Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 25623 333159 332724 2026-10-26T11:22:53Z Trigcly 17859 aġġornament 333159 wikitext text/x-wiki == '''Artikli ġodda (2038)''' == === <u>'''A'''</u> === * [[Aapravasi Ghat]] * [[Aasivissuit-Nipisat: Territorju tal-Kaċċa tal-Inuit bejn is-Silġ u l-Baħar]] * [[Abbazija ta' Corvey]] * [[Abbazija ta' Fontenay]] * [[Abbazija ta' Lorsch]] * [[Abbazija ta' Pannonhalma]] *[[Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe]] *[[Abbazija ta' Sankt Gallen]] *[[Abbazija ta’ Vézelay|Abbazija ta' Vezelay]] *[[Abu al-Fida]] *[[Abu Mena]] *[[Abu Simbel]] *[[Ċentru Storiku ta' Acre|Acre]] *[[Afag Bashirgyzy]] *[[Aflaj tal-Oman]] *[[Afrodisja]] *[[Agadez]] *[[Agostino Carracci]] *[[Agostino Matrenza]] *[[Ahwar tan-Nofsinhar tal-Iraq]] *[[Aigai]] *[[Aït Benhaddou]] *[[Akkwedott ta' Padre Tembleque]] *[[Akkwedott ta' Pontcysyllte]] *[[Akshata Murthy]] *[[Aksum]] *[[Al Qal'a ta' Beni Hammad]] *[[Al Zubarah]] *[[Al-Maghtas]] *[[Alatyr]] *[[Albéric Magnard]] *[[Alberobello]] *[[Albi]] *[[Alcalá de Henares]] *[[Alcide d'Orbigny]] *[[Aleksandr Yakovlevich Khinchin]] *[[Alenush Terian]] *[[Aleppo]] *[[Alessandro Scarlatti]] *[[Alessandro Volta]] *[[Alexander Pushkin]] *[[Alexander Wolszczan]] *[[Aleksandra Smiljanić]] *[[Alfred Hermann Fried]] *[[Alfred Nobel]] *[[Alfredo Casella]] *[[Alois Dryák]] *[[Alto Douro]] *[[Amazigh Marokkin Standard]] *[[Ambohimanga]] *[[Ambra Sabatini]] *[[Amerigo Vespucci]] *[[Amerigo Vespucci (vapur għoli)|''Amerigo Vespucci'' (vapur għoli)]] * [[L-Amerika t'Isfel|Amerka t’Isfel]] * [[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta’ Fuq]] *[[Amilcare Ponchielli]] *[[Anastasia Golovina]] *[[Anders Jonas Ångström]] *[[André Citroën]] *[[André Weil]] *[[Anfibju]] *[[Anfiteatru ta' El Jem]] *[[Angelina Mango]] * [[Angkor Wat]] * [[Angra do Heroísmo]] * [[Ani]] * [[Anjar]] * [[Anna Brigadere]] * [[Anna Kyriakou]] *[[Anna Seghers]] *[[Anna Sychravová]] *[[Anne-Sophie Mutter]] *[[Anse aux Meadows]] * [[Antartika]] * [[Anticosti]] * [[Antigua Guatemala]] *[[Antoine de Jussieu]] *[[Antoine de Saint-Exupéry]] *[[Antoinette Miggiani]] *[[Anton Diabelli]] *[[Anuradhapura]] *[[Aplogruppi Y-DNA fit-tribujiet tal-Każakistan]] *[[Aporofobija]] *[[Aquileia]] *[[Arċipelagu ta' Bijagós]] *[[Arċipelagu ta' Revillagigedo]] *[[Arċipelagu ta' Vega]] *[[Arena Tettonika Żvizzera ta' Sardona]] *[[Arequipa]] *[[Arġentier]] *[[Arġentier (tad-deheb)]] *[[Ark Ġeodetiku ta’ Struve|Ark Ġeodetiku ta' Struve]] *[[Arkata Trijonfali ta' Orange]] *[[Arkeoloġija]] *[[Arkitett]] *[[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]] *[[Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright]] *[[Arles]] *[[Armata tat-Terrakotta]] *[[Arslantepe]] *[[Art tal-Inċens]] *[[Arthur Schnitzler]] *[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]] *[[Artiġjan]] *[[Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lanka]] *[[As-Salt]] *[[Asmara]] * [[Assisi]] * [[Assi Ċentrali ta' Beijing]] * [[Assur]] * [[Astrofiżika]] *[[Asuman Baytop]] *[[Athos]] *[[Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib]] *[[Auschwitz]] *[[Austin Camilleri]] *[[Ávila]] *[[Avukat]] === '''<u>B</u>''' === * [[Baalbek]] * [[Babilonja]] * [[Baċir tal-Lag ta' Uvs]] * [[Baċir tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Nord-Pas de Calais]] * [[Baeza]] * [[Bagan]] * [[Baħar l-Abjad]] * [[Baħar l-Iswed]] *[[Baħar ta' Wadden]] *[[Baħar tar-Ramel tan-Namibja]] *[[Bajja ta' Dungonab]] *[[Bajja ta' Ha Long]] *[[Bajja ta' Tallinn]] *[[Bajja tal-Klieb il-Baħar]] *[[Bajjad]] *[[Baleron]] *[[Bamberg]] *[[Ban Chiang]] *[[Banská Štiavnica]] *[[Barbier]] *[[Bardejov]] *[[Barokk]] *[[Bartolomé de Escobedo]] *[[Bath, Somerset]] *[[Batlejka]] *[[Battaljun Mediku tal-Ospedalieri]] *[[Battir]] *[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau]] *[[Baxkortostan]] *[[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]] *[[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Bażilika Ewfrasjana ta' Poreč]] *[[Bażilika ta' San Eġidju]] *[[Beatriz Carrillo]] *[[Beemster]] *[[Béguinage]] *[[Belintersat-1]] *[[BelKA]] *[[Belt Bajda ta' Tel Aviv – il-Moviment Modern]] *[[Belt Kolonjali ta' Santo Domingo]] *[[Belt Projbita]] *[[Belt Storika ta' Ahmadabad]] *[[Belt Storika tal-Kajr]] *[[Belt Storika tal-Moskej ta' Bagerhat]] *[[Belt ta' Guanajuato]] *[[Belt ta' New York]] *[[Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto|Belt ta' Viċenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]] *[[Belt Universitarja ta' Caracas]] *[[Bennej]] *[[Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta]] *[[Berġa tal-Italja, il-Birgu]] *[[Bergpark Wilhelmshöhe]] *[[Bernard Grech]] *[[Betlem]] *[[Betti Alver]] *[[Burkhan Khaldun]] *[[Bidwi]] *[[Bieb il-Belt]] *[[Binjiet Gotiċi Vittorjani u tal-Art Deco ta' Mumbai]] *[[Binjiet Tradizzjonali tal-Asante]] *[[BirdLife International]] *[[Blat Imkenni ta' Bhimbetka]] *[[Bliet Antiki tal-Pyu]] *[[Bliet Kapitali tal-Qedem ta' Asuka u ta' Fujiwara]] *[[Bliet Kapitali u Oqbra tar-Renju Antik ta' Koguryo]] *[[Bliet Storiċi tal-Istrett ta' Malakka]] *[[Bobby Charlton]] *[[Bolgar]] *[[Bordeaux]] *[[Borobudur]] *[[Borża ta' Malta]] *[[Bosra]] *[[Bridgetown]] *[[Brook Taylor]] *[[Brú na Bóinne]] *[[Bruno Pizzul]] *[[Bryggen]] *[[Bucha]] *[[Buddha Ġgantesk ta' Leshan]] *[[Bugeddum Armen]] *[[Bukhara]] *[[Burt Bacharach]] *[[Buskett]] *[[Butrint]] *[[Byblos]] === '''<u>Ċ/C</u>''' === * [[Cáceres (Spanja)]] * [[Calakmul]] * [[Camagüey]] * [[Camino Real de Tierra Adentro]] * [[Campeche]] * [[Canal du Midi]] * [[Canaletto]] * [[Caral]] * [[Carcassonne]] *[[Carl Bosch]] *[[Carl David Anderson]] *[[Carl Linnaeus]] *[[Carla Fracci]] *[[Carlo Collodi]] *[[Caroline Mikkelsen]] *[[Casco Viejo, il-Panama]] *[[Castel del Monte, Puglia]] *[[Çatalhöyük]] *[[Causses u Cévennes]] *[[Ċellola]] *[[Ċensu Apap]] *[[Ċentru Kulturali ta' Heydar Aliyev]] *[[Ċentru Modernist tal-Belt ta' Gdynia]] *[[Ċentru Storiku ta' Lijiang]] *[[Ċentru Storiku ta' Macao]] *[[Ċentru Storiku ta' Rauma]] *[[Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia]] *[[Český Krumlov]] *[[Ċetta Chevalier]] *[[Chaîne des Puys]] *[[Chakapuli]] *[[Chan Chan]] *[[Changdeokgung]] *[[Chankillo]] *[[Charles Jean de la Vallée-Poussin]] *[[Charles-Amédée-Philippe van Loo]] *[[Charles Nicolle]] *[[Charles Richter]] *[[Charles Xuereb]] *[[Charlie Watts]] *[[Chavín]] *[[Choeung Ek]] *[[Chersonesus Tawrika]] *[[Chichén Itzá]] *[[Chilehaus]] *[[Choirokoitia]] *[[Christiansfeld]] *[[Christopher Polhem]] *[[Chun Wang]] *[[Cidade Velha]] *[[Cienfuegos]] *[[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]] *[[Cinque Terre]] *[[Ċirkewwa]] *[[Ċiru l-Kbir]] *[[Ċittadella Imperjali ta' Thăng Long]] *[[Ċittadella ta' Erbil]] *[[Ċittadella tad-Dinastija Hồ]] *[[Claude Joseph Rouget de Lisle]] *[[Climats u Terroirs ta' Bourgogne]] *[[Colonia del Sacramento]] *[[Copan]] *[[Córdoba, Spanja]] *[[Coro]] *[[Crespi d'Adda]] *[[Ċrieki tal-Ġebel tas-Senegambja]] *[[Cristofano Allori]] *[[Cuenca, l-Ekwador]] *[[Cuenca (Spanja)]] *[[Cueva de las Manos]] *[[Cumalıkızık]] *[[Curzio Maltese]] *[[Cusco]] *[[Cynthia Turner]] *[[Cyrene]] === '''<u>D</u>''' === * [[Daiga Mieriņa]] * [[Damasku]] * [[Daniel Gabriel Fahrenheit]] * [[Danxia]] * [[Darius I]] *[[Dar ta’ Rietveld Schröder|Dar ta' Rietveld Schröder]] *[[Dar tal-Kimeri]] *[[Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru]] *[[Dar u Studjo ta' Luis Barragán]] *[[Delos]] *[[Delphi]] *[[Delta ta' Saloum]] *[[Delta ta' Okavango]] *[[Delta tad-Danubju]] *[[Delta tax-xmara Kızılırmak]] *[[Demokrazija]] *[[Dengfeng]] *[[Dentist]] *[[Denys Shmyhal]] *[[Déodat Gratet de Dolomieu]] *[[Deżert ta' Badain Jaran]] *[[Deżert ta' Lut]] *[[Deżerta tal-isfarġel]] *[[Dholavira]] *[[Diamantina]] *[[Diana, Prinċipessa ta' Wales]] *[[Diaolou]] *[[Diga ta' Karakaya]] *[[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna]] *[[Dimitrana Ivanova]] *[[Distrett ta' At-Turaif]] *[[Diy-Gid-Biy]] *[[Dizzjunarju]] *[[Djalett]] *[[Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell]] *[[Djémila]] *[[Djerba]] *[[DNA]] *[[Dolċier]] *[[Dolmen ta' Menga]] *[[Dolmen ta' Viera]] *[[Dolomiti]] *[[Domenico Allegri]] *[[Domenico Scarlatti]] *[[Domowina]] *[[Domus de Janas]] *[[Domus Rumana]] *[[Donatello]] *[[Dougga]] *[[Draginja Vuksanović-Stanković]] *[[Dubrovnik]] *[[Durmitor]] * [[Dwejra]] === '''<u>E</u>''' === * [[Edgar Preca]] * [[Edward Sexton]] * [[Edinburgu]] * [[Edward de Bono]] * [[Edwin Hubble]] * [[Efesu]] * [[Eise Eisinga]] *[[Ekonomista]] *[[Ekosistema u Relitt tal-Pajsaġġ Kulturali ta' Lopé-Okanda]] *[[El Escorial]] *[[El Jadida]] *[[El Tajin]] *[[El Torcal]] *[[Eladio Dieste]] *[[Eleonora Jenko Groyer]] *[[Elisha Graves Otis]] *[[Elvas]] *[[Emil Nolde]] *[[Emma Andrijewska]] *[[Emma Muscat]] *[[Enrique Tabone]] *[[Ernst Schröder]] *[[Esperantoloġija]] *[[Essaouira]] *[[Estrazzjoni terminoloġika]] *[[Ethel Anderson]] *[[Eugenija Šimkūnaitė]] *[[Eugenio Montale]] *[[Eva Ahnert-Rohlfs]] *[[Evelyn Bonaci]] *[[Évora]] *[[Ewropa tal-Lvant]] === '''<u>F</u>''' === * [[Fabbrika ta' Fagus]] * [[Fabbrika ta' Van Nelle]] * [[Fabbrika tal-Azzar ta' Völklingen]] * [[Fabbrika tal-Ħadid ta' Engelsberg]] * [[Fabbrika tal-Ħarir ta' Tomioka]] * [[Fabbrika tal-Injam u tal-Kartun ta' Verla]] * [[Fabbriki tal-Wied ta' Derwent]] * [[Fanal ta' Cordouan]] * [[Fanjingshan]] * [[Fasil Ghebbi]] * [[Fatehpur Sikri]] * [[Fdalijiet Arkeoloġiċi ta' Moenjodaro]] * [[Fdalijiet ta' Gedi]] * [[Fdalijiet ta' León Viejo]] * [[Fdalijiet ta' Loropéni]] * [[Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur]] * [[Fehme Agani]] *[[Femminiżmu tar-Rom]] *[[Fenno-Skandinavja]] *[[Fernando Botero]] *[[Ferrara]] *[[Ferruccio Lamborghini]] *[[Festival ta' Sanremo]] *[[Fiera Internazzjonali ta' Rachid Karami f'Tripoli]] *[[Figolla]] *[[Firenze]] *[[Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat]] *[[Fjords Norveġiżi tal-Punent]] *[[Flora Martirosian]] *[[Fondoq ta' Ironbridge]] *[[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]] *[[Foresti Irkanjani]] *[[Foresti Muntanjużi ta' Odzala-Kokoua]] *[[Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda]] *[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] *[[Foresti Tropikali ta' Gondwana]] *[[Foresti Tropikali tal-Atsinanana]] *[[Foresti Tropikali u Artijiet Mistagħdra Kolkiċi]] *[[Foresti Verġni ta' Komi]] *[[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]] *[[Forti l-Aħmar]] * [[Forti ta' Agra]] *[[Forti ta' Bahla]] *[[Forti ta' Galle]] *[[Forti ta' Ġesù]] *[[Forti ta' Rohtas]] *[[Fortifikazzjonijiet fuq in-Naħa tal-Karibew tal-Panama: Portobelo-San Lorenzo]] *[[Fortifikazzjonijiet ta’ Kotor|Fortifikazzjonijiet ta' Kotor]] *[[Fortifikazzjonijiet ta' Vauban]] *[[Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan]] *[[Fortijiet u Kastelli tal-Ghana]] *[[Fortizza ta' Diyarbakır]] *[[Fortizza ta' Hwaseong]] *[[Fortizza ta' Pirot]] *[[Fortizza ta' San Nikola]] *[[Fortizza ta' Suomenlinna]] *[[Fortizzi ta' Dacia fil-Muntanji Orăștie]] *[[Fortizzi Tondi tal-Vikingi]] *[[Foss ta' Messel]] *[[Fotografu]] *[[Fram2]] *[[Francesco Guardi]] *[[François-Alphonse Forel]] *[[François Couperin]] *[[François Girardon]] *[[Francois Mauriac]] *[[Franco Migliacci]] *[[Franġisk Zahra]] *[[Frank Drake]] *[[Franz Beckenbauer]] *[[Franz Kafka]] *[[Franz Ritter von Hauer]] *[[Franz von Suppé]] *[[Frawla]] *[[Fray Bentos]] *[[Frédéric Bartholdi]] *[[Friedrich Georg Wilhelm von Struve]] *[[Fritz Albert Lipmann]] *[[Frosta tal-Għid]] * [[Frott]] * [[Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel]] * [[Fruntieri Rumani ta' Dacia]] * [[Fruntieri Rumani tad-Danubju]] * [[Fruntieri tal-Imperu Ruman]] *[[Fuji]] *[[Furnar]] === '''<u>Ġ</u>''' === * [[Ġardinar]] *[[Ġebla ta' Rosetta]] * [[Ġebla tal-Ġeneral]] * [[Ġeoloġija]] * [[Ġeriko tal-Qedem]] * [[Ġerusalemm]] * [[Ġibjun ta' Bovilla]] * [[Ġibjun ta' Kiev]] * [[Ġnien Botaniku ta' Padova]] * [[Ġnien Persjan]] * [[Ġobon ta' Jāņi]] * [[Ġonna Botaniċi Rjali ta' Kew]] * [[Ġonna Botaniċi ta' Singapore]] * [[Ġonna Klassiċi ta' Suzhou]] * [[Ġonna ta' Hevsel]] * [[Ġonna ta' Shalimar]] * [[Ġorġ Mallia]] *[[Ġurnalist]] === '''<u>G</u>''' === * [[Gammelstad]] * [[Gamzigrad]] * [[Gati tal-Punent]] * [[Gebel Barkal]] * [[Geirangerfjord]] * [[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]] *[[Georg Ohm]] *[[Georg von Békésy]] *[[George Gallup]] *[[Georges Bernanos]] *[[Georges J.F. Kohler]] *[[Gerbrand van den Eeckhout]] *[[Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel]] *[[Ghadamès]] *[[Giacomo Barozzi da Vignola]] *[[Giacomo Zanella]] *[[Giampiero Galeazzi]] *[[Gianni Vella]] *[[Gigi Riva]] *[[Giorgia Meloni]] *[[Giorgio Vasari]] *[[Giosuè Carducci]] *[[Giotto]] *[[Giovanni Arduino]] *[[Giovanni Battista Belzoni]] *[[Giovanni Boccaccio]] *[[Giovanni Paisiello]] *[[Giovanni Papini]] *[[Giulio Natta]] *[[Gjirokastër]] *[[Glossarju]] *[[Göbekli Tepe]] *[[Goffredo Mameli]] *[[Goiás]] *[[Golf ta' California]] *[[Golf ta' Porto]] *[[Gonbad-e Qābus]] *[[Gordion]] *[[Gösta Mittag-Leffler]] *[[Gotiku]] *[[Gozinaki]] *[[Gran Ordni tar-Re Tomislav]] *[[Grand Pré]] *[[Grand-Bassam]] *[[Grand Place, Brussell]] *[[Graz]] *[[Grazia Deledda]] *[[Greenland]] *[[Gregorio Allegri]] *[[Gremxula ta' Malta]] *[[Grotta ta' Chauvet]] *[[Grotti ta' Longmen]] *[[Grotti ta' Yungang]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Mahabalipuram]] *[[Guillaume Cornelis van Beverloo]] *[[Guimarães]] *[[Gustave Charpentier]] * [[Gżejjer Eolji]] * [[Gżejjer Falkland]] * [[Gżejjer Galapagos]] * [[Gżejjer Marquesas]] * [[Gżejjer Solovetsky]] * [[Gżejjer Sub-Antartiċi ta' New Zealand]] * [[Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa]] * [[Gżejjer ta' Ogasawara]] * [[Gżejjer tal-Blat]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Aldabra]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Rocas]] * [[Gżejjer tan-Nofsinhar u Ibħra Awstrali Franċiżi]] * [[Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald]] * [[Gżira Inaċċessibbli]] * [[Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata]] * [[Gżira ta' Cocos]] * [[Gżira ta' Fraser]] * [[Gżira ta' Gorée]] * [[Gżira ta' Henderson]] *[[Gżira ta' Jeju]] *[[Gżira ta' Kunta Kinteh]] *[[Gżira ta' Lord Howe]] *[[Gżira ta' Macquarie]] *[[Gżira ta' Mozambique]] *[[Gżira ta' Pico]] *[[Gżira ta' Robben]] *[[Gżira ta' Saint-Louis]] *[[Gżira ta' Tiwai]] *[[Gżira ta' Wrangel]] *[[Gżira tal-Mużewijiet]] === '''<u>GĦ</u>''' === * [[Għajn Tuffieħa]] * [[Għalliem]] *[[Għar Dalam]] *[[Għar ta' Altamira]] *[[Għar ta' Gorham]] *[[Għar ta' Karain]] *[[Għar ta' Optymistychna]] *[[Għar ta' Vjetrenica]] *[[Għar tal-Apokalissi]] *[[Għar tal-Irħam]] *[[Għar tas-Silġ ta' Dobšiná]] *[[Għarb]] *[[Għelieqi Mtarrġa tar-Ross tal-Cordilleras tal-Filippini]] *[[Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja]] *[[Għerien ta' Ajanta]] *[[Għerien ta' Elephanta]] *[[Għerien ta' Ellora]] *[[Għerien ta' Mogao]] *[[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]] *[[Għerien u Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja]] *[[Għid]] *[[Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne]] *[[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]] *[[Għoljiet ta' Donets]] *[[Għoljiet ta' Matobo]] *[[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]] === '''<u>H</u>''' === * [[Hagia Sophia]] * [[Hahoe]] * [[Haley Bugeja]] * [[Halloumi]] * [[Hallstatt]] * [[Hampi]] *[[Hans Geiger]] *[[Hans Memling]] *[[Hans Sloane]] *[[Hans Spemann]] *[[Harar]] *[[Harry Belafonte]] *[[Hatı Çırpan]] *[[Hatra]] *[[Hattusha]] *[[Hawa Mahal]] *[[Hebron]] *[[Hedeby]] *[[Hegmataneh]] *[[Hegra]] *[[Heinrich Hertz]] *[[Helena Kottler Vurnik]] *[[Henri Fantin-Latour]] *[[Henri Frederic Amiel]] *[[Hermannus Contractus]] *[[Hideki Shirakawa]] *[[Hideki Yukawa]] *[[Hildesheim]] *[[Höga Kusten]] *[[Hoh Xil]] *[[Hội An]] *[[Holašovice]] *[[Hollókő]] *[[Hongcun]] *[[Hospicio Cabañas]] *[[Hospital de Sant Pau]] *[[Hovgården]] *[[Howard Carter]] *[[Hryhorii Kvitka-Osnovianenko]] *[[Huangshan]] *[[Hubert de Givenchy]] === '''<u>Ħ</u>''' === * [[Ħaġar Megalitiku ta' Carnac]] * [[Ħaġar ta' Jelling]] * [[Ħajja]] *[[Ħajt il-Kbir taċ-Ċina]] *[[Ħitan Rumani ta' Lugo]] *[[Ħsad tal-Perli fil-Bahrain]] *[[Ħuta]] === '''<u>I</u>''' === * [[Ibn Battuta]] * [[ICOMOS]] * [[Idolu ta' Shigir]] * [[Idrija]] * [[Idrijski žlikrofi]] * [[Ilha Grande]] * [[Il-Ħadd]] * [[Il'ja Prigožini]] * [[Impjant Nukleari ta' Zaporizhzhia]] *[[Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Wouda]] *[[Impjanti tan-Nitrat tal-Potassju ta' Humberstone u ta' Santa Laura]] *[[Inara Luigas]] *[[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica|Inċiżjonijiet fuq il-Blat f'Valcamonica]] *[[Independence Hall]] *[[Indiċi]] *[[Industrija tal-lavanja f'Wales]] *[[Ingredjent]] *[[Intaljatur]] *[[Internet]] *[[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]] * [[Ipproċessar testwali]] * [[Irdumijiet ta' Bandiagara]] * [[Iremel]] * [[Irħula Antiki ta' Djenné]] * [[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]] * [[Irpin]] * [[Irziezet Imżejnin ta' Hälsingland]] *[[Isabella d'Este]] *[[ISBN]] *[[Istitut tar-Riċerka dwar il-Foresti tal-Malażja]] *[[Istmu Kuronjan]] *[[It-Tlieta]] *[[It-Tnejn]] *[[Ivan Turgenev]] *[[Ivrea]] === '''<u>J</u>''' === * [[Jabal Amil]] * [[Jacinto Benavente]] * [[Jaipur]] * [[Jakob Bogdani]] * [[Jan Novák]] *[[Jantar Mantar, Jaipur]] *[[Jarrod Sammut]] *[[Jean Antoine Houdon]] *[[Jean Dieudonné]] *[[Jean Picard]] *[[Jebel Faya]] *[[Jeddah]] *[[Jodensavanne]] *[[Joggins]] *[[Johann Christian Bach]] *[[Johan Jensen]] *[[John Edward Critien]] *[[John Kendrew]] *[[John Strutt Rayleigh]] *[[Jongmyo]] *[[Jørgen Pedersen Gram]] *[[Josef Hoffman]] *[[Joseph Louis Gay-Lussac]] *[[Joya de Cerén]] *[[Jože Plečnik]] *[[Jules Pascin]] *[[Julia Malinova]] *[[Julia Sanina]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Julio Baghy]] *[[Julius Wagner-Jauregg]] *[[Jum il-Ġifa]] *[[Jum il-Lingwa Erżjana]] *[[Jum l-Ewropa]] *[[Jum Zamenhof]] === '''<u>K</u>''' === * [[Kaċċa bl-ajkli]] * [[Kairouan]] * [[Kaja Kallas]] *[[Kalwaria Zebrzydowska]] *[[Kampnari tal-Belġju u ta' Franza]] *[[Kanal il-Kbir (iċ-Ċina)]] *[[Kanal ta' Rideau]] *[[Kanali ta' Amsterdam]] *[[Kandy]] *[[Kappella]] *[[Karavanseraj Persjani]] *[[Karbalayi Safikhan Karabakhi]] *[[Karl Ferdinand Braun]] *[[Karl Weierstrass]] *[[Karlskrona]] *[[Karlu III]] *[[Kasbah tal-Alġier]] *[[Kaskati ta' Galdelsha]] *[[Kaskati ta' Vitorja]] *[[Kastell ta' Alamut]] *[[Kastell ta' Ankara]] *[[Kastell ta' Durham]] *[[Kastell ta' Himeji]] *[[Kastell ta’ Kroměříž|Kastell ta' Kroměříž]] *[[Kastell ta' Kronborg]] *[[Kastell ta' Kuressaare]] *[[Kastell ta’ Litomyšl|Kastell ta' Litomyšl]] *[[Kastell ta' Lubart]] *[[Kastell ta’ Malbork|Kastell ta' Malbork]] *[[Kastell ta' Nesvizh]] *[[Kastell ta' Neuschwanstein]] *[[Kastell ta' Paphos]] *[[Kastell ta' San Pedro de la Roca]] *[[Kastell ta' Spiš]] *[[Kastell ta' Wartburg]] *[[Kastell ta' Zerzevan]] *[[Kastelli ta' Augustusburg u Falkenlust fi Brühl]] *[[Kastelli ta' Bellinzona]] *[[Kastelli u Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu fi Gwynedd]] *[[Katarina Vitale]] * [[Katidral]] *[[Katidral ta' Aachen]] *[[Katidral ta' Amiens]] *[[Katidral ta' Bourges]] *[[Katidral ta' Burgos]] *[[Katidral ta' Canterbury]] *[[Katidral ta' Chartres]] *[[Katidral ta' Köln]] *[[Katidral ta' León, Nikaragwa]] *[[Katidral ta' Naumburg]] *[[Katidral ta' Reims]] *[[Katidral ta' Roskilde]] *[[Katidral ta' Santa Sofija (Kiev)]] *[[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' Šibenik]] *[[Katidral ta' Speyer]] *[[Katidral ta' Tournai]] *[[Katidral ta' Zvartnots]] *[[Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev]] *[[Katidral tat-Trasfigurazzjoni, Dnipro]] *[[Katina Muntanjuża ta' Ennedi]] *[[Katina Muntanjuża ta’ Meskheti]] *[[Katina Muntanjuża ta' Mulanje]] *[[Katsiaryna Barysevich]] *[[Kauksi Ülle]] *[[Kaunas]] *[[Kavallier ta' Madara]] * [[Kavallier ta’ San Ġakbu|Kavallier ta' San Ġakbu]] * [[Kawkasu tal-Punent]] * [[KazCosmos]] *[[Kelma]] *[[Kerkuane]] *[[Kernavė]] *[[Kewkbet is-Safar]] *[[Khafre]] *[[Khami]] *[[Khinalug]] *[[Khiva]] *[[Khor Rori]] *[[Khorramabad]] *[[Khuttal]] *[[Kibbeh]] *[[Kiki Kogelnik]] *[[Kinderdijk]] *[[Kirurgu]] *[[Kizhi Pogost]] *[[Kladruby nad Labem]] * [[Klima ta' Malta]] * [[Klondike]] * [[Kluane / Wrangell–St. Elias / Bajja tal-Glaċieri / Tatshenshini-Alsek]] * [[Knarik Vardanyan]] * [[Knejjes Barokki tal-Filippini]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Ivanovo]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela]] *[[Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos|Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos]] *[[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí]] *[[Knejjes ta' Chiloé]] *[[Knejjes tal-Injam ta' Maramureș]] *[[Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki]] *[[Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie]] *[[Knejjes tal-Iskola tal-Arkitettura ta' Pskov]] *[[Knejjes tal-Moldavja]] *[[Knejjes tal-Paċi]] *[[Knejjes u Kunventi ta' Goa]] *[[Knisja Antika ta' Petäjävesi]] *[[Knisja ta' Atlántida]] *[[Knisja ta' Boyana]] *[[Knisja ta' San Ġwann f'Kaneo]] *[[Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf]] *[[Knisja ta' Santa Margerita]] *[[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan]] *[[Knisja tal-Injam ta' Urnes]] *[[Knisja tal-Paċi fi Świdnica]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġwann ta' Nepomuk|Knisja tal-Pellegrinaġġ ta’ San Ġwann ta' Nepomuk]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies]] *[[Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos]] *[[Knisja tal-Vitorja]] *[[Koh Ker]] *[[Kok]] *[[Kolomenskoye]] *[[Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt]] *[[Kolonji tal-Benevolenza]] *[[Kolonna ta' Ġuljanu]] *[[Kolonna tat-Trinità Mqaddsa, Olomouc]] * [[Kolossew]] * [[Konso]] *[[Konversazzjoni]] *[[Korfù]] *[[Kosta Ġurassika]] *[[Kosta ta' Amalfi]] *[[Kosta ta' Ningaloo]] *[[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni ta' Malta]] *[[Kotlovina]] *[[Koutammakou]] *[[Krak des Chevaliers]] *[[Krakovja]] *[[Krater ta' Logoisk]] *[[Krater ta' Vredefort]] *[[Kremlin ta' Kazan]] *[[Kremlin ta’ Moska|Kremlin ta' Moska]] *[[Kreta]] *[[Krisztina Tóth]] *[[Krzemionki]] *[[Ksour Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata]] *[[Kubdari]] *[[Kujataa]] *[[Kulangsu]] *[[Kuldīga]] *[[Kulleġġ Navali Rjali Antik]] *[[Kultura ta' Chaco]] *[[Kultura ta' Chinchorro]] *[[Kultura ta' Liangzhu]] *[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] *[[Kumpless Modern ta' Pampulha]] *[[Kumpless Monumentali ta' Brâncuși f'Târgu Jiu]] *[[Kumpless ta' Konservazzjoni tal-Amażonja Ċentrali]] *[[Kumpless ta' W-Arly-Pendjari]] *[[Kumpless tal-Bażar Storiku ta' Tabriz]] *[[Kumpless tal-Foresti ta' Dong Phayayen-Khao Yai]] *[[Kumpless tal-Foresta ta' Kaeng Krachan]] *[[Kumpless tal-Kastell ta' Mir]] *[[Kumpless tal-Khānegāh u tas-Santwarju tax-Xejikk Safi al-din f'Ardabil]] *[[Kumpless tal-Monumenti ta' Huế]] *[[Kumpless tal-Muntanji u tat-Tempji ta' Chengde]] *[[Kumpless tal-Oqbra ta' Koguryo]] *[[Kumpless tal-Pajsaġġ ta' Tràng An]] *[[Kumpless u l-Estancias tal-Ġiżwiti ta' Córdoba]] *[[Kumplessi Monastiċi Armeni tal-Iran]] *[[Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja]] *[[Kumplessi Sagri tal-Hoysala]] *[[Kumitat tal-Wirt Dinji]] *[[Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair]] *[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] *[[Kunvent ta' Spiš]] *[[Kunvent ta’ Novodevichy|Kunvent ta' Novodevichy]] *[[Kunya-Urgench]] *[[Kuruna ta' Zvonimir]] *[[Kutná Hora]] === '''<u>L</u>''' === * [[L-Arti]] * [[L-Ewwel Mara jew Raġel ta' Malta]] * [[Lag ta' Baikal]] * [[Lag ta' Brebeneskul]] * [[Lag ta' Kezenoyam]] * [[Lag ta' Laach]] * [[Lag tal-Punent, Hangzhou]] * [[Lagi ta' Ounianga]] * [[Lag ta' Skadar]] * [[Lagi ta' Willandra]] * [[Lake District]] * [[Lamu]] *[[Landier]] *[[Lapponja Żvediża]] *[[Las Médulas]] *[[Lascaux]] *[[Lavaux]] *[[Lavra tat-Trinità ta' San Serġjo]] *[[Lazzaro Pisani]] *[[Le Corbusier]] *[[Le Havre]] *[[Le Locle]] *[[Léon Werth]] *[[Leptis Magna]] *[[Lessikoloġija]] * [[Lessiku]] * [[Letoon]] * [[Lev Davidovich Landau]] * [[Lev Semenovič Pontrjagin]] * [[Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati]] * [[Levuka]] * [[Leyla Mammadbeyova]] * [[Liftijiet Idrawliċi tal-Canal du Centre]] *[[Lika Kavzharadze]] *[[Lima]] *[[Lingwa Erżjana]] *[[Lingwa Ġermaniża]] *[[Linja ferrovjarja ta’ Semmering|Linja ferrovjarja ta' Semmering]] *[[Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana]] *[[Linji Ferrovjarji tal-Muntanji tal-Indja]] *[[Linji ta' Nazca]] *[[Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi]] *[[Lista ta’ binjiet ta’ Gaudí]] *[[Lista ta' kumpaniji elenkati fil-Borża ta' Malta]] *[[Lista ta' Membri tal-Parlament ta' Malta, 2017–2022]] *[[Lista ta' peniżoli]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Andorra]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Iżrael]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Kuba]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Madagascar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'San Marino]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja|Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċekja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċilì]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bangladesh]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belarussja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Brażil]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Filippini]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Finlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Georgia]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Jemen]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kambodja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Karibew]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kirgistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kolombja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Laos]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Litwanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lussemburgu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Malażja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mauritania]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Messiku]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Moldova]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mongolja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Myanmar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Pakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Palestina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Perù]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Vjetnam]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nepal]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Netherlands]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Norveġja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Russja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sirja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovakkja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sri Lanka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tajlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tanzanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tuneżija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fix-Xlokk tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afganistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arabja Sawdija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arġentina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Armenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstralja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Etjopja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indoneżja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Irlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Għarab]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Uniti]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Oċeanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ukrajna]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Użbekistan]] *[[Liz Truss]] *[[Loġġa tal-Ħarir]] *[[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]] *[[Lorenzo de' Medici]] *[[Lorenzo Gafà]] *[[Lorenzo Valla]] *[[Luang Prabang]] *[[Lübeck]] *[[Luca Parmitano]] *[[Lucavsala]] *[[Lucia Piussi]] *[[Lučka Kajfež Bogataj]] *[[Ludmila tal-Boemja]] *[[Ludovico Ariosto]] *[[Ludovico Carracci]] *[[Ludwik Lejzer Zamenhof]] *[[Luigi Boccherini]] *[[Luigi Galvani]] *[[Luigi Pirandello]] *[[Lumbini]] *[[Luna 26]] *[[Lunenburg]] *[[Lvant ta' Rennell]] *[[Lviv]] *[[Lyon]] *[[Lyubov Panchenko]] === '''<u>M</u>''' === * [[Maċedonit]] * [[Machu Picchu]] * [[Madinat Al-Zahra]] *[[Mafkar tal-Paċi ta' Hiroshima]] *[[Magda Šaturová-Seppová]] *[[Maison Carrée]] * [[Malta taħt il-Franċiżi]] *[[Maltin]] *[[Måneskin]] *[[Manhush]] *[[Manto Mavrogenous]] *[[Mantova]] *[[Margaret Abela]] *[[Maria De Filippi]] *[[Maria Dobroniega ta' Kiev]] *[[Maria Grollmuß]] *[[Marian Smoluchowski]] *[[Mario Draghi]] *[[Mário Zagallo]] *[[Marrakesh]] *[[Marta Kos]] *[[Martinu I ta' Sqallija]] *[[Mary Chronopoulou]] *[[Mary Fenech Adami]] *[[Mary Moser]] *[[Masada]] *[[Masġar tal-Palm ta' Elche]] *[[Maurizio Costanzo]] *[[Mawżolew ta’ Khoja Ahmed Yasawi]] *[[Maymand]] *[[Mbanza Kongo]] *[[Medalja ta' Marian Smoluchowski]] *[[Medina ta' Sousse]] *[[Mehmet Ali Ağca]] *[[Melka Kunture]] *[[Mérida (Spanja)]] *[[Merill]] *[[Meroe]] *[[Merv]] *[[Meteora]] *[[Michael Refalo]] *[[Michail Glinka]] *[[Mikhail Ostrogradsky]] *[[Milan]] *[[Mileva Filipović]] *[[Mimoza Kusari-Lila]] *[[Mina tal-Imħabba ta' Klevan]] *[[Minaret ta' Jam]] *[[Minjiera Storika tal-Fidda f'Tarnowskie Góry]] *[[Minjiera tal-Faħam ta' Ombilin]] *[[Minjiera tal-Fidda ta' Iwami Ginzan]] *[[Minjiera tal-Melħ ta’ Wieliczka]] *[[Minjiera tar-Ram ta' Falun]] *[[Minjieri tad-Deheb tal-Gżira ta' Sado]] *[[Minjieri taż-Żnied Neolitiċi ta' Spiennes]] *[[Mira Alečković]] *[[Mirella Freni]] *[[Miroslav Řepa]] *[[Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro]] *[[Missjonijiet ta' San Antonio]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti fost il-Guarani]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' La Santísima Trinidad de Paraná u Jesús de Tavarangue]] *[[Mnajdra]] *[[Modena]] *[[Mogħdija tal-Ġgant]] *[[Moidam]] *[[Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl]] *[[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]] *[[Monasteru ta' Alcobaça]] *[[Monasteru ta' Batalha]] *[[Monasteru ta' Ferapontov]] *[[Monasteru ta' Gelati]] *[[Monasteru ta' Geghard]] *[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]] *[[Monasteru ta' Haghpat]] *[[Monasteru ta' Hoge]] *[[Monasteru ta' Horezu]] *[[Monasteru ta' Hosios Loukas]] *[[Monasteru ta' Maulbronn]] *[[Monasteru ta' Neghuts]] *[[Monasteru ta' Poblet]] *[[Monasteru ta' Rila]] *[[Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu]] *[[Monasteru ta' San Ilarjun]] *[[Monasteru ta' Sanahin]] *[[Monasteru ta' Santa Katarina]] *[[Monasteru ta' Sopoćani]] *[[Monasteru ta' Studenica]] *[[Monasteru ta' Voroneț]] *[[Monasteru tal-Ġlormini]] *[[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]] *[[Monika Kryemadhi]] *[[Møns Klint]] *[[Mont-Saint-Michel]] *[[Monte Albán]] *[[Monte San Giorgio]] *[[Monte Titano]] *[[Monticello]] * [[Monument]] * [[Monument Nazzjonali ta' Żimbabwe l-Kbir]] * [[Monumenti Bojod ta' Vladimir u ta' Suzdal]] * [[Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji]] * [[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]] * [[Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier]] * [[Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi]] * [[Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)]] * [[Monumenti Storiċi ta' Makli]] *[[Monumenti Storiċi ta' Nara]] *[[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]] *[[Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev]] *[[Monumenti u Siti Storiċi f'Kaesong]] *[[Monumenti u Siti Storiċi ta' Hiraizumi]] *[[Morelia]] *[[Moritz Cantor]] *[[Moskea Antika ta' Edirne]] *[[Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği]] *[[Moskea ta' Arif Agha]] *[[Moskea ta’ Selimiye, Edirne]] *[[Moskea tal-Ġimgħa ta' Esfahan]] *[[Moskea tat-Tatari]] *[[Moskej bi stil Sudaniż fit-Tramuntana tal-Kosta tal-Avorju]] *[[Moskej tal-Pilastri tal-Injam tal-Anatolja Medjevali]] *[[Motoori Norinaga]] *[[Mramorje]] *[[Mtskheta]] *[[Mtsvane]] *[[Muhammad al-Idrisi]] *[[Muħammed]] *[[Muniċipju ta' Bremen]] *[[Muntanja Pelée]] *[[Muntanja Qingcheng]] *[[Muntanja ta' Kumgang]] *[[Muntanja Wutai]] *[[Muntanji Blu u John Crow]] *[[Muntanji Makhonjwa ta' Barberton]] *[[Muntanji ta' Homolje]] *[[Muntanji tad-Deheb ta' Altai]] *[[Muntanji tal-Krimea]] *[[Muntanji Wudang]] *[[Muntanji Wuyi]] *[[Mużew Brittaniku]] *[[Mużew Nazzjonali tal-Montenegro]] *[[Mużew ta' Plantin-Moretus]] *[[Mużew ta' Trojja]] *[[Myśliwska]] *[[Mystras]] === '''<u>N</u>''' === * [[Nærøyfjord]] * [[Nadur]] * [[Naftalan]] * [[Nagorno-Karabakh]] * [[Naħla tal-għasel ta' Malta]] * [[Nalanda Mahavihara]] * [[Namhansanseong]] * [[Nancy]] * [[Nan Madol]] *[[Napli]] *[[Naryn-Kala]] *[[Nataliya Kobrynska]] *[[Nea Moni ta' Chios]] *[[Nekropoli]] *[[Nekropoli ta' Beit She'arim]] *[[Nekropoli ta' Monterozzi]] *[[Nemrut Dağı]] *[[Nessebar]] *[[New Lanark]] *[[New Secret (jott)]] *[[Nexhmije Pagarusha]] *[[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] *[[Nicolas-Joseph Cugnot]] *[[Nicolas Flamel]] *[[Nicolau Coelho]] *[[Nida]] *[[Nika Križnar]] *[[Nikkō]] *[[Nil]] *[[Nino Ramishvili]] *[[Nisa (Turkmenistan)]] *[[Nisa f’Malta]] *[[Nisa fl-elezzjonijiet ġenerali ta’ Malta]] *[[Nizza]] *[[Norman Morrison]] *[[Nutar]] === '''<u>O</u>''' === * [[Oażi ta' Al-Ahsa]] * [[Olga Tass]] *[[Olimpja]] *[[Olinda]] *[[Ophrys caucasica|''Ophrys caucasica'']] *[[Oplontis]] *[[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastija Xixia]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing]] *[[Oqbra Rjali tad-Dinastija Joseon]] *[[Oqbra ta' Mozu]] *[[Oqbra tar-Rejiet ta' Buganda f'Kasubi]] *[[Orthohantavirus]] *[[Ortografija Litwana]] *[[Osservatorji Astronomiċi tal-Università Federali ta' Kazan]] *[[Osservatorju ta' Črni Vrh]] *[[Osservatorju ta' Jodrell Bank]] *[[Osservatorju ta' Rozhen]] *[[Osun-Osogbo]] *[[Otto Toeplitz]] *[[Ouro Preto]] === '''<u>P</u>''' === * [[Pablo Neruda]] * [[Pagoda ta' Vinh Nghiem]] * [[Pajsaġġ Agrikolu tan-Nofsinhar ta' Öland]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tal-Ewwel Pjantaġġuni tal-Kafè fix-Xlokk ta' Kuba]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tas-Sassanidi fil-Provinċja ta' Fars]] * [[Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon]] * [[Pajsaġġ Karstiku tan-Nofsinhar taċ-Ċina]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani]] * [[Pajsaġġi Kulturali ta' Bassari, Fula u Bedik]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Budj Bim]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Gedeo]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Hawraman/Uramanat]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Le Morne]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta’ Lednice-Valtice]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Sukur]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Għelieqi Mtarrġa tar-Ross ta' Honghe Hani]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Lag ta' Kenozero]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Wied ta' Orkhon]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang]] * [[Pajsaġġ Kulturali u Botaniku ta' Richtersveld]] * [[Pajsaġġ Kulturali u l-Fdalijiet Arkeoloġiċi tal-Wied ta' Bamiyan]] * [[Pajsaġġ Migratorju ta' Boma–Badingilo]] * [[Pajsaġġi Militari tal-Imperu Maratha fl-Indja]] * [[Pajsaġġ tal-Kaċċa Medjevali fit-Tramuntana ta' Zealand]] * [[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]] * [[Pajsaġġ tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Cornwall u l-Punent ta' Devon]] * [[Pajsaġġi ta' Dauria]] * [[Pál Maléter]] * [[Palazz Irjali ta' Aranjuez]] *[[Palazz Irjali ta' Caserta]] *[[Palazz Mariinskyi]] *[[Palazz ta' Blenheim]] *[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]] *[[Palazz ta' Drottningholm]] *[[Palazz ta' Eggenberg]] *[[Palazz ta' Fontainebleau]] *[[Palazz ta' Golestan]] *[[Palazz ta' Ishak Paşa]] *[[Palazz ta' Mafra]] *[[Palazz ta' Orbeliani]] *[[Palazz ta' Potala]] *[[Palazz ta’ Schönbrunn|Palazz ta' Schönbrunn]] *[[Palazz ta’ Stoclet|Palazz ta' Stoclet]] *[[Palazz ta' Versailles]] *[[Palazz tal-Khan]] *[[Palazz tas-Sajf]] *[[Palazz tax-Shirvanshah]] *[[Palazzi Minojċi]] *[[Palazzi Rjali ta' Abomey]] *[[Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin]] *[[Palenque]] *[[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]] *[[Palestina]] *[[Palianytsia]] *[[Palmaria]] *[[Palmyra]] *[[Pamukkale]] *[[Panamá Viejo]] *[[Papa Ljun XIV]] *[[Papahānaumokuākea]] *[[Paquimé]] *[[Paramaribo]] *[[Park Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Tierradentro]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Champaner-Pavagadh]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Hili]] *[[Park Arkeoloġiku ta' San Agustín]] *[[Park Irjali ta' Studley]] *[[Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji]] *[[Park Naturali ta' Dinara]] *[[Park Nazzjonali ta' Karula]] *[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]] *[[Park Naturali tal-Iskolli tal-Qroll ta' Tubbataha]] *[[Park Naturali tal-Pilastri ta' Lena]] *[[Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi]] *[[Park Nazzjonali Olimpiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai]] *[[Park Nazzjonali ta' Alejandro de Humboldt]] *[[Park Nazzjonali ta' Banc d'Arguin]] *[[Park Nazzjonali ta' Beit Guvrin-Maresha]] *[[Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha]] *[[Park Nazzjonali ta' Canaima]] *[[Park Nazzjonali ta' Chapada dos Veadeiros]] *[[Park Nazzjonali ta' Chiribiquete]] *[[Park Nazzjonali ta' Chitwan]] *[[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni]] *[[Park Nazzjonali ta' Coiba]] *[[Park Nazzjonali ta' Comoé]] *[[Park Nazzjonali ta' Darien]] *[[Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului]] *[[Park Nazzjonali ta' Desembarco del Granma]] *[[Park Nazzjonali ta' Doñana]] *[[Park Nazzjonali ta' Everglades]] *[[Park Nazzjonali ta’ Fertő-Hanság]] *[[Park Nazzjonali ta' Garajonay]] *[[Park Nazzjonali ta' Garamba]] *[[Park Nazzjonali ta' Great Smoky Mountains]] *[[Park Nazzjonali ta' Gros Morne]] *[[Park Nazzjonali ta' Gunung Mulu]] *[[Park Nazzjonali ta' Hortobágy]] *[[Park Nazzjonali ta' Huascarán]] *[[Park Nazzjonali ta' Ichkeul]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguaçu]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguazú]] *[[Park Nazzjonali ta' Ivindo]] *[[Park Nazzjonali ta' Kahuzi-Biega]] *[[Park Nazzjonali ta' Kakadu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kaziranga]] *[[Park Nazzjonali ta' Khangchendzonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro]] *[[Park Nazzjonali ta' Kinabalu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kiskunság]] *[[Park Nazzjonali ta' Komodo]] *[[Park Nazzjonali ta' Lahemaa]] *[[Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses]] *[[Park Nazzjonali ta' Lorentz]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Alerces]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Glaciares]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Katíos]] *[[Park Nazzjonali ta' Lushan]] *[[Park Nazzjonali ta' Mammoth Cave]] *[[Park Nazzjonali ta' Manas]] *[[Park Nazzjonali ta' Manú]] *[[Park Nazzjonali ta' Manovo-Gounda St Floris]] *[[Park Nazzjonali ta' Mesa Verde]] *[[Park Nazzjonali ta' Miguasha]] *[[Park Nazzjonali ta' Morne Trois Pitons]] *[[Park Nazzjonali ta' Murujuga]] *[[Park Nazzjonali ta' Nahanni]] *[[Park Nazzjonali ta' Niah]] *[[Park Nazzjonali ta' Niokolo-Koba]] *[[Park Nazzjonali ta' Noel Kempff Mercado]] *[[Park Nazzjonali ta' Nyungwe]] *[[Park Nazzjonali ta' Phong Nha – Kẻ Bàng]] *[[Park Nazzjonali ta' Þingvellir]] *[[Park Nazzjonali ta' Pirin]] *[[Park Nazzjonali ta' Purnululu]] *[[Park Nazzjonali ta' Rapa Nui]] *[[Park Nazzjonali ta' Rio Abiseo]] *[[Park Nazzjonali ta' Sagarmatha]] *[[Park Nazzjonali ta' Salonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Sangay]] *[[Park Nazzjonali ta' Sanqingshan]] *[[Park Nazzjonali ta' Serengeti]] *[[Park Nazzjonali ta' Serra da Capivara]] *[[Park Nazzjonali ta' Simien]] *[[Park Nazzjonali ta' Taï]] *[[Park Nazzjonali ta' Talampaya]] *[[Park Nazzjonali ta' Teide]] *[[Park Nazzjonali ta' Tongariro]] *[[Park Nazzjonali ta' Ujung Kulon]] *[[Park Nazzjonali ta' Una]] *[[Park Nazzjonali ta' Vatnajökull]] *[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] *[[Park Nazzjonali ta' Yellowstone]] *[[Park Nazzjonali ta' Yosemite]] *[[Park Nazzjonali tal-Biżonti tal-Boskijiet]] *[[Park Nazzjonali tal-Foresta Pluvjali ta' Gola]] *[[Park Nazzjonali tal-Fortizza tal-Għolja ta' Brimstone]] *[[Park Nazzjonali tal-Għadajjar ta' Mana]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Carlsbad]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Peruaçu]] *[[Park Nazzjonali tal-Grand Canyon]] *[[Park Nazzjonali tal-Himalayas il-Kbar]] *[[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lag tal-Malawi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja tal-Kenja]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori]] *[[Park Nazzjonali tal-Vulkani ta' Hawaii]] *[[Park Nazzjonali tas-Sundarbans]] *[[Park Nazzjonali tat-Taġikistan]] *[[Park Nazzjonali tax-Xmara ta' Taħt l-Art ta' Puerto Princesa]] *[[Park Provinċjali ta' Ischigualasto]] *[[Park Provinċjali ta' Writing-on-Stone]] *[[Park Provinċjali tad-Dinosawri]] *[[Park Storiku ta' Ayutthaya]] *[[Park Storiku ta' Phu Phrabat]] *[[Park Storiku ta' Si Thep]] *[[Park Storiku ta' Sukhothai]] *[[Park ta' Maloti-Drakensberg]] *[[Park ta’ Muskau|Park ta' Muskau]] *[[Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangaliso]] *[[Park tal-Mafkar tar-Rewwixta u tar-Rivoluzzjoni]] *[[Park Trinazzjonali ta' Sangha]] *[[Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri]] *[[Parks Nazzjonali ta' Nanda Devi u tal-Wied tal-Fjuri]] *[[Parks Nazzjonali tal-Lag ta' Turkana]] *[[Parks Nazzjonali u Statali tas-Siġar tal-Injam tal-Aħmar]] *[[Parks tal-Muntanji tar-Rockies Kanadiżi]] *[[Parmigianino]] *[[Parrukkier]] *[[Pasargadae]] *[[Paseo del Prado]] *[[Patoloġija]] *[[Pattadakal]] *[[Paulo Coelho]] *[[Pavlo Lee]] *[[Pécs]] *[[Pellegrinaġġ ta’ San Ġakbu]] *[[Peña de los Enamorados]] *[[Peniżola]] *[[Peniżola Valdés]] *[[Pergamon]] *[[Peri-Khan Sofiyeva]] *[[Persepolis]] *[[Peter Carl Fabergé]] *[[Péter Magyar]] *[[Pëtr Kapica]] *[[Petra]] *[[Petra Brocková]] *[[Petroglifiċi ta' Bangudae]] *[[Petroglifiċi tal-Lag ta' Onega u l-Baħar Abjad]] *[[Philipp Otto Runge]] *[[Philippi]] *[[Pienza]] *[[Piero Angela]] *[[Pierre Fatou]] *[[Pietro Longhi]] *[[Pietru l-Kbir]] *[[Pimachiowin Aki]] *[[Ping Yao]] *[[Pippo Baudo]] *[[Pirinej-Monte Perdido]] *[[Pitons]] *[[Pitons, Cirques u Rdumijiet tal-Gżira ta' Réunion]] *[[Pjanta]] *[[Pjanura ta' Bărăgan]] *[[Pjanura ta’ Stari Grad]] *[[Pjanura tal-Ġarer]] *[[Pjazza]] *[[Pjazza ta' Naqsh-e Jahan]] * [[Pjazza tal-Mirakli]] * [[Pkhali]] *[[Plamer]] *[[Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga]] *[[Pobiti Kamani]] *[[Politika]] *[[Polonnaruwa]] *[[Pont Antik ta’ Mostar]] *[[Pont ta' Forth]] *[[Pont ta' Malabadi]] *[[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]] *[[Pont ta' Vizcaya]] *[[Pont tal-Fjuri]] *[[Pont tal-Paċi, Tbilisi]] *[[Porfirio Barba-Jacob]] *[[Port Ħieles ta' Malta]] *[[Port Royal]] *[[Port ta' Mariupol]] *[[Port ta’ Marsamxett]] *[[Porta Nigra]] *[[Portiċi ta' Bologna]] *[[Porto]] *[[Postijiet Sagri tal-Bahá'i]] *[[Potosí]] *[[Pożati]] *[[Prambanan]] *[[Professjoni]] *[[Proklos]] *[[Promontorju ta' Putorana]] *[[Provins]] *[[Pu'er]] *[[Puebla (belt)]] *[[Pythagoreion]] === '''<u>Q</u>''' === * [[Qabar ta' Askia]] * [[Qabar ta' Humayun]] * [[Qabar Traċjan ta' Kazanlak]] * [[Qabar Traċjan ta' Sveshtari]] * [[Qabża tal-Biżonti Sfrakassati]] * [[Qal'at al-Bahrain]] * [[Qala (Għawdex)]] * [[Qalba Neolitika tal-Gżejjer Orkney]] * [[Qalhat]] * [[Qanat]] * [[Qaryat al-Faw]] * [[Qaytarma]] * [[Qorti Rjali ta' Tiébélé]] * [[Il-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann|Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann Battista (Caravaggio)]] * [[Quanzhou]] * [[Quebrada de Humahuaca]] * [[Quedlinburg]] * [[Quirigua]] * [[Quito]] * [[Quseir Amra]] * [[Qutb Minar]] === '''<u>R</u>''' === * [[Rachid Chouhal]] * [[Raħal Storiku ta' St. George u l-Fortifikazzjonijiet Relatati, Bermuda]] * [[Rammelsberg]] * [[Ramses II]] * [[Rani-ki-Vav]] * [[Ras'ken' Ozks]] * [[Ravenna]] * [[Ravesa Lleshi]] * [[Red Bay]] * [[Refuġju Nazzjonali tan-Natura Selvaġġa ta' Okefenokee]] * [[Regensburg]] * [[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor]] * [[Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří]] * [[Reġjun tal-Inbid ta' Tokaj]] *[[Reichenau]] *[[Relattività (Maurits Cornelis Escher)]] *[[Rembrandt]] *[[Renata Scotto]] *[[Renju ta' Mapungubwe]] *[[Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz]] *[[Repubblika Sovjetika ta’ Don|Repubblika Sovjetika ta' Don]] *[[Residenza ta' Würzburg]] *[[Residenza tal-Metropolitani ta' Bukovina u tad-Dalmazja]] *[[Residenzi tal-Familja Savoia]] *[[Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin]] *[[Rettilu]] *[[Rewwixta tal-Qassisin]] *[[Riga]] *[[Risco Caído]] *[[Riversleigh]] *[[Riżerva Ekoloġika ta' Mistaken Point]] *[[Riżerva Forestali ta' Sinharaja]] *[[Riżerva Naturali Stretta tal-Muntanja ta' Nimba]] *[[Riżerva Naturali Stretta tat-Tsingy ta' Bemaraha]] *[[Riżerva Naturali ta' Bashkiriya]] *[[Riżerva Naturali ta' Darwin]] *[[Riżerva Naturali ta’ Kaniv]] *[[Riżerva Naturali ta' Nahal Me'arot]] *[[Riżerva Naturali ta' Okapi]] *[[Riżerva Naturali ta' Selous]] *[[Riżerva Naturali ta' Srebarna]] *[[Riżerva Naturali ta' Tigrovaya Balka]] *[[Riżerva Naturali ta’ Yulen]] *[[Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs]] *[[Riżerva Naturali tas-Suriname Ċentrali]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' El Pinacate u Gran Desierto de Altar]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' Río Plátano]] *[[Riżerva tal-Baħar ta' Aqaba]] *[[Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Baħar l-Iswed]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki]] *[[Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa]] *[[Riżerva tal-Fawna ta' Dja]] *[[Riżervi Naturali ta' Air u ta' Ténéré]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tal-Kosta tal-Iskoperti]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tax-Xlokk]] *[[Riżervi tal-Katina Muntanjuża ta' Talamanca-La Amistad]] *[[Robert Fico]] *[[Robert Wilhelm Bunsen]] *[[Roberto Burle Marx]] *[[Rodi (belt)]] * [[Roi Mata]] * [[Roșia Montană]] * [[Ronald Searle]] * [[Røros]] * [[Rotta tal-Inċens – Bliet tad-Deżert f'Negev]] * [[Rotta Wixárika tas-Siti Sagri lejn Wirikuta]] * [[Rotot ta’ Santiago de Compostela fi Franza]] * [[Royal Exhibition Building]] * [[Róža Domašcyna]] *[[Rudolf Diesel]] *[[Ruggiero Leoncavallo]] === '''<u>S</u>''' === * [[Sabratha]] * [[Saeva Dupka]] * [[Safranbolu]] * [[Saint-Émilion]] * [[Sajjied]] *[[Sala taċ-Ċentenarju]] *[[Salamanca]] *[[Salib ta' Santa Ewfrosina]] *[[Salini Rjali ta' Arc-et-Senans]] *[[Salme Kann]] *[[Saltaire]] *[[Salvatore Accardo]] *[[Salzburg]] *[[Samantha Cristoforetti]] *[[Samarkanda]] *[[Samarra]] *[[Sambor Prei Kuk]] *[[Sammallahdenmäki]] *[[Samuel Deguara]] *[[San Cristóbal de La Laguna]] *[[San Gimignano]] *[[San Lawrenz (Għawdex)]] *[[San Miguel de Allende]] *[[San Pietruburgu]] *[[Sana'a]] *[[Sanchi]] *[[Sandra Milo]] *[[Sandra Mondaini]] *[[Sandro Botticelli]] *[[Sangiran]] *[[Sansa, il-Monasteri Buddisti tal-Muntanji tal-Korea t'Isfel]] *[[Santa Cruz de Mompox]] *[[Santiago de Compostela]] *[[Santiago de Querétaro]] *[[Santiniketan]] *[[Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai]] *[[Santwarji tal-Pandas Ġganteski ta' Sichuan]] *[[Santwarji tan-Natura Selvaġġa ta' Thungyai-Huai Kha Khaeng]] *[[Santwarju Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus de Matosinhos]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] *[[Santwarju ta' Itsukushima]] *[[Santwarju tal-Balieni ta' El Vizcaino]] *[[Santwarju ta' Mỹ Sơn]] *[[Santwarju tal-Fawna u tal-Flora ta' Malpelo]] *[[Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan]] *[[São Cristóvão]] *[[São Luís]] *[[Sarazm]] *[[Sardis]] * [[Saryarka]] * [[Sassi ta' Matera]] * [[Satsivi]] *[[Schokland]] *[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]] *[[Sebastia]] *[[Sebastian Brant]] *[[Segovia]] *[[Seka Sablić]] *[[Sengħa]] *[[Seokguram]] *[[Seowon]] *[[Severo Ochoa]] *[[Sevil Shhaideh]] *[[Sewell]] *[[Sferi tal-Ġebel tal-Costa Rica]] *[[SGang Gwaay]] *[[Shahr-e Sukhteh]] *[[Shahrisabz]] *[[Shaken Aimanov]] *[[Shales ta' Maotianshan]] *[[Sheki]] *[[Shennongjia]] *[[Shibam]] *[[Shirakami-Sanchi]] *[[Shiretoko]] *[[Sian Ka'an]] *[[Šibenik]] *[[Sibila Petlevski]] *[[Sidi Bou Said]] *[[Sidney Webb]] *[[Siega Verde]] *[[Siena]] *[[Sighișoara]] *[[Sigiriya]] *[[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]] *[[Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri]] *[[Sikhote-Alin]] *[[Simon Kldiashvili]] *[[Sinagoga Antika (Erfurt)]] *[[Sinéad O'Connor]] *[[Sintra]] *[[Siracusa]] *[[Sistema Idrawlika Storika ta' Shushtar]] *[[Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma ta' Augsburg]] *[[Sistema tat-Toroq tal-Inka]] *[[Sit Agrikolu Bikri ta' Kuk]] *[[Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid|Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid]] *[[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]] *[[Sit Arkeoloġiku ta’ Paphos]] *[[Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo]] *[[Sit Storiku Nazzjonali ta' San Juan]] *[[Sit Storiku Statali tat-Tumbati tal-Ħamrija ta' Cahokia]] * [[Sit ta' Wirt Dinji]] * [[Sit ta' Wirt Industrijali ta' Rjukan-Notodden]] *[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]] *[[Sit tar-Raġel ta' Peking f'Zhoukoudian]] *[[Siti tad-Dolmens ta' Gochang, Hwasun u Ganghwa]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Bat, Al-Khutm u Al-Ayn]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Tarraco]] *[[Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi]] *[[Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja]] *[[Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)]] *[[Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki]] *[[Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso]] *[[Siti Penitenzjarji Awstraljani]] *[[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali Madwar l-Alpi]] *[[Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun]] *[[Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii]] *[[Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel]] *[[Siti tar-Rivoluzzjoni Industrijali Meiji tal-Ġappun]] *[[Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa]] *[[Siti tat-Tusi]] *[[Skarpan]] *[[Skellig Michael]] *[[Skogskyrkogården]] *[[Skojjattlu tal-art ta' Tian Shan]] *[[Skola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata]] *[[Skoll il-Kbir tal-Qroll]] *[[Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia]] *[[Skoll tal-Qroll tal-Belize]] *[[Skorba]] *[[Skrivan]] *[[Slavko Brezoski]] *[[Socotra]] *[[Soltaniyeh]] *[[Songo Mnara]] *[[Sophia Loren]] *[[Sophie Germain]] *[[Sophie Liebknecht]] *[[Söyembikä]] *[[Speicherstadt]] *[[Spinalonga]] *[[Sputnik 5]] *[[Stari Ras]] *[[Statwa]] *[[Statwa ta' Roland ta' Bremen]] *[[Statwa tal-Libertà]] *[[Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji]] *[[Stazzjon tar-Radju ta' Grimeton]] *[[Stećak]] *[[Stepan Erzya]] *[[Stevns Klint]] *[[Stonehenge]] *[[Stone Town]] *[[Strett ta' Hormuz]] *[[Su Nuraxi]] *[[Subak]] *[[Sulaiman-Too]] *[[Sundarbans]] *[[Supra (festa)]] *[[Suq Ċentrali ta' Ljubljana]] *[[Surtsey]] *[[Susa]] *[[Svaneti]] *[[Svetlana Antonovska]] *[[Sviyazhsk]] === '''<u>T</u>''' === * [[Ta' Bakkja]] * [[Ta' Ħaġrat]] * [[Ta' Kandja]] *[[Tabib]] *[[Tadrart Acacus]] *[[Taħdit]] *[[Taishan]] *[[Taj Mahal]] *[[Takalik Abaj]] *[[Takht-e Soleyman]] *[[Takht-i-Bahi]] *[[Takkanot Shum]] *[[Taksim]] *[[Tallinn]] *[[Tamgaly]] *[[Tanġier]] *[[Taos Pueblo]] *[[Taputapuātea]] *[[Tarraco]] *[[Tarzna Navali ta' Antigua u s-Siti Arkeoloġiċi Relatati]] *[[Tassili n'Ajjer]] *[[Tavla ta' Narmer]] *[[Taxila]] *[[Tchogha Zanbil]] *[[Te Wahipounamu]] *[[Teatri Kondominjali tas-Sekli 18 u 19 fl-Italja Ċentrali]] *[[Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk]] *[[Teatru Antik ta’ Epidaurus|Teatru Antik ta' Epidaurus]] *[[Teatru da Paz]] *[[Teatru Rjal]] *[[Teatru Ruman ta' Orange]] *[[Teatru tal-Amażonja]] *[[Teatru tal-Opri Margravjali]] *[[Teatru tal-Opri ta' Sydney]] *[[Tebe (Eġittu)]] *[[Tekniku]] *[[Telč]] *[[Tempji Ħajjin Kbar taċ-Ċola]] * [[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]] * [[Tempji ta' Ħal Tarxien]] *[[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]] *[[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus]] *[[Tempju ta' Haeinsa]] *[[Tempju ta' Kakatiya Rudreshwara]] *[[Tempju ta' Mahabodhi]] *[[Tempju ta' Preah Vihear]] *[[Tempju tal-Ġenna]] *[[Tempju tal-Għar ta' Dambulla]] *[[Tempju tax-Xemx ta' Konarak]] *[[Tempju u Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu]] *[[Teotihuacan]] *[[Tequila (Belt)]] * [[Terminoloġija]] * [[Tetiana Ostashchenko]] * [[Tétouan]] *[[Teżawru]] *[[Theobald Boehm]] *[[Theodore Géricault]] *[[Thimlich Ohinga]] *[[Tholos ta' El Romeral]] *[[Thomas à Kempis]] *[[Thoros ta' Edessa]] *[[Tian Shan]] * [[Tieqa tad-Dwejra]] * [[Tieqa ta' Wied il-Mielaħ]] * [[Tikal]] * [[Timbuktu]] * [[Timgad]] * [[Tina Turner]] * [[Tinetto]] * [[Tino]] * [[Tinqix fuq il-Blat f'Alta]] *[[Tinqix fuq il-Blat f'Tanum]] *[[Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il]] *[[Tinqix fuq il-Blat ta' Dazu]] *[[Tinqix ta' Bisotun]] *[[Tipasa]] *[[Tiryns]] *[[Tiwanaku]] *[[Tiya]] *[[Tlacotalpan]] *[[TNMK]] *[[Tobias Michael Carel Asser]] *[[Toledo]] *[[Tomaso Antonio Vitali]] *[[Tomiri]] *[[Toroq tal-Ħarir: il-Kuritur ta' Zarafshan-Karakum]] *[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan]] * [[Torri Mmejjel ta' Pisa]] * [[Torri ta' Belém]] *[[Torri ta' Erkole]] *[[Torri ta' Londra]] *[[Torri tax-Xebba (Baku)]] *[[Torrijiet residenzjali tas-Svan|Torrijiet Residenzjali tas-Svan]] *[[Toruń]] *[[Tpittir fuq il-Blat ta' Sierra de San Francisco]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Għar ta' Shulgan-Tash]] *[[Trattat ta' Kaunas]] *[[Třebíč]] *[[Trinidad, Kuba]] *[[Trogir]] *[[Trojja]] *[[Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland]] *[[Tserkva ta' Santa Marija, Owczary]] *[[Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec]] *[[Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna]] *[[Tsodilo]] *[[Tubeteika]] *[[Tulou ta' Fujian|''Tulou'' ta' Fujian]] *[[Tumbati Ċerimonjali tal-Ħamrija ta' Hopewell]] *[[Tumbati Funebri ta' Dilmun]] *[[Tumbati Funebri ta' Gaya]] *[[Tumbati Monumentali tal-Ħamrija ta' Poverty Point]] *[[Turan]] *[[Tutankhamun]] *[[Twyfelfontein]] *[[Tyre]] === '''<u>U</u>''' === * [[Úbeda]] * [[Ugo Foscolo]] *[[Uluru]] *[[Um er-Rasas]] *[[Umm Al-Jimāl]] *[[UNESCO]] *[[Università Iżlamika Russa]] *[[Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku]] *[[Università ta' Al-Qarawiġin|Università ta' Al-Qarawijin]] *[[Università ta' Coimbra]] *[[Unjoni Sovjetika]] *[[Urbino]] *[['Uruq Bani Mu'arid]] *[[Uxmal]] === '''<u>V</u>''' === * [[Val d'Orcia]] *[[Val di Noto]] *[[Valentyna Radzymovska]] *[[Valeria Bruni Tedeschi]] *[[Vallée de Mai]] *[[Vasco da Gama]] *[[Vat Phou]] *[[Velimir Khlebnikov]] *[[Venera 7]] *[[Verona]] *[[Via Appia]] *[[Victoria Amelina]] *[[Vigan]] *[[Vincent van Gogh]] *[[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] *[[Villa d'Este]] *[[Villa Romana del Casale]] *[[Villa ta' Adrijanu]] *[[Villa Tugendhat]] *[[Villaġġi Antiki tat-Tramuntana tas-Sirja]] *[[Villaġġi bil-Knejjes Iffortifikati f'Transilvanja]] *[[Villaġġi Storiċi ta' Shirakawa-gō u Gokayama]] *[[Vilnius]] *[[Visby]] *[[Vitaliy Kim]] *[[Vito Volterra]] *[[Vittorio De Sica]] *[[Vjenna]] *[[Vladimir Ashkenazy]] *[[Vlkolínec]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Volubilis]] *[[Võros]] *[[Vulkan tat-Tajn ta’ Lökbatan]] *[[Vulkani ta' Kamchatka]] === '''<u>W</u>''' === * [[Wachau]] * [[Wadi Al-Hitan]] *[[Wadi Rum]] *[[Wadi Wurayah]] *[[Wales]] *[[Wat Phra Mahathat]] *[[Weimar Klassika]] *[[Werrej]] *[[Wied Superjuri tar-Renu Nofsani]] *[[Wied t'Isfel tal-Awash]] *[[Wied ta' Kathmandu]] *[[Wied ta' Loire]] *[[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]] *[[Wied ta' M'zab]] *[[Wied ta' Qadisha]] *[[Wied ta' Viñales]] *[[Wied tal-Fondoq il-Kbir]] *[[Wied tat-Tempji]] *[[Wilhelm Grimm]] *[[Wilhelm Röntgen]] *[[Willem de Sitter]] *[[Willemstad]] *[[William Boeing]] *[[Wirt Arkeoloġiku tal-Wied ta' Lenggong]] *[[Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra]] *[[Wismar]] *[[Władysław Horodecki]] *[[Wolfgang Paul]] === '''<u>X</u>''' === * [[Xanadu]] * [[Xanthos]] * [[Xatt it-Tiben]] *[[Xeff]] *[[Xerxes I]] *[[Xidi]] *[[Xmara Omo]] *[[Xochicalco]] *[[Xogħlijiet ta' Aalto]] *[[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]] *[[Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier]] *[[Xjenza spazjali]] *[[Xtatol]] === '''<u>Y</u>''' === * [[Yagul]] * [[Yakushima]] * [[Yana Zinkevych]] * [[Yangdong]] * [[Yarmak]] * [[Yaroslavl]] * [[Yazd]] * [[Yeni-Kale]] * [[Yin Xu]] * [[Yllka Mujo]] * [[Yogyakarta]] *[[Yuliya Gushchina]] *[[Yuri Lysianskyi]] === '''<u>Ż</u>''' === * [[Żapoteki]] * [[Żejt]] * [[Żiemel Abjad ta' Osmington]] * [[Żona Kulturali ta' Ḥimā]] *[[Żona l-Kbira tal-Muntanji Blu]] *[[Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja]] *[[Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch]] *[[Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke]] *[[Żona Protetta tal-Gżejjer Phoenix]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Huanglong]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku tal-Wied ta' Jiuzhaigou]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Pantanal]] *[[Żona tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Chongoni]] *[[Żoni Protetti tar-Reġjun tal-Fjuri tal-Kap]] *[[Żoni Protetti tat-Tliet Xmajjar Paralleli ta' Yunnan]] *[[Żoni Storiċi ta' Baekje]] *[[Żoni Storiċi ta' Gyeongju]] *[[Żooloġija]] === '''<u>Z</u>''' === * [[Zabid]] * [[Zacatecas (belt)]] * [[Zagori]] * [[Zamość]] * [[Žatec]] * [[Žehra]] * [[Ziba Ganiyeva]] * [[Zivana]] * [[Zlata Kolarić-Kišur]] *[[Zofia Zamenhof]] *[[Zollverein]] *[[Zond 5]] *[[Zsuzsanna Lorántffy]] === <u>0-9</u> === * [[3 ta' Jannar]] owl1om65tslxiuajlw7875bb98kz1ez 0 30215 333143 327253 2026-10-26T00:23:18Z Kent Wang 28970 Uża l-immaġni minn Wikidata; żieda ta’ gallerija tradotta mill-Franċiż; Batalha September 2021-17.jpg; Estátua Equestre de D. Nuno Álvares Pereira 083.jpg; Capelas Imperfeitas (Mosteiro da Batalha) 111.jpg; Tombs of King John I of Portugal and Philippa of Lancaster 093.jpg 333143 wikitext text/x-wiki [[Stampa:{{#property:P18}}|daqsminuri|Il-Monasteru ta' Batalha huwa wieħed mill-iżjed siti Gotiċi importanti fil-Portugall.]] Il-'''Monasteru ta' Batalha''' (bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: ''Mosteiro da Batalha'') huwa monasteru Dumnikan li jinsab fil-muniċipalità ta' Batalha, fid-distrett ta' Leiria, fir-reġjun ċentrali tal-[[Portugall]]. Oriġinarjament u uffiċjalment magħruf bħala l-Monasteru ta' [[Santa Marija]] tal-Vitorja (bil-Portugiż: ''Mosteiro de Santa Maria da Vitória''), inbena b'kommemorazzjoni tal-Battalja ta' Aljubarrota tal-1385 u ntuża bħala l-knisja fejn fis-seklu 15 indifnu l-membri tad-dinastija rjali Portugiża, Aviz. Huwa wieħed mill-aqwa eżempji u fost l-iżjed oriġinali tal-arkitettura [[Gotiku|Gotika]] Aħħarija fil-Portugall, b'elementi tal-istil Manwelin. == Storja == [[File:Batalha September 2021-17.jpg|xellug|daqsminuri|Il-Monasteru ta' Batalha.]] Il-monasteru nbena b'ħajr lill-Madonna għar-rebħa Portugiża kontra l-Kastiljani fil-Battalja ta' Aljubarrota fl-1385, b'rispett għal wegħda li kien għamel ir-Re [[Ġwanni I tal-Portugall]]. Il-battalja temmet il-Kriżi tal-1383-1385. Dam iktar minn seklu biex inbena, mill-1386 sal-ħabta tal-1517, tul ir-renju ta' seba' rejiet. Kienu meħtieġa l-isforzi ta' ħmistax-il [[arkitett]] (''Mestre das Obras da Batalha''), għalkemm seba' minnhom kellhom biss titlu onorarju. Il-kostruzzjoni kienet teħtieġ sforz enormi, b'riżorsi umani u materjal straordinarji. Intużaw tekniki u stili artistiċi ġodda, li qabel ma kinux magħrufa fil-Portugall. [[File:Batalha_September_2021-47.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Batalha_September_2021-47.jpg|lemin|daqsminuri|Veduta tal-kjostru ta' D. João I.]] Ix-xogħol inbeda fl-1386 mill-arkitett Portugiż [[Afonso Domingues]], li kompla sal-1402. Huwa fassal il-pjanta, u bosta mill-istrutturi fil-knisja u l-kjostru huma xogħlu. L-istil tiegħu essenzjalment kien Gotiku ''Rayonnant''; madankollu, hemm influwenzi mill-Perjodu Perpendikolari [[Renju Unit|Ingliż]]. Hemm similaritajiet mal-faċċata tal-[[Monasteru ta' York]] u man-navata u t-transett tal-[[Katidral ta' Canterbury]]. Minfloku laħaq Huguet mill-1402 sal-1438. Dan l-arkitett, li x'aktarx li kellu dixxendenza [[Katalonja|Katalana]], introduċa l-istil Gotiku Elaborat, immanifestat fil-faċċata prinċipali, fil-koppla tas-sala kapitolari, fil-Kappella tal-Fundatur, fl-istruttura bażika tal-Kappelli Mhux Kompluti u fin-navati tat-Tramuntana u tal-Lvant tal-kjostru prinċipali. Huwa żied l-għoli tan-navata għal 32.46 metru. Billi altera l-proporzjonijiet, irnexxielu jikseb l-effett li l-knisja minn ġewwa tidher ferm idjaq milli hi. Huwa lesta wkoll it-transett, iżda laħaq miet qabel ma seta' jlesti l-Kappelli Mhux Kompluti. Matul ir-renju ta' [[Afonso V tal-Portugall]], l-arkitett Portugiż [[Fernão de Évora]] kompla bil-kostruzzjoni bejn l-1448 u l-1477. Huwa żied il-Kjostru ta' Afonso V. Warajh laħaq l-arkitett Mateus Fernandes ix-Xiħ bejn l-1480 u l-1515. Dan il-mastru tal-istil Manwelin ħadem fuq il-portal tal-Kappelli Mhux Kompluti. Flimkien mal-arkitett famuż Diogo Boitac huwa wettaq il-lavur tal-arkati fil-Kjostru Rjali. Ix-xogħol fuq il-monasteru baqa' għaddej matul ir-renju ta' [[Ġwanni III tal-Portugall]] biż-żieda tat-tribuna [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] fina (1532) ta' João de Castilho. Il-kostruzzjoni waqfet ħesrem meta r-re ddeċieda li jalloka l-isforzi kollha tiegħu għall-kostruzzjoni tal-[[Monasteru tal-Ġlormini]] f'[[Liżbona]]. [[File:Estátua Equestre de D. Nuno Álvares Pereira 083.jpg|xellug|daqsminuri|Veduta laterali tal-monasteru u l-[[Statwa|istatwa]] ta' Nuno Álvares Pereira.]] It-terremot tal-1755 ikkawża xi ħsarat, iżda ħsarat ferm estensivi ġew ikkawżati mit-truppi ta' [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun]] taħt il-Marexxall Masséna, li serqu l-kumpless u tawh in-nar fl-1810 u fl-1811. Meta d-Dumnikani tkeċċew mill-kumpless fl-1834, il-knisja u l-monasteru ġew abbandunati u sfaw mitluqa għad-destin tagħhom. Fl-1840, ir-Re [[Ferdinandu II tal-Portugall]] beda programm ta' restawr tal-monasteru abbandunat u mitluq, u b'hekk salva din il-ġawhra tal-arkitettura Gotika. Ir-restawr dam sal-bidu tas-seklu 20. Wieħed mill-aħħar arkitetti kien il-mastru [[bennej]] Jose Patrocinio de Sousa, li kien responsabbli għar-rikostruzzjoni tal-monasteru. Ġie ddikjarat bħala [[Monument]] Nazzjonali fl-1907. Fl-1980 il-monasteru ġie kkonvertit f'[[mużew]]. Il-Monasteru ta' Batalha tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1983.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/264/|titlu=Monastery of Batalha|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-05-23}}</ref> == Arkitettura == [[File:Batalha_September_2021-15.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Batalha_September_2021-15.jpg|xellug|daqsminuri|Il-portal prinċipali tal-monasteru.]] Il-monasteru jinsab 'il barra mir-raħal. Il-faċċata tal-Punent, li tħares lejn [[pjazza]] kbira bl-istatwa tal-Ġeneral Nuno Álvares Pereira riekeb iż-[[żiemel]], hija maqsuma fi tlieta bir-riffieda u b'pilastri enormi: il-Kappella tal-Fundatur (''Capelo do Fundador''), il-ħajt laterali ta' korsija u l-portal ipprojettat 'il barra. Fuq in-naħa tal-lemin ta' din il-faċċata hemm il-Kappelli Mhux Kompluti (''Capelas Imperfeitas''), struttura ottagonali separata li ġiet miżjuda mal-kumpless. Fuq in-naħa tal-Lvant, maġenb il-kor tal-knisja hemm is-Sala Kapitolari (''Sala do Capítulo''). Il-Kjostru tar-Re João I imiss mal-knisja u din is-sala kapitolari. L-istruttura tkompli fil-kjostru tar-Re Afonso V (''Claustro de D. Afonso V''). Fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-kumpless hemm il-Qabar tas-Suldat Mhux Magħruf tal-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]]. Fl-arċivolta tal-portal hemm sensiela ta' 78 statwa, maqsuma f'sitt ringieli, ta' rejiet, ta' anġli, ta' profeti u ta' qaddisin tat-[[Testment il-Qadim]], kull waħda taħt baldakkin. Il-ġnub tal-portal fihom (kopji inferjuri ta') statwi tal-appostli, u waħda mill-istatwi tinsab bilwieqfa fuq xitan bil-ktajjen. It-timpanu juri lil [[Ġesù|Kristu]] Re fuq it-tron, bilqiegħda taħt baldakkin u maġenbu hemm l-erba' Evanġelisti, kull wieħed bl-attribut tiegħu stess. === Ġewwa === ==== Navata u kor ==== [[File:Batalha_September_2021-10a.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Batalha_September_2021-10a.jpg|daqsminuri|In-navata prinċipali.]] Il-knisja hija kbira u dejqa (22 metru), fi proporzjon mal-għoli tagħha (32.4 metru). In-navata ġiet olzata għall-għoli attwali tagħha mit-tieni arkitett, Huguet, li altera l-proporzjonijiet tal-knisja u taha d-dehra attwali tagħha. Minn ġewwa tagħti impressjoni trankwilla u sempliċi mingħajr wisq ornamenti u statwi fin-navata. Il-volti mrikkbin, mirfuda mill-pilastri komposti, jintemu b'ġebliet tax-xewka mżejnin. Id-dawl jidħol fil-knisja minn ġo għaxar twieqi bil-[[ħġieġ]] ikkulurit tal-klerestorju u mit-twieqi twal imżejnin fil-ħitan laterali u t-transett, kif ukoll minn ġo żewġ ringieli ta' twieqi ppuntati fil-kor. Il-kor huwa estiż f'żewġ transetti b'żewġ niċeċ u jikkonsisti minn ħames [[Kappella|kappelli]] apsidali, b'waħda ċentrali ħierġa 'l barra. F'Batalha x'aktarx li kien hemm l-ewwel studjo tat-twieqi tal-ħġieġ ikkulurit fil-Portugall. [[L-Arti|L-arti]] ġiet introdotta fil-Portugall minn artisti [[Ġermanja|Ġermaniżi]] mir-reġjuni ta' Franconia u Nuremberg. L-eqdem twieqi jmorru lura għall-aħħar tas-snin 30 tas-seklu 15. Iżda t-twieqi tal-ħġieġ ikkulurit Manwelini fil-kor imorru lura għas-snin 20 u 30 tas-seklu 16 u ġew prodotti minn mastri Portugiżi, fosthom [[Francisco Henriques]]. Dawn jirrappreżentaw xeni mill-ħajja ta' Ġesù u ta' [[Santa Marija]]: il-Viżitazzjoni, l-Epifanija, il-Ħarba lejn l-[[Eġittu]] u l-Irxoxt ta' Kristu. L-arkitett Mateus Fernandes u martu ndifnu taħt qabar-ħaġra tal-irħam qrib il-portal. Il-qabar tal-kavallier Martim Gonçalves de Maçada, li salva lir-re matul il-Battalja ta' Aljubarrota, tinsab qrib il-Kappella tal-Fundatur. ==== Kappella tal-Fundatur ==== [[File:Tombs of King John I of Portugal and Philippa of Lancaster 093.jpg|lemin|daqsminuri|Il-Qabar ta' Ġwanni I u Filippa.]] Il-Kappella kwadra tal-Fundatur (bil-Portugiż: ''Capela do Fundador'') inbniet bejn l-1426 u l-1434 mill-arkitett Huguet skont l-ordnijiet tar-Re Ġwanni I u saret l-ewwel panteon irjali fil-Portugall. Tagħti sinteżi perfetta bejn il-Gotiku Elaborat u l-istil Perpendikolari Ingliż, peress li Filippa ta' Lancaster kienet ġabet magħha xi arkitetti Ingliżi. Il-kappella tikkonsisti minn tliet niċeċ kunċettwali u ottagonu ċentrali mirfud minn tmien pilastri mżejna, li min-naħa tagħhom jirfdu għadd ta' ħnejjiet fondi. Il-qabar konġunt tar-Re Ġwanni I tal-Portugall (li miet fl-1433) u ta' martu Filippa ta' Lancaster (li mietet fl-1415) jinsab taħt il-volta b'għamla ta' [[stilla]] tal-ottagonu. L-istatwi tagħhom huma mżejnin b'mod solenni, id f'id xulxin (espressjoni tar-relazzjonijiet tajbin bejn il-Portugall u l-Ingilterra), u b'rashom mistrieħa fuq imħadda, taħt baldakkini mżejna b'mod elaborat. L-istemma tad-dinastiji ta' Aviz u ta' Lancaster jinsabu fuq dawn il-baldakkini, flimkien mal-arma tal-Ordni tat-Takkalja. Fuq l-għatu tal-qabar hemm il-kitba mnaqqxa ripetuta tal-mottos tar-re ''Por bem'' ("għall-aħjar") u tar-reġina ''Yl me plet'' ("Jiena kuntenta"). [[File:Túmulos_de_los_Infantes_(Monasterio_de_Batalha).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%BAmulos_de_los_Infantes_(Monasterio_de_Batalha).jpg|xellug|daqsminuri|L-Oqbra tal-erba' prinċpijiet (mix-xellug għal-lemin): Ferdinandu, Ġwanni, Enriku u Pietru.]] Dan l-ottagonu huwa mdawwar b'ambulatorju b'volti kumplessi. Fil-ħajt tan-Nofsinhar hemm ringiela ħnejjiet imdaħħla fil-ħajt bl-oqbra tal-erba' ulied iż-żgħar ta' Ġwanni I, flimkien mal-konjugi tagħhom. Mix-xellug għal-lemin: Ferdinandu l-Prinċep Sagru (għażeb, li miet priġunier f'[[Fes]] fl-1443; il-fdalijiet ta' ġismu iktar 'il quddiem ġew irkuprati u ttrasferiti hawnhekk fl-1473); Ġwanni ta' Reguengos, il-Kuntistabbli tal-Portugall (li miet fl-1442), ma' martu Isabella ta' Barcelos (li mietet fl-1466); Enriku n-Navigatur (taħt baldakkin, li miet fl-1460, għażeb); u Pietru ta' [[Coimbra]] (reġġent għal Afonso V, 1438-1448, li nqatel fil-Battalja ta' Alfarrobeira fl-1449; il-fdalijiet tiegħu ġew ittrasferiti hawnhekk fl-1456) ma' martu Isabella ta' Urgell (li mietet fl-1459). It-tliet oqbra mal-ħajt tal-Punent huma kopji tal-oqbra oriġinali tar-Re Afonso V (li rrenja bejn l-1438 u l-1481), ta' Ġwanni II (li rrenja bejn l-1481 u l-1495; vojt minħabba li s-suldati ta' Masséna remew l-għadam) u ta' ibnu u l-eredi, il-Prinċep Afonso (li miet f'aċċident meta kellu sbatax-il sena, qabel il-[[mewt]] ta' missieru). ==== Kappelli Mhux Kompluti ==== ''As Capelas Imperfeitas'' ("Il-Kappelli Mhux Kompluti") huma tfakkira li l-monasteru fil-fatt qatt ma tlesta. Dawn jiffurmaw struttura ottagonali separata infilzati mal-kor tal-knisja (permezz ta' retrokor) u aċċessibbli biss minn barra. Ġew ikkummissjonati fl-1437 mir-Re Dwardu tal-Portugall ("Dom Duarte", li miet fl-1438) bħala t-tieni mawżolew irjali għalih innifsu u għad-dixxendenti tiegħu. Iżda hu u r-reġina tiegħu Eleanor ta' Aragona huma l-uniċi li ndifnu hemmhekk (Eleanor mietet fl-eżilju f'[[Toledo]] fl-1445; il-fdalijiet tagħha ġew ittrasferiti hawnhekk fl-1456). [[File:Capelas Imperfeitas (Mosteiro da Batalha) 111.jpg|lemin|daqsminuri|Il-Kappelli Mhux Kompluti minn ġewwa.]] Id-disinn oriġinali, mibdi minn Huguet, ġie alterat minn diversi arkitetti li ġew warajh, speċjalment Mateus Fernandes (li huwa midfun fil-knisja). Ir-rotunda ottagonali għandha seba' kappelli eżagonali li jirradjaw minnha. Fil-kantunieri tal-kappelli hemm ir-riffieda enormi mhux kompluti li kienu maħsuba biex jirfdu l-volta. Dawn il-pilastri, iddisinjati minn Diogo Boitac, huma mżejna b'motivi Manwelini mnaqqxa fil-ġebel. Il-portal għandu għoli monumentali ta' ħmistax-il metru. Oriġinarjament inbena bi stil Gotiku, iżda ġie ttrasformat minn Mateus Fernandes f'kapulavur tal-istil Manwelin (tlesta fl-1509). Huwa mżejjen minn fuq s'ifel b'lavur lussuż u elaborat ta' motivi Manwelini stilizzati: sferi tan-navigazzjoni marittima, anġli bil-ġwienaħ, ċimi, ċrieki, zkuk tas-siġar, arkati b'għamla ta' trifolju u tiżjin bil-fjuri. Dan il-ġieħ tar-Re Manwel I lill-predeċessur tiegħu r-Re Dwardu jsemmi wkoll il-motto ''Leauté faray tam yaserei'' ("Inkun leali dejjem"). Dan il-motto mbagħad jiġi ripetut għal iktar minn mitejn darba fl-arkati, fil-volti u fil-pilastri tal-kappelli. Il-loġoġ Rinaxximentali, li ġew miżjuda għall-ħabta tal-1533, x'aktarx li kienu maħsuba għall-mużiċisti u ġew attribwiti lill-arkitett João de Castilho. ==== Sala Kapitolari ==== The Chapterhouse (Portuguese: ''Sala do Capitulo'') reminds visitors of the military reason for the monastery's foundation: a military honor guard of two sentinels stands watch over the tombs of two unknown soldiers killed in World War I. This square room is especially notable for its star vault lacking a central support and spanning a square space of 19 meters on the side. This was such a daring idea at the time that condemned prisoners were used to perform the task. It was completed after two failed attempts. When the last scaffolds were removed, it is said that Huguet spent the night under the vault to silence his critics. The stained-glass Renaissance window in the east wall dates from 1508. It depicts scenes of the Passion and is attributed to the Portuguese painters Master João and Francisco Henriques. ==== Kjostru Rjali ==== [[File:Mosteiro_da_Batalha_DSC09383_(36955234332).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mosteiro_da_Batalha_DSC09383_(36955234332).jpg|xellug|daqsminuri|235x235px|Il-Kjostru tar-Re Ġwanni I.]] Il-Kjostru Rjali (bil-Portugiż: ''Claustro Real'') ma kienx parti mill-proġett oriġinali. Inbena taħt l-arkitett Fernão de Évora bejn l-1448 u l-1477. Id-dehra sempliċi tiegħu minn barra toħloq kuntrast kbir mal-istil Gotiku Elaborat tal-knisja. It-tiżjin imnaqqax bl-istil Gotiku (inkluż kwadrifolji, ġilju u rużuni) magħmul minn Huguet fl-ambulatorju jifforma kombinament mill-aqwa mal-istil Manwelin fl-arkati, miżjuda iktar 'il quddiem minn Mateus Fernandes. Żewġ disinni differenti jalternaw, wieħed bis-salib tal-Ordni ta' Kristu, u l-ieħor bl-isferi tan-navigazzjoni marittima. Il-kolonni żgħar li jirfdu dawn l-arkati elaborati, huma mżejna b'motivi spirali, sferi tan-navigazzjoni marittima, żahar tal-lotus, friegħi tal-ward selvaġġ, perli u qxur tal-baħar, u veġetazzjoni eżotika. ==== Lavabo ==== Fil-kantuniera tal-Majjistral tal-Kjostru Rjali, hemm struttura magħmula minn Mateus Fernandes, li tikkonsisti minn funtana u żewġ vaski iżgħar fuqha, imdawla bid-dawl li jidħol mil-lavur elaborat tal-arkati ta' madwarha. ==== Kjostru tar-Re Afonso ==== Dan il-kjostru sempliċi maġenb il-Kjostru Rjali nbena bi stil Gotiku konvenzjonali b'arkati doppji ppuntati. Inbena fit-tieni nofs tas-seklu 15 mill-arkitett Fernão de Évora. Joħloq kuntrast mal-istil Manwelin elaborat tal-Kjostru Rjali kemxejn ikbar. Il-ġebliet tax-xewka fil-volta fihom l-istemma ta' D. Duarte I u ta' Afonso V. == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Monasteru ta' Batalha ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur [[frott]] il-kreattività tal-[[bniedem]]"; u l-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ".<ref name=":0" /> == Gallerija == <gallery mode="packed"> Exterior of Mosteiro da Batalha 076.jpg|Faċċata prinċipali Batalha September 2021-56.jpg|Portal prinċipali u t-tieqa ta’ fuqu Batalha September 2021-41.jpg|Statwa ekwestri ta’ Nuno Álvares Pereira Nave of Mosteiro da Batalha 091.jpg|Navata tal-knisja Tombs of King John I of Portugal and Philippa of Lancaster 097.jpg|Qabar ta’ João I u Filippa ta’ Lancaster Vault of Capela do Fundador 101.jpg|Volta tal-Kappella tal-Fundatur Batalha September 2021-6.jpg|Portal tal-kappelli mhux mitmuma Cloister of D. João I 060.jpg|Kjostru ta’ João I Lavabo of Mosteiro da Batalha 059.jpg|Lavabo tal-kjostru Gargoyles in Mosteiro da Batalha 042.jpg|Gargoll </gallery> == Ħoloq esterni == {{commons}} * Mosteiro da Batalha – [https://web.archive.org/web/20230607011634/http://www.mosteirobatalha.gov.pt/en/ mosteirobatalha.gov.pt/en] * Mosteiro da Batalha – [https://artsandculture.google.com/partner/batalha-monastery Google Arts & Culture] * Fundação Batalha de Aljubarrota – [http://www.fundacao-aljubarrota.pt/ fundacao-aljubarrota.pt] == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Monasteri]] [[Kategorija:Portugall]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] tdn1io9wgjkxmwk9resxpjtix4em2g0 0 30562 333141 332955 2026-10-26T00:20:50Z Kent Wang 28970 Batalha September 2021-53.jpg 333141 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Belem Tower (46384128782).jpg|daqsminuri|249x249px|It-Torri ta' Belém.]] Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.<ref>{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}</ref> Il-[[Portugall]] irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Settembru 1980, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/pt/|titlu=Portugal - UNESCO World Heritage Centre|data=2015-07-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150721102456/https://whc.unesco.org/en/statesparties/pt/|arkivju-data=2015-07-21|url-status=bot: unknown}}</ref> Mill-2022, fil-Portugall hemm 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel erba' siti li tniżżlu fil-Portugall kienu l-[[Monasteru tal-Ġlormini]] u t-[[Torri ta' Belém]] f'[[Liżbona]], il-[[Monasteru ta' Batalha]], il-[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]], u r-raħal ta' [[Angra do Heroísmo]], fl-1983. L-iżjed siti reċenti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu s-[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] fi [[Braga]] u l-[[Palazz ta' Mafra]] bil-park tal-kaċċa tiegħu fl-2019. Il-[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] huma l-unika sit naturali tal-Portugall; is-siti l-oħra kollha huma siti kulturali. Żewġ siti jinsabu fl-[[arċipelagu]] tal-[[Azores]]. Is-[[Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa]] u [[Siega Verde]] huma sit kondiviż ma' [[Spanja]], u huma l-unika sit transnazzjonali tal-Portugall. == Siti ta' Wirt Dinji == L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The Criteria for Selection|data=2016-06-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|arkivju-data=2016-06-12|url-status=bot: unknown}}</ref> NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal) {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" style="width:180px;" |Sit ! scope="col" class="unsortable" style="width:150px;" |Stampa ! scope="col" style="width:100px;" |Post ! scope="col" style="width:50px;" |Sena tad-deżinjazzjoni ! data-sort-type="number" scope="col" style="width:80px;" |Kriterji tal-Għażla ! class="unsortable" scope="col" |Deskrizzjoni |- ! scope="row" |[[Angra do Heroísmo|Żona Ċentrali tar-Raħal ta' Angra do Heroismo fl-Azores]] |[[File:Angra_do_Heroísmo_-_Sicht_vom_Obelisken_auf_Stadt_und_Hafenbucht_mit_Monte_Brasil.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Angra_do_Hero%C3%ADsmo_-_Sicht_vom_Obelisken_auf_Stadt_und_Hafenbucht_mit_Monte_Brasil.JPG|alt=Coastal town with white houses and churches with red roofs|150x150px]] |Gżira ta' Terceira |1983 |iv, vi (kulturali) |Ir-raħal ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 15 matul l-Era tal-Iskoperti. Għal 400 sena, sal-wasla tal-bastimenti li jaħdmu bl-istim, intuża bħala port għall-bastimenti sejrin lejn l-[[Afrika]] ekwatorjali u l-Indji tal-Lvant u tal-Punent, u lura lejn l-[[Ewropa]]. Is-sistemi ta' difiża tar-raħal jinkludu l-fortijiet ta' São Sebastiã u ta' São João Baptista. Hemm diversi knejjes [[Barokk|Barokki]]. Ir-raħal ġarrab ħsarat sinifikanti fit-terremot tal-1980 iżda minn dak iż-żmien ġie sostanzjalment irrestawrat.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/206/|titlu=Central Zone of the Town of Angra do Heroismo in the Azores|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Monasteru tal-Ġlormini]] u t-[[Torri ta' Belém]] f'Liżbona |[[File:Torre_Belém_April_2009-4a.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Torre_Bel%C3%A9m_April_2009-4a.jpg|alt=White tower near the sea|150x150px]] |[[Liżbona]] |1983 |iii, vi (kulturali) |Kemm il-Monasteru kif ukoll it-Torri, li jinsabu fid-distrett ta' Belém f'[[Liżbona]] tul ix-xmara Tagus, huma marbutin simbolikament mal-Era tal-Iskoperti meta l-Portugall esplora d-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-Monasteru ġie stabbilit għall-memorja tal-Prinċep Enriku n-Navigatur u għall-patrijiet biex ikunu jistgħu jitolbu għar-re u għall-baħħara. It-Torri (fl-istampa) inbena biex jitfakkar il-vjaġġ ta' [[Vasco da Gama]] u biex il-port jiġi protett. Iż-żewġ binjiet inbnew fil-bidu tas-seklu 16 bl-istil Manwelin. Modifika minuri taż-żona ta' lqugħ tas-sit saret fl-2008.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Monasteru ta' Batalha]] |[[File:Batalha September 2021-53.jpg|alt=Gothic church|150x150px]] |Batalha |1983 |i, ii (kulturali) |Il-Monasteru Dumnikan ta' Batalha nbena fil-bidu tas-seklu 15 biex titfakkar ir-rebħa Portugiża fuq il-Kastiljani fil-Battalja ta' Aljubarrota fl-1385. Il-monasteru huwa kapulavur tal-arkitettura [[Gotiku|Gotika]], b'żidiet li saru wara bl-istil Manwelin. Għal iktar minn żewġ sekli, intuża bħala studjo tax-xogħol importanti għall-monarkija Portugiża, bħala sit fejn ġew stabbilit l-karatteristiċi tal-arti nazzjonali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/264/|titlu=Monastery of Batalha|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] |[[File:Convento de Cristo, safe inside Tomar castle (54199027283).jpg|alt=Christian religious building with a bell|150x150px]] |Tomar |1983 |i, vi (kulturali) |Il-kunvent ġie stabbilit fis-seklu 12 bħala fortizza tat-Templari. Meta l-ordni ġiet xolta fis-seklu 14, il-fergħa Portugiża nbidlet fil-Kavallieri tal-Ordni ta' Kristu li iktar 'il quddiem appoġġaw l-iskoperti marittimi tal-Portugall tas-seklu 15. Il-kunvent inbena tul diversi sekli u fih elementi tal-arkitettura [[Rumanesk|Rumaneska]], Gotika, Manwelina, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokka u [[Manjeriżmu|Manjerista]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/265/|titlu=Convent of Christ in Tomar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Évora|Ċentru Storiku ta' Évora]] |[[File:Templo_romano_de_Évora_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Templo_romano_de_%C3%89vora_(1).jpg|alt=Ruins of a classical columned temple|150x150px]] |Évora |1986 |ii, iv (kulturali) |Il-belt ta' Évora hija l-ifjen eżempju ta' belt tal-epoka tad-deheb tal-Portugall (peress li Liżbona nqerdet kważi għalkollox fit-terremot tal-1755). Il-belt fiha monumenti minn perjodi differenti, inkluż it-Tempju [[Imperu Ruman|Ruman]] (fl-istampa), fortifikazzjonijiet tal-[[Għarab]] Iberiċi, u knejjes u palazzi li nbnew wara s-seklu 15 meta Évora saret ir-residenza tal-monarki Portugiżi. Karatteristika tipika tal-belt huma d-djar miżbugħin bl-[[abjad]] mis-seklu 16 sas-seklu 18. Huma mżejna b'madum impitter (''azulejos'') u b'gallariji bil-[[ħadid]] ferrobattut. Il-monumenti ta' Évora ispiraw l-arkitettura kolonjali Portugiża fil-[[Brażil]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Monasteru ta' Alcobaça]] |[[File:Mosteiro_de_Alcobaça_(Portugal)_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mosteiro_de_Alcoba%C3%A7a_(Portugal)_2.jpg|alt=Church facade integrated into a complex of white buildings with red roofs|150x150px]] |[[:en:Alcobaça,_Portugal|Alcobaça]] |1989 |i, iv (kulturali) |Il-monasteru taċ-Ċisterċensi ġie stabbilit fis-seklu 12 u sar ċentru reġjonali [[Kultura|kulturali]], [[Reliġjon|reliġjuż]] u [[Politika|politiku]]. Il-knisja u l-binjiet monastiċi nbnew fis-seklu 13 bi stil Gotiku, filwaqt li l-faċċata ġiet rinnovata fis-seklu 18 bi stil Barokk. Il-kċina wkoll tmur lura għas-seklu 18. Il-knisja fiha l-oqbra ħdejn xulxin tar-Re [[Pedro I]] u ta' [[Inês de Castro]], mill-1360, li huma eżempji fini ta' [[Skultura|skulturi]] funebri Gotiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/505/|titlu=Monastery of Alcoba&ccedil;a|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Sintra|Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra]] |[[File:Palácio Nacional de Sintra from above 74.jpg|alt=Aerial view of a castle with a white façade and orange roofs|150x150px]] |Sintra |1995 |ii, iv, v (kulturali) |Il-pajsaġġ kulturali jinsab fil-Muntanji ta' Sintra. Fis-seklu 19, l-inħawi saru ċentru tal-arkitettura [[Romantiċiżmu|Romantika]]. Fost l-attrazzjonijiet prominenti hemm il-Palazz ta' Pena, li huwa fdalijiet ta' monasteru li ġew ikkonvertiti f'kastell b'taħlita eklettika ta' stili, il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra (fl-istampa), Quinta da Regaleira, il-Palazz ta' Monserrate, u l-Kastell tal-Għarab Iberiċi. Il-parks biswit il-palazzi jospitaw diversi speċijiet ta' pjanti eżotiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/723/|titlu=Cultural Landscape of Sintra|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Porto|Ċentru Storiku ta' Oporto, il-Pont ta' Luiz I u l-Monasteru ta' Serra do Pilar]] |[[File:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|alt=Metal bridge across a river and city centre built on a hillside|150x150px]] |Porto |1996 |iv (kulturali) |Il-belt ta' Oporto jew Porto, tinsab fil-bokka tax-xmara Douro. Oriġinarjament kienet insedjament kummerċjali tal-[[Feniċi]], u ilha abitata kontinwament minn żmien ir-Rumani. Il-monumenti fil-belt imorru lura għal perjodi differenti: il-[[Katidral]] inbena bir-Rumanesk, il-Knisja ta' Santa Klara bil-Manwelin, u l-Palazz tal-Borża bl-istil Neoklassiku.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/755/|titlu=Historic Centre of Oporto, Luiz I Bridge and Monastery of Serra do Pilar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#D0E7FF;" |[[Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa]] u [[Siega Verde]]* |[[File:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|alt=Rock carvings of animals including a horse|150x150px]] |Reġjun ta' Douro |1998 |i, iii (kulturali) |Dan is-sit transnazzjonali huwa magħmul minn żewġ siti b'tinqix fil-blat fil-beraħ. Is-sit Portugiż, elenkat fl-1998, jinsab fil-Wied ta' Côa. Siega Verde fi Spanja ġiet miżjuda bħala estensjoni fl-2010. It-tinqix, li jirrappreżenta speċjalment l-[[Annimal|annimali]] (iżjed minn 5,000 figura), saru matul diversi millenji, mill-Paleolitiku Superjuri sal-Magdalenjan/Epipaleolitiku (22,000 sa 8,000 [[Ante Christum natum|Q.K]].).<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/866/|titlu=Prehistoric Rock Art Sites in the C&ocirc;a Valley and Siega Verde|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] |[[File:Laurissilva_da_Madeira_10.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Laurissilva_da_Madeira_10.jpg|alt=Old roads and passages between villages and other places in Madeira Island surrounded by prehistoric forest|150x150px]] |Madeira |1999 |ix, x (naturali) |Il-foresti tas-siġar tar-rand ta' Madeira jirrappreżentaw fdalijiet ta' tip ta' foresta li kienet tkopri partijiet kbar min-Nofsinhar tal-Ewropa bejn 40 sa 15-il miljun sena ilu. Il-foresta tikkonsisti prinċipalment minn siġar li dejjem iħaddru u arbuxelli, b'weraq aħdar skur u ċatt. L-ekosistema, li prinċipalment hija foresta primarja, tospita bosta speċijiet ta' pjanti u ta' annimali, ħafna minnhom endemiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/934/|titlu=Laurisilva of Madeira|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Guimarães|Ċentru Storiku ta' Guimarães]] |[[File:D._Afonso_Torre.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:D._Afonso_Torre.jpg|alt=A monument in front of a castle|150x150px]] |Guimarães |2001 |ii, iii, iv (kulturali) |Bħala r-residenza tad-duki li ddikjaraw l-indipendenza fis-seklu 12, Guimarães huwa raħal importanti fl-istorja tal-Portugall. Kien l-ewwel [[belt kapitali]] tal-pajjiż. L-iżvilupp tar-raħal [[Medjuevu|Medjevali]] seħħ madwar il-kastell u l-kumpless monastiku. Bejn l-aħħar tas-seklu 15 u s-[[seklu 17]], inbnew djar tan-nobbli u binjiet ċiviċi fiċ-ċentru storiku li ġie ppreservat sew. It-tekniki speċjalizzati tal-kostruzzjoni żviluppati f'Guimarães fil-Medju Evu ġew trażmessi lill-kolonji Portugiżi fl-Afrika u fl-Amerki.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1031/|titlu=Historic Centre of Guimar&atilde;es|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Alto Douro|Reġjun tal-Inbid ta' Alto Douro]] |[[File:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|alt=A river with terraced vineyards|150x150px]] |Provinċja ta' Trás-os-Montes u Alto Douro |2001 |ii, iv, v (kulturali) |Il-wied tax-xmara Douro u t-tributarji prinċipali tagħha huwa pajsaġġ kulturali fejn l-inbid ilu jiġi prodott għal madwar żewġ millenji. Il-pajsaġġ issawwar mill-attivitajiet tal-bniedem, b'vinji mtarrġin, ''quintas'' (azjendi li jipproduċu l-inbid), toroq, u [[Kappella|kappelli]]. Minn nofs is-seklu 18, l-iżjed prodott magħruf tar-reġjun huwa l-inbid ta' Porto.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1046/|titlu=Alto Douro Wine Region|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Gżira ta' Pico|Pajsaġġ tal-Kultura tal-Vinji tal-Gżira ta' Pico]] |[[File:Lajido_da_Criação_Velha,_vista_para_o_Faial.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lajido_da_Cria%C3%A7%C3%A3o_Velha,_vista_para_o_Faial.jpg|alt=Vineyards with low walls built of boulders and the sea in the distance|150x150px]] |Gżira ta' Pico |2004 |iii, v (kulturali) |Il-produzzjoni tal-inbid fil-Gżira ta' Pico bdiet fis-seklu 15. Sabiex jipproteġu l-irziezet u l-vinji mir-riħ u mill-ilma baħar, il-[[Bidwi|bdiewa]] bnew network ta' ħitan twal tal-ġebel tul il-gżira kollha. Il-binjiet marbuta mal-vitikoltura jinkludu d-djar fil-kampanja tal-bidu tas-seklu 19, il-kantini tal-inbid, il-portijiet, u l-knejjes. Il-produzzjoni tal-inbid fil-gżira laħqet il-qofol tagħha fis-seklu 19 u mbagħad majnat. Fis-seklu 21, għadha għaddejja fuq skala iżgħar.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1117/|titlu=Landscape of the Pico Island Vineyard Culture|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Elvas|Raħal tal-Fruntiera tal-Gwarniġjon ta' Elvas u l-Fortifikazzjonijiet Tiegħu]] |[[File:Elvas_e_muralhas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elvas_e_muralhas.jpg|alt=Ramparts of Elvas|150x150px]] |Elvas |2012 |iv (kulturali) |Il-belt ta' Elvas tinsab qrib il-fruntiera ma' Spanja. Il-Portugall reġa' kiseb l-indipendenza minn Spanja fl-1640 u madwar il-belt inbniet sistema kumplessa ta' fortifikazzjonijiet bil-bastjuni u bil-ħniedaq mingħajr ilma (fortijiet b'għamla ta' [[stilla]]). Ġiet iddisinjata mill-patri [[Ġiżwiti|Ġiżwita]] [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiż]] Cosmander skont l-aħħar xejriet difensivi Olandiżi. Is-sit jinkludi wkoll il-Forti ta' Nossa Senhora da Graça tas-seklu 18 u l-Akkwedott ta' Amoreira tas-seklu 16. Fl-2013 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1367/|titlu=Garrison Border Town of Elvas and its Fortifications|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Università ta' Coimbra|Università ta' Coimbra – Alta u Sofia]] |[[File:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|alt=Palace courtyard, university buildings|150x150px]] |Coimbra |2013 |1387bis; ii, iv, vi (kulturali) |L-Università ta' Coimbra ġiet stabbilita lejn l-aħħar tas-seklu 13 fuq l-għolja faċċata tar-raħal (Alta). Fl-1537, ġiet ittrasferita lejn il-Palazz Irjali ta' Alcáçova u iktar 'il quddiem żviluppat sensiela ta' kulleġġi. Intużat bħala mudell għall-universitajiet fil-kolonji Portugiżi. L-istorja tal-belt ta' Coimbra hija minsuġa mill-qrib ma' dik tal-università. Uħud mill-binjiet ewlenin jinkludu l-Katidral l-Antik tas-seklu 12, il-Librerija Ġwannina Barokka, il-Kappella ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]], u l-kulleġġi tul Triq Sofia fil-belt. Fl-2019 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1387/|titlu=University of Coimbra &ndash; Alta and Sofia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Palazz ta' Mafra|Binja Rjali ta' Mafra – Palazz, Bażilika, Kunvent, Ġnien ta' Cerco u l-Park tal-Kaċċa (Tapada)]] |[[File:Mafra_May_2013-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mafra_May_2013-2.jpg|alt=A massive building with yellow facade and two bell towers in the middle|150x150px]] |Mafra |2019 |iv (kulturali) |Il-kumpless tal-palazz ta' Mafra ġie kkummissjonat fil-bidu tas-seklu 18 mir-Re João V. Il-kumpless jinkludi bażilika, il-palazzi tar-re u tar-reġina, monasteru, u librerija. Inbena bl-istil Barokk [[Italja|Taljan]], ispirat b'mod partikolari mill-arkitettura ta' [[Ruma]]. Is-sit jinkludi wkoll il-Ġnien ta' Cerco, biswit il-palazz, u l-artijiet irjali tal-kaċċa.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1573/|titlu=Royal Building of Mafra &ndash; Palace, Basilica, Convent, Cerco Garden and Hunting Park &#x28;Tapada&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ! scope="row" |[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte|Santwarju ta' Bom Jesus do Monte fi Braga]] |[[File:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|alt=Elaborate staircase leading to a church on a hill|150x150px]] |Braga |2019 |iv (kulturali) |Is-santwarju jinsab fuq ix-xaqlibiet tal-Għolja ta' Espinho fuq Braga, u huwa eżempju ta' sit sagru tal-pellegrinaġġi fuq għolja. Il-binjiet prinċipali nbnew bl-istil Barokk, u l-iżjed kostruzzjoni emblematika hi t-Taraġ tal-Ħames Sensi (fl-istampa).<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1590/|titlu=Sanctuary of Bom Jesus do Monte in Braga|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |} == Referenzi == [[Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji]] [[Kategorija:Portugall]] jnjawpmqv735c5k66qe1jtbfzvy0f2g 0 30674 333142 332956 2026-10-26T00:21:23Z Kent Wang 28970 Batalha September 2021-53.jpg 333142 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Kolosseum - Amphitheatrum Novum - Amphitheatrum Flavium - Colosseo - panoramio (3).jpg|daqsminuri|234x234px|Il-[[Kolossew]] ta' [[Ruma]] minn ġewwa.]] L-Organizzazzjoni tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) iddeżinjat 187 [[Sit ta' Wirt Dinji]] fil-15-il pajjiż sovran (imsejħa wkoll "stati li huma partijiet għall-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji") tan-[[Ewropa t'Isfel|Nofsinhar tal-Ewropa]]: l-[[Albanija]], [[Andorra]], il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]], il-[[Kroazja]], il-[[Greċja]], l-[[Italja]], [[Malta]], il-[[Montenegro]], il-[[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta' Fuq]], il-[[Portugall]], [[San Marino]], is-[[Serbja]], is-[[Slovenja]], [[Spanja]] u l-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]], kif ukoll sit wieħed fit-territorju ekstra-Ewropew Brittaniku ta' [[Ġibiltà]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/&order=region|titlu=UNESCO World Heritage Centre - World Heritage List|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-29}}</ref> Filwaqt li t-[[Turkija]] għandha territorju fin-Nofsinhar tal-[[Ewropa]], is-siti tagħha mhumiex inkluż hawnhekk iżda mas-Siti ta' Wirt Dinji tal-Punent tal-[[Asja]]. Is-siti ta' [[Ċipru]] huma inklużi wkoll mas-siti tal-Punent tal-Asja. L-iżjed żewġ pajjiżi li għandhom Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'dan ir-reġjun huma l-Italja b'61 sit u Spanja b'50 sit (45 sit jekk wieħed ma jgħoddx dawk tal-Gżejjer Kanarji, li huma inklużi mas-siti fl-[[Afrika]]). Seba' siti huma kondiviżi bejn diversi pajjiżi. L-ewwel siti tar-reġjun tniżżlu fl-1979, sena wara li ġiet stabbilita l-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u kienu jinkludu sitt siti fl-Eks Jugoslavja u sit fl-Italja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&l=en&action=stat&mode=table#s4|titlu=UNESCO World Heritage Centre - World Heritage List Statistics|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-29}}</ref><ref>Intergovernmental Committee for the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, Second Session, Final Report. Washington, D.C.: UNESCO. 5–8 September 1978. pp. 7–8.</ref> Kull sena, il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO jista' jżid siti ġodda mal-lista, jew ineħħi xi siti li ma jibqgħux jissodisfaw il-kriterji tal-għażla tal-UNESCO. == Siti ta' Wirt Dinji == L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali. Is-siti li jkollhom kriterji kulturali u naturali jissejħu siti mħallta.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The Criteria for Selection|data=2016-06-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|arkivju-data=2016-06-12|url-status=bot: unknown}}</ref> NB: * Siti transnazzjonali (bl-asterisk) {| class="wikitable sortable" !Sit !Stampa !Post !Kriterji tal-Għażla !Erja f'ettari (akri) !Sena tad-deżinjazzjoni !Deskrizzjoni |- ![[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica]] |[[Stampa:Capodiponte0001.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Capodiponte0001.jpg|alt=Rock drawing of an animal|150x150px]] |Brescia, Lombardia, l-Italja 45°57′25″N 10°17′50″E |kulturali: (iii)(vi) |{{convert|432|ha|abbr=values|sortable=on}} |1979 |F'[[Valcamonica]] hemm waħda mill-ikbar kollezzjonijiet ta' inċiżjonijiet fuq il-blat fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Saru iktar minn 300,000 inċiżjoni fil-wied fuq perjodu ta' 8,000 sena mill-Epipaleolitiku sal-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Juru xeni mill-agrikoltura, min-navigazzjoni, mill-gwerer u mill-maġija.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/94/|titlu=Rock Drawings in Valcamonica|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.rockartscandinavia.com/images/articles/a8anati.pdf|titlu=Rock Art|kunjom=Anati|isem=Emanuele}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Ruma]], il-Proprjetajiet tal-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]] f'Dik il-Belt li Jgawdu Drittijiet Ekstraterritorjali u l-Knisja ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]] ''Foris Portas*'' |[[Stampa:Colosseo_2020.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colosseo_2020.jpg|alt=Coloseum building|150x150px]] |[[Ruma]], l-Italja u l-[[Belt tal-Vatikan]] 41°53′25″N 12°29′32″E |kulturali: (i)(ii)(iii)(iv)(vi) |{{convert|1485|ha|abbr=values|sortable=on}} |1980 |Il-belt ta' Ruma kienet iċ-ċentru tal-[[Imperu Ruman]] u iktar 'il quddiem tad-dinja [[Kristjaneżmu|Kristjana]]. Fiha bosta [[Monument|monumenti]] ewlenin tal-antikità, inkluż il-[[Kolossew]] (fl-istampa), il-[[Panteon]], u l-[[Forum Ruman]], kif ukoll binjiet [[Rinaxximent]]<nowiki/>ali u Barokki. Oriġinarjament is-sit ġie ddeżinjat bħala ċ-"Ċentru Storiku ta' Ruma", iżda mbagħad tkabbar fl-1990 u ngħata l-isem attwali. Modifika oħra fil-konfini seħħet fl-2015. Is-sit huwa kondiviż mal-Vatikan.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/91/|titlu=Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Knisja u Kunvent Dumnikan ta' [[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Santa Marija tal-Grazzji]] b'"''[[L-Aħħar Ċena (Leonardo)|L-Aħħar Ċena]]''" ta' [[Leonardo da Vinci]] |[[Stampa:Santa_Maria_delle_Grazie,_Milano,_vista_di_tre_quarti_dal_Corso_Magenta.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santa_Maria_delle_Grazie,_Milano,_vista_di_tre_quarti_dal_Corso_Magenta.jpg|alt=A church in red brick|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Milan]], l-[[Italja]] 45°27′57″N 9°10′14″E |kulturali: (i), (ii) |1.50 (3.7) |1980 |Il-kumpless tal-Kunvent Dumnikan f'Milan inbena fit-tieni nofs tas-seklu 15, u ġie parzjalment attribwit lil [[Donato Bramante|Bramante]]. Il-ħajt tat-Tramuntana tar-refettorju tal-kunvent fih l-affresk ta' ''L-Aħħar Ċena'' ta' Leonardo da Vinci, kapulavur ta[[L-Arti|l-arti]] Rinaxximentali Aħħarija.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/93/|titlu=Church and Dominican Convent of Santa Maria delle Grazie with “The Last Supper” by Leonardo da Vinci|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Firenze]] |[[Stampa:Piazza_Signoria_-_Firenze.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Piazza_Signoria_-_Firenze.jpg|alt=Square with the town hall with a prominent tower|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Firenze]], l-[[Italja]] 43°46′23″N 11°15′22″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv),(vi) |505 (1,250) |1982 |Il-belt ta' Firenze hija s-simbolu tar-Rinaxximent u kienet ċentru importanti tal-umaniżmu Rinaxximentali. Kellha influwenza kbira fuq l-arkitettura u l-arti tal-Italja u tal-[[Ewropa]], u tiġi assoċjata ma' artisti bħal [[Giotto]], [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]], [[Sandro Botticelli|Botticelli]], u [[Mikelanġlu|Michelangelo]]. Il-monumenti fil-belt jinkludu l-[[Katidral ta' Firenze]], il-Bażilika ta' Santa Croce, l-[[Uffizi]], u Palazzo Pitti. Fl-2015 u fl-2021 saru modifiki minuri fil-konfini tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/174/|titlu=Historic Centre of Florence|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Venezja]] u l-Laguna tagħha |[[Stampa:Rio_Priuli_o_de_Santa_Sofia_(Venice).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio_Priuli_o_de_Santa_Sofia_(Venice).jpg|alt=A channel in Venice with boats parked|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Venezja]], l-[[Italja]] 45°26′3.5″N 12°20′20″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (v), (vi) |— |1987 |Il-belt ta' Venezja ġiet stabbilita fis-seklu 5 u żviluppat f'setgħa marittima ewlenija, ir-Repubblika ta' Venezja, fis-seklu 10. Inbniet fuq iktar minn 100 gżira fil-laguna u fiha monumenti bħall-[[Bażilika ta' San Mark]], il-Palazz tad-Doge, u bosta knejjes u pontijiet. Anke wara d-deklin tagħha bħala poter politiku, Venezja baqgħet influwenti fil-qasam tal-arti, bl-innovazzjonijiet ta' pitturi bħal Bellini, Giorgione, [[Tizjanu|Tiziano]], [[Tintoretto]], [[Veronese]], u Tiepolo. Venezja hija assoċjata wkoll mal-esploratur tas-seklu 13 [[Marco Polo]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/394/|titlu=Venice and its Lagoon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Pjazza tal-Mirakli]], [[Pisa]] |[[Stampa:CampodeiMiracoliPisa_edit.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CampodeiMiracoliPisa_edit.jpg|alt=White church, leaning tower and a circular baptistery|150x150px]] |Pisa, l-[[Italja]] 43°43′23″N 10°23′47″E |kulturali: (i), (ii), (iv), (vi) |8.87 (21.9) |1987 |Il-Pjazza tal-Mirakli hija wieħed mill-ifjen kumplessi arkitettoniċi Medjevali fid-dinja. Tħaddan erba' kapulavuri tas-sekli 11-14: il-[[katidral]], il-battisterju, iċ-ċimiterju, u t-[[Torri Mmejjel ta' Pisa|torri mmejjel]]. L-arkitettura Rumaneska ta' Pisa li żviluppat hawnhekk kienet influwenti fi bliet oħra tat-[[Toskana]]. Il-kumpless huwa assoċjat ukoll ma' [[Galileo Galilei]] li kien iwettaq l-esperimenti tiegħu f'Pisa. Modifika minuri fil-konfini tas-sit seħħet fl-2007.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/395/|titlu=Piazza del Duomo, Pisa|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/1363/|titlu=31 COM 8B.61 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[San Gimignano]] |[[Stampa:SanGimignanoPanorama7.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SanGimignanoPanorama7.jpg|alt=A small town dominated by many tall stone towers|150x150px]] |[[San Gimignano]],[[Siena]], l-[[Italja]] 43°28′5″N 11°2′30″E |kulturali: (i), (iii), (iv) |14 (35) |1990 |Ir-raħal ta' San Gimignano kien waqfa importanti għall-pellegrini tal-''[[Via Francigena]]'' fil-Medju Evu. Ir-raħal ippreserva l-karattru Medjevali tiegħu, u l-iktar karatteristika prominenti tiegħu huma t-torrijiet għoljin, li nbnew bejn is-sekli 11 u 13 mill-familji nobbli u mill-merkanti tal-klassi medja superjuri. Erbatax minn dawn it-torrijiet waslu sa żminijietna. Il-knejjes u l-palazzi tar-raħal fiho diversi kapulavuri ta' artisti mis-sekli 14 u 15.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/550/|titlu=Historic Centre of San Gimignano|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Is-[[Sassi ta' Matera|Sassi]] u l-Park tal-Knejjes Rupestri ta' [[Matera]] |[[Stampa:"_12_-_ITALY_-_Sassi_di_Matera_UNESCO.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22_12_-_ITALY_-_Sassi_di_Matera_UNESCO.JPG|alt=Structures built into the rock|150x150px]] |Matera, l-[[Italja]] 40°39′59″N 16°36′37″E |kulturali: (ii), (iv), (v) |1,016 (2,510) |1993 |Dan is-sit jinkludi żewġ distretti ta' Matera, b'"għerien" li ilhom abitati mill-Paleolitiku. Fil-qedem in-nies bdew jgħixu fl-għerien naturali tal-promontorju karstiku ta' Murgia u mbagħad bdew iħaffru u jibnu strutturi iktar elaborati, inkluż knejjes, monasteri, u eremitaġġi. Il-Katidral Rumanesk ta' Matera jmur lura għas-seklu 13.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/670/|titlu=The Sassi and the Park of the Rupestrian Churches of Matera|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Belt ta’ Vicenza u l-Vilel ta’ Palladio fil-Veneto|Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]] |[[Stampa:VillaChiericati_2007_07_18_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VillaChiericati_2007_07_18_2.jpg|alt=A villa with columns in front|150x150px]] |Padova, Rovigo, Treviso, il-Belt Metropolitana ta' [[Venezja]], [[Verona]], Vicenza, l-[[Italja]] 45°32′57″N 11°32′58″E |kulturali: (i), (ii) |334 (830) |1994 |Fis-seklu 16, taħt ir-Repubblika ta' Venezja, inbnew diversi vilel fil-belt ta' Vicenza u fir-reġjun ta' Veneto mill-[[arkitett]] [[Andrea Palladio]] (1508-1580). Id-disinni tiegħu kellhom influwenza kbira fuq l-arkitettura u ispira l-istil Palladjan. Oriġinarjament is-sit tniżżel fl-1994 bħala "Vicenza, il-Belt ta' Palladio", iżda fl-1996 tkabbar biex jiġu inklużi diversi vilel fir-reġjun.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/712/|titlu=City of Vicenza and the Palladian Villas of the Veneto|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3008/|titlu=20 COM VIII.C - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Siena]] |[[Stampa:Siena_cathedral_panoramic_frontview.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Siena_cathedral_panoramic_frontview.jpg|alt=Central square in Siena with a large gothic cathedral|150x150px]] |[[Siena]], l-[[Italja]] 43°19′7″N 11°19′54″E |kulturali: (i), (ii), (iv) |170 (420) |1995 |Il-belt ta' Siena ppreservat il-karattru [[Gotiku]] Medjevali tagħha mis-sekli 12 sa 15. Il-belt inbniet madwar Piazza del Campo. Diversi pitturi Rinaxximentali importanti ħadmu u twieldu fi Siena, inkluż [[Duccio]], [[Ambrogio Lorenzetti]], u [[Simone Martini]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/717/|titlu=Historic Centre of Siena|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Napli]] |[[Stampa:Castel_Nuovo_(29)_(15584302832).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Castel_Nuovo_(29)_(15584302832).jpg|alt=A large stone castle|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Napli]], l-[[Italja]] 40°51′5″N 14°15′46″E |kulturali: (ii), (iv) |— |1995 |Napli, stabbilita fl-470 [[QK|Q.K]]. mill-kolonjalisti [[Greċja|Griegi]], kienet waħda mill-iżjed bliet importanti tal-''Magna Graecia'', tar-Repubblika Rumana, u l-[[belt kapitali]] tar-Renju ta' Napli taħt diversi familji rjali. Kienet influwenti ferm fl-oqsma tal-arti u tal-arkitettura fl-Ewropa. Uħud mill-monumenti importanti jinkludu l-Knisja ta' Santa Kjara tas-seklu 14, Castel Nuovo tas-seklu 13 (fl-istampa), u l-Palazz Irjali tas-[[Seklu XVII|seklu 17]]. Fl-2011 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/726/|titlu=Historic Centre of Naples|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Crespi d'Adda]] |[[Stampa:Vista_di_Crespi_d'Adda.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vista_di_Crespi_d'Adda.JPG|alt=A row of parallel and connected factory buildings|150x150px]] |[[Crespi d'Adda|Crespi d-Adda]], Bergamo, l-[[Italja]] 45°35′36″N 9°32′18″E |kulturali: (iv), (v) |— |1995 |Crespi d'Adda huwa raħal ippreservat sew u li għadu jintuża parzjalment bħala raħal madwar kumpanija. Inbena fis-sekli 19 u 20 għall-forza tax-xogħol tal-manifattur tat-tessuti [[Cristoforo Crespi]]. Ir-raħal jinkludi kemm binjiet residenzjali kif ukoll servizzi pubbliċi komuni bħal klinika, skola, teatru u ċentru sportiv.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/730/|titlu=Crespi d'Adda|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Ferrara]], Belt tar-Rinaxximent, u d-Delta tal-[[Po]] tagħha |[[Stampa:Palais_ferrare.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palais_ferrare.JPG|alt=A castle in red brick|150x150px]] |[[Ferrara]], l-[[Italja]] 44°50′16″N 11°37′10″E |kulturali: (ii), (iii), (iv), (v), (vi) |46,712 (115,430) |1995 |Ferrara, is-sede tal-[[familja d'Este]], kienet ċentru intellettwali u artistiku matul ir-Rinaxximent Taljan tas-sekli 15 u 16. Attirat l-artisti li żejnu diversi vilel u palazzi (fosthom il-Kastell tal-Familja d'Este fl-istampa), filwaqt li l-iskola arkitettonika influwenzat l-istili fl-Italja u fl-Ewropa. Oriġinarjament tniżżel bħala "Ferrara, belt tar-Rinaxximent", iżda fl-1999 is-sit tkabbar biex jinkludi l-pajsaġġ kulturali tad-Delta tal-Po.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/733/|titlu=Ferrara, City of the Renaissance, and its Po Delta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/2641/|titlu=23 COM VIII.C.2 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Castel del Monte, Puglia|Castel del Monte]] |[[Stampa:Castel_del_Monte_BW_2016-10-14_12-26-11_r.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Castel_del_Monte_BW_2016-10-14_12-26-11_r.jpg|alt=Octagonal castle with a tower on each of the eight corners.|150x150px]] |Barletta-Andria-Trani, l-[[Italja]] 41°5′5″N 16°16′15″E |kulturali: (i), (ii), (iii) |3.10 (7.7) |1996 |Il-kastell ottagonali nbena mill-Imperatur [[Federiku II]] fis-seklu 13. Fih taħlita ta' elementi arkitettoniċi [[Iżlam|Musulmani]], Gotiċi, Ċisterċensi, u tat-Tramuntana tal-Ewropa, kif ukoll elementi mill-antikità klassika, f'disinn perfettament simetriku.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/398/|titlu=Castel del Monte|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !It-''Trulli'' ta' [[Alberobello]] |[[Stampa:Alberobello_BW_2016-10-16_13-43-03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alberobello_BW_2016-10-16_13-43-03.jpg|alt=Small white houses with conic roofs|150x150px]] |[[Alberobello]], Bari, l-[[Italja]] 40°46′57″N 17°14′13″E |kulturali: (iii), (iv), (v) |11 (27) |1996 |It-''trulli'' huma għorfiet tradizzjonali tal-[[ġebla tal-ġir]], tipiċi tar-reġjun ta' [[Puglia]]. Bdew jinbnew mill-inqas minn nofs is-seklu 14 b'teknika [[Preistorja|preistorika]] mingħajr tkaħħil, u s-soltu jkollhom soqfa koniċi, piramidali jew b'għamla ta' koppla magħmula minn ġebel imdaħħal f'xulxin mingħajr tkaħħil. Is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi t-''trulli'' f'Alberobello, b'iżjed minn 1,500 struttura ppreservata.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/787/|titlu=The Trulli of Alberobello|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Monumenti Kristjani Bikrin ta' [[Ravenna]] |[[Stampa:Basilica_di_San_Vitale,_Ravenna,_Italia_(1).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Basilica_di_San_Vitale,_Ravenna,_Italia_(1).JPG|alt=A church in red brick|150x150px]] |[[Ravenna]], l-[[Italja]] 44°25′14″N 12°11′47″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |1.32 (3.3) |1996 |Dan is-sit huwa magħmul minn tmien monumenti fil-belt ta' Ravenna, li kienet is-sede tal-Imperu Ruman fis-seklu 5. Il-knejjes u l-mawżolej huma mżejna b'mużajk ta' kwalità artistika b'taħlita ta' motivi mill-arti tal-Punent u [[Biżantini|Biżantina]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/788/|titlu=Early Christian Monuments of Ravenna|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Ċentru Storiku tal-Belt ta' [[Pienza]] |[[Stampa:Pienza_Piazza_Pio_II.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pienza_Piazza_Pio_II.JPG|alt=Town square with Renaissance buildings|150x150px]] |Pienza, [[Siena]], l-[[Italja]] 43°4′37″N 11°40′43″E |kulturali: (i), (ii), (iv) |4.41 (10.9) |1996 |Fl-1459, il-[[Papa Piju II]] ddeċieda li jittrasforma raħal twelidu skont l-ideat Umanisti Rinaxximentali tad-disinn urban. Il-proġett ħa ħsiebu l-arkitett [[Bernardo Rossellino]] li bena pjazez, knejjes u palazzi ġodda. Pienza iktar 'il quddiem saret mudell għall-iżvilupp urban fi bliet Taljani u Ewropejj oħra.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/789/|titlu=Historic Centre of the City of Pienza|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Palazz Irjali ta' Caserta]] tas-seklu 18, bil-Park, l-Akkwedott ta' Vanvitelli u l-Kumpless ta' San Leucio |[[Stampa:Caserta_jardín_44.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caserta_jard%C3%ADn_44.JPG|alt=|150x150px]] |Caserta u Benevento, l-[[Italja]] 41°4′24″N 14°19′35″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |87 (210) |1997 |Il-kumpless fuq skala kbira tal-palazz ġie kkummissjonat mir-Re ta' Napli [[Karlu III]] f'nofs is-seklu 18. Ġie ddisinjat mill-arkitett [[Luigi Vanvitelli]] u ġie ispirat mill-palazzi f'[[Palazz ta' Versailles|Versailles]] u f'[[El Escorial|Madrid]]. Ispirat mill-ideat tal-Illuminazzjoni, il-kumpless huwa integrat sew fil-pajsaġġ. Is-sit jinkludi akkwedott u l-kumpless industrijali ta' San Leucio fejn kien jiġi prodott il-[[ħarir]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/549/|titlu=18th-Century Royal Palace at Caserta with the Park, the Aqueduct of Vanvitelli, and the San Leucio Complex|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Residenzi tal-Familja Savoia|Residenzi tal-Familja Rjali tas-Savoia]] |[[Stampa:Exterior of the Palazzina di caccia of Stupinigi.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palazzina_di_caccia_di_Stupinigi1.JPG|alt=Large symmetrical palace complex with white walls|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Torino]], Cuneo, l-[[Italja]] 45°4′21″N 7°41′9″E |kulturali: (i), (ii), (iv), (v) |371 (920) |1997 |Dan is-sit jinkludi 22 palazz u villa li nbnew bħala turija tal-poter li kellha l-monarkija renjanti wara t-trasferiment tal-belt kapitali tal-familja tas-Savoia lejn Torino minn [[Emmanuele Filiberto]] fl-1562. Il-binjiet, il-biċċa l-kbir bi stil [[Barokk]], huma rappreżentattivi tal-arkitettura monumentali Ewropea tas-sekli 17 u 18. Fl-2010 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/823/|titlu=Residences of the Royal House of Savoy|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/4041/|titlu=34 COM 8B.58 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Ġnien Botaniku ta' Padova]] |[[Stampa:OrtoBotPadova_Incrocio_viali.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:OrtoBotPadova_Incrocio_viali.jpg|alt=A garden fountain in the middle|150x150px]] |Padova, l-[[Italja]] |kulturali: (ii), (iii) |2.20 (5.4) |1997 |Il-Ġnien Botaniku ta' Padova ġie stabbilit fl-1545 bħala l-ewwel ġnien botaniku universitarju tad-dinja. Ilu ċentru tar-riċerka [[Xjenza|xjentifika]] għal sekli sħaħ, kif ukoll mudell għal ġonna oħra. Ġie rinnovat fis-seklu 18 iżda għad għandu l-konfigurazzjoni oriġinali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/824/|titlu=Botanical Garden (Orto Botanico), Padua|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Portovenere]], [[Cinque Terre]], u l-Gżejjer ([[Palmaria]], [[Tino]] u [[Tinetto]]) |[[Stampa:Chiesa_di_San_Pietro_Porto_Venere_Panorama_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chiesa_di_San_Pietro_Porto_Venere_Panorama_2.jpg|alt=A coastal town with multi storied colorful houses.|150x150px]] |La Spezia, l-[[Italja]] 44°6′25″N 9°43′45″E |kulturali: (ii), (iv), (v) |4,689 (11,590) |1997 |Il-pajsaġġ kulturali tul il-kosta tal-Liguria ssawret mill-[[bniedem]] f'dan l-aħħar millenju. Hemm bosta rħula żgħar xeniċi li nbnew mal-irdumijiet weqfin, u l-art ġiet ikkonvertita f'raba' mtarraġ. Hemm ukoll tliet gżejjer lil hinn mill-kosta bi fdalijiet ta' binjiet monastiċi bikrin. Fl-2021 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/826/|titlu=Portovenere, Cinque Terre, and the Islands (Palmaria, Tino and Tinetto)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Katidral, Torri Ċiviku u Piazza Grande, [[Modena]] |[[Stampa:Duomo_di_Modena_20.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Duomo_di_Modena_20.JPG|alt=A white stone church with one tall tower.|150x150px]] |[[Modena]], l-[[Italja]] 44°38′46″N 10°55′32″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |1.20 (3.0) |1997 |Il-kumpless tas-seklu 12 magħmul mill-katidral, it-torri u l-[[pjazza]], huwa eżempju eċċellenti ta' arti Rumaneska bikrija, b'influwenza qawwija fuq l-iżvilupp tal-istil. Il-katidral ġie ddisinjat mill-arkitett [[Lanfranco]] u ġie mżejjen mill-iskultur [[Wiligelmo]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/827/|titlu=Cathedral, Torre Civica and Piazza Grande, Modena|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Żoni Arkeoloġiċi ta' [[Pompej]], [[Ercolano]] u [[Oplontis|Torre Annunziata]] |[[Stampa:Ancient_Roman_Pompeii_-_Pompeji_-_Campania_-_Italy_-_July_10th_2013_-_32.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ancient_Roman_Pompeii_-_Pompeji_-_Campania_-_Italy_-_July_10th_2013_-_32.jpg|alt=A street with ruined houses.|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Napli]], l-[[Italja]] 40°45′0″N 14°29′0″E | |98 (240) |1997 |Dan is-sit huwa magħmul minn tliet siti li ndifnu taħt l-irmied [[Vulkan (diżambigwazzjoni)|vulkaniku]] meta żbroffa l-[[Vesuvju]] fid-79 W.K. L-irħula ta' Pompej Ercolano huma żewġ irħula Rumani li ġew ippreservati għalkollox u li jagħtu ħjiel kif kienet il-ħajja fis-seklu 1 W.K., filwaqt li ż-żewġ vilel f'Torre Annunziata fihom affreski ppreservati tajjeb ħafna. Is-siti progressivament ġew skavati minn nofs is-seklu 18.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/829/|titlu=Archaeological Areas of Pompei, Herculaneum and Torre Annunziata|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Kosta ta' Amalfi]] (Costiera Amalfitana) |[[Stampa:Amalfi_coast_-_panoramio_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amalfi_coast_-_panoramio_(1).jpg|alt=Mountainous coastline with terraces and buildings|150x150px]] |Salerno, l-[[Italja]] 40°39′0″N 14°36′0″E |kulturali: (ii), (iv), (v) |11,231 (27,750) |1997 |Il-pajsaġġ kulturali [[Mediterran|Mediterranju]] tal-Kosta ta' Amalfi ssawret b'mod prominenti fiż-żmien id-Dukat Medjevali ta' Amalfi (mis-sekli 9 sa 11) b'taħlita ta' influwenzi tal-Punent u Biżantini. Il-kosta tinkludi l-irħula ta' Amalfi u Ravello, kif ukoll il-vinji, l-għelieqi bis-siġar tal-[[frott]], u l-mergħat, fejn il-muntanji jmissu mal-baħar.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/830/|titlu=Costiera Amalfitana|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Wied tat-Tempji|Żona Arkeoloġika ta' Agrigento]] |[[Stampa:Valle_dei_templi_(tone-mapping)_II.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Valle_dei_templi_(tone-mapping)_II.jpg|alt=Ruins of a classical temple with columns.|150x150px]] |Agrigento, [[Sqallija]], l-[[Italja]] 37°17′23″N 13°35′36″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |934 (2,310) |1997 |Agrigento, kolonja Griega li ġiet stabbilita fis-seklu 6 Q.K., żviluppat f'waħda mill-bliet ewlenin tal-''Magna Graecia'' u tal-Mediterran. Diversi tempji Doriċi ġew ippreservati, u jirrappreżentaw wieħed mill-iżjed siti notevoli tal-arti u tal-kultura Griega.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/831/|titlu=Archaeological Area of Agrigento|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Villa Romana del Casale]] |[[Stampa:Villa_del_Casale_(9528013749).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_del_Casale_(9528013749).jpg|alt=Villa del Casale's basilica with marble panels|150x150px]] |Enna, [[Sqallija]], l-[[Italja]] 37°21′58″N 14°20′3″E |kulturali: (i), (ii), (iii) |8.92 (22.0) |1997 |Il-villa f'Piazza Armerina hija waħda mill-iktar vilel Rumani lussużi li nbnew fis-seklu 4, u hija eżempju rappreżentattiv tal-ekonomija u tal-istruttura soċjali ta' dak il-perjodu. Hija mżejna b'mużajk rikk ta' kwalità eċċezzjonali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/832/|titlu=Villa Romana del Casale|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Su Nuraxi]] ta' Barumini |[[Stampa:Nuraghe_Su_Nuraxi_-_Barumini_-_Sardinia_-_Italy_-_29.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nuraghe_Su_Nuraxi_-_Barumini_-_Sardinia_-_Italy_-_29.jpg|alt=A stone ruin|150x150px]] |Nofsinhar ta' Sardenja, l-[[Italja]] 39°42′21″N 8°59′29″E |kulturali: (i), (iii), (iv) |2.33 (5.8) |1997 |Su Nuraxi huwa l-ifjen u l-iktar eżempju komplut ta' ''nuraghe'' (qisha girna), struttura megalitika difensiva ta' ċiviltà ta' Żmien il-Bronż tat-tieni millenju Q.K. Su Nuraxi oriġinarjament kien għoli iktar minn 18.5-il metru. Is-sit ġie abbandunat fis-seklu 6 Q.K. u l-biċċa l-kbira tan-''nuragi'' ma baqgħux jintużaw wara l-kolonizzazzjoni Rumana fis-seklu 2 Q.K.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/833/|titlu=Su Nuraxi di Barumini|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Żona Arkeoloġika u l-Bażilika Patriarkali ta' [[Aquileia]] |[[Stampa:Basilica_Aquileia_1.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Basilica_Aquileia_1.JPG|alt=Church in stone and a baptistery|150x150px]] |Udine, l-[[Italja]] 45°46′6″N 13°22′3″E |kulturali: (iii), (iv), (vi) |155 (380) |1998 |Aquileia kienet waħda mill-iktar bliet għonja tal-Imperu Ruman Bikri. Fl-452, ir-rikkezzi tagħha nsterqu mill-[[Unni]] taħt [[Attila]]; il-biċċa l-kbira tal-belt antika baqgħet ippreservata u għadha ma ġietx skavata. Il-Bażilika Patriarkali, bl-art bil-mużajk tagħha, tmur lura għas-seklu 4. Ġiet rikostruwita bejn is-sekli 11 u 14. Kellha rwol ewlieni fit-tifrix tal-Kristjaneżmu fil-Medju Evu Bikri. Fl-2017 u fl-2018 saru modifiki minuri fil-konfini tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/825/|titlu=Archaeological Area and the Patriarchal Basilica of Aquileia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Urbino]] |[[Stampa:Urbino-vista_paese.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Urbino-vista_paese.jpg|alt=Panorama of a city|150x150px]] |Pesaro u Urbino, l-[[Italja]] 43°43′30″N 12°38′0″E |kulturali: (ii), (iv) |29 (72) |1998 |Fis-seklu 15, Urbino iffjorixxiet taħt it-tmexxija ta' [[Federico da Montefeltro]], umanista li attira wħud mill-iżjed artisti u xjenzati prominenti lejn il-belt. Il-biċċa l-kbira tal-arkitettura Rinaxximentali tal-belt ġiet ippreservata minkejja li Urbino daħlet f'perjodu ta' staġnar kulturali u ekonomiku mis-seklu 16 'il quddiem.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/828/|titlu=Historic Centre of Urbino|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni|Park Nazzjonali ta' Cilento u Vallo di Diano]] bis-Siti Arkeoloġiċi ta' [[Paestum]] u [[Velia]], u l-Monasteru ta' Padula |[[Stampa:Paestum_BW_2013-05-17_13-22-35.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paestum_BW_2013-05-17_13-22-35.jpg|alt=Ruins of a temple with columns|150x150px]] |Salerno, l-[[Italja]] 40°17′0″N 15°16′0″E |kulturali: (iii), (iv) |159,110 (393,200) |1998 |Il-pajsaġġ kulturali ssawwar minn soċjetajiet differenti matul is-sekli, fosthom l-[[Etruski]], il-Lukanji, il-kolonjalisti Griegi, u iktar 'il quddiem ir-Rumani. Is-sit jinkludi l-fdalijiet ta' Paestum u Velia, żewġ irħula ewlenin taż-żmien klassiku. Il-monasteru Kartużjan ta' Padula jmur lura għall-1306, għalkemm il-biċċa l-kbira ta' dak li hemm illum huwa tas-sekli 17-18 bi stil Barokk.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/842/|titlu=Cilento and Vallo di Diano National Park with the Archeological Sites of Paestum and Velia, and the Certosa di Padula|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Villa ta' Adrijanu]], [[Tivoli]] |[[Stampa:Villa_Hadriana_(Villa_Adriana_Tivoli)_1000_03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_Hadriana_(Villa_Adriana_Tivoli)_1000_03.jpg|alt=Roman ruins with columns around a pool|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Ruma]] Kapitali, l-[[Italja]] 41°56′39″N 12°46′19″E |kulturali: (i), (ii), (iii) |80 (200) |1999 |Il-Villa ta' Adrijanu jew "''Villa Adriana''" f'Tivoli, barra Ruma, inbniet fis-seklu 2 W.K. bħala post ta' rtir għall-Imperatur [[Adrijanu]]. Tgħaqqad flimkien elementi arkitettoniċi mill-Greċja, mill-Eġittu u minn Ruma. Il-kumpless jinkludi binjiet rikreattivi u residenzjali, ġonna u pixxini. L-iskoperta tagħha mill-ġdid f'nofs is-seklu 15 influwenzat l-arkitetti tal-perjodi Rinaxximentali u [[Barokk|Barokki]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/907/|titlu=Villa Adriana (Tivoli)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Verona]] |[[Stampa:Arche_scaligere_(Verona).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arche_scaligere_(Verona).jpg|alt=Gothic monument with a horseman|150x150px]] |[[Verona]], l-[[Italja]] 45°26′19″N 10°59′38″E |kulturali: (ii), (iv) |453 (1,120) |2000 |Verona, stabbilita bħala raħal Ruman fis-seklu 1 Q.K., ilha tiżviluppa bla interruzzjoni għal iktar minn 2,000 sena u tippreserva strutturi urbani u monumenti minn epoki differenti. Dawn jinkludu l-anfiteatru Ruman u daħla Rumana, l-Oqbra Gotiċi tal-familja Della Scala (fl-istampa), kif ukoll diversi pjazez u palazzi storiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/797/|titlu=City of Verona|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Gżejjer Eolji]] |[[Stampa:Isole_Eolie_dall'alto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Isole_Eolie_dall'alto.jpg|alt=A group of volcanic islands from above|150x150px]] |Messina, [[Sqallija]], l-[[Italja]] 38°29′16″N 14°56′44″E |naturali: (viii) |1,216 (3,000) |2000 |Dan l-[[arċipelagu]] lil hinn mill-kosta ta' [[Sqallija]] ġie studjat b'mod estensiv mill-ġeologi mill-inqas mis-seklu 18. Il-gżejjer fihom diversi karatteristiċi klassiċi ta' formazzjonijiet vulkaniċi, li kienu importanti fl-iżvilupp tal-vulkanoloġija bħala dixxiplina xjentifika. Żewġ tipi ta' żbroffar vulkaniku ngħataw isem xi gżira tal-arċipelago, it-tip ta' [[Stromboli]] u t-tip ta' [[Vulcano]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/908/|titlu=Isole Eolie (Aeolian Islands)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Assisi]], il-Bażilika ta' [[San Franġisk t'Assisi|San Franġisk]] u Siti Franġiskani Oħra |[[Stampa:Assisi_San_Francesco_BW_2.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Assisi_San_Francesco_BW_2.JPG|alt=A white church with some people in front|150x150px]] |[[Assisi]], Perugia, l-[[Italja]] 43°3′58″N 12°37′21″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |14,563 (35,990) |2000 |Assisi kienet raħal twelid San Franġisk, il-fundatur tal-Ordni Franġiskana. Il-Bażilika nbniet fis-seklu 13. Fiha [[Pittura|pitturi]] ta' [[Cimabue]], [[Pietro Lorenzetti]], Simone Martini, u Giotto, u ntużat bħala referenza għall-arti Taljana u tal-Punent.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/990/|titlu=Assisi, the Basilica of San Francesco and Other Franciscan Sites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Villa d'Este]], Tivoli |[[Stampa:Villa_Deste_park_Rometta_2011_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_Deste_park_Rometta_2011_2.jpg|alt=Panoramic view of Villa d'Este with gardens and sculptures|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Ruma]] Kapitali, l-[[Italja]] 41°57′50″N 12°47′47″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |4.50 (11.1) |2001 |Il-ġonna tas-seklu 16 ta' Villa d'Este huma wieħed mill-ewwel u l-aqwa eżempji ta' ġonna Rinaxximantali Taljani. Il-ġonna għandhom konfigurazzjoni ġeometrika f'konformità mal-estetika Rinaxximentali u huma mżejna b'vaski u b'funtani, iddisinjati minn [[Pirro Ligorio]]. Kellhom influwenza kbira fuq id-disinn tal-ġonna Ewropej.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1025/|titlu=Villa d'Este, Tivoli|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Irħula tal-Barokk Aħħari ta' [[Val di Noto]] (ix-Xlokk ta' Sqallija) |[[Stampa:CattedraleNoto-1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CattedraleNoto-1.jpg|alt=A baroque church, front view|150x150px]] |Catania, Ragusa, [[Siracusa]], [[Sqallija]], l-[[Italja]] 36°53′35.5″N 15°4′8″E |kulturali: (i), (ii), (iv), (v) |113 (280) |2002 |Fl-1693, terremot qawwi heżżeż lil Sqallija, u qered diversi rħula u bliet. Wara dan l-avveniment, l-irħula ta' [[Caltagirone]], [[Militello]] Val di Catania, [[Catania]], [[Modica]], [[Noto]], [[Palazzolo]], [[Ragusa]], u [[Scicli]] ġew rikostruwiti f'konformità max-xejriet tal-ippjanar urban Barokk. Jirrappreżentaw il-quċċata tal-Barokk Aħħari fl-Ewropa.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1024/|titlu=Late Baroque Towns of the Val di Noto (South-Eastern Sicily)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]] |[[Stampa:Sacro_Monte_di_Domodossola.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sacro_Monte_di_Domodossola.JPG|alt=A church and surrounding buildings|150x150px]] |disa' siti differenti, l-[[Italja]] 45°58′28″N 9°10′10″E |kulturali: (ii), (iv) |91 (220) |2003 |Il-fenomenu tas-''Sacri Monti'' (Għoljiet Sagri) beda fl-aħħar tas-seklu 15 bl-għan li jinħolqu siti alternattivi tal-pellegrinaġġi u tat-talb minħabba li l-[[Ġerusalemm|Art Imqaddsa]] kienet inaċċessibbli. Is-sit jinkludi disa' kumplessi fi [[Piemonte]] u fil-[[Lombardia]] li nbnew fl-aħħar tas-seklu 16 u fis-seklu 17. Fihom bosta opri tal-arti u huma integrati sew fil-pajsaġġ.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1068/|titlu=Sacri Monti of Piedmont and Lombardy|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Val d'Orcia]] |[[Stampa:Val_D_Orcia_Sunrise_(151505625).jpeg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Val_D_Orcia_Sunrise_(151505625).jpeg|alt=Hilly grass landscape|150x150px]] |[[Siena]], l-[[Italja]] 43°4′N 11°33′E |kulturali: (iv), (vi) |61,188 (151,200) |2004 |Il-pajsaġġ kultural ta' Val d'Orcia fil-periferiji ta' Siena ġie ddisinjat mill-ġdid b'reqqa kbira matul is-sekli 14 u 15 f'konformità mal-ideali estetiċi Rinaxximentali. Il-pajsaġġ jikkonsisti minn villaġġi żgħar-irħula, għelieqi, mergħat, imraġ u rziezet żgħar. Dehret b'mod prominenti fil-pitturi tal-Iskola ta' Siena.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1026/|titlu=Val d'Orcia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Nekropoli ta' Monterozzi|Nekropoli Etruski]] ta' [[Cerveteri]] u ta' [[Tarquinia]] |[[Stampa:Tarquinia_Tomb_of_the_Leopards.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tarquinia_Tomb_of_the_Leopards.jpg|alt=Wall painting depicting people banqueting and two leopards|150x150px]] |Viterbo, Belt Metropolitana ta' [[Ruma]] Kapitali, l-[[Italja]] 42°0′25″N 12°6′7″E |kulturali: (i), (iii),(iv) |21 (52) |2004 |Cerveteri u Tarquinia huma żewġ ċimiterji Etruski mis-sekli 9 sa 1 [[Ante Christum natum|Q.K]]. Diversi oqbra, li kienu ddisinjati bħala repliki tad-djar Etruski, huma mżejna b'affreski straordinarji b'xeni tal-ħajja ta' kuljum ta' dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1158/|titlu=Etruscan Necropolises of Cerveteri and Tarquinia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Siracusa]] u n-[[Nekropoli ta' Pantalica]] |[[Stampa:Nekropolis_von_Pantalica.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nekropolis_von_Pantalica.jpg|alt=Rock caves on a hillside|150x150px]] |[[Siracusa]], [[Sqallija]], l-[[Italja]] 37°3′34″N 15°17′35″E |kulturali: (ii), (iii),(iv), (vi) |— |2005 |Siracusa ġiet stabbilita fis-seklu 8 Q.K. mill-Korinzji u saret waħda mill-iżjed bliet importanti tal-''Magna Graecia''. Monument importanti ta' dak iż-żmien huwa t-Tempju Doriku ta' Apollo. In-Nekropoli ta' Pantalica (fl-istampa) fiha iktar minn 5,000 qabar, il-biċċa l-kbira minnhom imorru lura għas-sekli 13 sa 7 Q.K., u fdalijiet ta' strutturi ta' żmien il-Biżantini.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1200/|titlu=Syracuse and the Rocky Necropolis of Pantalica|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]] |[[Stampa:Genova-palazzo_Belimbau.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Genova-palazzo_Belimbau.jpg|alt=A large palace with a beige facade|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' Genova, l-[[Italja]] 44°24′44″N 8°55′52″E |kulturali: (ii), (iv) |16 (40) |2006 |Is-sit jinkludi żewġ żviluppi urbani f'Genova mis-sekli 16 u 17, meta r-Repubblika ta' Genova laħqet il-quċċata tal-poter. Is-''Strade Nuove'' (Toroq Ġodda) huma grupp ta' toroq (inkluż Via Giuseppe Garibaldi) li nbnew mill-aristokrazjija ta' Genova. Il-''Palazzi dei Rolli'' (Palazzi tal-Listi) huma grupp ta' palazzi Rinaxximentali u Barokki li kienu assoċjati ma' sistema partikolari ta' abitazzjonijiet pubbliċi f'residenzi privati, u b'hekk il-mistednin notevoli fuq xi żjara Statali kienu jiġu ospitati f'wieħed minn dawn il-palazzi f'isem l-Istat.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1211/|titlu=Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Il-Linji tal-[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] fil-Pajsaġġi ta' [[Albula]] / [[Bernina]]* |[[Stampa:55_Tirano,_2014_(02).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:55_Tirano,_2014_(02).JPG|alt=A train at a train station|150x150px]] |l-[[Italja]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] 46°29′54″N 9°50′47″E |kulturali: (ii), (iv) |152 (380) |2008 |Il-linji tal-Kumpanija Ferrovjarja Retika fil-pajsaġġi ta' Albula u Bernina huma żewġ linji ferrovjarji storiċi li jaqsmu l-[[Alpi]] [[Żvizzera|Żvizzeri]]. Inbnew fil-bidu tas-seklu 20 biex jipprovdu rottat rapida u faċli lejn bosta insedjamenti Alpini li qabel kienu iżolati. Sabiex il-linji ferrovjarji nbnew, kellhom jingħelbu sfidi tekniċi permezz ta' pontijiet, galleriji u mini. Is-sit huwa kondiviż mal-Iżvizzera.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1276/|titlu=Rhaetian Railway in the Albula / Bernina Landscapes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Mantova]] u [[Sabbioneta]] |[[Stampa:Mantova_-_Profilo_di_Mantova.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mantova_-_Profilo_di_Mantova.jpg|alt=Mantua panorama|150x150px]] |[[Mantova]] u Sabbioneta, l-[[Italja]] 45°9′34″N 10°47′40″E |kulturali: (ii), (iii) |235 (580) |2008 |Dawn iż-żewġ irħula jirrappreżentaw żewġ approċċi tal-ippjanar tal-irħula fir-Rinaxximent. Mantova (fl-istampa), li oriġinat fi żmien ir-Rumani u li ppreservat strutturi mis-seklu 11, ġiet rinnovata fis-sekli 15 u 16. Min-naħa l-oħra, Sabbioneta ġiet stabbilita fit-tieni nofs tas-seklu 16 minn [[Vespasjanu I Gonzaga]] u nbniet bi pjanta b'għamla ta' grilja, f'konformità mal-viżjoni ta' belt ideali ta' dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1287/|titlu=Mantua and Sabbioneta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Id-[[Dolomiti]] |[[Stampa:Marmolata.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marmolata.JPG|alt=Mountain scenery|150x150px]] |disa' żoni differenti, l-[[Italja]] 46°36′47″N 12°9′47″E |naturali: (vii), (viii) |141,903 (350,650) |2009 |Dan is-sit huwa magħmula minn disa' żoni tad-Dolomiti, katina muntanjuża fit-Tramuntana tal-Alpi Taljani. Hemm 18-il quċċata ta' iktar minn 3,000 metru, b'xenarju muntanjuż li jinkludi rdumijiet tal-blat, ħitan vertikali, u widien twal u dojoq. Mill-perspettiva ġeoloġika, il-blat fih fossili ta' ħlejqiet tal-baħar tat-Triassiku.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1237/|titlu=The Dolomites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Monte San Giorgio]]* |[[Stampa:Lago_di_Lugano3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lago_di_Lugano3.jpg|alt=A wooded mountain and a lake.|150x150px]] |l-[[Italja]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] 45°53′20″N 8°54′50″E |naturali: (viii) |1,089 (2,690) |2010 |Monte San Giorgio, li jħares fuq il-Lag ta' [[Lugano]], jitqies bħala l-aqwa ġabra ta' fossili ta' ħlejqiet tal-baħar mit-Triassiku (245-230 miljun sena ilu). F'dak iż-żmien, iż-żona kienet laguna tropikali mimlija rettili, ħut, bivalvi, sponoż, ekinodermi, u krustaċji. Ġew ippreservati wkoll fossili ta' annimali terrestri, peress li l-laguna kienet qrib l-art. Il-parti tas-sit fl-Iżvizzera tniżżlet fl-2003 u l-parti Taljana żdiedet fl-2010.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1237/|titlu=The Dolomites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]] |[[Stampa:CividaledelFriuliDuomo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CividaledelFriuliDuomo.jpg|alt=Church with a stone facade|150x150px]] |seba' siti differenti, l-[[Italja]] 46°5′39″N 13°25′59″E |kulturali: (ii), (iii), (vi) |14 (35) |2011 |Dan is-sit huwa magħmul minn seba' gruppi ta' monasteri, knejjes u fortizzi assoċjati mal-[[Longobardi]] li kienu jmexxu fl-Italja mis-seklu 6 sa 8. L-arti u l-arkitettura jirriflettu s-sinteżi ta' influwenzi Rumani, Kristjani u Ġermaniċi. Il-monumenti inklużi jinsabu f'Brescia, f'[[Cividale del Friuli]] (il-katidral fl-istampa), [[Castelseprio]], [[Spoleto]], [[Campello sul Clitunno]], [[Benevento]] u [[Monte Sant'Angelo]]. L-arkitettura tas-sit tiġbor fiha sinteżi ta' diversi stili u t-tranżizzjoni lejn il-Medju Evu.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1318/|titlu=Longobards in Italy. Places of the Power (568-774 A.D.)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali madwar l-Alpi]]* |[[Stampa:Palafitte-Lago_di_Ledro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palafitte-Lago_di_Ledro.jpg|alt=Pile dwelling house, reconstruction|150x150px]] |111-il sit differenti, l-[[Awstrija]], [[Franza]], il-[[Ġermanja]], l-[[Italja]], is-[[Slovenja]] u l-[[Żvizzera|Iżvizzera]] <small>47°16′42″N 8°12′27″E</small> |kulturali: (iv), (v) |274 (680) |2011 |Dan is-sit transnazzjonali (kondiviż bejn l-Italja, l-Awstrija, Franza, il-Ġermanja, is-Slovenja u l-Iżvizzera) fih 111-il sit individwali bil-fdalijiet ta' abitazzjonijiet preistoriċi bil-puntali ta' insedjamenti preistoriċi madwar l-Alpi, li nbnew mill-5000 sal-500 Q.K. f'xifer il-lagi, ix-xmajjar jew l-artijiet mistagħdra. Fihom minjiera ta' informazzjoni dwar il-ħajja u l-kummerċ fil-kulturi agrarji [[Neolitiku|Neolitiċi]] u ta' Żmien il-Bronż fl-Ewropa Alpina.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1363/|titlu=Prehistoric Pile Dwellings around the Alps|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] fit-Toskana |[[Stampa:Villa_medici_di_belcanto,_veduta_00.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_medici_di_belcanto,_veduta_00.JPG|alt=A villa on the slope of a hill|150x150px]] |diversi siti fit-Toskana, l-[[Italja]] 43°51′28″N 11°18′15″E |kulturali: (ii), (iv), (vi) |ii, iv, vi (kulturali) |2013 |Dan is-sit huwa magħmul minn tnax-il villa u żewġ ġonna li nbnew taħt il-patrunaġġ tal-[[familja Medici]] fis-sekli 15 sa 17 fit-Toskana. Jirrappreżentaw tip ġdid ta' residenzi aristokratiċi, li jitbiegħdu mill-kastelli militari jew irziezet lussużi. Il-vilel u l-ġonna kienu postijiet ta' divertiment, arti u għarfien, u ġew iddisenjati f'konformità mal-prinċipji tal-umaniżmu Rinaxximentali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/175/|titlu=Medici Villas and Gardens in Tuscany|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Etna]] |[[Stampa:Mt_Etna_and_Catania1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mt_Etna_and_Catania1.jpg|alt=Mt Etna, covered with snow, with a city in front|150x150px]] |Catania, [[Sqallija]], l-[[Italja]] 37°45′22″N 14°59′48″E |naturali: (viii) |19,237 (47,540) |2013 |L-Etna hija l-iżjed stratovulkan attiv fid-dinja, kif ukoll wieħed mill-vulkani l-iktar studjati, bi [[storja]] ddokumentata ta' mill-inqas 2,700 sena. Tħaddan diversi fenomeni vulkaniċi tipiċi, fosthom koni tal-ġmamar, flussi tal-[[lava]], u għerien tal-lava. Il-muntanja ssostni wkoll ekosistema partikolari ta' flora u fawna endemiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1427/|titlu=Mount Etna|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]] |[[Stampa:Langhe.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Langhe.jpg|alt=Hilly area with vineyards|150x150px]] |Alessandria, Asti, Cuneo, l-[[Italja]] 44°36′31″N 7°57′49″E |kulturali: (iii), (v) |10,789 (26,660) |2014 |It-tkabbir u l-ipproċessar tad-dwieli għall-produzzjoni tal-inbid ta' Piemonte diġà seħħ mill-inqas fis-seklu 5 Q.K. Il-pajsaġġ kulturali fih vinji, villaġġi, kantini, azjendi agrikoli u knejjes Rumaneski. Is-sit jinkludi ħames żoni tal-produzzjoni tal-inbid u l-[[Kastell ta' Grinzane Cavour]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1390/|titlu=Vineyard Landscape of Piedmont: Langhe-Roero and Monferrato|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]] |[[Stampa:Palermo-katedrala-santa-vergine-maria-assunta-w-317.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palermo-katedrala-santa-vergine-maria-assunta-w-317.jpg|alt=Church and a palm tree in front|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Palermo]], l-[[Italja]] 38°6′39″N 13°21′11″E |kulturali: (ii), (iv) |6.24 (15.4) |2015 |Dan is-sit jinkludi disa' binjiet, li nbnew fi żmien ir-Renju Normann ta' Sqallija (1130-1194), bi stil li jinkorpora karatteristiċi tal-arti [[Għarab|Għarbija]], Biżantina u tal-Punent. Żewġ palazzi, tliet knejjes, tliet katidrali (fl-istampa jidher il-[[Katidral ta' Palermo]]), u l-[[Pont tal-Ammirall]] tniżżlu bħala sit wieħed.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1487/|titlu=Arab-Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalú and Monreale|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]]* |[[Stampa:ValleFondillo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ValleFondillo.jpg|alt=Forest and mountain landscape|150x150px]] |diversi siti fl-[[Albanija]], fl-[[Awstrija]], fil-[[Belġju]], fil-[[Bulgarija]], fil-[[Kroazja]], fil-[[Ġermanja]], fl-[[Italja]], fir-[[Rumanija]], fis-[[Slovakkja]], fis-[[Slovenja]], fl-[[Ukrajna]] u fi [[Spanja]] <small>49°5′10″N 22°32′10″E</small> |naturali: (ix) |92,023 (227,390) |2017 |Il-Foresti Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji jintużaw biex jiġi studjat it-tifrix tas-siġar tal-fagu (''Fagus sylvatica'') fl-Emisferu tat-Tramuntana f'varjetà ta' ambjenti u l-ambjent fil-foresti. Is-sit tniżżel għall-ewwel darba fl-2007 b'komponenti mis-Slovakkja u mill-Ukrajna. Ġie estiż fl-2011, fl-2017, u fl-2021 biex jiġu inklużi l-foresti f'total ta' 18-il pajjiż.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1133/|titlu=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent|Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: ''Stato da Terra'' – ''Stato da Mar'' tal-Punent]]* |[[Stampa:Palmanova1600.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palmanova1600.jpg|alt=Map of a star fort|150x150px]] |l-[[Italja]], il-[[Montenegro]], [[Kroazja]] |kulturali: (iii), (iv) |— |2017 |Dan is-sit huwa magħmul minn sitt komponenti ta' opri tad-difiża fl-Italja, fil-Kroazja u fil-Montenegro, tul iktar minn 1,000 kilometru bejn ir-reġjun tal-Lombardia fl-Italja u l-Lvant tal-Kosta [[Baħar Adrijatiku|Adrijatika]]. Id-disinn tal-fortifikazzjonijiet (imlaqqmin ''alla moderna'') ħabat mal-introduzzjoni tal-porvli fil-gwerer, li wasslet għal bidliet sinifikanti fit-tekniki u fl-arkitettura militari. Fl-Italja hemm tliet siti: il-fortizza b'għamla ta' stilla ta' [[Palmanova]] (fl-istampa) u l-fortifikazzjonijiet ta' Bergamo u ta' [[Peschiera del Garda]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1533/|titlu=Venetian Works of Defence between the 16th and 17th Centuries: Stato da Terra – Western Stato da Mar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Ivrea]], Belt Industrijali tas-Seklu 20 |[[Stampa:Ivrea_Montenavale_EXMensa_01.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ivrea_Montenavale_EXMensa_01.JPG|alt=Industrial buildings|150x150px]] |[[Ivrea]], Belt Metropolitana ta' Torino, l-[[Italja]] 45°28′0″N 7°53′0″E |kulturali: (iv) |71.185 (175.90) |2018 |Il-Belt Industrijali ta' Ivrea ġiet stabbilita fl-1908 minn [[Camillo Olivetti]], il-kap tal-kumpanija Olivetti S.p.A. li kienet tipproduċi t-typewriters, il-kalkolaturi mekkaniċi, u l-[[Kompjuter|kompjuters]]. Fil-biċċa l-kbira bejn is-snin 30 u 60 tas-seklu 20, il-belt ġiet iddisinjata f'konformità mal-ideat politiċi tal-[[Moviment Komunità]]. Il-kumpless jinkludi binjiet industrijali, residenzjali u pubbliċi, u jesprimi viżjoni moderna tar-relazzjoni bejn il-produzzjoni industrijali u l-arkitettura. Fl-2021 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1538/|titlu=Ivrea, industrial city of the 20th century|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]] |[[Stampa:Panorama_da_Collalbrigo_-_panoramio.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panorama_da_Collalbrigo_-_panoramio.jpg|alt=Panorama with vineyards|150x150px]] |Treviso, Veneto, l-[[Italja]] 45°57′10.9″N 12°13′34″E |kulturali: (v) |20,334.2 (50,247) |2019 |Il-pajsaġġ kulturali ta' [[Conegliano]] u ta' [[Valdobbiadene]] huwa kkaratterizzat minn għoljiet partikolari (magħrufa bħala ''ciglioni'') li ġew imtarrġin u kkonvertiti għal vinji mis-seklu 17. Ir-reġjun jipproduċi l-inbid spumanti [[Prosecco]]. Il-pajsaġġ jinkludi wkoll foresti, sisien tax-xitel, irziezet u villaġġi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1571/|titlu=Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]]* |[[Stampa:Tempio_termale.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tempio_termale.jpg|alt=Spa in the ancient style with columns|150x150px]] |l-[[Awstrija]], il-[[Belġju]], iċ-[[Ċekja]], [[Franza]], il-[[Ġermanja]], l-[[Italja]] u r-[[Renju Unit]] |kulturali: (ii), (iii) |— |2021 |L-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huwa sit magħmul minn 11-il raħal bi spa f'seba' pajjiżi Ewropej fejn l-ilmijiet minerali kienu jintużaw għal skopijiet ta' fejqan u terapewtiċi qabel l-iżvilupp tal-[[mediċina]] industrijali fis-seklu 19. Fl-Italja tniżżel ir-raħal ta' [[Montecatini Terme]]<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1571/|titlu=Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref>. |- ![[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]] |[[Stampa:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Interior of a chapel covered by frescos|150x150px]] |Padova, l-[[Italja]] |kulturali: (ii) |— |2021 |Is-sit huwa magħmul minn tmien binjiet, kemm reliġjużi kif ukoll lajċi, f'erba' raggruppamenti. Dawn fihom ċikli ta' affreski li ġew impittra bejn l-1302 u l-1397 minn diversi pitturi prominenti: Giotto, [[Guariento di Arpo]], [[Giusto de' Menabuoi]], [[Altichiero da Zevio]], [[Jacopo d'Avanzi]] u [[Jacopo da Verona]]. L-affreski huma innovattivi fil-mod kif jirrakkontaw ġrajja allegorika u kif jużaw mod ġdid ta' perspettiva.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1623/|titlu=Padua’s fourteenth-century fresco cycles|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Portiċi ta' Bologna]] |[[Stampa:Portici-1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Portici-1.jpg|alt=Street with porticoes on both sides|150x150px]] |Belt Metropolitana ta' [[Bolonja|Bologna]], l-[[Italja]] |kulturali: (iv) |— |2021 |Il-portiċi jirrappreżentaw wirt kulturali u arkitettoniku importanti tal-belt ta' Bologna. Għal sekli sħaħ, intużaw bħala mogħdijiet imkennija tal-mixi u bħala postijiet ewlenin għall-attivitajiet tal-merkanti. Inbnew bl-[[injam]], bil-brikks u bil-ġebel, u fis-seklu 20 anke bil-konkrit rinfurzat. Xi kultant jinsabu fuq iż-żewġ naħat tat-toroq. B'kollox tniżżlu 12-il kumpless ta' portiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1650/|titlu=The Porticoes of Bologna|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Stari Ras]] u [[Monasteru ta' Sopoćani|Sopoćani]] |[[Stampa:Manastir_Sopocani_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manastir_Sopocani_2.jpg|150x150px]] |Novi Pazar, is-[[Serbja]] 43°7′8″N 20°25′22″E |kulturali: (i), (iii) |199 (490) |1979 |Stari Ras kienet l-ewwel [[belt kapitali]] tas-Serbja u fiha grupp impressjonanti ta' monumenti Medjevali li jikkonsistu minn fortizzi, knejjes u monasteri. Il-Monasteru ta' Sopoćani jfakkar il-kuntatti bejn iċ-ċivilizzazzjoni tal-Punent u d-dinja [[Biżantini|Biżantina]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/96/|titlu=Stari Ras and Sopo&#x107;ani|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}</ref> |- ![[Monasteru ta' Studenica]] |[[Stampa:Manastir_Studenica,_Srbija,_061.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manastir_Studenica,_Srbija,_061.JPG|150x150px]] |Kraljevo, is-[[Serbja]] 43°29′10″N 20°32′12″E |kulturali: (i), (ii), (iv), (vi) |1.16 (2.9) |1986 |Il-Monasteru ta' Studenica, li ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 12 minn [[Stefan Nemanja]], il-fundatur tal-istat Serbjan Medjevali, huwa l-ikbar monasteru Ortodoss Serbjan u l-iktar wieħed rikk. Iż-żewġ monumenti prinċipali tiegħu, il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] u l-Knisja tar-Re, it-tnejn mibnija bl-irħam abjad, iħaddnu kollezzjonijiet prezzjużi ta' affreski Biżantini tas-sekli 13 u 14.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/389/|titlu=Studenica Monastery|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}</ref> |- ![[Monumenti Medjevali fil-Kosovo|Monumenti Medjevali fil-]][[Kosovo]] |[[Stampa:Visoki_Dečani.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visoki_De%C4%8Dani.jpg|alt=Visoki Dečani|150x150px]] |Dečani, Gračanica, Peć, Prizren, il-[[Kosovo]]/is-[[Serbja]] 42°39′40″N 20°15′56″E |kulturali: (ii), (iii), (iv) |2.88 (7.1) |2004 |Is-sit jinkludi erba' monumenti: il-[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]], il-Knisja tal-Madonna ta' Ljeviš, il-Monasteru tal-Patriarkat ta' Peć, u l-Monasteru ta' Visoki Dečani. L-erba' binjiet tas-sit jirriflettu l-qofol tal-kultura ekkleżjastika Biżantina-[[Rumanesk|Rumaneska]], bi stil distint ta' affreski mal-ħitan, li żviluppa fil-Balkani bejn is-sekli 13 u [[Seklu 17|17]]. L-istil kellu rwol deċiżiv fl-[[arti]] sussegwenti fil-Balkani.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/724/|titlu=Medieval Monuments in Kosovo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}</ref> Dan is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-periklu fl-2006 minħabba d-diffikultajiet fil-ġestjoni u fil-konservazzjoni tiegħu li jirriżultaw min-nuqqas ta' stabbiltà [[politika]] fir-reġjun.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/268/|titlu=World Heritage Committee puts Medieval Monuments in Kosovo on Danger List and extends site in Andorra, ending this year’s inscriptions - UNESCO World Heritage Centre|data=2020-08-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200822145734/https://whc.unesco.org/en/news/268/|arkivju-data=2020-08-22|url-status=bot: unknown}}</ref> |- ![[Gamzigrad|Gamzigrad-Romuliana, il-Palazz ta' Galerju]] |[[Stampa:Гамзиград_04а.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_04%D0%B0.jpg|alt=Palace of Galerius|150x150px]] |Zaječar, is-[[Serbja]] 43°53′57.5″N 22°11′10″E |kulturali: (iii), (iv) |179 (440) |2007 |Il-kumpless tal-palazz iffortifikat u tal-mafkar tal-Aħħar ta' Żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]] ġie kkummissjonat mill-Imperatur Caius Valerius Galerius Maximianus fl-aħħar tas-seklu 3 u fil-bidu tas-seklu 4 [[WK|W.K]]. Kien magħruf bħala Felix Romuliana, f'ġieħ omm l-imperatur. Is-sit jikkonsisti minn fortifikazzjonijiet, il-palazz fil-parti tal-Majjistral tal-kumpless, bażiliki, tempji, banjijiet termali, kumpless ta' mafkar, u monument b'erba' pilastri (''tetrapylon''). Il-grupp ta' binjiet huwa uniku wkoll minħabba t-taħlita ta' funzjonijiet ċerimonjali u ta' mafkar li kellu.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1253/|titlu=Gamzigrad-Romuliana, Palace of Galerius|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}</ref> |- ![[Stećak|Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci]]* |[[Stampa:Mramorje_Perućac_011.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mramorje_Peru%C4%87ac_011.jpg|alt=Mramorje, Perućac|150x150px]] |il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]], il-[[Kroazja]], is-[[Serbja]], il-[[Montenegro]] 43°5′31.97″N 17°55′26.59″E |kulturali: (iii), (vi) |49 (120) |2016 |L-iStećci (singular: ''stećak'') huma l-oqbra monolitiċi Medjevali li jinsabu fil-Bożnija-Ħerzegovina kif ukoll f'partijiet tal-[[Kroazja]], tas-[[Serbja]] u tal-[[Montenegro]]. Tfaċċaw għall-ewwel darba fis-seklu 12 u laħqu l-qofol tagħhom fis-sekli 14 u 15. Hemm tliet siti fis-Serbja, f'Perućac, f'Rastište u f'Hrta.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1504/|titlu=Ste&#x107;ci Medieval Tombstone Graveyards|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}</ref> |- ![[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]] |[[Stampa:SkocjanskeJame_2013jpg.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SkocjanskeJame_2013jpg.jpg|alt=Interior of a cave with dripstone formations and a walking path|150x150px]] |Škocjan (il-Muniċipalità ta' Divača), is-[[Slovenja]] 45°40′0″N 14°0′0″E |naturali: (vii), (viii) |413 (1,020) |1986 |Is-sistema tal-Għerien ta' Škocjan u l-madwar tagħhom jirrappreżentaw uħud mill-iżjed fenomeni topografiċi karstiċi sinifikanti, inkluż wieħed mill-ikbar kanjons bi xmara taħt l-art magħrufa fid-dinja. Jinsabu fil-Promontorju Karstiku li għandu importanza speċjali fl-istorja tax-[[Xjenza|xjenzi]] tad-[[Id-Dinja|Dinja]].<ref name=":1">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/390|titlu=Škocjan Caves - UNESCO World Heritage Centre|data=2019-12-06|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191206140919/http://whc.unesco.org/en/list/390|arkivju-data=2019-12-06|url-status=bot: unknown}}</ref> |- !Wirt tal-Merkurju. [[Almadén]] u [[Idrija]]* |[[Stampa:Šelštev,_Idrija.jpg|ħolqa=Https://en.wikipedia.org/wiki/File:Šelštev,_Idrija.jpg|alt=A building which is the entrance to Antonijev rov, Idrija|150x150px]] |[[Idrija]], is-[[Slovenja]], u [[Almadén]], [[Spanja]] 38°46′31″N 4°50′20″W |kulturali: (ii), (iv) |104 (260) |2012 |Idrija kellha waħda mill-ikbar żewġ minjieri tal-[[merkurju]] fid-dinja. Il-merkurju ġie skopert għall-ewwel darba f'Idrija fl-1490. Is-sit jinkludi l-karatteristiċi tal-infrastruttura u tat-teknoloġija b'rabta max-xogħol fil-minjieri u l-produzzjoni tal-merkurju u huwa xhieda tal-kummerċ interkontinentali tal-merkurju, li ġġenera skambji importani bejn l-[[Ewropa]] u l-[[Stati Uniti|Amerka]] matul is-sekli. Id-daħla tal-minjiera ta' Antonijev rov tidher fir-ritratt. Is-sit huwa kondiviż mar-raħal tax-xogħol tal-minjieri ta' Almadén, Spanja.<ref name=":3">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1313/|titlu=Heritage of Mercury. Almadén and Idrija - UNESCO World Heritage Centre|data=2019-12-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191216223523/http://whc.unesco.org/en/list/1313/|arkivju-data=2019-12-16|url-status=bot: unknown}}</ref> |- ![[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]] |[[Stampa:Ljubljanica_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ljubljanica_01.jpg|alt=Tromostovje bridges above the Ljubljanica river|150x150px]] |[[Ljubljana]], is-[[Slovenja]] |kulturali: (iv) |— |2021 |Is-sit jinkludi wħud mill-iżjed xogħlijiet prominenti tal-arkitett Sloven [[Jože Plečnik]] f'Ljubljana. Matul il-perjodu bejn il-gwerer, Plečnik ħadem biex jittrasforma Ljubljana minn belt provinċjali għall-belt kapitali tas-Slovenja billi ħoloq sensiela ta' spazji u istituzzjonijiet pubbliċi u integrahom fin-nisġa urbana eżistenti tal-belt. Fost is-siti hemm il-Knisja ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] f' Črna Vas, u s-siti li ġejjin f'Ljubljana: l-ispazju għall-mixi tul ix-xtut tax-xmara [[Ljubljanica]] u l-pontijiet li jaqsmu minn naħa għall-oħra tagħha (fir-ritratt jidher il-Pont Triplu), ix-"Xatt Aħdar": it-Triq Vegova bil-Librerija Nazzjonali u Universitarja mill-[[Pjazza]] tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] sal-Pjazza tal-Kungress u l-Park tal-Istilla, il-Pont ta' Trnovo, il-Ħitan [[Imperu Ruman|Rumani]] f'Mirje, il-Knisja ta' [[San Franġisk t'Assisi]], u l-Ġnien tal-Qaddisin Kollha fiċ-Ċimiterju ta' Žale.<ref name=":4">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1643/|titlu=The works of Jože Plečnik in Ljubljana – Human Centred Urban Design - UNESCO World Heritage Centre|data=2021-07-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210728173715/https://whc.unesco.org/en/list/1643/|arkivju-data=2021-07-28|url-status=bot: unknown}}</ref> |- ![[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]] |[[Stampa:Pont_de_la_Tosca_(Escaldes-Engordany)_-_2.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Pont_de_la_Tosca_(Escaldes-Engordany)_-_2.jpg|150x150px]] |Madriu-Perafita-Claror, [[Andorra]] 42°29′41″N 1°35′44″E |kulturali: (iii) |— |2004 |Dan il-wied jinsab fil-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]] tal-Andorra fejn hemm stil ta' għajxien marbut mar-[[Ragħaj|ragħa]], kif ukoll kenn għall-organiżmi selvaġġi rari jew fil-periklu ta' estinzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1160/|titlu=Madriu-Perafita-Claror Valley|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' San Marino u [[Monte Titano]] |[[Stampa:View of Mount Titano - San Marino.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:San_Marino_prima_torre.jpg|150x150px]] |[[San Marino]]43°55′58″N 12°27′7″E |kulturali: (iii) |55 (140) |2008 |Dan is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi lil Monte Titano fejn tinsab il-Belt ta' San Marino, flimkien mal-Muniċipju u l-Bażilika ta' San Marino.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1245/|titlu=San Marino Historic Centre and Mount Titano|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Belt tal-Vatikan]] |[[File:St_Peter's_Square,_Vatican_City_-_April_2007.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Peter's_Square,_Vatican_City_-_April_2007.jpg|alt=Large circular square with columned buildings and an obelisk in the middle.|150x150px]] |il-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]] 41°54′8″N 12°27′27″E |kulturali: (i), (ii), (iv), (vi) |— |1984 |<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/286/|titlu=Vatican City|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-29}}</ref> |- ![[Butrint]] |[[Stampa:Amphitheatre_of_Butrint_2009.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amphitheatre_of_Butrint_2009.jpg|150x150px|Butrint]] |Vlorë, Sarandë, l-[[Albanija]] 39°45′4″N 20°1′34″E |kulturali: (iii) |3,980 (9,800) |1992 |Butrint (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Buthrōtum'') kienet belt Griega antika, imbagħad belt [[Imperu Ruman|Rumana]] u s-sede ta' veskovat Ruman aħħari. Wara perjoduta' abbandun, ġiet okkupata mill-[[Biżantini]], mill-Anġojini u mill-[[Venezja|Venezjani]]. Finalment ġiet abbandunata fl-aħħar tal-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Fost is-siti arkeoloġiċi prominenti hemm teatru Grieg, battisterju tal-aħħar tal-antikità, bażilika tas-seklu 9, u fortifikazzjonijiet mill-perjodu tal-kolonja Griega sal-Medju Evu.<ref name=":02">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/570/|titlu=Butrint - UNESCO World Heritage Centre|data=2015-05-24|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150524000554/https://whc.unesco.org/en/list/570/|arkivju-data=2015-05-24|url-status=bot: unknown}}</ref> |- !Ċentri Storiċi ta' [[Berat]] u [[Gjirokastër]] |[[Stampa:Old_town_of_berat_albania_3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_town_of_berat_albania_3.jpg|150x150px|Berat]] |[[Berat]] u [[Gjirokastër]], l-[[Albanija]] 40°4′10″N 20°8′0″E |kulturali: (iii), (iv) |59 (150) |2005 |Berat u Gjirokastër ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala eżempji rari ta' arkitettura tipika tal-perjodu [[Imperu Ottoman|Ottoman]]. Berat hija xhieda tal-koeżistenza ta' diversi komunitajiet [[Reliġjon|reliġjużi]] u kulturali tul is-sekli. Fiha kastell, li l-biċċa l-kbira minnu nbena fis-seklu 13, għalkemm l-oriġini tiegħu jmorru lura għas-seklu 4 [[Ante Christum natum|Q.K]]. Iż-żona taċ-ċittadella fiha bosta knejjes [[Biżantini]], l-iktar mis-seklu 13, kif ukoll diversi moskej li nbnew fis-seklu 15. Gjirokastër fiha sensiela ta' djar b'żewġ sulari li nbnew fis-[[seklu 17]]. Ir-raħal għad għandu wkoll bażar, moskea tas-seklu 18 u żewġ knejjes tal-istess perjodu. Oriġinarjament Gjirokastër tniżżel waħdu fl-2005, imbagħad Berat żdied fl-2008.<ref name=":12">{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/569|titlu=Historic Centres of Berat and Gjirokastra - UNESCO World Heritage Centre|data=2012-03-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120302171506/http://whc.unesco.org/en/list/569|arkivju-data=2012-03-02|url-status=bot: unknown}}</ref> |- !Wirt Naturali u Kulturali tar-Reġjun ta' [[Ohrid]]* |[[Stampa:Iglesia_San_Juan_Kaneo,_Ohrid,_Macedonia_del_Norte,_2014-04-17,_DD_19.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Iglesia_San_Juan_Kaneo,_Ohrid,_Macedonia_del_Norte,_2014-04-17,_DD_19.jpg|150x150px|Ohrid]] |l-[[Albanija]] u l-[[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta' Fuq]] 41°7′5″N 20°48′48″E |kulturali: (i), (iii), (iv), (vii) |83,350 (206,000) |1979 |Ir-raħal ta' Ohrid huwa wieħed mill-eqdem insedjamenti [[Bniedem|umani]] fl-Ewropa bi fdalijiet arkeoloġiċi minn Żmien il-Bronż sal-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Huwa xhieda prominenti tal-[[L-Arti|arti]] u tal-arkitettura [[Biżantini|Biżantina]], bħall-knejjes ta' San Ġwann ta' Kaneo u ta' Santa Sofija. Ohrid fih l-iżjed monasteru Slav antik u l-ewwel università Slava fil-Balkani. Il-Lag ta' Ohrid imur lura għall-perjodu preglaċjali u jipprovdi refuġju uniku għal bosta speċijiet endemiċi u relitti ta' flora u ta' fawna tal-ilma ħelu. Is-sit ġie estiż fl-1980 u fl-2009 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit. Fl-2019, is-sit ġie estiż biex tiġi inkluża l-parti Albaniża tal-lag.<ref name=":32">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/99|titlu=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region - UNESCO World Heritage Centre|data=2017-12-17|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171217090041/https://whc.unesco.org/en/list/99|arkivju-data=2017-12-17|url-status=bot: unknown}}</ref> |- ![[Pont Antik ta' Mostar]] |[[Stampa:Mostar_Brückenspringer_Trevor.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mostar_Br%C3%BCckenspringer_Trevor.jpg|150x150px|Stari Most]] |Mostar, il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]] 43°20′53″N 17°48′39″E |kulturali: (vi) |— |2005 |Dan is-sit jinkludi l-Pont Antik ta' Mostar u ż-żona tal-madwar. Il-pont [[Imperu Ottoman|Ottoman]], li jaqsam ix-xmara [[Neretva]], ġie kkummissjonat minn [[Suleiman il-Manjifiku]] u tlesta fl-1566/1567. Fl-1993, matul il-Gwerra tal-Bożnija, ġie mmirat u meqrud apposta mill-Kunsill tad-Difiża [[Kroazja|Kroat]]. Wara l-gwerra, il-pont ġie rikostruwit b'metodi tal-kostruzzjoni tradizzjonali u b'materjali lokali, u reġa' nfetaħ fl-2004.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/946/|titlu=Old Bridge Area of the Old City of Mostar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-23}}</ref> |- ![[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]] |[[Stampa:Mehmet_pasa_bridge_and_green_Drina_river.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mehmet_pasa_bridge_and_green_Drina_river.jpg|150x150px|Mehmed Paša Sokolović Bridge]] |Višegrad, il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]] 43°46′53″N 19°17′17″E |kulturali: (ii), (iv) |1.50 (3.7) |2007 |Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović, li jaqsam ix-xmara [[Drina]], tlesta fl-1577 mill-[[arkitett]] tal-qorti Ottomana [[Mimar Sinan]] skont l-ordnijiet tal-Gran Viżier Mehmed Paša Sokolović. Il-pont huwa twil 179.5 metru (589 pied) u fih 11-il ħnejja. Il-pont għandu wkoll tifsira simbolika bħala post ta' għajxien paċifiku bejn il-[[Kristjaneżmu]] u l-[[Iżlam]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1260/|titlu=Mehmed Pa&scaron;a Sokolovi&#x107; Bridge in Vi&scaron;egrad|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-23}}</ref> |- ![[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor|Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor]] |[[Stampa:20090719_Crkva_Gospa_od_Zdravlja_Kotor_Bay_Montenegro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20090719_Crkva_Gospa_od_Zdravlja_Kotor_Bay_Montenegro.jpg|alt=Kotor|150x150px]] |[[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor|Kotor]], Herceg Novi, Tivat, il-[[Montenegro]] 42°29′0″N 18°42′0″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |— |1979 |Il-Bajja ta' Kotor, port naturali strateġiku fil-Lvant tal-[[Baħar Adrijatiku]], kienet ċentru importanti ta[[L-Arti|l-arti]] u tal-kummerċ matul il-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Il-valur tar-reġjun huwa integrat fil-kwalità tal-arkitettura tal-bliet iffortifikati u miftuħa, tal-insedjamenti, tal-palazzi u tal-kumplessi monastiċi, kif ukoll l-integrazzjoni tagħhom fil-pajsaġġ imtarraġ ikkultivat fuq ix-xaqlibiet tal-għoljiet tal-blat għoljin. Is-sit jinkludi l-bliet ta' Kotor, [[Perast]] u [[Risan]], kif ukoll il-fortifikazzjonijiet ta' Kotor. Bejn l-1979 u l-2003, is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba li ħsara li ġarrab mit-terremot tal-1979 tal-Montenegro. Fl-2012 u fl-2015 saru xi modifiki minuri fil-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/125/|titlu=Natural and Culturo-Historical Region of Kotor|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-26}}</ref> |- ![[Durmitor|Park Nazzjonali ta' Durmitor]] |[[Stampa:The_Black_Lake_in_Montenegro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Black_Lake_in_Montenegro.jpg|alt=Durmitor|150x150px]] |Žabljak, il-[[Montenegro]] 43°7′59″N 19°1′0″E |naturali: (vii), (viii), (x) |32,100 (79,000) |1980 |Durmitor hija katina muntanjuża tal-[[ġebla tal-ġir]] li tifforma parti mill-[[Alpi Dinariċi]]. Issawret permezz tal-glaċieri u mimlija kanjons bix-xmajjar. Il-Kanjon tax-xmara [[Tara]] għandhom l-iżjed fniedaq tax-xmajjar fondi fl-[[Ewropa]], ta' madwar 1,300 metru (4,300 pied). Hemm 18-il lag glaċjali fil- park u l-ikbar wieħed huwa l-[[Lag l-Iswed]]. Il-Park Nazzjonali ta' Durmitor huwa wkoll post importanti għall-[[bijodiversità]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/100/|titlu=Durmitor National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-26}}</ref> Wara li s-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1980, il-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit ġew immodifikati fl-2005 biex ikunu l-istess bħall-konfini tal-park nazzjonali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/478/|titlu=29 COM 8B.15 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-26}}</ref> |- ![[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]] |[[Stampa:Photo_Ellis_Hal_Salflieni.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Photo_Ellis_Hal_Salflieni.jpg|alt=An underground necropolis.|150x150px]] |[[Ħal Saflieni]], [[Raħal Ġdid]], [[Malta]] 35°52′17″N 14°30′27″E |kulturali: (iii) |— |1980 |L-ipoġew huwa struttura kbira taħt l-art li kienet tintuża bħala ċimiterju taħt l-art bejn l-4000 [[Ante Christum natum|Q.K]]. u l-2500 Q.K. u ġie skopert fl-1902. Tliet livelli sovraimposti ta' kompartimenti tħaffru fil-blat artab tal-[[Ġebla tal-ġir|franka]], u xi kompartimenti imitaw l-arkitettura tat-tempji megalitiċi kontemporanji fuq l-art. L-ipoġew inizjalment kellu l-fdalijiet ta' xi 7,000 individwi. L-iskavi taw ħjiel dwar ir-ritwali funebri [[Neolitiku|Neolitiċi]], li x'aktarx li kienu jsiru f'diversi stadji. Reċipjenti tal-fuħħar u amuleti tal-ġebel u tat-tafal instabu fis-sit, kif ukoll figuri umani tal-ġebel u tat-tafal, inkluż [[statwa]] famuża tal-mara rieqda.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/130/|titlu=Ħal Saflieni Hypogeum|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- !Il-[[Valletta|Belt Valletta]] |[[Stampa:St_Sebastian_Curtain.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Sebastian_Curtain.jpg|alt=Skyline of a city with a church dome and bell tower.|150x150px]] |Il-[[Valletta|Belt Valletta]], [[Malta]] 35°54′2″N 14°30′52″E |kulturali: (i), (vi) |56 (140) |1980 |Il-Belt Valletta ġiet stabbilita fl-1566. Il-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri ta' San Ġwann]] ippjanaw u fasslu l-belt bħala ħolqien olistiku uniku tal-aħħar tar-[[Rinaxximent]], b'konfigurazzjoni uniformi ta' grilja fi ħdan swar iffortifikati. Għalkemm esperjenzat rinnovazzjonijiet u ħsarat estensivi matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], proporzjon kbir tan-nisġa urbana ġiet ippreservata jew irrestawrata. Uħud mit-320 [[monument]] tal-Belt Valletta jinkludu l-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]], il-[[Palazz tal-Gran Mastru]], il-[[Berġa ta' Kastilja]], il-[[Berġa ta' Provenza]], il-[[Berġa tal-Italja]], il-[[Berġa ta' Aragona]], u l-Knejjes tal-[[Knisja tal-Vitorja|Vitorja]], ta' [[Knisja ta' Santa Katarina|Santa Katarina]] u ta' [[Ġieżu]], kif ukoll kostruzzjonijiet tas-seklu 18 bħall-[[Berġa ta' Bavarja]], il-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl, u t-[[Teatru Manoel]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/131/|titlu=City of Valletta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]] |[[Stampa:IMG_1524_Ħaġar_Qim_September_2005.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IMG_1524_%C4%A6a%C4%A1ar_Qim_September_2005.jpg|alt=Façade of a prehistoric temple made up of large megaliths.|150x150px]] |[[Xagħra]], [[Qrendi]], [[Mġarr]], u [[Ħal Tarxien|Tarxien]], [[Malta]] u [[Għawdex]] 36°2′57″N 14°16′10″E |kulturali: (iv) |— |1980 |Is-sit huwa magħmul minn seba' tempji [[Preistorja|preistoriċi]] f'sitt siti (oriġinarjament, is-sit kien jinkludi ż-żewġ tempji ta' Ġgantija u ġie estiż fl-1992) li nbnew matul ir-raba' u t-tielet millenji [[Ante Christum natum|Q.K]]. Dawn it-tempji huma fost l-eqdem strutturi mingħajr tkaħħil fid-[[Id-Dinja|dinja]] u x'aktarx kellhom importanza ritwali kbira għal soċjetà organizzata ferm. Għalkemm kull tempju huwa differenti bħala disinn arkitettoniku, normalment kollha kellhom spazju elittiku quddiem faċċata konkava. Il-vireg orizzontali fil-ġebel li għadhom viżibbli jindikaw li l-monumenti kienu msaqqfin, xi ħaġa pjuttost sofistikata għal dak iż-żmien. Il-karatteristiċi dekorattivi tat-tempji jinkludu panewijiet b'toqob imħaffrin u panewijiet b'bassoriljievi b'motivi spirali, siġar, pjanti u [[Annimal|annimali]] varji.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/132/|titlu=Megalithic Temples of Malta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}</ref> |- ![[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice|Park Nazzjonali tal-Lagi ta' Plitvice]] |[[Stampa:Plitvice_Lakes_National_park.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plitvice_Lakes_National_park.jpg|150x150px]] |Plitvička Jezera, il-[[Kroazja]] 44°52′40″N 15°36′52″E |naturali: (vii), (viii), (ix) |19,200 (47,000) |1979 |Tul iż-żmien, il-fluss tal-ilma għadda fuq il-[[ġebla tal-ġir]] u l-ġibs naturali, u ħoloq digi naturali, li min-naħa tagħhom ħolqu sensiela ta' lagi konnessi, kaskati u għerien. Il-foresti fil-qrib jospitaw orsijiet, lupi u ħafna speċijiet rari ta' [[Għasfur|għasafar]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/98/|titlu=Plitvice Lakes National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- !Kumpless Storiku ta' [[Split, Kroazja|Split]] bil-[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]] |[[Stampa:Peristyle_of_Diocletian's_Palace,_Split_(11908116224).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Peristyle_of_Diocletian's_Palace,_Split_(11908116224).jpg|150x150px]] |[[Split]], il-[[Kroazja]] 43°30′34″N 16°26′36″E |kulturali: (ii), (iii), (iv) |21 (52) |1979 |Il-palazz inbena mill-[[Imperu Ruman|imperatur Ruman]] Djoklezjanu għall-ħabta tas-seklu 4 W.K., u iktar 'il quddiem intuża bħala l-bażi tal-belt ta' Split. Fil-[[Medjuevu|Medju Evu]] nbena [[katidral]] ġo mawżolew antik, flimkien ma' knejjes, fortifikazzjonijiet, u palazzi [[Gotiku|Gotiċi]] u [[Rinaxximent|Rinaxximentali]]. L-istil [[Barokk]] intuża għall-kumplament tal-binjiet taż-żona.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/97/|titlu=Historical Complex of Split with the Palace of Diocletian|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- ![[Dubrovnik|Belt Antika ta' Dubrovnik]] |[[Stampa:Old_town_of_dubrovnik.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_town_of_dubrovnik.jpg|150x150px]] |[[Dubrovnik]], il-[[Kroazja]] 42°39′2″N 18°5′29″E |kulturali: (i), (iii), (iv) |97 (240) |1979 |Dubrovnik saret Repubblika Marittima sinjura matul il-Medju Evu u saret l-unika belt-stat fil-Lvant tal-[[Baħar Adrijatiku]] li kienet tħaqqaqha ma' [[Venezja]]. Appoġġata mill-ġid u mid-diplomazija għaqlija, il-belt kisbet livell notevoli ta' żvilupp, b'mod partikolari matul is-sekli 15 u 16.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/95/|titlu=Old City of Dubrovnik|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- ![[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Kumpless Episkopali tal-Bażilika Ewfrasjana fiċ-Ċentru Storiku ta' Poreč]] |[[Stampa:The_Euphrasian_Basilica_in_the_Historic_Centre_of_Poreč_-_panoramio_(2).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Euphrasian_Basilica_in_the_Historic_Centre_of_Pore%C4%8D_-_panoramio_(2).jpg|150x150px]] |Poreč, il-[[Kroazja]] 45°13′45″N 13°35′40″E |kulturali: (ii), (iv) |1.10 (2.7) |1997 |Il-kumpless episkopali, bil-mużajk tiegħu, imur lura għas-seklu 6, u huwa wieħed mill-aqwa eżempji tal-[[arti]] u tal-arkitettura [[Biżantini]] bikrija fil-[[Mediterran]] u fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-kumpless jinkludi l-bażilika stess, sagristija, battisterju, u t-torri tal-kampnar tal-palazz tal-arċisqof fil-qrib.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/809/|titlu=Episcopal Complex of the Euphrasian Basilica in the Historic Centre of Pore&#x10d;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- ![[Trogir|Belt Storika ta' Trogir]] |[[Stampa:View_over_Trogir_-_Croatia.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_over_Trogir_-_Croatia.jpg|150x150px]] |[[Trogir]], il-[[Kroazja]] 43°30′45″N 16°15′6″E |kulturali: (ii), (iv) |6.40 (15.8) |1997 |Il-kultura rikka ta' Trogir inħolqot taħt l-influwenza tal-[[Greċja|Griegi]], tar-Rumani u tal-Venezjani tal-qedem. Fiha l-iżjed kumpless [[Rumanesk]]-Gotiku ppreservat tajjeb mhux biss fl-Adrijatiku, iżda fl-[[Ewropa Ċentrali]] kollha. Il-qalba Medjevali ta' Trogir, imdawra bil-ħitan, tinkludi kastell u torri ppreservati u sensiela ta' abitazzjonijiet u palazzi mill-perjodi Rumaneski, Gotiċi u Barokki.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/810/|titlu=Historic City of Trogir|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- ![[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' San Ġakbu ta' Šibenik]] |[[Stampa:St._Jacobuskathedraal_;_Sibenik.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Jacobuskathedraal_;_Sibenik.jpg|150x150px]] |Šibenik, il-[[Kroazja]] 43°44′11″N 15°53′25″E |kulturali: (i), (ii), (iv) |0.10 (0.25) |2000 |Il-katidral huwa bażilika bi tlieta navati, bi tliet apsidi u b'koppla għolja 32 metru minn ġewwa. Huwa ukoll wieħed mill-iżjed [[Monument|monumenti]] arkitettoniċi Rinaxximentali importanti fil-Lvant tal-Adrijatiku.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/963/|titlu=The Cathedral of St James in &Scaron;ibenik|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- ![[Pjanura ta’ Stari Grad|Pjanura ta' Stari Grad]] |[[Stampa:Kupinovik_(9865).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kupinovik_(9865).jpg|150x150px]] |Hvar, il-[[Kroazja]] 43°10′54″N 16°38′19″E |kulturali: (ii), (iii), (v) |1,377 (3,400) |2008 |Il-Pjanura ta' Stari Grad hija pajsaġġ agrikolu li ġie stabbilit mill-kolonjalisti Griegi tal-qedem fis-seklu 4 [[Ante Christum natum|Q.K]]. li għadu jintuża sa llum. Il-pjanura ġeneralment għadha fil-forma oriġinali tagħha. Il-konfigurazzjoni tal-qedem ġiet ippreservata permezz tal-manutenzjoni bir-reqqa tal-ħitan tas-sejjieħ matul 24 seklu.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1240/|titlu=Stari Grad Plain|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}</ref> |- ![[Monasteru tal-Ġlormini]] u t-[[Torri ta' Belém]] f'[[Liżbona]] |[[Stampa:Torre_Belém_April_2009-4a.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Torre_Bel%C3%A9m_April_2009-4a.jpg|alt=White tower near the sea|150x150px]] |[[Liżbona]], il-[[Portugall]] 38°41′31″N 9°12′57″W |kulturali: (iii), (vi) |2.66 (6.6) |1983 |Kemm il-Monasteru kif ukoll it-Torri, li jinsabu fid-distrett ta' Belém f'[[Liżbona]] tul ix-xmara Tagus, huma marbutin simbolikament mal-Era tal-Iskoperti meta l-Portugall esplora d-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-Monasteru ġie stabbilit għall-memorja tal-Prinċep Enriku n-Navigatur u għall-patrijiet biex ikunu jistgħu jitolbu għar-re u għall-baħħara. It-Torri (fl-istampa) inbena biex jitfakkar il-vjaġġ ta' [[Vasco da Gama]] u biex il-port jiġi protett. Iż-żewġ binjiet inbnew fil-bidu tas-seklu 16 bl-istil Manwelin. Modifika minuri taż-żona ta' lqugħ tas-sit saret fl-2008.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Monasteru ta' Batalha]] |[[Stampa:Batalha September 2021-53.jpg|alt=Gothic church|150x150px]] |Batalha, il-[[Portugall]] 39°39′28″N 8°49′37″W |kulturali: (i), (ii) |0.98 (2.4) |1983 |Il-Monasteru Dumnikan ta' Batalha nbena fil-bidu tas-seklu 15 biex titfakkar ir-rebħa Portugiża fuq il-Kastiljani fil-Battalja ta' Aljubarrota fl-1385. Il-monasteru huwa kapulavur tal-arkitettura [[Gotiku|Gotika]], b'żidiet li saru wara bl-istil Manwelin. Għal iktar minn żewġ sekli, intuża bħala studjo tax-xogħol importanti għall-monarkija Portugiża, bħala sit fejn ġew stabbilit l-karatteristiċi tal-arti nazzjonali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/264/|titlu=Monastery of Batalha|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] |[[Stampa:Convento de Cristo, safe inside Tomar castle (54199027283).jpg|alt=Christian religious building with a bell|150x150px]] |Tomar, il-[[Portugall]] 39°36′17″N 8°25′3″W |kulturali: (i), (vi) |— |1983 |Il-kunvent ġie stabbilit fis-seklu 12 bħala fortizza tat-Templari. Meta l-ordni ġiet xolta fis-seklu 14, il-fergħa Portugiża nbidlet fil-Kavallieri tal-Ordni ta' Kristu li iktar 'il quddiem appoġġaw l-iskoperti marittimi tal-Portugall tas-seklu 15. Il-kunvent inbena tul diversi sekli u fih elementi tal-arkitettura [[Rumanesk|Rumaneska]], Gotika, Manwelina, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokka u [[Manjeriżmu|Manjerista]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/265/|titlu=Convent of Christ in Tomar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Évora|Ċentru Storiku ta' Évora]] |[[Stampa:Templo_romano_de_Évora_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Templo_romano_de_%C3%89vora_(1).jpg|alt=Ruins of a classical columned temple|150x150px]] |[[Évora]], il-[[Portugall]] 38°24′23″N 7°54′28″W |kulturali: (ii), (iv) |— |1986 |Il-belt ta' Évora hija l-ifjen eżempju ta' belt tal-epoka tad-deheb tal-Portugall (peress li Liżbona nqerdet kważi għalkollox fit-terremot tal-1755). Il-belt fiha monumenti minn perjodi differenti, inkluż it-Tempju [[Imperu Ruman|Ruman]] (fl-istampa), fortifikazzjonijiet tal-[[Għarab]] Iberiċi, u knejjes u palazzi li nbnew wara s-seklu 15 meta Évora saret ir-residenza tal-monarki Portugiżi. Karatteristika tipika tal-belt huma d-djar miżbugħin bl-[[abjad]] mis-seklu 16 sas-seklu 18. Huma mżejna b'madum impitter (''azulejos'') u b'gallariji bil-[[ħadid]] ferrobattut. Il-monumenti ta' Évora ispiraw l-arkitettura kolonjali Portugiża fil-[[Brażil]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Monasteru ta' Alcobaça]] |[[Stampa:Mosteiro_de_Alcobaça_(Portugal)_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mosteiro_de_Alcoba%C3%A7a_(Portugal)_2.jpg|alt=Church facade integrated into a complex of white buildings with red roofs|150x150px]] |[[:en:Alcobaça,_Portugal|Alcobaça]] |kulturali: (i), (iv) |— |1989 |Il-monasteru taċ-Ċisterċensi ġie stabbilit fis-seklu 12 u sar ċentru reġjonali [[Kultura|kulturali]], [[Reliġjon|reliġjuż]] u [[Politika|politiku]]. Il-knisja u l-binjiet monastiċi nbnew fis-seklu 13 bi stil Gotiku, filwaqt li l-faċċata ġiet rinnovata fis-seklu 18 bi stil Barokk. Il-kċina wkoll tmur lura għas-seklu 18. Il-knisja fiha l-oqbra ħdejn xulxin tar-Re [[Pedro I]] u ta' [[Inês de Castro]], mill-1360, li huma eżempji fini ta' [[Skultura|skulturi]] funebri Gotiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/505/|titlu=Monastery of Alcoba&ccedil;a|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Sintra|Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra]] |[[Stampa:Palácio Nacional de Sintra from above 74.jpg|alt=Aerial view of a castle with a white façade and orange roofs|150x150px]] |[[Sintra]], il-[[Portugall]] 38°47′0″N 9°25′0″W |kulturali: (ii), (iv), (v) |946 (2,340) |1995 |Il-pajsaġġ kulturali jinsab fil-Muntanji ta' Sintra. Fis-seklu 19, l-inħawi saru ċentru tal-arkitettura [[Romantiċiżmu|Romantika]]. Fost l-attrazzjonijiet prominenti hemm il-Palazz ta' Pena, li huwa fdalijiet ta' monasteru li ġew ikkonvertiti f'kastell b'taħlita eklettika ta' stili, il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra (fl-istampa), Quinta da Regaleira, il-Palazz ta' Monserrate, u l-Kastell tal-Għarab Iberiċi. Il-parks biswit il-palazzi jospitaw diversi speċijiet ta' pjanti eżotiċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/723/|titlu=Cultural Landscape of Sintra|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Porto|Ċentru Storiku ta' Oporto, il-Pont ta' Luiz I u l-Monasteru ta' Serra do Pilar]] |[[Stampa:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|alt=Metal bridge across a river and city centre built on a hillside|150x150px]] |Porto, il-[[Portugall]] 41°8′30″N 8°37′0″W |kulturali: (iv) |— |1996 |Il-belt ta' Oporto jew Porto, tinsab fil-bokka tax-xmara Douro. Oriġinarjament kienet insedjament kummerċjali tal-[[Feniċi]], u ilha abitata kontinwament minn żmien ir-Rumani. Il-monumenti fil-belt imorru lura għal perjodi differenti: il-[[Katidral]] inbena bir-Rumanesk, il-Knisja ta' Santa Klara bil-Manwelin, u l-Palazz tal-Borża bl-istil Neoklassiku.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/755/|titlu=Historic Centre of Oporto, Luiz I Bridge and Monastery of Serra do Pilar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa]] u [[Siega Verde]]* |[[Stampa:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|alt=Rock carvings of animals including a horse|150x150px]] |il-[[Portugall]] u [[Spanja]] 40°41′51″N 6°39′40″W |kulturali: (i), (iii) |— |1998 |Dan is-sit transnazzjonali huwa magħmul minn żewġ siti b'tinqix fil-blat fil-beraħ. Is-sit Portugiż, elenkat fl-1998, jinsab fil-Wied ta' Côa. Siega Verde fi Spanja ġiet miżjuda bħala estensjoni fl-2010. It-tinqix, li jirrappreżenta speċjalment l-[[Annimal|annimali]] (iżjed minn 5,000 figura), saru matul diversi millenji, mill-Paleolitiku Superjuri sal-Magdalenjan/Epipaleolitiku (22,000 sa 8,000 [[Ante Christum natum|Q.K]].).<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/866/|titlu=Prehistoric Rock Art Sites in the C&ocirc;a Valley and Siega Verde|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Guimarães|Ċentru Storiku ta' Guimarães]] |[[Stampa:D._Afonso_Torre.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:D._Afonso_Torre.jpg|alt=A monument in front of a castle|150x150px]] |[[Guimarães]], il-[[Portugall]] 41°26′27″N 8°17′41″W |kulturali: (ii), (iii), (iv) |16 (40) |2001 |Bħala r-residenza tad-duki li ddikjaraw l-indipendenza fis-seklu 12, Guimarães huwa raħal importanti fl-istorja tal-Portugall. Kien l-ewwel [[belt kapitali]] tal-pajjiż. L-iżvilupp tar-raħal [[Medjuevu|Medjevali]] seħħ madwar il-kastell u l-kumpless monastiku. Bejn l-aħħar tas-seklu 15 u s-[[seklu 17]], inbnew djar tan-nobbli u binjiet ċiviċi fiċ-ċentru storiku li ġie ppreservat sew. It-tekniki speċjalizzati tal-kostruzzjoni żviluppati f'Guimarães fil-Medju Evu ġew trażmessi lill-kolonji Portugiżi fl-Afrika u fl-Amerki.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1031/|titlu=Historic Centre of Guimar&atilde;es|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Alto Douro|Reġjun tal-Inbid ta' Alto Douro]] |[[Stampa:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|alt=A river with terraced vineyards|150x150px]] |Provinċja ta' Trás-os-Montes u Alto Douro, il-[[Portugall]] 41°6′6″N 7°47′56″W |kulturali: (ii), (iv), (v) |24,600 (61,000) |2001 |Il-wied tax-xmara Douro u t-tributarji prinċipali tagħha huwa pajsaġġ kulturali fejn l-inbid ilu jiġi prodott għal madwar żewġ millenji. Il-pajsaġġ issawwar mill-attivitajiet tal-bniedem, b'vinji mtarrġin, ''quintas'' (azjendi li jipproduċu l-inbid), toroq, u [[Kappella|kappelli]]. Minn nofs is-seklu 18, l-iżjed prodott magħruf tar-reġjun huwa l-inbid ta' Porto.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1046/|titlu=Alto Douro Wine Region|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Elvas|Raħal tal-Fruntiera tal-Gwarniġjon ta' Elvas u l-Fortifikazzjonijiet Tiegħu]] |[[Stampa:Elvas_e_muralhas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elvas_e_muralhas.jpg|alt=Ramparts of Elvas|150x150px]] |[[Elvas]], il-[[Portugall]] 38°52′50″N 7°9′48″W |kulturali: (iv) |179 (440) |2012 |Il-belt ta' Elvas tinsab qrib il-fruntiera ma' Spanja. Il-Portugall reġa' kiseb l-indipendenza minn Spanja fl-1640 u madwar il-belt inbniet sistema kumplessa ta' fortifikazzjonijiet bil-bastjuni u bil-ħniedaq mingħajr ilma (fortijiet b'għamla ta' [[stilla]]). Ġiet iddisinjata mill-patri [[Ġiżwiti|Ġiżwita]] [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiż]] Cosmander skont l-aħħar xejriet difensivi Olandiżi. Is-sit jinkludi wkoll il-Forti ta' Nossa Senhora da Graça tas-seklu 18 u l-Akkwedott ta' Amoreira tas-seklu 16. Fl-2013 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1367/|titlu=Garrison Border Town of Elvas and its Fortifications|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Università ta' Coimbra|Università ta' Coimbra – Alta u Sofia]] |[[Stampa:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|alt=Palace courtyard, university buildings|150x150px]] |Coimbra, il-[[Portugall]] 40°12′28″N 8°25′32.79″W |kulturali: (ii), (iv), (vi) |36 (89) |2013 |L-Università ta' Coimbra ġiet stabbilita lejn l-aħħar tas-seklu 13 fuq l-għolja faċċata tar-raħal (Alta). Fl-1537, ġiet ittrasferita lejn il-Palazz Irjali ta' Alcáçova u iktar 'il quddiem żviluppat sensiela ta' kulleġġi. Intużat bħala mudell għall-universitajiet fil-kolonji Portugiżi. L-istorja tal-belt ta' Coimbra hija minsuġa mill-qrib ma' dik tal-università. Uħud mill-binjiet ewlenin jinkludu l-Katidral l-Antik tas-seklu 12, il-Librerija Ġwannina Barokka, il-Kappella ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]], u l-kulleġġi tul Triq Sofia fil-belt. Fl-2019 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1387/|titlu=University of Coimbra &ndash; Alta and Sofia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Palazz ta' Mafra|Binja Rjali ta' Mafra – Palazz, Bażilika, Kunvent, Ġnien ta' Cerco u l-Park tal-Kaċċa (Tapada)]] |[[Stampa:Mafra_May_2013-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mafra_May_2013-2.jpg|alt=A massive building with yellow facade and two bell towers in the middle|150x150px]] |Mafra, il-[[Portugall]] 38°56′12″N 9°19′35″W |kulturali: (iv) |1,213.17 (2,997.8) |2019 |Il-kumpless tal-palazz ta' Mafra ġie kkummissjonat fil-bidu tas-seklu 18 mir-Re João V. Il-kumpless jinkludi bażilika, il-palazzi tar-re u tar-reġina, monasteru, u librerija. Inbena bl-istil Barokk [[Italja|Taljan]], ispirat b'mod partikolari mill-arkitettura ta' [[Ruma]]. Is-sit jinkludi wkoll il-Ġnien ta' Cerco, biswit il-palazz, u l-artijiet irjali tal-kaċċa.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1573/|titlu=Royal Building of Mafra &ndash; Palace, Basilica, Convent, Cerco Garden and Hunting Park &#x28;Tapada&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte|Santwarju ta' Bom Jesus do Monte fi Braga]] |[[Stampa:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|alt=Elaborate staircase leading to a church on a hill|150x150px]] |Braga, il-[[Portugall]] 41°26′27″N 8°17′41″W |kulturali: (iv) |16 (40) |2019 |Is-santwarju jinsab fuq ix-xaqlibiet tal-Għolja ta' Espinho fuq Braga, u huwa eżempju ta' sit sagru tal-pellegrinaġġi fuq għolja. Il-binjiet prinċipali nbnew bl-istil Barokk, u l-iżjed kostruzzjoni emblematika hi t-Taraġ tal-Ħames Sensi (fl-istampa).<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1590/|titlu=Sanctuary of Bom Jesus do Monte in Braga|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}</ref> |- ![[Għar ta' Altamira]] u l-[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]] |[[Stampa:9_Bisonte_Magdaleniense_polícromo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:9_Bisonte_Magdaleniense_pol%C3%ADcromo.jpg|150x150px|example of cave art]] |Santillana del Mar, [[Spanja]] 43°22′57″N 4°6′58″W |kulturali: (i), (iii) |2,235 (5,520) |1985 |L-Għar ta' Altamira fih eżempji ta' pitturi fl-għerien mill-Paleolitiku Superjuri, li jmorru lura bejn il-35,000 sal-11,000 Q.K. Oriġinarjament is-sit kien jinkludi 17-il għar impitter. L-għerien huma ppreservati tajjeb minħabba l-iżolament kbir tagħhom mill-klima esterna.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/310/|titlu=Cave of Altamira and Paleolithic Cave Art of Northern Spain|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Segovia]] u l-[[Akkwedott ta' Segovia|Akkwedott]] |[[Stampa:Segovia_-_Alcázar_de_Segovia_22_2017-10-24.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Segovia_-_Alc%C3%A1zar_de_Segovia_22_2017-10-24.jpg|150x150px|View of Segovia]] |[[Segovia]], [[Spanja]] 40°56′54.5″N 4°7′9″W |kulturali: (i), (iii), (iv) |— |1985 |L-akkwedott Ruman inbena fis-seklu 1 [[WK|W.K]]., il-palazz [[Medjuevu|Medjevali]] tal-Alcázar fis-seklu 11 u l-Katidral fis-seklu 16.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/311/|titlu=Old Town of Segovia and its Aqueduct|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]] |[[Stampa:20060630-Oviedo_Santa_Maria_del_Naranco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20060630-Oviedo_Santa_Maria_del_Naranco.jpg|150x150px|Santa Maria del Naranco]] |Oviedo, [[Spanja]] 43°21′45″N 5°50′35″W |kulturali: (i), (ii), (iv) |— |1985 |Ir-Renju tal-Asturjas baqa' l-uniku reġjun [[Kristjaneżmu|Kristjan]] fi Spanja fis-seklu 9. Żviluppa l-istil tiegħu stess ta' arti u ta' arkitettura Pre-[[Rumanesk|Rumaneska]] li joħroġ fid-dieher f'diversi knejjes u [[Monument|monumenti]] oħra. Is-sit oriġinali bit-titlu "Knejjes tar-Renju tal-Asturjas" ġie estiż sabiex jiġu inklużi monumenti oħra bħal La Foncalada.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/312/|titlu=Monuments of Oviedo and the Kingdom of the Asturias|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Córdoba, Spanja|Ċentru Storiku ta' Córdoba]] |[[Stampa:Mihrab_de_la_mezquita_de_Córdoba_(17060237467).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mihrab_de_la_mezquita_de_C%C3%B3rdoba_(17060237467).jpg|150x150px|Mosque of Cordoba]] |[[Córdoba, Spanja|Córdoba]], [[Spanja]] 37°52′45″N 4°46′47″W |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |— |1984 |Is-sit oriġinali kien il-Moskea l-Kbira ta' Córdoba, li hija [[Knisja Kattolika]] tas-seklu 7 li ġiet ikkonvertita f'moskea fis-seklu 8; u reġgħet ġiet irrestawrata għal Katidral Kattoliku Ruman fis-seklu 13 minn [[Ferdinandu III]]. Matul l-aqwa perjodu tar-renju tal-[[Għarab]] Iberiċi fir-reġjun, Córdoba kellha iktar minn 300 moskea u arkitettura simili għal dik ta' [[Kostantinopli]], [[Damasku]] u [[Bagdad]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/313/|titlu=Historic Centre of Cordoba|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Alhambra]], [[Generalife]] u [[Albayzín]] |[[Stampa:Alhambra-Granada-2003.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alhambra-Granada-2003.jpg|150x150px|Alhambra]] |Granada, [[Spanja]] 37°10′36″N 3°35′40″W |kulturali: (i), (iii), (iv) |— |1984 |It-tliet siti huma fdalijiet tal-influwenza Għarbija Iberika fin-Nofsinhar ta' Spanja. Il-fortizza tal-Alhambra u l-palazz ta' Generalife nbnew mill-mexxejja tal-Emirat ta' Granada. Id-distrett ta' Albayzín fih eżempji ta' arkitettura vernakolari Għarbija Iberika u ġie miżjud mas-sit fl-1994.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/314/|titlu=Alhambra, Generalife and Albayz&iacute;n, Granada|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Katidral ta' Burgos]] |[[Stampa:Fachada_de_la_Catedral_de_Burgos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fachada_de_la_Catedral_de_Burgos.jpg|200x200px|Burgos Cathedral]] |Burgos, [[Spanja]] 42°20′25″N 3°42′14.5″W |kulturali: (ii), (iv), (vi) |— |1984 |Il-katidral bi stil [[Gotiku]] nbena bejn is-sekli 13 u 16 u huwa s-sit fejn indifen l-eroj nazzjonali Spanjol, [[El Cid]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/316/|titlu=Burgos Cathedral|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Monasteru u Sit ta' [[El Escorial]] |[[Stampa:Vista_aerea_del_Monasterio_de_El_Escorial.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vista_aerea_del_Monasterio_de_El_Escorial.jpg|150x150px|El Escorial]] |San Lorenzo de El Escorial, [[Spanja]] 40°34′54″N 4°7′35″W |kulturali: (i), (ii), (vi) |— |1984 |El Escorial huwa wieħed mid-diversi siti rjali Spanjoli minħabba l-[[Storja|istorja]] tiegħu bħala residenza tal-familja rjali. Il-palazz ġie ddisinjat mir-Re [[Filippu II]] u l-[[arkitett]] [[Juan Bautista de Toledo]] bħala monument għar-rwol ċentrali ta' Spanja fid-dinja Kristjana.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/318/|titlu=Monastery and Site of the Escurial, Madrid|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Lista ta' binjiet ta' Gaudí|Xogħlijiet ta' Antoni Gaudí]] |[[Stampa:Casa_Milà_-_Barcelona,_Spain_-_Jan_2007.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Casa_Mil%C3%A0_-_Barcelona,_Spain_-_Jan_2007.jpg|150x150px|Casa Milà]] |[[Barċellona]], [[Spanja]] 41°24′48″N 2°9′11″E |kulturali: (i), (ii), (iv) |— |1984 |L-arkitettura ta' [[Antoni Gaudí]] hija parti mill-istil [[Moderniżmu|Modernist]], iżda d-disinni tiegħu jiġu deskritti bħala tassew uniċi. Oriġinarjament is-sit kien jinkludi Park Güell, Palau Güell u Casa Milà; l-estensjoni tal-2005 żiedet Casa Vicens, il-kripta u l-faċċata tan-nattività tas-[[Sagrada Família]], Casa Batlló, u l-kripta f'Colònia Güell.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/320/|titlu=Works of Antoni Gaud&iacute;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Santiago de Compostela]] (iċ-Ċentru Storiku) |[[Stampa:Santiago_cathedral_2021.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santiago_cathedral_2021.jpg|150x150px|Cathedral of Santiago de Compostela]] |[[Santiago de Compostela]], [[Spanja]] |kulturali: (i), (ii), (vi) |— |1985 |Il-Katidral ta' Santiago de Compostela huwa magħruf bħala l-post fejn indifen l-appostlu [[Ġakbu l-Kbir|Ġakbu]], u huwa d-destinazzjoni finali tal-[[Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu]] fit-Tramuntana ta' Spanja. Ir-raħal kien inqered mill-Musulmani fis-seklu 10 u ġie rikostruwit fis-seklu ta' wara.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/347/|titlu=Santiago de Compostela &#x28;Old Town&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Raħal Antik ta' [[Ávila]] u l-Knejjes ''Extra-Muros'' |[[Stampa:Avila_-_Murallas,_Paseo_de_la_Ronda_Vieja_06.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Avila_-_Murallas,_Paseo_de_la_Ronda_Vieja_06.JPG|150x150px|City wall of Ávila]] |[[Ávila]], [[Spanja]] 40°39′23″N 4°42′0″W |kulturali: (iii), (iv) |— |1985 |Il-ħajt difensiv madwar ir-raħal oriġinali nbena fis-seklu 11. Fih 82 torri semiċirkolari u 9 daħliet, u huwa wieħed mill-iżjed eżempji kompluti ta' swar tal-irħula fi Spanja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/348/|titlu=Old Town of &Aacute;vila with its Extra-Muros Churches|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]] |[[Stampa:Iglesia_de_San_Pedro,_Teruel,_España,_2014-01-10,_DD_10.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Iglesia_de_San_Pedro,_Teruel,_Espa%C3%B1a,_2014-01-10,_DD_10.JPG|150x150px|Sait Peter's Church in Teruel]] |Provinċji ta' [[Teruel]] u ta' [[Zaragoza]], [[Spanja]] 40°20′38″N 1°6′26″W |kulturali: (ii), (iv), (vi) |— |1986 |Is-sit oriġinali kien jinkludi erba' knejjes f'Teruel bl-istil Mudéjar, li huwa taħlita ta' stil Iżlamiku tradizzjonali u Ewropew kontemporanju. Fl-2001 is-sit ġie estiż sabiex jiġu inklużi sitt monumenti oħra.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|titlu=Mudejar Architecture of Aragon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Toledo|Belt Storika ta' Toledo]] |[[Stampa:Toledo_Skyline_Panorama,_Spain_-_Dec_2006.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Toledo_Skyline_Panorama,_Spain_-_Dec_2006.jpg|150x150px|Toledo]] |[[Toledo]], [[Spanja]] 39°52′1″N 4°1′46″W |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |— |1986 |Toledo ġiet stabbilita mir-[[Imperu Ruman|Rumani]], intużat bħala l-[[belt kapitali]] tar-Renju tal-Viżigoti, kienet importanti fi Spanja Musulmana u matul ir-''Reconquista'', u għal żmien qasir kienet il-belt kapitali ta' Spanja. Il-belt tħaddan l-influwenzi Kristjani, [[Iżlam|Musulmani]] u [[Ġudaiżmu|Lhud]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/379/|titlu=Historic City of Toledo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Paseo del Prado]] u [[Buen Retiro]], pajsaġġ tal-arti u tax-xjenza |{{sort|1560|[[File:Madrid-1758045.jpg|150px|Prado Museum]]}} |[[Madrid]], [[Spanja]] |kulturali: (ii), (iv), (vi) |— |2021 |Il-Paseo del Prado hija waħda mit-toroq u mill-boulevards prinċipali f'Madrid, il-belt kapitali ta' Spanja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1618/|titlu=Paseo del Prado and Buen Retiro, a landscape of Arts and Sciences|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Salamanca|Ċentru Storiku ta' Salamanca]] |[[Stampa:Catedralnuevaslc.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catedralnuevaslc.jpg|150x150px|Cathedral of Salamanca]] |[[Salamanca]], [[Spanja]] 40°57′55″N 5°39′52″W |kulturali: (i), (ii), (iv) |— |1988 |Salamanca hija importanti bħala belt universitarja, peress li l-Università ta' Salamanca, stabbilita fl-1218, hija l-eqdem fi Spanja u fost l-eqdem fl-Ewropa. Il-belt l-ewwel inħakmet mill-[[Kartaġni|Kartaġiniżi]] fis-seklu 3, u iktar 'il quddiem ġiet immexxija mir-Rumani u mill-Għarab Iberiċi. Iċ-ċentru tal-belt jirrappreżenta l-arkitettura Rumaneska, Gotika, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] u Għarbija Iberika.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/381/|titlu=Old City of Salamanca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Sivilja|Katidral, Alcázar u Arkivju tal-Indji f'Sivilja]] |[[Stampa:Seville_Cathedral_-_2013.07_-_panoramio.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Seville_Cathedral_-_2013.07_-_panoramio.jpg|150x150px|Cathedral and Alcazar of Seville]] |[[Sivilja]], [[Spanja]]37°23′2″N 5°59′30″W |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv) |12 (30) |1987 |L-Alcázar inbena matul id-dinastija tal-Almoħadin li mexxiet in-Nofsinhar ta' Spanja sar-''Reconquista''. Il-katidral imur lura għas-seklu 15 u fih l-oqbra ta' Ferdinandu III u ta' [[Kristofru Kolombu]]. L-arkivju fih dokumenti marbuta mal-kolonizzazzjoni tal-Amerki.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/383/|titlu=Cathedral, Alc&aacute;zar and Archivo de Indias in Seville|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Cáceres (Spanja)|Ċentru Storiku ta' Cáceres]] |[[Stampa:Caceres-Gulliveria.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caceres-Gulliveria.jpg|150x150px|Cáceres]] |[[Cáceres (Spanja)|Cáceres]], [[Spanja]] 39°28′28″N 6°22′12″W |kulturali: (iii), (iv) |— |1986 |Iċ-ċentru storiku jħaddan influwenzi Rumani, Iżlamiċi, Gotiċi tat-Tramuntana u Rinaxximentali Taljani, u jinkludi iktar minn 30 torri Iżlamiku.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/384/|titlu=Old Town of C&aacute;ceres|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Ibiza]], [[Bijodiversità]] u [[Kultura]] |[[Stampa:ForbysIbizaTown_02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ForbysIbizaTown_02.jpg|150x150px|Ibiza]] |[[Ibiza]], Gżejjer Baleariċi, [[Spanja]] 38°54′40″N 1°26′7″E |imħallat: (ii), (iii), (iv), (ix), (x) |8,564 (21,160) |1999 |Il-kosta ta' Ibiza fiha l-''posidonia oceanica'', speċi ta' ħaxix tal-baħar li tinsab fil-[[Mediterran]] biss li ssostni d-diversità tal-ekosistema kostali u marina. Il-gżira fiha wkoll bosta fdalijiet tal-[[Feniċi]], u l-partijiet antiki tal-belt iffortifikati bis-swar imorru lura għas-seklu 16.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/417/|titlu=Ibiza, Biodiversity and Culture|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Monasteru ta' Poblet]] |[[Stampa:Spain_PobletMonastry_FrontView.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spain_PobletMonastry_FrontView.jpg|150x150px|Poblet Monastery]] |Vimbodí, Katalonja, [[Spanja]] 41°22′51″N 1°4′57″E |kulturali: (i),(iv) |— |1991 |Il-monasteru ġie stabbilit miċ-Ċisterċensi fl-1151 u huwa wieħed mill-ikbar fi Spanja. Huwa sit funebri u huwa assoċjat mal-Kuruna ta' Aragona.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/518/|titlu=Poblet Monastery|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Kumpless Monumentali Rinaxximentali ta' [[Úbeda]] u [[Baeza]] |[[Stampa:Catedral_de_baeza.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catedral_de_baeza.jpg|150x150px|Cathedral of Baeza]] |[[Úbeda]] u [[Baeza]]Provinċja ta' Jaén, [[Spanja]] 38°0′41″N 3°22′16″W |kulturali: (ii),(iv) |9.00 (22.2) |2003 |Ir-rinnovazzjonijiet fiż-żewġ irħula saru fis-seklu 16 bl-istil Rinaxximentali emerġenti u huma fost l-ewwel eżempji ta' dan l-istil fi Spanja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/522/|titlu=Renaissance Monumental Ensembles of &Uacute;beda and Baeza|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Kumpless [[Arkeoloġija|Arkeoloġiku]] ta' [[Mérida (Spanja)|Mérida]] |[[Stampa:Merida_Roman_Theatre1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Merida_Roman_Theatre1.jpg|150x150px|Roman Theatre of Mérida]] |[[Mérida (Spanja)|Mérida]], [[Spanja]] 38°54′58″N 6°20′16″W |kulturali: (iii),(iv) |— |1993 |Mérida ġiet stabbilita fil-25 Q.K. mir-Rumani bħala ''Emerita Augusta'' u kienet il-belt kapitali tal-provinċja ta' ''Lusitania''. Fost il-fdalijiet minn żmien ir-Rumani hemm pont, akkwedott, anfiteatru, teatru, ċirkwit, u forum.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/664/|titlu=Archaeological Ensemble of M&eacute;rida|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]] |[[Stampa:Royal_Monastery_of_Santa_Maria_de_Guadalupe.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Monastery_of_Santa_Maria_de_Guadalupe.jpg|150x150px|Santa María de Guadalupe]] |Guadalupe, [[Spanja]] 39°27′10″N 5°19′39″W |kulturali: (iv),(vi) |— |1993 |Il-monasteru huwa ddedikat lill-Madonna ta' Guadalupe u fih santwarju ta' Santa Marija li nstab fis-seklu 13 wara li kien intradam mill-invażuri Musulmani fis-714. Il-Madonna ta' Guadalupe u l-monasteru kienu simboli importanti matul ir-''Reconquista'', speċjalment fl-1492, l-istess sena tal-iskoperta tal-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka]] minn Kristofru Kolombu. Il-Madonna ta' Guadalupe saret simbolu importanti matul l-evanġelizzazzjoni tal-Amerki.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/665/|titlu=Royal Monastery of Santa Mar&iacute;a de Guadalupe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu|Rotot ta' Santiago de Compostela: Camino Francés u Rotot tat-Tramuntana ta' Spanja]] |[[Stampa:Via_XIX_bridgetop.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Via_XIX_bridgetop.JPG|150x150px|Ancient Roman bridge on the Camino]] |Aragona, Kastilja u León, Galicia, Navarre, u La Rioja, it-Tramuntana ta' [[Spanja]] 42°27′33″N 5°53′0″W |kulturali: (ii), (iv),(vi) |— |1993 |Il-Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu, magħruf ukoll bħala l-Camino de Santiago, huwa pellegrinaġġ mill-fruntiera bejn Franza u Spanja sal-Katidral ta' Santiago de Compostela, fejn huwa maħsub li ġie midfun l-appostlu San Ġakbu.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/669/|titlu=Routes of Santiago de Compostela&#x3a; Camino Franc&eacute;s and Routes of Northern Spain|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Park Nazzjonali ta' Doñana]] |[[Stampa:Wetlands_in_Donana.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wetlands_in_Donana.jpg|150x150px|Doñana National Park]] |Provinċji ta' [[Huelva]] u [[Sivilja]], Spanja 36°56′52″N 6°21′32″W |naturali: (vii),(ix), (x) |54,252 (134,060) |1994 |Il-park jikkonsisti mill-inħawi tad-delta fejn ix-xmara Guadalquivir tilħaq l-[[Oċean Atlantiku]]. Jospita diversità sħiħa ta' bijotopi, fosthom laguni, imraġ, għaram u makkja. Il-park huwa wieħed mill-ikbar ħabitats tar-russetti fil-Mediterran u jkun fih iktar minn 500,000 għasfur tal-ilma matul ix-xitwa.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/685/|titlu=Do&ntilde;ana National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- |[[Pirinej-Monte Perdido|Pirenej-Monte Perdido]]* |[[Stampa:Punta Treserols y Mallo de Marmorés.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Punta Treserols y Mallo de Marmorés.jpg|alt=Monte Perdido (left) and Cilindro de Marboré (right)|150x150px]] |Hautes-Pyrénées, [[Franza]] u l-Provinċja ta' Huesca, [[Spanja]] <small>{{coord|42|41|8|N|0|0|2|E|region:ES_type:landmark|name=Pyrénées - Mont Perdu}}</small> |imħallat:(iii), (iv), (v), (vii), (viii) |{{convert|30639|ha|abbr=values|sortable=on}} |1997 |Is-sit jinkludi l-katina muntanjuża tal-Pirinej tul il-fruntiera bejn Spanja u Franza. Il-parti Spanjola fiha tnejn mill-ikbar kanjons fl-Ewropa, filwaqt li n-naħa Franċiża fiha tliet ''cirques'' kbar. Dan huwa sit transnazzjonali kondiviż ma' Spanja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/773/|titlu=Pyr&eacute;n&eacute;es - Mont Perdu|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Cuenca (Spanja)|Raħal Iffortifikat Storiku ta' Cuenca]] |[[Stampa:Cuenca-panoramica4.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cuenca-panoramica4.JPG|150x150px|Cuenca]] |[[Cuenca (Spanja)|Cuenca]], [[Spanja]] 40°4′36″N 2°7′54″W |kulturali:(ii), (v) |— |1996 |L-Għarab Iberiċi bnew il-belt iffortifikata fil-bidu tas-seklu 8, u nħakmet mill-Kristjani fis-seklu 12. Il-katidral huwa l-ewwel eżempju Gotiku fi Spanja. Ir-raħal huwa famuż ukoll għall-''casas colgadas'', djar "imdendlin" f'xifer irdum.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/781/|titlu=Historic Walled Town of Cuenca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Loġġa tal-Ħarir|Loġġa tal-Ħarir ta' Valencia]] |[[Stampa:Lonja_de_Valencia1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lonja_de_Valencia1.jpg|150x150px|La Lonja]] |Valencia, [[Spanja]] 39°28′28″N 0°22′42″W |kulturali:(i), (iv) |— |1996 |Il-Loġġa (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Lonja;'' bid-[[djalett]] ta' Valencia: ''Llotja'') tal-Ħarir, u l-grupp ta' binjiet Gotiċi juru l-ġid ta' Valencia bħala belt merkantili Mediterranja u Ewropea ta' dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/782/|titlu=La Lonja de la Seda de Valencia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Las Médulas]] |[[Stampa:Panorámica_de_Las_Médulas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panor%C3%A1mica_de_Las_M%C3%A9dulas.jpg|150x150px|Las Médulas]] |Ponferrada, [[Spanja]] 42°28′10″N 6°46′15″W |kulturali:(i), (ii), (iii), (iv) |— |1997 |Ir-Rumani stabbilew minjiera tad-deheb u operaw is-sit għal żewġ sekli. Huma użaw forma bikrija ta' estrazzjoni idrawlika u ħaffru l-akkwedotti fl-irdumijiet tal-blat sabiex jipprovdu l-ilma għall-operazzjonijiet. Ir-Rumani telqu fil-bidu tas-seklu 3, u ħallew warajhom uċuħ sħaħ ta' rdumijiet u infrastruttura tal-estrazzjoni intatta sal-lum.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/803/|titlu=Las M&eacute;dulas|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Palau de la Música Catalana]] u [[Hospital de Sant Pau]], [[Barċellona]] |[[Stampa:20061225-Barcelona_Hospital_de_la_Santa_Creu_i_Sant_Pau_MQ.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20061225-Barcelona_Hospital_de_la_Santa_Creu_i_Sant_Pau_MQ.jpg|150x150px|Hospital de Sant Pau]] |[[Barċellona]], [[Spanja]] 41°23′16″N 2°10′30″E |kulturali:(i), (ii), (iv) |— |1997 |Iż-żewġ binjiet inbnew fil-bidu tas-seklu 20 u ġew iddisinjati minn [[Lluís Domènech i Montaner]] tal-moviment Modernist tal-Art Nouveau li kien popolari ħafna f'Barċellona f'dak il-perjodu. Iż-żewġ binjiet huma l-iżjed opri famużi ta' Montaner.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/804/|titlu=Palau de la M&uacute;sica Catalana and Hospital de Sant Pau, Barcelona|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]] |[[Stampa:Monasterio_de_Yuso.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monasterio_de_Yuso.jpg|150x150px|San Millán Yuso]] |San Millán de la Cogolla, [[Spanja]] 42°19′33″N 2°51′54″W |kulturali:(ii), (iv), (vi) |19 (47) |1997 |Il-monasteru oriġinali ta' Suso ġie stabbilit f'nofs is-seklu 6, u huwa l-post fejn inkitbu l-''Glosas Emilianenses''. Il-kodiċijiet jitqiesu bħala l-ewwel eżempji bil-miktub tal-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] u tal-[[Lingwa Baska|Bask]], u l-monasteru jitqies bħala l-post tat-twelid tal-lingwa Spanjola mitkellma u miktuba. Il-monasteru iktar ġdid ta' Yuso nbena fis-seklu 16.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/805/|titlu=San Mill&aacute;n Yuso and Suso Monasteries|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]] |[[Stampa:Art_rupestre_Chimiachas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Art_rupestre_Chimiachas.jpg|150x150px|Deer painting in cave]] |Andalusija, Aragona, Kastilja-La Mancha, Katalonja, Murcia u Valencia, [[Spanja]] 39°47′24″N 1°2′0″W |kulturali:(iii) |— |1998 |Is-sit jinkludi iktar minn 750 eżempju ta' tpittur fuq il-blat mill-Preistorja Aħħarija, b'figuri li jvarjaw minn għamliet [[Ġeometrija|ġeometriċi]] għal xeni ta' [[Raġel|rġiel]] jikkaċċjaw l-[[Annimal|annimali]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/874/|titlu=Rock Art of the Mediterranean Basin on the Iberian Peninsula|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Kumpless Arkeoloġiku ta' [[Tarraco|Tárraco]] |[[Stampa:Tarragona.Pont_del_diable_aqüeducte.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tarragona.Pont_del_diable_aq%C3%BCeducte.jpg|150x150px|Aqueduct of Tárraco]] |Tarragona, [[Spanja]] 41°6′53″N 1°15′34″E |kulturali:(ii), (iii) |100 (250) |2000 |Il-belt Rumana prominenti ta' Tárraco fil-belt moderna ta' Tarragona kienet il-belt kapitali tal-provinċji ta' ''Hispania Citerior'' u iktar 'il quddiem ta' ''Hispania Tarraconensis''. L-anfiteatru nbena fis-seklu 2. Il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet huma frammenti biss jew ġew ippreservati taħt binjiet iktar moderni.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/875/|titlu=Archaeological Ensemble of Tarraco|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- !Università u Kwartier Storiku ta' [[Alcalá de Henares]] |[[Stampa:Universidad_de_Alcala.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Universidad_de_Alcala.jpg|150x150px|University of Alcalá]] |[[Alcalá de Henares]], [[Madrid]], [[Spanja]] 40°28′53″N 3°22′5″W |kulturali:(ii), (iv), (vi) |— |1998 |Il-Kardinal Cisneros stabbilixxa l-Università ta' Alcalá fl-1499. Il-belt hija l-ewwel eżempju ta' belt universitarja ppjanata, li serviet bħala mudell għal universitajiet Ewropej oħra u missjonarji Spanjoli fl-Amerki. Il-belt hi l-post tat-twelid ta' [[Miguel de Cervantes]], magħruf għall-kontributi tiegħu għal-lingwa Spanjola u l-letteratura tal-Punent.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/876/|titlu=University and Historic Precinct of Alcal&aacute; de Henares|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Masġar tal-Palm ta' Elche]] |[[Stampa:Elche3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elche3.jpg|150x150px|Elche]] |Elche, [[Spanja]] 38°16′10″N 0°41′54″W |kulturali: (ii), (v) |— |2000 |Il-masġar tal-palm tat-tamal ġie stabbilit formalment b'sistemi tal-irrigazzjoni taħt l-Għarab Iberiċi fis-seklu 10. Il-masġar tal-palm huwa eżempju rari ta' prattiki agrikoli Għarab fl-Ewropa.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/930/|titlu=Palmeral of Elche|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Ħitan Rumani ta' Lugo]] |[[Stampa:Muralla.Lugo.Galicia.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Muralla.Lugo.Galicia.jpg|150x150px|Walls of Lugo]] |Lugo, [[Spanja]] 43°0′40″N 7°33′12″W |kulturali: (iv) |— |2000 |Il-ħitan li nbnew bħala protezzjoni għar-raħal Ruman ta' ''Lucus'' fis-seklu 3 għadhom intatti għalkollox u huma l-aqwa eżempju ta' ħitan simili li għad fadal fil-Punent tal-Ewropa.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/987/|titlu=Roman Walls of Lugo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí|Knejjes Rumaneski Katalani ta' Vall de Boí]] |[[Stampa:Taüll_-_Sant_Climent.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ta%C3%BCll_-_Sant_Climent.jpg|150x150px|Taüll – Sant Climent]] |Vall de Boí, Katalonja, [[Spanja]] 42°30′17″N 0°48′13″E |kulturali: (ii), (iv) |— |2000 |Il-wied żgħir fit-tarf tal-Pirinej fih knejjes bl-istil Rumanesk imżejna b'affreski, bi [[Statwa|statwi]], u b'artali Rumaneski. Il-knejjes huma uniċi bis-saħħa tat-torrijiet tal-kampnari kwadri u twal tagħhom.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/988/|titlu=Catalan Romanesque Churches of the Vall de Bo&iacute;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]] |[[Stampa:Dolina-Pano-3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dolina-Pano-3.jpg|261x261px|Atapuerca]] |Atapuerca, [[Spanja]] 42°22′17″N 3°32′50″W |kulturali: (iii), (v) |— |2000 |L-għerien fil-Muntanji ta' Atapuerca fihom fdalijiet ta' fossili tal-iżjed [[Bniedem|bnedmin]] bikrin skoperti fl-Ewropa li jmorru lura għal kważi miljun sena ilu. Is-''Sima de los Huesos'' jew "il-Foss tal-Għadam" fih l-ikbar kollezzjoni ta' fossili ta' ominidi fid-[[Id-Dinja|dinja]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/989/|titlu=Archaeological Site of Atapuerca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Palazz Irjali ta' Aranjuez|Pajsaġġ Kulturali ta' Aranjuez]] |[[Stampa:Aranjuez_Templete_Griego.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aranjuez_Templete_Griego.jpg|150x150px|Garden at the Royal Palace of Aranjuez]] |Aranjuez, [[Madrid]], [[Spanja]] 40°2′11″N 3°36′34″W |kulturali: (ii), (iv) |2,048 (5,060) |2001 |Il-pajsaġġ madwar il-Palazz Irjali ta' Aranjuez ġie żviluppat mill-familja rjali Spanjola matul tliet sekli u fih ideat innovattivi tal-ortikultura u tad-disinn. Iż-żona kienet proprjetà esklużiva tal-familja rjali sas-seklu 19 meta ġiet żviluppata l-belt ċivili.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1044/|titlu=Aranjuez Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Pont ta' Vizcaya]] |[[Stampa:Zubia_jun.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zubia_jun.jpg|150x150px|Vizcaya Bridge]] |Portugalete, Pajjiż Bask, [[Spanja]] 43°19′23″N 3°1′1″W |kulturali: (i), (ii) |0.86 (2.1) |2006 |Il-pont ġie ddisinjat minn [[Alberto Palacio]] minn naħa għall-oħra tax-xmara Nervion mingħajr ma jiġi mfixkel it-trasport marittimu sal-Port ta' [[Bilbao]]. Inbena fl-1893 u huwa l-ewwel pont trasportatur fid-dinja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1217/|titlu=Vizcaya Bridge|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Torri ta' Erkole]] |[[Stampa:A_coruna_torre_de_hercules_sunset_edit.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_coruna_torre_de_hercules_sunset_edit.jpg|202x202px|Tower of Hercules]] |A Coruña, [[Spanja]] 43°23′9″N 8°24′23″W |kulturali: (iii) |233 (580) |2009 |Ir-Rumani bnew dan il-fanal għoli 55 metru (180 pied) fuq blata ta' 57 metru (187 pied) sabiex jimmarkaw id-daħla tal-port ta' A Coruña. Huwa l-unika fanal Ruman ippreservat u li għadu jiffunzjona.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1312/|titlu=Tower of Hercules|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Serra de Tramuntana|Pajsaġġ Kulturali ta' Serra de Tramuntana]] |[[Stampa:SerraTramuntana2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SerraTramuntana2.jpg|150x150px|Serra de Tramuntana]] |Majorka, Gżejjer Baleariċi, [[Spanja]] 39°43′51″N 2°41′41″E |kulturali: (ii), (iv), (v) |30,745 (75,970) |2011 |Il-pajsaġġ kulturali ta' Serra de Tramuntana mal-kosta tal-Majjistral ta' Majjorka ġie ttrasformat minn millenji ta' agrikoltura, bl-użu ta' tagħmir għall-ġestjoni tal-ilma bħal raba' agrikolu mtarraġ, impjanti tal-ilma interkonnessi, inkluż imtieħen tal-ilma, u ħitan tas-sejjieħ u rziezet. Dan il-pajsaġġ huwa marbut mal-unitajiet agrikoli ta' oriġini fewdali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1371/|titlu=Cultural Landscape of the Serra de Tramuntana|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]] |{{sort|999|[[File:Dolmen de Menga 01.jpg|150px|Dolmen of Menga]]}} |Antequera, Andalusija, [[Spanja]] |kulturali: (i), (iii), (iv) |— |2016 |Is-sit jinsab fil-qalba tal-Andalusija fin-Nofsinhar ta' Spanja u huwa magħmul minn tliet monumenti megalitiċi: id-dolmens ta' [[Dolmen ta' Menga|Menga]] u ta' [[Dolmen ta' Viera|Viera]] u t-[[Tholos ta' El Romeral]], kif ukoll żewġ monumenti naturali: [[Peña de los Enamorados|La Peña de los Enamorados]] u l-l-formazzjonijiet muntanjużi ta' [[El Torcal]], li huma attrazzjonijiet ewlenin fit-territorju tas-sit. Mibnija fin-Neolitiku u fi Żmien il-Bronż minn blokok kbar tal-ġebel, dawn il-monumenti jiffurmaw kompartimenti b'soqfa orizzontali mirfuda fuq blokok vertikali jew b'koppli foloz. Dawn it-tliet oqbra, mirduma taħt it-tumbati tal-ħamrija u tat-tajn oriġinali tagħhom, huma wħud mill-iżjed opri arkitettoniċi notevoli tal-preistorja Ewropea u wħud mill-iżjed eżempji importanti tal-Megalitiżmu Ewropew.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1501/|titlu=Antequera Dolmens Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Madinat Al-Zahra|Belt-Kaliffat ta' Medina Azahara]] |{{sort|1560|[[File:Salon Rico 1.jpg|150px|Medina Azahara]]}} |[[Córdoba, Spanja|Córdoba]], Andalusija, [[Spanja]] 37°53′10″N 4°52′04″W |kulturali: (iii), (iv) |— |2018 |Il-belt-kaliffat ta' Medina Azahara hija sit arkeoloġiku ta' belt li nbniet f'nofs is-seklu 10 W.K. mid-dinastija Umajjad bħala s-sede tal-Kaliffat ta' Cordoba. Wara diversi snin ta' prosperità, ġiet abbandunata matul il-gwerra ċivili li temmet il-Kaliffat fl-1009-1010.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1560/|titlu=Caliphate City of Medina Azahara|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}</ref> |- ![[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]] |[[Stampa:The_Temple_of_Apollo_Epikourios_at_Bassae,_Arcadia,_Greece_(14250629376).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Temple_of_Apollo_Epikourios_at_Bassae,_Arcadia,_Greece_(14250629376).jpg|alt=Temple columns and some scaffolds|150x150px]] |Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]] 37°26′6″N 21°53′49″E |kulturali: (i), (ii), (iii) |20 (49) |1986 |It-tempju, iddedikat lil Apollo Epikurju, inbena fis-seklu 5 [[Ante Christum natum|Q.K]]. fil-muntanji ta' Arkadja. Jitqies mill-UNESCO bħala wieħed mill-iżjed monumenti ppreservati tajjeb tal-antikità klassika. Huwa l-iżjed monument antik li fih it-tliet ordnijiet klassiċi: Doriku, Joniku, u Korinzju. Wara li ma baqax jintuża, it-tempju ntesa' għal kważi 1,700 sena. Ġie skopert mill-ġdid fis-seklu 18 u attira l-attenzjoni tal-istudjużi u tal-artisti.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/392|titlu=Temple of Apollo Epicurius at Bassae - UNESCO World Heritage Centre|data=2020-11-18|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201118083421/https://whc.unesco.org/en/list/392|arkivju-data=2020-11-18|url-status=bot: unknown}}</ref> |- ![[Delphi|Sit Arkeoloġiku ta' Delphi]] |[[Stampa:Columns_of_the_Temple_of_Apollo_at_Delphi,_Greece.jpeg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Columns_of_the_Temple_of_Apollo_at_Delphi,_Greece.jpeg|alt=Free standing columns|150x150px]] |il-[[Greċja]] Ċentrali 38°28′53″N 22°29′46″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |51 (130) |1987 |Delphi, taħt il-Muntanja ta' Parnassus, kienet is-sit ta' Tempju ta' [[Apollo (divinità)|Apollo]], santwarju Pan-Elleniku, f'għajnejn il-Griegi tal-qedem "iż-żokkra tad-[[Id-Dinja|dinja]]" (Omphalos). Pythia, l-oraklu, kien jirresjedi fit-tempju, u kien jilqa' l-pellegrini mill-Greċja kollha. Fis-seklu 6 Q.K., Delphi kienet titqies bħala ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]] u simbolu tal-unità tad-dinja tal-Greċja Antika.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/393/|titlu=Archaeological Site of Delphi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Akropoli ta' Ateni]] |[[Stampa:Acropolis_wide_view.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Acropolis_wide_view.jpg|alt=Look at the Acropolis hill from a distance, Parthenon visible|150x150px]] |Attika, [[Ateni]], il-[[Greċja]] 37°58′15″N 23°43′34″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |3.04 (7.5) |1987 |L-Akropoli ta' Ateni tinsab fil-quċċata ta' għolja wieqfa fuq il-belt. Oriġinarjament kienet fortifikazzjoni u gradwalment żviluppat f'santwarju reliġjuż, assoċjat mal-qima tad-divinità femminili, [[Atena]]. Fis-seklu 5 Q.K., wara r-rebħa tagħhom kontra l-[[Iran|Persjani]], l-Atenjani taħt [[Perikle]] bnew għadd kbir ta' monumenti, fosthom il-''Parthenon'', l-''Erechtheion'', il-''Propylaia'', u t-Tempju ta' Atena Nike. Il-monumenti fl-Akropoli ġew ispirati b'mod prominenti mill-arkitettura Neoklassika.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/404/|titlu=Acropolis, Athens|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Muntanja ta' Athos]] |[[Stampa:Esphigmenou_monastery_2006.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Esphigmenou_monastery_2006.jpg|alt=Monastery overlooking the sea|150x150px]] |Muntanja ta' Athos, il-[[Greċja]] 40°16′0″N 24°13′0″E |imħallat: (i), (ii), (iv), (v), (vi), (vii) |33,042 (81,650) |1988 |Il-Muntanja ta' Athos tinsab fuq [[peniżola]] dejqa u ilha ggvernata bħala entità awtonoma minn żmien il-[[Biżantini]]. Ilha ċentru spiritwali Ortodoss mis-seklu 10, u tospita madwar 20 monasteru attiv. Il-Muntanja ta' Mount kellha influwenza fit-tul fuq l-iżvilupp tal-arkitettura reliġjuża u l-[[pittura]] monumentali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/454/|titlu=Mount Athos|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Meteora]] |[[Stampa:Greece_meteora_monasteries.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Greece_meteora_monasteries.JPG|alt=Rock formations and a monastery building|150x150px]] |Thessaly, il-[[Greċja]] 39°43′0″N 21°38′0″E |imħallat: (i), (ii), (iv), (v), (vii) |272 (670) |1988 |Meteora hija formazzjoni tal-blat bi qċaċet tal-ġebel ramli, fejn hemm 24 monasteru Ortodoss. Bosta minnhom inbnew fuq il-qċaċet kważi inaċċessibbli matul ir-rinaxximent tal-ideali eremitiċi fis-seklu 15. Il-monasteri huma mżejnin b'affreski tas-seklu 16, li jirrappreżentaw stadju ewlieni fl-iżvilupp tal-pittura post-Biżantina.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/455/|titlu=Meteora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]] |[[Stampa:Ναός_Αγίου_Δημητρίου,_Θεσσαλονίκη_3785.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%CE%9D%CE%B1%CF%8C%CF%82_%CE%91%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85_%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%B7%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%BF%CF%85,_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7_3785.jpg|alt=Church of Hagios Demetrios from distance|150x150px]] |Maċedonja Ċentrali, il-[[Greċja]] 40°38′18″N 22°57′54″E |kulturali: (i), (ii), (iv) |5.33 (13.2) |1988 |Thessaloniki kienet waħda mill-ewwel bażijiet għat-tifrix tal-[[Kristjaneżmu]]. Dan is-sit jinkludi diversi knejjes (inkluż il-Knisja ta' Hosios David u ta' Hagios Demetrios (fl-istampa)), li nbnew mis-seklu 4 sas-seklu 15, swar mill-perjodu Biżantin bikri, u r-Rotunda, li ġiet ikkummissjonata fis-seklu 4 mill-Imperatur [[Imperu Ruman|Ruman]] [[Galerju]] u li iktar 'il quddiem ġiet ikkonvertita fi knisja.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/456/|titlu=Paleochristian and Byzantine Monuments of Thessalonika|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus|Santwarju ta' Asklepju f' Epidaurus]] |[[Stampa:Epidauros_-_Abaton.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Epidauros_-_Abaton.jpg|alt=Free standing columns|150x150px]] |Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]] 37°40′0″N 23°7′0″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |1,394 (3,440) |1988 |Il-qima ta' Asklepju, id-divinità tal-[[mediċina]], żviluppat fil-belt-stat ta' Epidaurus mhux iktar tard mis-seklu 6 Q.K. Il-monumenti prinċipali fis-sit jinkludu t-Tempju ta' Asklepju, it-''Tholos'', u t-Teatru, li jitqies li huwa l-ifjen teatru tal-Greċja tal-qedem. Is-santwarju huwa importanti fl-istorja tal-mediċina, peress li jimmarka t-tranżizzjoni mit-twemmin fil-fejqan divin għax-[[xjenza]] tal-mediċina.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/491/|titlu=Sanctuary of Asklepios at Epidaurus|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Belt [[Medjuevu|Medjevali]] ta' [[Rodi (belt)|Rodi]] |[[Stampa:Cour_palais_grand_maître_Rhodes.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cour_palais_grand_ma%C3%AEtre_Rhodes.jpg|alt=Inside the main courtyard of the Palace of the Grand-Master of the Knights of Rhodes|150x150px]] |in-Nofsinhar tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]] 36°26′50″N 28°13′40″E |kulturali: (ii), (iv), (v) |66 (160) |1988 |Il-gżira ta' Rodi ġiet okkupata mill-[[Ordni ta' San Ġwann]] ta' [[Ġerusalemm]] (il-Kavallieri Ospitalieri) mill-1309 sal-1523, li ttrasformaw il-belt ta' Rodi f'fortizza mdawra b'4 kilometri (2.5 mili) ta' swar. Il-fortifikazzjonijiet inbnew fuq oħrajn Biżantini eżistenti. In-naħa ta' fuq tal-belt fiha diversi binjiet mill-perjodu [[Gotiku]], inklu il-Palazz tal-[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastri]], l-Isptar il-Kbir, u t-Triq tal-Kavallieri. Meta l-[[Imperu Ottoman|Ottomani]] ħadu l-gżira, ikkonvertew il-biċċa l-kbira tal-knejjes f'moskej. Matul l-okkupazzjoni Taljana, fil-bidu tas-seklu 20 saret xi rikostruzzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/493/|titlu=Medieval City of Rhodes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Mystras|Sit Arkeoloġiku ta' Mystras]] |[[Stampa:Mystras_palace.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mystras_palace.JPG|alt=Ruins, photo from above|150x150px]] |Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]] 37°4′50″N 22°22′0″E |kulturali: (ii), (iii), (iv) |54 (130) |1989 |Ir-raħal ta' Mystras żviluppa madwar il-fortizza li nbniet fl-1249 taħt il-Prinċep ta' Achaia, [[William ta' Villehardouin]], fuq ix-xaqlibiet tal-Muntanja ta' Taygetus. Fl-1262, ir-raħal ġie ċedut lill-Biżantini u esperjenza prosperità kbira matul ir-[[Rinaxximent]] Paleoloġiku. Iktar 'il quddiem ittieħed mill-Ottomani u mbagħad mill-[[Venezja|Venezjani]]. Wara l-1834, l-abitanti bdew jitilqu minn Mystras biex imorru lejn ir-raħal modern ta' [[Sparta]], u Mytras tħalla fi stat ta' fdalijiet.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/511/|titlu=Archaeological Site of Mystras|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Olimpja|Sit Arkeoloġiku ta' Olimpja]] |[[Stampa:GR-olympia-palaestra.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GR-olympia-palaestra.jpg|alt=Free standing columns|150x150px]] |il-Punent tal-[[Greċja]] 37°39′0″N 21°40′0″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |106 (260) |1989 |Fis-seklu 10 Q.K., Olimpja saret ċentru għall-qima ta' [[Żews|Żeus]]. Kienet santwarju Pan-Elleniku u l-post fejn kienu jsir il-[[Logħob Olimpiku]] tal-qedem, li ġie organizzat għall-ewwel darba fis-776 Q.K. Minbarra l-bosta tempji u santwarji, tinkludi l-fdalijiet ta' diversi strutturi sportivi, bħall-istadium.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/517/|titlu=Archaeological Site of Olympia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Delos]] |[[Stampa:House_of_Cleopatra,_Delos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:House_of_Cleopatra,_Delos.jpg|alt=Free standing columns|150x150px]] |in-Nofsinhar tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]] 37°24′0″N 25°16′0″E |kulturali: (ii), (iii), (iv), (vi) |351 (870) |1990 |Skont il-[[mitoloġija Griega]] f'Delos twieldu Apollo u [[Artemis]]. Il-gżira sagra kienet waħda mill-iżjed santwarji Pan-Elleniċi importanti matul il-perjodi Arkajċi u Klassiċi. Is-santwarju ta' Apollo f'Delos attira l-pellegrini mill-Greċja kollha, u b'hekk Delos saret port kummerċjali għani. Wara d-69 Q.K. Delos qabdet it-triq tan-niżla.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/530/|titlu=Delos|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Monasteri ta' [[Monasteru ta' Daphni|Daphni]], [[Monasteru ta' Hosios Loukas|Hosios Loukas]] u [[Nea Moni]] ta' Chios |[[Stampa:20090803_hosiosloukas12.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20090803_hosiosloukas12.jpg|alt=Inner courtyard of Hosious Loukas|150x150px]] |il-Greċja Ċentrali, Attika, it-Tramuntana tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]] 38°24′0″N 22°45′0″E |kulturali: (i), (iv) |3.70 (9.1) |1990 |Dawn it-tliet monasteri, għalkemm jinsabu f'partijiet differenti tal-Greċja, huma eżempji rappreżentattivi tal-perjodu nofsani tal-arkitettura reliġjuża Biżantina u jaqsmu l-istess karatteristiċi estetiċi. It-tliet knejjes kollha għandhom pjanta ottagonali; Nea Moni għandha għamla ottagonali sempliċi filwaqt li ż-żewġ knejjes l-oħra għandhom spazju ċentrali mdawwar b'sensiela ta' niċeċ. Il-monasteri ġew imżejna b'opri tal-irħam u bil-mużajk fis-sekli 11 u 12 (fl-istampa hemm il-Monasteru ta' Hosios Loukas).<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/537/|titlu=Monasteries of Daphni, Hosios Loukas and Nea Moni of Chios|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Pythagoreion u Heraion ta' Samos|''Pythagoreion'' u ''Heraion'' ta' Samos]] |[[Stampa:Heraion_of_Samos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Heraion_of_Samos.jpg|alt=A free standing column and ruins around|150x150px]] |it-Tramuntana tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]] 37°41′27″N 26°56′36″E |kulturali: (ii), (iii) |668 (1,650) |1992 |Il-gżira ta' Samos għandha pożizzjoni strateġika fil-Baħar Eġew qrib l-Asja Minuri. Kienet setgħa nawtika u kummerċjali qawwija, u laħqet il-quċċata tagħha fis-seklu 6 Q.K. Is-sit jikkonsisti mill-belt iffortifikata antika (''Pythagoreion'') u mit-Tempju antik ta' [[Ħera]] (''Heraion''). Samos hija marbuta ma' [[Filosofija|filosfi]] u matematiċi importanti tad-dinja tal-qedem, fosthom [[Pitagora]], [[Epikurju]] u [[Aristarku]] ta' Samos.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/595|titlu=Pythagoreion and Heraion of Samos|sit=UNESCO}}</ref> |- !Sit Arkeoloġiku ta' [[Aigai]] (Vergina) |[[Stampa:Facade_of_Philip_II_tomb_Vergina_Greece.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Facade_of_Philip_II_tomb_Vergina_Greece.jpg|alt=Facade of Philip 2 of Macedon tomb in Vergina, Greece. The door is made of marble and the order is doric.|150x150px]] |Maċedonja Ċentrali, il-[[Greċja]] 40°28′17″N 22°19′6″E |kulturali: (i), (iii) |1,421 (3,510) |1996 |Il-belt antika ta' Aigai kienet l-ewwel [[belt kapitali]] tar-Renju tal-Maċedonja. Minbarra l-palazz monumentali, imżejjen b'mod lussuż bil-mużajk u bl-istukko mpitter, is-sit jinkludi sit funebri b'iktar minn 300 tumbata tal-ħamrija, li wħud minnhom imorru lura għas-seklu 11 Q.K. Waħda mit-tumbati tal-ħamrija ġiet identifikata bħala dik ta' [[Filippu II]] tal-Maċedonja, missier [[Alessandru l-Kbir]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/780/|titlu=Archaeological Site of Aigai &#x28;modern name Vergina&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Sit Arkeoloġiku ta' [[Mycenae]] u [[Tiryns]] |[[Stampa:Lions-Gate-Mycenae.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lions-Gate-Mycenae.jpg|alt=The Lion Gate at Mycenae. Two lions on the portal.|150x150px]] |Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]] 37°44′0″N 22°45′0″E |kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi) |— |1999 |Mycenae u Tiryns kienu l-iżjed żewġ bliet importanti tal-Greċja Miċenjana, u ffjorixxew bejn is-sekli 15 u 12 Q.K. Il-bliet kienu ekonomiji bil-palazzi b'arkitettura monumentali, bħad-Daħla tal-[[Iljun|Iljuni]] u t-Teżor ta' Atreus. It-Tavli Lineari B huma l-ewwel xhieda tal-[[lingwa Griega]]. Iż-żewġ bliet huma kkollegati mal-ġrajjiet epiċi ta' [[Omeru]], l-''[[Ilijade]]'' u l-''[[Odissea]]'', li influwenzaw il-letteratura u l-arti Ewropej minn dak iż-żmien 'l hawn.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/941/|titlu=Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Ċentru Storiku (Chorá) bil-Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu u l-Għar tal-Apokalissi fil-Gżira ta' [[Pátmos]] |[[Stampa:Chora_di_Patmos_con_il_Monastero_di_San_Giovanni_"il_teologo".JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chora_di_Patmos_con_il_Monastero_di_San_Giovanni_%22il_teologo%22.JPG|alt=Monastery in dark stone, white houses below|150x150px]] |in-Nofsinhar tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]] 37°18′0″N 26°33′0″E |kulturali: (iii), (iv), (vi) |— |1999 |Il-Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu huwa ddedika lil [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|San Ġwann]] li kiteb il-Vanġelu u l-Apokalissi fuq il-gżira ta' Pátmos, skont it-tradizzjoni Kristjana. Ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 10 u minn dak iż-żmien 'l hawn kien post tal-pellegrinaġġi u tat-tagħlim Ortodoss Grieg. L-insedjament antik ta' Chorá, assoċjat mal-monasteru, fih bosta binjiet reliġjużi u lajċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/942/|titlu=The Historic Centre &#x28;Chor&aacute;&#x29; with the Monastery of Saint-John the Theologian and the Cave of the Apocalypse on the Island of P&aacute;tmos|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Ċentru Storiku ta' [[Korfù]] |[[Stampa:Corfu_town.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corfu_town.jpg|alt=View of Corfu from above, a fort in the background|150x150px]] |[[Korfù]], il-Gżejjer Joniċi, il-[[Greċja]] 39°37′26″N 19°55′39″E |kulturali: (iv) |70 (170) |2007 |L-għeruq taċ-Ċentru Storiku ta' Korfù, fil-gżira bl-istess isem, imorru lura għas-seklu 8 Q.K. Il-belt tinsab fid-daħla tal-[[Baħar Adrijatiku]] u kienet importanti għad-difiża tal-interessi marittimi tar-Repubblika tal-Venezja kontra l-Imperu Ottoman. L-inġiniera Venezjani bnew tliet fortijiet fil-belt. Il-binjiet taċ-ċentru storiku tal-belt huma fil-biċċa l-kbira mill-perjodu Venezjan u mis-seklu 19, meta l-gżira kienet parti mill-protettorat [[Renju Unit|Brittaniku]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/978/|titlu=Old Town of Corfu|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- !Sit Arkeoloġiku ta' [[Philippi]] |[[Stampa:Ancient_Theatre,_built_by_Philip_II_in_the_4th_century_BC_and_later_reconstructed_by_the_Romans,_Philippi_(7272297822).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ancient_Theatre,_built_by_Philip_II_in_the_4th_century_BC_and_later_reconstructed_by_the_Romans,_Philippi_(7272297822).jpg|alt=Greek theatre, photo taken from the stands|150x150px]] |il-Lvant tal-Maċedonja u Traċja, il-[[Greċja]] |kulturali: (iii), (iv) |— |2016 |Philippi ġiet stabbilita fit-356 Q.K. minn Filippu II tal-Maċedonja. Il-belt kienet waqfa tul il-''Via Egnatia'' u s-sit tal-Battalja ta' Philippi fit-42 Q.K. Ir-Rumani sawruha mill-ġdid f'"[[Ruma]] żgħira", u żiedu binjiet pubbliċi, inkluż Forum, mal-binjiet Ellenistiċi. Wara żjara minn [[Pawlu l-Appostlu|Pawlu l-appostlu]] għall-ħabta tad-49-50 [[WK|W.K]]., il-belt saret ċentru bikri tal-fidi Kristjana, kif joħroġ fid-dieher mill-fdalijiet ta' bażiliki Kristjani u knisja ottagonali.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1517/|titlu=Archaeological Site of Philippi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}</ref> |- ![[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]] |[[File:Calanco-monte-calvo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Calanco-monte-calvo.jpg|alt=Rocky barren landscape with some trees in the background|150x150px]] |diversi siti, l-[[Italja]] |naturali: (viii) |— |2023 |Dan is-sit huwa magħmul minn erba' żoni b'formazzjonijiet karstiċi evaporitiċi, żewġ żoni b'anidriti Triassiċi, u żewġ żoni bil-ġibs Messinjan (pereżempju tal-Park tal-Ġibs ta' [[Bolonja|Bologna]] fl-istampa). Hemm iżjed minn 700 għar b'firxa wiesgħa ta' karatteristiċi karstiċi b'minerali rari. Fihom jgħixu wkoll diversi speċijiet ta' pjanti, bosta minnhom fil-periklu ta' estinzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1692/|titlu=Evaporitic Karst and Caves of Northern Apennines|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-23}}</ref> |- ![[Siti Preistoriċi ta' Menorca]] |{{sort|1560|[[File:Tudons01.jpg|150px|Naveta des Tudons]]}} |Menorca, Gżejjer Baleariċi, [[Spanja]] |kulturali: (iii), (iv) |— |2023 |<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1528/|titlu=Prehistoric Sites of Talayotic Menorca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-24}}</ref> |- ![[Pajsaġġ Kulturali ta' Zagori]] |[[File:GR-vikos-br-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GR-vikos-br-2.jpg|alt=A stone bridge across dry stream|150x150px]] |Epirus, il-[[Greċja]] |kulturali: (v) |— |2023 |Il-pajsaġġ kulturali tul ix-xmara Voidomatis fil-muntanji Pindus jinkludi 45 villaġġ tal-ġebel. Il-villaġġi huma kkollegati ma' xulxin permezz ta' network ta' mogħdijiet u ta' pontijiet tal-ġebel (fl-istampa) tul l-art imħarbta tas-sit.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1695/|titlu=Zagori Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-24}}</ref> |- ![[Via Appia|''Via Appia''. ''Regina Viarum'']] |[[Stampa:Appian_Way.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Appian_Way.jpg|alt=Roman road, trees and plants around|150x150px]] |diversi siti minn Ruma sa Brindisi |kulturali: (iii), (iv), (vi) |— |2024 |''Via Appia'' kienet waħda mill-ewwel u mill-iżjed toroq Rumani importanti strateġikament. Inbniet fit-312 Q.K., u tikkollega lil Ruma ma' Brindisi. Kienet rivoluzzjonarja fid-disinn tat-toroq, tgħaddi minn għadd ta' rħula, u fiha diversi pontijiet u akkwedotti. Kienet pavimentata b'ċangaturi maħduma tal-bażalt mwaħħlin qrib xulxin, u kienet pubblika u mingħajr nollijiet. Kienet tintuża sal-Medju Evu, u wara għadd ta' rinnovazzjonijiet, kienet tintuża anke f'perjodi li ġew wara. Fl-istampa tidher is-sezzjoni f'Casal Rotondo.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1708|titlu=Via Appia|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2024-07-29}}</ref> |- ![[Għar ta' Vjetrenica]], Ravno |[[Stampa:Vjetrenica_Cave.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vjetrenica_Cave.JPG|alt=Entrance to a cave protected by a fence|150x150px]] |Ravno |naturali: (x) |— |2024 |Vjetrenica (li tfisser "l-għar tar-riħ") huwa l-ikbar għar fil-Bożnija-Ħerzegovina. Matul l-iktar partijiet sħan tas-sena, l-arja kiesħa tonfoħ mid-daħla tiegħu. L-għar huwa post importanti għall-bijodiversità u fih instabu l-fossili ta' [[Karnivoru|karnivori]] preistoriċi.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1673|titlu=Vjetrenica Cave, Ravno|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2024-07-29}}</ref> |- ![[Domus de Janas|Tradizzjoni Funebri fil-Preistorja tas-Sardenja – id-Domus de Janas]] |[[Stampa:Lotzorai domus de janas 2.jpg|nofs|bla_tilar]] |diversi siti |2025 |iii, (kulturali) |Id-Domus de Janas huma tipi ta' oqbra pre-Nuraġiċi mħaffra fil-blat li jinsabu f'Sardenja. Jikkonsistu f'diversi kompartimenti mħaffrin fil-blat mill-poplu ta' San Ciriaco tul il-kulturi ta' Ozieri u kulturi sussegwenti, b'konfigurazzjoni li tixbaħ dik ta' djar.<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1730/|titlu=Funerary Tradition in the Prehistory of Sardinia &ndash; The domus de janas|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2025-07-23}}</ref> | |- ![[Palazzi Minojċi]] |[[Stampa:Knossos_-_North_Portico_02.jpg|nofs|bla_tilar]] |Kreta |2025 |ii, iii, iv, vi (kulturali) |<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1733|titlu=Palazzi Minojċi}}</ref> | |} == Ara wkoll == * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]] * [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] * Il-[[Belt tal-Vatikan]] hi minnha nnifisha Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. == Referenzi == [[Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji]] [[Kategorija:Ewropa tan-Nofsinhar]] <references />{{Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ewropa}}{{Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji}} kksdg2tl3zu897gh0k5vwn30j2q7ogo 0 33002 333137 317109 2026-10-25T17:00:42Z JovalQC 21720 Infobox Post ta' divertiment, oħloq. 333137 wikitext text/x-wiki {{Infobox Post ta' divertiment|isem=Teatru Manoel|pajjiż={{Flagicon|MLT}} [[Malta]]|belt=[[Valletta]]|indirizz=115 Old Theatre Street, 115 Triq it-Teatru l-Antik|perit=[[Antonio Azzopardi]] u [[Francesco Zerafa]]|immaġni=Manoel theatre (12851453033).jpg|websajt=https://booking.teatrumanoel.mt|ftuħ=1732|kapaċità=547|direttur=Michael Grech}} '''Teatru Manoel''' huwa teatru u post importanti tal-arti tal-ispettaklu [[Malta|f'Malta]] . It-teatru spiss jissejjaħ sempliċiment " '''Il-Manoel''' ", u huwa msemmi għall- [[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru]] tal-Ordni tal- Kavallieri Osptarieri, [[António Manoel de Vilhena|Fra António Manoel de Vilhena]], li ordna li jinbena fl-1731. It-teatru huwa reputazzjoni li huwa t-tielet l-eqdem teatru li jaħdem fl-Ewropa (eqdem mis- San Carlo [[Napli|f'Napli]] ), u l-eqdem teatru li għadu qed jaħdem fil- [[Commonwealth tan-Nazzjonijiet]] . <ref name="VLH">{{Ċita web|url=http://www.maltaattraction.com/content.aspx?id=199484|titlu=Manoel Theatre|pubblikatur=Valletta – Living history|data-aċċess=1 March 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141217231601/http://www.maltaattraction.com/content.aspx?id=199484|arkivju-data=17 December 2014}}</ref> It-teatru jinsab fi Triq it-Teatru l-Antik ( {{langx|mt|Triq it-Teatru l-Antik|links=no}} ) fil-Belt [[Valletta]] . Jikkunsidra lilu nnifsu bħala t-teatru nazzjonali tal-pajjiż u d-dar tal -Orkestra Filarmonika ta' Malta ( {{Lang|mt|Orkestra Filarmonika Nazzjonali}} ). <ref name="VLH"/> Oriġinarjament imsejjaħ {{Lang|mt|Teatro Pubblico}}, isimha nbidel għal {{Lang|mt|Teatro Reale}} ('Teatru Rjali') fl-1812, u ssemmiet {{Lang|mt|Teatru Manoel}} fl-1866. L-ewwel dramm li sar kien Merope ta' Maffei . It-teatru huwa post żgħir ta' 623 siġġu, b'awditorju ta' forma ovali, tliet saffi ta' kaxxi mibnija kompletament mill-injam, imżejjen bil-weraq tad-deheb, u saqaf blu ċar trompe-l'œil li jixbah kupola tonda. Il-bini huwa bini elenkat ta' Grad 1 kif innotat mis-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali ta' Malta, u huwa skedat ukoll mill- Awtorità Maltija għall-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA). <ref name="Sup">{{Ċita web|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01140.pdf|titlu=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data=28 December 2012|pubblikatur=Superintendence of Cultural Heritage|data-aċċess=28 February 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140306064321/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01140.pdf|arkivju-data=March 6, 2014}}</ref> == Storja == Qabel il-bini tat-teatru, fis-swali u l-pjanu nobiles tal-taverni tal-Kavallieri kienu jittellgħu drammi u produzzjonijiet teatrali dilettanti. Dawn kienu palazzi mibnija għal-lingwi tal-Ordni. Il-Lingwa tal-Italja ħafna drabi kellha divertiment bħal dan, imtella’ mill-kavallieri tagħha fil-Berġa tagħhom. Ir-reġistri tal-Lingwa saħansitra jgħidu li, fit-2 ta’ Frar 1697, xi rġulija Maltin ippreżentaw dramm fil-Berġa tal-Italja. In-nisa kienu pprojbiti milli jattendu għal dawn l-avvenimenti wara inċidenti waqt il-festi tal-Karnival tal-1639. [[Stampa:Palazzo Bonici Valletta, Malta.jpeg|nofs|daqsminuri|Palazzo Bonici użat mit-Teatru Manoel sal-2014<ref>{{Ċita web|url=https://web.archive.org/web/20151226035802/http://www.tvm.com.mt/mt/news/tal-manoel-iridu-johorgu-minn-palazzo-bonici-sas-sajf/|titlu=Tal-Manoel iridu joħorġu minn Palazzo Bonici sas-Sajf - TVM|data=2015-12-26|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-11-01}}</ref>]] Fl-1731, [[António Manoel de Vilhena]] kkummissjona u ffinanzja personalment il-bini tal-bini biex iservi bħala teatru pubbliku "għall-rikreazzjoni onesta tan-nies." Il-Gran Mastru xtara żewġt idjar mill-Prijorat ta’ Navarre, b’faċċata fuq dik li llum hija Triq it-Teatru l-Antik għas-somma ta’ 2,186 skudi. Għandha faċċata sempliċi, li tikkonforma mal-istil Mannerist tal-Belt Valletta, u għandha tliet sulari b'livell mezzanin 'il fuq mis-sular ta' taħt. Il-faċċata tinkorpora bieb imqabbad minn gallarija miftuħa bil-balavostri tal-ġebel, hija stess sostnuta minn tliet corbels tqal<ref>{{Ċita web|url=https://booking.teatrumanoel.mt/|titlu=Home - Teatru Manoel Bookings|sit=booking.teatrumanoel.mt|data-aċċess=2024-11-01}}</ref>. L-intern huwa mżejjen fl-istil Rococo. It-teatru possibbilment kien iddisinjat minn Romano Carapecchia, u nbena minn [[Francesco Zerafa]] u [[Antonio Azzopardi]]. Il-kostruzzjoni tlestiet f'għaxar xhur biss. Dan iżda, jista’ jkun minħabba li saru alterazzjonijiet fid-drapp tat-tliet djar maġenbhom, li nkorporawhom f’teatru. Il-bini kien jokkupa erja ta '94½ qasab kwadru, li aktar tard ġiet mibdula għal 93 qasab kwadru u 2½ pali. Jingħad li t-teatru kien immudellat fuq it-Teatru kontemporanju ta’ Palermo. L-awditorju tiegħu oriġinarjament kien f’forma ta’ semi-ċirkolari jew ta’ żarbuna, b’parterre illuminat li kien iservi bħala art żgħira taż-żfin. L-ewwel rappreżentazzjoni teatrali li ttellgħet fit-''Teatru Pubblico'' kienet it-traġedja klassika ''Merope'' ta’ Scipione Maffei, fid-9 ta’ Jannar 1732. L-atturi f’dik il-produzzjoni kienu l-Kavallieri nfushom, u s-sett kien iddisinjat mill-perit militari ewlieni tal-Kavallieri, Francois Mondion. Fis-26 ta’ Jannar 1732 sar dramm satiriku u antiklerikali “Il bacchettiere falso” ta’ Girolamo Gigli. Fit-18 ta’ Jannar 1769 ġie ppreżentat id-dramm “Il trionfo di Minerva”, ta’ Lentisco Adrasteo fl-okkażjoni ta’ għeluq snin il-Gran Mastru Manuel Pinto da Fonseca. Unur simili ngħata wkoll lil Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, fl-elevazzjoni tiegħu bħala Gran Mastru. F’din l-okkażjoni, Hompesch deher fuq il-gallarija rringrazzja lill-folla, u xeħet ponnijiet ta’ muniti tad-deheb fuq in-nies li kienu nġabru biex ifaħħru<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2013-09-26/news/manoel-theatre-facade-to-be-restored-2727215104/|titlu=Manoel Theatre façade to be restored - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-11-01}}</ref>. Matul in-nofs seklu ta’ wara, kien il-post għal repertorju estensiv ta’ opri liriċi esegwiti minn kumpaniji ta’ professjonisti viżitaturi jew minn gruppi dilettanti ta’ kavallieri, u traġedji Franċiżi jew kummiedji Taljani. Xogħlijiet ta’ Johann Adolf Hasse, Niccolò Piccinni u Baldassare Galuppi kienu popolari ħafna fit-teatru matul l-ewwel snin tiegħu. [[Stampa:Manoel theatre (12843815575).jpg|nofs|daqsminuri|Is-saqaf blu ċar trompe l'oeil li jixbah koppla tonda.]] Fil-bidu tiegħu, it-tmexxija tat-teatru, u ċ-ċensura tal-wirjiet tiegħu, kienet fdata f’idejn kavallier anzjan, magħruf bħala l-''Protettore''. L-ewwel impresarju reġistrat kien Melchiorre Prevvost Lanarelli fl-1736, u l-aħħar Giovanni Le Brun fl-1866. Mill-1768 sal-1770 l-impresarju kien mara, Natala Farrugia. Fit-twaqqif tat-teatru, il-Gran Mastru de Vilhena jiffissa l-kera li għandu jitħallas mill-impresarju għal 320 skudi fis-sena, li minnhom 80 żdiedu għall-kera mill-Għid sa Awwissu, 120 għall-ħarifa, u 120 skud ieħor mill-Milied sal-Karnival. Meta fit-teatru kienu jsiru żfin jew ''veglioni'' (boċċa bil-maskra), il-ħofra kienet tittella’ permezz ta’ armar sal-livell tal-palk. Fit-22 ta’ Awwissu 1778 kienu għaddew regolamenti għad-dawl tat-teatru u l-kurituri f’okkażjonijiet bħal dawn, bl-isfumar tad-dwal, b’kull mod, ikun projbit. Fl-1778, biex jiġi evitat l-iskandlu, il-kumpaniji tat-teatru kienu pprojbiti milli jorqdu fil-kaxxi tat-teatru. Din kienet prattika li kienet komuni matul dak iż-żmien. Ftit snin wara, fl-1783, it-''Teatru Pubblico'' għadda minn modifika u dekorazzjoni konsiderevoli, ibbażata fuq disinn tal-perit Ruman, Natale Marini. Intweriet mudell quddiem l-inkwiżitur u bosta kavallieri, u l-mudell tant kien ammirat li l-Kummissarji tal-Fondazzjoni tat-Teatru ddeċidew li jżidu żewġ louis oħra, bħala bonus għall-invoice ta’ Marini ta’ 49 skud. [[Stampa:Manoel theatre (12851453033).jpg|nofs|daqsminuri|Il-proscenium u l-kaxxi tat-teatru fit-Teatru Manoel.]] Matul l-Era Brittanika bikrija, it-"''Teatro Pubblico''" ingħata l-isem ġdid bħala "''Teatro Reale''", għaddej minn sensiela ta' tkabbir u mudellar mill-ġdid matul is-seklu 19, l-aktar fl-1812, meta Sir [[George Whitmore]] żied il-gallerija u l-proxenju tal-lum, għolla s-saqaf b’sular wieħed, u żiedet tmien kaxxi oħra, u b’hekk it-total wassal għal 67. Whitmore bidlet ukoll l-awditorju għall-forma ovali li għandu llum. Saru aktar alterazzjonijiet fl-1844, meta s-scenografija ta’ Manoel, Ercolani, reġa’ żebgħa l-pannelli fuq il-kaxxi tal-injam u qabadhom indurat. Strat ieħor ta’ weraq tal-fidda ġie miżjud mal-pannelli u s-saqaf fl-1906. Matul dan iż-żmien, it-Teatru Reale kien mikri lil impresarji professjonali, li ospitaw staġuni tal-opra ta’ disa’ xhur. Żuruha bosta dinjitarji barranin, fosthom Sir Walter Scott, u r-Reġina Adelaide, ir-Reġina Dowager, armla ta’ William IV tar-[[Renju Unit]], li attendew għal wirjiet ta’ Elisir d’Amore u ''Gemma di Vergy'' fit-teatru, waqt il-konvalexxenza tagħha f’ [[Malta]]. Fl-1861, it-''Teatru Reale'' ingħata b’kirja perpetwu, mill-gvern, lil Dr Salvatore Mifsud u Anacleto Conti għal kera annwali ta’ £236,15, u fl-1862, id-directum dominium inbiegħ lil Emmanuele Scicluna għal £7,833.6. .8. Is-sidien sussegwenti kienu Carmelo Arpa, kimiku (1889) u l-familja Gollcher (1906–7). It-teatru kien waqa’ fl-użu fl-1866, b’riżultat tal-bini tar-[[Royal Opera House]] il-ġdida ta’ [[Malta]], iddisinjata minn Edward Middleton Barry, fi Strada Reale, fid-daħla tal-[[Belt Valletta]]. It-teatru beda jservi bħala doss house għal ċittadini bla dar u indiġeni, li jikru l-monti għal ftit pennies kull lejl. Madankollu, fl-1873, it-''Teatru Reale'' – ġie uffiċjalment imsejjaħ “Teatru Manoel”, u gawda ħajja qasira ġdida meta nħarqet ir-[[Royal Opera House]]. Iżda sal-1877, ir-[[Royal Opera House]] kienet inbniet mill-ġdid, u għal darb’oħra, Teatru Manoel ġie eclipsed u reġa’ waqa’ ma jintużax. Fis-27 ta’ Diċembru 1922, 6 ta’ Jannar 1923 u 3 ta’ Frar 1923, Teatru Manoel kien il-post għall-ewwel xandir pubbliku tal-Innu Nazzjonali ta’ Malta, “[[L-Innu Malti]]”. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Teatru Manoel serva bħala akkomodazzjoni ta’ emerġenza għall-vittmi tal-bumbardament kontinwu mill-Luftwaffe u r-Regia Aeronautica. Fil-bidu tas-seklu 20, kienet tintuża wkoll b’mod intermittenti bħala l-post għall-balli tal-Karnival u, għal perjodu ta’ madwar għoxrin sena, ħadmet bħala ċinema. == Illum == Minkejja bosta tibdiliet matul is-snin, iżżomm ħafna mill-karatteristiċi arkitettoniċi antiki tagħha, bħat-taraġ abjad tal-irħam ta’ Carrara, niċeċ f’forma ta’ qxur, u linef Vjenni. Żewġ ġibjuni tal-ilma taħt l-art joħolqu ambjent akustiku li huwa tant preċiż li d-dawriet tal-paġni hushed ta’ direttur tal-orkestra jistgħu jinstemgħu b’mod ċar fl-awditorju kollu. Wara l-qerda tar-[[Royal Opera House]] bil-bumbardament tal-Assi fis-7 ta’ April 1942, Teatru Manoel ġie esproprjat mill-[[Gvern ta' Malta|Gvern ta’ Malta]] fl-1956, u malajr ġie rrestawrat għall-glorja ta’ qabel. Reġa' fetaħ f'Diċembru 1960 b'rappreżentazzjoni ta' Coppélia minn Ballet Rambert. Fis-snin ta’ wara tkabbar il-foyer tat-teatru permezz tal-annessjoni tal-Palazz Bonici ta’ maġenb, palazz grandjuż tas-seklu 18 li kien id-dar ta’ qabel tal-familja Testaferrata Bonnici; madankollu fid-9 ta’ Jannar 2007, il-Qorti Kostituzzjonali ta’ Malta rrevokat l-ordni ta’ pussess u użu tal-1958 fir-rigward ta’ din il-proprjetà u ordnat li l-proprjetà tiġi rritornata lis-sid oriġinali tagħha. Dan l-anness bħalissa fih il-bar u r-restorant tat-teatru<ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2013-09-26/news/manoel-theatre-facade-to-be-restored-2727215104/|titlu=Manoel Theatre façade to be restored - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-11-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.timesofmalta.com/article/Government-breached-noble-s-property-rights.484738|titlu=Government breached noble’s property rights|data=2013-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-11-01}}</ref>. [[Stampa:Teatro Manoel facade.jpg|nofs|daqsminuri|Ir-restawr tal-faċċata tat-Teatru Manoel kien sors ta’ kontroversja.]] It-teatru qed jiġi restawrat mill-Kumitat tar-Restawr tat-Teatru Manoel. Attentati ta’ restawr preċedenti li saru fis-snin sebgħin ġew ikkritikati ħafna, bit-tneħħija ta’ gallarija u r-rinfurzar ta’ ġebel antik b’ġebel ġdid. L-ewwel fażi tar-restawr il-ġdid saret fl-2003, u kienet tinkludi r-restawr tal-pitturi fuq il-frontispizju tal-kaxxi tal-awditorju. Fl-2004, l-awditorju ġie restawrat minn tim ta' Sante Guido Restauro e Conservazione di Opere d'Arte, li kixfu pitturi li se jippermettu l-fehim tal-iżvilupp tat-teatru. Din it-tieni fażi kienet tinkludi t-tindif tal-gilt. It-tielet fażi kienet tinkludi r-restawr tal-arkata tal-proxenju u l-kaxxi li jinkorpora, filwaqt li r-raba’ fażi tal-proġett ta’ restawr kienet ir-restawr tas-saqaf, li ġie inawgurat fit-3 ta’ Ottubru 2006. Għalkemm kontroversjali, ġiet approvata applikazzjoni biex tiġi restawrata l-faċċata tat-teatru. korpi superviżorji ta’ ppjanar u wirt Malti u ġie restawrat fl-2017. Illum, Teatru Manoel qed ikompli jtella’ varjetà wiesgħa ta’ produzzjonijiet teatrali kemm bl-Ingliż kif ukoll bil-Malti, opra, recitals mużikali (inklużi recitals f’nofsinhar f’Sala Isouard), recitals ta’ poeżija, qari drammatiku, u pantomima annwali tal-Milied, prodotta mill-Malta Amateur. Klabb Drammatiku. It-tmexxija tat-teatru bħalissa hija fdata f’idejn l-Aġent-CEO [[Edward Zammit]], sakemm jintgħażel direttur artistiku ġdid. Il-bord huwa ppresedut minn Dr [[Michael Grech]]. Ħafna produzzjonijiet jiġu ppreżentati regolarment, kemm minn talent lokali kif ukoll minn stilel internazzjonali, u t-teatru kien sors għall-apprezzament kulturali tal-arti f’Malta. Mill-1960, kellha Kumitat ta’ Tmexxija uffiċjali u m’għadhiex mikri għal staġuni sħaħ lil impresarji bħal fil-passat. Il-programmi mużikali tat-teatru jżommu xi varjetà, iżda l-enfasi ewlenija matul l-aħħar deċennji kienet fuq il-mużika strumentali. It-teatru huwa mniżżel fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin<ref>{{Ċita web|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01140.pdf|titlu=|data-aċċess=2024-11-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140306064321/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/01140.pdf|arkivju-data=2014-03-06|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Referenzi == 4uoprupodijqqkc9l8hgh2dvn7793cn 0 34690 333157 333025 2026-10-26T09:29:53Z Trigcly 17859 żieda kontenut 333157 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Pierre-Le-Moyne-De-l'art-de-regner MGG 0910.tif|daqsminuri|''Sol Iustitiae (Xemx tal-Ġustizzja)'', li oriġinat mill-Bibbja Ġudeo-Kristjana, Malachi 4:2. Ta' Albrecht Dürer, għall-ħabta tal-1499-1500.]] '''Il-Ħadd''' (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''dies solis''; li tfisser "jum ix-[[xemx]]") huwa l-jum tal-ġimgħa bejn [[is-Sibt]] u t-[[It-Tnejn|Tnejn]]. Il-Ħadd huwa jum ta' mistrieħ fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tal-Punent u jagħmel parti minn tmiem il-ġimgħa. F'xi pajjiżi [[Għarab]], il-Ħadd huwa jum normali tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.thenationalnews.com/mena/2021/12/07/when-is-the-weekend-in-the-arab-world/|titlu=Which countries have a Friday-Saturday weekend?|kunjom=National|isem=The|sit=The National|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Għall-biċċa l-kbira tal-[[Kristjani]], il-Ħadd jiġi osservat bħala jum ta' qima u ta' mistrieħ, peress li jitqies bħala l-Jum tal-Mulej<ref>{{Ċita web|url=https://www.britannica.com/topic/Sunday-day-of-week|titlu=Sunday {{!}} Rest, Worship, Reflection {{!}} Britannica|sit=www.britannica.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> u l-jum meta [[Ġesù|Kristu]] rxoxta; fl-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], fil-[[Kanada]], fil-[[Ġappun]], kif ukoll f'partijiet tal-[[L-Amerika t'Isfel|Amerka t'Isfel]], il-Ħadd huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita aħbar|data=2019-08-18|titlu=Sunday Vs Monday: Which day do you consider the start of the week?|url=https://www.abc.net.au/news/2019-08-18/which-day-do-you-consider-the-start-of-the-week/11346348|lingwa=en-AU|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Skont il-kalendarju [[Iżlam|Iżlamiku]], il-kalendarju [[Ebrajk]] u l-kalendarji tradizzjonali (inkluż il-kalendarji Kristjani), il-Ħadd huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa; il-Kristjani Quaker isejħu l-Ħadd bħala "l-ewwel jum" f'konformità max-xhieda tagħhom ta' sempliċità.<ref>Lapsansky, Emma Jones (26 January 2003). ''Quaker Aesthetics: Reflections on a Quaker Ethic in American Design and Consumption, 1720-1920''. University of Pennsylvania Press. p.&#x20;65. ISBN&#x20;<bdi>978-0-8122-3692-7</bdi>.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James)/Matthew|titlu=Bible (King James)/Matthew - Wikisource, the free online library|sit=en.wikisource.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Skont l-istandard tal-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni ISO 8601 il-Ħadd huwa s-seba' jum tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:8601:-1:ed-1:v1:en|titlu=ISO 8601-1:2019(en) Date and time — Representations for information interchange — Part 1: Basic rules|sit=www.iso.org|data-aċċess=2026-10-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.npl.co.uk:80/science-technology/time-frequency/time/faqs/which-is-the-first-day-of-the-week-and-which-is-week-1-of-the-year-(faq-time)|titlu=Which is the first day of the week? And which is week 1 of the year? (FAQ - Time) : FAQs : Reference : National Physical Laboratory|sit=www.npl.co.uk|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> == [[Etimoloġija]] == [[Stampa:Máni and Sól by Lorenz Frølich.jpg|daqsminuri|Illustrazzjoni ta' Máni, il-Qamar ippersonifikat, u oħtu Sól, ix-xemx ippersonifikata, mill-mitoloġija Nordika (1895) ta' Lorenz Frølich.]] Bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], isem il-jum (''Sunday'') ifisser litteralment il-jum tax-xemx, u dan l-isem oriġina mis-sistema tat-tismija [[Astronomija|astronomika]] tradizzjonali għall-jiem tal-ġimgħa. Din is-sistema x'aktarx li oriġinat fl-Imperu Neo-Babiloniż matul l-eżilju tal-Lhud fil-[[Babilonja]], għalkemm l-ewwel evidenza diretta ta' dan tmur lura għall-[[Imperu Ruman]]. L-ordni ġie spjegat fl-astroloġija Ellenistika bħala li għandu rabta mas-sigħat planetarji. Kull waħda mis-sigħat tal-jum ġiet assenjata għal waħda mis-seba' [[Pjaneta|pjaneti]] klassiċi – [[Saturnu (pjaneta)|Saturnu]], [[Ġove (pjaneta)|Ġove]], [[Marte (pjaneta)|Marte]], ix-Xemx, [[Venere (pjaneta)|Venere]], [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] u l-[[Qamar]] – u l-pjaneta tal-ewwel siegħa ta' kull jum tat isimha lil dak il-jum. L-ismijiet astronomiċi tal-jiem tal-ġimgħa nfirxu madwar l-[[Ewropa]], inkluż fost il-popli Ġermaniċi. L-ismijiet tal-Ħadd u tat-Tnejn ġew tradotti għall-[[Kelma|kelmiet]] [[Lingwi Ġermaniċi|Ġermaniċi]] korrispondenti, u b'hekk ''dies Solis'' saret "il-Ħadd". Il-jiem l-oħra ħadu l-ismijiet tad-divinitajiet Ġermaniċi korrispondenti. In-nom Ingliż ''Sunday'' oriġina xi żmien qabel l-1250 minn ''sunedai'', mill-Ingliż Antik (qabel is-700) ''Sunnandæg'', li litteralment tfisser "jum ix-xemx". Dan it-terminu huwa simili f'[[Lingwa|lingwi]] Ġermaniċi oħra, inkluż bil-Friżjan Antik: ''sunnandei'', bis-Sassonu Antik: ''sunnundag'', bl-Olandiż Nofsani: ''sonnendach'' (bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]] modern: ''zondag''), bil-Ġermaniż Għoli Antik: ''sunnun tag'' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] modern: ''Sonntag''), u bin-Nordiku Antik: ''sunnudagr'' (bid-[[Lingwa Daniża|Daniż]] u bin-[[Lingwa Norveġiża|Norveġiż]]: ''søndag'', bl-[[Lingwa Iżlandiża|Iżlandiż]]: ''sunnudagur'' u bl-[[Lingwa Żvediża|Iżvediż]]: ''söndag''). It-terminu Ġermaniku huwa interpretazzjoni tal-Latin ''dies solis'' ("jum ix-xemx"), li hija [[traduzzjoni]] tal-[[Lingwa Griega antika|Grieg Antik]], Ἥλίου ημέρα" (''Hēlíou hēméra'').<ref>Barnhart (1995:778).</ref> Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi [[Indja|Indjani]], il-kelma għall-Ħadd oriġinat mis-Sanskritu, ''Ravivāra'' jew ''Adityavāra'' — ''vāra'' tfisser jum u ''Aditya'' u ''Ravi'' t-tnejn huma ismijiet ta' Surya, ix-xemx u d-divinità solari. Ravivāra huwa l-ewwel jum kkwotat fil-Jyotisha, u dan jipprovdi r-raġunament loġiku tat-tismija tal-jiem tal-ġimgħa. Fil-kalendarju solari [[Tajlandja|Tajlandiż]], l-isem ("Waan Arthit") oriġina minn Aditya, u l-[[lewn]] assoċjat huwa l-[[aħmar]]. Fil-biċċa l-kbira tal-[[lingwi Slavi]] għajr ir-[[Lingwa Russa|Russu]], il-kliem għall-Ħadd jirriflettu l-kmandament Kristjan biex wieħed ma jaħdimx il-Ħadd. L-ismijiet bil-Belarussu: {{lang|be|нядзеля}} ({{transliteration|be|nyadzelya}}), bil-Bulgaru: {{lang|bg|неделя}} ({{transliteration|bg|nedelya}}), bil-[[Lingwa Kroata|Kroat]], bil-Bożnijaku u bis-Serbjan: ''nedjelja'' / {{lang|sr|недеља}}, biċ-Ċek: ''neděle'', bil-[[Lingwa Maċedonjana|Maċedonjan]]: {{lang|mk|недела}} ({{transliteration|mk|nedela}}), bil-Pollakk: ''niedziela'', bis-Slovakk: ''nedeľa'', bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: ''nedelja'' u bl-Ukren: {{lang|uk|неділя}} ({{transliteration|uk|nedilya}}) kollha ġejjin mill-istess nisel u litteralment ifissru "l-ebda xogħol" jew "il-jum mingħajr xogħol". Bir-Russu, il-kelma għall-Ħadd hija {{lang|ru|Воскресенье}} ({{transliteration|ru|Voskreseniye}}) li tfisser "irxoxtar" (jiġifieri l-jum tal-ġimgħa li jfakkar l-irxoxtar ta' Ġesù Kristu).<ref>{{Ċita web|url=https://seminarzkr.narod.ru/kalendar/pages/01_mir/pr_00_nedelja.html|titlu=Календарь - Месяцеслов – Декабрь|sit=seminarzkr.narod.ru|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Bir-Russu Antik, il-Ħadd kien jissejjaħ ukoll {{lang|ru|неделя}} ({{transliteration|ru|nedelya}}), "il-jum ħieles", jew "il-jum mingħajr xogħol", iżda bil-lingwa kontemporanja din il-kelma tfisser "ġimgħa". Il-kelma bil-Grieg Modern għall-Ħadd, {{langx|el|Κυριακή|label=none|italic=yes}}, oriġinat minn {{langx|el|Κύριος|label=none|italic=yes}} (Kyrios, Mulej) ukoll, minħabba t-tifsira liturġika tagħha bħala l-jum li jfakkar l-irxoxtar ta' Ġesù Kristu jew il-Jum tal-Mulej. L-isem huwa simili bil-[[lingwi Rumanzi]]. Bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], il-Ħadd jissejjaħ {{lang|it|domenica}}, li tfisser ukoll "Jum il-Mulej" (mil-Latin: {{lang|la|Dies Dominica}}). Wieħed isib ismijiet simili bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], fejn l-isem huwa {{lang|fr|dimanche}}, kif ukoll bir-[[Lingwa Rumena|Rumen]] {{lang|ro|duminică}}, u bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] u bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]], {{lang|es|domingo}}. Biċ-[[Lingwi Ċiniżi|Ċiniż]], bil-[[Lingwa Koreana|Korean]] u bil-[[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]], il-Ħadd jissejjaħ {{lang|zh|星期日}} ({{transliteration|zh|Xīng qī rì}}), {{lang|ko|일요일}} ({{transliteration|ko|Il-yo-Il}}) u {{lang|ja|日曜日}} ({{transliteration|ja|Nichiyōbi}}) rispettivament, li kollha jfissru "il-jum tax-xemx tal-ġimgħa". Il-kelma bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]] għall-Ħadd hija {{lang|ar|الأحد|rtl=yes}} ({{transliteration|ar|Al-Ahad}}), li tfisser "l-ewwel". Normalment l-isem jintuża flimkien mal-kelma {{lang|ar|يوم|rtl=yes}} ({{transliteration|ar|Yawm}}), li tfisser "jum". Il-kelma [[Lingwa Latvjana|Latvjana]] għall-Ħadd hija ''svētdiena'', li litteralment tfisser "jum qaddis", filwaqt li l-kelma [[Lingwa Litwana|Litwana]] hija ''sekmadienis'' (< ''sekma'' "seba'" + ''diena'' "jum"). Il-kelma oriġinali antika ''sekmas'' (maskil), ''sekma'' (femminil), ġiet sostitwita b'''septintas'' (''septinta'') fil-Litwan kontemporanju. == Pożizzjoni fil-ġimgħa == === ISO 8601 === L-istandard internazzjonali ISO 8601 għar-rappreżentazzjoni tad-dati u tal-ħinijiet jiddikjara li l-Ħadd huwa s-seba' jum u l-aħħar jum tal-ġimgħa. Dan il-metodu ta' rappreżentazzjoni tad-dati u tal-ħinijiet b'mod ċar ġie ppubblikat għall-ewwel darba fl-1988. === [[Kultura]] u lingwi === Fit-tradizzjonijiet tal-[[Ġudaiżmu]], tal-Kristjaneżmu u tal-biċċa l-kbira tal-[[Iżlam]], il-Ħadd jitqies bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa. Għadd ta' lingwi jesprimu din il-pożizzjoni fl-isem stess tal-jum jew permezz tat-tismija tal-jiem l-oħra. Bl-Ebrajk il-Ħadd jissejjaħ יום ראשון ''yom rishon'', bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]] الأحد ''al-ahad'', bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]] u b'lingwi relatati یکشنبه ''yek-shanbe'', u kollha jfissru "l-ewwel". Bil-[[Lingwa Griega|Grieg]], l-ismijiet tal-jiem tat-Tnejn, tat-Tlieta, tal-Erbgħa u tal-Ħamis ifissru t-"tieni", it-"tielet", ir-"raba'", u l-"ħames", rispettivament. B'hekk il-Ħadd jinsab fl-ewwel pożizzjoni tal-għadd tal-ġimgħa. B'mod simili bil-Portugiż, fejn il-jiem mit-Tnejn sal-Ġimgħa jingħaddu bħala s-"segunda-feira", it-"terça-feira", il-"quarta-feira", il-"quinta-feira" u s-"sexta-feira". Bil-[[Lingwa Vjetnamiża|Vjetnamiż]], il-jiem tax-xogħol fil-ġimgħa jissejħu b'dan il-mod: ''Thứ Hai'' (it-Tieni), ''Thứ Ba'' (it-Tielet), ''Thứ Tư'' (ir-Raba'), ''Thứ Năm'' (il-Ħames), ''Thứ Sáu'' (is-Sitt), u ''Thứ Bảy'' (is-Seba'). Il-Ħadd jissejjaħ "Chủ Nhật"(chữ Hán: 主日) li jfisser il-"Jum tal-Mulej". Xi testi kollokjali fin-Nofsinhar tal-[[Vjetnam]] u tal-knisja jaf jużaw interpretazzjoni differenti ta' "Chúa Nhật". Bil-Vjetnamiż kontemporanju, "Chúa" tfisser Alla jew Mulej u "Chủ" tfisser "tiegħu stess". Il-ġimgħa xorta waħda hija mit-Tnejn sal-Ħadd. Bil-Ġermaniż, l-Erbgħa jissejjaħ ''Mittwoch'', li litteralment ifisser "nofs il-ġimgħa", u jimplika li l-ġimgħa tibda l-Ħadd u tispiċċa s-Sibt. Fil-kultura tal-Yoruba tal-Punent tal-[[Afrika]], il-Ħadd jissejjaħ ''Oj̣ó ̣Aikú''. Ojó Aiku huwa l-jum li jibda ġimgħa ġdida magħruf bħala l-"Jum tal-Mistrieħ". Huwa l-jum meta Orunmila, ir-rappreżentant ta' Ifá fuq l-art, difen lil omm Esu Odara u l-[[mara]] tiegħu, Imi. Minn meta seħħ dan, il-poplu Yoruba ddeċieda li jirreferi għal dan il-jum bħala ''Ojó Aiku.'' Il-lingwi Slavi b'mod impliċitu jsejħu t-Tnejn bħala l-ewwel jum. {| class="wikitable" ! ![[Lingwa Pollakka|Pollakk]] !Slovakk !Ċek ![[Lingwa Ukrena|Ukren]] !Belarussu !Bulgaru ![[Lingwa Russa|Russu]] !Serbjan !Croatian !literal or derived meaning |- !It-Tnejn |poniedziałek |pondelok |pondělí |понеділок |панядзелак |понеделник |понедельник |ponedeljak / понедељак |ponedjeljak |(day) after not working |- !It-Tlieta |wtorek |utorok |úterý |вівторок |аўторак |вторник |вторник |utorak / уторак |utorak |second (day) |- !L-Erbgħa |środa |streda |středa |середа |серада |сряда |среда |sreda / среда |srijeda |middle (day) |- !Il-Ħamis |czwartek |štvrtok |čtvrtek |четвер |чацвер |четвъртък |четверг |četvrtak / четвртак |četvrtak |fourth (day) |- !Il-Ġimgħa |piątek |piatok |pátek |п'ятниця |пятніца |петък |пятница |petak / петак |petak |fifth (day) |- !Is-Sibt |sobota |sobota |sobota |субота |субота |събота |суббота |subota / субота |subota |sabbath |- !Il-Ħadd |niedziela |nedela |neděle |неділя |нядзеля |неделя |воскресенье |nedelja / недеља |nedjelja |not working (day) |} Bir-Russu ''воскресение'' (il-Ħadd) ifisser "irxoxtar". Bl-[[Lingwa Ungeriża|Ungeriż]] ''szerda'' (l-Erbgħa), ''csütörtök'' (il-Ħamis), u ''péntek'' (il-Ġimgħa) huma kelmiet Slavi misselfa, għaldaqstant il-korrelazzjoni ma' "nofs", "erbgħa" u "ħamsa" mhijiex evidenti għall-kelliema Ungeriżi. L-Ungeriżi jużaw ''Vasárnap'' għall-Ħadd, li tfisser "jum is-suq". Bil-[[Lingwa Maltija|Malti]], minħabba l-oriġini tiegħu mill-Isqalli u mill-Għarbi, isem il-Ħadd oriġina minn ''wieħed''; it-Tnejn jiġi t-"tieni" jum, it-Tlieta jiġi t-tielet jum, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum u l-Ħamis jiġi l-ħames jum. Bl-[[Lingwa Armena|Armen]], it-Tnejn huwa ''Yerkoushabti'', li litteralment ifisser it-"tieni jum tal-ġimgħa", it-Tlieta huwa''Yerekshabti'', jiġifieri t-"tielet jum", l-Erbgħa huwa ''Chorekshabti'', jiġifieri r-"raba' jum", il-Ħamis huwa ''Hingshabti'', il-"ħames jum". Is-Sibt huwa ''Shabat'' li oriġina mill-kelma ''Sabbath'' jew ''Shabbath'' bl-Ebrajk, u ''Kiraki'', li ġej mill-kelma ''Krak'', li tfisser "nar", hija l-Ħadd, u tirreferi għax-xemx bħala nar. [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|Ġwanni l-Appostlu]], fir-Rivelazzjonijiet 1:10, jirreferi għal "Jum il-Mulej" (''kyriakḗ hēmera''), jew il-"jum tal-Mulej", u dan jaf kellu influwenza fuq il-kelma Armena għall-Ħadd. F'bosta pajjiżi Ewropej, il-kalendarji juru t-Tnejn bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, skont l-istandard ISO 8601. Fil-kalendarju Persjan, li jintuża fl-[[Iran]] u fl-[[Afganistan]], il-Ħadd huwa t-tieni jum tal-ġimgħa. Madankollu, il-jum jissejjaħ "in-numru wieħed" peress li l-għadd jibda miż-żero; l-ewwel jum, is-Sibt, jitqies bħala l-jum żero. == Kristjaneżmu == === Użanzi Kristjani === Ir-Rumani tal-qedem tradizzjonalment kienu jużaw iċ-ċiklu nundinali ta' tmint ijiem, bħala ġimgħa tas-suq, iżda fi żmien [[Awgustu]] fis-seklu 1 [[WK|W.K]]., bdiet tintuża wkoll ġimgħa b'sebat ijiem. Fil-vanġeli, in-nisa jiġu deskritti bħala wħud li ġejjin lejn il-qabar vojt (''εις μια των σαββατων''), li litteralment tfisser "lejn l-ewwel Sabbath" u spiss tiġi tradotta bħala "fl-ewwel jum tal-ġimgħa".<ref>Mattew 28:1, Mark 16:2.</ref> Ġustin il-Martri, f'nofs is-seklu 2 W.K., isemmi l-"memorji tal-appostli" li jinqraw "fil-jum imsejjaħ il-jum tax-xemx" flimkien mal-"kitbiet tal-profeti".<ref>Martyr, Justin, First Apology, 67.3.</ref> Xi studjużi jemmnu li dan "ġie interpolat fix-xogħol tiegħu iktar 'il quddiem". Fis-7 ta' Marzu 321, [[Kostantinu I]], l-ewwel imperatur Kristjan ta' [[Ruma]], stabbilixxa l-Ħadd bħala l-jum tal-mistrieħ Ruman:<ref>Zerubavel, Eviatar (1989). ''The Seven Day Circle: The History and Meaning of the Week''. University of Chicago Press. p.&#x20;45. ISBN&#x20;<bdi>9780226981659</bdi>.</ref><blockquote>Fil-Jum tax-Xemx venerabbli, il-maġistrati u n-nies li jirresjedu fil-bliet jistgħu jistrieħu, u l-ħwienet kollha tax-xogħol jistgħu jibqgħu magħluqin. Madankollu, fil-kampanja, il-ħaddiema tal-agrikoltura jistgħu jibqgħu jaħdmu liberament u legalment; għax spiss ikun il-każ li jum ieħor ma jkunx idoneu għaż-żrigħ tal-qmuħ jew għat-tħawwil tad-dwieli; inkella Alla ħares qatt jiġi ttraskurat il-mument xieraq għal tali operazzjonijiet, jaf jintilef il-ġid mibgħut mill-ġenna.<ref>Philip Schaff, ''History of the Christian Church: Vol. II: From Constantine the Great to Gregory the Great A.D. 311–600'' ([[Belt ta' New York|New York]]: Charles Scribner, 1867) p. 380 note 1.</ref></blockquote>Minkejja l-adozzjoni uffiċjali tal-Ħadd bħala jum tal-mistrieħ minn Kostantinu, il-ġimgħa ta' sebat ijiem u ċ-ċiklu nundinali baqgħu jintużaw it-tnejn sa mill-inqas il-Kalendarju tat-354 u x'aktarx wara.<ref>{{Ċita web|url=https://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_06_calendar.htm|titlu=The Chronography of 354 AD. Part 6: the calendar of Philocalus.  Inscriptiones Latinae Antiquissimae, Berlin (1893) pp.256-278|sit=www.tertullian.org|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Fit-363, in-Norma Nru 29 tal-Kunsill ta' Laodiċea pprojbiet l-osservanza tas-Sabbath (is-Sibt) Lhudi, u ħeġġet lill-Kristjani jaħdmu s-Sibt u jistrieħu f'Jum il-Mulej (il-Ħadd). Il-fatt stess li n-norma kellha tinħareġ hija indikazzjoni li l-adozzjoni tad-digriet ta' Kostantinu tat-321 kienet għadha mhux universali, saħansitra lanqas fost il-Kristjani. Tindika wkoll li l-Lhud kienu qed josservaw is-Sabbath nhar ta' Sibt.<ref>{{Ċita web|url=https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.viii.vii.iii.xxxiv.html|titlu=Philip Schaff: NPNF2-14. The Seven Ecumenical Councils - Christian Classics Ethereal Library|sit=www.ccel.org|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> === Prattiki moderni === Dawk li jqisu l-ewwel jum bħala s-Sabbath (Sabbatarjani), inkluż il-Kristjani Metodisti, Battisti u Riformisti (Presbiteri u Kongregazzjonalisti), josservaw il-Ħadd bħala s-Sabbath, jiġifieri jum iddedikat għall-qima ta' Alla fil-knisja (l-attendenza tal-Iskola tal-Ħadd, servizz ta' qima filgħodu u filgħaxija), kif ukoll bħala jum ta' mistrieħ, li jfisser li n-nies huma ħielsa mix-xogħol u ma għandhomx jagħmlu kummerċ, jixtru u jbigħu għajr meta jkun meħtieġ.<ref>Heyck, Thomas (27 September 2013). ''A History of the Peoples of the British Isles: From 1688 to 1914''. Taylor & Francis. p.&#x20;251. ISBN&#x20;<bdi>9781134415205</bdi>.</ref><ref>Roth, Randolph A. (25 April 2002). ''The Democratic Dilemma: Religion, Reform, and the Social Order in the Connecticut River Valley of Vermont, 1791-1850''. Cambridge University Press. p.&#x20;171. ISBN&#x20;<bdi>9780521317733</bdi>.</ref> Għall-biċċa l-kbira tal-Kristjani, id-drawwa u l-obbligu tal-mistrieħ il-Ħadd mhuwiex daqshekk strett. Minoranza ta' Kristjani ma jqisux il-jum meta jmorru l-quddies bħala importanti, l-aqwa li jmorru. Hemm varjazzjoni konsiderevoli fl-osservanza tar-ritwali u tar-restrizzjonijiet tas-Sabbath, iżda hija drawwa li jkun hemm xi forma ta' waqfien mill-attivitajiet normali ta' matul il-ġimgħa. Illum il-ġurnata bosta Kristjani josservaw il-Ħadd bħala jum meta jmorru l-quddies. Fil-prattika Kattolika Rumana, nhar ta' Ħadd, il-membri tal-knisja "jinġabru flimkien f'post wieħed, sabiex billi jisimgħu l-Kelma ta' Alla u jieħdu sehem fl-Ewkaristija, jistgħu jfakkru l-passjoni, il-qawmien mill-[[mewt]] u l-glorifikazzjoni ta' Ġesù Kristu".<ref>Second Vatican Council, ''Sacrosanctum Concilium'', paragraph 106, published on 4 December 1963.</ref> Liturġikament, il-Ħadd jibda s-Sibt filgħaxija. Il-quddiesa tas-Sibt filgħaxija liturġikament tiswa bħala quddiesa tal-Ħadd u tissodisfa l-obbligu tal-attendenza tal-quddiesa tal-Ħadd, u l-Vespri (it-talb ta' filgħaxija) tas-Sibt filgħaxija liturġikament huma "l-ewwel Vespri" tal-Ħadd. L-istess antiċipazzjoni ta' filgħaxija tapplika għal solennitajiet u festi ewlenin oħra, u hija simili għall-prattika Lhudija li l-jum il-ġdid jibda f'inżul ix-xemx. Dawk li jaħdmu fil-qasam mediku, fl-infurzar tal-liġi u s-suldati f'żona tal-gwerra ma għandhomx għalfejn josservaw dan l-obbligu li jattendu l-quddiesa tal-Ħadd. Huma mħeġġa jattendu s-servizzi reliġjużi meta jippermettilhom ix-xogħol tagħhom. Fil-Knisja Ortodossa tal-Lvant, il-Ħadd jibda fil-Lejla tal-Vespri s-Sibt filgħaxija u jibqa' sejjer sal-Vespri tal-Ħadd billejl. Matul dan iż-żmien, is-servizzi kollha jintemmu bil-kliem, "J'Alla Sidna Ġesù Kristu, li qam mill-mewt ....". Kull minn ikun jixtieq jitqarben fil-Liturġija Mqaddsa l-Ħadd filgħodu suppost jattendi l-Vespri tal-lejla ta' qabel. Fost il-Kristjani Ortodossi, il-Ħadd jitqies bħala "[[Għid]] Żgħir", u minħabba l-Hena tal-Għid, il-prostrazzjonijiet huma pprojbiti, għajr f'ċerti ċirkostanzi. Xi lingwi ma għandhomx kelmiet differenti għas-"Sibt" u għas-"Sabbath" (eż. il-Malti, it-Taljan, il-Portugiż). Din il-kelma, jekk tintuża, tirreferi għas-Sibt tal-Lhud jew għall-prattiki speċifiċi tal-Lhud li jsiru f'dak il-jum. Il-Ħadd jissejjaħ Jum il-Mulej, pereżempju fil-lingwi Rumanzi u fil-Grieg Modern. Il-Kristjani li jitkellmu bl-Ingliż spiss jirreferu għall-Ħadd bħala s-Sabbath, għajr is-Sabbatarjani tas-sebat ijiem; użanza li x'aktarx minħabba r-rabtiet internazzjonali u t-tradizzjoni Latina tal-Knisja Kattolika Rumana, hija iktar mifruxa fost il-Protestanti, iżda mhux biss. Il-Quakers tradizzjonalment jirreferu għall-Ħadd bħala "L-Ewwel Jum" sabiex jevitaw l-oriġini pagana tal-isem bl-Ingliż "Sunday", filwaqt li jirreferu għas-Sibt bħala s-"Seba' Jum".<ref>{{Ċita web|url=https://iymc.org/calendarnames.html|titlu=Quaker Calendar Names, Iowa Yearly Meeting (Conservative)|sit=iymc.org|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Xi denominazzjonijiet Kristjani, imsejħa s-Sabbatarjani tas-Sebat Ijiem, josservaw is-Sibt bħala s-Sabbath. Il-Kristjani Avventisti, Battisti u tal-Knisja ta' Alla tas-Sebat Ijiem, kif ukoll bosta Lhud Messijaniċi, żammew il-prassi li jastjenu mix-xogħol u li jinġabru għall-qima nhar ta' Sibt (minn inżul ix-xemx sa nżul ix-xemx) bħall-fidili ta' Alla fit-[[Testment il-Qadim]]. == Mandaeiżmu == Il-Ħadd fil-Mandaeiżmu jissejjaħ ''Habshaba'' (''Habšaba''). Il-Mandaejani jagħmlu l-magħmudija komunali magħrufa bħala ''masbuta'' kull nhar ta' Ħadd.<ref>Buckley, Jorunn Jacobsen (2002). ''The Mandaeans: ancient texts and modern people''. New York: Oxford University Press. ISBN&#x20;<bdi>0-19-515385-5</bdi>. OCLC&#x20;65198443.</ref> == Okkorrenzi komuni == === Fil-gvern u fin-negozju === Fl-Istati Uniti u fil-Kanada, il-biċċa l-kbira tal-uffiċċji tal-gvern ikunu magħluqin kemm is-Sibt kif ukoll il-Ħadd. Il-prattika tal-uffiċċji tal-gvern magħluqin nhar ta' Ħadd f'xi żoni rurali tal-Istati Uniti rriżultat minn sistema ta' liġijiet ta' restrizzjoni. Il-liġijiet ta' restrizzjoni (magħrufa wkoll bħala "liġijiet blu") ġew stabbiliti fi żminijiet Puritani bikrin, fejn kienu jiġu pprojbiti l-attivitajiet lajċi nhar ta' Ħadd u kienu jiġu infurzati b'mod rigoruż. Xi attivitajiet pubbliċi għadhom irregolati minn dawn il-liġijiet fis-seklu 21. Fl-1985, 22 stat li fihom baqa' b'saħħtu l-fundamentaliżmu reliġjuż żammew restrizzjonijiet ġenerali għall-attivitajiet nhar ta' Ħadd. Pereżempju f'Oklahoma, huwa ddikjarat li: "l-istatuti ta' Oklahoma jiddikjaraw li "l-attivitajiet meqjusa bħala inutli u l-interruzzjonijiet serji tal-mistrieħ u tal-libertà reliġjuża tal-komunità", bħas-snajja', il-manifattura, ix-xogħol mekkaniku, it-tiġrijiet taż-żwiemel u l-logħob tal-azzard huma pprojbiti. Il-bejgħ pubbliku tal-prodotti bażiċi għajr l-ikel u x-xorb, il-mediċina, is-silġ u t-tagħmir kirurġiku u funebri, kif ukoll bżonnijiet oħra, jista' jiġi pprojbit legalment nhar ta' Ħadd. F'Oklahoma tista' tiġi imposta multa ta' mhux iktar minn 25 dollaru lill-individwi għal kull ksur". Minħabba dawn il-liġijiet, bosta negozji tal-bejgħ bl-imnut fis-settur privat jiftħu iktar tard u jagħlqu iktar kmieni nhar ta' Ħadd jew ma jiftħux għalkollox.<ref>{{Ċita web|url=https://www.okhistory.org/publications/enc/entry?entry=BL014|titlu=Blue Laws {{!}} Encyclopedia|kunjom=Society|isem=Oklahoma Historical|sit=Oklahoma Historical Society|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Bosta pajjiżi, b'mod partikolari fl-Ewropa, bħall-Iżvezja, Franza, il-Ġermanja u l-Belġju, iżda anke pajjiżi oħra bħall-Perù, jorganizzaw l-elezzjonijiet nazzjonali u lokali tagħhom nhar ta' Ħadd, jew skont il-liġi jew skont it-tradizzjoni. === Fix-xandir === Bosta ġurnali Amerikani u Brittaniċi jippubblikaw edizzjoni itwal nhar ta' Ħadd, li sikwit tinkludi vinjetti bil-kulur, rivista u sezzjoni bil-kupuni. Oħrajn jippubblikaw nhar ta' Ħadd biss, jew ikollhom "gazzetta affiljata" b'intestatura differenti li tinħareġ nhar ta' Ħadd biss. L-istazzjonijiet tar-radju tal-Amerka ta' Fuq spiss ixandru spettakli tar-radju speċjalizzati bħall-countdown ta' Casey Kasem jew spettakli tar-radju nazzjonali oħra li jaf ikunu differenti mill-iskedi mużikali regolari ta' matul il-ġimgħa u li jixxandru l-Ħadd filgħodu jew il-Ħadd filgħaxija. Fir-Renju Unit, hemm tradizzjoni ta' spettakli ta' nhar ta' Ħadd li jdoqqu l-aqwa hits mużikali fil-klassifika fuq BBC Radio 1 u fuq ir-radju kummerċjali; din it-tradizzjoni toriġina mix-xandir ta' spettakli tal-klassifiki mużikali u materjal popolari ieħor nhar ta' Ħadd minn Radio Luxembourg, meta l-output ta' nhar ta' Ħadd tar-Reithian BBC kien jikkonsisti l-iktar minn programmi solenni u reliġjużi. L-ewwel spettaklu ta' din ix-xorta nhar ta' Ħadd ixxandar fuq il-Light Programme fl-7 ta' Jannar 1962, u dak iż-żmien kien tqies bħala pass radikali. L-ispettaklu ta' BBC Radio 1 tressaq għal nhar ta' Ġimgħa f'Lulju 2015 iżda aġġornament tal-klassifika mużikali nhar ta' Ħadd beda jixxandar f'Lulju 2019.<ref>{{Ċita aħbar|data=2015-03-24|titlu=Radio 1 chart show moving to Friday afternoons|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-32019327|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-11}}</ref> Drammi televiżivi epokali jew iktar antiki, bħal ''Downton Abbey'', ''Call the Midwife'', ''Lark Rise to Candleford'' u ''Heartbeat'' sikwit jintwerew il-Ħadd filgħaxija fir-Renju Unit; l-ewwel fosthom kien ''Dr. Finlay's Casebook'' fis-snin 60 tas-seklu 20. B'mod simili, ''Antiques Roadshow'' intwera nhar ta' Ħadd fuq BBC1 mill-1979 u ''Last of the Summer Wine'' ntwera nhar ta' Ħadd għal bosta snin sal-2010. Nhar ta' Ħadd, BBC Radio 2 idoqq il-mużika bi stili li fl-imgħoddi kienu jindaqqu b'mod regolari iżda li issa qajla jinstemgħu fuq l-istazzjon, bi programmi bħal ''Elaine Paige on Sunday'' u ''Sunday Night is Music Night'', għalkemm stili iktar kontemporanji issa jirrappreżentaw perċentwal ogħla tal-output tal-istazzjoni nhar ta' Ħadd milli kien il-każ qabel; pereżempju, Kendrick Lamar ospita dramm il-Ħadd billejl fuq l-istazzjoni f'Marzu 2022. Stazzjonijiet tax-xandir iktar ġodda xi kultant ixandru affarijiet iktar antiki nhar ta' Ħadd skont l-udjenza tagħhom stess; pereżempju, BBC Radio 1Xtra introduċa skeda msejħa "Old Skool Sunday" fil-ħarifa tal-2019. Bosta networks u stazzjonijiet televiżivi Amerikani, Awstraljani u Brittaniċi jxandru wkoll il-programmi tagħhom b'intervisti politiċi nhar ta' Ħadd filgħodu. === Fl-isport === [[Stampa:Eagles Howard and Thomas pointing.jpg|daqsminuri|Fl-Istati Uniti, il-logħbiet tal-Lega Nazzjonali tal-Futbol normalment jintlagħbu l-Ħadd.]] Il-Major League Baseball normalment jiskeda l-logħbiet kollha l-Ħadd filgħodu għajr għall-partita ta' nhar ta' Ħadd filgħaxija li tixxandar fuq it-televiżjoni nazzjonali. Ċerti bliet reliġjużi storiċi bħal [[Boston]] u Baltimore fost l-oħrajn jiskedaw il-logħbiet mhux qabel is-1:35 ta' waranofsinhar biex jiżguraw li n-nies ikollhom biżżejjed ħin biex imorru l-quddies filgħodu u xorta jkunu jistgħu jaraw il-partita. Fl-Istati Uniti, il-futbol Amerikan professjonali fin-National Football League normalment jintlagħab il-Ħadd, għalkemm is-Sibt, it-Tnejn u l-Ħamis ġieli jkun hemm xi logħbiet professjonali wkoll. Il-futbol tal-kulleġġi normalment jintlagħab is-Sibt, filwaqt li l-futbol tal-iskejjel postsekondarji normalment jintlagħab il-Ġimgħa filgħaxija jew is-Sibt waranofsinhar. Fir-Renju Unit u f'Malta, fost l-oħrajn, xi logħbiet u tornej tal-futbol tal-klabbs tal-[[Premier League]] u tal-[[Premier League Malti]] jintlagħbu l-Ħadd. Il-logħbiet u t-tornej tar-rugby normalment isiru fil-grawnds tal-klabbs il-Ħadd filgħodu. Ġieli l-attendenza tal-quddies tiġi spostata fil-jiem meta jkun hemm partita tard filgħodu jew kmieni waranofsinhar. Il-Premier League Indjan jiskeda żewġ logħbiet nhar ta' Sibt u nhar ta' Ħadd minflok waħda, u dawn jissejħu wkoll "double-headers". Wieħed mill-fdalijiet ta' segregazzjoni reliġjuża fin-[[Pajjiżi l-Baxxi|Netherlands]] għadu jista' jiġi osservat fil-futbol dilettantesk: il-klabbs li jilgħabu s-Sibt fil-biċċa l-kbira huma klabbs Kristjani [[Protestantiżmu|Protestanti]], li ma kinux jitħallew jilgħabu l-Ħadd. Il-klabbs li jilgħabu l-Ħadd inġenerali kienu klabbs Kattoliċi u tal-klassi tal-ħaddiema, li l-plejers tagħhom kellhom jaħdmu s-Sibt u għaldaqstant setgħu jilagħbu l-Ħadd biss. Fl-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlanda]], il-futbol Irlandiż u l-partiti tal-hurling jintlagħbu ġeneralment nhar ta' Ħadd, u fl-ewwel (qabel fit-tieni) u fir-raba' (qabel fit-tielet) Ħadd f'Settembru dejjem kienu jsiru l-finali tal-hurling Irlandiż u tal-kampjonat tal-futbol Irlandiż rispettivament. Tradizzjonalment, it-tornej tal-golf professjonali jintemmu l-Ħadd, filwaqt li tradizzjonalment, dawk tar-Renju Unit kienu jintemmu s-Sibt, iżda dan inbidel xi żmien ilu; pereżempju, l-Open kien isir mill-Erbgħa sas-Sibt sal-1979 iżda mill-1980 beda jsir mill-Ħamis sal-Ħadd. Fl-Istati Uniti u fil-Kanada, il-logħbiet tal-Assoċjazzjoni Nazzjonali tal-Basketball u tan-National Hockey League, li normalment jintlagħbu filgħaxija matul il-ġimgħa, spiss jintlagħbu l-Ħadd filgħodu u sikwit jixxandru fuq it-televiżjoni nazzjonali. Il-biċċa l-kbira tal-avvenimenti tan-NASCAR Cup Series u tal-IndyCar jiġu organizzati nhar ta' Ħadd. Il-biċċa l-kbira tat-tlielaq tal-Kampjonat Dinji tal-Formula Wieħed isiru nhar ta' Ħadd ikun xi jkun il-pajjiż jew iż-żona tal-ħin, filwaqt li l-biċċa l-kbira tat-tlielaq tal-muturi tal-MotoGP isiru nhar ta' Ħadd, u t-tlielaq li jsiru fil-Lvant Nofsani jsiru nhar ta' Sibt. L-avvenimenti kollha tal-Formula Wieħed u tal-MotoGP bi tlielaq nhar ta' Ħadd jinvolvu l-kwalifiki li jsiru s-Sibt. == [[Astroloġija]] == Il-Ħadd huwa assoċjat max-xemx u ssir referenza għalih bis-simbolu '''<big>☉</big>'''. == Jiem importanti == * Il-Ħadd tal-Avvent – l-ewwel jum tas-sena liturġika u l-bidu tal-Avvent; * il-Ħadd l-Iswed; * il-Ħadd Imdemmi; * il-Ħadd Biered – avveniment meteoroloġiku tal-1982; * Ħadd il-[[Għid]] – il-kommemorazzjoni tal-qawmien mill-mewt ta' Ġesù Kristu; * il-Ħadd ta' ''Gaudete'' – fost il-knejjes Kristjani tal-Punent, it-tielet Ħadd tal-Avvent – single tal-1933 ta' Rezső Seress; * il-Ħadd tar-Ragħaj it-Tajjeb; * il-Ħadd ta' ''Laetare'' – ir-raba' Ħadd tar-Randan; * l-Ottava tal-Għid jew il-Ħadd tal-Ħniena Divina – ċelebrazzjoni Kristjana tal-Punent; * il-Ħadd tal-Passjoni – il-ħames Ħadd tar-Randan u l-bidu tal-Passjoni (mill-1970 għall-Kattoliċi Rumani bir-rit ordinarju, it-terminu sar magħruf iktar b'rabta ma' Ħadd il-Palm, li kien magħruf ukoll bħala t-"Tieni Ħadd tal-Passjoni"); * Ħadd il-Palm – festa Kristjana li tiġi ċċelebrata qabel l-Għid; * il-Ħadd tas-Selezzjoni – proċess tat-tornew tal-basketball tal-kulleġġi Amerikani; * is-Sebgħin, is-Sittin u l-Ħamsin Ħadd huma l-aħħar tliet Ħdud qabel ir-Randan. L-użu ta' dawn it-termini ġie abbandunat mill-Knisja Kattolika bir-riformi kalendarji tal-1970 (il-Ħdud ta' qabel ir-Randan issa ma għandhom l-ebda status speċjali). Madankollu, għadhom jintużaw skont it-tradizzjoni Luterana. * ''Shavuot'' – btala Lhudija - il-Pentekoste Lhudi jew il-Festival tal-Ġimgħat. Għal-Lhud Karaiti din il-btala taħbat dejjem il-Ħadd. * il-Ħadd ta' Qabel l-Avvent; * il-Ħadd tas-Super Bowl – il-jum meta jkun hemm il-partiti tal-kampjonat tan-National Football League; * il-Ħadd tat-Trinità – festa Kristjana tal-Punent; * Għid il-Ħamsin jew Pentekoste – festa Kristjana tal-Punent. == Referenzi == [[Kategorija:Ġranet|Ħadd]] <references />{{Ġranet tal-ġimgħa}}{{Awtorità}} 22i7e3yui3xhokofoi2tpq8r9tdsynw 0 34698 333134 333098 2026-10-25T14:00:16Z ~2026-56896-21 29131 /* Kitba */ 333134 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Alex Vella Gera''' (imwieled fl-1973) huwa kittieb, rumanzier u traduttur Malti. Huwa magħruf għar-rumanzi L-Antipodi, Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi u Trojan, kif ukoll għall-istorja qasira kontroversjali Li Tkisser Sewwi, li qanqlet dibattitu dwar iċ-ċensura u l-libertà tal-espressjoni f'Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu rebħu diversi premjijiet letterarji u ġew tradotti f'lingwi oħra.<ref name="MT2011">{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/interview/8232/the-people-versus-alex-vella-gera |titlu=The people versus... Alex Vella Gera |pubblikatur=MaltaToday |data=25 Jannar 2011}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/interview/55043/flirting_with_conservative_rebellion__alex_vella_gera|titlu=Flirting with conservative rebellion {{!}} Alex Vella Gera|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Ħajja u karriera == Vella Gera twieled fl-1973. Wara l-istudji universitarji, ħadem f'oqsma differenti, fosthom il-ġurnaliżmu u l-libreriji. Għamel ukoll żmien jgħix fi [[Praga]]. Fl-2005 mar il-[[Lussemburgu]] biex jaħdem bħala traduttur għall-istituzzjonijiet tal-[[Unjoni Ewropea]], u aktar tard mar joqgħod Brussell, fejn kompla jaħdem fit-traduzzjoni.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/interview/8232/the-people-versus-alex-vella-gera|titlu=The people versus... {{!}} Alex Vella Gera|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Minbarra l-kitba, Vella Gera kien involut fil-mużika bħala membru tal-grupp indie rock Hunters Palace.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/Inside-the-Hunters-Palace.380415|titlu=Inside the Hunters’ Palace|kunjom=Bugeja|isem=Michael|data=2011-08-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Kitba == Vella Gera beda jippubblika xogħlijiet letterarji b'mod indipendenti. Fl-2007 ħareġ il-ġabra kollettiva ta' poeżija Ħbula Stirati, flimkien ma' awturi oħra. Wara ppubblika żewġ ġabriet ta' stejjer qosra, Lil Hinn mill-Jien u Żewġ, it-tnejn fl-2009. Żewġ kiseb it-tieni post fil-kategorija tal-proża letterarja fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-pubblikazzjonijiet tal-2009.<ref name="MT2011" /><ref name="Prize">{{Ċita web |url=https://timesofmalta.com/article/controversial-writer-alex-vella-gera-wins-prize-at-book-awards.346355 |titlu=Controversial writer Alex Vella Gera wins prize at Book Awards |pubblikatur=Times of Malta}}</ref> Fl-2010 ippubblika l-ewwel rumanz tiegħu, L-Antipodi. Dan kien xogħol li ppubblika hu stess, qabel ma beda joħroġ kotba ma' pubblikaturi stabbiliti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/arts/books/4522/new-novel-from-censored-author-hits-the-bookshelves|titlu=New novel from censored author hits the bookshelves|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Fl-2012 ippubblika Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi, rumanz li jittratta l-wirt politiku u soċjali tas-snin tmenin u l-konsegwenzi tiegħu fis-soċjetà Maltija ta' wara s-sħubija fl-Unjoni Ewropea. Il-ġrajja tinkludi attentat fittizju ta' qtil ta' [[Dom Mintoff|Dom Mintoff.]] Il-ktieb rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fl-2013 u ġie adattat għal film li ħareġ fl-2021. Fl-2015 ippubblika Trojan, rumanz li rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fl-2016. Il-ktieb ġie tradott f'lingwi oħra, fosthom l-Għarbi u l-Ispanjol.<ref name="Kunsill">{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/wp-content/uploads/2017/02/english-book-report-2016-digital.pdf |titlu=The Winners of the National Book Prize 2016 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |arkivju-data=2021-09-23 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210923022552/https://ktieb.org.mt/wp-content/uploads/2017/02/english-book-report-2016-digital.pdf |data-aċċess=2026-10-13 |url-status=dead}}</ref> Fl-2023 ippubblika L-għalhawn, xogħol ieħor fil-proża bil-Malti.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/controversial-writer-alex-vella-gera-wins-prize-at-book-awards.346355|titlu=Controversial writer Alex Vella Gera wins prize at Book Awards|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2011-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> '''Il-każ ta' Li Tkisser Sewwi'''. Fl-2009, l-istorja qasira Li Tkisser Sewwi ġiet ippubblikata fil-gazzetta tal-istudenti Ir-Realtà, editjata minn [[Mark Camilleri]]. L-istorja, li tittratta l-ħsibijiet u l-imġiba ta' raġel b'atteġġjament misoġinistiku, wasslet għal proċeduri legali dwar l-oxxenità. <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/pl-welcomes-plans-to.402859|titlu=PL welcomes plans to revamp censorship laws but says more needs to be done|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2012-01-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Vella Gera u Camilleri ġew akkużati skont il-liġijiet Maltin ta' dak iż-żmien.<ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/15845/camilleri-and-vella-gera-win-realta-case-appeal-20120208|titlu=Updated {{!}} Camilleri and Vella Gera win Realtà case appeal|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/writer-to-face-charges-for-ir-realta-story.298517|titlu=Writer to face charges for Ir-Realta story|kunjom=Contributors|data=2010-03-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> Il-każ qajjem dibattitu pubbliku dwar il-limiti taċ-ċensura, il-libertà artistika u l-libertà tal-espressjoni. Fi Frar tal-2012, iż-żewġt irġiel ġew illiberati mill-akkużi. Il-każ sar wieħed mill-episodji li ngħataw attenzjoni fid-dibattitu dwar ir-riforma tal-liġijiet Maltin dwar iċ-ċensura u l-oxxenità.<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/pl-welcomes-plans-to.402859|titlu=PL welcomes plans to revamp censorship laws but says more needs to be done|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2012-01-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-13}}</ref> == Referenzi == <references /> {{Awtorità}}{{DEFAULTSORT:Vella Gera, Alex}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1973]] gzloedr61d990mxeivb1m0qswlnmsjq 10 34723 333135 2026-10-25T16:43:58Z JovalQC 21720 Paġna ġdida: <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; font-size: 90%; border-collapse: collapse;"> <tr> <th colspan="2" style="background-color: #ffd700; font-size: 120%; padding: 6px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;">{{{nom|{{{isem|{{PAGENAME}}}}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{immaġni|{{{image|}}}}}}{{{logo|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 8px; text-align: ce... 333135 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; font-size: 90%; border-collapse: collapse;"> <tr> <th colspan="2" style="background-color: #ffd700; font-size: 120%; padding: 6px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;">{{{nom|{{{isem|{{PAGENAME}}}}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{immaġni|{{{image|}}}}}}{{{logo|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 8px; text-align: center;"> <table style="width: 100%; background: transparent; border: none; border-collapse: collapse;"> <tr> {{#if:{{{immaġni|{{{image|}}}}}}| <td style="text-align: center; vertical-align: bottom; padding: 0 4px;"> [[File:{{{immaġni|{{{image|}}}}}}|110px]]<br/><small>Ritratt</small> </td> }} {{#if:{{{logo|}}}| <td style="text-align: center; vertical-align: bottom; padding: 0 4px;"> [[File:{{{logo}}}|80px]]<br/><small>Logo</small> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{mappa|{{{map|}}}}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 8px;">[[File:{{{mappa|{{{map|}}}}}}|230px]]<br/><small>Mappa</small></td> </tr> }} <!-- En-tête : Localisation / Ġeografija --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Lokazzjoni</th> </tr> {{#if:{{{pajjiż|{{{country|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px; width: 40%;">Pajjiż</th> <td style="padding: 5px;">{{{pajjiż|{{{country|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{belt|{{{city|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Belt</th> <td style="padding: 5px;">{{{belt|{{{city|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{indirizz|{{{address|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Indirizz</th> <td style="padding: 5px;">{{{indirizz|{{{address|}}}}}}</td> </tr> }} <!-- En-tête : Architecture et Construction / Arkitettura --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Arkitettura</th> </tr> {{#if:{{{arkitett|{{{architect|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Perit</th> <td style="padding: 5px;">{{{arkitett|{{{architect|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{ftuħ|{{{opened|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Miftuħ</th> <td style="padding: 5px;">{{{ftuħ|{{{opened|}}}}}}</td> </tr> }} <!-- En-tête : Capacité et Gestion / Kapaċità --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Kapaċità u Ġestjoni</th> </tr> {{#if:{{{kapaċità|{{{capacity|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Kapaċità</th> <td style="padding: 5px;">{{{kapaċità|{{{capacity|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{direttur|{{{director|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Direttur</th> <td style="padding: 5px;">{{{direttur|{{{director|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{sit_web|{{{website|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Sit elettroniku</th> <td style="padding: 5px;">{{{sit_web|{{{website|}}}}}}</td> </tr> }} </table> fo0s40rgamb2xpjkgcbgr18ffrzj6yc 333136 333135 2026-10-25T16:49:51Z JovalQC 21720 333136 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; font-size: 90%; border-collapse: collapse;"> <tr> <th colspan="2" style="background-color: #ffd700; font-size: 120%; padding: 6px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;">{{{nom|{{{isem|{{PAGENAME}}}}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{immaġni|{{{immaġni|}}}}}}{{{logo|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 8px; text-align: center;"> <table style="width: 100%; background: transparent; border: none; border-collapse: collapse;"> <tr> {{#if:{{{immaġni|{{{immaġni|}}}}}}| <td style="text-align: center; vertical-align: bottom; padding: 0 4px;"> [[File:{{{immaġni|{{{immaġni|}}}}}}|110px]]<br/><small>Ritratt</small> </td> }} {{#if:{{{logo|}}}| <td style="text-align: center; vertical-align: bottom; padding: 0 4px;"> [[File:{{{logo}}}|80px]]<br/><small>Logo</small> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{mappa|{{{mappa|}}}}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 8px;">[[File:{{{mappa|{{{mappa|}}}}}}|230px]]<br/><small>Mappa</small></td> </tr> }} <!-- En-tête : Localisation / Ġeografija --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Lokazzjoni</th> </tr> {{#if:{{{pajjiż|{{{pajjiż|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px; width: 40%;">Pajjiż</th> <td style="padding: 5px;">{{{pajjiż|{{{pajjiż|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{belt|{{{belt|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Belt</th> <td style="padding: 5px;">{{{belt|{{{belt|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{indirizz|{{{indirizz|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Indirizz</th> <td style="padding: 5px;">{{{indirizz|{{{indirizz|}}}}}}</td> </tr> }} <!-- En-tête : Arkitettura / Arkitettura --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Arkitettura</th> </tr> {{#if:{{{perit|{{{perit|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Perit</th> <td style="padding: 5px;">{{{perit|{{{perit|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{ftuħ|{{{ftuħ|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Miftuħ</th> <td style="padding: 5px;">{{{ftuħ|{{{ftuħ|}}}}}}</td> </tr> }} <!-- En-tête : Kapaċità / Kapaċità --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Kapaċità u Ġestjoni</th> </tr> {{#if:{{{kapaċità|{{{kapaċità|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Kapaċità</th> <td style="padding: 5px;">{{{kapaċità|{{{kapaċita|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{direttur|{{{direttur|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Direttur</th> <td style="padding: 5px;">{{{direttur|{{{direttur|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{websajt|{{{websajt|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Sit elettroniku</th> <td style="padding: 5px;">{{{websajt|{{{wensajt|}}}}}}</td> </tr> }} </table> gu32ax5bmbk0vp5cj5qq406jkuhp72f 333138 333136 2026-10-25T17:02:10Z JovalQC 21720 333138 wikitext text/x-wiki <table style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 270px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; font-size: 90%; border-collapse: collapse;"> <tr> <th colspan="2" style="background-color: #ffd700; font-size: 120%; padding: 6px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;">{{{isem|{{{isem|{{PAGENAME}}}}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{immaġni|{{{immaġni|}}}}}}{{{logo|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 8px; text-align: center;"> <table style="width: 100%; background: transparent; border: none; border-collapse: collapse;"> <tr> {{#if:{{{immaġni|{{{immaġni|}}}}}}| <td style="text-align: center; vertical-align: bottom; padding: 0 4px;"> [[File:{{{immaġni|{{{immaġni|}}}}}}|300px]]<br/><small>Ritratt</small> </td> }} {{#if:{{{logo|}}}| <td style="text-align: center; vertical-align: bottom; padding: 0 4px;"> [[File:{{{logo}}}|80px]]<br/><small>Logo</small> </td> }} </tr> </table> </td> </tr> }} {{#if:{{{mappa|{{{mappa|}}}}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 8px;">[[File:{{{mappa|{{{mappa|}}}}}}|230px]]<br/><small>Mappa</small></td> </tr> }} <!-- En-tête : Localisation / Ġeografija --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Lokazzjoni</th> </tr> {{#if:{{{pajjiż|{{{pajjiż|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px; width: 40%;">Pajjiż</th> <td style="padding: 5px;">{{{pajjiż|{{{pajjiż|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{belt|{{{belt|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Belt</th> <td style="padding: 5px;">{{{belt|{{{belt|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{indirizz|{{{indirizz|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Indirizz</th> <td style="padding: 5px;">{{{indirizz|{{{indirizz|}}}}}}</td> </tr> }} <!-- En-tête : Arkitettura / Arkitettura --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Arkitettura</th> </tr> {{#if:{{{perit|{{{perit|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Perit</th> <td style="padding: 5px;">{{{perit|{{{perit|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{ftuħ|{{{ftuħ|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Miftuħ</th> <td style="padding: 5px;">{{{ftuħ|{{{ftuħ|}}}}}}</td> </tr> }} <!-- En-tête : Kapaċità / Kapaċità --> <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1; background-color: #fff3cd;"> <th colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px; font-size: 95%;">Kapaċità u Ġestjoni</th> </tr> {{#if:{{{kapaċità|{{{kapaċità|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Kapaċità</th> <td style="padding: 5px;">{{{kapaċità|{{{kapaċita|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{direttur|{{{direttur|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Direttur</th> <td style="padding: 5px;">{{{direttur|{{{direttur|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{websajt|{{{websajt|}}}}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Sit elettroniku</th> <td style="padding: 5px;">{{{websajt|{{{websajt|}}}}}}</td> </tr> }} </table> qfn8kw17zabdw10t59d0t8r46ewxrv3 0 34724 333139 2026-10-25T20:38:03Z JovalQC 21720 Created by translating the opening section from the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/240692944|Chemnitz]]" 333139 wikitext text/x-wiki '''Chemnitz''' ( {{MSAPI|['kʰɛmnɪt͡s]}} {{Awdjo|Chemnitz.ogg}} bis- Sorbjan {{Lang|wen|Kamjenica}} ), mill-1953 sal-1990 '''Karl-Marx-''' {{MSAPI|/kaʁlˈmaʁksˌʃtat/}} {{Awdjo|De-Karl-Marx-Stadt.ogg}} Ġermanja [[Ġermanja|.]] B'madwar {{nombre|245000|habitants}}, hija wara Leipzig u Dresden it-tielet l-akbar belt fl-istat skont il-popolazzjoni, kif ukoll waħda mis-sitt ċentri ewlenin. Chemnitz għandha l-istatus ta' belt-borough u hija s-sede tad- distrett bl-istess isem . Il-belt, flimkien ma ' Zwickau, tifforma l-qalba tar-reġjun ekonomiku ta' Chemnitz-Zwickau u kienet parti mir-reġjun metropolitan magħruf bħala " Trijangolu Sassonu » qabel ma saret parti mir- reġjun metropolitan il-ġdid tal-Ġermanja Ċentrali . == Storja == '''<big>Medju Evu</big>''' L-isem Chemnitz ġej mix-xmara bl-istess isem li tgħaddi mill-belt. Dan ġej mill-kelma Slavika Kamjenica (li tfisser "xmara tal-ġebel" bis-Sorbjan, minn kamjeń, li tfisser "ġebla"). L-oriġini tal-belt jistgħu jiġu ntraċċati lura għat-twaqqif, madwar l-1136, ta' monasteru Benedittin ta' Santa Marija fuq is-sit ta' dak li llum huwa ''Schlossberg''. Il-belt, li ssemmiet għall-ewwel darba f'dokument fl-1143, bdiet tiżviluppa, mill-1357, bit-twaqqif ta' stabbiliment reġjonali tal-ibbliċjar. '''<big>L-era kontemporanja</big>''' Fl-1800, rat it-twaqqif tal-ewwel imtieħen tal-qoton tagħha, u matul il-perjodu tal-industrijalizzazzjoni, saret waħda mill-aktar bliet industrijali importanti fil-[[Ġermanja]], sal-punt li ngħatat il-laqam ta’ “Manchester Sassona” fis-seklu 19. Il-popolazzjoni tagħha qabżet il-100,000 madwar l-1883, u b’hekk ingħatat l-istatus ta’ belt ewlenija. Matul [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], ġie stabbilit kamp tal-priġunieri tal-gwerra hemmhekk. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], il-fabbrika tal-[[Audi]] impjegat priġunieri minn kamp ta' konċentrament fil-qrib. Matul il-gwerra tal-ajru tat-[[Tieni Gwerra Dinjija]], il-belt saret mira ta' rejds Alleati biss relattivament tard, minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha li għamlitha diffiċli biex wieħed jaċċessaha. L-attakki tal-14 u l-15 ta' Frar, u l-5 ta' Marzu, 1945, imwettqa minn bumbardaturi tar-Royal Air Force bħala parti mill-Operazzjoni Alleata Thunderclap, immiraw primarjament lejn iċ-ċentru tal-belt. Ir-rejds tal-[[Forzi tal-Ajru tal-Armata tal-Istati Uniti]], min-naħa l-oħra, iffokaw fuq stazzjonijiet tal-ferrovija u faċilitajiet industrijali relatati mal-armament, bħall-impjant Siegmar ta' Auto Union AG, fejn kienu prodotti nofs il-magni għat-tankijiet ''Tiger'' u ''Panther''. Il-wirt ta' knejjes, bini pubbliku, u djar fiċ-ċentru storiku u s-subborgi tal-madwar kważi nqered għalkollox; b'kollox, kwart tal-bini tal-belt inqered għalkollox. Fl-aħħar, madwar 3,700 persuna nqatlu fil-bumbardamenti ta' Chemnitz<ref>{{Ċita web|url=https://www.tu-chemnitz.de/tu/pressestelle/aktuell/11736/en|titlu=A Day Not to Be Forgotten|kunjom=Office|isem=Press|data=2026-11-10|sit=www.tu-chemnitz.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}</ref>. Fl-10 ta' Mejju 1953, matul ir-Repubblika Demokratika Ġermaniża, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' ''Karl-Marx-Stadt'', ad unur [[Karl Marx]]. Fl-1971, statwa b'ras kbira tal-filosfu twaqqfet fil-pjazza ċentrali tal-belt. Fl-1990, ftit xhur wara l-waqgħa tal-Ħajt ta' Berlin, saret votazzjoni biex jiġi deċiż jekk il-belt għandhiex terġa' lura għall-isem oriġinali tagħha. Fit-23 ta' April 1990, 76% tal-voti kienu favur Chemnitz, u l-bidla ġiet implimentata fl-ewwel laqgħa tal-kunsill tal-belt fl-1 ta' Ġunju 1990. Mill-26 ta' Awwissu 2018, l-għada tal-mewt ta' raġel Ġermaniż ta' 35 sena, li qatel b'daqqiet ta' sikkina ħames darbiet, u l-arrest ta' wieħed miż-żewġ suspettati fl-attakk—Iraqi u Sirjan—protesti kontra l-politika tal-immigrazzjoni saru ħdejn l-istatwa ta' [[Karl Marx]]. Slogans bħal "Waqqfu l-fluss ta' dawk li qed ifittxu ażil," "Angela Merkel trid titlaq," u "Aħna l-poplu" (b'referenza għad-dimostrazzjonijiet tat-Tnejn) ġew ikantati. Dawn il-protesti kienu appoġġjati mill-moviment PEGIDA u aktar tard mill-AfD. Kontro-dimostrazzjonijiet iżgħar "favur l-immigranti" ġew organizzati mix-xellug. Wara l-qtil fis-26 ta' Awwissu 2018, u wara li ddubita bla bażi l-awtentiċità ta' xi vidjows tal-avvenimenti, il-kap tal-intelligence domestika federali, Hans-Georg Maassen, irriżenja fit-18 ta' Settembru 2018. Il-proċess tar-raġel Sirjan, li tmexxa lejn [[Dresden]], beda f'Marzu 2019. == Referenzi == lf2syrnhdhkxmlldptl9cnzewew1nc7 333140 333139 2026-10-25T20:40:58Z JovalQC 21720 Infobox city create 333140 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Chemnitz''' ( {{MSAPI|['kʰɛmnɪt͡s]}} {{Awdjo|Chemnitz.ogg}} bis- Sorbjan {{Lang|wen|Kamjenica}} ), mill-1953 sal-1990 '''Karl-Marx-''' {{MSAPI|/kaʁlˈmaʁksˌʃtat/}} {{Awdjo|De-Karl-Marx-Stadt.ogg}} Ġermanja [[Ġermanja|.]] B'madwar {{nombre|245000|habitants}}, hija wara Leipzig u Dresden it-tielet l-akbar belt fl-istat skont il-popolazzjoni, kif ukoll waħda mis-sitt ċentri ewlenin. Chemnitz għandha l-istatus ta' belt-borough u hija s-sede tad- distrett bl-istess isem . Il-belt, flimkien ma ' Zwickau, tifforma l-qalba tar-reġjun ekonomiku ta' Chemnitz-Zwickau u kienet parti mir-reġjun metropolitan magħruf bħala " Trijangolu Sassonu » qabel ma saret parti mir- reġjun metropolitan il-ġdid tal-Ġermanja Ċentrali. == Ġeografija == == Storja == '''<big>Medju Evu</big>''' L-isem Chemnitz ġej mix-xmara bl-istess isem li tgħaddi mill-belt. Dan ġej mill-kelma Slavika Kamjenica (li tfisser "xmara tal-ġebel" bis-Sorbjan, minn kamjeń, li tfisser "ġebla"). L-oriġini tal-belt jistgħu jiġu ntraċċati lura għat-twaqqif, madwar l-1136, ta' monasteru Benedittin ta' Santa Marija fuq is-sit ta' dak li llum huwa ''Schlossberg''. Il-belt, li ssemmiet għall-ewwel darba f'dokument fl-1143, bdiet tiżviluppa, mill-1357, bit-twaqqif ta' stabbiliment reġjonali tal-ibbliċjar<ref>{{Ċita web|url=https://history-maps.com/warmap/thirty-years-war/event/battle-of-chemnitz|titlu=Battle of Chemnitz|sit=HistoryMaps|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}</ref>. '''<big>L-era kontemporanja</big>''' Fl-1800, rat it-twaqqif tal-ewwel imtieħen tal-qoton tagħha, u matul il-perjodu tal-industrijalizzazzjoni, saret waħda mill-aktar bliet industrijali importanti fil-[[Ġermanja]], sal-punt li ngħatat il-laqam ta’ “Manchester Sassona” fis-seklu 19. Il-popolazzjoni tagħha qabżet il-100,000 madwar l-1883, u b’hekk ingħatat l-istatus ta’ belt ewlenija. Matul [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], ġie stabbilit kamp tal-priġunieri tal-gwerra hemmhekk<ref>{{Ċita web|url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/en/ausstellungen/14-18-war-was-mit-licht-geschossen-52-bilder-aus-52-monaten-des-ersten-weltkrieges/|titlu=14–18 WAR WAS. Shooting with Light|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-25}}</ref>. Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], il-fabbrika tal-[[Audi]] impjegat priġunieri minn kamp ta' konċentrament fil-qrib. Matul il-gwerra tal-ajru tat-[[Tieni Gwerra Dinjija]], il-belt saret mira ta' rejds Alleati biss relattivament tard, minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha li għamlitha diffiċli biex wieħed jaċċessaha. L-attakki tal-14 u l-15 ta' Frar, u l-5 ta' Marzu, 1945, imwettqa minn bumbardaturi tar-Royal Air Force bħala parti mill-Operazzjoni Alleata Thunderclap, immiraw primarjament lejn iċ-ċentru tal-belt. Ir-rejds tal-[[Forzi tal-Ajru tal-Armata tal-Istati Uniti]], min-naħa l-oħra, iffokaw fuq stazzjonijiet tal-ferrovija u faċilitajiet industrijali relatati mal-armament, bħall-impjant Siegmar ta' Auto Union AG, fejn kienu prodotti nofs il-magni għat-tankijiet ''Tiger'' u ''Panther''. Il-wirt ta' knejjes, bini pubbliku, u djar fiċ-ċentru storiku u s-subborgi tal-madwar kważi nqered għalkollox; b'kollox, kwart tal-bini tal-belt inqered għalkollox. Fl-aħħar, madwar 3,700 persuna nqatlu fil-bumbardamenti ta' Chemnitz<ref>{{Ċita web|url=https://nl.geneanet.org/prentbriefkaarten/view/7637137|titlu=Chemnitz - Martinstraße in Chemnitz, Foto 1945 - Oude prentbriefkaart - #7637137|sit=Geneanet|lingwa=nl|data-aċċess=2026-10-25}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.tu-chemnitz.de/tu/pressestelle/aktuell/11736/en|titlu=A Day Not to Be Forgotten|kunjom=Office|isem=Press|data=2026-11-10|sit=www.tu-chemnitz.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}</ref>. Fl-10 ta' Mejju 1953, matul ir-Repubblika Demokratika Ġermaniża, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' ''Karl-Marx-Stadt'', ad unur [[Karl Marx]]. Fl-1971, statwa b'ras kbira tal-filosfu twaqqfet fil-pjazza ċentrali tal-belt<ref>{{Ċita web|url=https://www.amazon.fr/Chemnitz-Karl-Marx-Stadt-zur%C3%BCck-Spuren-suchen/dp/3944509544|titlu=}}</ref>. Fl-1990, ftit xhur wara l-waqgħa tal-Ħajt ta' Berlin, saret votazzjoni biex jiġi deċiż jekk il-belt għandhiex terġa' lura għall-isem oriġinali tagħha. Fit-23 ta' April 1990, 76% tal-voti kienu favur Chemnitz, u l-bidla ġiet implimentata fl-ewwel laqgħa tal-kunsill tal-belt fl-1 ta' Ġunju 1990. Mill-26 ta' Awwissu 2018, l-għada tal-mewt ta' raġel Ġermaniż ta' 35 sena, li qatel b'daqqiet ta' sikkina ħames darbiet, u l-arrest ta' wieħed miż-żewġ suspettati fl-attakk—Iraqi u Sirjan—protesti kontra l-politika tal-immigrazzjoni saru ħdejn l-istatwa ta' [[Karl Marx]]. Slogans bħal "Waqqfu l-fluss ta' dawk li qed ifittxu ażil," "Angela Merkel trid titlaq," u "Aħna l-poplu" (b'referenza għad-dimostrazzjonijiet tat-Tnejn) ġew ikantati. Dawn il-protesti kienu appoġġjati mill-moviment PEGIDA u aktar tard mill-AfD. Kontro-dimostrazzjonijiet iżgħar "favur l-immigranti" ġew organizzati mix-xellug. Wara l-qtil fis-26 ta' Awwissu 2018, u wara li ddubita bla bażi l-awtentiċità ta' xi vidjows tal-avvenimenti, il-kap tal-intelligence domestika federali, Hans-Georg Maassen, irriżenja fit-18 ta' Settembru 2018. Il-proċess tar-raġel Sirjan, li tmexxa lejn [[Dresden]], beda f'Marzu 2019<ref>{{Ċita web|url=https://www.chemnitz.de/en/our-city/history/discover-history/karl-marx-monument|titlu=Discover history: Karl Marx Monument|sit=www.chemnitz.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}</ref>. == Referenzi == bvhdn98c9hcpxztip8ny5h37qtbeq9z 0 34725 333144 2026-10-26T08:53:50Z EnriqueTabone 15661 intro 333144 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin. jr9cmv8c7h6j44s8aduujg1mbwrd1aw 333145 333144 2026-10-26T08:54:14Z EnriqueTabone 15661 Referenza 333145 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> e6wpq5xe4fb05rdkatdv6wrl35vxvvj 333146 333145 2026-10-26T08:54:57Z EnriqueTabone 15661 Ref 333146 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Referenzi''' <references /> kt6dwiaahfmun92oo9ce9vevadu7xue 333147 333146 2026-10-26T08:56:06Z EnriqueTabone 15661 333147 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji. '''Referenzi''' <references /> s5b32h2lhagoemryam7mbtnknzodq1q 333148 333147 2026-10-26T08:56:56Z EnriqueTabone 15661 Ref 333148 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Referenzi''' <references /> sr7dw0kfgim2vbj1vl7xyrgtt5mlibi 333149 333148 2026-10-26T09:00:36Z EnriqueTabone 15661 Riċerka 333149 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan. Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti. '''Referenzi''' <references /> edxzm3gm8wl08bq8qxej2wqzsk6yooz 333150 333149 2026-10-26T09:02:07Z EnriqueTabone 15661 Ref 333150 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> '''Referenzi''' <references /> 6wg0jo0ihjf9ew6zhlg298xrcz12egx 333151 333150 2026-10-26T09:02:44Z EnriqueTabone 15661 333151 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref name="Medieval">{{cite journal |last=Bonnici |first=Alexander |title=Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561 |journal=Hyphen |volume=6 |issue=2 |year=1989 |pages=61–75 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref name="Vatican">{{cite journal |last=Bonnici |first=Alexander |title=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano |journal=Melita Historica |volume=10 |issue=4 |year=1991 |pages=375–411 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432}}</ref> '''Referenzi''' <references /> s9913xpzqsq8koo3f8c3av0x38m8c7q 333152 333151 2026-10-26T09:04:25Z EnriqueTabone 15661 Fixing references 333152 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref name="Medieval">{{cite journal |last=Bonnici |title=Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561 |journal=Hyphen |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref name="Vatican">{{cite journal |last=Bonnici |first=Alexander |title=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano |journal=Melita Historica |volume=10 |issue=4 |year=1991 |pages=375–411 |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432}}</ref> '''Referenzi''' <references /> 6ol78ayjemdsrq86vu05sxpxk5zf6cg 333153 333152 2026-10-26T09:06:10Z EnriqueTabone 15661 Fix ref 333153 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1989|titlu=Medieval inquisition in Malta, 1433-1561|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171|lingwa=en}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1991|titlu=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432|lingwa=it}}</ref> '''Referenzi''' <references /> q43dg6amf854p0poohv4e6d9xxb0t20 333154 333153 2026-10-26T09:08:41Z EnriqueTabone 15661 333154 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1989|titlu=Medieval inquisition in Malta, 1433-1561|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171|lingwa=en}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1991|titlu=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432|lingwa=it}}</ref> Pubblikazzjonijiet oħra Minbarra l-istudji dwar l-Inkwiżizzjoni, Bonnici kiteb ukoll dwar l-istorja tal-Knisja u tal-ordnijiet reliġjużi f’Malta. Fl-2004, pereżempju, ippubblika studju dwar it-twaqqif tal-Provinċja Maltija tas-Sorijiet tal-Karità, li deher fil-gazzetta Leħen is-Sewwa. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu jinkludu wkoll il-ktieb Storja tal-Inkwiżizzjoni ta' Malta, ippubblikat f’diversi volumi fis-snin 1990 u 1992–1994, skont il-katalgu tal-Maltese Library in Bremen. '''Referenzi''' <references /> chd96w5luus2a1npalqtvyo9q93eaqw 333155 333154 2026-10-26T09:10:25Z EnriqueTabone 15661 Referenza 333155 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1989|titlu=Medieval inquisition in Malta, 1433-1561|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171|lingwa=en}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1991|titlu=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432|lingwa=it}}</ref> Pubblikazzjonijiet oħra Minbarra l-istudji dwar l-Inkwiżizzjoni, Bonnici kiteb ukoll dwar l-istorja tal-Knisja u tal-ordnijiet reliġjużi f’Malta. Fl-2004, pereżempju, ippubblika studju dwar it-twaqqif tal-Provinċja Maltija tas-Sorijiet tal-Karità, li deher fil-gazzetta Leħen is-Sewwa. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu jinkludu wkoll il-ktieb Storja tal-Inkwiżizzjoni ta' Malta, ippubblikat f’diversi volumi fis-snin 1990 u 1992–1994, skont il-katalgu tal-Maltese Library in Bremen.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Bonnici|isem=Alexander|data=2004-04-03|titlu=L-erezzjoni tel-Provinċja ta' Malta tas-sorijiet tal-Karità|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/134426|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Referenzi''' <references /> 0t3nuv7gje2l4o5be0se9fnyiq286f3 333156 333155 2026-10-26T09:11:53Z EnriqueTabone 15661 333156 wikitext text/x-wiki Patri Alexander Bonnici (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1989|titlu=Medieval inquisition in Malta, 1433-1561|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171|lingwa=en}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1991|titlu=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432|lingwa=it}}</ref> Pubblikazzjonijiet oħra Minbarra l-istudji dwar l-Inkwiżizzjoni, Bonnici kiteb ukoll dwar l-istorja tal-Knisja u tal-ordnijiet reliġjużi f’Malta. Fl-2004, pereżempju, ippubblika studju dwar it-twaqqif tal-Provinċja Maltija tas-Sorijiet tal-Karità, li deher fil-gazzetta Leħen is-Sewwa. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu jinkludu wkoll il-ktieb Storja tal-Inkwiżizzjoni ta' Malta, ippubblikat f’diversi volumi fis-snin 1990 u 1992–1994, skont il-katalgu tal-Maltese Library in Bremen.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Bonnici|isem=Alexander|data=2004-04-03|titlu=L-erezzjoni tel-Provinċja ta' Malta tas-sorijiet tal-Karità|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/134426|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Wirt''' Il-kitbiet ta’ Alexander Bonnici jibqgħu sors bibliografiku għall-istudju tal-Inkwiżizzjoni f’Malta u tal-istorja reliġjuża tal-pajjiż. Diversi mill-istudji tiegħu huma aċċessibbli jew katalogati fir-repożitorju tar-riċerka tal-Università ta’ Malta, li jippermetti lill-istudenti u lir-riċerkaturi jikkonsultaw ix-xogħlijiet tiegħu. '''Referenzi''' <references /> 5ylmt07f0z4y9qmcweebkouutkfwp0y 0 34726 333158 2026-10-26T10:39:42Z Trigcly 17859 Kontenut inizjali 333158 wikitext text/x-wiki [[Stampa:IB 299 4to Tyr.jpg|daqsminuri|L-alla Týr jew Tiw, imqabbel ma' Marte, li għalih ingħata isem il-jum tat-Tlieta b'lingwi bħall-Ingliż. Il-Librerija Nazzjonali Iżlandiża, [[Rejkjavik|Reykjavík]].]] '''It-Tlieta''' huwa l-jum fil-ġimgħa bejn [[it-Tnejn]] u [[l-Erbgħa]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, it-Tnejn huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa; għaldaqstant, it-Tlieta huwa t-tieni jum tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:8601:-1:ed-1:v1:en|titlu=ISO 8601-1:2019(en) Date and time – Representations for information interchange – Part 1: Basic rules|sit=www.iso.org|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Madankollu, skont bosta kalendarji tradizzjonali, il-Ħadd huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi t-tielet jum tal-ġimgħa (għalhekk x'aktarx li bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] ngħidu t-Tlieta). F'xi pajjiżi [[Iżlam|Musulmani]], is-Sibt huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. Bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-isem ta' "Tuesday" oriġina mill-Ingliż Nofsani ''Tewesday'', li ġie mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'', jiġifieri "l-Jum ta' Tīw jew Týr", l-alla tal-ġlied uniku, tal-[[Dritt|liġi]] u tal-ġustizzja fil-mitoloġija Nordika. Tiw kien meqjus ugwali għal Marte fl-''interpretatio germanica'', u l-"Jum ta' Tīw" huwa t-[[traduzzjoni]] tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Martis''. == [[Etimoloġija]] == L-isem tat-Tlieta bl-Ingliż ġej mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'' u litteralment ifisser "il-Jum ta' Tiw".<ref>{{Ċita web|url=https://www.etymonline.com/word/Tuesday|titlu=Tuesday - Etymology, Origin & Meaning of the Name|sit=etymonline|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Tiw huwa l-forma bl-Ingliż Antik tal-alla Proto-Ġermaniku ''*Tîwaz'' jew Týr bin-Nordiku Antik. L-isem ta' ''*Tîwaz'' ġej mill-għerq Proto-Indo-Ewropew ''*dei-'', ''*deyā-'', ''*dīdyā-'', li tfisser "jiżreġ", u li minnhom jinsiltu [[Kelma|kliem]] bħal "divinità".<ref>Klein, E., "deity" and "Tuesday", ''Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language'' (Elsevier Publishing, 1966), pp. 417—18, 1662.</ref> It-Tlieta bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] ''Dienstag'' u bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]] ''dinsdag'', ġejja mid-drawwa Ġermanika tat-''thing'', peress li Tiw / Týr ukoll kellu rabta qawwija mat-''thing''. L-isem tal-jum bil-Latin ''dies Martis'' ("il-jum ta' Marte") huwa ekwivalenti għall-Grieg ἡμέρα Ἄρεως (hēméra Áreōs, jiġifieri "l-jum ta' Ares"). Bil-biċċa l-kbira tal-[[Lingwa|lingwi]] b'oriġini Latina (it-[[Lingwa Taljana|Taljan]], il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]], il-[[Lingwa Katalana|Katalan]], ir-[[Lingwa Rumena|Rumen]], il-Galizjan, il-lingwa Sarda, il-Korsikan, iżda mhux il-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]), l-isem tal-jum ingħata f'ġieħ Marte, l-ekwivalenti [[Imperu Ruman|Ruman]] tad-divinità tal-Greċja Antika Ares (Ἄρης). In some Slavic languages the word Tuesday originated from Old Church Slavonic word въторъ meaning "the second". Bulgarian and Russian Вторник (Vtornik) (bis-[[Lingwa Serbjana|Serbjan]]: уторак utorak) is derived from the Bulgarian and Russian adjective for 'second' – {{lang|ru|Втори}} (Vtori) or {{Lang|ru|Второй}} (Vtoroi). In Japanese, the second day of the week is {{lang|ja|火曜日}} ({{lang|ja-Latn|kayōbi}}), from {{lang|ja|火星}} ({{lang|ja-Latn|kasei}}), the planet Mars. Similarly, in Korean the word Tuesday is {{lang|ko|화요일}} ({{lang|ko-Latn|hwa yo il}}), means literally fire day, and Mars the planet is referred to as the fire star with the same words, but this is unrelated to the Roman god Mars, which is referred to phonetically as Mars. In the Indo-Aryan languages Pali and Sanskrit the name of the day is taken from {{lang|pi-Latn|Angaraka}} ('one who is red in colour'), a style (manner of address) for Mangala, the god of war, and for Mars, the red planet. In the Nahuatl language, Tuesday is {{lang|nci|Huītzilōpōchtōnal}} ({{IPA|nah|wiːt͡siloːpoːt͡ʃˈtoːnaɬ}}) meaning "day of Huitzilopochtli". In Arabic, Tuesday is {{lang|ar|الثلاثاء}} ({{lang|ar-Latn|al-Thulatha'}}), and in Hebrew it is {{lang|he|יום שלישי}} ({{lang|he-Latn|Yom Shlishi}}), meaning "third day". When added after the word {{lang|ar|يوم}} / {{lang|he|יום}} ({{lang|ar-Latn|yom}} or {{lang|ar-Latn|youm}}) it means "the third day". == Osservanzi reliġjużi == In the Eastern Orthodox Church, Tuesdays are dedicated to Saint John the Baptist. The Octoechos contains hymns on this theme, arranged in an eight-week cycle, that are chanted on Tuesdays throughout the year. At the end of Divine Services on Tuesday, the dismissal begins with the words: "May Christ our True God, through the intercessions of his most-pure Mother, of the honorable and glorious Prophet, Forerunner and Baptist John…" In Hinduism, Tuesday is a popular day for worshipping and praying to Hanuman and Kartikeya, some also worship Kali, Durga, Parvati, and Ganesha. Many Hindus fast during Tuesday. Many Hindu married women also observe the Mangala Gauri Vrat of fasting every Tuesday in the Hindu month of Shravana, as the month is dedicated to Gauri and Shiva. Tuesday is also viewed as the day ruled by Mangala (Mars) in Hinduism.<ref>{{Ċita web|url=https://pujayagna.com/blogs/hindu-fasting-days/fasting-in-hinduism|titlu=Hindu Fasting - Vrat - Importance of fasting in Hinduism, Hindu Vrats|sit=Eshwar Bhakti|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Referenzi kulturali == In the Greek world, Tuesday (the day of the week of the Fall of Constantinople) is considered an unlucky day.<ref>{{Ċita aħbar|data=1999-12-23|titlu=The fall of Constantinople|url=https://www.economist.com/europe/1999/12/23/the-fall-of-constantinople|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> The same is true in the Spanish-speaking world; it is believed that this is due to the association between Tuesday and Mars, the god of war and therefore related to death. For both Greeks and Spanish-speakers, the 13th of the month is considered unlucky if it falls on Tuesday, instead of Friday. In Judaism, on the other hand, Tuesday is considered a particularly lucky day, because in Bereshit (parashah), known in the Christian tradition as the first chapters of Genesis,<ref>{{Ċita web|url=https://www.chabad.org/library/bible_cdo/aid/8165/jewish/Chapter-1.htm|titlu=Bereshit - Genesis - Chapter 1 (Parshah Bereshit)|sit=www.chabad.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> the paragraph about this day contains the phrase "it was good" twice.<ref>''Bereishi''t 1:9-13 (in the Christian tradition known as Genesis). Discussed in Marvin J. Heller, "Frankfurt on the Oder—First Edition: Background", in ''Printing the Talmud: Complete Editions, Tractates, and Other Works and the Associated Presses from the Mid-17th Century through the 18th Century'' (Leiden: Brill), 47-56. DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1163/9789004376731_005</nowiki> and {{ISBN|9789004376724}}.</ref> In the Thai solar calendar, the day is named for the Pali word for the planet Mars, which also means "Ashes of the Dead"; the color associated with Tuesday is pink. In the folk rhyme ''Monday's Child'', "Tuesday's child is full of grace". == Okkorrenzi komuni == === L-Istati Uniti === Tuesday is the usual day for elections in the United States. Federal elections take place on the Tuesday after the first Monday in November; this date was established by a law of 1845 for presidential elections (specifically for the selection of the Electoral College), and was extended to elections for the House of Representatives in 1875 and for the Senate in 1914. Tuesday was the earliest day of the week which was practical for polling in the early 19th century: citizens might have to travel for a whole day to cast their vote, and would not wish to leave on Sunday which was a day of worship for the great majority of them. However, a bill was introduced in 2012 to move elections to weekends, with a co-sponsor stating that "by moving Election Day from a single day in the middle of the workweek to a full weekend, we are encouraging more working Americans to participate. Our democracy will be best served when our leaders are elected by as many Americans as possible".<ref>{{Ċita web|url=https://www.cbsnews.com/news/bill-introduced-to-move-election-day-to-weekend/|titlu=Bill introduced to move Election Day to weekend - CBS News|data=2012-03-09|sit=www.cbsnews.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Video games are commonly released on Tuesdays in the United States; this fact is often attributed to the ''Sonic the Hedgehog 2'' "Sonic 2s day" marketing campaign in 1992.<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.com/why-video-games-are-released-on-tuesdays-2014-11|titlu=The Weird Reason Why Video Games Are Released On Tuesdays|kunjom=Levy|isem=Karyne|sit=Business Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> DVDs and Blu-rays are released on Tuesdays.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Albums were typically released on Tuesdays as well, but this has changed to Fridays globally in 2015.<ref>{{Ċita web|url=https://www.billboard.com/pro/friday-global-record-release-day-ifpi/|titlu=Industry Sets Friday as Global Record Release Day|kunjom=Flanagan|isem=Andrew|data=2015-02-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> === L-Awstralja === In Australia, the board of the Reserve Bank of Australia meets on the first Tuesday of every month except January.<ref>{{Ċita web|url=https://www.rba.gov.au/about-rba/boards/index.html|titlu=Reserve Bank Boards|sit=Reserve Bank of Australia|lingwa=en-au|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> The federal government hands down the federal budget on the second Tuesday in May, the practice since 1994 (except in 1996 and 2016). The Melbourne Cup is held each year on the first Tuesday in November.<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/australia/melbourne-cup-day|titlu=Melbourne Cup Day 2026 in Australia|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == [[Astroloġija]] == In astrology, Tuesday is aligned by the planet Mars and the astrological signs of Aries and Scorpio. == Jiem importanti == * Black Tuesday, in the United States, refers to Tuesday, October 29, 1929, part of the great Stock Market Crash of 1929. This was the Tuesday after Black Thursday. * Easter Tuesday is the Tuesday within the Octave of Easter. * Holy Tuesday is the Tuesday of Holy Week, preceeding Easter. It commemorates the return of Jesus to Jerusalem from Bethany and the Cursing of the fig tree. * Patch Tuesday is the second Tuesday of every month when Microsoft releases patches for their products. Some system administrators call this day Black Tuesday. * Shrove Tuesday (also called Mardi Gras – Fat Tuesday) precedes the first day of Lent in the Western Christian calendar. * Super Tuesday is the day many American states hold their presidential primary elections. * Twosday (portmanteau of two and Tuesday) is the name given to Tuesday, February 22, 2022, and an unofficial one-time secular observance held on that day. * Travel Tuesday is an unofficial observance occurring the Tuesday after Thanksgiving. * Giving Tuesday, or #GivingTuesday, is a day encouraging people to do good and a global movement to promote generosity. It takes place on the Tuesday following Black Friday and was launched in 2012 in the United States. == Referenzi == etleja860r4kr0sb0c8316ujr1ke80c 333160 333158 2026-10-26T11:24:24Z Trigcly 17859 /* Referenzi */ 333160 wikitext text/x-wiki [[Stampa:IB 299 4to Tyr.jpg|daqsminuri|L-alla Týr jew Tiw, imqabbel ma' Marte, li għalih ingħata isem il-jum tat-Tlieta b'lingwi bħall-Ingliż. Il-Librerija Nazzjonali Iżlandiża, [[Rejkjavik|Reykjavík]].]] '''It-Tlieta''' huwa l-jum fil-ġimgħa bejn [[it-Tnejn]] u [[l-Erbgħa]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, it-Tnejn huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa; għaldaqstant, it-Tlieta huwa t-tieni jum tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:8601:-1:ed-1:v1:en|titlu=ISO 8601-1:2019(en) Date and time – Representations for information interchange – Part 1: Basic rules|sit=www.iso.org|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Madankollu, skont bosta kalendarji tradizzjonali, il-Ħadd huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi t-tielet jum tal-ġimgħa (għalhekk x'aktarx li bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] ngħidu t-Tlieta). F'xi pajjiżi [[Iżlam|Musulmani]], is-Sibt huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. Bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-isem ta' "Tuesday" oriġina mill-Ingliż Nofsani ''Tewesday'', li ġie mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'', jiġifieri "l-Jum ta' Tīw jew Týr", l-alla tal-ġlied uniku, tal-[[Dritt|liġi]] u tal-ġustizzja fil-mitoloġija Nordika. Tiw kien meqjus ugwali għal Marte fl-''interpretatio germanica'', u l-"Jum ta' Tīw" huwa t-[[traduzzjoni]] tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Martis''. == [[Etimoloġija]] == L-isem tat-Tlieta bl-Ingliż ġej mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'' u litteralment ifisser "il-Jum ta' Tiw".<ref>{{Ċita web|url=https://www.etymonline.com/word/Tuesday|titlu=Tuesday - Etymology, Origin & Meaning of the Name|sit=etymonline|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Tiw huwa l-forma bl-Ingliż Antik tal-alla Proto-Ġermaniku ''*Tîwaz'' jew Týr bin-Nordiku Antik. L-isem ta' ''*Tîwaz'' ġej mill-għerq Proto-Indo-Ewropew ''*dei-'', ''*deyā-'', ''*dīdyā-'', li tfisser "jiżreġ", u li minnhom jinsiltu [[Kelma|kliem]] bħal "divinità".<ref>Klein, E., "deity" and "Tuesday", ''Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language'' (Elsevier Publishing, 1966), pp. 417—18, 1662.</ref> It-Tlieta bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] ''Dienstag'' u bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]] ''dinsdag'', ġejja mid-drawwa Ġermanika tat-''thing'', peress li Tiw / Týr ukoll kellu rabta qawwija mat-''thing''. L-isem tal-jum bil-Latin ''dies Martis'' ("il-jum ta' Marte") huwa ekwivalenti għall-Grieg ἡμέρα Ἄρεως (hēméra Áreōs, jiġifieri "l-jum ta' Ares"). Bil-biċċa l-kbira tal-[[Lingwa|lingwi]] b'oriġini Latina (it-[[Lingwa Taljana|Taljan]], il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]], il-[[Lingwa Katalana|Katalan]], ir-[[Lingwa Rumena|Rumen]], il-Galizjan, il-lingwa Sarda, il-Korsikan, iżda mhux il-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]), l-isem tal-jum ingħata f'ġieħ Marte, l-ekwivalenti [[Imperu Ruman|Ruman]] tad-divinità tal-Greċja Antika Ares (Ἄρης). In some Slavic languages the word Tuesday originated from Old Church Slavonic word въторъ meaning "the second". Bulgarian and Russian Вторник (Vtornik) (bis-[[Lingwa Serbjana|Serbjan]]: уторак utorak) is derived from the Bulgarian and Russian adjective for 'second' – {{lang|ru|Втори}} (Vtori) or {{Lang|ru|Второй}} (Vtoroi). In Japanese, the second day of the week is {{lang|ja|火曜日}} ({{lang|ja-Latn|kayōbi}}), from {{lang|ja|火星}} ({{lang|ja-Latn|kasei}}), the planet Mars. Similarly, in Korean the word Tuesday is {{lang|ko|화요일}} ({{lang|ko-Latn|hwa yo il}}), means literally fire day, and Mars the planet is referred to as the fire star with the same words, but this is unrelated to the Roman god Mars, which is referred to phonetically as Mars. In the Indo-Aryan languages Pali and Sanskrit the name of the day is taken from {{lang|pi-Latn|Angaraka}} ('one who is red in colour'), a style (manner of address) for Mangala, the god of war, and for Mars, the red planet. In the Nahuatl language, Tuesday is {{lang|nci|Huītzilōpōchtōnal}} ({{IPA|nah|wiːt͡siloːpoːt͡ʃˈtoːnaɬ}}) meaning "day of Huitzilopochtli". In Arabic, Tuesday is {{lang|ar|الثلاثاء}} ({{lang|ar-Latn|al-Thulatha'}}), and in Hebrew it is {{lang|he|יום שלישי}} ({{lang|he-Latn|Yom Shlishi}}), meaning "third day". When added after the word {{lang|ar|يوم}} / {{lang|he|יום}} ({{lang|ar-Latn|yom}} or {{lang|ar-Latn|youm}}) it means "the third day". == Osservanzi reliġjużi == In the Eastern Orthodox Church, Tuesdays are dedicated to Saint John the Baptist. The Octoechos contains hymns on this theme, arranged in an eight-week cycle, that are chanted on Tuesdays throughout the year. At the end of Divine Services on Tuesday, the dismissal begins with the words: "May Christ our True God, through the intercessions of his most-pure Mother, of the honorable and glorious Prophet, Forerunner and Baptist John…" In Hinduism, Tuesday is a popular day for worshipping and praying to Hanuman and Kartikeya, some also worship Kali, Durga, Parvati, and Ganesha. Many Hindus fast during Tuesday. Many Hindu married women also observe the Mangala Gauri Vrat of fasting every Tuesday in the Hindu month of Shravana, as the month is dedicated to Gauri and Shiva. Tuesday is also viewed as the day ruled by Mangala (Mars) in Hinduism.<ref>{{Ċita web|url=https://pujayagna.com/blogs/hindu-fasting-days/fasting-in-hinduism|titlu=Hindu Fasting - Vrat - Importance of fasting in Hinduism, Hindu Vrats|sit=Eshwar Bhakti|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Referenzi kulturali == In the Greek world, Tuesday (the day of the week of the Fall of Constantinople) is considered an unlucky day.<ref>{{Ċita aħbar|data=1999-12-23|titlu=The fall of Constantinople|url=https://www.economist.com/europe/1999/12/23/the-fall-of-constantinople|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> The same is true in the Spanish-speaking world; it is believed that this is due to the association between Tuesday and Mars, the god of war and therefore related to death. For both Greeks and Spanish-speakers, the 13th of the month is considered unlucky if it falls on Tuesday, instead of Friday. In Judaism, on the other hand, Tuesday is considered a particularly lucky day, because in Bereshit (parashah), known in the Christian tradition as the first chapters of Genesis,<ref>{{Ċita web|url=https://www.chabad.org/library/bible_cdo/aid/8165/jewish/Chapter-1.htm|titlu=Bereshit - Genesis - Chapter 1 (Parshah Bereshit)|sit=www.chabad.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> the paragraph about this day contains the phrase "it was good" twice.<ref>''Bereishi''t 1:9-13 (in the Christian tradition known as Genesis). Discussed in Marvin J. Heller, "Frankfurt on the Oder—First Edition: Background", in ''Printing the Talmud: Complete Editions, Tractates, and Other Works and the Associated Presses from the Mid-17th Century through the 18th Century'' (Leiden: Brill), 47-56. DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1163/9789004376731_005</nowiki> and {{ISBN|9789004376724}}.</ref> In the Thai solar calendar, the day is named for the Pali word for the planet Mars, which also means "Ashes of the Dead"; the color associated with Tuesday is pink. In the folk rhyme ''Monday's Child'', "Tuesday's child is full of grace". == Okkorrenzi komuni == === L-Istati Uniti === Tuesday is the usual day for elections in the United States. Federal elections take place on the Tuesday after the first Monday in November; this date was established by a law of 1845 for presidential elections (specifically for the selection of the Electoral College), and was extended to elections for the House of Representatives in 1875 and for the Senate in 1914. Tuesday was the earliest day of the week which was practical for polling in the early 19th century: citizens might have to travel for a whole day to cast their vote, and would not wish to leave on Sunday which was a day of worship for the great majority of them. However, a bill was introduced in 2012 to move elections to weekends, with a co-sponsor stating that "by moving Election Day from a single day in the middle of the workweek to a full weekend, we are encouraging more working Americans to participate. Our democracy will be best served when our leaders are elected by as many Americans as possible".<ref>{{Ċita web|url=https://www.cbsnews.com/news/bill-introduced-to-move-election-day-to-weekend/|titlu=Bill introduced to move Election Day to weekend - CBS News|data=2012-03-09|sit=www.cbsnews.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Video games are commonly released on Tuesdays in the United States; this fact is often attributed to the ''Sonic the Hedgehog 2'' "Sonic 2s day" marketing campaign in 1992.<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.com/why-video-games-are-released-on-tuesdays-2014-11|titlu=The Weird Reason Why Video Games Are Released On Tuesdays|kunjom=Levy|isem=Karyne|sit=Business Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> DVDs and Blu-rays are released on Tuesdays.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Albums were typically released on Tuesdays as well, but this has changed to Fridays globally in 2015.<ref>{{Ċita web|url=https://www.billboard.com/pro/friday-global-record-release-day-ifpi/|titlu=Industry Sets Friday as Global Record Release Day|kunjom=Flanagan|isem=Andrew|data=2015-02-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> === L-Awstralja === In Australia, the board of the Reserve Bank of Australia meets on the first Tuesday of every month except January.<ref>{{Ċita web|url=https://www.rba.gov.au/about-rba/boards/index.html|titlu=Reserve Bank Boards|sit=Reserve Bank of Australia|lingwa=en-au|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> The federal government hands down the federal budget on the second Tuesday in May, the practice since 1994 (except in 1996 and 2016). The Melbourne Cup is held each year on the first Tuesday in November.<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/australia/melbourne-cup-day|titlu=Melbourne Cup Day 2026 in Australia|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == [[Astroloġija]] == In astrology, Tuesday is aligned by the planet Mars and the astrological signs of Aries and Scorpio. == Jiem importanti == * Black Tuesday, in the United States, refers to Tuesday, October 29, 1929, part of the great Stock Market Crash of 1929. This was the Tuesday after Black Thursday. * Easter Tuesday is the Tuesday within the Octave of Easter. * Holy Tuesday is the Tuesday of Holy Week, preceeding Easter. It commemorates the return of Jesus to Jerusalem from Bethany and the Cursing of the fig tree. * Patch Tuesday is the second Tuesday of every month when Microsoft releases patches for their products. Some system administrators call this day Black Tuesday. * Shrove Tuesday (also called Mardi Gras – Fat Tuesday) precedes the first day of Lent in the Western Christian calendar. * Super Tuesday is the day many American states hold their presidential primary elections. * Twosday (portmanteau of two and Tuesday) is the name given to Tuesday, February 22, 2022, and an unofficial one-time secular observance held on that day. * Travel Tuesday is an unofficial observance occurring the Tuesday after Thanksgiving. * Giving Tuesday, or #GivingTuesday, is a day encouraging people to do good and a global movement to promote generosity. It takes place on the Tuesday following Black Friday and was launched in 2012 in the United States. == Referenzi == <references />{{Ġranet tal-ġimgħa}} 8z31tei4avde9wukktwuym2p9tj0ej1 333161 333160 2026-10-26T11:39:19Z Trigcly 17859 /* Etimoloġija */ 333161 wikitext text/x-wiki [[Stampa:IB 299 4to Tyr.jpg|daqsminuri|L-alla Týr jew Tiw, imqabbel ma' Marte, li għalih ingħata isem il-jum tat-Tlieta b'lingwi bħall-Ingliż. Il-Librerija Nazzjonali Iżlandiża, [[Rejkjavik|Reykjavík]].]] '''It-Tlieta''' huwa l-jum fil-ġimgħa bejn [[it-Tnejn]] u [[l-Erbgħa]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, it-Tnejn huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa; għaldaqstant, it-Tlieta huwa t-tieni jum tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:8601:-1:ed-1:v1:en|titlu=ISO 8601-1:2019(en) Date and time – Representations for information interchange – Part 1: Basic rules|sit=www.iso.org|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Madankollu, skont bosta kalendarji tradizzjonali, il-Ħadd huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi t-tielet jum tal-ġimgħa (għalhekk x'aktarx li bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] ngħidu t-Tlieta). F'xi pajjiżi [[Iżlam|Musulmani]], is-Sibt huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. Bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-isem ta' "Tuesday" oriġina mill-Ingliż Nofsani ''Tewesday'', li ġie mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'', jiġifieri "l-Jum ta' Tīw jew Týr", l-alla tal-ġlied uniku, tal-[[Dritt|liġi]] u tal-ġustizzja fil-mitoloġija Nordika. Tiw kien meqjus ugwali għal Marte fl-''interpretatio germanica'', u l-"Jum ta' Tīw" huwa t-[[traduzzjoni]] tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Martis''. == [[Etimoloġija]] == L-isem tat-Tlieta bl-Ingliż ġej mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'' u litteralment ifisser "il-Jum ta' Tiw".<ref>{{Ċita web|url=https://www.etymonline.com/word/Tuesday|titlu=Tuesday - Etymology, Origin & Meaning of the Name|sit=etymonline|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Tiw huwa l-forma bl-Ingliż Antik tal-alla Proto-Ġermaniku ''*Tîwaz'' jew Týr bin-Nordiku Antik. L-isem ta' ''*Tîwaz'' ġej mill-għerq Proto-Indo-Ewropew ''*dei-'', ''*deyā-'', ''*dīdyā-'', li tfisser "jiżreġ", u li minnhom jinsiltu [[Kelma|kliem]] bħal "divinità".<ref>Klein, E., "deity" and "Tuesday", ''Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language'' (Elsevier Publishing, 1966), pp. 417—18, 1662.</ref> It-Tlieta bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] ''Dienstag'' u bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]] ''dinsdag'', ġejja mid-drawwa Ġermanika tat-''thing'', peress li Tiw / Týr ukoll kellu rabta qawwija mat-''thing''. L-isem tal-jum bil-Latin ''dies Martis'' ("il-jum ta' Marte") huwa ekwivalenti għall-Grieg ἡμέρα Ἄρεως (hēméra Áreōs, jiġifieri "l-jum ta' Ares"). Bil-biċċa l-kbira tal-[[Lingwa|lingwi]] b'oriġini Latina (it-[[Lingwa Taljana|Taljan]], il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]], il-[[Lingwa Katalana|Katalan]], ir-[[Lingwa Rumena|Rumen]], il-Galizjan, il-lingwa Sarda, il-Korsikan, iżda mhux il-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]), l-isem tal-jum ingħata f'ġieħ Marte, l-ekwivalenti [[Imperu Ruman|Ruman]] tad-divinità tal-Greċja Antika Ares (Ἄρης). F'xi [[lingwi Slavi]], l-isem tal-jum oriġina mill-kelma Slava tal-Knisja tal-qedem въторъ li tfisser "it-tieni". L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]] u bir-[[Lingwa Russa|Russu]] Вторник (Vtornik) jew bis-[[Lingwa Serbjana|Serbjan]]: уторак utorak oriġina mill-aġġettiv għat-"tieni" – Втори (Vtori) jew Второй (Vtoroi). Bil-[[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]], it-tieni jum tal-ġimgħa huwa 火曜日 (kayōbi), minn 火星 (kasei), jiġifieri l-[[pjaneta]] [[Marte (pjaneta)|Marte]]. B'mod simili, bil-[[Lingwa Koreana|Korean]] isem il-jum huwa 화요일 (hwa yo il), li litteralment tfisser il-jum tan-nar, u l-pjaneta Marte titqies bħala l-[[Stilla|istilla]] tan-nar bl-istess kliem, iżda ma hemmx rabta mal-alla Ruman Marte, li tinħass fonetikament bħala "Mars". Bil-lingwi Indo-Arjani Pali u Sanskritu, isem il-jum ġej mill-Angaraka ("dak li għandu [[lewn]] [[aħmar]]"), titlu ta' Mangala (jew mod kif issir referenza għalih, l-alla tal-gwerra, u ta' Marte, il-pjaneta ħamra. Bin-Nahuatl, it-Tlieta huwa Huītzilōpōchtōnal (nah) li tfisser "il-jum ta' Huitzilopochtli". Bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]], it-Tlieta huwa {{lang|ar|الثلاثاء}} ({{lang|ar-Latn|al-Thulatha'}}), u bl-[[Ebrajk]] huwa {{lang|he|יום שלישי}} ({{lang|he-Latn|Yom Shlishi}}), li jfisser "it-tielet jum". Meta dan jiżdied wara l-kelma يوم / יום (''yom'' jew ''youm''), l-isem ifisser "it-tielet jum". == Osservanzi reliġjużi == In the Eastern Orthodox Church, Tuesdays are dedicated to Saint John the Baptist. The Octoechos contains hymns on this theme, arranged in an eight-week cycle, that are chanted on Tuesdays throughout the year. At the end of Divine Services on Tuesday, the dismissal begins with the words: "May Christ our True God, through the intercessions of his most-pure Mother, of the honorable and glorious Prophet, Forerunner and Baptist John…" In Hinduism, Tuesday is a popular day for worshipping and praying to Hanuman and Kartikeya, some also worship Kali, Durga, Parvati, and Ganesha. Many Hindus fast during Tuesday. Many Hindu married women also observe the Mangala Gauri Vrat of fasting every Tuesday in the Hindu month of Shravana, as the month is dedicated to Gauri and Shiva. Tuesday is also viewed as the day ruled by Mangala (Mars) in Hinduism.<ref>{{Ċita web|url=https://pujayagna.com/blogs/hindu-fasting-days/fasting-in-hinduism|titlu=Hindu Fasting - Vrat - Importance of fasting in Hinduism, Hindu Vrats|sit=Eshwar Bhakti|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Referenzi kulturali == In the Greek world, Tuesday (the day of the week of the Fall of Constantinople) is considered an unlucky day.<ref>{{Ċita aħbar|data=1999-12-23|titlu=The fall of Constantinople|url=https://www.economist.com/europe/1999/12/23/the-fall-of-constantinople|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> The same is true in the Spanish-speaking world; it is believed that this is due to the association between Tuesday and Mars, the god of war and therefore related to death. For both Greeks and Spanish-speakers, the 13th of the month is considered unlucky if it falls on Tuesday, instead of Friday. In Judaism, on the other hand, Tuesday is considered a particularly lucky day, because in Bereshit (parashah), known in the Christian tradition as the first chapters of Genesis,<ref>{{Ċita web|url=https://www.chabad.org/library/bible_cdo/aid/8165/jewish/Chapter-1.htm|titlu=Bereshit - Genesis - Chapter 1 (Parshah Bereshit)|sit=www.chabad.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> the paragraph about this day contains the phrase "it was good" twice.<ref>''Bereishi''t 1:9-13 (in the Christian tradition known as Genesis). Discussed in Marvin J. Heller, "Frankfurt on the Oder—First Edition: Background", in ''Printing the Talmud: Complete Editions, Tractates, and Other Works and the Associated Presses from the Mid-17th Century through the 18th Century'' (Leiden: Brill), 47-56. DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1163/9789004376731_005</nowiki> and {{ISBN|9789004376724}}.</ref> In the Thai solar calendar, the day is named for the Pali word for the planet Mars, which also means "Ashes of the Dead"; the color associated with Tuesday is pink. In the folk rhyme ''Monday's Child'', "Tuesday's child is full of grace". == Okkorrenzi komuni == === L-Istati Uniti === Tuesday is the usual day for elections in the United States. Federal elections take place on the Tuesday after the first Monday in November; this date was established by a law of 1845 for presidential elections (specifically for the selection of the Electoral College), and was extended to elections for the House of Representatives in 1875 and for the Senate in 1914. Tuesday was the earliest day of the week which was practical for polling in the early 19th century: citizens might have to travel for a whole day to cast their vote, and would not wish to leave on Sunday which was a day of worship for the great majority of them. However, a bill was introduced in 2012 to move elections to weekends, with a co-sponsor stating that "by moving Election Day from a single day in the middle of the workweek to a full weekend, we are encouraging more working Americans to participate. Our democracy will be best served when our leaders are elected by as many Americans as possible".<ref>{{Ċita web|url=https://www.cbsnews.com/news/bill-introduced-to-move-election-day-to-weekend/|titlu=Bill introduced to move Election Day to weekend - CBS News|data=2012-03-09|sit=www.cbsnews.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Video games are commonly released on Tuesdays in the United States; this fact is often attributed to the ''Sonic the Hedgehog 2'' "Sonic 2s day" marketing campaign in 1992.<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.com/why-video-games-are-released-on-tuesdays-2014-11|titlu=The Weird Reason Why Video Games Are Released On Tuesdays|kunjom=Levy|isem=Karyne|sit=Business Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> DVDs and Blu-rays are released on Tuesdays.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Albums were typically released on Tuesdays as well, but this has changed to Fridays globally in 2015.<ref>{{Ċita web|url=https://www.billboard.com/pro/friday-global-record-release-day-ifpi/|titlu=Industry Sets Friday as Global Record Release Day|kunjom=Flanagan|isem=Andrew|data=2015-02-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> === L-Awstralja === In Australia, the board of the Reserve Bank of Australia meets on the first Tuesday of every month except January.<ref>{{Ċita web|url=https://www.rba.gov.au/about-rba/boards/index.html|titlu=Reserve Bank Boards|sit=Reserve Bank of Australia|lingwa=en-au|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> The federal government hands down the federal budget on the second Tuesday in May, the practice since 1994 (except in 1996 and 2016). The Melbourne Cup is held each year on the first Tuesday in November.<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/australia/melbourne-cup-day|titlu=Melbourne Cup Day 2026 in Australia|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == [[Astroloġija]] == In astrology, Tuesday is aligned by the planet Mars and the astrological signs of Aries and Scorpio. == Jiem importanti == * Black Tuesday, in the United States, refers to Tuesday, October 29, 1929, part of the great Stock Market Crash of 1929. This was the Tuesday after Black Thursday. * Easter Tuesday is the Tuesday within the Octave of Easter. * Holy Tuesday is the Tuesday of Holy Week, preceeding Easter. It commemorates the return of Jesus to Jerusalem from Bethany and the Cursing of the fig tree. * Patch Tuesday is the second Tuesday of every month when Microsoft releases patches for their products. Some system administrators call this day Black Tuesday. * Shrove Tuesday (also called Mardi Gras – Fat Tuesday) precedes the first day of Lent in the Western Christian calendar. * Super Tuesday is the day many American states hold their presidential primary elections. * Twosday (portmanteau of two and Tuesday) is the name given to Tuesday, February 22, 2022, and an unofficial one-time secular observance held on that day. * Travel Tuesday is an unofficial observance occurring the Tuesday after Thanksgiving. * Giving Tuesday, or #GivingTuesday, is a day encouraging people to do good and a global movement to promote generosity. It takes place on the Tuesday following Black Friday and was launched in 2012 in the United States. == Referenzi == <references />{{Ġranet tal-ġimgħa}} j7cta1tt1o6kige1hd1kge2be99mklk