Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2478 331122 324889 2026-07-14T16:35:40Z ToniSant 4257 removed [[Category:Lingwi Indo-Ewropej]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331122 wikitext text/x-wiki {{Nebbieta|Lingwistika}} {{Lingwa |isem = Lingwa Latina |isemuffiċjali = |kulur = lawngreen |pajjiżi = [[Vatikan]] |reġjuni = |kelliema = |rank = |familja = [[Indoewropew|Lingwi Indo-Ewropej]] |nazzjon = |aġenzija = |iso1 = la |iso2 = lat |iso3 = lat |sil = lat |mappa = [[Image:Roman Empire Trajan 117AD.png|frameless|upright=1.5]] |test = }} Il-'''Latin''' huwa membru mis-sottofamilja Italika tal-[[Indoewropew|lingwi Indo-Ewropej]]. Minnu nixxew l-ilsna Rumanzi moderni. Fost il-lingwi Indo-Ewropej, il-Latin hu wieħed mill-eqdem ilsna wara s-[[Sanskritu]] u l-[[Grieg]]. Il-Latin Medjevali huwa meqjus bħala [[Akrolett|arkolett]], jiġifieri l-ogħla lsien f'sistema soċjali u kulturali. == Alfabett == L-alfabet Latin modern fiha 26 karattri. Dawn huma (b'ittri kbar): '''A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V , W, X, Y, Z'''; u ittri żgħar: '''a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z'''. l-ordni ta 'dawn l-ittri hija arbitrarja u bla ħsara differenti mill-ordni li l-alfabett Indjan ebda aspett fonetiku. [[Kategorija:Lingwi Rumanzi|Latina]] [[Kategorija:Lingwi uffiċjali|Latina]] [[Kategorija:Lingwa Latina|*]] b126co42ax0dtw7jio5xakcs4du9mwj 331124 331122 2026-07-14T16:36:23Z ToniSant 4257 removed [[Category:Lingwi Rumanzi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331124 wikitext text/x-wiki {{Nebbieta|Lingwistika}} {{Lingwa |isem = Lingwa Latina |isemuffiċjali = |kulur = lawngreen |pajjiżi = [[Vatikan]] |reġjuni = |kelliema = |rank = |familja = [[Indoewropew|Lingwi Indo-Ewropej]] |nazzjon = |aġenzija = |iso1 = la |iso2 = lat |iso3 = lat |sil = lat |mappa = [[Image:Roman Empire Trajan 117AD.png|frameless|upright=1.5]] |test = }} Il-'''Latin''' huwa membru mis-sottofamilja Italika tal-[[Indoewropew|lingwi Indo-Ewropej]]. Minnu nixxew l-ilsna Rumanzi moderni. Fost il-lingwi Indo-Ewropej, il-Latin hu wieħed mill-eqdem ilsna wara s-[[Sanskritu]] u l-[[Grieg]]. Il-Latin Medjevali huwa meqjus bħala [[Akrolett|arkolett]], jiġifieri l-ogħla lsien f'sistema soċjali u kulturali. == Alfabett == L-alfabet Latin modern fiha 26 karattri. Dawn huma (b'ittri kbar): '''A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V , W, X, Y, Z'''; u ittri żgħar: '''a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z'''. l-ordni ta 'dawn l-ittri hija arbitrarja u bla ħsara differenti mill-ordni li l-alfabett Indjan ebda aspett fonetiku. [[Kategorija:Lingwi uffiċjali|Latina]] [[Kategorija:Lingwa Latina|*]] e8z2hjr0wjeu111pmk7r2vb6z4nw34o 0 10724 331113 331105 2026-07-14T16:18:50Z ToniSant 4257 Modifiki annullati ta' [[Speċjali:Kontribuzzjonijiet/~2026-39769-69|~2026-39769-69]] ([[Diskussjoni utent:~2026-39769-69|diskussjoni]]) għall-aħħar verżjoni ta' [[Utent:Aarp65|Aarp65]] 293392 wikitext text/x-wiki {{Infobox plejer tal-futbol |isem_plejer = Saviour Darmanin |stampa = [[Stampa:Darmanin, Saviour.jpg|275px]] |isem_sħiħ = Saviour Darmanin |data_twelid = {{dte|1977|3|7}} |post_twelid = [[Pietà (Malta)|Pietà]] |pajjiż_twelid = [[Malta]] |tul = 1.88 m |rwol = [[Gowler]] |klabb_attwali = |numru = |klabb_mixtla1 = [[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]] |snin_mixtla1 = |snin1 = 1994–2004 |klabb1 = [[Pietà Hotspurs FC|Pietà Hotspurs]] |snin2 = 2004–2005 |klabb2 = [[Birkirkara FC|Birkirkara]] |snin3 = 2005 |klabb3 = [[Vauxhall Motors FC|Vauxhall Motors]] |snin4 = 2006 |klabb4 = [[Għajnsielem FC|Għajnsielem]] |snin5 = 2006–2008 |klabb5 = [[Valletta FC|Valletta]] |snin6 = 2008–2009 |klabb6 = [[Marsaxlokk FC|Marsaxlokk]] |snin_nazzjonali1 = 1996–2000 |tim_nazzjonali1 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta ta' taħt il-21 sena|Malta U21]] |snin_nazzjonali2 = 2002–2005 | tim_nazzjonali2 = [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta|Malta]] |snin_kowċ1 = 2009 |klabb_kowċ1 = [[Vittoriosa Stars FC|Vittoriosa Stars]] (assistent) }} '''Saviour Darmanin''' (twieled fis-7 ta' Marzu 1977) huwa eks-plejer tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]]. Matul il-karriera tiegħu, hu lagħab bħala [[gowler]]. Saviour huwa mfakkar li kien parti mill-iskwadra ta' [[Valletta FC|Valletta]] meta għelbu lil [[Juventus FC|Juventus]] fl-2008, fejn hu salva ''penalty'' biex rebbaħ il-logħba lil Valletta. Bħalissa huwa jmexxi l-iskola tal-gowlers tiegħu f'Malta. == Unuri == === Klabb === ;Pietà Hotspurs * [[L-Ewwel Diviżjoni Maltija|L-Ewwel Diviżjoni Maltija]]: 1994–95 * Carlsberg Tournament: 2002–03 * Rothmans International Tournament: 2003–04 ;Birkirkara * [[Tazza Maltija|FA Trophy]]: 2004–05 ;Għajnsielem * [[Tazza tal-Libertà]]: 2005–06 ;Valletta * [[Premier League Malti]]: 2007–08 ;Marsaxlokk * Bet Fair Cup: 2008–09 == Ħoloq esterni == * {{soccerbase}} * {{nfteams}} {{DEFAULTSORT:Darmanin, Saviour}} [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1977]] [[Kategorija:Futbolers Maltin]] [[Kategorija:Plejers ta' Vauxhall Motors FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Birkirkara FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Valletta FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Marsaxlokk FC]] [[Kategorija:Plejers ta' Vittoriosa Stars FC]] [[Kategorija:Plejers tal-Premier League Malti]] [[Kategorija:Kowċis ta' Vittoriosa Stars FC]] [[Kategorija:Darmanin (kunjom)]] 0uump6nbcfowb5odbivhep3hj1tgdl2 0 15136 331106 325360 2026-07-14T12:36:38Z ~2026-39689-46 28472 correction 331106 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija|caption=Mary Meylak (1925)}}{{Wikifikazzjoni}}[[Stampa:M-Meilak.jpg|thumb|lemin]] '''Mary Meylak''' (1905-1975) u mhux ''Meilak'' jew ''Meilaq'' hija meqjusa bħala l-ewwel poetessa Maltija. Bint Ġorġ u Mananni, Mary Meylak twieldet ir-Rabat [[Għawdex]] nhar id-9 ta' Awwissu 1905. Ħadet l-edukazzjoni tagħha fl-Iskola Ċentrali t'Għawdex. Għamlet sbatax-il sena taħdem fl-uffiċini tal-Gvern iżda fl-1942 daħlet għalliema, xogħol għal qalbha ħafna li damet fih sakemm irtirat, għoxrin sena wara. Għalkemm isem il-familja tagħha huwa spellut b'wieħed mill-modi konvenzjonali magħrufa fil-pajjiż (Meilak u xi drabi Meilaq jew Mejlaq), hija regolarment iffirmat kunjomha bħala Meylak mal-poeżiji tagħha. == Poetessa == Kitbet l-ewwel poeżija tagħha, ''Faxx Nemel'', meta kellha 25 sena, fl-1930. Fl-1945 ħarġet l-ewwel ġabra tagħha ta’ poeżiji, ''Pleġġ il-Hena'', u s-sena ta’ wara ''Villa Meylak'', ''Dawra Misterjuża'' u ''Album''. Ippubblikat ukoll ġabriet ta’ esejs ''Nirraġunaw u Nitbissmu'', tliet novelli: ''Nokkla Sewda'', ''San Nikola tal-Vinturi'' u ''It-Tewmin tal-Birgu'', żewġ opri u xi operetti. == Xogħlijiet == * ''Pleġġ il-Hena'' (1945) * ''Nirraġunaw u Nitbissmu 1'' (1946) * ''Nirraġunaw u Nitbissmu 2'' (1947) * ''Dawra Misterjuża'' (1947) * ''Villa Meylak: Ġonna ta' Kulħadd'' (1947) * ''Album: Poeżiji'' (1947) * ''Nokkla Sewda'' (1958) * ''Songs You Will Like'' (1971) * ''L-Istrumenti tal-Passjoni'' (2005) == Mewt == Mietet fl-1 ta' Jannar 1975 fl-għomor ta' 70 sena. F'għeluq il-100 sena minn twelidha twaħħlet lapida li tfakkarha fir-Rabat, Għawdex. {{Awtorità}}{{DEFAULTSORT:Meilak, Mary}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Poeti Maltin]] [[Kategorija:Poeti bil-Malti]] [[Kategorija:Għawdxin]] [[Kategorija:Mietu fl-1975]] hrqn8v2nisyuz31bx6b28hl8k4rlri0 331107 331106 2026-07-14T12:37:09Z ~2026-39689-46 28472 331107 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija|caption=Mary Meylak (1925)}}{{Wikifikazzjoni}}[[Stampa:M-Meilak.jpg|thumb|lemin]] '''Mary Meylak''' (1905-1975) u mhux ''Meilak'' jew ''Meilaq'' hija meqjusa bħala l-ewwel poetessa Maltija. Bint Ġorġ u Mananni, Mary Meylak twieldet ir-Rabat [[Għawdex]] nhar id-9 ta' Awwissu 1905. Ħadet l-edukazzjoni tagħha fl-Iskola Ċentrali t'Għawdex. Għamlet sbatax-il sena taħdem fl-uffiċini tal-Gvern iżda fl-1942 daħlet għalliema, xogħol għal qalbha ħafna li damet fih sakemm irtirat, għoxrin sena wara. Għalkemm isem il-familja tagħha huwa spellut b'wieħed mill-modi konvenzjonali magħrufa fil-pajjiż (Meilak u xi drabi Meilaq jew Mejlaq), hija regolarment iffirmat kunjomha bħala Meylak mal-poeżiji tagħha. == Poetessa == Kitbet l-ewwel poeżija tagħha, ''Faxx Nemel'', meta kellha 25 sena, fl-1930. Fl-1945 ħarġet l-ewwel ġabra tagħha ta’ poeżiji, ''Pleġġ il-Hena'', u s-sena ta’ wara ''Villa Meylak'', ''Dawra Misterjuża'' u ''Album''. Ippubblikat ukoll ġabriet ta’ esejs ''Nirraġunaw u Nitbissmu'', tliet novelli: ''Nokkla Sewda'', ''San Nikola tal-Vinturi'' u ''It-Tewmin tal-Birgu'', żewġ opri u xi operetti. == Xogħlijiet == * ''Pleġġ il-Hena'' (1945) * ''Nirraġunaw u Nitbissmu 1'' (1946) * ''Nirraġunaw u Nitbissmu 2'' (1947) * ''Dawra Misterjuża'' (1947) * ''Villa Meylak: Ġonna ta' Kulħadd'' (1947) * ''Album: Poeżiji'' (1947) * ''Nokkla Sewda'' (1958) * ''Songs You Will Like'' (1971) * ''L-Istrumenti tal-Passjoni'' (2005) == Mewt == Mietet fl-1 ta' Jannar 1975 fl-għomor ta' 70 sena. F'għeluq il-100 sena minn twelidha twaħħlet lapida li tfakkarha fir-Rabat, Għawdex. {{Awtorità}}{{DEFAULTSORT:Meylak, Mary}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Poeti Maltin]] [[Kategorija:Poeti bil-Malti]] [[Kategorija:Għawdxin]] [[Kategorija:Mietu fl-1975]] jemknrah5unsxknb1ztxh7tubuj3y7z 3 22563 331109 331102 2026-07-14T16:08:56Z ToniSant 4257 /* Lingwa Latvjana */ Tweġiba 331109 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) 2g32llfy4h0p9ken26k3vb9d5b2knsk 331114 331109 2026-07-14T16:19:11Z MargaritaPLV 28281 /* Lingwa Latvjana */ Tweġiba 331114 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Naqbel miegħek. Kategorija:Lingwi Baltiċi bħala sotto-kategorija ta’ Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej tkun għażla tajba. Grazzi! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 16:19, 14 Lulju 2026 (UTC) 9o2adpy37go0j8q7jrso61a0qkrqm01 331115 331114 2026-07-14T16:21:04Z ToniSant 4257 /* Lingwa Latvjana */ Tweġiba 331115 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Naqbel miegħek. Kategorija:Lingwi Baltiċi bħala sotto-kategorija ta’ Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej tkun għażla tajba. Grazzi! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 16:19, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Intant ħloqt [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] u fiha eventwalment jidħlu wkoll artikli oħra relevanti, bħal [[Lingwa Litwana]] u oħrajn, la darba jinħolqu. Forsi anke artiklu dwar il-[[Lingwi Baltiċi|lingwi Baltiċi]] li bħala [[lv:Baltu_valodas]] jidher tajjeb u faċli biex jinqaleb għall-Malti. ;) -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:21, 14 Lulju 2026 (UTC) bi3ohrqa4u5rxjgz1cuh0193h338v9v 331116 331115 2026-07-14T16:21:33Z ToniSant 4257 /* Lingwa Latvjana */ 331116 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Naqbel miegħek. Kategorija:Lingwi Baltiċi bħala sotto-kategorija ta’ Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej tkun għażla tajba. Grazzi! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 16:19, 14 Lulju 2026 (UTC) 9o2adpy37go0j8q7jrso61a0qkrqm01 331117 331116 2026-07-14T16:21:43Z ToniSant 4257 /* Lingwa Latvjana */ Tweġiba 331117 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Naqbel miegħek. Kategorija:Lingwi Baltiċi bħala sotto-kategorija ta’ Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej tkun għażla tajba. Grazzi! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 16:19, 14 Lulju 2026 (UTC) :::Intant ħloqt [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] u fiha eventwalment jidħlu wkoll artikli oħra relevanti, bħal [[Lingwa Litwana]] u oħrajn, la darba jinħolqu. Forsi anke artiklu dwar il-[[Lingwi Baltiċi|lingwi Baltiċi]] li bħala [[lv:Baltu_valodas]] jidher tajjeb u faċli biex jinqaleb għall-Malti. ;) -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:21, 14 Lulju 2026 (UTC) 0ejm7qcnxglk7v66u1028szlvrgi329 331126 331117 2026-07-14T18:01:20Z MargaritaPLV 28281 /* Lingwa Latvjana */ Tweġiba 331126 wikitext text/x-wiki '''''L-aħjar mod biex tagħmel kuntatt miegħi dwar dak li għandu x'jaqsam ma' mt.wikipedia huwa billi tħalli messaġġ hawn.''''' ''If you prefer to communicate in English, please feel free to leave a message on [[en:User_talk:ToniSant|my en.wikipedia talk page]] instead.'' <hr> Biex tipproponi paġna għat-tħassir minni bħala amministratur tal-Wikipedija bil-Malti uża l-mudell '''<nowiki>{{Ħassar}}</nowiki>''' jew '''<nowiki>{{Ħassar minnufih}}</nowiki>''' u l-paġna tidher [[:Kategorija:Proposti għat-tħassir minnufih|hawn]] minn fejn titħassar skont il-bżonn. Grazzi! {{Arkivju_tad-diskussjoni}} <hr> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Lingwa Latvjana]] == Hello Toni. I have moved the article to [[Lingwa Latvjana]] and added [[Kategorija:Latvja]]. Could you please confirm which language category would be most appropriate for the article, or add the locally preferred category when convenient? Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:30, 13 Lulju 2026 (UTC) :@[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]: Għażilt [[:Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] għalissa, għalkemm naħseb li [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] tkun aħjar, la darba noħolquha, bħala sotto-kategorija ta' dik il-kategorija. X'taħseb? Grazzi. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:08, 14 Lulju 2026 (UTC) ::Naqbel miegħek. Kategorija:Lingwi Baltiċi bħala sotto-kategorija ta’ Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej tkun għażla tajba. Grazzi! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 16:19, 14 Lulju 2026 (UTC) :::Intant ħloqt [[:Kategorija:Lingwi Baltiċi]] u fiha eventwalment jidħlu wkoll artikli oħra relevanti, bħal [[Lingwa Litwana]] u oħrajn, la darba jinħolqu. Forsi anke artiklu dwar il-[[Lingwi Baltiċi|lingwi Baltiċi]] li bħala [[lv:Baltu_valodas]] jidher tajjeb u faċli biex jinqaleb għall-Malti. ;) -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 16:21, 14 Lulju 2026 (UTC) ::::Grazzi ħafna tal-għajnuna u tas-suġġeriment! Se nikkunsidra li nikteb artiklu dwar il-lingwi Baltiċi. Skont kemm ikolli ħin fix-xhur li ġejjin, aktarx inkun nista’ naħdem fuqu f’Settembru jew Ottubru [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 18:01, 14 Lulju 2026 (UTC) k2zh5p8qq3z4ae8l8gckvfei2gfh85p 0 24541 331120 324890 2026-07-14T16:32:44Z ToniSant 4257 removed [[Category:Lingwi Indo-Ewropej]]; added [[Category:Lingwi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331120 wikitext text/x-wiki '''Urdu''' huwa l-isem ta 'waħda mill-ilsna ewlenin mitkellma fl-[[Asja]] t'Isfel. Hija l-lingwa nazzjonali tal-[[Pakistan]]. == Storja == L-oriġini tal-isem Urdu hija l-kelma tal-lingwa Chagatai għall-armata, Ordu. L-Urdu hija mitkellma l-istess bħall-[[Ħindi]] tal-lum, iżda l-Ħindi juża l-iskritt tradizzjonali tad-[[Devanagari]] (mis-[[Sanskritu]]), filwaqt li l-Urdu juża l-alfabett Persio-Għarbi. Fl-1780 il-poeta Ghulam Hamadani Mushafi ħoloq it-terminu Urdu għal din il-lingwa. Ħindu beda jitkellem u jikteb il-Ħindi, filwaqt li l-Musulmani jibdew jitkellmu bl-Urdu. Dan iwassal ukoll għal ħtieġa li "tnaddaf" l-Urdu mill-kliem tas-Sanskritu tagħha kollha u li l-kelliema tal-Ħindi jitħallew jixtiequ jeħles mill-kliem Persjan li baqa 'fil-lingwa tagħhom. [[Kategorija:Lingwi|Urdu]] sha589518cgmgd3bj2yd6u3r7q2t8zc 331121 331120 2026-07-14T16:34:01Z ToniSant 4257 +nebbieta 331121 wikitext text/x-wiki {{Stub|lingwistika}} '''Urdu''' huwa l-isem ta' waħda mill-lingwi ewlenin mitkellma fl-[[Asja]] t'Isfel. L-Urdu huwa l-lingwa nazzjonali tal-[[Pakistan]]. == Storja == L-oriġini tal-isem Urdu hija l-kelma tal-lingwa Chagatai għall-armata, Ordu. L-Urdu hija mitkellma l-istess bħall-[[Ħindi]] tal-lum, iżda l-Ħindi juża l-iskritt tradizzjonali tad-[[Devanagari]] (mis-[[Sanskritu]]), filwaqt li l-Urdu juża l-alfabett Persio-Għarbi. Fl-1780 il-poeta Ghulam Hamadani Mushafi ħoloq it-terminu Urdu għal din il-lingwa. Ħindu beda jitkellem u jikteb il-Ħindi, filwaqt li l-Musulmani jibdew jitkellmu bl-Urdu. Dan iwassal ukoll għal ħtieġa li "tnaddaf" l-Urdu mill-kliem tas-Sanskritu tagħha kollha u li l-kelliema tal-Ħindi jitħallew jixtiequ jeħles mill-kliem Persjan li baqa 'fil-lingwa tagħhom. [[Kategorija:Lingwi|Urdu]] sts68vp7v077dr74ux5qur45dutuc22 0 29722 331119 305064 2026-07-14T16:30:54Z ToniSant 4257 removed [[Category:Lingwi Indo-Ewropej]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331119 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Meetings of German-speaking countries, participants.png|daqsminuri|Mappa tal-pajjiżi li jieħdu sehem f'laqgħat tal-pajjiżi fejn jiġi mitkellem il-Ġermaniż.]] Il-'''lingwa Ġermaniża''', jew sempliċement il-'''Ġermaniż''' (bil-Ġermaniż: ''Deutsch'' [dɔʏtʃ]), hija [[Lingwi Ġermaniċi|lingwa Ġermanika]] tal-Punent li tiġi mitkellma l-iktar fl-[[Ewropa Ċentrali]]. Tiġi mitkellma l-iktar u hija lingwa uffiċjali jew kouffiċjali fil-[[Ġermanja]], fl-[[Awstrija]], fl-[[Żvizzera|Iżvizzera]], fil-[[Liechtenstein]] u fil-provinċja [[Italja|Taljana]] ta' Trentino Alto Adige. Hija wkoll lingwa kouffiċjali tal-[[Lussemburgu]] u tal-[[Belġju]], u hija lingwa nazzjonali rikonoxxuta fin-[[Namibja]]. 'Il barra mill-Ġermanja, il-lingwa tiġi mitkellma minn komunitajiet Ġermaniżi fi [[Franza]] (Bas-Rhin), fir-[[Ċekja|Repubblika Ċeka]] (it-Tramuntana tal-Boemja), fil-[[Polonja]] (Silesja ta' Fuq), fis-[[Slovakkja]] (ir-reġjun ta' [[Bratislava]]) u fl-[[Ungerija]] ([[Sopron]]). Il-Ġermaniż huwa simili l-iktar għal lingwi oħra fi ħdan il-fergħa tal-lingwi Ġermaniċi tal-Punent, fosthom l-[[Afrikaans]], l-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]], l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], il-lingwi Frisjani, il-Ġermaniż t'Isfel, il-[[Lingwa Lussemburgiża|Lussemburgiż]], l-Iskoċċiż u l-[[Yiddish]]. Huwa simili wkoll bħala vokabularju għal xi lingwi fil-fergħa tal-lingwi Ġermaniċi tat-Tramuntana, fosthom id-[[Lingwa Daniża|Daniż]], in-[[Lingwa Norveġiża|Norveġiż]] u l-[[Lingwa Żvediża|Iżvediż]]. Il-Ġermaniż huwa t-tieni l-iktar lingwa Ġermanika mitkellma wara l-Ingliż, li huwa wkoll lingwa Ġermanika tal-Punent. Il-lingwa Ġermaniża hija waħda mil-lingwi ewlenin fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Hija l-iżjed lingwa nattiva mitkellma fi ħdan l-[[Unjoni Ewropea]].<ref>{{Ċita web|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf|titlu=Ewrobarometru Speċjali Nru 386: L-Ewropej u l-lingwi tagħhom. Il-Kummissjoni Ewropea.|data-aċċess=2023-03-05|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf|arkivju-data=2016-01-06|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-Ġermaniż jiġi mgħallem b'mod mifrux bħala lingwa barranija, speċjalment fl-[[Ewropa]] kontinentali, fejn hija t-tielet l-iktar lingwa barranija mgħallma (wara l-Ingliż u l-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]), u fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Il-lingwa kienet influwenti fl-oqsma tal-[[filosofija]], tat-teoloġija, tax-[[xjenza]] u tat-teknoloġija. Hija t-tieni l-iktar lingwi li jintużaw fix-xjenza u hija fost l-iktar lingwi li jintużaw fis-siti web. Il-pajjiżi fejn jiġi mitkellem il-Ġermaniż huma kklassifikati l-ħames f'termini ta' pubblikazzjoni annwali ta' kotba ġodda, b'għaxra fil-mija tal-kotba kollha (inkluż il-kotba elettroniċi) fid-dinja li jiġu ppubblikati bil-Ġermaniż. Il-lingwa Ġermaniża hija lingwa inflessa, b'erba' każijiet għan-nomi, għall-pronomi u għall-aġġettivi (in-nominattiv, l-akkużattiv, il-ġenittiv u d-dativ); bi tliet ġeneri (il-maskil, il-femminil u n-newtru); u għadd doppju (is-singular u l-plural). Għandha verbi b'saħħithom jew regolari u dgħajfin jew irregolari. Il-maġġoranza tal-vokabularju tal-lingwa oriġina mill-fergħa Ġermanika antika tal-familja tal-[[Indoewropew|lingwi Indo-Ewropej]], filwaqt li sehem iżgħar oriġina mil-Latin u mill-Grieg, flimkien ma' ftit kliem ieħor li ġie misluf mill-Franċiż u mill-Ingliż Modern. Il-Ġermaniż huwa lingwa pluriċentrika; it-tliet varjanti standardizzati huma l-Ġermaniż, l-Awstrijakk u l-Ġermaniż Għoli Standard Żvizzeru. Huwa notevoli wkoll għall-firxa wiesgħa ta' [[Djalett|djaletti]] tiegħu, b'bosta varjetajiet li jeżistu fl-Ewropa u f'partijiet oħra tad-dinja. Uħud minn dawn il-varjetajiet mhux standard saru rikonoxxuti u protetti mill-gvernijiet reġjonali jew nazzjonali. Mill-2004, kull sena saru jiġu organizzati laqgħat tal-pajjiżi fejn jiġi mitkellem il-Ġermaniż, fejn jieħdu sehem sitt parteċipanti: il-Ġermanja, l-Awstrija, il-Belġju, il-Liechtenstein, il-Lussemburgu u l-Iżvizzera.<ref>{{Ċita web|url=https://www.land.lu/page/article/379/9379/DEU/index.html|titlu=Beim Deutschen Bund in Eupen|kunjom=Land|isem=Lëtzebuerger|data=2016-09-02|sit=Lëtzebuerger Land|lingwa=de|data-aċċess=2023-03-05}}</ref> == Klassifikazzjoni == Il-Ġermaniż huwa lingwa Indo-Ewropea u jagħmel parti mill-grupp Ġermaniku tal-Punent tal-lingwi Ġermaniċi. Il-lingwi Ġermaniċi tradizzjonalment jinqasmu fi tliet fergħat: il-lingwi Ġermaniċi tat-Tramuntana, il-lingwi Ġermaniċi tal-Lvant, u l-lingwi Ġermaniċi tal-Punent. L-ewwel waħda minn dawn il-fergħat għadha teżisti bis-saħħa ta' lingwi moderni bħad-Daniż, l-Iżvediż, in-Norveġiż, il-Faroiż u l-Iżlandiż, li kollha huma dixxendenti tan-Norveġiż Antik. Il-lingwi Ġermaniċi tal-Lvant issa huma estinti, u l-Gotiku huwa l-unika lingwa f'din il-fergħa li għadha teżisti f'testi bil-miktub. Madankollu, il-lingwi Ġermaniċi tal-Punent ġew maqsuma b'mod estensiv f'diversi djaletti u issa huma rrappreżentati f'lingwi moderni bħall-Ingliż, il-Ġermaniż, l-Olandiż, il-Yiddish, l-Afrikaans u oħrajn.<ref>Robinson, Orrin W. (1992). ''Old English and its closest relatives : a survey of the earliest Germanic languages''. Stanford, Calif.: Stanford University Press. ISBN <bdi>978-0-8047-2221-6</bdi>. p. 16.</ref> Fi ħdan il-''continuum'' djalettali tal-lingwi Ġermaniċi tal-Punent, il-linji ta' [[Benrath]] u ta' [[Uerdingen]] (li jkopru [[Düsseldorf]]-Benrath u [[Krefeld]]-Uerdingen, rispettivament) jintużaw biex issir distinzjoni bejn id-djaletti Ġermaniċi li kienu affettwati mill-bidla tal-konsonanti tal-Ġermaniż Għoli (fin-Nofsinhar ta' Benrath) u dawk li ma kinux affettwati (fit-Tramuntana ta' Uerdingen). Id-diversi djaletti reġjonali mitkellma fin-Nofsinhar ta' dawn il-linji huma raggruppati bħala djaletti tal-Ġermaniż Għoli, filwaqt li d-diversi djaletti reġjonali mitkellma fit-Tramuntana huma raggruppati bħala djaletti tal-Ġermaniż t'Isfel/tas-Sassonja t'Isfel u tal-Frankonja t'Isfel. Bħala membri tal-familja tal-lingwi Ġermaniċi tal-Punent, il-Ġermaniż Għoli, il-Ġermaniż t'Isfel u l-Frankonjan t'Isfel ġew proposti biex jiġu distinti iktar storikament bħala l-Irminoniku, l-Ingvaeoniku u l-Istvaeoniku, rispettivament. Din il-klassifikazzjoni tindika d-dixxendenza storika tagħhom minn djaletti mitkellma mill-Irminoni (magħrufa wkoll bħala l-grupp ta' Elbe), l-Ingvaeoni (jew il-grupp Ġermaniku tal-[[Baħar tat-Tramuntana]]) u l-Istvaeoni (jew il-grupp ta' Weser u r-Renu). Il-Ġermaniż standard huwa bbażat fuq kombinament ta' djaletti ta' Turinġja u s-Sassonja ta' Fuq u tal-Frankonja ta' Fuq, li huma djaletti tal-Ġermanja Ċentrali u tat-Tramuntana li jagħmlu parti mill-grupp ta' djaletti tal-Ġermaniż Għoli. Għaldaqstant il-Ġermaniż huwa marbut mill-qrib mal-lingwi l-oħra li huma bbażati fuq djaletti tal-Ġermaniż Għoli, fosthom il-Lussemburgiż (ibbażat fuq djaletti tal-Frankonja Ċentrali) u Yiddish. Marbuta mill-qrib ukoll mal-Ġermaniż Standard insibu d-djaletti tal-Ġermaniż tat-Tramuntana li huma mitkellma fil-pajjiżi tan-Nofsinhar fejn jiġi mitkellem il-Ġermaniż, bħall-Ġermaniż Żvizzeru (id-djaletti Alemanniċi) u diversi djaletti Ġermaniċi mitkellma fir-reġjun Franċiż tal-Grand Est, bħall-Alsazjan (b'mod prinċipali d-djaletti Alemanniċi, iżda wkoll id-djaletti tal-Frankonja Ċentrali u ta' Fuq). Wara dawn id-djaletti tal-Ġermaniż Għoli, il-Ġermaniż standard huwa inqas marbut mill-qrib mal-lingwi bbażati fuq id-djaletti tal-Frankonja t'Isfel (eż. l-Olandiż u l-Afrikaans) u d-djaletti tal-Ġermanja t'Isfel jew tas-Sassonja t'Isfel (mitkellma fit-Tramuntana tal-Ġermanja u fin-Nofsinhar tad-[[Danimarka]]), li l-ebda wieħed minnhom ma' esperjenza l-bidla tal-konsonanti li seħħet fil-Ġermaniż Għoli. Kif ġie nnutat, l-ewwel ta' dawn it-tipi ta' djaletti huwa l-Istvaeoniku u l-aħħar huwa l-Ingvaeoniku, billi d-djaletti kollha tal-Ġermaniż Għoli huma Irminoniċi; id-differenzi bejn dawn il-lingwi u l-Ġermaniż standard għalhekk huma konsiderevoli. Il-lingwi Frisjani — il-Frisjan tat-Tramuntana (mitkellem f'Nordfriesland), il-Frisjan ta' Saterland (mitkellem f'Saterland) u l-Frisjan tal-Punent (mitkellem f'Friesland) — għandhom rabta wkoll mal-Ġermaniż, l-istess bħal-lingwi Angliċi tal-Ingliż u l-Iskoċċiż. Dawn id-djaletti Anglo-Frisjani ma esperjenzawx il-bidla tal-konsonanti li seħħet fil-Ġermaniż Għoli. == Fonoloġija == === Konsonanti === B'madwar 22 sa 26 fonema, is-sistema tal-konsonanti tal-Ġermaniż għandha għadd medju ta' konsonanti meta mqabbel ma' lingwi oħra. Waħda mill-iżjed konsonanti notevoli hija l-affrikattiva mhux tas-soltu /pf/. {| class="wikitable" ! colspan="2" | !Labbjali !Dentali !Alveolari !Postalveolari !Palatali !Velari !Glottali |- ! colspan="2" |Nasali |m |n | | |ŋ | | |- ! rowspan="2" |Plosivi !Fortis |p |t | | |k | |(ʔ) |- !Lenis |b |d | | |ɡ | | |- ! rowspan="2" |Affrikattivi !Fortis |pf |ts | |tʃ | | | |- !Lenis | | | |(dʒ) | | | |- ! rowspan="2" |Frikattivi !Fortis |f |s |ʃ |ç |(x) | |h |- !Lenis |v |z |(ʒ) |j | | | |- ! colspan="2" |Likwidi | |l | | | |r | |} === Vokali === {| class="wikitable" ! rowspan="3" | ! colspan="4" |Ta' quddiem ! colspan="2" rowspan="2" |Ċentrali ! colspan="2" rowspan="2" |Ta' wara |- ! colspan="2" |mhux ittondjati ! colspan="2" |ittondjati |- !'''qosra''' !'''twal''' !'''qosra''' !'''twal''' !'''qosra''' !'''twal''' !'''qosra''' !'''twal''' |- !Magħluqa |ɪ |iː |ʏ |yː | | |ʊ |uː |- !Magħluqa-medji | |eː | |øː |ə | | |oː |- !Miftuħa-medji |ɛ |ɛː |œ | |ɐ | |ɔ | |- !Miftuħa | colspan="4" | |a |aː | colspan="2" | |} Bi ħmistax-il fonema vokalika monoftongali f'sillabi b'enfasi, is-sistema tal-vokali tal-Ġermaniż hija pjuttost kbira. Il-vokali /ə/ u /ɐ/ (li jokkorru f'sillabi mhux b'enfasi biss) ma jitqisux bħala fonemi vokaliċi mill-istudjużi kollha. Id-dittongi /aɪ, aʊ, ɔʏ/ ukoll spiss jiġu elenkati bħala fonemi vokaliċi. == Letteratura == Il-lingwa Ġermaniża tintuża fil-[[letturatura Ġermaniża]] u tmur lura għal żmien il-[[Medjuevu|Medju Evu]]. L-iżjed [[Kittieb|kittieba]] notevoli ta' dak iż-żmien kienu [[Walther von der Vogelweide]] u [[Wolfram von Eschenbach]]. In-''Nibelungenlied'', b'awtur mhux magħruf, hija wkoll biċċa xogħol importanti ta' dik l-epoka. Il-ħrejjef miġbura u ppubblikati minn [[Jacob Grimm|Jacob]] u [[Wilhelm Grimm]] fis-seklu 19 saru famużi mad-dinja kollha. Ir-riformista u t-teologu [[Martin Luteru]], li ttraduċa l-[[Bibbja]] bil-Ġermaniż Għoli, huwa akkreditat li stabbilixxa l-bażi għal-lingwa tal-Ġermaniż Għoli Standard modern. Fost l-iżjed [[Poeta|poeti]] u awturi magħrufa li kitbu bil-Ġermaniż hemm Lessing, Goethe, Schiller, Kleist, Hoffmann, Brecht, Heine u Kafka. Erbatax-il persuna li jitkellmu bil-Ġermaniż rebħu l-[[Premju Nobel]] għal-Letteratura: Theodor Mommsen, Rudolf Christoph Eucken, Paul von Heyse, Gerhart Hauptmann, Carl Spitteler, Thomas Mann, Nelly Sachs, Hermann Hesse, Heinrich Böll, Elias Canetti, Günter Grass, Elfriede Jelinek, Herta Müller u Peter Handke, u b'hekk il-lingwa Ġermaniża hija t-tieni l-iktar lingwa ppremjata (flimkien mal-Franċiż) wara l-Ingliż. {| class="wikitable" style="align:center;" ![[Johann Wolfgang von Goethe]]<small>(1749–1832)</small> ![[Friedrich Schiller]]<small>(1759–1805)</small> !L-[[Aħwa Grimm]] <small>(1785–1863)</small> ![[Thomas Mann]]<small>(1875–1955)</small> ![[Hermann Hesse]]<small>(1877–1962)</small> |- align="center" |[[File:Johann_Heinrich_Wilhelm_Tischbein_-_Goethe_in_the_Roman_Campagna_-_Google_Art_Project.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Johann_Heinrich_Wilhelm_Tischbein_-_Goethe_in_the_Roman_Campagna_-_Google_Art_Project.jpg|190x190px]] |[[File:Gerhard_von_Kügelgen_001.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gerhard_von_K%C3%BCgelgen_001.jpg|150x150px]] |[[File:Grimm1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grimm1.jpg|150x150px]] |[[File:Thomas_Mann_1929.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thomas_Mann_1929.jpg|150x150px]] |[[File:Hermann_Hesse_1927_Photo_Gret_Widmann.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hermann_Hesse_1927_Photo_Gret_Widmann.jpg|150x150px]] |} == Referenzi == [[Kategorija:Lingwi tal-Ewropa|Ġermaniż]] [[Kategorija:Lingwi Ġermaniċi]] ap1s7jz50k737ugchfspvo8igbh1q40 14 32551 331123 311564 2026-07-14T16:36:11Z ToniSant 4257 added [[Category:Lingwi Rumanzi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331123 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] [[Kategorija:Lingwi Rumanzi]] {{Kataktar}} 66a7tlmcrhfxeofous012lpe4x8nq4o 0 34405 331125 329808 2026-07-14T17:21:48Z ToniSant 4257 ToniSant mexxa l-paġna [[.Is-Sirena Żgħira]] għal [[Is-Sirena Żgħira]] mingħajr ma ħalla rindirizz 329808 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Stories from Hans Andersen - Edmund Dulac color plate at page 189.jpg|daqsminuri]] Is-Sirena Żgħira (bid-Daniż: Den lille havfrue) hija ħrafa letterarja miktuba mill-awtur Daniż Hans Christian Andersen. Oriġinarjament ippubblikata fl-1837 bħala parti minn ġabra ta’ ħrejjef għat-tfal, l-istorja ssegwi l-vjaġġ ta’ prinċipessa sirena żagħżugħa li hija lesta li tagħti ħajjitha fil-baħar bħala sirena biex tikseb ruħ umana. L-istorja oriġinali kienet is-suġġett ta’ diversi analiżi minn studjużi bħal Jacob Bøggild u Pernille Heegaard, kif ukoll il-folklorista Maria Tatar. Dawn l-analiżijiet ikopru diversi aspetti tal-istorja, mill-interpretazzjoni tat-temi sad-diskussjoni dwar għaliex Andersen għażel li jikteb storja traġika b’tmiem kuntent. Ġiet adattata għal diversi mezzi, inkluż teatru mużikali, anime, ballet, opra, u film. Hemm ukoll statwa li turi s-sirena f’Copenhagen, id-Danimarka, fejn l-istorja nkitbet u ġiet ippubblikata għall-ewwel darba. 8jm61jr1i2l53j3tdltf6ydnmqgezs3 0 34498 331108 331100 2026-07-14T16:05:20Z ToniSant 4257 added [[Category:Lingwi Indo-Ewropej]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331108 wikitext text/x-wiki {{Ilsien |isem = Latvjan |isemuffiċjali = latviešu valoda |kulur = #F0F8FF |pajjiżi = [[Latvja]] |reġjuni = [[Ewropa]] |kelliema = madwar 1.55 miljun kelliem nattiv (2011) |rank = |familja = [[Lingwi Indo-Ewropej]]<br>Lingwi Baltiċi<br>Lingwi Baltiċi tal-Lvant |nazzjon = {{bandiera|Latvja}}<br>{{bandiera|Unjoni Ewropea}} |aġenzija = Aġenzija tal-Lingwa Latvjana |iso1 = lv |iso2 = lav |iso3 = lav |sil = lav |mappa = [[Image:Idioma letón.PNG|frameless|upright=1.5]] |test = }} '''Il-lingwa Latvjana''' (bil-Latvjan: ''latviešu valoda'') hija lingwa Baltika tal-Lvant fil-familja tal-lingwi Indo-Ewropej u hija l-lingwa storikament marbuta mal-poplu Latvjan. Hija l-lingwa uffiċjali tar-Repubblika tal-Latvja u waħda mil-lingwi uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Flimkien mal-Litwan, il-Latvjan huwa wieħed miż-żewġ lingwi Baltiċi ħajjin; il-Prussjan Antik, lingwa Baltika oħra importanti storikament, huwa estint.<ref name="R1" /><ref name="R2" /><ref name="R7" /><ref name="R9" /><ref name="R10" /> Il-lingwa standard moderna tintuża fl-amministrazzjoni pubblika, fl-edukazzjoni, fil-midja, fil-letteratura u fil-komunikazzjoni ta’ kuljum fil-Latvja. Tinkiteb b’alfabett ibbażat fuq l-alfabett Latin, addattat għall-ħsejjes tal-Latvjan, inklużi ittri b’marki dijakritiċi bħal ā, č, ē, ģ, ķ, ļ, ņ, š, ū u ž.<ref name="R1" /><ref name="R8" /> == Klassifikazzjoni u rabta ma’ lingwi Baltiċi oħra == Il-Latvjan jagħmel parti mill-grupp Baltiku tal-familja Indo-Ewropea. Fl-istess grupp hemm ukoll il-Litwan u l-Prussjan Antik, li huwa estint. Il-lingwi Baltiċi huma fergħa żgħira, iżda storikament importanti, tal-lingwi Indo-Ewropej, u l-Latvjan żviluppa forma standard, sistema ta’ ħsejjes u struttura grammatikali tiegħu.<ref name="R1" /> Il-Latvjan u l-Litwan huma lingwi moderni relatati, iżda mhumiex l-istess lingwa. Ir-relazzjoni ta’ bejniethom hija importanti għall-istudji Baltiċi, iżda l-Latvjan modern żviluppa f’ambjent soċjali u storiku differenti, b’influwenzi minn djaletti Baltiċi lokali, amministrazzjoni u kultura Ġermaniżi, ir-Russu, u kuntatt ma’ lingwi Finniċi bħal-Livonjan u l-Estonjan.<ref name="R1" /><ref name="R13" /> == Kelliema u firxa ġeografika == [[File:Julius Döring, Tafel I, Karte des lettischen Sprachgebiets ca1860.jpg|thumb|Mappa storika taż-żona fejn kien jitkellem il-Latvjan madwar l-1860, ippubblikata minn Julius Döring]] Skont l-Enċiklopedija Nazzjonali tal-Latvja, id-dejta tal-2011 tindika madwar 1.55 miljun kelliem nattiv tal-Latvjan fid-dinja, fosthom madwar 1.16 miljun fil-Latvja, u madwar nofs miljun kelliem tat-tieni lingwa fil-Latvja. Il-Latvjan jintuża wkoll minn komunitajiet Latvjani barra l-pajjiż, fosthom fir-Renju Unit, fl-Istati Uniti, fl-Irlanda, fl-Iżvezja, fin-Norveġja, fil-Litwanja, fir-Russja u f’postijiet oħra.<ref name="R2" /> Statistika uffiċjali reċenti tal-Latvja turi wkoll ir-rwol ċentrali tal-lingwa fil-pajjiż. F’komunikat tal-2023 tal-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika, il-Latvjan ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 64.3% tal-abitanti, segwit mir-Russu li ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 37.7%; u l-Ukren u l-Latgaljan li kienu fost il-lingwi materni l-oħra rrappurtati b’ishma iżgħar. Fir-reġjun ta’ Latgale, il-Latgaljan ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 8.4% tal-popolazzjoni ta’ dak ir-reġjun.<ref name="R5" /> Għal dawk li l-lingwa materna tagħhom mhijiex il-Latvjan, il-Latvjan huwa wkoll ħila importanti bħala t-tieni lingwa jew bħala lingwa addizzjonali. L-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika rrappporta, mill-Istħarriġ dwar l-Edukazzjoni tal-Adulti tal-2022, li 89.3% tal-popolazzjoni tal-Latvja ta’ bejn il-25 u l-64 sena kienu jitkellmu jew jifhmu l-Latvjan apparti l-lingwa materna tagħhom, anki jekk ftit biss.<ref name="R6" /> == Status legali fil-Latvja == L-Artikolu 4 tal-Kostituzzjoni tal-Latvja jgħid li l-lingwa Latvjana hija l-lingwa uffiċjali fir-Repubblika tal-Latvja. Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tirrepeti dan l-istatus u tirregola l-użu u l-protezzjoni tal-lingwa uffiċjali fl-istituzzjonijiet tal-istat u tal-gvern lokali, fil-qrati, fil-qasam tal-edukazzjoni u f’oqsma oħra fejn hemm interess pubbliku.<ref name="R7" /><ref name="R8" /> Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tagħti wkoll rikonoxximent speċjali lil diversi kwistjonijiet lingwistiċi relatati. Tipprovdi għall-iżvilupp u l-użu tal-lingwa tas-sinjali Latvjana għall-komunikazzjoni ma’ persuni b’diffikultajiet fis-smigħ; titlob iż-żamma, il-protezzjoni u l-iżvilupp tal-lingwa miktuba Latgaljana bħala varjant storiku tal-Latvjan; u titlob il-protezzjoni u l-iżvilupp tal-lingwa Liv bħala l-lingwa tal-popolazzjoni indiġena Liv tal-Latvja.<ref name="R8" /> == Status fl-Unjoni Ewropea == Il-Latvjan sar lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea meta l-Latvja daħlet fl-UE fl-2004. Il-lingwi uffiċjali tal-UE jinkludu l-Latvjan, u ċ-ċittadini tal-UE għandhom id-dritt jikkomunikaw mal-istituzzjonijiet tal-UE bi kwalunkwe waħda mil-lingwi uffiċjali tal-UE. L-atti legali u s-sommarji tal-UE għandhom ikunu wkoll disponibbli bil-lingwi uffiċjali.<ref name="R9" /><ref name="R10" /> Għall-qarrejja tal-Malti, il-paġni uffiċjali tal-UE bil-Malti jużaw il-forma ''il-Latvjan'' għal-Latvjan bħala lingwa uffiċjali tal-UE. Il-paġna tal-UE bil-Malti dwar il-Latvja telenka wkoll il-lingwa uffiċjali tal-UE tal-Latvja bħala ''il-Latvjan''.<ref name="R10" /><ref name="R11" /> == Użu pubbliku, edukazzjoni u politika lingwistika == Il-politika dwar il-lingwa Latvjana mhijiex limitata għall-istatus legali. L-Aġenzija tal-Lingwa Latvjana ssostni li l-għan tal-politika tal-lingwa tal-istat huwa li tiżgura s-sostenibbiltà, il-kwalità lingwistika u l-kompetittività tal-Latvjan bħala l-lingwa tal-istat tal-Latvja u bħala lingwa uffiċjali tal-UE. Id-direzzjonijiet tal-politika jinkludu l-istatus legali, l-edukazzjoni, ir-riċerka xjentifika u l-iżvilupp tal-lingwa, it-terminoloġija, it-teknoloġija tal-lingwa u l-parteċipazzjoni pubblika.<ref name="R12" /> L-istudju soċjolingwistiku ''Language Situation in Latvia 2016–2020'' jiddeskrivi s-sitwazzjoni lingwistika bħala suġġett li jiġi osservat maż-żmien, b’dejta dwar il-ħiliet lingwistiċi, l-użu tal-lingwa u l-attitudnijiet lejn il-lingwa. Din ir-riċerka hija importanti għax il-Latvjan jaħdem mhux biss bħala lingwa użata privatament fil-familji u l-komunitajiet, iżda wkoll bħala l-lingwa komuni tal-amministrazzjoni pubblika, l-edukazzjoni, l-impjiegi u l-ħajja kulturali nazzjonali.<ref name="R13" /> == Il-Latvjan barra l-pajjiż u bħala lingwa barranija == Il-Latvjan jitħaddem ukoll barra l-Latvja permezz tal-edukazzjoni fid-dijaspora u t-tagħlim universitarju. L-Aġenzija tal-Lingwa Latvjana tgħid li l-appoġġ għal-Latvjan barra l-pajjiż jingħata f’żewġ oqsma: appoġġ għall-akkwist tal-Latvjan bħala lingwa barranija f’universitajiet barra l-pajjiż, u appoġġ għal-Latvjan fid-dijaspora. Tgħid ukoll li l-Latvjan jista’ jiġi studjat fi 22 università barra l-pajjiż.<ref name="R14" /> Id-dijaspora u t-tagħlim tal-Latvjan bħala lingwa barranija huma importanti għall-preżenza fit-tul tal-Latvjan barra t-territorju tal-istat. Materjali ta’ tagħlim, dizzjunarji, riżorsi metodoloġiċi, seminars u appoġġ għall-iskejjel tad-dijaspora jgħinu biex jinżammu rabtiet bejn komunitajiet Latvjani barra l-pajjiż u l-lingwa li tintuża fil-Latvja.<ref name="R14" /> == Djaletti == [[Image:Latvaldialekti.svg|thumb|Firxa tad-djaletti tal-Latvjan fit-territorju tal-Latvja]] Il-Latvjan modern tradizzjonalment jinqasam fi tliet djaletti territorjali: id-djalett ċentrali, id-djalett Livonjan jew Tamjan, u d-djalett Għoli Latvjan. Dawn id-djaletti jżommu karatteristiċi reġjonali marbutin mal-iżvilupp storiku taż-żoni fejn jiġi mitkellem il-Latvjan.<ref name="R3" /> Id-djalett ċentrali għandu importanza speċjali għax il-Latvjan letterarju standard żviluppa fuq il-bażi tiegħu. L-Enċiklopedija Nazzjonali tispjega li d-djalett ċentrali jinsab, kemm ġeografikament kif ukoll lingwistikament, bejn id-djalett Għoli Latvjan u d-djalett Livonjan, u li d-differenzi bejnu u bejn il-lingwa letterarja huma iżgħar milli fid-djaletti l-oħra.<ref name="R4" /> Id-djalett Livonjan jew Tamjan tal-Latvjan m’għandux jitħallat mal-lingwa Liv. L-ewwel wieħed huwa djalett tal-Latvjan; it-tieni waħda hija lingwa Finnika li storikament kienet mitkellma mil-Liv u li hija protetta separatament mil-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali.<ref name="R3" /><ref name="R8" /> == Il-Latgaljan u l-Livonjan fl-ambjent lingwistiku == Il-Latgaljan huwa marbut mill-qrib mal-Latvjan u maż-żona tad-djalett Għoli Latvjan, iżda għandu wkoll tradizzjoni miktuba u identità reġjonali tiegħu. Fil-liġi Latvjana, il-lingwa miktuba Latgaljana hija protetta bħala varjant storiku tal-Latvjan. L-istatistika uffiċjali tirreġistra wkoll il-Latgaljan separatament fir-riżultati dwar il-lingwa materna, b’mod speċjali f’Latgale.<ref name="R5" /><ref name="R8" /><ref name="R13" /> Il-Livonjan għandu pożizzjoni differenti. Mhuwiex lingwa Baltika iżda lingwa Finnika, storikament marbuta mal-poplu Liv. Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali titlob li l-istat iżomm, jipproteġi u jiżviluppa l-lingwa Liv bħala l-lingwa tal-popolazzjoni indiġena. Dan jagħmel il-Livonjan parti importanti mill-wirt lingwistiku usa’ tal-Latvja, minkejja li mhuwiex varjetà tal-Latvjan.<ref name="R8" /><ref name="R13" /> == Sistema tal-kitba u pronunzja == [[File:WIKITONGUES- Jānis speaking Latvian.webm|thumb|Filmat tal-proġett ''Wikitongues'' b’kelliem jitkellem bil-Latvjan (2018)]] Il-Latvjan modern jinkiteb bl-alfabett Latin b’marki dijakritiċi addizzjonali. Fl-ortografija standard, il-makroni juru t-tul tal-vokali, filwaqt li marki oħra jintużaw għal konsonanti palatalizzati u għal sibilanti. L-ortografija attwali hija bbażata fuq prinċipji addottati fl-1908 mill-Kummissjoni tal-Ortografija tal-Kummissjoni tal-Għarfien tas-Soċjetà Latvjana ta’ Riga.<ref name="R1" /> Karatteristika prattika tal-pronunzja Latvjana hija l-importanza tat-tul tal-vokali. Id-differenza bejn vokali qosra u twal tista’ tbiddel it-tifsira, u s-sistema tal-kitba normalment tindika l-vokali twal b’makroni. Għalhekk l-ortografija Latvjana hija aktar fonemika mill-ortografiji antiki tal-Latvjan ibbażati fuq il-Ġermaniż, għalkemm il-pronunzja u l-varjazzjoni djalettali jibqgħu importanti.<ref name="R1" /><ref name="R3" /> == Ħarsa ġenerali lejn il-grammatika == Il-grammatika tal-Latvjan hija inflettiva ħafna. In-nomi tradizzjonalment jinqasmu f’sitt deklinazzjonijiet, u l-forom tan-nomi jinbidlu skont il-każ grammatikali, in-numru u l-ġeneru. Id-deklinazzjonijiet 1–3 jinkludu l-aktar nomi maskili, filwaqt li d-deklinazzjonijiet 4–6 jinkludu l-aktar nomi femminili, għalkemm hemm eċċezzjonijiet.<ref name="R1" /> L-aġġettivi Latvjani wkoll jiġu deklinati u jistgħu jesprimu d-definitezza permezz ta’ truf aġġettivali. Il-verbi għandhom forom ta’ żmien, mod u persuna, u l-lingwa għandha kostruzzjoni debittiva li tintuża għall-ħtieġa jew l-obbligu. Minħabba li r-relazzjonijiet grammatikali spiss jintwerew bit-truf tal-kliem, l-ordni tal-kliem fil-Latvjan hija relattivament ħielsa, għalkemm xorta għandha mudelli newtrali komuni u hija influwenzata mill-istruttura tal-informazzjoni u mill-istil.<ref name="R1" /> == Vokabolarju u terminoloġija == Il-vokabolarju Latvjan jirrifletti kemm materjal Baltiku li ntiret storikament, kif ukoll kuntatt twil ma’ lingwi oħra. Kuntatt antik mal-Ġermaniż u kuntatt aktar tard mar-Russu u ma’ lingwi oħra ħallew kliem misluf f’oqsma differenti tal-ħajja. Fl-istess ħin, il-Latvjan għandu tradizzjoni żviluppata ta’ ħolqien u standardizzazzjoni tat-terminoloġija, inkluż fix-xjenza, fil-liġi, fl-amministrazzjoni pubblika u fit-teknoloġija moderna.<ref name="R1" /><ref name="R12" /> Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tagħti rwol formali lix-xogħol tat-terminoloġija: terminoloġija unifikata għandha tintuża fil-letteratura edukattiva speċjalizzata u fid-dokumentazzjoni teknika, u l-iżvilupp u l-użu tat-termini huma marbuta mal-Kummissjoni tat-Terminoloġija tal-Akkademja tax-Xjenzi tal-Latvja. Din hija waħda mir-raġunijiet għaliex il-politika lingwistika, it-terminoloġija u t-traduzzjoni huma marbutin mill-qrib fil-Latvja.<ref name="R8" /><ref name="R12" /> == Storja tal-Latvjan miktub == [[Image:Old latvian bible.jpg|thumb|Bibbja bil-Latvjan miktuba fl-ortografija l-qadima]] L-istorja miktuba tal-Latvjan hija marbuta mill-qrib mar-reliġjon, l-edukazzjoni u l-istampar f’Livonja u aktar tard fil-Latvja. Il-proġett tal-Librerija Nazzjonali tal-Latvja, ''500 Sena ta’ Kotba Latvjani'', jinnota li xhieda ta’ testi, noti u traduzzjonijiet bil-Latvjan jeżistu mill-bidu tas-seklu 16, inkluża t-talba tal-Missierna miktuba bil-Latvjan fil-marġini ta’ manwal u innijiet bil-Latvjan f’Riga.<ref name="R15" /> L-eqdem ktieb stampat bil-Latvjan li hu magħruf li baqa’ jeżisti sal-lum huwa t-traduzzjoni Latvjana tal-1585 tal-Katekiżmu Kattoliku tal-Ġiżwita Petrus Canisius, stampata f’Vilnius. Fis-sekli ta’ wara, il-kitba bil-Latvjan espandiet minn testi reliġjużi għal dizzjunarji, grammatiċi, xogħlijiet letterarji, kitba xjentifika popolari u testi prattiċi.<ref name="R1" /><ref name="R15" /> L-iżvilupp tal-lingwa letterarja sar importanti b’mod speċjali fis-seklu 19, meta dehru aktar testi minn awturi etniċi Latvjani u żdiedet l-attenzjoni għall-kultivazzjoni, l-istandardizzazzjoni u l-ortografija tal-Latvjan. Dan il-proċess għen għat-tħejjija tal-lingwa għal użu usa’ pubbliku, edukattiv u kulturali.<ref name="R1" /> == Ir-rwol tal-lum == Illum il-Latvjan huwa lingwa ta’ stat, lingwa tal-kultura u tal-letteratura nazzjonali, lingwa tal-istituzzjonijiet pubbliċi u lingwa tal-UE. Huwa wkoll lingwa ta’ komunitajiet lokali u globali: mitkellem fil-Latvja, ħaj f’komunitajiet tad-dijaspora u jiġi mgħallem barra l-pajjiż bħala lingwa barranija.<ref name="R2" /><ref name="R9" /><ref name="R12" /><ref name="R14" /> Il-lingwa għandha sistema b’saħħitha ta’ appoġġ istituzzjonali, inklużi liġi dwar il-lingwa uffiċjali, politika lingwistika, riċerka xjentifika, tagħlim tal-lingwa, xogħol tat-terminoloġija u riżorsi għall-istudenti. Fl-istess ħin, il-Latvjan jeżisti f’ambjent soċjali multilingwi mar-Russu, l-Ingliż, il-Latgaljan, lingwi minoritarji u lingwi tad-dijaspora, li għandhom ukoll rwoli.<ref name="R5" /><ref name="R6" /><ref name="R8" /><ref name="R12" /><ref name="R13" /> == Referenzi == <references> <ref name="R1">{{ċita ktieb |kunjom=Kalnača |isem=Andra |kunjom2=Lokmane |isem2=Ilze |titlu=Latvian Grammar |url=https://www.apgads.lu.lv/fileadmin/user_upload/lu_portal/apgads/izdevumi/2021/Latvian_Grammar-2021.pdf |post=Riga |pubblikatur=University of Latvia Press |data=2021 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R2">{{ċita web |kunjom=Vanags |isem=Pēteris |titlu=Latviešu valoda |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/9891-latvie%C5%A1u-valoda |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R3">{{ċita web |kunjom=Stafecka |isem=Anna |titlu=Latviešu valodas dialekti |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/145322-latvie%C5%A1u-valodas-dialekti |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R4">{{ċita web |kunjom=Stafecka |isem=Anna |titlu=Latviešu valodas vidus dialekts |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/152784-latvie%C5%A1u-valodas-vidus-dialekts |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R5">{{ċita web |titlu=Latvian is mother tongue of 64% of the population |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/education/level-education/press-releases/21052-mother-tongue-and-language-used |sit=Official Statistics Portal |pubblikatur=Central Statistical Bureau of Latvia |data=23 Ottubru 2023 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R6">{{ċita web |titlu=Latvian as foreign language known by 89% of inhabitants |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/education/level-education/press-releases/15068-results-adult-education-survey?themeCode=II |sit=Official Statistics Portal |pubblikatur=Central Statistical Bureau of Latvia |data=23 Ottubru 2023 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R7">{{ċita web |titlu=The Constitution of the Republic of Latvia |url=https://likumi.lv/wwwraksti/LIKUMI/SATVERSME/ANGLU.PDF |sit=Likumi.lv |tip=Official English translation |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R8">{{ċita web |titlu=Official Language Law |url=https://likumi.lv/ta/en/en/id/14740-official-language-law |sit=Likumi.lv |tip=Official English translation |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R9">{{ċita web |titlu=Languages, multilingualism, language rules |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |sit=European Union |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R10">{{ċita web |titlu=Lingwi, multilingwiżmu, regoli dwar il-lingwi |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_mt |sit=European Union |lingwa=mt |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R11">{{ċita web |titlu=Il-Latvja – pajjiż tal-UE |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/latvia_mt |sit=European Union |lingwa=mt |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R12">{{ċita web |titlu=State Language Policy |url=https://valoda.lv/en/state-language/state-language-policy/ |sit=Latvian Language Agency |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R13">{{ċita ktieb |titlu=Language Situation in Latvia 2016–2020: A Sociolinguistic Study |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2025/06/Language_situation_in_Latvia_2016_2020.pdf |post=Riga |pubblikatur=Latvian Language Agency |data=2022 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R14">{{ċita web |titlu=Latvian abroad |url=https://valoda.lv/en/latvian-abroad/ |sit=Latvian Language Agency |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R15">{{ċita web |titlu=500th anniversary |url=https://www.gramatai500.lv/en/par500 |sit=500 Years of Latvian Books |pubblikatur=National Library of Latvia |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> </references> [[Kategorija:Latvja]] [[Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] nqtye4l7ikvtawt69is2gk7v3jae1ju 331110 331108 2026-07-14T16:09:19Z ToniSant 4257 added [[Category:Lingwi Baltiċi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331110 wikitext text/x-wiki {{Ilsien |isem = Latvjan |isemuffiċjali = latviešu valoda |kulur = #F0F8FF |pajjiżi = [[Latvja]] |reġjuni = [[Ewropa]] |kelliema = madwar 1.55 miljun kelliem nattiv (2011) |rank = |familja = [[Lingwi Indo-Ewropej]]<br>Lingwi Baltiċi<br>Lingwi Baltiċi tal-Lvant |nazzjon = {{bandiera|Latvja}}<br>{{bandiera|Unjoni Ewropea}} |aġenzija = Aġenzija tal-Lingwa Latvjana |iso1 = lv |iso2 = lav |iso3 = lav |sil = lav |mappa = [[Image:Idioma letón.PNG|frameless|upright=1.5]] |test = }} '''Il-lingwa Latvjana''' (bil-Latvjan: ''latviešu valoda'') hija lingwa Baltika tal-Lvant fil-familja tal-lingwi Indo-Ewropej u hija l-lingwa storikament marbuta mal-poplu Latvjan. Hija l-lingwa uffiċjali tar-Repubblika tal-Latvja u waħda mil-lingwi uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Flimkien mal-Litwan, il-Latvjan huwa wieħed miż-żewġ lingwi Baltiċi ħajjin; il-Prussjan Antik, lingwa Baltika oħra importanti storikament, huwa estint.<ref name="R1" /><ref name="R2" /><ref name="R7" /><ref name="R9" /><ref name="R10" /> Il-lingwa standard moderna tintuża fl-amministrazzjoni pubblika, fl-edukazzjoni, fil-midja, fil-letteratura u fil-komunikazzjoni ta’ kuljum fil-Latvja. Tinkiteb b’alfabett ibbażat fuq l-alfabett Latin, addattat għall-ħsejjes tal-Latvjan, inklużi ittri b’marki dijakritiċi bħal ā, č, ē, ģ, ķ, ļ, ņ, š, ū u ž.<ref name="R1" /><ref name="R8" /> == Klassifikazzjoni u rabta ma’ lingwi Baltiċi oħra == Il-Latvjan jagħmel parti mill-grupp Baltiku tal-familja Indo-Ewropea. Fl-istess grupp hemm ukoll il-Litwan u l-Prussjan Antik, li huwa estint. Il-lingwi Baltiċi huma fergħa żgħira, iżda storikament importanti, tal-lingwi Indo-Ewropej, u l-Latvjan żviluppa forma standard, sistema ta’ ħsejjes u struttura grammatikali tiegħu.<ref name="R1" /> Il-Latvjan u l-Litwan huma lingwi moderni relatati, iżda mhumiex l-istess lingwa. Ir-relazzjoni ta’ bejniethom hija importanti għall-istudji Baltiċi, iżda l-Latvjan modern żviluppa f’ambjent soċjali u storiku differenti, b’influwenzi minn djaletti Baltiċi lokali, amministrazzjoni u kultura Ġermaniżi, ir-Russu, u kuntatt ma’ lingwi Finniċi bħal-Livonjan u l-Estonjan.<ref name="R1" /><ref name="R13" /> == Kelliema u firxa ġeografika == [[File:Julius Döring, Tafel I, Karte des lettischen Sprachgebiets ca1860.jpg|thumb|Mappa storika taż-żona fejn kien jitkellem il-Latvjan madwar l-1860, ippubblikata minn Julius Döring]] Skont l-Enċiklopedija Nazzjonali tal-Latvja, id-dejta tal-2011 tindika madwar 1.55 miljun kelliem nattiv tal-Latvjan fid-dinja, fosthom madwar 1.16 miljun fil-Latvja, u madwar nofs miljun kelliem tat-tieni lingwa fil-Latvja. Il-Latvjan jintuża wkoll minn komunitajiet Latvjani barra l-pajjiż, fosthom fir-Renju Unit, fl-Istati Uniti, fl-Irlanda, fl-Iżvezja, fin-Norveġja, fil-Litwanja, fir-Russja u f’postijiet oħra.<ref name="R2" /> Statistika uffiċjali reċenti tal-Latvja turi wkoll ir-rwol ċentrali tal-lingwa fil-pajjiż. F’komunikat tal-2023 tal-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika, il-Latvjan ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 64.3% tal-abitanti, segwit mir-Russu li ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 37.7%; u l-Ukren u l-Latgaljan li kienu fost il-lingwi materni l-oħra rrappurtati b’ishma iżgħar. Fir-reġjun ta’ Latgale, il-Latgaljan ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 8.4% tal-popolazzjoni ta’ dak ir-reġjun.<ref name="R5" /> Għal dawk li l-lingwa materna tagħhom mhijiex il-Latvjan, il-Latvjan huwa wkoll ħila importanti bħala t-tieni lingwa jew bħala lingwa addizzjonali. L-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika rrappporta, mill-Istħarriġ dwar l-Edukazzjoni tal-Adulti tal-2022, li 89.3% tal-popolazzjoni tal-Latvja ta’ bejn il-25 u l-64 sena kienu jitkellmu jew jifhmu l-Latvjan apparti l-lingwa materna tagħhom, anki jekk ftit biss.<ref name="R6" /> == Status legali fil-Latvja == L-Artikolu 4 tal-Kostituzzjoni tal-Latvja jgħid li l-lingwa Latvjana hija l-lingwa uffiċjali fir-Repubblika tal-Latvja. Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tirrepeti dan l-istatus u tirregola l-użu u l-protezzjoni tal-lingwa uffiċjali fl-istituzzjonijiet tal-istat u tal-gvern lokali, fil-qrati, fil-qasam tal-edukazzjoni u f’oqsma oħra fejn hemm interess pubbliku.<ref name="R7" /><ref name="R8" /> Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tagħti wkoll rikonoxximent speċjali lil diversi kwistjonijiet lingwistiċi relatati. Tipprovdi għall-iżvilupp u l-użu tal-lingwa tas-sinjali Latvjana għall-komunikazzjoni ma’ persuni b’diffikultajiet fis-smigħ; titlob iż-żamma, il-protezzjoni u l-iżvilupp tal-lingwa miktuba Latgaljana bħala varjant storiku tal-Latvjan; u titlob il-protezzjoni u l-iżvilupp tal-lingwa Liv bħala l-lingwa tal-popolazzjoni indiġena Liv tal-Latvja.<ref name="R8" /> == Status fl-Unjoni Ewropea == Il-Latvjan sar lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea meta l-Latvja daħlet fl-UE fl-2004. Il-lingwi uffiċjali tal-UE jinkludu l-Latvjan, u ċ-ċittadini tal-UE għandhom id-dritt jikkomunikaw mal-istituzzjonijiet tal-UE bi kwalunkwe waħda mil-lingwi uffiċjali tal-UE. L-atti legali u s-sommarji tal-UE għandhom ikunu wkoll disponibbli bil-lingwi uffiċjali.<ref name="R9" /><ref name="R10" /> Għall-qarrejja tal-Malti, il-paġni uffiċjali tal-UE bil-Malti jużaw il-forma ''il-Latvjan'' għal-Latvjan bħala lingwa uffiċjali tal-UE. Il-paġna tal-UE bil-Malti dwar il-Latvja telenka wkoll il-lingwa uffiċjali tal-UE tal-Latvja bħala ''il-Latvjan''.<ref name="R10" /><ref name="R11" /> == Użu pubbliku, edukazzjoni u politika lingwistika == Il-politika dwar il-lingwa Latvjana mhijiex limitata għall-istatus legali. L-Aġenzija tal-Lingwa Latvjana ssostni li l-għan tal-politika tal-lingwa tal-istat huwa li tiżgura s-sostenibbiltà, il-kwalità lingwistika u l-kompetittività tal-Latvjan bħala l-lingwa tal-istat tal-Latvja u bħala lingwa uffiċjali tal-UE. Id-direzzjonijiet tal-politika jinkludu l-istatus legali, l-edukazzjoni, ir-riċerka xjentifika u l-iżvilupp tal-lingwa, it-terminoloġija, it-teknoloġija tal-lingwa u l-parteċipazzjoni pubblika.<ref name="R12" /> L-istudju soċjolingwistiku ''Language Situation in Latvia 2016–2020'' jiddeskrivi s-sitwazzjoni lingwistika bħala suġġett li jiġi osservat maż-żmien, b’dejta dwar il-ħiliet lingwistiċi, l-użu tal-lingwa u l-attitudnijiet lejn il-lingwa. Din ir-riċerka hija importanti għax il-Latvjan jaħdem mhux biss bħala lingwa użata privatament fil-familji u l-komunitajiet, iżda wkoll bħala l-lingwa komuni tal-amministrazzjoni pubblika, l-edukazzjoni, l-impjiegi u l-ħajja kulturali nazzjonali.<ref name="R13" /> == Il-Latvjan barra l-pajjiż u bħala lingwa barranija == Il-Latvjan jitħaddem ukoll barra l-Latvja permezz tal-edukazzjoni fid-dijaspora u t-tagħlim universitarju. L-Aġenzija tal-Lingwa Latvjana tgħid li l-appoġġ għal-Latvjan barra l-pajjiż jingħata f’żewġ oqsma: appoġġ għall-akkwist tal-Latvjan bħala lingwa barranija f’universitajiet barra l-pajjiż, u appoġġ għal-Latvjan fid-dijaspora. Tgħid ukoll li l-Latvjan jista’ jiġi studjat fi 22 università barra l-pajjiż.<ref name="R14" /> Id-dijaspora u t-tagħlim tal-Latvjan bħala lingwa barranija huma importanti għall-preżenza fit-tul tal-Latvjan barra t-territorju tal-istat. Materjali ta’ tagħlim, dizzjunarji, riżorsi metodoloġiċi, seminars u appoġġ għall-iskejjel tad-dijaspora jgħinu biex jinżammu rabtiet bejn komunitajiet Latvjani barra l-pajjiż u l-lingwa li tintuża fil-Latvja.<ref name="R14" /> == Djaletti == [[Image:Latvaldialekti.svg|thumb|Firxa tad-djaletti tal-Latvjan fit-territorju tal-Latvja]] Il-Latvjan modern tradizzjonalment jinqasam fi tliet djaletti territorjali: id-djalett ċentrali, id-djalett Livonjan jew Tamjan, u d-djalett Għoli Latvjan. Dawn id-djaletti jżommu karatteristiċi reġjonali marbutin mal-iżvilupp storiku taż-żoni fejn jiġi mitkellem il-Latvjan.<ref name="R3" /> Id-djalett ċentrali għandu importanza speċjali għax il-Latvjan letterarju standard żviluppa fuq il-bażi tiegħu. L-Enċiklopedija Nazzjonali tispjega li d-djalett ċentrali jinsab, kemm ġeografikament kif ukoll lingwistikament, bejn id-djalett Għoli Latvjan u d-djalett Livonjan, u li d-differenzi bejnu u bejn il-lingwa letterarja huma iżgħar milli fid-djaletti l-oħra.<ref name="R4" /> Id-djalett Livonjan jew Tamjan tal-Latvjan m’għandux jitħallat mal-lingwa Liv. L-ewwel wieħed huwa djalett tal-Latvjan; it-tieni waħda hija lingwa Finnika li storikament kienet mitkellma mil-Liv u li hija protetta separatament mil-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali.<ref name="R3" /><ref name="R8" /> == Il-Latgaljan u l-Livonjan fl-ambjent lingwistiku == Il-Latgaljan huwa marbut mill-qrib mal-Latvjan u maż-żona tad-djalett Għoli Latvjan, iżda għandu wkoll tradizzjoni miktuba u identità reġjonali tiegħu. Fil-liġi Latvjana, il-lingwa miktuba Latgaljana hija protetta bħala varjant storiku tal-Latvjan. L-istatistika uffiċjali tirreġistra wkoll il-Latgaljan separatament fir-riżultati dwar il-lingwa materna, b’mod speċjali f’Latgale.<ref name="R5" /><ref name="R8" /><ref name="R13" /> Il-Livonjan għandu pożizzjoni differenti. Mhuwiex lingwa Baltika iżda lingwa Finnika, storikament marbuta mal-poplu Liv. Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali titlob li l-istat iżomm, jipproteġi u jiżviluppa l-lingwa Liv bħala l-lingwa tal-popolazzjoni indiġena. Dan jagħmel il-Livonjan parti importanti mill-wirt lingwistiku usa’ tal-Latvja, minkejja li mhuwiex varjetà tal-Latvjan.<ref name="R8" /><ref name="R13" /> == Sistema tal-kitba u pronunzja == [[File:WIKITONGUES- Jānis speaking Latvian.webm|thumb|Filmat tal-proġett ''Wikitongues'' b’kelliem jitkellem bil-Latvjan (2018)]] Il-Latvjan modern jinkiteb bl-alfabett Latin b’marki dijakritiċi addizzjonali. Fl-ortografija standard, il-makroni juru t-tul tal-vokali, filwaqt li marki oħra jintużaw għal konsonanti palatalizzati u għal sibilanti. L-ortografija attwali hija bbażata fuq prinċipji addottati fl-1908 mill-Kummissjoni tal-Ortografija tal-Kummissjoni tal-Għarfien tas-Soċjetà Latvjana ta’ Riga.<ref name="R1" /> Karatteristika prattika tal-pronunzja Latvjana hija l-importanza tat-tul tal-vokali. Id-differenza bejn vokali qosra u twal tista’ tbiddel it-tifsira, u s-sistema tal-kitba normalment tindika l-vokali twal b’makroni. Għalhekk l-ortografija Latvjana hija aktar fonemika mill-ortografiji antiki tal-Latvjan ibbażati fuq il-Ġermaniż, għalkemm il-pronunzja u l-varjazzjoni djalettali jibqgħu importanti.<ref name="R1" /><ref name="R3" /> == Ħarsa ġenerali lejn il-grammatika == Il-grammatika tal-Latvjan hija inflettiva ħafna. In-nomi tradizzjonalment jinqasmu f’sitt deklinazzjonijiet, u l-forom tan-nomi jinbidlu skont il-każ grammatikali, in-numru u l-ġeneru. Id-deklinazzjonijiet 1–3 jinkludu l-aktar nomi maskili, filwaqt li d-deklinazzjonijiet 4–6 jinkludu l-aktar nomi femminili, għalkemm hemm eċċezzjonijiet.<ref name="R1" /> L-aġġettivi Latvjani wkoll jiġu deklinati u jistgħu jesprimu d-definitezza permezz ta’ truf aġġettivali. Il-verbi għandhom forom ta’ żmien, mod u persuna, u l-lingwa għandha kostruzzjoni debittiva li tintuża għall-ħtieġa jew l-obbligu. Minħabba li r-relazzjonijiet grammatikali spiss jintwerew bit-truf tal-kliem, l-ordni tal-kliem fil-Latvjan hija relattivament ħielsa, għalkemm xorta għandha mudelli newtrali komuni u hija influwenzata mill-istruttura tal-informazzjoni u mill-istil.<ref name="R1" /> == Vokabolarju u terminoloġija == Il-vokabolarju Latvjan jirrifletti kemm materjal Baltiku li ntiret storikament, kif ukoll kuntatt twil ma’ lingwi oħra. Kuntatt antik mal-Ġermaniż u kuntatt aktar tard mar-Russu u ma’ lingwi oħra ħallew kliem misluf f’oqsma differenti tal-ħajja. Fl-istess ħin, il-Latvjan għandu tradizzjoni żviluppata ta’ ħolqien u standardizzazzjoni tat-terminoloġija, inkluż fix-xjenza, fil-liġi, fl-amministrazzjoni pubblika u fit-teknoloġija moderna.<ref name="R1" /><ref name="R12" /> Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tagħti rwol formali lix-xogħol tat-terminoloġija: terminoloġija unifikata għandha tintuża fil-letteratura edukattiva speċjalizzata u fid-dokumentazzjoni teknika, u l-iżvilupp u l-użu tat-termini huma marbuta mal-Kummissjoni tat-Terminoloġija tal-Akkademja tax-Xjenzi tal-Latvja. Din hija waħda mir-raġunijiet għaliex il-politika lingwistika, it-terminoloġija u t-traduzzjoni huma marbutin mill-qrib fil-Latvja.<ref name="R8" /><ref name="R12" /> == Storja tal-Latvjan miktub == [[Image:Old latvian bible.jpg|thumb|Bibbja bil-Latvjan miktuba fl-ortografija l-qadima]] L-istorja miktuba tal-Latvjan hija marbuta mill-qrib mar-reliġjon, l-edukazzjoni u l-istampar f’Livonja u aktar tard fil-Latvja. Il-proġett tal-Librerija Nazzjonali tal-Latvja, ''500 Sena ta’ Kotba Latvjani'', jinnota li xhieda ta’ testi, noti u traduzzjonijiet bil-Latvjan jeżistu mill-bidu tas-seklu 16, inkluża t-talba tal-Missierna miktuba bil-Latvjan fil-marġini ta’ manwal u innijiet bil-Latvjan f’Riga.<ref name="R15" /> L-eqdem ktieb stampat bil-Latvjan li hu magħruf li baqa’ jeżisti sal-lum huwa t-traduzzjoni Latvjana tal-1585 tal-Katekiżmu Kattoliku tal-Ġiżwita Petrus Canisius, stampata f’Vilnius. Fis-sekli ta’ wara, il-kitba bil-Latvjan espandiet minn testi reliġjużi għal dizzjunarji, grammatiċi, xogħlijiet letterarji, kitba xjentifika popolari u testi prattiċi.<ref name="R1" /><ref name="R15" /> L-iżvilupp tal-lingwa letterarja sar importanti b’mod speċjali fis-seklu 19, meta dehru aktar testi minn awturi etniċi Latvjani u żdiedet l-attenzjoni għall-kultivazzjoni, l-istandardizzazzjoni u l-ortografija tal-Latvjan. Dan il-proċess għen għat-tħejjija tal-lingwa għal użu usa’ pubbliku, edukattiv u kulturali.<ref name="R1" /> == Ir-rwol tal-lum == Illum il-Latvjan huwa lingwa ta’ stat, lingwa tal-kultura u tal-letteratura nazzjonali, lingwa tal-istituzzjonijiet pubbliċi u lingwa tal-UE. Huwa wkoll lingwa ta’ komunitajiet lokali u globali: mitkellem fil-Latvja, ħaj f’komunitajiet tad-dijaspora u jiġi mgħallem barra l-pajjiż bħala lingwa barranija.<ref name="R2" /><ref name="R9" /><ref name="R12" /><ref name="R14" /> Il-lingwa għandha sistema b’saħħitha ta’ appoġġ istituzzjonali, inklużi liġi dwar il-lingwa uffiċjali, politika lingwistika, riċerka xjentifika, tagħlim tal-lingwa, xogħol tat-terminoloġija u riżorsi għall-istudenti. Fl-istess ħin, il-Latvjan jeżisti f’ambjent soċjali multilingwi mar-Russu, l-Ingliż, il-Latgaljan, lingwi minoritarji u lingwi tad-dijaspora, li għandhom ukoll rwoli.<ref name="R5" /><ref name="R6" /><ref name="R8" /><ref name="R12" /><ref name="R13" /> == Referenzi == <references> <ref name="R1">{{ċita ktieb |kunjom=Kalnača |isem=Andra |kunjom2=Lokmane |isem2=Ilze |titlu=Latvian Grammar |url=https://www.apgads.lu.lv/fileadmin/user_upload/lu_portal/apgads/izdevumi/2021/Latvian_Grammar-2021.pdf |post=Riga |pubblikatur=University of Latvia Press |data=2021 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R2">{{ċita web |kunjom=Vanags |isem=Pēteris |titlu=Latviešu valoda |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/9891-latvie%C5%A1u-valoda |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R3">{{ċita web |kunjom=Stafecka |isem=Anna |titlu=Latviešu valodas dialekti |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/145322-latvie%C5%A1u-valodas-dialekti |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R4">{{ċita web |kunjom=Stafecka |isem=Anna |titlu=Latviešu valodas vidus dialekts |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/152784-latvie%C5%A1u-valodas-vidus-dialekts |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R5">{{ċita web |titlu=Latvian is mother tongue of 64% of the population |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/education/level-education/press-releases/21052-mother-tongue-and-language-used |sit=Official Statistics Portal |pubblikatur=Central Statistical Bureau of Latvia |data=23 Ottubru 2023 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R6">{{ċita web |titlu=Latvian as foreign language known by 89% of inhabitants |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/education/level-education/press-releases/15068-results-adult-education-survey?themeCode=II |sit=Official Statistics Portal |pubblikatur=Central Statistical Bureau of Latvia |data=23 Ottubru 2023 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R7">{{ċita web |titlu=The Constitution of the Republic of Latvia |url=https://likumi.lv/wwwraksti/LIKUMI/SATVERSME/ANGLU.PDF |sit=Likumi.lv |tip=Official English translation |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R8">{{ċita web |titlu=Official Language Law |url=https://likumi.lv/ta/en/en/id/14740-official-language-law |sit=Likumi.lv |tip=Official English translation |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R9">{{ċita web |titlu=Languages, multilingualism, language rules |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |sit=European Union |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R10">{{ċita web |titlu=Lingwi, multilingwiżmu, regoli dwar il-lingwi |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_mt |sit=European Union |lingwa=mt |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R11">{{ċita web |titlu=Il-Latvja – pajjiż tal-UE |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/latvia_mt |sit=European Union |lingwa=mt |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R12">{{ċita web |titlu=State Language Policy |url=https://valoda.lv/en/state-language/state-language-policy/ |sit=Latvian Language Agency |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R13">{{ċita ktieb |titlu=Language Situation in Latvia 2016–2020: A Sociolinguistic Study |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2025/06/Language_situation_in_Latvia_2016_2020.pdf |post=Riga |pubblikatur=Latvian Language Agency |data=2022 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R14">{{ċita web |titlu=Latvian abroad |url=https://valoda.lv/en/latvian-abroad/ |sit=Latvian Language Agency |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R15">{{ċita web |titlu=500th anniversary |url=https://www.gramatai500.lv/en/par500 |sit=500 Years of Latvian Books |pubblikatur=National Library of Latvia |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> </references> [[Kategorija:Latvja]] [[Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] [[Kategorija:Lingwi Baltiċi]] ju7986knf79anascr7xggpxv0wgq4nr 331112 331110 2026-07-14T16:12:50Z ToniSant 4257 removed [[Category:Lingwi Indo-Ewropej]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 331112 wikitext text/x-wiki {{Ilsien |isem = Latvjan |isemuffiċjali = latviešu valoda |kulur = #F0F8FF |pajjiżi = [[Latvja]] |reġjuni = [[Ewropa]] |kelliema = madwar 1.55 miljun kelliem nattiv (2011) |rank = |familja = [[Lingwi Indo-Ewropej]]<br>Lingwi Baltiċi<br>Lingwi Baltiċi tal-Lvant |nazzjon = {{bandiera|Latvja}}<br>{{bandiera|Unjoni Ewropea}} |aġenzija = Aġenzija tal-Lingwa Latvjana |iso1 = lv |iso2 = lav |iso3 = lav |sil = lav |mappa = [[Image:Idioma letón.PNG|frameless|upright=1.5]] |test = }} '''Il-lingwa Latvjana''' (bil-Latvjan: ''latviešu valoda'') hija lingwa Baltika tal-Lvant fil-familja tal-lingwi Indo-Ewropej u hija l-lingwa storikament marbuta mal-poplu Latvjan. Hija l-lingwa uffiċjali tar-Repubblika tal-Latvja u waħda mil-lingwi uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Flimkien mal-Litwan, il-Latvjan huwa wieħed miż-żewġ lingwi Baltiċi ħajjin; il-Prussjan Antik, lingwa Baltika oħra importanti storikament, huwa estint.<ref name="R1" /><ref name="R2" /><ref name="R7" /><ref name="R9" /><ref name="R10" /> Il-lingwa standard moderna tintuża fl-amministrazzjoni pubblika, fl-edukazzjoni, fil-midja, fil-letteratura u fil-komunikazzjoni ta’ kuljum fil-Latvja. Tinkiteb b’alfabett ibbażat fuq l-alfabett Latin, addattat għall-ħsejjes tal-Latvjan, inklużi ittri b’marki dijakritiċi bħal ā, č, ē, ģ, ķ, ļ, ņ, š, ū u ž.<ref name="R1" /><ref name="R8" /> == Klassifikazzjoni u rabta ma’ lingwi Baltiċi oħra == Il-Latvjan jagħmel parti mill-grupp Baltiku tal-familja Indo-Ewropea. Fl-istess grupp hemm ukoll il-Litwan u l-Prussjan Antik, li huwa estint. Il-lingwi Baltiċi huma fergħa żgħira, iżda storikament importanti, tal-lingwi Indo-Ewropej, u l-Latvjan żviluppa forma standard, sistema ta’ ħsejjes u struttura grammatikali tiegħu.<ref name="R1" /> Il-Latvjan u l-Litwan huma lingwi moderni relatati, iżda mhumiex l-istess lingwa. Ir-relazzjoni ta’ bejniethom hija importanti għall-istudji Baltiċi, iżda l-Latvjan modern żviluppa f’ambjent soċjali u storiku differenti, b’influwenzi minn djaletti Baltiċi lokali, amministrazzjoni u kultura Ġermaniżi, ir-Russu, u kuntatt ma’ lingwi Finniċi bħal-Livonjan u l-Estonjan.<ref name="R1" /><ref name="R13" /> == Kelliema u firxa ġeografika == [[File:Julius Döring, Tafel I, Karte des lettischen Sprachgebiets ca1860.jpg|thumb|Mappa storika taż-żona fejn kien jitkellem il-Latvjan madwar l-1860, ippubblikata minn Julius Döring]] Skont l-Enċiklopedija Nazzjonali tal-Latvja, id-dejta tal-2011 tindika madwar 1.55 miljun kelliem nattiv tal-Latvjan fid-dinja, fosthom madwar 1.16 miljun fil-Latvja, u madwar nofs miljun kelliem tat-tieni lingwa fil-Latvja. Il-Latvjan jintuża wkoll minn komunitajiet Latvjani barra l-pajjiż, fosthom fir-Renju Unit, fl-Istati Uniti, fl-Irlanda, fl-Iżvezja, fin-Norveġja, fil-Litwanja, fir-Russja u f’postijiet oħra.<ref name="R2" /> Statistika uffiċjali reċenti tal-Latvja turi wkoll ir-rwol ċentrali tal-lingwa fil-pajjiż. F’komunikat tal-2023 tal-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika, il-Latvjan ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 64.3% tal-abitanti, segwit mir-Russu li ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 37.7%; u l-Ukren u l-Latgaljan li kienu fost il-lingwi materni l-oħra rrappurtati b’ishma iżgħar. Fir-reġjun ta’ Latgale, il-Latgaljan ġie rrappurtat bħala l-lingwa materna ta’ 8.4% tal-popolazzjoni ta’ dak ir-reġjun.<ref name="R5" /> Għal dawk li l-lingwa materna tagħhom mhijiex il-Latvjan, il-Latvjan huwa wkoll ħila importanti bħala t-tieni lingwa jew bħala lingwa addizzjonali. L-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika rrappporta, mill-Istħarriġ dwar l-Edukazzjoni tal-Adulti tal-2022, li 89.3% tal-popolazzjoni tal-Latvja ta’ bejn il-25 u l-64 sena kienu jitkellmu jew jifhmu l-Latvjan apparti l-lingwa materna tagħhom, anki jekk ftit biss.<ref name="R6" /> == Status legali fil-Latvja == L-Artikolu 4 tal-Kostituzzjoni tal-Latvja jgħid li l-lingwa Latvjana hija l-lingwa uffiċjali fir-Repubblika tal-Latvja. Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tirrepeti dan l-istatus u tirregola l-użu u l-protezzjoni tal-lingwa uffiċjali fl-istituzzjonijiet tal-istat u tal-gvern lokali, fil-qrati, fil-qasam tal-edukazzjoni u f’oqsma oħra fejn hemm interess pubbliku.<ref name="R7" /><ref name="R8" /> Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tagħti wkoll rikonoxximent speċjali lil diversi kwistjonijiet lingwistiċi relatati. Tipprovdi għall-iżvilupp u l-użu tal-lingwa tas-sinjali Latvjana għall-komunikazzjoni ma’ persuni b’diffikultajiet fis-smigħ; titlob iż-żamma, il-protezzjoni u l-iżvilupp tal-lingwa miktuba Latgaljana bħala varjant storiku tal-Latvjan; u titlob il-protezzjoni u l-iżvilupp tal-lingwa Liv bħala l-lingwa tal-popolazzjoni indiġena Liv tal-Latvja.<ref name="R8" /> == Status fl-Unjoni Ewropea == Il-Latvjan sar lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea meta l-Latvja daħlet fl-UE fl-2004. Il-lingwi uffiċjali tal-UE jinkludu l-Latvjan, u ċ-ċittadini tal-UE għandhom id-dritt jikkomunikaw mal-istituzzjonijiet tal-UE bi kwalunkwe waħda mil-lingwi uffiċjali tal-UE. L-atti legali u s-sommarji tal-UE għandhom ikunu wkoll disponibbli bil-lingwi uffiċjali.<ref name="R9" /><ref name="R10" /> Għall-qarrejja tal-Malti, il-paġni uffiċjali tal-UE bil-Malti jużaw il-forma ''il-Latvjan'' għal-Latvjan bħala lingwa uffiċjali tal-UE. Il-paġna tal-UE bil-Malti dwar il-Latvja telenka wkoll il-lingwa uffiċjali tal-UE tal-Latvja bħala ''il-Latvjan''.<ref name="R10" /><ref name="R11" /> == Użu pubbliku, edukazzjoni u politika lingwistika == Il-politika dwar il-lingwa Latvjana mhijiex limitata għall-istatus legali. L-Aġenzija tal-Lingwa Latvjana ssostni li l-għan tal-politika tal-lingwa tal-istat huwa li tiżgura s-sostenibbiltà, il-kwalità lingwistika u l-kompetittività tal-Latvjan bħala l-lingwa tal-istat tal-Latvja u bħala lingwa uffiċjali tal-UE. Id-direzzjonijiet tal-politika jinkludu l-istatus legali, l-edukazzjoni, ir-riċerka xjentifika u l-iżvilupp tal-lingwa, it-terminoloġija, it-teknoloġija tal-lingwa u l-parteċipazzjoni pubblika.<ref name="R12" /> L-istudju soċjolingwistiku ''Language Situation in Latvia 2016–2020'' jiddeskrivi s-sitwazzjoni lingwistika bħala suġġett li jiġi osservat maż-żmien, b’dejta dwar il-ħiliet lingwistiċi, l-użu tal-lingwa u l-attitudnijiet lejn il-lingwa. Din ir-riċerka hija importanti għax il-Latvjan jaħdem mhux biss bħala lingwa użata privatament fil-familji u l-komunitajiet, iżda wkoll bħala l-lingwa komuni tal-amministrazzjoni pubblika, l-edukazzjoni, l-impjiegi u l-ħajja kulturali nazzjonali.<ref name="R13" /> == Il-Latvjan barra l-pajjiż u bħala lingwa barranija == Il-Latvjan jitħaddem ukoll barra l-Latvja permezz tal-edukazzjoni fid-dijaspora u t-tagħlim universitarju. L-Aġenzija tal-Lingwa Latvjana tgħid li l-appoġġ għal-Latvjan barra l-pajjiż jingħata f’żewġ oqsma: appoġġ għall-akkwist tal-Latvjan bħala lingwa barranija f’universitajiet barra l-pajjiż, u appoġġ għal-Latvjan fid-dijaspora. Tgħid ukoll li l-Latvjan jista’ jiġi studjat fi 22 università barra l-pajjiż.<ref name="R14" /> Id-dijaspora u t-tagħlim tal-Latvjan bħala lingwa barranija huma importanti għall-preżenza fit-tul tal-Latvjan barra t-territorju tal-istat. Materjali ta’ tagħlim, dizzjunarji, riżorsi metodoloġiċi, seminars u appoġġ għall-iskejjel tad-dijaspora jgħinu biex jinżammu rabtiet bejn komunitajiet Latvjani barra l-pajjiż u l-lingwa li tintuża fil-Latvja.<ref name="R14" /> == Djaletti == [[Image:Latvaldialekti.svg|thumb|Firxa tad-djaletti tal-Latvjan fit-territorju tal-Latvja]] Il-Latvjan modern tradizzjonalment jinqasam fi tliet djaletti territorjali: id-djalett ċentrali, id-djalett Livonjan jew Tamjan, u d-djalett Għoli Latvjan. Dawn id-djaletti jżommu karatteristiċi reġjonali marbutin mal-iżvilupp storiku taż-żoni fejn jiġi mitkellem il-Latvjan.<ref name="R3" /> Id-djalett ċentrali għandu importanza speċjali għax il-Latvjan letterarju standard żviluppa fuq il-bażi tiegħu. L-Enċiklopedija Nazzjonali tispjega li d-djalett ċentrali jinsab, kemm ġeografikament kif ukoll lingwistikament, bejn id-djalett Għoli Latvjan u d-djalett Livonjan, u li d-differenzi bejnu u bejn il-lingwa letterarja huma iżgħar milli fid-djaletti l-oħra.<ref name="R4" /> Id-djalett Livonjan jew Tamjan tal-Latvjan m’għandux jitħallat mal-lingwa Liv. L-ewwel wieħed huwa djalett tal-Latvjan; it-tieni waħda hija lingwa Finnika li storikament kienet mitkellma mil-Liv u li hija protetta separatament mil-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali.<ref name="R3" /><ref name="R8" /> == Il-Latgaljan u l-Livonjan fl-ambjent lingwistiku == Il-Latgaljan huwa marbut mill-qrib mal-Latvjan u maż-żona tad-djalett Għoli Latvjan, iżda għandu wkoll tradizzjoni miktuba u identità reġjonali tiegħu. Fil-liġi Latvjana, il-lingwa miktuba Latgaljana hija protetta bħala varjant storiku tal-Latvjan. L-istatistika uffiċjali tirreġistra wkoll il-Latgaljan separatament fir-riżultati dwar il-lingwa materna, b’mod speċjali f’Latgale.<ref name="R5" /><ref name="R8" /><ref name="R13" /> Il-Livonjan għandu pożizzjoni differenti. Mhuwiex lingwa Baltika iżda lingwa Finnika, storikament marbuta mal-poplu Liv. Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali titlob li l-istat iżomm, jipproteġi u jiżviluppa l-lingwa Liv bħala l-lingwa tal-popolazzjoni indiġena. Dan jagħmel il-Livonjan parti importanti mill-wirt lingwistiku usa’ tal-Latvja, minkejja li mhuwiex varjetà tal-Latvjan.<ref name="R8" /><ref name="R13" /> == Sistema tal-kitba u pronunzja == [[File:WIKITONGUES- Jānis speaking Latvian.webm|thumb|Filmat tal-proġett ''Wikitongues'' b’kelliem jitkellem bil-Latvjan (2018)]] Il-Latvjan modern jinkiteb bl-alfabett Latin b’marki dijakritiċi addizzjonali. Fl-ortografija standard, il-makroni juru t-tul tal-vokali, filwaqt li marki oħra jintużaw għal konsonanti palatalizzati u għal sibilanti. L-ortografija attwali hija bbażata fuq prinċipji addottati fl-1908 mill-Kummissjoni tal-Ortografija tal-Kummissjoni tal-Għarfien tas-Soċjetà Latvjana ta’ Riga.<ref name="R1" /> Karatteristika prattika tal-pronunzja Latvjana hija l-importanza tat-tul tal-vokali. Id-differenza bejn vokali qosra u twal tista’ tbiddel it-tifsira, u s-sistema tal-kitba normalment tindika l-vokali twal b’makroni. Għalhekk l-ortografija Latvjana hija aktar fonemika mill-ortografiji antiki tal-Latvjan ibbażati fuq il-Ġermaniż, għalkemm il-pronunzja u l-varjazzjoni djalettali jibqgħu importanti.<ref name="R1" /><ref name="R3" /> == Ħarsa ġenerali lejn il-grammatika == Il-grammatika tal-Latvjan hija inflettiva ħafna. In-nomi tradizzjonalment jinqasmu f’sitt deklinazzjonijiet, u l-forom tan-nomi jinbidlu skont il-każ grammatikali, in-numru u l-ġeneru. Id-deklinazzjonijiet 1–3 jinkludu l-aktar nomi maskili, filwaqt li d-deklinazzjonijiet 4–6 jinkludu l-aktar nomi femminili, għalkemm hemm eċċezzjonijiet.<ref name="R1" /> L-aġġettivi Latvjani wkoll jiġu deklinati u jistgħu jesprimu d-definitezza permezz ta’ truf aġġettivali. Il-verbi għandhom forom ta’ żmien, mod u persuna, u l-lingwa għandha kostruzzjoni debittiva li tintuża għall-ħtieġa jew l-obbligu. Minħabba li r-relazzjonijiet grammatikali spiss jintwerew bit-truf tal-kliem, l-ordni tal-kliem fil-Latvjan hija relattivament ħielsa, għalkemm xorta għandha mudelli newtrali komuni u hija influwenzata mill-istruttura tal-informazzjoni u mill-istil.<ref name="R1" /> == Vokabolarju u terminoloġija == Il-vokabolarju Latvjan jirrifletti kemm materjal Baltiku li ntiret storikament, kif ukoll kuntatt twil ma’ lingwi oħra. Kuntatt antik mal-Ġermaniż u kuntatt aktar tard mar-Russu u ma’ lingwi oħra ħallew kliem misluf f’oqsma differenti tal-ħajja. Fl-istess ħin, il-Latvjan għandu tradizzjoni żviluppata ta’ ħolqien u standardizzazzjoni tat-terminoloġija, inkluż fix-xjenza, fil-liġi, fl-amministrazzjoni pubblika u fit-teknoloġija moderna.<ref name="R1" /><ref name="R12" /> Il-Liġi dwar il-Lingwa Uffiċjali tagħti rwol formali lix-xogħol tat-terminoloġija: terminoloġija unifikata għandha tintuża fil-letteratura edukattiva speċjalizzata u fid-dokumentazzjoni teknika, u l-iżvilupp u l-użu tat-termini huma marbuta mal-Kummissjoni tat-Terminoloġija tal-Akkademja tax-Xjenzi tal-Latvja. Din hija waħda mir-raġunijiet għaliex il-politika lingwistika, it-terminoloġija u t-traduzzjoni huma marbutin mill-qrib fil-Latvja.<ref name="R8" /><ref name="R12" /> == Storja tal-Latvjan miktub == [[Image:Old latvian bible.jpg|thumb|Bibbja bil-Latvjan miktuba fl-ortografija l-qadima]] L-istorja miktuba tal-Latvjan hija marbuta mill-qrib mar-reliġjon, l-edukazzjoni u l-istampar f’Livonja u aktar tard fil-Latvja. Il-proġett tal-Librerija Nazzjonali tal-Latvja, ''500 Sena ta’ Kotba Latvjani'', jinnota li xhieda ta’ testi, noti u traduzzjonijiet bil-Latvjan jeżistu mill-bidu tas-seklu 16, inkluża t-talba tal-Missierna miktuba bil-Latvjan fil-marġini ta’ manwal u innijiet bil-Latvjan f’Riga.<ref name="R15" /> L-eqdem ktieb stampat bil-Latvjan li hu magħruf li baqa’ jeżisti sal-lum huwa t-traduzzjoni Latvjana tal-1585 tal-Katekiżmu Kattoliku tal-Ġiżwita Petrus Canisius, stampata f’Vilnius. Fis-sekli ta’ wara, il-kitba bil-Latvjan espandiet minn testi reliġjużi għal dizzjunarji, grammatiċi, xogħlijiet letterarji, kitba xjentifika popolari u testi prattiċi.<ref name="R1" /><ref name="R15" /> L-iżvilupp tal-lingwa letterarja sar importanti b’mod speċjali fis-seklu 19, meta dehru aktar testi minn awturi etniċi Latvjani u żdiedet l-attenzjoni għall-kultivazzjoni, l-istandardizzazzjoni u l-ortografija tal-Latvjan. Dan il-proċess għen għat-tħejjija tal-lingwa għal użu usa’ pubbliku, edukattiv u kulturali.<ref name="R1" /> == Ir-rwol tal-lum == Illum il-Latvjan huwa lingwa ta’ stat, lingwa tal-kultura u tal-letteratura nazzjonali, lingwa tal-istituzzjonijiet pubbliċi u lingwa tal-UE. Huwa wkoll lingwa ta’ komunitajiet lokali u globali: mitkellem fil-Latvja, ħaj f’komunitajiet tad-dijaspora u jiġi mgħallem barra l-pajjiż bħala lingwa barranija.<ref name="R2" /><ref name="R9" /><ref name="R12" /><ref name="R14" /> Il-lingwa għandha sistema b’saħħitha ta’ appoġġ istituzzjonali, inklużi liġi dwar il-lingwa uffiċjali, politika lingwistika, riċerka xjentifika, tagħlim tal-lingwa, xogħol tat-terminoloġija u riżorsi għall-istudenti. Fl-istess ħin, il-Latvjan jeżisti f’ambjent soċjali multilingwi mar-Russu, l-Ingliż, il-Latgaljan, lingwi minoritarji u lingwi tad-dijaspora, li għandhom ukoll rwoli.<ref name="R5" /><ref name="R6" /><ref name="R8" /><ref name="R12" /><ref name="R13" /> == Referenzi == <references> <ref name="R1">{{ċita ktieb |kunjom=Kalnača |isem=Andra |kunjom2=Lokmane |isem2=Ilze |titlu=Latvian Grammar |url=https://www.apgads.lu.lv/fileadmin/user_upload/lu_portal/apgads/izdevumi/2021/Latvian_Grammar-2021.pdf |post=Riga |pubblikatur=University of Latvia Press |data=2021 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R2">{{ċita web |kunjom=Vanags |isem=Pēteris |titlu=Latviešu valoda |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/9891-latvie%C5%A1u-valoda |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R3">{{ċita web |kunjom=Stafecka |isem=Anna |titlu=Latviešu valodas dialekti |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/145322-latvie%C5%A1u-valodas-dialekti |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R4">{{ċita web |kunjom=Stafecka |isem=Anna |titlu=Latviešu valodas vidus dialekts |url=https://enciklopedija.lv/skirklis/152784-latvie%C5%A1u-valodas-vidus-dialekts |sit=Nacionālā enciklopēdija |lingwa=lv |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R5">{{ċita web |titlu=Latvian is mother tongue of 64% of the population |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/education/level-education/press-releases/21052-mother-tongue-and-language-used |sit=Official Statistics Portal |pubblikatur=Central Statistical Bureau of Latvia |data=23 Ottubru 2023 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R6">{{ċita web |titlu=Latvian as foreign language known by 89% of inhabitants |url=https://stat.gov.lv/en/statistics-themes/education/level-education/press-releases/15068-results-adult-education-survey?themeCode=II |sit=Official Statistics Portal |pubblikatur=Central Statistical Bureau of Latvia |data=23 Ottubru 2023 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R7">{{ċita web |titlu=The Constitution of the Republic of Latvia |url=https://likumi.lv/wwwraksti/LIKUMI/SATVERSME/ANGLU.PDF |sit=Likumi.lv |tip=Official English translation |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R8">{{ċita web |titlu=Official Language Law |url=https://likumi.lv/ta/en/en/id/14740-official-language-law |sit=Likumi.lv |tip=Official English translation |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R9">{{ċita web |titlu=Languages, multilingualism, language rules |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |sit=European Union |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R10">{{ċita web |titlu=Lingwi, multilingwiżmu, regoli dwar il-lingwi |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_mt |sit=European Union |lingwa=mt |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R11">{{ċita web |titlu=Il-Latvja – pajjiż tal-UE |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/latvia_mt |sit=European Union |lingwa=mt |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R12">{{ċita web |titlu=State Language Policy |url=https://valoda.lv/en/state-language/state-language-policy/ |sit=Latvian Language Agency |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R13">{{ċita ktieb |titlu=Language Situation in Latvia 2016–2020: A Sociolinguistic Study |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2025/06/Language_situation_in_Latvia_2016_2020.pdf |post=Riga |pubblikatur=Latvian Language Agency |data=2022 |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R14">{{ċita web |titlu=Latvian abroad |url=https://valoda.lv/en/latvian-abroad/ |sit=Latvian Language Agency |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> <ref name="R15">{{ċita web |titlu=500th anniversary |url=https://www.gramatai500.lv/en/par500 |sit=500 Years of Latvian Books |pubblikatur=National Library of Latvia |lingwa=en |data-aċċess=4 Lulju 2026}}</ref> </references> [[Kategorija:Latvja]] [[Kategorija:Lingwi Baltiċi]] 8v6e7jsgbr0u8vgnbwwpw51bddxp2s0 14 34510 331111 2026-07-14T16:12:15Z ToniSant 4257 +kat 331111 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej]] eelfhhja2mecktbvmpflvlyby55s23c 331118 331111 2026-07-14T16:30:28Z ToniSant 4257 +b 331118 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Lingwi Indo-Ewropej|Baltiċi]] sxos8n5igg7s84j18hmlnmca2tx0hcj