriġinaw minn organiżmi li jirrappreżentaw bejn 60 u 65 % tal-kontenut tas-sedimenti. Is-sedimenti tas-superfiċe tal-iskolli tal-qroll huma l-iktar ramel u ċagħaq, li minnhom il-materjali tal-karbonat jokkupaw iktar minn 90 %. Is-sedimenti taż-żona intermareali jvarjaw minn tajn tafli, għal ramel u żrar, skont xi jkunu l-ambjenti distinti bis-sedimenti, bħal pereżempju l-artijiet bil-mangrovji, l-artijiet ċatti tal-marea, il-bajjiet, eċċ. Fil-bajjiet iż-żgħar tassew sbieħ, is-sedimenti tar-ramel jaf ikunu ddominati mill-kwarz jew mill-materjali tal-karbonati. Is-saffi tas-sedimenti taż-żona intermareali, is-sedimenti fil-qiegħ tal-baħar fis-superfiċe ċatta li tikkonserva x-xmajjar antiki, is-sistemi ta' għerien u s-sedimenti tagħhom, it-traċċi tal-azzjoni antika tal-baħar li ffurmat xquq u għerien marittimi, bajjiet, terrazzi marittimi u artijiet bil-mangrovji distinti, huma evidenza importanti tal-avvenimenti u tal-proċessi ġeoloġiċi li seħħew fl-epoka Kwaternarja. === Storja tat-tettonika === Il-Bajja ta' Ha Long esperjenzat minn tal-inqas 500 miljun sena ta' diversi stati ġeoloġiċi ta' oroġenija, trasgressjoni marittima u regressjoni marittima. Matul il-perjodi Ordoviċjani u Silurjani (500-410 miljun sena ilu), il-Bajja ta' Ha Long kienet baħar fond. Matul il-perjodi Karboniferi u Permjani (340-250 miljun sena ilu), il-Bajja ta' Ha Long sar baħar baxx. Iċ-ċaqliq 'il fuq dominanti neotettoniku u tettoniku reċenti influwenza ferm it-topografija ta' din iż-żona, u l-pajsaġġ attwali ta' gżejjer marittimi ġie ffurmat madwar 7,000 jew 8,000 sena ilu mill-invażjoni tal-baħar matul it-trasgressjoni tal-epoka Oloċena li kienet bdiet madwar 17,000-18,000 sena ilu. B'mod partikolari mill-epoka Oloċena, minn madwar 11,000 sena ilu, iż-żona ta' Cat Ba u ta' Ha Long fiha ħafna evidenza arkeoloġika li tikkollega l-varjazzjonijiet fil-livelli tal-baħar mal-iżvilupp ta' kulturi antiki bħall-kulturi ta' Soi Nhu u ta' Ha Long. === Ġeomorfoloġija karstika === [[Stampa:Hang sửng sốt (41120154705).jpg|xellug|daqsminuri|285x285px|L-Għerien ta' Sung Sot.]] Minħabba kombinament simultanju ta' fatturi ideali bħal saffi tal-ġebla tal-ġir ħoxnin, mhux skuri, griżi u b'saħħithom, li ffurmaw bil-materjali b'granuli fini; klima sħuna u bl-indewwa u proċess tettoniku bil-mod inġenerali; il-Bajja ta' Ha Long kellha evoluzzjoni karstika sħiħa għal 20 miljun sena. Hemm bosta tipi ta' topografija karstika fil-bajja, bħall-għelieqi karstiċi. Il-Bajja ta' Ha Long huwa pajsaġġ karstiku matur li żviluppa fi klima sħuna, bix-xita u tropikali. Is-sekwenzi ta' stadji fl-evoluzzjoni ta' pajsaġġ karstiku fuq perjodu ta' 20 miljun sena jirrikjedi kombinament ta' diversi elementi distinti, inkluż il-ħxuna kbira tal-ġebla tal-ġir, klima sħuna bix-xita, u olzar tettoniku kumplessiv li twettaq bil-mod. Il-proċess ta' formazzjoni karstika huwa maqsum f'ħames stadji, u t-tieni stadju huwa l-formazzjoni tal-gżejjer marittimi tal-ġebla tal-ġir. Dan jiġi segwit mill-iżvilupp karstiku tal-fengcong, li joħroġ fid-dieher fil-gruppi ta' għoljiet ta' Bo Hon u ta' Dau Be. Dawn il-koni b'xaqlibiet laterali għandhom għoli medju ta' 100 metru u l-ogħla kon jaqbeż il-200 metru. Il-formazzjonijiet karstiċi fenglin huma kkaratterizzati minn torrijiet separati weqfin. Il-mijiet ta' gżejjer tal-blat li jiffurmaw il-pajsaġġ tal-Bajja ta' Ha Long huma t-torrijiet individwali ta' pajsaġġ klassiku fenglin fejn il-pjanuri bejniethom niżlu taħt il-livell tal-baħar. Il-biċċa l-kbira tat-torrijiet ilaħħqu għoli ta' bejn 50 u 100 metru, b'proporzjon ta' għoli/wisa' ta' madwar 6. Id-dolini karstiċi ġew mgħerrqa mill-baħar, u saru l-abbundanza ta' lagi fi ħdan il-gżejjer tal-ġebla tal-ġir. Pereżempju, il-gżira ta' Dau Be fil-bokka tal-Bajja ta' Ha Long għandha sitt lagi interni, inkluż il-lagi ta' Ba Ham li jinsabu fi ħdan il-formazzjonijiet karstiċi fengcong. Il-Bajja ta' Ha Long fiha eżempji pajsaġġistiċi tal-fengcong, tal-fenglin u tal-pjanura karstika. Dawn mhumiex stadji evoluzzjonarji separati iżda r-riżultat ta' proċessi naturali mhux uniformi fit-tnawwir ta' massa kbira tal-ġebla tal-ġir. L-erożjoni marittima ħolqot xquq li f'xi postijiet twessgħu u saru għerien. Ix-xquq marittimi huma karatteristika tal-kosta tal-ġebla tal-ġir, iżda fil-Bajja ta' Ha Long, ħolqot il-pajsaġġ matur. Fi ħdan il-Bajja ta' Ha Long, l-għerien aċċessibbli prinċipali huma l-passaġġi l-antiki li għadhom jeżistu minn meta l-formazzjonijiet karstiċi kienu qed jevolvu mid-diversi stadji ta' fengcong u ta' fenglin. Fil-gżejjer tal-ġebla tal-ġir jistgħu jiġu rikonoxxuti tliet tipi prinċipali ta' għerien (Waltham, T. 1998): * fdalijiet ta' għerien freatiċi; * għerien karstiċi antiki mal-baħar; * għerien marittimi fi xquq taħt il-baħar. L-ewwel grupp jikkonsisti minn għerien freatiċi antiki li jinkludu: Sung Sot, Tam Cung, Lau Dai, Thien Cung, Dau Go, Hoang Long u Thien Long. Illum il-ġurnata, dawn l-għerien jinsabu f'diversi livelli għoljin. L-Għar ta' Sung Sot jinsab fuq il-gżira ta' Bo Hon. Mid-daħla tal-kompartimenti maqtugħa tagħha li issa jinsabu fuq irdum, hemm passaġġ għoli u wiesa' iktar minn 10 metri li jinżel lejn in-Nofsinhar. L-Għar ta' Tam Cung huwa għar freatiku kbir li fforma minn xaqq li twessa' fil-ġebla tal-ġir u li nqasam fi tliet kompartimenti. L-Għar ta' Lau Dai huwa għar b'għadd ta' passaġġi estiżi fuq fetħa ta' 300 metru fuq in-naħa tan-Nofsinhar tal-gżira ta' Con Ngua. L-Għerien ta' Thien Cung u ta' Dau Go huma fdalijiet tal-istess sistema ta' għerien antiki. It-tnejn li huma għadhom jeżistu fil-parti tat-Tramuntana tal-gżira ta' Dau Go f'madwar 20 sa 50 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. L-Għar ta' Thien Cung għandu kompartiment kbir wieħed li huwa itwal minn 100 metru u bblukkat fit-truf tiegħu, kważi maqsum mill-ġdid f'kompartimenti iżgħar permezz ta' ħajt enormi ta' stalaktiti u ta' stalagmiti. L-Għar ta' Dau Go huwa mina kbir waħda li tinżel tul sett ta' xquq. It-tieni grupp ta' għerien huwa dak tal-għerien karstiċi antiki mal-baħar li jinkludu: Trinh Lu, Bo Nau, Tien Ong u Trong. L-għerien karstiċi antiki mal-baħar huma karatteristika komuni tal-pajsaġġi karstiċi li jkunu laħqu stadju ta' qtugħ laterali mifrux fil-livell tal-bażi. Jistgħu jkunu estiżi lura f'għerien b'labirint ta' kompartimenti bin-nixxigħat li jnixxu minn sistemi ta' għerien ikbar fi ħdan il-ġebla tal-ġir. Huma distinti mill-elementi prinċipali tal-passaġġi tagħhom li jkunu kważi orizzontali u spiss ikunu qishom terrazzi ta' sedimenti akkumulati fil-livelli l-antiki tal-bażi. L-Għar ta' Trinh Nu, li huwa wieħed mill-ikbar għerien karstiċi antiki mal-baħar fil-Bajja ta' Ha Long, b'saqaf għoli madwar 12-il metru 'l fuq mil-livell tal-baħar u twil xi 80 metru, ġie żviluppat f'diversi stadji. L-Għar ta' Bo Nau huwa għar orizzontali li fih depożiti ta' stalaktiti antiki, f'pożizzjoni trasversali mal-pjan. It-tielet grupp huwa dak tal-għerien marittimi fi xquq taħt il-baħar li huma karatteristika karstika speċjali tal-Bajja ta' Ha Long. Il-proċess tal-azzjoni tal-ilma baħar fuq il-ġebla tal-ġir u tal-erożjoni bl-azzjoni tal-mewġ joħloq xquq fil-bażi tal-irdumijiet. F'kundizzjonijiet vantaġġużi, it-tnawwir tal-ġebla tal-ġir ikompli jwessa' kostantement ix-xquq fl-irdumijiet u jiġu estiżi f'għerien. Ħafna minn dawn fil-livell tal-baħar jestendu ġol-għoljiet tal-ġebla tal-ġir f'dolini mgħerrqa li issa ffurmaw lagi tal-marea. Karatteristika li tiddistingwi l-għerien marittimi fi xquq taħt il-baħar hi li jkollhom soqfa orizzontali tassew lixxi ġol-ġebla tal-ġir. F'xi għerien marittimi fi xquq taħt il-baħar ma ffurmawx fil-livell tal-baħar attwalil, iżda f'livelli tal-baħar antiki relatati ma' bidliet fil-livell tal-baħar fit-trasgressjoni tal-epoka Oloċena u fil-livelli tal-baħar tal-epoka Plejstoċena. Uħud minnhom ippreservaw l-iżvilupp ta' għerien karstiċi antiki mal-baħar fl-ambjent kontinentali jew ippreservaw il-fdalijiet ta' għerien freatiċi antiki. Waħda mill-iżjed karatteristiċi mhux tas-soltu tal-Bajja ta' Ha Long tinsab fil-grupp ta' lagi moħbija ta' Bo Ham u fil-mina li tikkollegahom mal-għerien marittimi fi xquq taħt il-baħar fil-gżira ta' Dau Be. Mill-irdumijiet fil-perimetru tal-gżira hemm għar wiesa' 10 metri fil-livell tal-ilma u li jserrep b'tali mod li huwa kważi fid-dlam għalkollox, iżda jestendi madwar 150 metru sa lag intern. L-Għar ta' Luon jinsab fil-gżira ta' Bo Hon u jestendi għal 50 metru iżda f'lag ikkonfinat tal-marea. Għandu stalaktita enormi ta' żewġ metri maqtugħa fil-livell modern tal-marea li għaddiet minn bosta stadji biex ġiet iffurmata. Il-pajsaġġ karstiku tal-Bajja ta' Ha Long għandu importanza internazzjonali u fundamentali għax-[[xjenza]] tal-ġeomorfoloġija. It-torri karstiku fenglin, li huwa t-tip preżenti fil-biċċa l-kbira tal-Bajja ta' Ha Long, hu l-iżjed forma estrema ta' żvilupp pajsaġġistiku tal-ġebla tal-ġir. Jekk dawn il-pajsaġġi karstiċi jitqabblu b'mod wiesa' f'termini tal-għoli, tal-angolu u tal-għadd ta' torrijiet karstiċi tagħhom, il-Bajja ta' Ha Long x'aktarx li tiġi biss wara [[Yangshou]], iċ-Ċina. Madankollu, il-Bajja ta' Ha Long ġiet invaża wkoll mill-baħar u għaldaqstant, għall-inqas parzjalment, il-ġeomorfoloġija tal-gżejjer tal-ġebla tal-ġir tagħha, huma l-konsegwenza tal-erożjoni tal-baħar. L-invażjoni tal-baħar tiddistingwi l-Bajja ta' Ha Long u tagħmilha unika fid-dinja. Hemm inħawi oħra ta' torrijiet karstiċi taħt l-ilma li ġew invażi mill-baħar, iżda l-ebda post mhu daqshekk estensiv daqs il-Bajja ta' Ha Long.<ref>Trần Văn Trị, Trần Đức Thạnh, Tony Waltham, Lê Đức An, Lại Huy Anh, 2003. The Ha Long Bay World Heritage: Outstanding geological values. ''Journal of Geology'', Series B. No. 22/2003. pp. 1-18.</ref> === Kronoloġija tal-evoluzzjoni ġeoloġika === Uħud mill-iżjed avvenimenti ġeoloġiċi notevoli fl-istorja tal-Bajja ta' Ha Long seħħew fl-aħħar 1,000 sena, inkluż l-avvanz tal-baħar, l-olzar tal-inħawi tal-bajja, l-erożjoni qawwija li ffurmat bajja b'ilmijiet daqstant mielħa u ta' lewn ikħal permezz tal-qroll u l-ġebla tal-ġir. Dan il-proċess ta' erożjoni bl-ilma baħar ħaffar fil-fond tal-ġebla u kkontribwixxa għas-sbuħija tal-post. Illum il-ġurnata, il-Bajja ta' Ha Long hija r-riżultat ta' dan il-proċess twil ta' evoluzzjoni ġeoloġika li ġiet influwenzata minn bosta fatturi. Minħabba dawn il-fatturi kollha, it-turisti li jżuru l-Bajja ta' Ha Long mhux biss jistgħu jitpaxxew u jgawdu wieħed mill-għeġubijiet naturali tad-dinja, iżda anke "[[mużew]]" ġeoloġiku prezzjuż li ġie ppreservat b'mod naturali fil-beraħ għal dawn l-aħħar 300 miljun sena. {| class="wikitable" !Data !Perjodu ġeoloġiku !Avvenimenti |- |570,000,000–500,000,000 Q.K. |il-bidu tal-perjodu Kambrijan |Iż-żona, li issa tifforma l-Bajja ta' Ha Long, bażikament kienet art kontinentali, soġġetta għall-erożjoni mix-xita. |- | |tmiem il-perjodu Kambrijan |Iż-żona ġiet mgħerrqa u dan ta bidu għall-eżistenza tal-Bajja ta' Ha Long. |- |500,000,000–400,000,000 Q.K. |il-perjodi Ordoviċjani u Silurjani |Iż-żona tal-Grigal tal-Vjetnam kienet kważi qisha baħar fond, u ġiet sottomessa għall-attività kostanti tal-plakek tettoniċi. |- | |tmiem il-perjodu Silurjan |Għaddiet minn fażi ta' ċaqliq bil-kontra li ħoloq il-muntanji fil-fond taħt l-ilma. |- |420,000,000–340,000,000 Q.K. |tmiem il-perjodu Silurjan u tul il-perjodu Devonjan kollu |Iż-żona kienet soġġetta għal forzi qawwijin ta' erożjoni mill-klima sħuna u niexfa. F'dan l-istadju, il-Bajja ta' Ha Long kienet parti mill-art kontinentali wiesgħa li llum il-ġurnata tifforma l-Baħar tan-Nofsinhar taċ-Ċina u l-blata kontinentali Ċiniża. |- | |tmiem il-perjodu Devonjan |Minħabba l-attività tettonika, iż-żona ta' Ha Long u r-reġjun kollu tal-Grigal ġew olzati mill-fond tal-baħar. |- |340,000,000–240,000,000 Q.K. |il-perjodi Karboniferi u Permjani |Il-formazzjoni tas-saff tal-ġebla tal-ġir hija eħxen minn 1,000 metru. Reġa' fforma baħar baxx u sħun, li eżista għal madwar 100 miljun sena. Inħolqu żewġ tipi ta' ġebla tal-ġir: is-saff ta' Cát Bà tal-perjodu Karboniferu bikri (bi ħxuna ta' 450 metru); u s-saff ta' Quang Hanh tal-perjodu Karboniferu Nofsani u tal-perjodu Permjan bikri (bi ħxuna ta' 750 metru). Dawn iż-żewġ saffi jikkostitwixxu l-maġġoranza tal-gżejjer tal-Bajja ta' Ha Long. |- |67,000,000 Q.K. |tmiem il-perjodu Kretaċju |Il-Bajja ta' Ha Long eżistiet fl-ambjent ta' art kontinentali muntanjuża għolja minħabba l-influwenza tal-fażijiet tal-formazzjoni massiċċa tal-muntanji. |- | |nofs il-perjodu Paleoġen |Dan iċ-ċaqliq baqa' kontinwu u stabbli, filwaqt li bdew proċessi b'saħħithom ta' erożjoni, u wara miljuni ta' snin, issawret forma ta' topografija ta' art semigħolha. Il-kontinwazzjoni ta' din l-erożjoni progressivament qatgħet l-artijiet għoljin f'blokok b'altitudnijiet simili għall-muntanji ta' llum il-ġurnata. |- |26,000,000–10,000,000 Q.K. |il-perjodu Neoġen |L-iżvilupp tad-depressjoni ta' Ha Long. |- |2,000,000–9000 Q.K. |l-epoka Plejstoċena tal-perjodu Kwaternarju |Il-proċess ta' erożjoni beda jnawwar ir-reġjun ta' Ha Long mimli bil-ġebla tal-ġir, u mbagħad ifforma b'mod attiv il-pjanura tal-ġebla tal-ġir. |- |68,000–9000 Q.K. |nofs u l-aħħar tal-epoka Plejstoċena |Il-perjodu meta l-għerien u l-grotti tal-inħawi ffurmaw. |- | |il-bidu tal-epoka Oloċena |Il-gżejjer tal-Bajja ta' Ha Long kif nafuhom illum il-ġurnata bażikament huma fdalijiet ta' dawn il-muntanji, mgħerrqin. L-ilma tax-xita daħal fix-xquq fil-ġebla tal-ġir li kienu ffurmaw permezz tal-attività tettonika. Din l-erożjoni kostanti wessgħet ix-xquq, u eventwalment ħolqot il-formazzjonijiet attwali. |- |9000–5000 Q.K. |l-epoka Oloċena |Dan il-perjodu huwa notevoli għall-avvanz tal-baħar. |- |5000–2000 Q.K. | |Iċ-ċaqliq tal-baħar laħaq il-qofol tiegħu u fforma il-Bajja ta' Ha Long kif nafuha llum il-ġurnata. |- |2000–1000 Q.K. | |Bil-baħar f'proċess kostanti ta' reċessjoni, bdiet tiżviluppa l-kultura ta' Ha Long. |- | |il-bidu tal-aħħar tal-epoka Oloċena |Il-livell tal-ilma għola mill-ġdid, u fforma art imtajna ta' kanali u ta' nixxigħat, u ħoloq marki tal-ilma li għadhom jidhru fl-irdumijiet tal-Bajja ta' Ha Long. |} == Ekoloġija == [[Stampa:Halong Bay panorama.jpg|daqsminuri|354x354px|Veduta tal-Bajja ta' Ha Long mill-Gżira tax-Xadini.]] Il-Bajja ta' Ha Long tospita żewġ ekosistemi: ekosistema tropikali, bl-indewwa, b'siġar dejjem iħaddru u b'foresti tropikali; u ekosistema marittima u kostali. Il-bajja tospita seba' speċijiet endemiċi: ''Livistona halongensis'', ''Impatiens halongensis'', ''Chirita halongensis'', ''Chirita hiepii'', ''Chirita modesta'', ''Paraboea halongensis'' u ''Alpinia calcicola''. Jista' jinstab ukoll plankton bijoluminixxenti. Il-bosta gżejjer fil-bajja jospitaw ħafna speċijiet oħra, inkluż iżda mhux limitat għalihom): 477 magnoliales, 12-il pteris, 20 speċi ta' flora tal-bwar salmastri; kif ukoll 4 anfibji, 10 rettili, 40 għasfur, u 4 [[Mammiferu|mammiferi]]. Speċijiet akkwatiċi komuni li jinstabu fil-bajja jinkludu: is-siċċ (''mực''); il-gajdri (''hào''); cyclinae (''ngán''); il-gambli (''penaeidea'' (''tôm he''), ''panulirus'' (''tôm hùm''), ''parapenaeopsis'' (''tôm sắt''), eċċ.); ''sipunculoideas'' (''sá sùng''); ''nerita'' (''ốc đĩa''); ''charonia tritonis'' (''ốc tù và''); u ''cà sáy''. === Ħsara ambjentali === B'żieda kulma jmur fil-kummerċ turistiku, il-mangrovji u l-ħaxix tal-baħar tneħħew u minflokhom inbnew mollijiet u qaliet imkennija għad-dgħajjes tat-turisti. Is-sajd għad-divertiment, spiss qrib l-iskolli tal-qroll, qed jhedded bosta speċijiet mhedda ta' ħut. Il-gvern u n-negozji lokali jafu bil-problemi u ttieħdu bosta miżuri sabiex jittaffa l-impatt tat-turiżmu fuq l-ambjent tal-bajja favur tkabbir ekonomiku sostenibbli, bħall-introduzzjoni ta' ġiti turistiċi li jħarsu l-ambjent u l-introduzzjoni ta' kontroll strett fuq l-iskart fl-istabbilimenti turistiċi.<ref>{{Ċita web|url=http://hsc.csu.edu.au/geography/ecosystems/case_studies/2475/halong_bay.html|titlu=HSC Online|data=2008-07-31|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080731110450/http://hsc.csu.edu.au/geography/ecosystems/case_studies/2475/halong_bay.html|arkivju-data=2008-07-31|url-status=dead}}</ref> == Premjijiet u deżinjazzjonijiet == Fl-1962, il-Ministeru għall-Kultura, l-Isport u t-Turiżmu tal-Vjetnam iddeżinja l-Bajja ta' Ha Long bħala "[[Monument]] Pajsaġġistiku Nazzjonali Rinomat". Il-Bajja ta' Ha Long tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/repcom94.htm#672|titlu=WH Committee: Report of the 18th Session, Phuket 1994|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2022-08-31}}</ref>. F'Ottubru 2011, il-Fond Dinji għall-Monumenti inkluda l-bajja fil-World Monuments Watch tal-2012, u kkwota l-pressjoni tat-turiżmu u l-iżvilupp assoċjat bħala theddidiet għas-sit li jridu jiġu indirizzati. L-għan tal-Watch-listing hu li jiġu promossi strateġiji ta' żvilupp responsabbli ta' protezzjoni tal-wirt għal futur sostenibbli. Fl-2012, in-New 7 Wonders Foundation uffiċjalment elenkat il-Bajja ta' Ha Long bħala wieħed mis-Seba' Għeġubijiet Naturali l-Ġodda tad-dinja. Il-Bajja ta' Ha Long hija membru wkoll tal-Klabb tal-Isbaħ Bajjiet tad-Dinja.<ref>{{Ċita web|url=http://www.world-bays.com/ha-long-bay-47-46.html|titlu=Ha Long Bay|data=2013-04-30|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-08-31|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130430205925/http://www.world-bays.com/ha-long-bay-47-46.html|arkivju-data=2013-04-30|url-status=dead}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Bajja ta' Ha Long ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994. Iż-żona tal-qalba u ż-żona ta' lqugħ tas-sit ġew immodifikati kemxejn fis-sena 2000.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (vii)''' "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-'''kriterju (viii)''' "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".<ref name=":0" /> == Letteratura == F'kitbiet dwar il-Bajja ta' Ha Long, il-[[Kittieb|kittieba]] Vjetnamiżi li ġejjin qalu: * [[Nguyễn Trãi]]: "Dan il-post tal-għaġeb huwa art tiela' 'l fuq f'nofs is-smewwiet". * [[Xuân Diệu]]: "Hawnhekk hemm l-opri mhux kompluti tal-ħlejqiet... Hawnhekk hemm il-ħaġriet li l-Ġgant kien jilgħab bihom u jarmihom". * [[Nguyên Ngọc]]: "...biex tifforma dan il-post tal-għaġeb, in-natura tuża biss: ġebel u ilma... Hemm żewġ materjali biss li ntgħażlu fost bosta materjali, għall-kitba, għat-tpinġija, għall-[[Skultura|iskultura]], għall-ħolqien ta' kollox... Huwa possibbli ħafna li din hija l-immaġni tad-dinja tal-futur". * [[Ho Chi Minh]]: "Dan huwa post tal-għaġeb li wieħed ma jistax jispjegah lill-oħrajn". * [[Pham Văn Đồng]]: "Dan xenarju wieħed jew bosta xenarji? Huwa xenarji dinji jew ta' dinja oħra?". * [[Nguyễn Tuân]]: "Il-muntanji biss jaċċettaw li jkollhom iż-żmien, iżda l-baħar u l-mewġ ta' Ha Long huma żgħażagħ għal dejjem". * [[Huy Cận]]: "Il-lejl jieħu n-nifs, l-istilel imewwġu l-ilma ta' Ha Long". * [[Chế Lan Viên]]: "Id-draguni ta' Ha Long u ta' Bái Tử Long kienu moħbija, il-ġebel biss baqa' jidher. F'iljieli bid-dawl tal-[[qamar]], il-ġebel jimmedita bħalma jagħmel il-bniedem..." * [[Lord Trịnh Cương]]: "Il-muntanji jleqqu bid-dell tal-ilma, l-ilma jirrifletti s-sema kullimkien". === Ġrajjiet antiki === L-abitanti tal-Bajja ta' Ha Long fasslu bosta ġrajjiet li jispjegaw l-ismijiet mogħtija lid-diversi gżejriet u għerien fil-bajja. * L-Għar ta' Dau Go (litteralment: l-għar "tal-puntali tal-injam"): dawn il-puntali tal-injam fl-għar huma l-fdalijiet ta' puntali tal-injam ġejjin għall-ponta li nbnew taħt wiċċ l-ilma skont l-ordni tal-kmandant Trần Hưng Đạo sabiex jgħerrqu l-vapuri tal-invażuri Mongoli fis-seklu 13. * L-Għar ta' Kim Quy (litteralment: l-għar tal-"Fekruna tad-Deheb"): jingħad li l-Fekruna tal-baħar tad-Deheb għamet lejn il-Baħar tal-Lvant (issa magħruf internazzjonalment bħala l-Baħar tan-Nofsinhar taċ-Ċina) wara li rritornat ix-xabla sagra li kienet għenet lir-Re Lê Thái Tổ fil-battalja kontra l-invażuri [[Dinastija Ming|Ming]] miċ-Ċina. Imbagħad, bl-approvazzjoni tar-Re tal-Baħar, il-Fekruna tad-Deheb kompliet tiġġieled kontra l-mostri f'din iż-żona marittima. Il-fekruna għejjiet u mietet fl-għar. B'hekk l-għar issemma għall-Fekruna tad-Deheb. * Il-Gżejra ta' Con Coc (litteralment: il-Gżejra taż-Żrinġ): hija gżejra b'għamla ta' żrinġ. Skont ġrajjiet antiki, f'sena ta' nixfa kbira, kien hemm żrinġ li dderieġa lill-annimali kollha lejn il-Ġenna u pprotesta kontra alla. Huma pprotestaw favur ix-xita. Bis-saħħa ta' hekk, alla kellu jaċċetta liż-żrinġ bħala zijuh. Minn dak iż-żmien 'l hawn, kull meta ż-żrinġiet jagħmlu ħoss bi snienhom, alla jrid iwassal ix-xita. * L-Għerien ta' Hang Trong u ta' Hang Trinh Nu (litteralment: l-Għar Maskili u l-Għar Verġni jew Femminili): hemm ġrajja li tirrakkonta li mara sabiħa kienet saret tħobb sajjied li kellu jbaħħar mhux wisq wara li tgħarrsu. Sid tal-art ra din it-tfajla sabiħa u qabadha, iżda minħabba r-reżistenza tagħha, is-sid tal-art eżilja lit-tfajla fuq gżira remota. Wara li tħalliet tmut bil-ġuħ, it-tfajla mietet u nbidlet fi [[statwa]] f'post li n-nies sejħu Hang Trinh Nu (Għar Verġni/Femminili). L-għarus tagħha ġera lejn il-gżira fejn kien hemm l-għar u meta nduma x'kien ġara, huwa nbidel f'għar ieħor fil-qrib imsejjaħ Hang Trong (Għar Maskili). * L-Għar ta' Thien Cung (litteralment: Għar tal-Ġenna): dan l-għar huwa wieħed mill-postijiet assoċjati mar-re dragun l-antik. Jingħad li l-Għar ta' Thien Cung kien il-post fejn seħħ it-tieġ ta' sebat ijiem tar-re dragun. Sabiex jifirħu lill-koppja, bosta draguni kif ukoll iljunfanti attendew biex jiżfnu u jtiru. == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Naturali]] [[Kategorija:Vjetnam]] [[Kategorija:Ġeoloġija]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Vjetnam]] 6jwnzgf0w6se3x4canmtfgjbobi3h4k 0 29151 331084 320194 2026-07-13T06:09:11Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331084 wikitext text/x-wiki [[Stampa:GreatKyzKala3.jpg|daqsminuri|302x302px|Il-fdalijiet tal-fortizza l-kbira f'Merv.]] '''Merv''' (bit-Turkmen: ''Merw'', ''Мерв'', مرو; bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]]: مرو, ''Marv''), magħrufa wkoll bħala l-'''Oażi ta'''' '''Merve''', li qabel kienet magħrufa bħala '''Lixandra''' (bil-Grieg: Ἀλεξάνδρεια), '''Antjokja f'Marġjana''' (bil-Grieg: Ἀντιόχεια ἡ ἐν τῇ Μαργιανῇ) u '''Marw al-Shāhijān''', kienet belt [[Iran|Iranjana]] ewlenija fl-[[Asja]] Ċentrali, tul it-[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan|Toroq tal-Ħarir]] storiċi, qrib il-belt attwali ta' [[Mary]], it-[[Turkmenistan]].<ref>Yakubovskii, A.Yu.; Bosworth, C.E. (2007). Bosworth, Clifford Edmund (ed.). ''Historic Cities of the Islamic World''. Brill. p. 401. ISBN <bdi>978-9004153882</bdi>.</ref> L-insedjamenti [[Bniedem|umani]] fis-sit ta' Merv kienu jeżistu mit-tielet millenju [[Ante Christum natum|Q.K]]. sas-seklu 18 [[WK|W.K]]. Ir-riedni tal-belt għaddew minn id għall-oħra kemm-il darba tul l-[[Storja|istorja]]. Taħt l-Imperu Akemenida, kienet iċ-ċentru tas-satrapija ta' Marġjana. Sussegwentement tmexxiet mill-Maċedoni tal-Qedem, mill-Partiċi, mis-Sassanidi, mill-[[Għarab]], mill-Gażnavidi, mis-Seljuk, mill-Kwarażmjani u mit-Timuridi, fost oħrajn. Merv kienet il-[[belt kapitali]] ta' diversi popli tul l-istorja tagħha. Fil-bidu tas-seklu 9, Merv kienet is-sede tal-Kaliff [[al-Ma'mun]] u l-belt kapitali tal-Kaliffat [[Iżlam|Iżlamiku]] kollu.<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/biography/al-Mamun|titlu=al-Maʾmūn {{!}} ʿAbbāsid caliph {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-01}}</ref> Iktar 'il quddiem kienet is-sede tal-mexxejj Taħiridi ta' Khorasan.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. [[Londra]]: Society of Antiquaries of London. p. 33.</ref> Fis-sekli 11 u 12, Merv kienet il-belt kapitali tal-Imperu Seljuk il-Kbir u baqgħet hekk sal-waqgħa aħħarija tal-imperu.<ref>Starr, Frederick (2015). ''Lost Enlightenment. Central Asia's Golden Age from the Arab Conquest to Tamerlane''. Princeton University Press. p. 425.</ref><ref>Chandler, Tertius (2013). ''3000 Years of Urban Growth''. Elsevier Science. p. 232.</ref><ref>Brummel, Paul (2005). ''Turkmenistan''. Bradt Travel Guides. p. 7.</ref> Għall-ħabta ta' dak iż-żmien, Merv saret ċentru ewlieni tax-[[xjenza]] u tal-[[kultura]] Iżlamika, u attirat kif ukoll ipproduċiet [[Poeta|poeti]], mużiċisti, [[Tabib|tobba]], matematiċi u astronomi rinomati. Il-poliedriku Persjan il-kbir [[Omar Khayyam]], fost l-oħrajn, qatta' għadd ta' snin jaħdem fl-osservatorju f'Merv. Kif kiteb il-ġeografu u l-vjaġġatur Persjan [[al-Istakhri]] dwar Merv: "Mill-pajjiżi kollha tal-Iran, dawn in-nies kienu magħrufa għat-talenti u għall-[[edukazzjoni]] tagħhom". Il-ġeografu Għarbi [[Yaqut al-Hamawi]] semma saħansitra 10 librerija enormi f'Merv, inkluż waħda fi ħdan moskea ewlenija li kien fiha 12,000 volum.<ref name=":1">{{Ċita web|url=http://www.theguardian.com/cities/2016/aug/12/lost-cities-merv-worlds-biggest-city-razed-turkmenistan|titlu=Lost cities #5: how the magnificent city of Merv was razed – and never recovered|data=2016-08-12|sit=the Guardian|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-01}}</ref> Merv kienet ukoll post popolari għall-pellegrinaġġi, u diversi [[Reliġjon|reliġjonijiet]] kienu jqisuha bħala sagra. Fiż-[[Żoroastrijaniżmu]], Merv (Mouru) kienet waħda mis-16-il art perfetta maħluqa mill-alla Ahura Mazda. Bejn is-sekli 5 u 11, Merv kienet is-sede ta' provinċja metropolitana tal-Lvant tas-[[Sirja]]. Dixxendent tal-profeta Iżlamiku [[Muħammed]], it-tmien Imam [[Xigħa]] [[Ali ar-Ridha]] (Imam Reza), ittrasferixxa lilu nnifsu f'Merv minn [[Bagdad]] u rresjeda hemmhekk għal diversi snin.<ref>{{Ċita web|url=https://www.imamreza.net/old/eng/imamreza.php?id=12165|titlu=Why was Imam al-Reza (A.S.) Invited to Khurasan? {{!}}{{!}} Imam Reza (A.S.) Network|sit=www.imamreza.net|data-aċċess=2022-10-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221001082746/https://www.imamreza.net/old/eng/imamreza.php?id=12165|arkivju-data=2022-10-01|url-status=dead}}</ref> [[Al-Muqanna]], il-"Profeta bil-Velu", li kellu bosta segwaċi peress li sostna li kien inkarnazzjoni ta' [[Alla l-Missier|Alla]], twieled u beda l-moviment tiegħu f'Merv.<ref>''Encyclopaedia of Islam, Vol. 7'' (2nd ed.). Brill. 1993. p. 500.</ref> Matul is-sekli 12 u 13, Merv jaf kienet l-ikbar belt fid-[[Id-Dinja|dinja]], b'popolazzjoni ta' 500,000 ruħ. Matul dak il-perjodu, Merv kienet magħrufa bħala "Marw al-Shāhijān" (Merv il-Kbira), u spiss kienet tiġi deskritta bħala "l-kapitali tad-dinja Iżlamika tal-Lvant". Skont il-ġeografu [[Yaqut al-Hamawi]], il-belt u l-istrutturi tagħha kienu viżibbli minn bogħod ta' jum ivvjaġġar. Fl-1221, il-belt fetħet id-daħliet tagħha għal invażjoni mill-[[Mongolja|Mongoli]], u dan irriżulta f'devastazzjoni enormi. Ġrajjiet storiċi jsostnu li l-popolazzjoni kollha (inkluż ir-refuġjati) inqatlet; jissemma li [[Tolui Khan]] qatel sa 700,000 ruħ.<ref>Naimark, Norman (2017). ''Genocide A World History''. Oxford University Press. p. 21. ISBN <bdi>9780199765263</bdi>.</ref><ref>Goldstein, Joshua (2011). ''Winning the War on War The Decline of Armed Conflict Worldwide''. Penguin Publishing Group. pp. 45–63. ISBN <bdi>9781101549087</bdi>.</ref><ref>Bonner, Jay (2017). ''Islamic Geometric Patterns Their Historical Development and Traditional Methods of Construction''. Springer New York. p. 115. ISBN <bdi>9781441902177</bdi>.</ref> Għalkemm parzjalment ġiet rikostruwita wara l-qerda tal-invażjoni tal-Mongoli, il-belt qatt ma reġgħet kisbet il-prosperità li kellha fl-imgħoddi. Bejn l-1788 u l-1789, il-belt inqerdet għall-aħħar darba, u l-popolazzjoni tagħha ġiet deportata. Sas-seklu 19, taħt pressjoni mir-[[Russja|Russi]], Merv ġiet abbandunata għalkollox.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. London: Society of Antiquaries of London. pp. 122-123.</ref> Illum il-ġurnata s-sit huwa ppreservat bħala park storiku u kulturali statali. Huwa l-eqdem belt mill-bliet-oażi tul it-Toroq tal-Ħarir storiċi u l-iżjed wieħed ippreservat. Għad hemm ftit binjiet u strutturi li għadhom jeżistu sa llum il-ġurnata, speċjalment dawk mibnija fl-aħħar żewġ millenji. Is-sit ta' Merv tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/886/|titlu=State Historical and Cultural Park &ldquo;Ancient Merv&rdquo;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-01}}</ref> == Storja == [[Stampa:Mausoleum of Sultan Sanjar with Camel (42400295421).jpg|daqsminuri|Il-fdalijiet tal-belt tal-qedem ta' Merv illum il-ġurnata.]] Merv għandha għeruq [[Preistorja|preistoriċi]]: stħarriġiet [[Arkeoloġija|arkeoloġiċi]] żvelaw traċċi ta' insedjament li jmorru lura saħansitra sat-tielet millenju [[Ante Christum natum|Q.K]]. u dawn ġew assoċjati [[Kultura|kulturalment]] mal-Kumpless Arkeoloġiku ta' Baktrija-Marġjana. Il-[[ġeografija]] taż-Żend-Avesta (kummentarji dwar l-Avesta) issemmi lil Merv (bl-istem ta' ''Mouru'') flimkien ma' Balkh. Fiż-Żoroastrijaniżmu, l-alla Ahura Mazda ħalaq lil Mouru bħala waħda mis-sittax-il art perfetta.<ref>Vendidad, Faragard-1.</ref> Taħt l-Imperu Akemenid (għall-ħabta tal-550-330 Q.K.), il-ġrajjiet storiċi jsemmu lil Merv bħala post ta' ċertu importanza: bl-isem ta' ''Margu''; tissemma bħala parti minn satrapija fl-iskrizzjonijiet ta' Behistun (għall-ħabta tal-515 Q.K.) tal-monarka Persjan [[Darius il-Kbir]]. L-ewwel belt ta' Merv ġiet stabbilita fis-seklu 6 Q.K. bħala parti mill-espansjoni tal-Akemenidi fir-reġjun ta' [[Cyrus il-Kbir]] (559-530 Q.K.), iżda strati li ġew iktar 'il quddiem jgħattu l-livelli Akemenidi fis-sit.<ref>Tim Williams in ''Archaeology International'', Issue 15 (2011–2012), pp. 74-88.</ref> [[Stampa:Coin of Shapur III, Merv mint.jpg|daqsminuri|Munita tar-re tas-Sassanidi [[Shapur III]], izzekkata f'Merv.]] === Era Ellenistika === Iż-żjara ta' [[Alessandru l-Kbir]] f'Merv hija sempliċement leġġendarja, iżda l-belt issemmiet Lixandra (Ἀλεξάνδρεια) għalih għal xi żmien. Wara mewtu fit-323 Q.K., saret il-belt kapitali tal-Provinċja ta' Marġjana tal-istati Selewċidi, Griegi-Baktrijani (256-125 Q.K.), Partiċi, u Sassanidi.<ref>Tarn, W.W (2003). ''Alexander the Great: Volume 2, Sources and Studies''. Cambridge University Press. pp. 232–236.</ref> Il-mexxej tas-Selewċidi, [[Antiochus Soter]] (li rrenja mill-281 sal-261 Q.K.), semmiha Antjokja Marġjana; huwa bena mill-ġdid u kabbar il-belt fis-sit li attwalment huwa magħruf bħala l-fortizza ta' Gyaur Gala. Isidore ta' Charax kiteb li Antjokja kienet tissejjaħ "il-belt mhux misqija" (Ἄνυδρος).<ref>{{Ċita web|url=https://topostext.org/work/583#14|titlu=Isidoros of Charax, Parthian Stations|kunjom=href=|kunjom2=|data=|sit=topostext.org|lingwa=en|data-aċċess=}}</ref><ref>Marcianus (of Heraclea); Artemidorus (Daldianus) (1839). "Isidoros of Charax, Parthian Stations, p. 254.</ref> === Era Partika === Wara l-waqgħa tad-dinastija tas-Selewċidi (63 Q.K.), Baktrija, Partja, u l-Kuxani ħadu l-kontroll wara xulxin. Fit-53 Q.K., xi 10,000 priġunier Ruman tal-gwerra mill-Battalja ta' Carrhae milli jidher ġew deportati lejn Merv.<ref>Fisher, Greg (2021). ''The Roman World from Romulus to Muhammad: A New History''. Taylor & Francis. pp. 42–60.</ref> Merv kienet belt ewlenija ta' tagħlim [[Buddiżmu|Buddist]], b'monasteri u tempji Buddisti għal bosta sekli sal-Iżlamizzazzjoni tagħha.<ref>{{Ċita web|url=http://www.tourstoturkmenistan.com/en/sights/merv-mary/ruins-in-merv.html|titlu=Merv, Ruins in Merv, Sights of Turkmenistan, Tours to Turkmenistan|data=2015-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150402121346/http://www.tourstoturkmenistan.com/en/sights/merv-mary/ruins-in-merv.html|arkivju-data=2015-04-02|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.medeniyet.gov.tm/index.php/en/culture-dialogue/119-gadymy-merwde-butparazlygy%C5%88-d%C3%B6re%C3%BD%C5%9Fi|titlu=The Buddhizm of Ancient Merv|data=2015-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150402140215/http://www.medeniyet.gov.tm/index.php/en/culture-dialogue/119-gadymy-merwde-butparazlygy%C5%88-d%C3%B6re%C3%BD%C5%9Fi|arkivju-data=2015-04-02|url-status=bot: unknown}}</ref> Fis-siti ta' Gyaur Kala u ''Baýramaly'', il-Buddiżmu kien segwit u pprattikat spiss fl-istupi Buddisti lokali.<ref>{{Ċita web|url=http://www.asthabharati.org/Dia_July%20011/suni.htm|titlu=Ancient Merv- the Queen of the W|sit=www.asthabharati.org|data-aċċess=2022-10-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160617002534/http://www.asthabharati.org/Dia_July|arkivju-data=2016-06-17|url-status=dead}}</ref> [[Stampa:王会图 靺國 (Merv).jpg|daqsminuri|Ambaxxatur ta' Merv (靺國 ''Moguo'') għad-[[dinastija Tang]], ''Wanghuitu'' (王會圖), għall-ħabta tas-650 [[WK|W.K]].]] === Era tas-Sassanidi === Wara li s-Sassanidi taħt [[Ardashir I]] (220-240 W.K.) ħakmu lil Merv, l-istudju tan-numismatika jgħin fir-rikostruzzjoni tal-istorja: is-sensiela ta' muniti zzekkati oriġinarjament f'Merv li nstabu jiddokumentaw li t-tmexxija tas-Sassanidi damet kważi erba' sekli. Matul dan il-perjodu, Merv kienet tospita prattikanti ta' diversi reliġjonijiet apparti ż-Żoroastrijaniżmu uffiċjali tas-Sassanidi, inkluż il-Buddiżmu, il-Manikeiżmu u l-[[Kristjaneżmu]] tal-Knisja tal-Lvant. Bejn is-sekli 5 u 11, Merv kienet is-sede ta' provinċja metropolitana tal-Lvant tas-Sirja. L-ewwel isqof kien Barshabba (għall-ħabta tat-360/424). L-okkupazzjoni tal-Ħeftaliti mill-aħħar tas-seklu 5 sal-565 W.K. waqfet it-tmexxija tas-Sassanidi għal żmien qasir.<ref>West, Barbara (2010). ''Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania''. Facts on File Incorporated. p. 663.</ref> === Ħakma u influwenza Għarbija === It-tmexxija tas-Sassanidi ntemmet meta l-aħħar mexxej tas-Sassanidi, [[Yazdegerd III]] (632-651) inqatel qrib il-belt u l-gvernatur militari tas-Sassanidi arrenda quddiem il-wasla tal-armata [[Għarab|Għarbija]]. Rappreżentanti tal-Kaliff Umar okkupaw il-belt, li saret il-belt kapitali tal-provinċja ta' Khorasan tal-Kaliffat ta' Umayyad.<ref>Muir pp. 295–6.</ref> Fis-671, [[Ziyad ibn Abi Sufyan]] bagħat 50,000 truppa Għarbija lejn Merv bħala kolonja. Din il-kolonja żammet is-simpatiji Kufani nattivi tagħha u saret in-nukleu ta' Khurasan. Billi użaw il-belt bħala l-bażi tagħhom, l-Għarab, immexxija minn [[Qutayba ibn Muslim]] mis-705 sas-715, irnexxielhom iġibu lil partijiet kbar tal-Asja Ċentrali, inkluż Balkh, Bokhara, u [[Fergana]] taħthom. Merv u Khorasan, inġeneral, saru wħud mill-ewwel partijiet tad-dinja li jitkellmu bil-Persjan li kellhom maġġoranza Musulmana. L-immigrazzjoni tal-Għarab lejn l-inħawi kienet sostanzjali. Raġel [[Ċina|Ċiniż]] maħtuf f'Talas, [[Du Huan]], ittieħed lejn Bagdad u żar il-Kaliffat. Huwa osserva li f'Merv u f'Khurasan, l-Għarab u l-Persjani għexu f'konċentrazzjonijiet imħallta.<ref>Harvard University. Center for Middle Eastern Studies (1999). ''Harvard Middle Eastern and Islamic review, Volumes 5–7''. Center for Middle Eastern Studies, Harvard University. p. 89.</ref> [[Stampa:Mausoleums of Two Askhab (42328549562).jpg|xellug|daqsminuri|Il-Mawżolej ta' żewġ aħwa Askhab f'Merv.]] Merv reġgħet kisbet importanza fi Frar 748 meta l-ġeneral Iranjan [[Abu Muslim]] (li miet fis-755) iddikjara dinastija ġdid tal-Abbasidi f'Merv, kabbar u stabbilixxa l-belt mill-ġdid, u, f'isem id-dinastija tal-Abbasidi, uża l-belt bħala bażi għal ribelljoni kontra l-Kaliffat ta' Umayyad. Wara li l-Abbasidi stabbilew ruħhom f'Bagdad, Abu Muslim kompla jmexxi f'Merv bħala prinċep semiindipendenti sa ma eventwalment inqatel. Tabilħaqq, Merv kienet iċ-ċentru tal-Abbasidi matul ir-Rivoluzzjoni tal-Abbasidi tas-746-750, u saret sors konsistenti ta' appoġġ [[Politika|politiku]] għall-mexxejja Abbasidi f'Bagdad iktar 'il quddiem; il-governorat ta' Khurasan f'Merv sar wieħed mill-iżjed entitajiet politiċi importanti tal-Kaliffat. Il-familja influwenti tal-Barmakidi, ibbażat f'Merv, kellha rwol importanti fit-trasferiment tal-għarfien tal-Griegi (stabbiliti f'Merv minn żmien is-Selewċidi u l-Griegi-Baktrijani) fid-dinja Għarbija.<ref>Lowe, Roy (2016). ''The Origins of Higher Learning Knowledge Networks and the Early Development of Universities''. Taylor & Francis. pp. 95–98.</ref> Matul l-era tal-Abbasidi, Merv baqgħet il-belt kapitali u l-iżjed belt importanti ta' Khurasan. Matul dak iż-żmien, l-istoriku Għarbi [[Al-Muqaddasi]] (għall-ħabta tad-945/946-991) iddeskriva lil Merv bħala "sabiħa, fina, eleganti, brillanti, estensiva u pjaċevoli". L-arkitettura ta' Merv ispirat l-ippjanar mill-ġdid ta' Bagdad min-naħa tal-Abbasidi. Storiku Għarbi tas-seklu 10, [[Ibn Hawqal]], kiteb dwar Merv: "u fl-ebda belt oħra ma hemm palazzi, għelieqi kkultivati, ġonna u nixxigħat simili". Merv kienet magħrufa wkoll għat-tessuti tagħha ta' kwalità għolja. Ġeografu Għarbi tas-seklu 12 al-Idrisi nnota: "Minn dan il-pajjiż joriġina ħafna mill-ħarir kif ukoll il-qoton ta' kwalità superjuri bl-isem ta' qoton ta' Merv, li huwa tassew artab". Id-dinja Iżlamika kienet tammira l-ilbies eleganti u t-turbani tal-ħarir li kienu jiġu prodotti f'Merv. Il-belt kienet notevoli għaliex kienet tilqa' lill-immigranti minn artijiet Għarab u dawk minn Sogdja u inħawi oħra fl-Asja Ċentrali.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. [[Londra]]: Society of Antiquaries of London. p. 113.</ref> [[Stampa:SultanSanjarMausoleum1.jpg|daqsminuri|272x272px|Mawżolew tas-sultan Seljuk [[Ahmad Sanjar]].]] Fil-perjodu mit-813 sat-818, ir-residenza temporanja tal-Kaliff al-Ma'mun effettivament għamlet lil Merv il-belt kapitali tad-dinja Musulmana u enfasizzat l-importanza tagħha għall-Abbasidi. Dixxendent tal-profeta Iżlamiku Muħammed, it-Tmien Imam tal-Iżlam Xigħa, Ali ar-Ridha mar lejn Merv u għex hemmhekk għal diversi snin. Merv saret ukoll iċ-ċentru ta' moviment Neo-Mażdakita ewlieni tas-seklu 8 mmexxi minn al-Muqanna, il-"Profeta bil-Velu", li kellu bosta segwaċi wara li sostna li kien inkarnazzjoni ta' Alla u eredi ta' Abu Muslim; il-Khurramiyya ispirata minnu, ippersistiet f'Merv sas-seklu 12. Matul dan il-perjodu Merv, bħala Samarkanda u Bukhara, iffunzjonat bħala waħda mill-bliet il-kbar tal-istudji Musulmani; l-istoriku magħruf Yaqut (1179-1229) studja fil-librerija tagħha. Merv ipproduċiet għadd ta' studjużi f'diversi oqsma tal-għarfien, fosthom id-[[dritt]] Iżlamiku, ''hadith'', l-istorja, u l-letteratura. Diversi studjużi ngħataw l-isem ta' "Marwazi" (المروزي) li jindika li kienu ġejjin minn Merv. Il-belt baqa' jkollha komunità sostanzjali ta' Kristjani. Fl-1009, l-Arċisqof ta' Merv bagħat ittra lill-Patriarka ta' Bagdad u staqsa biex il-Keraiti jitħallew isumu inqas minn Krisjtani Nestorjani oħra.<ref>Cary-Elwes, Columba. ''China and the Cross''. ([[Belt ta' New York|New York]]: P. J. Kennedy and Sons, 1956).</ref> Il-poliedriku Persjan il-kbir Omar Khayyam, fost oħrajn, qatta' diversi snin jaħdem fl-osservatorju f'Merv. Bħalma kiteb il-ġeografu u l-vjaġġatur Persjan al-Istakhri dwar Merv: "Mill-pajjiżi kollha tal-Iran, dawn in-nies kienu magħrufa għat-talenti u għall-edukazzjoni tagħhom". Yaqut al-Hamawi semma saħansitra 10 libreriji kbar f'Merv, inkluż waħda fi ħdan moskea ewlenija li kellha 12,000 volum. Meta l-Kaliffat iddgħajjef, il-ġeneral Persjan Tahir bin al-Husayn u d-dinastija tiegħu tat-Taħaridi ssostitwew l-Għarab f'Merv fit-821. It-Taħaridi mexxew f'Merv mit-821 sat-873, segwiti mis-Saffaridi, mis-Samanidi u iktar 'il quddiem mill-Gażnavidi.<ref>"The International Merv Project Preliminary Report on the Ninth Year (2000)". ''Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies''. Michigan University. '''39''': 41.</ref> === Turkmeni f'Merv === [[Stampa:Sultan Sanjar Mausoleum (3) (44747314854).jpg|daqsminuri|Il-Mawżolew tas-Sultan Sanjar minn ġewwa.]] Fl-1037, is-Seljuk Turkmeni, klan ta' Torok Oghuz mill-isteppi fil-Lvant tal-Baħar ta' Aral, paċifikament ħakmu lil Merv taħt it-tmexxija ta' [[Tugril]] — is-sultan Gażnavida [[Mas'ud I]] ma kienx popolari fil-belt. Ħu Tugril, Chaghri, baqa' f'Merv filwaqt li d-dominji tas-Seljuk kibru u saru jinkludu l-bqija ta' Khurasan u l-Iran, u sussegwentement Merv saret belt favorita tas-slaten Seljuk. Chaghri, ibnu Alp Arslan (li saltan mill-1063 sal-1072) u l-proneputi tiegħu Ahmad Sanjar (li saltan mill-1118 sal-1157) indifnu f'Merv; dan tal-aħħar fil-Qabar ta' Ahmad Sanjar.<ref>Gye, David; Hillenbrand, Robert (2001). "Mausolea at Merv and Dehistan." ''Iran:'' ''Journal of the British Institute of Persian Studies.'' '''39''' 5.</ref> Qrib it-tmiem tas-seklu 11, Merv saret il-belt kapitali tal-Lvant tal-istat maqsum tas-Seljuk. Madankollu, mill-1118, saret il-belt kapitali tal-imperu kollu.<ref>Peacock, Andrew (2015). ''The Great Seljuk Empire''. Edinburgh University Press. pp. 35–47.</ref> Matul dan il-perjodu, Merv kibret — il-ġeografi Għarab u Persjani sejħulha "omm id-dinja", il-"post fejn kienu jiltaqgħu l-kbar u ż-żgħar", il-"belt ewlenija ta' Khurasan" u l-"belt kapitali tad-dinja Iżlamika tal-Lvant". Sorsi bil-miktub isemmu wkoll librerija u madrasa kbira stabbilita minn Nizam al-Mulk, il-viżier tal-imperu tas-Seljuk, kif ukoll bosta istituzzjonijiet kulturali ewlenin oħra. Barra minn hekk, Merv kellha suq li ġie deskritt bħala "l-aqwa wieħed mill-belt ewlenin tal-Iran u ta' Khurasan".<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. London: Society of Antiquaries of London. p. 123.</ref> It-tmexxija ta' Sanjar, mifnija bil-kunflitt tal-Kara-Kitaj u l-Kwarażmjani, intemmet fl-1153 meta nomadi Turkmeni lil hinn minn Amu Darya serqu r-rikkezzi tal-belt. Sussegwentement, Merv għaddiet minn id għall-oħra bejn il-Kwarażmjani ta' [[Khiva]], in-nomadi Turkmeni, u l-Guridi. Skont [[Tertius Chandler]], sal-1150 Merv kienet saret l-ikbar belt fid-dinja, b'popolazzjoni ta' 200,000 ruħ.<ref>Starr, Frederick (2015). ''Lost Enlightenment. Central Asia's Golden Age from the Arab Conquest to Tamerlane''. Princeton University Press. p. 425.</ref> Sal-1210, jaf kellha saħansitra 500,000 resident, u b'hekk ippreċediet metropoli [[Medjuevu|Medjevali]] bħala [[Istanbul|Kostantinopli]] u Bagdad.<ref>George Modelski, ''World Cities: –3000 to 2000'', Washington DC: FAROS 2000, 2003. <nowiki>ISBN 0-9676230-1-4</nowiki>.</ref><ref>Tertius Chandler, ''Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census'', Lewiston, New York: Edwin Mellen Press, 1987. <nowiki>ISBN 0-88946-207-0</nowiki>.</ref> === Mongoli f'Merv === [[Stampa:صحنه جنگ مرو میان سپاه قزلباش به فرماندهی شاه اسماعیل یکم (سمت راست) و سپاه ازبک به فرماندهی شیبک خان.jpg|daqsminuri|244x244px|Affresk tal-Battalja ta' Merv tal-1510 bejn Shah Ismail I u l-Khan Użbek Muhammad Shaybani; tinsab fil-Palazz ta' Chehel Sotoun f'[[Isfahan]], l-Iran.]] Fl-1221, Merv fetħet il-bibien tagħha għal [[Tolui]], iben [[Genghis Khan]], kap tal-Mongoli. Il-biċċa l-kbira tal-abitanti jingħad li nqatlu b'mod kiefer. L-istoriku Għarbi Ibn al-Athir iddeskriva l-qatla abbażi tar-rakkont tar-refuġjati ta' Merv:<blockquote>Genghis Khan poġġa fuq tron tad-deheb u ordna li t-truppi li nħatfu jinġabu quddiemu, u ġew ġustizzjati quddiem il-kotra mbikkma. Imbagħad, fir-rigward tan-nies ordinarji, isseparaw lill-irġiel, lin-nisa, lit-tfal u l-pussessi. Kien jum memorabbli ta' twerżiq, biki u tnewwiħ. Huma ħadu lill-għonja u sawtuhom u ttorturawhom b'kull xorta ta' krudeltà sabiex isibu l-ġid tagħhom ... Imbagħad taw in-nar lill-belt u ħarqu il-qabar tas-Sultan Sanjar u qalgħu l-qabar tiegħu bit-tama li jsibu xi flus. Huma qalu, "Dawn in-nies irreżistewna", u għalhekk qatluhom kollha. Genghis Khan ordna li l-mejtin jingħaddu u b'kollox kien hemm madwar 700,000 katavru. (traduzzjoni mhux uffiċjali)<ref name=":1" /></blockquote>Storiku Persjan, Juvayni, semma li l-mejtin kienu iktar minn 1,300,000.<ref>Alāʼ al-Dīn ʻAṭā Malik Juvaynī, ''History of the World Conqueror'', J.A. Boyle, pp.163-4 (Harvard Univ. Press. 1968).</ref> Kull suldat individwali tal-armata ħakkiema "kellu jieħu ħsieb il-ġustizzjar ta' bejn 300-400 persuna". Bosta minn dawk is-suldati kienu mibgħuta minn Sarakhs li, minħabba li Merv kienet għadu tagħhom, "kompliet iżżid il-ħruxija tal-Mongoli fil-qtil tal-Musulmani".<ref>''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p. 313 (1968).</ref> Kważi l-popolazzjoni kollha ta' Merv, u r-refuġjati li waslu minn inħawi oħra tal-Imperu Kwarażmjan, inqatlu lkoll, u b'hekk kienet waħda mill-iżjed ħakmiet imdemmija ta' belt fl-istorja tad-dinja.<ref>Stubbs, Kim. "Facing the Wrath of Khan." ''Military History'', Mejju 2006. p. 30–37.</ref> Xi skavi żvelaw il-kostruzzjoni drastika mill-ġdid tal-fortifikazzjonijiet tal-belt wara l-qerda tagħhom, iżda l-prosperità tal-belt kienet għamlet żmienha. L-invażjoni tal-Mongoli wasslet għad-deklin ta' Merv u ta' ċentri ewlenin oħra għal iktar minn seklu. Wara l-ħakma tal-Mongoli, Merv saret parti mill-Ilkanat, u r-rikkezzi tagħha ġew misruqa b'mod konsistenti mill-Kanat taċ-Ċagataj. Fl-ewwel parti tas-seklu 14, il-belt saret is-sede tal-arċiveskovat Kristjan tal-Knisja tal-Lvant taħt it-tmexxija tal-Kartidi, il-vassalli tal-Ilkanidi. Sal-1380 Merv saret parti mill-Imperu ta' [[Timur]] (Tamerlan).<ref>Griffel, Frank (2021). ''The Formation of Post-Classical Philosophy in Islam''. Oxford University Press. p. 42.</ref> === Użbeki f'Merv u l-qerda finali === Fl-1505, l-Użbeki okkupaw lil Merv; ħames snin wara, Shah Ismail, il-fundatur tad-dinastija tas-Safavidi tal-Iran, keċċihom. F'dan il-perjodu, nobbli Persjan irrestawra diga kbira (is-"Soltanbent") fix-xmara [[Murghab]], u l-insedjament li kiber fl-art irrigata sar magħruf bħala ''Baýramaly'', kif imsemmi f'xi testi tas-seklu 19. Wara l-mewt tiegħu, ir-reġjun sar dipendenza ta' Khiva, iżda fl-1593 Merv inħakmet minn Abdullah il-Khan ta' Bukhara.<ref>Bregel, Yuri (27 June 2003). ''An Historical Atlas of Central Asia''. Brill. ISBN <bdi>978-90-474-0121-6</bdi>.</ref> Il-belt f'qasir żmien inħakmet minn Shah Abbas, u gvernatur tas-Safavidi, [[Biktash Khan Ustajlu]], inħatar għall-governorat fl-1600. Fl-1608, Mihrab Khan Qajar sar gvernatur, u beda żewġ sekli ta' governorat tal-Qajar fuq Merv.<ref>Noelle-Karimi, Christine (2014). ''The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries)''. Austrian Academy of Sciences Press. pp. 267–272. ISBN <bdi>978-3-7001-7202-4</bdi>.</ref> Mill-1715, l-elit tal-Qajar bdew jasserixxu l-indipendenza ta' Merv mill-gvern tas-Safavidi, iżda fi żmien deċennju l-oażi ma baqgħetx sigura iktar minħabba l-attakki mit-Tatari u mit-Turkmeni. Nader Shah nieda kampanji militari li xejnu l-attakki tat-Turkmeni u tat-Tatari u rrestawra s-sistema tal-irrigazzjoni ta' Merv. Wara l-mewt ta' Nader Shah, il-Qajar lokali fir-reġjun iddikjaraw l-indipendenza u ffurmaw il-Prinċipat Qajari ta' Merv. Fl-1785, l-emir Mangita ta' Bukhara, Shah Murad, attakka l-belt u qatel lill-mexxej, Bayram 'Ali Khan Qajar. Ftit snin wara, fl-1788 u fl-1789, Shah Murad qered il-belt għalkollox, kisser id-digi, u ħalla ħerba warajh.<ref>{{Ċita web|url=https://www.proquest.com/openview/9939d688741e0e6165592cc9f0d3ebe7/1?cbl=18750&diss=y&pq-origsite=gscholar|titlu=The Sariq Turkmens of Merv and the Khanate of Khiva in the early nineteenth century - ProQuest. pp. 46-60.|sit=www.proquest.com|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-02}}</ref> Il-popolazzjoni kollha tal-belt u tal-oażi tal-madwar ta' xi 100,000 ruħ imbagħad ġiet deportata f'diversi stadji lejn l-oażi ta' Bukhara u r-reġjun ta' Samarkanda fil-Wied ta' Zarafshan. Peress li kienu l-aħħar Musulmani Xigħa li kienu jitkellmu bil-Persjan, in-nies deportati rreżistew l-assimilazzjoni fil-popolazzjoni [[Sunniti|Sunnita]] ta' Bukhara u ta' Samarkanda, minkejja l-lingwa Persjana komuni li kellhom bħall-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni nattiva. Dawn il-Marvis kienu għadhom jeżistu sal-2016 — iċ-ċensimenti [[Unjoni Sovjetika|Sovjetiċi]] elenkawhom bħala "Iranjani" fis-snin 80 tas-seklu 20. Dawn jgħixu f'Samarkanda u f'Bukhara u fl-inħawi ta' bejn dawn il-bliet tul ix-xmara Zarafshan. Dawn huma elenkati bħala nies li jitkellmu l-Persjan iżda jingħaddu separatament mit-Taġiki lokali minħabba r-reliġjon Xigħa tagħhom u peress li żammew l-identità tal-qedem tagħhom minn Merv.<ref>Vambery, Armin (1864). ''Travels in Central Asia''. Joh Murray. p. 16.</ref> === Seklu 19 === [[Stampa:Бурэ Л. Л., Ворота в древнем Мерве (1914).jpg|daqsminuri|279x279px|Id-Daħla ta' Bure f'Merv tal-qedem.]] It-tmun ta' Merv għadda għand il-Khanat ta' Khiva fl-1823. Sir [[Alexander Burnes]] żar il-pajjiż fl-1832. Għall-ħabta ta' dak iż-żmien, il-Persjani obbligaw it-Turkmeni ta' Tekke, li dak iż-żmien kienu jgħixu tul ix-xmara Tejen, biex jemigraw lejn it-Tramuntana. Khiva kkontestat l-avvanz tagħhom, iżda lejn l-1856, irnexxielhom isiru setgħa sovrana fil-pajjiż, u baqgħu hekk sal-okkupazzjoni tal-oażi mir-[[Russja|Russi]] fl-1884. Sal-1868, ir-Russi kienu ħakmu l-biċċa l-kbira tal-Asja Ċentrali għajr it-Turkmenistan. Ir-Russi qorbu lejn din iż-żona mill-[[Baħar Kaspju|Kaspju]], u fl-1881 ħakmu lil Geok Tepe. Uffiċjali jismu Alikhanov ħataf lil Merv mingħajr tixrid tad-[[demm]]. Dan kien Musulman mill-Kawkażu u kien laħaq il-grad ta' maġġur fis-servizz Russu. Wara li ġġieled ma' uffiċjal superjuri, il-grad tiegħu tnaqqas sew u sal-1882 reġa' laħaq sa logutenent. Fl-1882, huwa daħal f'Merv billi sostna li kien merkant Russu u nnegozja ftehim kummerċjali. Sadanittant, xi aġenti Russi użaw firxa ta' tixħim u theddidiet biex jiżviluppaw partit favur ir-Russi fl-inħawi. Ir-Russi okkupaw l-oażi ta' Tejen, tmien mili lejn il-Punent. Fl-1884, Alikhanov daħal f'Merv liebes uniformi ta' uffiċjal Russu, flimkien ma' diversi Turkmeni notevoli li kien xtara. Huwa sostna li t-truppi f'Tejen kienu biss turija żgħira ta' forza ferm ikbar u li l-awtonomija lokali kienet se tiġi rrispettata. Ladarba raw li ma kien hemm l-ebda tama ta' appoġġ mill-Persja jew mir-[[Renju Unit]], l-anzjani fit-tmun ċedew. Il-mossa Russa li jmiss kienet li marru lejn in-Nofsinhar lejn [[Herat]]. Sal-1888, il-belt ġiet abbandunata għalkollox.<ref>Ewans, Martin (2008). ''Britain and Russia in Central Asia, 1880-1907''. Routledge. pp. 341–360.</ref> Viċirè futur tal-[[Indja]] Brittanika, [[George Curzon]], żar il-fdalijiet ta' Merv fl-1888. Iktar 'il quddiem huwa kiteb: "F'nofs żona mħarbta għalkollox fis-selvaġġ, kien hemm fdalijiet tal-brikks u tat-tafal qed jaqgħu biċċiet, kif ukoll bosta ħitan, torrijiet, swar u koppli, estiżi f'konfużjoni sħiħa sax-xefaq, li fakkruna li konna fiċ-ċentru ta' kobor tal-qedem".<ref name=":1" /> == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Park Storiku u Kulturali Statali ta' Merv tal-Qedem ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".<ref name=":0" /> == Fdalijiet == Xi skavi ta' esplorazzjoni f'Merv twettqu fl-1885<ref>André Kamev, ''Le Turkménistan'' 2005:104.</ref> mill-ġeneral Russu [[A.V. Komarov]], il-gvernatur tal-oblast Trans-Kaspjan mill-1883 sal-1889. Komarov qabbad lit-truppi Ksaristi tiegħu bħala skavaturi u ppubblika l-kollezzjoni tiegħu ta' artefatti u muniti mill-inħawi fl-1900 bħallikieku kienu trofej.<ref>Fredrik T. Hiebert, Kakamyrat Gurbansähedow and Hubert Schmidt, ''A Central Asian Village at the Dawn of Civilization, Excavations at Anau'' (University of Pennsylvania) 2003:3.</ref> [[Valentin Alekseevich Zhukovsky]] tal-Kummissjoni Arkeoloġika Imperjali mexxa l-ewwel skavi professjonali għalkollox fl-1890 u ppubblika s-sejbiet fl-1894. Il-ġeologu [[Raphael Pumpelly]] u l-arkeologu [[Ġermanja|Ġermaniż]] [[Hubert Schmidt]] mexxew l-iskavi tal-Istitut Amerikan ta' Carnegie.<ref>V.A. Zhukovsky, ''Razvalinii starogo Merva'' (St Peterburg, 1894).</ref> Merv hija l-qalba tal-Proġett ta' Merv tal-Qedem (bl-Ingliż: ''Ancient Merv Project''), li inizjalment kien imsejjaħ il-Proġett Internazzjonali ta' Merv. Mill-1992 sas-sena 2000, tim konġunt ta' arkeologi mit-Turkmenistan u mir-Renju Unit għamlu skoperti notevoli. Fl-2001, l-Istitut tal-Arkeoloġija tal-Kulleġġ Universitarju ta' [[Londra]] u l-awtoritajiet Turkmeni bdew kollaborazzjoni ġdida. Dan il-Proġett ta' Merv tal-Qedem jieħu ħsieb il-kwistjonijiet kumplessi marbuta mal-konservazzjoni u mal-ġestjoni tas-sit, filwaqt li jkompli jtejjeb il-fehim tas-sit permezz tar-riċerka arkeoloġika u d-disseminazzjoni tar-riżultati tal-ħidma lill-usa' udjenza possibbli.<ref>{{Ċita web|url=http://www.ucl.ac.uk/merv/|titlu=Ancient Merv Project UCL - Merv Turkmenistan|data=2008-06-10|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080610055941/http://www.ucl.ac.uk/merv/|arkivju-data=2008-06-10|url-status=bot: unknown}}</ref> === Organizzazzjoni tal-fdalijiet === Merv tikkonsisti minn għadd ta' bliet diskreti mdawra bil-ħitan difensivi, qrib ħafna ta' xulxin, li nbnew fuq art mhux abitata minn [[Bennej|bennejja]] ta' eri differenti, li ntużaw u mbagħad ġew abbandunati u qatt ma reġgħu nbnew. Erba' bliet imdawrin bil-ħitan jikkorrispondu għall-perjodi ewlenin ta' importanza ta' Merv: l-eqdem, Erk Gala, tikkorrispondi għal Merv taħt l-Akemenidi, li hija wkoll l-iżgħar mit-tlett ibliet. ''Gäwürgala'' (magħrufa wkoll bħala Gyaur Gala), li tinsab madwar Erk Gala, tinkludi l-metropoli Ellenistiċi u Sassanidi u kienet isservi wkoll bħala subborg industrijali tal-belt taħt l-Abbasidi u s-Seljuk, Soltangala — l-ikbar mit-tlett ibliet. Il-belt iżgħar ta' taħt Timur ġiet stabbilita ftit iktar 'il bogħod lejn in-Nofsinhar u issa tissejjaħ Abdyllahangala. Hemm binjiet oħra tal-qedem mifruxa bejn dawn l-erbat ibliet; is-siti kollha huma ppreservati fil-Park Arkeoloġiku ta' Merv tal-Qedem, ftit fit-Tramuntana tal-villaġġ modern ta' ''Baýramaly'' u 30 kilometru (19-il mil) fil-Lvant tal-belt kbira ta' [[Mary]] mibnija mis-Sovjetiċi.<ref>Herrmann, Georgina; Kurbansakhatov, K. (1993). "The International Merv Project, Preliminary Report on the Second Season (1992)". Iran. pp. 53-75.</ref> ==== Erk Gala ==== [[Stampa:Mervturkmenistan.jpg|daqsminuri|278x278px|L-eqdem parti ta' Merv, magħrufa bħala Erk Gala.]] Erk Gala (mill-Persjan, li tfisser "il-forti-ċittadella") hija l-eqdem parti tal-belt tal-kumpless ta' Merv. Mibnija fis-seklu 7 Q.K., Erk Gala nbniet bħala fortizza bi stil Persjan għall-kontroll tal-oażi tul ix-xmara Murghab. Il-fortizza ta' Erk Gala iktar 'il quddiem intużat bħala akropoli għall-belt Ellenistika u mbagħad għall-Ark tal-belt Iżlamika.<ref>{{Ċita web|url=http://www.turkmenistan.gov.tm/_eng/?id=3028|titlu=Turkmenistan: golden age|data=2016-11-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161122153312/http://www.turkmenistan.gov.tm/_eng/?id=3028|arkivju-data=2016-11-22|url-status=bot: unknown}}</ref> ==== Gäwürgala ==== L-istabbiliment ta' ''Gäwürgala'' (terminu bit-Turkmen mit-terminu Persjan "Gabr Qala" li jfisser "Fortizza taż-Żoroastrijani") seħħ fil-bidu tal-era Ellenistika taħt it-tmexxija tar-Re Antiochus I tas-Selewċidi. Il-belt kienet abitata b'mod kontinwu taħt sensiela ta' mexxejja Ellenistiċi, mill-Partiċi, u mbagħad mis-Sassanidi, li għamluha l-belt kapitali ta' satrapija. ''Gäwürgala'' kienet il-belt kapitali tal-provinċja ta' Khurasan tal-Kaliffat Umayyad u l-importanza tagħha kibret meta Khurasan saret l-iżjed parti Musulmana leali tad-dinja Iranjana matul l-ewwel żewġ sekli tal-Iżlam.<ref name=":2">Sicker, Martin (2000). ''The Islamic World in Ascendancy From the Arab Conquests to the Siege of Vienna''. Praeger. p. 27.</ref> L-iżjed strutturi viżibbli li għad fadal ta' Gäwürgala huma l-istrutturi difensivi tagħha. Tliet ħitan difensivi, mibnija fuq xulxin, għadhom viżibbli. Ħajt li nbnena taħt is-Selewċidi, gradwat fuq ġewwa u dritt fuq barra, jifforma pjattaforma għat-tieni ħajt li huwa ferm ikbar, u li nbena mill-brikks tat-tajn u huwa mtarraġ fuq ġewwa. L-għamla ta' dan il-ħajt huwa bħal ta' fortizzi Ellenistiċi oħra li nstabu fl-[[Anatolja]], għalkemm dan huwa uniku għaliex huwa magħmul bil-brikks tat-tajn minflok bil-ġebel. It-tielet ħajt x'aktarx inbena taħt is-Sassanidi bi brikks ferm ikbar mit-tieni ħajt. Madwar il-ħajt instabu varjetà ta' bċejjeċ tal-fuħħar, b'mod partikolari bċejjeċ Partiċi. Id-daqs ta' dawn il-fortifikazzjonijiet huwa evidenza tal-importanza ta' Merv matul l-era pre-Iżlamika; l-ebda fortifikazzjoni pre-Iżlamika ta' daqs simili ma nstabet xi mkien fid-Deżert ta' Karakum. Gäwürgala hija importanti wkoll għall-ammont kbir ta' evidenza numismatika li ġiet żvelata; sensiela kontinwa ta' muniti Sassanidi nstabu hawnhekk, li jistgħu jagħtu ħjiel dwar l-istabbiltà politika straordinarja ta' dan il-perjodu. Anke wara l-istabbiliment ta' Soltangala minn Abu Muslim fil-bidu tad-dinastija tal-Abbasidi, Gäwürgala persistiet bħala subborg tal-belt ikbar ta' Soltangala. F'Gäwürgala hemm konċentrazzjoni ta' bosta binjiet "industrijali" tal-era tal-Abbasidi: fran għall-bċejjeċ tal-fuħħar, postijiet fejn kien jinħadem l-azzar, il-[[ħadid]] u r-ram, eċċ. Forn ippreservat tajjeb ħafna għall-bċejjeċ tal-fuħħar għandu riffieda bi ħnejja u bil-volti li għadha intatta kif ukoll foss kwadru fejn kien jitqabbad in-nar. Gäwürgala milli jidher kienet tintuża għall-kwartieri tal-artiġjani matul il-perjodi tal-Abbasidi u ta' qabel is-Seljuk.<ref name=":2" /> ==== Soltangala ==== [[Stampa:Ice House, Merv (3891851927).jpg|xellug|daqsminuri|259x259px|Stabbiliment tas-seklu 7 fejn kien jinżamm is-silġ għall-preservazzjoni tal-ikel.]] Soltangala (minn "Sultan Qala", li tfisser il-fortizza tas-sultan) hija bil-bosta l-ikbar mill-bliet ta' Merv. Sors testwali jistabbilixxu li kien Abu Muslim, il-mexxej tar-ribelljoni tal-Abbasidi, li ssimbolizza l-bidu tal-Kaliffat il-ġdid billi kkummissjona strutturi monumentali lejn il-Punent tal-ħitan ta' Gäwürgala, f'dik li mbagħad saret magħrufa bħala Soltangala.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. London: Society of Antiquaries of London. pp. 30-34.</ref> Iż-żona malajr ġiet imdawra bil-ħitan u saret il-qalba ta' Merv Medjevali; il-bosta ''köshks'' (binjiet iffortifikati) tal-era tal-Abbasidi li ġew skoperti f'Soltangala u fil-madwar juru li kien hemm sekli sħaħ ta' prosperità. Il-''Kushks'' (mill-Persjan, ''Kushk'', jiġifieri "paviljun" jew "kjosk"), li jirrappreżentaw il-fdalijiet ewlenin ta' Merz taħt l-Abbasidi, huma tip ta' binja unika fl-Asja Ċentrali ta' dan il-perjodu. Kienu tip ta' palazzi semifortifikati fuq żewġ sulari, b'ħitan qishom bil-pizzi li kienu jagħtuhom dehra unika u li tispikka, li kienu jintużaw bħala r-residenzi tal-elit ta' Merv. It-tieni sular ta' dawn l-istrutturi kellu l-kwartieri tal-għajxioen, filwaqt li l-ewwel sular x'aktarx li kien jintuża għall-ħżin. Mas-soqfa kien ikun hemm parapetti, li spiss kienu jintużaw ukoll bħala kwartieri tal-għajxien. L-ikbar ''kushk'' ta' Merv u l-iktar wieħed ippreservat tajjeb tal-era tal-Abbasidi huwa magħruf bħala l-fortizza l-kbira ta' Kyz Gala (li bit-Turkmen tfisser "fortizza ewlenija"), li tinsab eżatt 'il barra mill-ħajt tal-Punent ta' Soltangala; din l-istruttura kien fiha 17-il kamra madwar bitħa ċentrali. Fil-qrib hemm il-fortizza ż-żgħira ta' Kyz Gala li kellha ħitan tassew ħoxnin, b'pizzi fondi, kif ukoll diversi garigori taraġ fuq ġewwa li kienu jwasslu sal-kwartieri tal-għajxien fuq it-tieni sular. Il-''kushks'' kollha ta' Merv jinsab fi stati prekarji ta' preservazzjoni.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. London: Society of Antiquaries of London. pp. 80-83.</ref> Madankollu, l-iżjed binjiet importanti ta' Soltangala huma l-kostruzzjonijiet tas-Seljuk. Il-ħakma ta' Merv fl-1037 mill-mexxej Toghrul tas-Seljuk reġgħet tat il-ħajja lill-belt; taħt id-dixxendenti tiegħu, speċjalment Sanjar, li għamilha r-residenza tiegħu, Merv sabet ruħha fiċ-ċentru ta' imperu multikulturali kbir.<ref>Bradley, Mayhew (2000). ''Central Asia''. Lonely Planet. p. 482.</ref> [[Stampa:LittleKyzKala1.jpg|daqsminuri|322x322px|Il-fortizza ż-żgħira ta' Kyz Kala.]] Evidenza ta' din il-prosperità tinstab madwar Soltangala. Ħafna mill-binjiet huma kkonċentrati fiċ-ċittadella ta' Soltangala, ix-Shahryar Ark (mill-Persjan, li tfisser "iċ-ċittadella tas-sovran"), li tinsab fil-Lvant. Fiċ-ċentru tax-Sharhryar Ark hemm il-palazz tas-Seljuk, li x'aktarx inbena minn Sanjar. Il-ħitan tal-brikks tat-tajn li għadhom jeżistu jwasslu għall-konklużjoni li dan il-palazz, minkejja li huwa relattivament żgħir, kien magħmul minn kmamar għoljin sular madwar bitħa interna, flimkien ma' erba' iwan assjali fid-daħla ta' kull naħa. Inħawi baxxi fil-qrib donnhom jindikaw li kien hemm ġnien kbir, li kien jinkludi lag artifiċjali; ġonna simili nstabu f'palazzi oħra tal-Asja Ċentrali. Il-fdalijiet kollha tat-tiżjin fuq ġewwa jew fuq barra ntilfu bl-erożjoni jew insterqu.<ref>Williams, Tim; Kurbansakhatov, K (2002), "The Ancient Merv Project, Turkmenistan. Preliminary Report on the First Season (2001)", Iran, 40, pp. 15-42.</ref> Struttura notevoli oħra tas-Seljuk fi ħdan ix-Shahryar Ark hija l-''kepderihana'' (mill-Persjan, "''Kaftar Khaneh''" jew "barumbara"). Din il-binja misterjuża, fost l-iktar ippreservati tajjeb fl-oażi kollha ta' Merv, tinkludi kamra twila u dejqa waħda mingħajr twieqi b'bosta niċeċ mal-ħitan. Xi sorsi jemmnu li l-''kepter khana'' (hemm iktar f'inħawi oħra f'Merv u fl-Asja Ċentrali) kienet barumbara li kienet tintuża għat-trobbija tal-ħamiem, sabiex jinġabar il-ħmieġ tagħhom, li kien jintuża fit-tkabbir tal-bettieħ li tant kienet famuża għalih Merv. Oħrajn isostnu li l-''kepderihanas'' kienu libreriji jew teżori, minħabba l-pożizzjoni tagħhom fl-inħawi bi status għoli qrib strutturi importanti.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. London: Society of Antiquaries of London. pp. 101-105.</ref> L-iżjed struttura ppreservata tajjeb f'Merv huwa l-mawżolew tas-seklu 12 tas-sultan Sanjar, li tinsab ukoll fis-Sultan Gala. Huwa l-ikbar wieħed fost il-mawżolej tas-Seljuk u huwa wkoll l-ewwel kumpless datat ta' moskea u mawżolew, xi ħaġa li iktar 'il quddiem saret komuni. Għandu għamla kwadra ta' 27 metru (89 pied) fuq kull naħa, b'żewġ daħliet fuq naħat opposti; koppla ċentrali kbira mirfuda minn sistema ottagonali ta' riffieda u ħnejjiet tgħattih fuq ġewwa (Ettinghausen, 270). Minn barra l-koppla kellha lewn ikħal fl-aħdar, u minħabba l-għoli tagħha kienet imponenti; kien jingħad li l-karovani malli kienu joqorbu setgħu jaraw il-mawżolew minn bogħod ta' jum ta' vvjaġġar mill-belt. It-tiżjin tal-mawżolew, bi stil bikri tipiku tas-Seljuk, kien konservattiv, u fuq ġewwa kellu xogħol bl-istukko filwaqt li fuq barra kellu tiżjin ġeometriku bil-brikks, li issa ntilef kważi għalkollox. Apparti t-tiżjin fuq barra li ġie "rikostruwit" reċentement, il-mawżolew kważi intatt jinsab kif kien fis-seklu 12.<ref>Ettinghausen, Richard; Grabar, Oleg (1994), The Art and Architecture of Islam 650–1250, New Haven: Yale University Press.</ref> [[Stampa:Cyark merv 3.jpg|xellug|daqsminuri|Il-parti ta' barra tal-ħajt tan-Nofsinhar ta' Kepderihana.]] Sensiela aħħarija ta' fdalijiet tas-Seljuk huma l-ħitan ta' Soltangala. Dawn il-fortifikazzjonijiet, li fil-biċċa l-kbira għadhom jeżistu, bdew bħala strutturi tal-brikks tat-tajn għoljin bejn tmien metri u disa' metri (26-30 pied), u fi ħdanhom kien hemm kompartimenti li minnhom id-difensuri setgħu jisparaw il-vleġeġ lejn l-għadu. Kien hemm torrijiet b'għamla ta' nagħla kull 15 sa 35 metru (49 sa 115-il pied). Madankollu, dawn il-ħitan ma kinux wisq effettivi għaliex ma kellhomx ħxuna adegwata biżżejjed biex jifilħu għat-tiri bil-katapulti u b'artillerija oħra. Sa nofs is-seklu 12, il-galleriji ġew mimlija bir-radam, u l-ħitan ġew imsaħħa ferm. Ħajt iżgħar sekondarju nbena quddiem il-ħajt prinċipali ta' Soltangala, u finalment is-subborgi tal-belt Medjevali — magħrufa llum il-ġurnata bħala Isgendergala — kienu mdawra b'ħajt oħxon ħames metri (16-il pied). It-tliet ħitan irreżistew lill-armata tal-Mongoli mill-inqas għal waħda mill-offensivi tagħha, qabel ma l-belt kellha ċċedi fl-1221.<ref>Herrmann, Georgina; Kurbansakhatov, K. (2000), "The International Merv Project, Preliminary Report on the Ninth Year (2000).", Iran, pp. 9-52.</ref> Ħafna bċejjeċ taċ-ċeramika mill-eri tal-Abbasidi u tas-Seljuk ġew irkuprati, primarjament minn Gäwürgala, il-ħitan tal-belt ta' Soltangala, u x-Shahryar Ark. Il-bċejjeċ ta' Gäwürgala primarjament kienu tal-aħħar tal-era tal-Abbasidi u kienu jikkonsistu l-iktar minn skutelli ħomor b'disinni ġeometriċi. Il-biċċa l-kbira tal-bċejjeċ tal-fuħħar irkuprati mill-ħitan ta' Sultan Gala huma bċejjeċ tal-fuħħar sofor u ħodor tas-sekli 11 u 12, simili għall-istili kontemporanji komuni f'Nishapur. Skutelli suwed u kaħlanija fl-aħdar ġew skoperti fil-palazz ta' Shahryar Ark, kif ukoll depożitu ta' bċejjeċ tal-fuħħar bi stil tal-Mongoli, x'aktarx b'rabta mal-istabbiliment mill-ġdid tal-belt taħt l-Ilkhan li ma tantx kellha suċċess. Minn dik l-era wkoll hija maskra taċ-ċeramika għat-tiżjin tal-ħitan li nstabet qalb il-fdalijiet ta' struttura li b'mod kontroversjali hemm min isostni li kienet tempju [[Buddiżmu|Buddista]] li nbena mill-Mongoli fis-subborgi tan-Nofsinhar ta' Sultan Gala.<ref>Herrmann, Georgina (1999). ''Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum''. London: Society of Antiquaries of London. pp. 112-116.</ref> ==== Shaim Kala ==== Shaim Kala nbniet fis-seklu 7 W.K. Shaim Kala kienet belt imdawra bil-ħitan li kienet maħsuba biex jiġi evitat l-iffollar żejjed, u biex jiġi indirizzat it-tħassib reliġjuż u politiku tal-popli l-ġodda li kienu jaslu f'Merv.<ref name=":0" /> ==== Abdyllahangala ==== Abdyllahangala hija l-belt tal-era ta' Timur wara l-Medju Evu li tinsab lejn in-Nofsinhar tal-kumpless ewlieni.<ref name=":0" /> == Demografija == Illum il-ġurnata, is-sit ta' Merv tal-qedem jinsab qrib il-belt ta' Baýramali tal-''velayat'' ta' Mary, it-Turkmenistan. Din il-belt moderna hija s-sede tad-Distrett ta' Baýramaly fil-Provinċja ta' Mary. Is-sit jinsab madwar 27 km fil-Lvant tal-belt kapitali provinċjali ta' Mary. Fl-2009 kien stmat li l-popolazzjoni tagħha kienet tlaħħaq it-88,486 ruħ (żieda sew mit-43,824 ruħ fiċ-ċensiment tal-1989).<ref>{{Ċita web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|titlu=Population census 1989|data=2012-01-18|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-10-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120118160411/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php|arkivju-data=2012-01-18|url-status=bot: unknown}}</ref> L-abitanti preżenti tal-oażi huma primarjament Turkmeni tat-tribù tat-Teke u xi Persjani jew Taġikistani. Hemm minoranzi relattivament kbar ta' Beluch u ta' Brahui fl-oażi ta' Merv ukoll.<ref>Pountney, Laura (2021). ''Introducing Anthropology: What Makes Us Human?''. Wiley Publishers. pp. 180–191.</ref> == Ekonomija == [[Stampa:Hormizd I Kushanshah Merv mint.jpg|daqsminuri|Muniti ta' Hormizd I Kushanshah izzekkati f'Merv.]] Sistema elaborata ta' kanali mħaffra mix-xmara Murghab jisqu l-oażi ta' Merv li hija rinomata fil-Lvant kollu għall-art għammiela tagħha. Kull xorta ta' ċereali u bosta [[frott]] jikbru b'abbundanza kbira, eż. qamħ, millieġ, xgħir u bettieħ, kif ukoll ross u qoton. Iż-żrieragħ tal-qoton minn saffi arkeoloġiċi li jmorru lura saħansitra għas-seklu 5 huma l-ewwel indikazzjoni li t-tessuti tal-qoton diġà kienu komponent ekonomiku importanti tal-belt taħt is-Sassanidi. Id-dud tal-ħarir kien jitnissel fil-belt. It-Turkmeni għandhom nisel famuż ta' [[Żiemel|żwiemel]] (iż-żiemel Turkmen) u jrabbu wkoll iġmla, [[Nagħġa|nagħaġ]], ħmir u bgħula. It-Turkmeni jaħdmu wkoll il-fidda u l-armaturi. Skoperta tas-snin 90 tas-seklu 20 kienet struttura tas-sekli 9-10 fejn kien jiġi prodott l-azzar, li tikkonferma r-rapporti Iżlamiċi tal-istudjuż Iżlamiku [[al-Kindi]] (801-866 W.K.). Huwa kien irrefera li fir-reġjun ta' Khorasan kien jiġi prodott l-azzar. Dan kien isir permezz ta' proċess ta' kofużjoni fejn il-ħadid fondut u l-ħadid ferrobattut jiddewbu flimkien.<ref>Feuerbach, Ann (2006). "Crucible damascus steel: A fascination for almost 2,000 years". ''JOM''. '''58''' (5): 48–50.</ref><ref>Donald B. Wagner (continuing from Joseph Needham), ''Science and Civilisation in China: 5. Chemistry and Chemical Technology: part 11 Ferrous Metallurgy'' (Cambridge University Press 2008), pp. 265, 357.</ref> == Ġeografija == [[Stampa:Merv from Asie 1 to 1,000,000. flle 40N-60E.jpg|xellug|daqsminuri|L-oażi ta' Merv oasis fuq mappa tal-1913.]] L-oażi ta' Merv tinsab max-xmara Murghab li tnixxi mill-[[Afganistan]], fit-tarf tan-Nofsinhar tad-[[Deżert ta' Karakum]], bil-koordinati 37°30’N u 62°E, madwar 230 mil (370 km) fit-Tramuntana ta' Herat, u 280 mil (450 km) fin-Nofsinhar ta' Khiva. L-erja tagħha hija ta' madwar 1,900 mil kwadru (4,900 km²). Il-katina kbira ta' muntanji, li bl-ismijiet ta' Paropamisade u Kush Indù, testendi mill-Baħar Kaspju sal-Muntanji Pamir hija interrotta xi 180 mil (290 km) fin-Nofsinhar ta' Merv. F'din l-interruzzjoni jew qribha jnixxu b'mod parallel ix-xmajjar Tejen u Murghab, sa ma jintilfu fid-Deżert ta' Karakum. B'hekk, lil Merv jagħmluha qisha torri tal-għassa tad-daħla lejn l-Afganistan fil-Majjistral u fl-istess waqt hija punt ta' waqfien bejn il-Grigal tal-Persja u l-istati ta' Bukhara u ta' Samarkanda fl-[[Użbekistan]].<ref>Ramamoorthy, Gopalakrishnan (1982). ''The Geography and Politics of Afghanistan''. Concept. pp. 75–84.</ref> Merv tinsab b'mod vantaġġuż fid-delta fuq ġewwa tax-xmara Murghab, li tnixxi mis-sors tagħha fil-Kush Indù fit-Tramuntana mid-Deżert ta' Karakum. Ir-reġjun tad-delta tax-xmara Murghab, magħrufa mill-Griegi bħala Marġjana, jagħti żewġ vantaġġi distinti lil Merv: l-ewwel nett, jipprovdi rotta faċli mix-Xlokk għall-Majjistral, mill-artijiet għoljin Afgani sal-artijiet baxxi ta' Karakum, il-wied ta' Amu Darya u Khwarezm. It-tieni, id-delta tax-xmara Murghab, peress li hija żona kbira misqija sew f'nofs il-Karakum niexef, isservi bħala punt ta' waqfien naturali għar-rotot mill-Majjistral tal-Iran lejn it-Toroq tal-Ħarir. Id-delta, u għaldaqstant Merv, tinsab f'salib it-toroq ta' dawn iż-żewġ rotot: ir-rotta mill-Majjistral sax-Xlokk lejn Herat u Balkh (sal-Indus u lil hinn) u r-rotta mil-Lbiċ sal-Grigal minn Tus u Nishapur sa Bukhara u Samarkanda.<ref>Thubron, Colin (2012). ''Shadow of the Silk Road''. Random House. pp. 2–78.</ref> Dan il-post kien punt ta' waqfien tul ir-Rotot tal-Ħarir fi żmien id-[[dinastija Han]]. Hawnhekk il-merkanti setgħu jikkummerċjalizzaw iż-żwiemel jew l-iġmla mnisslin tagħhom fil-belt qalb l-oażi ta' Merv.<ref>O'Donovan, Edmund (1883). ''The Merv Oasis Travels and Adventures East of the Caspian During the Years 1879-80-81, Including Five Months' Residence Among the Tekkés of Merv''. Harvard University. p. 422.</ref> === Klima === Merv għandha klima niexfa u sħun fis-sajf u kiesħa fix-xitwa. Is-sħana tas-sajf hija oppressiva. Ir-riħ iġib miegħu sħabiet ta' trab fin li jimla l-arja, u jagħmilha opaka, u kważi joskura x-xemx ta' nofsinhar. Dawn is-sħabiet jagħmluha diffiċli biex wieħed ikun jista' jieħu n-nifs. Fix-xitwa l-klima tkun pjaċevoli. Qajla tinżel il-borra, u meta tinżel, iddub mill-ewwel. Il-preċipitazzjoni annwali qajla taqbeż il-125 mm (4.9 pulzier), u spiss ma tinżilx xita minn Ġunju sa Ottubru. Fis-sajf it-temperaturi jistgħu jilħqu sa 45 °C (113 °F), filwaqt li fix-xitwa jistgħu jinżlu saħansitra sa −7 °C (19 °F). It-temperatura medja fis-sena tkun 16 °C (61 °F). == Relazzjonijiet internazzjonali == === Ġemellaġġi === Merv hija ġemellata ma': * [[Aleppo]], is-[[Sirja]]; * [[Balkh]], l-[[Afganistan]]; * [[Bagdad]], l-[[Iraq]]; * [[Bukhara]], l-[[Użbekistan]]; * [[Damasku]], is-Sirja; * [[Dubaj]], l-[[Emirati Għarab Magħquda]]; * [[Gaza]], il-[[Palestina]]; * [[Ġerusalemm]], [[Iżrael]]; * [[Karbala]], l-Iraq; * [[Khujand]], it-[[Taġikistan]]; * [[Kirkuk]], l-Iraq; * [[Kunya-Urgench]], it-[[Turkmenistan]]; * il-[[Belt tal-Kuwajt]], il-[[Kuwajt]]; * [[Lahore]], il-[[Pakistan]]; * [[Mekka]], l-[[Arabja Sawdija]]; * [[Medina]], l-Arabja Sawdija; * [[Nisa (Turkmenistan)|Nisa]], it-Turkmenistan; * [[Nishapur]], l-[[Iran]]; * [[Samarkanda]], l-[[Użbekistan]]. == Gallerija == <gallery class="center"> Stampa:Cyark merv 1.jpg|Immaġni tridimensjonali prodotta bil-laser tal-ħitan ta' Merv. Stampa:Cyark merv 2.jpg|Il-''Kepderihana'' minn ġewwa, b'tagħmir bil-laser ippożizzjonat għat-teħid tal-immaġnijiet tridimensjonali. Stampa:RR5012-0003R.png|Il-monumenti ewlenin ta' Merv tal-qedem fuq munita kommemorattiva Russa. Stampa:18 Старый Мерв. Мечеть (конец XIX в.).jpg|Il-Moskea ta' Merv (fl-aħħar tas-seklu 19). Stampa:17 Старый Мерв (конец XIX в.).jpg|Merv tal-qedem (fl-aħħar tas-seklu 19). Stampa:Pg127 Old Merv.jpg|Merv, 1899. Stampa:Merv pottery (32322567368).jpg|Skutella tal-fuħħar ta' Merv. Stampa:Great Kyz Kala in 2011.jpg|Il-fortizza l-kbira ta' Kyz Kala. Stampa:Ice House, Merv (3891851927).jpg|L-Istruttura tas-Silġ fuq ġewwa. Stampa:Kyz Bibi mausoleum complex.jpg|Il-kumpless tal-mawżolew ta' Kyz Bibi. Stampa:Merv-eshaby.jpg|Ritratt tal-1981 tal-qabar tal-aħwa Eskhab fit-territorju ta' Merv tal-qedem. </gallery> == Iktar qari == * Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Merv". Encyclopædia Britannica. Vol. 18 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 175–176. * Ettinghausen, Richard; Grabar, Oleg (1994), The Art and Architecture of Islam 650–1250, New Haven: Yale University Press * Herrmann, Georgina (1999), Monuments of Merv: Traditional Buildings of the Karakum, London: Society of Antiquaries of London, <nowiki>ISBN 0854312757</nowiki> * Herrmann, Georgina; Masson, VM; Kurbansakhatov, K (1992), "The International Merv Project, Preliminary Report on the First Season (1992).", Iran, 31, pp. 39–62. * Herrmann, Georgina; Kurbansakhatov, K (1993), "The International Merv Project, Preliminary Report on the Second Season (1992).", Iran, 32, pp. 53–75. * Herrmann, Georgina; Kurbansakhatov, K (2000), "The International Merv Project, Preliminary Report on the Ninth Year (2000).", Iran, 39, pp. 9–52. * Herrmann, Georgina; Kurbansakhatov, K (1999), "The International Merv Project, Preliminary Report on the Seventh Season (1998).", Iran, 37, pp. 9–52. * Williams, Tim; Kurbansakhatov, K (2002), "The Ancient Merv Project, Turkmenistan. Preliminary Report on the First Season (2001)", Iran, 40, pp. 15–42. * Williams, Tim; Kurbansakhatov, K (2003), "The Ancient Merv Project, Turkmenistan. Preliminary Report on the First Season (2002)", Iran, 41, pp. 139–172. * British Museum Research Project * Hazlitt's Classical Gazetteer * Ancient Merv Project UCL * Merv Digital Media Archive (creative commons-licensed photos, laser scans, panoramas), particularly focusing on Sultan Kala (Gala), with data from a University College London/CyArk research partnership * O'Donovan, Edmund (1882). The Merv Oasis, travels and adventures east of the Caspian during the years 1879-80-81 including five months' residence among the Tekkés of Merv. == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Turkmenistan]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan]] [[Kategorija:Siti arkeoloġiċi]] syjap0gql7dpfiigc22clsmy9dacwvc 0 29157 331068 315662 2026-07-13T01:30:10Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331068 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Cuenca''' (pronunzjata bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: [ˈkweŋka]) hija belt u muniċipalità fi [[Spanja]] li tinsab fil-komunità awtonoma ta' Kastilja-La Mancha. Hija l-[[belt kapitali]] tal-provinċja ta' Cuenca. == Etimoloġija == Isem il-belt jaf oriġina mit-terminu [[Lingwa Latina|Latin]] ''conca'' li jfisser "baċir tax-xmara", b'referenza għall-fondoq tax-xmajjar [[Júcar]] u [[Huécar]]. Jaf oriġina wkoll mill-fdalijiet tal-kastell [[Għarab|Għarbi]], Kunka. Ġew issuġġeriti wkoll ismijiet oriġinali alternattivi oħra, inkluż "Anitorgis", "Sucro" jew "Concava". Il-belt ta' Cuenca hija magħrufa wkoll bħala l-"Bejta tal-Ajkla" minħabba l-pożizzjoni prekarja tagħha fit-tarf ta' fondoq. == Storja == Meta l-[[peniżola]] Iberika kienet parti mill-[[Imperu Ruman]], kien hemm diversi insedjamenti importanti fil-provinċja, fosthom Segobriga, Ercavica u Gran Valeria. Madankollu, il-post fejn tinsab Cuenca llum il-ġurnata ma kienx abitat dak iż-żmien. Meta l-[[Iżlam|Musulmani]] ħakmu l-inħawi fis-714, malajr indunaw il-valur tal-pożizzjoni strateġika tal-belt u bnew fortizza (imsejħa ''Kunka'') bejn żewġ fniedaq bejn ix-xmajjar Júcar u Huécar, imdawra b'ħajt twil kilometru. L-ekonomija ta' Cuenca malajr saret dominata mill-biedja u mill-manifattura tat-tessuti, u dawn wasslu għal prosperità kbira li kulma jmur baqgħet tiżdied. Fil-bidu tas-seklu 11, il-Kaliffat ta' [[Córdoba]] nqasam f'diversi stati (''taifas'') differenti. Cuenca kienet immexxija mit-''taifa'' ta' [[Toledo]] — x'aktarx l-ikbar wieħed — b'ġurisdizzjoni li kienet mifruxa sal-qofol tal-Marċ Nofsani ta' Al-Andalus.<ref>Izquierdo Benito, Ricardo (1986). ''Alfonso VI y la toma de Toledo''. [[Toledo]]: Diputación Provincial de Toledo. p. 13. ISBN <bdi>84-00-06167-5</bdi>.</ref> Fl-1076, Cuenca ġiet assedjata minn [[Sancho Ramírez ta' Aragona]], li ma rnexxilux jaħkem il-post. Fl-1080 ir-Re [[Yahya al-Qadir]] ta' Toledo tilef it-''taifa'' tiegħu, u l-viżier tiegħu ffirma trattat fi Cuenca ma' [[Alfonso VI]] ta' [[León]] u Kastilja li permezz tiegħu ċedielu xi fortizzi bi skambju għal għajnuna militari. Wara t-telfa li ġarrbu l-[[Kristjani]] fil-Battalja ta' Sagrajas (1086), Cuenca nħakmet mir-re tat-''taifa'' ta' [[Sivilja]], [[Al-Mu'tamid ibn Abbad]]. Madankollu, meta l-artijiet tiegħu ġew attakkati mill-[[Almoravidi]], huwa bagħat lil bintu tar-rispett Zaida għand Alfonso, u offrielu Cuenca bi skambju għal appoġġ militari. L-ewwel truppi Kristjani daħlu fil-belt fl-1093. Madankollu, l-Almoravidi ħakmuha fl-1108. Il-gvernatur tagħhom fi Cuenca ddikjara l-indipendenza fl-1144, segwit minn Murcia kollha s-sena ta' wara. Fl-1147 [[Muhammad ibn Mardanis]] sar ir-Re ta' Cuenca, Murcia u [[Valencia]]. Huwa ddefenda l-artijiet tiegħu mill-invażjoni tal-Almoħadi sa [[Mewt|mewtu]] fl-1172, u mbagħad ibnu kellu jiffirma patt ta' tariffi mal-ħakkiema l-ġdida. Meta kellu 17-il sena, [[Alfonso VIII]] ta' Kastilja pprova jaħkem il-post, iżda wara ħames xhur ta' assedju, kellu jirtira wara l-wasla tat-truppi mibgħuta mill-kaliff tal-Almoħadi [[Abu Yaqub Yusuf]]. Alfonso ffirma tregwa ta' seba' snin iżda meta fl-1176 in-nies lokali ta' Cuenca okkupaw xi artijiet Kristjani f'Huete u f'Uclés, Alfonso intervjena flimkien ma' koalizzjoni li kienet tinkludi wkoll lil [[Ferdinandu II]] ta' León, Alfonso II ta' Aragona u l-Ordnijiet Militari ta' Calatrava, Santiago u Montegaudio, u assedja lil Cuenca għal xhur sħaħ mill-Epifanija tal-1177. Il-kmandant ta' Cuenca, [[Abu Bakr]], mill-ġdid reġa' fittex l-appoġġ ta' Yaqub Yusuf, iżda dan tal-aħħar kien fl-[[Afrika]] u ma għenux. Wara kampanja bla suċċess kontra l-Kristjani fis-27 ta' Lulju, Cuenca nħakmet mit-truppi ta' Alfonso fil-21 ta' Settembru 1177, filwaqt li l-gwarniġjon ta' Musulmani daħal għall-kenn fiċ-ċittadella. Dan il-gwarniġjon tilef f'Ottubru, u b'hekk intemm id-dominju [[Għarab|Għarbi]]. Cuenca ngħatat sett ta' liġijiet, magħrufa bħala l-''Fuero'', miktuba bil-[[Lingwa Latina|Latin]], li rregolaw liċ-ċittadini ta' Cuenca, u kienu meqjusa bħala wieħed mill-iżjed sett ta' liġijiet miktuba b'mod perfett f'dak iż-żmien. Id-djoċesi ta' Cuenca ġiet stabbilita fl-1183; it-tieni isqof tagħha kien San Ġiljan ta' Cuenca, li sar il-qaddis patrun tal-belt. [[Alfonso X]] ta t-titlu ta' "belt" (''ciudad'') lil Cuenca fl-1257.<ref>{{Ċita web|url=https://cultura.castillalamancha.es/patrimonio/catalogo-patrimonio-cultural/conjunto-historico-de-cuenca|titlu=Conjunto Histórico de Cuenca {{!}} Portal de Cultura de Castilla-La Mancha|sit=cultura.castillalamancha.es|data-aċċess=2022-10-03}}</ref> [[Stampa:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Cuenca.png|nofs|daqsminuri|845x845px|[[Pittura]] ta' Cuenca ta' [[Anton van den Wyngaerde]] (1565).]] Matul il-ftit sekli ta' wara, Cuenca gawdiet prosperità kbira, bis-saħħa tal-manifattura tat-tessuti u l-isfruttament tal-[[Annimal|bhejjem]]. Il-[[katidral]] beda jinbena għall-ħabta ta' dan iż-żmien, bi stil [[Renju Unit|Anglo]]-[[Normanni|Normann]], permezz ta' bosta ħaddiema [[Franza|Franċiżi]], peress li l-mara ta' Alfonso VIII, Eleanor, kellha affinità [[Kultura|kulturali]] Franċiża. Matul is-seklu 18 l-industrija tat-tessuti battiet, speċjalment meta [[Carlos IV]] ipprojbixxa l-din l-attività fi Cuenca sabiex jipprevjeni l-kompetizzjoni mar-''Real Fábrica de Tapices'' (Fabbrika Rjali tat-Tapizzeriji), u b'hekk l-ekonomija ta' Cuenca qabdet it-triq tan-niżla, li wasslet għal tnaqqis drammatiku fil-popolazzjoni (5,000 abitant). Matul il-gwerra tal-indipendenza kontra t-truppi ta' [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]] il-belt ġarrbet qerda kbira, u l-kriżi kompliet tiżdied. Il-belt esperjenzat tnaqqis fil-popolazzjoni, b'madwar 6,000 abitant biss, u Cuenca ġiet ingħatat spinta biss permezz tal-wasla tal-linji ferrovjarji fis-seklu 19 flimkien mal-industrija tal-[[injam]], u l-popolazzjoni b'hekk reġgħet żdiedet għal 10,000 abitant. Fl-1874, matul it-Tielet Gwerra Karlista, Cuenca ttieħdet mit-truppi Karlisti, u l-belt ġarrbet ħsarat kbar għal darb'oħra. [[Stampa:1874-07-30, La Ilustración Española y Americana. Los sucesos de Cuenca. El saqueo.jpg|daqsminuri|Inċiżjoni f'''La Ilustración Española y Americana'' li turi s-serq f'Cuenca mill-Karlisti f'Lulju 1874.]] Is-seklu 20 beda bit-tiġrif tat-torri tal-katidral ta' Giraldo fl-1902, li affettwa wkoll il-faċċata. Il-katidral kellu jerġa' jinbena minn [[Vicente Lámperez]], b'żewġ torrijiet ġodda daqs xulxin fuq iż-żewġ naħat tal-faċċata, u l-parti ta' fuq tagħhom baqgħet qatt ma tlestiet. L-ewwel deċennji tas-seklu 20 kienu turbolenti bħal f'reġjuni oħra fi Spanja. Fiż-żoni rurali kien hemm il-faqar, u l-Knisja Kattolika ġiet attakkata, u nqatlu patrijiet, sorijiet, qassisin u isqof ta' Cuenca, [[Cruz Laplana y Laguna]]. Matul il-Gwerra Ċivili Spanjola Cuenca kienet parti miż-żona repubblikana (z''ona roja'' jew "żona ħamra"). Ittieħdet fl-1938 mit-truppi tal-Ġeneral [[Franco]]. Matul il-perjodu ta' wara l-gwerra ż-żona għaddiet minn deklin ekonomiku, u dan wassal biex bosta nies jemigraw lejn reġjuni b'iktar prosperità, l-iktar il-[[Pajjiż Bask]] u l-[[Katalonja]], iżda anke lejn pajjiżi oħra bħall-[[Ġermanja]]. Il-belt bdiet tirkupra bil-mod mill-1960 sal-1970, u l-limiti tal-belt twessgħu ferm iktar mill-fondoq sal-artijiet ċatti tal-madwar. Fl-aħħar deċennji l-belt esperjenzat tkabbir moderat fil-popolazzjoni u fl-ekonomija, l-iktar bis-saħħa tat-tkabbir fis-settur tat-turiżmu, u permezz ta' titjib fit-toroq u l-linji ferrovjarji. Cuenca bbażat ruħha ferm fuq il-kultura u bis-saħħa ta' dan ġiet iddikjarat bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1996.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/781/|titlu=Historic Walled Town of Cuenca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-10-03}}</ref> F'dan l-aħħar, l-infrastruttura kulturali ġdida bħas-Sala tal-Kunċerti muniċipali u l-[[Mużew]] tax-[[Xjenza]] wasslu biex Cuenca tipprova tapplika għat-titlu ta' [[Kapitali Ewropea tal-Kultura]] fl-2016 iżda mingħajr suċċess.<ref>{{Ċita web|url=https://ec.europa.eu/programmes/creative-europe/sites/creative-europe/files/files/ecoc-2016-preselection-spain_en.pdf|titlu=European Capital of Culture 2016}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == [[Stampa:PM 065300 E Cuenca.jpg|daqsminuri|Veduta ta' Cuenca mill-fondoq.]] Il-Belt Iffortifikata Storika ta' Cuenca ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (v)''' "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".<ref name=":0" /> == Ġeografija u klima == Cuenca tinsab fit-tarf ta' fondoq wieqaf, b'xaqlibiet li jinżlu fil-fond sax-xmajjar Júcar u Huécar. Il-belt hija maqsuma f'żewġ insedjamenti separati: il-belt il-"ġdida" li tinsab fil-Lbiċ tal-belt l-antika, li hija maqsuma mix-xmara Huécar. Il-klima ta' Cuenca hija klima [[Mediterran|Mediterranja]] tipika bi sjuf sħan tal-''Meseta'' (promontorju fuq ġewwa) ta' Spanja. Ix-xtiewi jkunu relattivament kesħin, iżda s-sjuf ikunu pjuttost sħan binhar b'iljieli okkażjonali kesħin. L-istaġuni tar-rebbiegħa u tal-ħarifa jkunu qosra, b'temperaturi pjaċevoli binhar iżda b'iljieli pjuttost kesħin minħabba l-altitudni tal-belt bejn 956 metru (3,136 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar sa 1,000 metru (3,281 pied) fiċ-ċentru storiku tal-belt l-antika. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika għal Cuenca (948 metru; 1981-2010) |- !Xahar !Jan !Fra !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !Temp. għolja rekord f'°C (°F) |22.6 (72.7) |24.5 (76.1) |26.9 (80.4) |29.0 (84.2) |35.1 (95.2) |38.0 (100.4) |39.6 (103.3) |39.7 (103.5) |38.2 (100.8) |31.5 (88.7) |25.5 (77.9) |21.2 (70.2) |39.7 (103.5) |- !Temp. għolja medja f'°C (°F) |9.7 (49.5) |11.5 (52.7) |15.1 (59.2) |16.6 (61.9) |20.9 (69.6) |27.3 (81.1) |31.4 (88.5) |30.7 (87.3) |25.6 (78.1) |19.2 (66.6) |13.3 (55.9) |10.1 (50.2) |19.3 (66.7) |- !Temp. medja f'°C (°F) |4.6 (40.3) |5.9 (42.6) |8.8 (47.8) |10.6 (51.1) |14.6 (58.3) |20.1 (68.2) |23.6 (74.5) |23.2 (73.8) |18.8 (65.8) |13.4 (56.1) |8.3 (46.9) |5.4 (41.7) |13.1 (55.6) |- !Temp. baxxa medja f'°C (°F) |−0.5 (31.1) |0.2 (32.4) |2.5 (36.5) |4.5 (40.1) |8.2 (46.8) |12.8 (55.0) |15.7 (60.3) |15.6 (60.1) |11.9 (53.4) |7.7 (45.9) |3.2 (37.8) |0.7 (33.3) |6.9 (44.4) |- !Temp. baxxa rekord f'°C (°F) |−17.8 (0.0) |−14.5 (5.9) |−15.6 (3.9) |−5.8 (21.6) |−1.4 (29.5) |1.6 (34.9) |3.5 (38.3) |4.8 (40.6) |1.2 (34.2) |−4.6 (23.7) |−8.2 (17.2) |−12.8 (9.0) |−17.8 (0.0) |- !Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) |40 (1.6) |38 (1.5) |35 (1.4) |58 (2.3) |52 (2.0) |41 (1.6) |10 (0.4) |20 (0.8) |42 (1.7) |60 (2.4) |48 (1.9) |58 (2.3) |501 (19.7) |- !Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni |7 |6 |6 |8 |8 |5 |2 |3 |5 |8 |7 |8 |71 |- !Medja ta' jiem bil-borra |2 |2 |1 |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |1 |1 |9 |- !Umdità relattiva medja (%) |73 |67 |60 |60 |56 |48 |41 |45 |55 |67 |73 |76 |60 |- !Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar |154 |162 |211 |206 |258 |309 |357 |329 |246 |188 |151 |136 |2,707 |- | colspan="14" |Sors: Agencia Estatal de Meteorología<ref>{{Ċita web|url=https://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos|titlu=Cuenca: Cuenca - Agencia Estatal de Meteorología - AEMET. Gobierno de España|kunjom=Meteorología|isem=Agencia Estatal de|sit=www.aemet.es|lingwa=es|data-aċċess=2022-10-03}}</ref> |} == Attrazzjonijiet ewlenin == === Katidral tal-Madonna tal-Grazzji u ta' San Ġiljan === [[Stampa:Catedral cuenca.jpg|daqsminuri|265x265px|Il-Katidral ta' Cuenca.]] Il-Katidral ta' Cuenca nbena mill-1182 sal-1270. Il-faċċata reġgħet inbniet wara li ġġarrfet fl-1902. Huwa l-ewwel katidral bi stil [[Gotiku]] fi Spanja (flimkien ma' dak ta' [[Avila]]), minħabba l-influwenza tal-mara ta' Alfonso VIII, Eleanor, bint ir-Re [[Enriku II tal-Ingilterra]]<nowiki/>u l-mara tiegħu, Eleanor ta' Aquitaine, li introduċew l-istil Anglo-Normann. Minn dik id-data l-katidral sarulu xi tibdiliet. Apsida-korsija (''doble girola'') żdiedet fis-seklu 15, filwaqt li l-Arkata [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] ta' [[Esteban Jamete]] nbniet fis-seklu 16. L-artal prinċipali ġie ddisinjat mill-ġdid matul is-seklu 18 mill-[[arkitett]] famuż [[Ventura Rodríguez]], b'grilja prezzjuża b'lavur tal-[[ħadid]]. Il-faċċata nbniet mill-ġdid fl-1902 mit-tiġrif tat-torri preċedenti tal-kampnar magħruf bħala l-''Giraldo''. Fil-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20 twaħħlu twieqi moderni kkuluriti, u fl-2006 ġie rkuprat wieħed miż-żewġ orgnijiet [[Barokk|Barokki]] minn [[Julián de la Orden]]. L-orgni l-ieħor ġie rrestawrat ukoll, u fl-4 ta' April 2009 saret ċerimonja ta' inawgurazzjoni. [[Stampa:CastillaLaMancha Cuenca Catedral5 tango7174.jpg|daqsminuri|260x260px|L-apsida-korsija tal-Katidral ta' Cuenca.]] In-navati ma jsegwux eżattament linja dritta. L-artal ta' ''San Julián'', iddedikat lil San Ġiljan ta' Cuenca, fl-apsida-korsija, jikkonsisti minn kolonni magħmula bl-irħam [[aħdar]]. Kurżità oħra huma l-kitbiet "''Unum ex septem''" f'xi [[Kappella|kappelli]]. Jingħad li jekk wieħed jitlob waqt li jħares lejn dawn il-kitbiet, jingħata maħfra ta' ħames snin għal dnubietu, u maħfra ta' seba' snin jekk wieħed jitlob f'jum il-qaddis patrun. === Knisja ta' San Pietru (''Iglesia de San Pedro'') === B'oriġini [[Rumanesk|Rumaneski]], il-Knisja ta' San Pietru reġgħet inbniet minn [[Jose Martin de la Aldehuela]] matul is-seklu 18 u minn dak iż-żmien għandha faċċata Barokka. Għandha għamla ottagonali fuq barra iżda hija ċirkolari fuq ġewwa, u tinsab fil-[[pjazza]] msejħa Plaza del Trabuco. Wieħed jista' jasal għal din il-knisja billi jitla' Triq San Pedro mill-Plaza Mayor. === Knisja ta' San Mikiel (''Iglesia de San Miguel'') === Il-Knisja ta' San Mikiel inbniet matul is-seklu 13, b'navata waħda biss u apsida. Fis-seklu 15 żdiedet it-tieni navata fin-naħa tat-Tramuntana. Il-koppla nbniet minn Esteban Jamete fis-seklu 16, u finalment is-saqaf tal-injam taż-żewġ navati ġiet sostitwit b'volti tal-ġebel matul is-seklu 18. Il-Knisja ta' San Mikiel ġiet irrestawrata fis-seklu 20, u l-ġestjoni tagħha ġiet ittrasferita lill-muniċipalità ta' Cuenca mid-Djoċesi ta' Cuenca, sabiex il-knisja setgħet tintuża għal kunċerti tal-[[mużika]] klassika. Fil-fatt, il-Knisja ta' San Mikiel tospita l-Ġimgħa tal-Mużika [[Reliġjon|Reliġjuża]] (''Semana de Musica Religiosa'') flimkien ma' postijiet oħra fi ħdan il-belt u l-provinċja tagħha. Il-knisja tinsab fi Triq San Mikiel, qrib Plaza Mayor. Wieħed jasal għall-Knisja ta' San Mikiel minn passaġġ dejjaq għan-niżla li jibda min-naħa tax-xellug ta' Plaza Mayor (jekk wieħed iħares mill-Muniċipju). === Knisja tas-Salvatur (''Iglesia del Salvador'') === Il-Knisja tas-Salvatur inbniet bi stil Neo-Gotiku matul is-seklu 18, b'navata waħda u torri għoli. Għandha faċċata Barokka mudesta u xi artali Barokki notevoli fuq ġewwa. Madankollu, id-daħla tal-knisja hija pjuttost moderna u żdiedet fl-aħħar tas-snin 90 tas-seklu 20. Il-purċissjoni reliġjuża famuża ta' "Las Turbas", li ssir binhar fil-Ġimgħa l-Kbira, tibda minn din il-knisja, peress li l-vara ta' [[Ġesù]] Nazzarenu, li hija l-qofol tal-purċissjoni, tinżamm ġo fiha. [[Stampa:Cuenca. ST. Paul's Bridge. Castilla - La Mancha. Spain (4340400077).jpg|daqsminuri|285x285px|Il-Pont ta' San Pawl.]] === Pont ta' San Pawl === Il-Pont ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]] (''Puente de San Pablo'') inbena mill-1533 sal-1589 bħala kostruzzjoni mmexxija mill-Kanonku [[Juan del Pozo]] minn naħa għall-oħra tal-fondoq tax-xmara Huecar, bl-għan li l-belt l-antika tiġi kkollegata mal-Kunvent ta' San Pawl. Il-pont oriġinali kkrolla u l-pont attwali nbena fl-1902 bl-injam u l-ħadid skont l-istil dominanti fil-bidu tas-seklu 20. Huwa għoli madwar 40 metru u huwa mirfud mill-fdalijiet tal-pont l-antik. === Seminarju === Is-Seminarju (''Seminario''), binja rettangolari minn Plaza de la Merced sal-Pjazza ta' Mangana, ġie stabbilit taħt it-tmexxija ta' [[José Flores y Osorio]], l-Isqof ta' Cuenca (1738-1759), u nbena minn [[Vicente Sevill]] għall-ħabta tal-1745. Il-faċċata Barokka f'Plaza de la Merced inbniet fl-1748. Is-seminarju fih librerija b'bosta kotba antiki, uħud minnhom "incunables" (ta' qabel l-1501). Hemm ukoll kamra ta' lqugħ bi stil Rokokò fuq ġewwa u artal Gotiku fil-kappella, iżda ż-żjarat mill-pubbliku mhumiex permessi. Fl-2004 xi kotba minn din il-librerija nsterqu, iżda s-suspettat ewlieni tas-serqa nqabad u l-kotba ġew irkuprati qabel ingħataw għall-irkantar. Illum il-ġurnata medja ta' 10-15-il patri jitħarrġu hemmhekk, skont l-istatistika tal-Konferenza Episkopali Spanjola. === Kunvent Antik ta' San Pawl === [[Stampa:Cuenca, Convento de San Pablo-PM 65302.jpg|daqsminuri|313x313px|Il-Kunvent ta' San Pawl.]] Il-Kunvent ta' San Pawl inbena fis-seklu 16 taħt it-tmexxija tal-patri Kanonku Juan del Pozo, li kien parti mill-Ordni Dumnikana. L-aħwa Juan u Pedro de Alviz kienu inkarigati mill-proġett tal-kostruzzjoni; Pedro ħadem fuq il-kunvent u l-kjostru u Juan ħadem fuq il-knisja. Il-knisja tlestiet fis-seklu 18 bi stil Rokokò. Il-kunvent kien immexxi minn patrijiet Dumnikana, iżda matul is-seklu 19 ingħata lill-patrijiet Pawlini, li kienu bbażati hemmhekk sal-1975, meta telqu minħabba l-ikkrollar possibbli tal-binja. Fis-snin 90 tas-seklu 20 il-kunvent ġie rrestawrat biex jospita l-Parador Nacional de Turismo in Cuenca, lukanda li tippermetti żjara fil-kunvent kif ukoll tagħti aċċess lill-knisja. Il-kjostru għandu sors ornamentali tal-ilma, u l-kafetterija tinsab fil-kappella l-antika. Mill-kunvent wieħed jista' jasal sal-belt antika faċilment billi jaqsam minn fuq il-Pont ta' San Pawl.<ref>{{Ċita web|url=https://www.vipealo.com/blog/cuenca-y-su-lado-mas-natural-que-podemos-ver-y-hacer/|titlu=Cuenca y su lado más natural: ¿qué podemos ver y hacer? - Vipealo|data=2021-01-04|lingwa=es|data-aċċess=2022-10-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221003140641/https://www.vipealo.com/blog/cuenca-y-su-lado-mas-natural-que-podemos-ver-y-hacer/|arkivju-data=2022-10-03|url-status=dead}}</ref> === Palazz tal-Isqof === Il-Palazz tal-Isqof fih il-Mużew tad-Djoċesi, li għandu kollezzjoni notevoli ta' arti reliġjuża. Jista' jiġi aċċessat faċilment mill-katidral. Il-kmamar fejn tintwera l-kollezzjoni ġew immudellati mill-ġdid mill-arkitett [[Fernando Barja Noguerol]], u [[Gustavo Torner]] għażel l-opri tal-[[arti]] minn inventarju magħmul minn xi patrijiet tad-djoċesi fl-1977. Uħud mill-wirt artistiku tad-djoċesi ntilef matul il-Gwerra Peniżolari, il-konfiska tal-proprjetà ekkleżjastika minn [[Juan Álvarez Mendizábal]], u l-Gwerra Ċivili Spanjola. Fil-mużew wieħed jista' jara kapulavuri bħad-''Dittiku [[Biżantini|Biżantin]]'' (lavur tal-fidda b'għamla ta' ktieb b'oriġini datata għall-ħabta tal-1370, li fih ir-relikwi tal-qaddisin), [[Pittura|pitturi]] ta' [[El Greco]], u twapet magħmulin bl-idejn mill-iskola ta' Cuenca. === Kastell === ''El Castillo'' huwa l-isem tal-fdalijiet ta' fortizza Għarbija antika, li jirrappreżenta l-istrutturi iktar antiki ta' Cuenca. Torri, żewġ blokok tal-ġebel, l-arkata ta' aċċess lejn iċ-ċentru storiku tal-belt u ta' ħruġ minnu mill-Barrio del Castillo u framment tal-ħitan għadhom jeżistu. L-arkata (''arco de Bezudo'') hija msemmija għal [[Gutierre Rodriguez Bezudo]], minn [[Segovia]], li ġġieled kontra l-Għarab mar-Re Alfonso VIII biex jaħkem lil Cuenca. Il-kastell kien jospita l-[[Inkwiżizzjoni Spanjola|Inkwiżizzjoni Sagra]] wara l-1583, u finalment inqered matul is-seklu 19 mis-suldati Franċiżi matul il-Gwerra tal-Indipendenza Spanjola. Fil-qrib hemm il-kappella żgħira u ċ-ċimiterju ta' San Isidro. === Torri ta' Mangana === [[Stampa:Cuenca, Spain - Mangana Tower.jpg|daqsminuri|It-Torri ta' Mangana.]] L-oriġini tat-Torri ta' Mangana mhijiex ċara. Fl-1565 ġie miżbugħ minn [[Anton van den Wyngaerde]], li jindika li dak iż-żmien it-Torri ta' Mangana diġà kien inbena, u wara l-attakki tas-suldati Franċiżi matul il-Gwerra tal-Indipendenza Spanjola – fil-bidu tas-seklu 19 – wara li kien diġà ntlaqat minn sajjetta fis-seklu 18, iġġarraf għalkollox. It-Torri ta' Mangana reġa' nbena minn [[Fernando Alcántara]] bi stil Neo-Mudejar – ispirat minn motivi dekorattivi Għarab – fl-1926. Finalment [[Victor Caballero]] ta lit-Torri ta' Mangana l-bixra attwali tiegħu bi stil qisu ta' fortizza fl-1968. It-torri għandu arloġġ fuq naħa waħda tiegħu u r-reġistrazzjoni ta' tokki tal-qniepen jista' jinstema' fiċ-ċentru storiku tal-belt f'ċertu ħinijiet (kull kwarta). Wieħed jista' jaċċessa t-torri bil-mixi minn Plaza Mayor u hemm veduti mill-fondoq qrib ix-xmara Jucar u l-kwartieri moderni. === Muniċipju === Il-Muniċipju huwa binja bi stil Barokk li nbniet matul ir-renju tar-Re Carlos III. Huwa mirfud fuq tliet ħnejjiet Rumani u tlesta fl-1762, kif wieħed jista' jara b'għajnejh mill-faċċata. Minkejja dan, fis-seklu 18 [[Mateo Lopez]] kien l-arkitett inkarigat mill-estensjoni tal-binja peress li kien meħtieġ li l-binja titkabbar biex ikun hemm spazju għall-oratorju kif ukoll għall-arkivju. Il-ħnejja ċentrali hija l-unika waħda li tagħti aċċess għall-vetturi biex jaċċessa il-Plaza Mayor.<ref>{{Ċita web|url=https://www.unaventanadesdemadrid.com/otras-comunidades/cuenca-v.html|titlu=Cuenca (V): siglo XVIII, el intento de regeneración de una ciudad barroca|kunjom=Farfán|isem=Lourdes María Morales|sit=www.unaventanadesdemadrid.com|data-aċċess=2022-10-03}}</ref> [[Stampa:Casacolgantecuenca.jpg|daqsminuri|Uħud mid-"Djar Imdendlin".]] === Djar Imdendlin === Mibnija f'xifer il-blat tal-fondoq fuq ix-xmara Huecar fis-seklu 15, id-"Djar Imdendlin" jew ''Casas Colgadas'' huma l-unika eżemplari li għad fadal ta' dan it-tip ta' bini li kien komuni f'din il-belt fl-imgħoddi. Id-Djar Imdendlin jistgħu jitqiesu bħala l-iżjed binjiet ċivili famużi fi Cuenca. Jospitaw ristorant u l-Mużew tal-Arti Astratta u jservu ta' sfond għal miljuni ta' ritratti li jittieħdu mill-Pont ta' San Pawl. === Monument iddedikat lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesù === Fuq l-għolja Cerro del Socorro wieħed jista' jsib il-[[monument]] iddedikat lill-Qalb Imqaddsa ta' Ġesù. Il-materjali għall-kostruzzjoni tiegħu ġew ittrasportati fuq il-ħmir f'nofs is-seklu 20. Dan il-post huwa post mill-aqwa għal veduti panoramiċi tal-belt. Jista' jiġi aċċessat mit-triq lejn Palomera / Buenache de la Sierra (il-fondoq tax-xmara Huecar) u mbagħad wara madwar 5 km (3 mili) iddur fuq il-lemin. === Kunsill Provinċjali ta' Cuenca === Is-sede tal-Kunsill Provinċjali ta' Cuenca (''Diputación provincial de Cuenca'') hija binja b'żewġ sulari li nbniet fil-bidu tas-seklu 20 skont proġett ikkonċeput mill-arkitett provinċjali [[Rafael Alfaro]]. L-istemma ta' Cuenca mal-faċċata hija magħmula bl-irħam ta' [[Carrara]]. === Oħrajn === Binjiet notevoli oħra fi Cuenca jinkludu l-Knisja ta' San Felipe Neri, il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] tad-Dawl (''Iglesia de Nuestra Señora de La Luz'') u l-Konvent ta' Las Petras. === Mużewijiet === * Il-Mużew Arkeoloġiku li fih oġġetti mill-Park Arkeoloġiku ta' Segóbriga. * Il-Mużew tad-Djoċesi. * Il-Mużew tal-Arti Astratta Spanjola. * Il-Mużew tax-Xjenza ta' Kastilja-La Mancha. * Il-Mużew tal-Ġimgħa Mqaddsa ta' Cuenca. * Il-Fundación Antonio Pérez. * Il-Fundación Antonio Saura. === Parks === * ''El Escardillo'', bi ftit siġar u funtana fuq roqgħa żgħira ta' art. Huwa wieħed mill-ftit żoni ħodor fiċ-ċentru storiku tal-belt. * ''Los Moralejos'', li jinsab qrib il-punt ta' dħul minn [[Madrid]], huwa magħruf ukoll bħala "Carrero" (l-isem antik tiegħu kien Carrero Blanco), u huwa park li tkabbar fil-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20, meta l-fiera ta' San Ġiljan tressqet lejn il-pożizzjoni attwali tagħha, u b'hekk ġiet illiberata ftit art. Dan l-aħħar żdiedet korsija għar-roti, kif ukoll kollegament ġdid maċ-ċentru sportiv ta' "el Sargal". * ''Santa Ana'', "El Vivero", qrib l-arena tal-barrin ta' Cuenca, b'siġar kbar li jagħtu d-dell fil-biċċa l-kbira tal-park. * ''San Fernando'', li jinsab fiż-żona tal-espansjoni ta' Cuenca, huwa park fuq xaqliba u jinkludi tliet lagi żgħar. * ''San Julián'', l-eqdem park fi Cuenca, maħluq fil-bidu tas-seklu 20, permezz ta' art mogħtija b'donazzjoni minn [[Gregoria Fernández de la Cuba]], li għandha [[skultura]] tagħha fil-park. Dan il-park huwa eżempju ta' disinn sostenibbli: minflok ħaxix hemm rettangoli tal-ħamrija tul perimetru b'siġar kbar, isseparati b'ringieli ta' arbuxelli u mogħdijiet biż-żrar. Fiċ-ċentru, hemm spazju miftuħ b'post fejn tarma l-banda. Hemm ukoll skultura ta' [[Lucas Aguirre y Juárez]], li ddedika l-isforzi filantropiċi tiegħu għall-[[edukazzjoni]] tat-tfal foqra. "Manneken pis" funzjonali għalkollox jaqta' l-għatx lill-viżitaturi fil-jiem tas-sajf. == Festi == * Jueves Lardero. * Jum San Ġiljan ta' Cuenca – it-28 ta' Jannar. * Jum [[San Mattew]] – il-21 ta' Settembru; barri żgħir (''vaquilla'') jinħeles fit-toroq u jitmexxa min-nies bil-ħbula, filwaqt li n-nies minn Cuenca, raggruppati f'"peñas", jieklu u jixorbu fit-toroq għal perjodu ta' erbat ijiem. Fl-ewwel jum, il-peñas jinġabru fil-Plaza Mayor bil-mixi u jiġu mxarrba mill-abitanti taċ-ċentru storiku mill-gallariji tagħhom. * Ġimgħa Mqaddsa: il-Festa Spanjola ta' Interess Internazzjonali għat-Turisti. == Trasport == Il-belt hija moqdija mill-istazzjon ferrovjarju ta' Cuenca. Hija ġita popolari għal jum jew għal tmiem il-ġimgħa minn Madrid, bis-saħħa tal-kollegament tajjeb ħafna bejn iż-żewġ bliet. Fid-19 ta' Diċembru 2010 ġie stabbilit kollegament ta' veloċità għolja bejn Madrid – Atocha u Valencia u wħud mill-kollegamenti jieqfu wkoll fl-istazzjon ferrovjarju ta' Cuenca–Fernando Zóbel, u b'hekk il-vjaġġaturi jkunu moqdija kuljum b'kollegamenti ma' Madrid u ma' Valencia, bi tnaqqis tal-ħin tal-vjaġġ għal 50 minuta biss minn/lejn Madrid u għal siegħa minn/lejn Valencia. Renfe topera wkoll servizz ferrovjarju mhux b'veloċità għolja li jdum tliet sigħat minn Madrid. Auto Res, operatur tal-karozzi tal-linja, jikkollega lil Madrid ma' Cuenca bi vjaġġ ta' xi sagħtejn jew sagħtejn u nofs. L-awtostrada A-40, li tlestiet dan l-aħħar, tikkollega l-belt mal-A-3 f'Tarancón, 82 kilometru (51 mil) 'il bogħod minn Madrid, b'total ta' 166 kilometru (103 mili) sal-belt kapitali ta' Spanja, u 200 kilometru (120 mil) 'il bogħod minn Valencia, permezz tal-A-3 fid-direzzjoni opposta. == Ġemellaġġ == Cuenca hija ġemellata ma':<ref>{{Ċita web|url=https://ayuntamiento.cuenca.es/app_support/SmartError.aspx?500&eid=ayuntamiento.cuenca.es_rb_error_738d9aa549f94eb6ad450c7b1dc9a18d|titlu=Ayuntamiento de Cuenca|sit=ayuntamiento.cuenca.es|lingwa=es|data-aċċess=2022-10-03}}</ref> * [[Cuenca (Ekwador)|Cuenca]], l-[[Ekwador]]; * [[L'Aquila]], l-[[Italja]]; * [[Ronda]], Spanja; * [[Plasencia]], Spanja; * [[Taxco de Alarcón]], il-[[Messiku]]; * [[Paju]], il-[[Korea t'Isfel]] (2007); * [[Cerreto Sannita]], l-Italja (2017); * [[Bollène]], [[Franza]] (2012). == Gastronomija == Dawn li ġejjin huma platti tipiċi mill-inħawi ta' Cuenca, li bażikament huma r-riżultat ta' kombinament tal-platti tipiċi tal-inħawi ta' Serranía u Mancha: * ''Ajo arriero'', magħmul bil-bakkaljaw, il-patata u t-tewm, jista' jiddellek mal-ħobż; * ''Cordero'', biċċiet tal-ħaruf sempliċement mixwija jew f'caldereta; * ''Morteruelo'', tip ta' pâté magħmul minn tipi different ta' laħam, l-iktar xi fenek selvaġġ, ħaġla, tiġieġa jew laħam tal-majjal; * ''Pisto manchego'', taħlita ta' ħxejjex (tadam, bżar, qarabagħli) imqatta' u moqlija flimkien, simili għar-"ratatouille" fi [[Franza]]; * ''Queso manchego'', li ġej minn Villarejo de Fuentes, Santa María del Campo Rus jew Villamayor de Santiago, huwa ġobon magħmul biss mill-ħalib tan-[[Nagħġa|nagħaġ]]; * ''Setas'', fil-ħarifa varjetà kbira ta' faqqiegħ jista' jinġabar fil-foresti qrib Cuenca. L-iżjed frekwenti huma l-hekk imsejħa ''Níscalo'', iżda speċijiet oħra bħall-''boletus'' jistgħu jinstabu fl-inħawi; * ''Trucha'', trota mixwija mix-xmajjar tal-muntanji; * ''Oreja, Forro, Panceta'': qatgħat differenti ta' laħam tal-majjal, normalment mixwija; * ''Mojete:'' insalata tradizzjonali magħmula bit-tadam. Għad-deżerta, l-''Alajú'' huwa kejk Għarbi magħmul bl-għasel, il-lewż, il-ġewż u l-qoxra tal-larinġ maħkuka. ''Resoli'' hija xarba tipika, servuta f'tazza bis-silġ jew li wieħed jixrobha direttament minn "porrón" wara ikla. == Gallerija == <gallery> Stampa:Catedral Cuenca.jpg|Veduta panoramika tal-Katidral ta' Cuenca. Stampa:Cuenca arch.jpg|Veduta minn ħnejja fiċ-ċentru storiku ta' Cuenca. Stampa:Cuenca CasasColgadas1.jpg|Casas Colgadas ("Djar Imdendlin"). Stampa:Cuenca Ermita de las angustias.JPG|L-Eremitaġġ tal-Madonna tal-Angoxxi. Stampa:Cuenca, iglesia de la Merced.jpg|Il-Kunvent ta' La Merced. Stampa:Cuenca Convento de las carmelitas.JPG|Il-Kunvent tal-Karmlitani. Stampa:Parador Nacional de Cuenca (portada) 065.jpg|Il-Parador Nazzjonali ta' Cuenca. Stampa:Diputacion provincial de cuenca.jpg|Il-Kunsill Provinċjali ta' Cuenca. Stampa:Cuenca-20080319-03-calle alfonso viii.jpg|It-Triq Alfonso VIII. Stampa:Cuenca Plaza mayor.JPG|Plaza Mayor. Stampa:Cuenca-2000 rio jucar 01.jpeg|Ix-xmara Júcar River li tnixxi qalb Cuenca. Stampa:Cuenca-20080319-06-desde puente san anton.jpg|Ix-xmara Júcar mill-Pont ta' San Antón. </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Bliet ta' Spanja]] [[Kategorija:Spanja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] su2n471omo4gr6or60wr02bkase6dbl 0 29744 331067 288651 2026-07-13T01:14:50Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331067 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Carol O'Sullivan''' hija studjuża tat-traduzzjoni mwielda l-Irlanda li tiffoka fuq it-traduzzjoni awdjoviżiva. Il-kitbiet tagħha, partikolarment dawk dwar l-istorja tas-sottotitli, huma meqjusin l-iktar sinifikanti.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Carol O'Sullivan u Jean-François Cornu|isem=|data=2019|sena=2019|titlu=The translation of films, 1900-1950|url=https://www.worldcat.org/oclc/1089840027|post=Oxford|isbn=978-0-19-726643-4}}</ref> Attwalment hija professur assoċjat tal-Istudji tat-Traduzzjoni fil-Fakultà tal-Lingwi Moderni, ġewwa l-Università ta’ Bristol.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://www.su.se/tolk-och-oversattarinstitutet/|titlu=Tolk- och översättarinstitutet|sit=www.su.se|lingwa=sv|data-aċċess=2023-03-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230306171817/https://www.su.se/tolk-och-oversattarinstitutet/|arkivju-data=2023-03-06|url-status=dead}}</ref> == Bijografija == O'Sullivan kisbet il-Baċellerat mit-Trinity College f’Dublin, u wara l-Maġisteru u d-Dottorat mill-Università ta’ Cambridge. Bejn l-2004 u l-2013 kienet attiva fl-Università ta’ Portsmouth. Illum il-ġurnata, O’Sullivan taħdem fl-Università ta’ Bristol bħala professur assoċjat tal-Istudji tat-Traduzzjoni fil-Fakultà tal-Lingwi Moderni. Meta kienet tokkupa l-kariga ta’ direttriċi, introduċiet il-programmi postgradwatorji tat-traduzzjoni.<ref name=":0" /> Mill-2012 sal-2017 O’Sullivan ħadmet ma’ Valerie Henitiuk bħala editur assoċjat tal-ġurnal ''Translation Studies'', ippubblikat minn Routledge''.'' Mill-2017 sal-2019 kienet editur tal-istess ġurnal. == Riċerka == L-interessi ewlenin fir-riċerka ta’ O’Sullivan huma t-[[Traduzzjoni multimedjali|traduzzjoni awdjoviżiva]], l-istorja tat-traduzzjoni, u t-traduzzjoni letterarja.<ref name=":0" /> O’Sullivan hija attiva l-aktar fit-traduzzjoni awdjoviżiva, qasam li fih ħalliet influwenza kbira bil-monografi tagħha fosthom ''Translating Popular Film'' (2011) <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=O'Sullivan|isem=Carol|data=2011|titlu=Translating popular film|url=https://www.worldcat.org/oclc/754151540|post=Basingstoke|pubblikatur=Palgrave Macmillan}}</ref>, li jittratta l-multilingwiżmu fil-films u l-ħafna modi ta’ kif iċ'''-'''ċinema u t-traduzzjoni jingħaqdu flimkien. L-ikbar kontribut ta’ O’Sullivan huwa fil-qasam tal-istorja tas-sottotitli, qasam li kien għadu ma ġiex esplorat, u li fih ippubblikat diversi studji. X’aktarx, l-aktar xogħol importanti tagħha huwa l-antoloġija ''The Translation of Films'' 1900-1950, li editjat flimkien ma’ Jean-François Cornu. F’din l-antoloġija, iktar minn tnax-il awtur jiddeskrivu kif it-traduzzjoni awdjoviżiva bdiet mill-perjodu meta l-films kienu għadhom bla ħoss u kompliet fl-ewwel deċenji tal-introduzzjoni tal-ħoss. == Referenzi == {{Referenzi}} {{DEFAULTSORT:O'Sullivan, Carol}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Nies Irlandiżi]] cttk1t044iffw7e4wi7ce3mg6m5ug88 0 32371 331083 327876 2026-07-13T06:00:20Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331083 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=Martinique|image1=[[File:Flag-of-Martinique.svg|175px]]|image2= |header1=Amministrazzjoni|label2=Pajjiż|data2={{Flagicon|FRA}} [[Franza]]|label3=Status|data3=[[Kollettività territorjali unika]]|label4=Kapital|data4=[[Fort-de-France]]|label5=Muniċipalitajiet|data5=34|data6=Assemblea ta' Martinique|label6=Assemblea deliberattiva|label7=President|data7=Serge Letchimy|label8=Prefett|data8=Jean-Christophe Bouvier|data9=MTQ, MQ|label9=Kodiċi ISO 3166-1|data10=FR-972|label10=Kodiċi ISO 3166-2|label11=Kodiċi INSEE|data11=02|header12=Demografija|data13=Martinican, nisa Martinican (''Martiniquais, Martiniquaises (fr)'')|label13=Nizza|label14=Popolazzjoni|data14=360,749 abitant. (2021)|label15=Densità|data15=320 abitant/km2|label16=Lingwi lokali|data16=[[Franċiż]], Martinican Creole|header17=Ġeografija|label18=Żona|data18=1,128 km2|header19=Mixxellanji|label20=Flus kontanti|data20=[[Ewro]]|label21=Żona tal-ħin|data21=[[UTC−04:00]]|data22=.mq u .fr|label22=Dominju tal-Internet|label23=Kodiċi tat-telefon|data23=+596|header24=Mappa|header25=[[File:Martinique in France.svg|245px]]|header26=[[File:Martinique-Map.png|245px]]|header27=Konnessjonijiet|data28=https://www.collectivitedemartinique.mq/|label28=Websajt|titlestyle=background-color: #ccffcc|headerstyle=background-color: #ccffcc}} '''Martinique''' (bil-Kreolu Martinikan: ''{{Lang|gcf|Matinik}}'' jew ''{{Lang|gcf|Matnik}}''; li qabel kienet tissejjaħ ''Iguanacaera'' jew ''Jouanacaera'' (il-gżira tal- iguanas) bil-lingwi tal-Karibew, jew ''Mantinino'' minn nattivi, li [[Kristofru Kolombu]] traskriva bħala ''gżira tan-nisa'', mingħajr referenza [[Etimoloġija|etimoloġika]]) hija gżira [[Franza|Franċiża]] li tinsab fil-Baħar Karibew u aktar preċiżament fl-Antilles Inferjuri. Martinique hija kollettività territorjali unika tar[[Franza|-Repubblika Franċiża]], din il-kollettività territorjali tieħu post id-dipartiment u r-reġjun. L- awtorità lokali ta' Martinique hija wkoll reġjun ultraperiferiku tal-Unjoni Ewropea . Huwa membru assoċjat tal -CARICOM <ref>{{Ċita web|url=https://www.martinique.franceantilles.fr/actualite/politique/la-martinique-rejoint-la-caricom-en-tant-que-membre-associe-943372.php|titlu=La Martinique rejoint la Caricom en tant que membre associé|awtur=La rédaction|data=06-07-2023|sit=franceantilles.fr|data-aċċess=14-10-2023}}.</ref>, l- Organizzazzjoni tal-Istati tal-Karibew tal-Lvant (OECS), l- Assoċjazzjoni tal-Istati tal-Karibew (ACS) u l- Kummissjoni Ekonomika għall-Amerika Latina u l-Karibew (ECLAC) <ref>{{Ċita web|url=http://www.martinique.gouv.fr/content/download/13853/102090/file/Fonds%20de%20coop%C3%A9ration%20r%C3%A9gionale%20de%20Martinique.pdf|titlu=Fonds de coopération régionale de Martinique|awtur=Préfecture de Martinique|data=2019|sit=martinique.gouv.fr|data-aċċess=2024-07-06|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220319220904/https://www.martinique.gouv.fr/content/download/13853/102090/file/Fonds%20de%20coop%C3%A9ration%20r%C3%A9gionale%20de%20Martinique.pdf|arkivju-data=2022-03-19|url-status=dead}}.</ref> . Ilha riżerva tal-bijosfera tal-[[UNESCO]] mill-2021 għat-territorju kollu tal-art u tal-baħar tagħha. Fil{{date-|septembre 2023}} il-vulkani u l-foresti tal -Muntanja Pelée kif ukoll il-qċaċet tat-Tramuntana ta’ Martinique huma elenkati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta’ wirt dinji]] tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ecologie.gouv.fr/montagne-pelee-et-pitons-du-nord-martinique-inscrits-au-patrimoine-mondial-lunesco|titlu=La montagne Pelée et les pitons du nord de la Martinique inscrits au patrimoine mondial de l’Unesco|sit=Ministères Écologie Énergie Territoires|data-aċċess=05-11-2023|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231205031955/https://www.ecologie.gouv.fr/montagne-pelee-et-pitons-du-nord-martinique-inscrits-au-patrimoine-mondial-lunesco|arkivju-data=2023-12-05|url-status=dead}}.</ref> L-ewwel abitanti, l- Arawaks, ħarbu {{s-|IX}} quddiem dawk ġodda, l-Amerindjani Kalinagos . [[Kristofru Kolombu|Christopher Columbus]] kien l-ewwel Ewropew li saqajh hemmhekk fl-1502 taħt ir-reġenza Spanjola. Il-kolonizzazzjoni Franċiża bdiet fl-1635, immexxija minn Pierre Belain d'Esnambuc . Martinique tinsab fl- Ark Vulkaniku tal-Antilles Inferjuri, fil- Baħar Karibew, bejn [[Dominika|Dominica]] fit-Tramuntana u [[Santa Luċija]] fin-nofsinhar, madwar {{Unité|420|km}} lejn il-Grigal tal-kosta tal- [[Veneżwela|Venezwela]], u madwar {{Unité|865|km}} fil-Lvant ix-Xlokk tar-[[Repubblika Dominicana]]. Il -blata kontinentali li tista' tiġi sfruttata esklussivament minn Franza ġiet estiża għal 350 mil mill-kosta fl-2015 (jiġifieri lil hinn miż- [[Żona Ekonomika Esklussiva|żona ekonomika esklussiva]], li tibqa' ffissata għal 200 mil mill-kosta), wara l-opinjoni favorevoli tal-[[Ġnus Magħquda|Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.francetvinfo.fr/france/la-france-etend-de-plus-de-500-000-km2-son-territoire-sous-les-oceans_1121533.html|titlu=La France étend de plus de {{unité|500000|km|2}} son territoire sous les océans|data=10/10/2015|sit=franceinfo|data-aċċess=19/10/2023}}.</ref> . == Toponomija == L-isem Amerindjan għal Martinique huwa Ioüanacéra jew Wanakaéra jew Joanacaera, jiġifieri l-gżira tal-iguwani, bil-lingwa Karib. Madankollu, il-Karibijiet ta 'Hispaniola sejħu wkoll din il-gżira Mantinino, jew b'distorsjoni Madinina, Madiana; Mantinino huwa l-isem ta’ gżira mitika tal-Indjani Taino fejn jinstabu n-nisa, li Columbus ttraduċiha bħala Isla de las mujeres, il-gżira tan-nisa. Dan l-isem evolva skond il-pronunzji u sar "Martinique" u, bil-Kreolju Martinikan, Matinik jew Matnik. Martinique għandha l-laqam tagħha "gżira tal-fjuri" mill-pjanti eżotiċi tal-kuluri kollha preżenti hemmhekk: taħlita ta 'isfar, oranġjo, aħmar u roża. == Ġeografija == Il-gżira ta’ Martinique tinsab 32.5 km fit-tramuntana ta’ Santa Luċija u 41 km fix-Xlokk ta’ Dominika. B'erja totali ta '1,128 km2, li tpoġġiha fit-tielet post wara Trinidad u Guadeloupe fil-katina ta' gżejjer li jikkostitwixxu l-Antilles Minuri jew il-Gżejjer tar-Riħ, Martinique tinfirex fuq madwar 60 km fit-tul, għal 30 km wisa '. L-ogħla punt huwa l-vulkan Mount Pelée (1,395 m). Bħall-bqija tal-Antilji Minuri, Martinique hija soġġetta għal riskju sismiku (perikolu sismiku qawwi): għalhekk, fid-29 ta’ Novembru 2007 fit-3 p.m., ħin lokali, seħħ terremot ta’ 7.4 fuq l-iskala Richter fil-barra mill-gżira. Iż-żona li tinsab fit-tramuntana ta 'assi Fort-de-France - Le Robert tikkostitwixxi l-aktar parti muntanjuża tal-gżira, dominju tal-foresti tropikali, filwaqt li ż-żona li tinsab fin-nofsinhar ta' dan l-assi hija inqas imħatteb u aktar niexfa. '''<big>Topografija</big>''' L-eżenzjoni hija imħatteb fuq din il-gżira ta 'oriġini vulkanika. Iż-żoni vulkaniċi antiki jikkorrispondu man-Nofsinhar estrem tal-gżira (Petrification Savanna) u l-peniżola Caravelle lejn il-Lvant. Il-gżira żviluppat matul l-aħħar 20 miljun sena permezz ta 'serje ta' eruzzjonijiet u ċaqliq ta 'attività vulkanika lejn it-tramuntana. L-aħħar vulkan, li għadu attiv, huwa l-Muntanja Pelée, li tokkupa l-kurrent kollu tat-tramuntana tal-gżira u tilħaq il-qċaċet ta’ 1,395 m. Wara fenomeni ta’ erożjoni li għadhom vjolenti fil-Martinique minħabba xita kbira minħabba l-evaporazzjoni oċeanika miġjuba mill-irjieħ tal-art, il-vulkani għoljin iffurmati reċentement li jinsabu fit-Tramuntana tal-gżira (il-muntanja Pelée u l-qċaċet Carbet (1,197 metru)) iċedu, f’ in-Nofsinhar, għal "għoljiet" b'summits tond jew ċatti u għoljiet weqfin b'altitudni ġeneralment bejn 100 u 300 metru. Il-muntanja Vauclin, l-ogħla punt fin-nofsinhar tal-gżira, tilħaq 504 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. Il-pjanuri li jinsabu fiċ-ċentru u tul il-kosta, il-"qiegħ", huma separati minn escarpments u ġeneralment huma żgħar. '''<big>Klima</big>''' Il-klima tal-Martinique hija tropikali b'żewġ staġuni ewlenin: minn Lulju sa Novembru, l-istaġun tax-xitwa komunement imsejjaħ xitwa b'temp ġeneralment b'xita, u minn Jannar sa nofs April, l-istaġun niexef komunement imsejjaħ ir-Randan b'temp ġeneralment xemxi u niexef. == Referenza == d9trulvrv9ox4clpxajuvrqusmo2wjz 10 32487 331093 320740 2026-07-13T09:59:14Z ToniSant 4257 +2025 331093 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Il-Pjazza/styles.css" /> <div class="pjazza-wrapper" style="display:block"> <div class="container"> <div class="text-description"> <div class="archive notheme"> [[Stampa:Replacement filing cabinet.svg|25px|link=]] Arkivji tad-diskussjoni: [[/Arkivju 2020|2020]]{{,}} [[/Arkivju 2021|2021]]{{,}} [[/Arkivju 2022|2022]]{{,}} [[/Arkivju 2023|2023]]{{,}} [[/Arkivju 2024|2024]]{{,}} [[/Arkivju 2025|2025]]</div> </div> </div> </div> 7nh00x4i7t3th2zyrnwcc4sy6dxtmha 0 34089 331087 330959 2026-07-13T07:16:32Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 331087 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=rn}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] 2r46uw2kuhhnn6ptoh8bmxou6gwr9li 3 34507 331094 2026-07-13T09:59:49Z ToniSant 4257 2025 arkivjata issa 331094 wikitext text/x-wiki == [[Daniele Comboni]] == Ciao carissimo Toni, how are you? I opened this short page, also to give a link more to Giovanni Losi's page. Please, I ask you 2 minutes to access the page to correct the little mistakes that Mr Translator Google made. Tha page is shoooort!!! Grazzi again for your help, and I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 10:54, 5 Frar 2025 (UTC) :@[[Utent:Rei Momo|Rei Momo]]. ok. Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 13:17, 5 Frar 2025 (UTC) :: Very good!!! When you'll visit Italy, have a stop in my little village. We don't have the fantastic Lacrima Vitis, but you can taste Gutturnio, Bonarda, or Barbera, ok? :-) [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 13:55, 5 Frar 2025 (UTC) == Singapor == Għażiż Toni, L-isem tal-pajjiż bil-Malti huwa Singapore, għalhekk irid jinbidel l-isem tal-artiklu. Jien ħadt ħsieb u rranġajt kull "Singapor" li kien hemm miktub. Ħolqa għall-artiklu: [[Singapor]] Xtaqt ngħidlek ukoll li rajt xi żbalji fl-ewwel paragrafu wara l-ewwel sentenza: ''Kolonizzat mill-Ingliżi fis-seklu 19, Wara l-indipendenza tal-Grupp tal-British Kolojni fl-Istrett tal-Asja l 31 ta' Jannar Fl-1948 l-Unjoni tal-[[Malasja]] ġiet iffurmata bħala l-Stat ta' Singapore iżda minħabba tilwim intern mal-Malasja (Pajjiż attwali li jaqsam miegħu fruntiera), ġie deċiż fl-1963 li Singapore għandu jirtira mill-Federazzjoni u jippretendi lilu nnifsu bħala repubblika indipendenti. fid-9 ta' Awwissu 1965. Singapore issa huwa pajjiż prosperu fl-[[Asja]].'' Ma rranġgajtux jien għax ma nafx kif għandu jiġi jidher. Grazzi! [[Utent:Db90mt|Db90mt]] ([[Diskussjoni utent:Db90mt|d]]) 20:29, 13 Frar 2025 (UTC) :Grazzi @[[Utent:Db90mt|Db90mt]]! :Jiena għamilt dan li ġej: :# neħħejt il-banner li kien jgħid li l-paġna hija nebbieta; :# mexxejt l-artiklu għall-paġna bl-isem korrett; :# ħloqt rindirizz għal [[Singapor]] biex ma jinkiser xejn; :# għamilt xi tindif ħafif ieħor. :Dak il-paragrafu tal-bidu tista' tirranġah int billi tara kif inhu [[en:Singapore|fil-verżjoni bl-Ingliż]], per eżempju. Aktar dwar [[en:Wikipedia:Manual_of_Style/Lead_section| kif tinkiteb it-taqsima tal-bidu ta' kull artiklu ssibu f'din il-ħolqa]. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:47, 15 Frar 2025 (UTC) ::Grazzi. Irranġajt l-introduzzjoni sħiħa (l-ewwel 4 paragrafi). Nispera li tajba! [[Utent:Db90mt|Db90mt]] ([[Diskussjoni utent:Db90mt|d]]) 14:28, 16 Frar 2025 (UTC) :::Tajba ħafna! Prosit tassew, @[[Utent:Db90mt|Db90mt]] -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 14:57, 16 Frar 2025 (UTC) == Infobox == L-għodwa t-tajba, Nixtieq inkun naf għaliex neħħejt l-infobox tiegħi, billi naf li nagħmel infoboxes għal kull reġjun tad-dinja. [[Utent:JovalQC|JovalQC]] ([[Diskussjoni utent:JovalQC|d]]) 15:45, 24 April 2025 (UTC) :Hello @[[Utent:JovalQC|JovalQC]] - fejn hu possibli nuzaw infobox iġġenerata mill-Wikidata. Fil-każ li qed issemmi int, infobox b'informazzjoni minn Wikidata hija possibli u ppreferuta. Grazzi! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:28, 24 April 2025 (UTC) == Public figure == Salam Tista' tibgħatli link għal Google Knowledge Panel ta' Aladdin Meier? ----Salam Can you send me a link to Aladdin Meier's Google Knowledge Panel? [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/212.243.110.118|212.243.110.118]] 17:47, 5 Mejju 2025 (UTC) == Għandi bżonn l-għajnuna jew suġġeriment == Bongu, nittama li mhux qed niddejjaqek. Ma' ħabib tiegħi mill-università ħloqna l-paġna "[[Andrea Benetti]]", artist Taljan famuż. Sfortunatament ma nafux il-Malti sew, għalhekk il-paġna teħtieġ ftit tiswija u traduzzjoni aħjar. Tista' tgħinna nirranġaw il-vuċi? Jew tista' tgħidli lil min għandi nikkuntattja għall-għajnuna? Narak dalwaqt u grazzi ħafna tax-xogħol prezzjuż li tagħmel. [[Utent:PamelaBertaccini|PamelaBertaccini]] ([[Diskussjoni utent:PamelaBertaccini|d]]) 09:02, 10 Mejju 2025 (UTC) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskussjoni]]) 11:17, 29 Mejju 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskussjoni]]) 12:29, 16 Lulju 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Ftit għajnuna == L-ġurnata t-tajba. Għadni kemm ikkreajt [[Il-konsonanti xemxin u qamrin|Il-konsonanti xemxin u qamrin - Wikipedija]]. Qagħad irrid inżid l-biċċiet dwar l-Għarbi għax għalissa ffokajt biss fuq it-traduzzjoni Maltija, imma xtaqt insaqsik jekkx tista' tgħinni waħda bili taqraha u forsi tissuġerili fejn nista' nirfinaha jekk jogħġbok, għax ngħid il-verità għad m'iniex konvint li ktibtha mill-aħjar li stajt. Grazzi :). [[Utent:Melithius|Melithius]] ([[Diskussjoni utent:Melithius|d]]) 09:55, 28 Awwissu 2025 (UTC) :Grazzi tal-ħidma u tal-fiduċja, @[[Utent:Melithius|Melithius]]. Ma naħsibx li jien l-aħjar persuna biex ngħinek fuq dan li trid. Ara jgħinekx xi ħadd ieħor. Forsi tista' tistaqsi ukoll fuq Kelmet il-Malti, il-grupp ta' Facebook li oriġinarjament ħareġ mill-ħidma ta' utenti bħalna fuq il-Wikipedija bil-Malti. Nawguralek! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 10:09, 30 Awwissu 2025 (UTC) ::Orrajt mela, iktar kont qed naħseb fuq il-mod ta’ kitba, sinjali tajjeb mela. Issa niċċekkja dak il-grupp kif għedtli, grazzi! :) [[Utent:Melithius|Melithius]] ([[Diskussjoni utent:Melithius|d]]) 10:16, 30 Awwissu 2025 (UTC) == Pittur [[Giacinto Mondaini]] == Hym dearst TonySant, how are you? Me I'm fine! Please, I ask you 5 minutes to acces this new stub I opened now and correct my mistakes. I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. Grazzi and and a nice week end!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 13:59, 24 Ottubru 2025 (UTC) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 13:45, 19 Novembru 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == [[Giorgio De Simone]] == Hi, dearest ToniSant, how are you? me I'm fine. Please, do yoy have 4 minutes to access and correct this page I've opened now? Just 4 minutes, please. Thanks a lot, and Merry Christmas and Happy New Year!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 10:45, 23 Diċembru 2025 (UTC) :Hello @[[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] - I've had a look and did a little bit of minor cleaning. It's acceptable as it is. Thanks and all the very best for the festive season to you too! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 18:01, 23 Diċembru 2025 (UTC) :: Grazzi for your vey important aid, dearest ToniSant. Happy New Year: health, money, luck and all you want!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 17:05, 28 Diċembru 2025 (UTC) === [[L'Armonista]] === Happy New Year, dearest ToniSant!!!! Do you have 5 minutes, please, to see if the translation of this book is correct? Grazie mille for your help and see you soon. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 09:41, 5 Jannar 2026 (UTC) :Mhux ħażin, @[[Utent:Rei Momo|Rei Momo]]! :) Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 17:17, 5 Jannar 2026 (UTC) :: Thanks a lot and see you very soon!!! [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Diskussjoni utent:Rei Momo|d]]) 06:42, 7 Jannar 2026 (UTC) jvd4y0nzdyzizl4g7w41gh9cdrxnzf2