Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Wikipedija:Pjazza 4 1142 333163 332697 2026-10-26T14:01:12Z MediaWiki message delivery 8472 /* Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon */ sezzjoni ġdida 333163 wikitext text/x-wiki {{Il-Pjazza}} <!-- AGĦMEL IL-KUMMENT TIEGĦEK TAĦT L-AĦĦAR INTERVENT LI SAR. --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 13:21, 18 Jannar 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Jannar 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 11:21, 31 Marzu 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 00:58, 26 April 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 10:00, 30 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mejju 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Review request: Rozie userspace draft == Apologies for writing in English; I do not speak Maltese well enough to write this request in Maltese. Hello. I have prepared a userspace draft about Rozie: Draft: [[Utent:MargaritaPLV/Rozie]] Latest/current version, if the default view shows an older reviewed version: [https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Utent:MargaritaPLV/Rozie&stable=0 Utent:MargaritaPLV/Rozie current version] I am a Latvian editor. The draft was translated/adapted from the Latvian Wikipedia article [[:lv:Rozie]] with the help of machine translation, and it was also checked by a Maltese-speaking friend. However, I am not able to judge the final Maltese wording myself, so it may still need examination and correction by a local Maltese-speaking editor. Conflict of interest disclosure: I have no conflict of interest with Rozie. I am not paid by Rozie, I am not employed by it, I am not a founder, investor, contractor or representative of the company, and I have no family or close personal connection to the company. I created the draft in userspace because the subject has a direct Malta connection: the sources in the draft describe Rozie as a Latvia-developed cleaning-services booking platform whose main market is Malta, and the draft includes Malta-related coverage. I would appreciate local review of: * whether the Maltese language is acceptable; * whether the tone is neutral and not promotional; * whether the sources are sufficient for a Maltese Wikipedia article; * whether any parts should be shortened or rewritten; * whether the page can be moved to [[Rozie]] I understand that some sources are official or factual sources, and some media coverage may have a promotional tone. I am happy to trim or rewrite the draft if local editors recommend it. Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:34, 15 Ġunju 2026 (UTC) '''Just a short follow-up:''' could any Maltese-speaking editor check whether the wording is acceptable and whether the draft can be moved to [[Rozie]]? [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 14:08, 25 Ġunju 2026 (UTC) :'''Update:''' Since my last message, the userspace draft has been professionally proofread offline by a certified Maltese-language proofreader from University of Malta, and I have updated the draft accordingly. The current version is here: [https://mt.wikipedia.org/w/index.php?title=Utent:MargaritaPLV/Rozie&stable=0 current draft]. Could a local editor please check whether the updated wording and the article are acceptable, and whether the page may be moved to [[Rozie]]? [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 12:13, 29 Ġunju 2026 (UTC) ::The draft article is fine, @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]. I'm just trying to figure out why you picked this subject for your first article in Maltese, when this topic is barely notable by encyclopedic standards. Seems like a wasted opportunity to write about topic every encyclopedia should have rather than a commercial service that is not particularly notable. Please don't take this the wrong way: your contributions to the Maltese-language Wikipedia are VERY welcome, it's just that the choice of your first topic seems quite unusual. -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 13:40, 29 Ġunju 2026 (UTC) :::Thank you, [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. You are right that the choice is unusual, and I appreciate the honest comment. I am mainly a Latvian Wikipedia editor and I usually work on Latvia-related topics, especially business, economic and historical subjects. I first noticed Rozie while visiting Malta, then found that the service had a Latvia connection and Malta-related coverage, so I thought it might be a relevant Latvia–Malta crossover topic. :::I also understand that this is a commercial subject and that its notability may be borderline. That is why I kept it in userspace, disclosed that I have no conflict of interest, and asked for local review instead of moving it directly to mainspace. I do not want to advertise the service or push the article if the local view is that it is not suitable. However, when I was in Malta, I was surprised by how popular this service seemed to be. :::If you think the better outcome is to leave it as a userspace draft, trim it further, I am happy to follow that guidance. Thank you again for taking the time to look at it. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 15:24, 29 Ġunju 2026 (UTC) ::::I am going to answer in Maltese, as I'm sure you'll both understand me and appreciate the opportunity to communicate in our language this way. ::::M'hemm xejn ħażin f'li qed tagħmel int @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]. L-artiklu tiegħek dwar Rozie jista' joħroġ kif inhu u biż-żmien ikompli jiżviluppa. Is-suġġeriment tiegħi huwa li tara [[:Kategorija:Latvja]] u tosserva kemm hemm artikli interessanti nieqsa dwar is-suġġetti li jinteressaw lilek. Per eżempju, dawn ma jeżistux: [[Lingwa Latvjana]], [[Nies Latvjani]], u anqas [[Ventas Rumba]] X'taħseb? Grazzi dejjem! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 17:27, 29 Ġunju 2026 (UTC) :::::Grazzi ħafna, [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. Napprezza ħafna l-għajnuna u l-parir tiegħek. Mexxejt l-artiklu minn [[Utent:MargaritaPLV/Rozie]] għal [[Rozie]] billi żammejt il-kronoloġija tal-paġna. Wara dan inħallih jiżviluppa bil-mod u nżomm l-editjar dwaru minimu. :::::Nirringrazzjak ukoll għas-suġġerimenti. Se nħares lejn [[:Kategorija:Latvja]] u lejn is-suġġetti li semmejt, fosthom [[Lingwa Latvjana]]. Peress li l-Malti tiegħi għadu limitat, nippreferi naħdem bil-mod, fil-paġni tal-utent meta jkun hemm bżonn, u nitlob reviżjoni lokali qabel ma noħloq artikli ġodda importanti. Grazzi dejjem! [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 18:18, 29 Ġunju 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskussjoni]])</bdi> 17:11, 23 Ġunju 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Ġunju 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Review request: Lingwa Latvjana == Hello [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. Following your earlier suggestion, I have completed a userspace draft for [[Utent:MargaritaPLV/Lingwa Latvjana|Lingwa Latvjana]]. The Maltese wording was proofread offline by a Maltese-language editor from a university. I then merged the proofread wording into the full article while retaining the infobox, maps, video and 15 cited sources. Since I do not speak Maltese well enough to assess the final wording myself, I would be grateful if you or another Maltese-speaking editor could review: * the Maltese language and terminology; * the article structure and level of detail; * the rendering of the references and media; * whether the draft is ready to be moved to [[Lingwa Latvjana]] while preserving its page history. I have kept the article in userspace and have not added categories or a Wikidata sitelink. I will wait for local review before moving it to mainspace. Thank you. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 11:19, 12 Lulju 2026 (UTC) :Prosit tassew, @[[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]]! Xogħol verament impressjonanti dan, speċjalment għal xi ħadd li ma jafx il-Malti bħala lingwa nativa. Mexxih kumdità tiegħek u tiddejjaqx [[Diskussjoni utent:ToniSant|tikkuntattjani direttament]], flok hawn fil-Pjazza, sew jekk nista' ngħin fuq dan l-artiklu kif ukoll fuq li jmiss. :) Grazzi u prosit mill-ġdid! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 09:55, 13 Lulju 2026 (UTC) ::Thank you very much, [[Utent:ToniSant|ToniSant]]. I greatly appreciate your review, encouragement and offer to help. I will move the draft to [[Lingwa Latvjana]] while preserving its page history, and then complete the categories and Wikidata connection separately. I will contact you directly if I need help with this article or a future one. Thank you again. [[Utent:MargaritaPLV|MargaritaPLV]] ([[Diskussjoni utent:MargaritaPLV|d]]) 13:25, 13 Lulju 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Lulju 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 09:09, 26 Awwissu 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Settembru 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:26, 21 Settembru 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067433 --> == Amministraturi ġodda == Bi pjaċir kbir inħabbru li dawn iż-żewġ utenti ġew [[Wikipedija:Amministraturi/Kandidati|innominati]] u [[Wikipedija:Amministraturi|kkonfermati]] bħala amministraturi tal-Wikipedija bil-Malti, mil-lum: 30 ta' Settembru 2026. * [[Utent:Trigcly|Trigcly]] * [[metawiki:User:EnriqueTabone|EnriqueTabone]] Huma qed iġibu snin t'esperjenza f'ħidma fuq proġetti tal-Wikimedia kif ukoll involviment dirett fl-attivitajiet ta' [[metawiki:Wikimedia Community User Group Malta|Wikimedia Community User Group Malta]] li tiegħu huma membri. Nawgurawlhom fil-ħidma tagħhom u nirringrazzhom ferm tal-interess tagħhom fit-tijieb tal-Wikipedija u proġetti oħra tal-Wikimedia! -- [[Utent:ToniSant|ToniSant]] ([[Diskussjoni utent:ToniSant|d]]) 10:38, 30 Settembru 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Utent:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskussjoni utent:MediaWiki message delivery|d]]) 09:28, 9 Ottubru 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-10-28|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' * You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-10-28|en}}. * If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': * Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 Ottubru 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> hp6smduuac7kjj9lcx8n56dpxpmbrod Il-Kantliena 0 6117 333199 306409 2026-10-26T19:49:18Z MalteseFalconnfirn 24800 MalteseFalconnfirn mexxa l-paġna [[Cantilena]] għal [[Il-Kantliena]] 306409 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Peter Caxaro - Cantilena.jpg|thumb|lemin]] '''''Kantilena''''' hija poeżija ta' [[Pietru Caxaro]] u hija l-eqdem test letterarju bil-[[Lingwa Maltija|Malti]]. Tmur lura għas-seklu 15 (mhux iktar tard mill-1485, meta miet l-awtur, u probabilment miktuba għall-ħabta tal-1470) iżda ġiet skoperta fl-1966 mill-Professur [[Godfrey Wettinger]] u l-Patri [[Mikiel Fsadni]]. ''Cantilena'' nkitbet min-neputi ta' Pietru Caxaro, Brandano, kif kien jiftakarha hu, u kienet parti mill-atti notarili (Diċ. 1533–1563 Mejju) ta' Brandano. ==Test== ===Ortografija oriġinali=== Dan huwa t-test hekk kif jidher oriġinarjament: ''Xideu il cada ye gireni tale nichadithicum''<br> ''Mensab fil gueri uele nisab fo homorcom''<br> ''Calb mehandihe chakim soltan ui le mule''<br> ''Bir imgamic rimitne betiragin mucsule''<br> ''Fen hayran al garca nenzel fi tirag minzeli''<br> ''Nitla vu nargia ninzil deyem fil bachar il hali.'' ''Huakit hi mirammiti lili zimen nibni''<br> ''Mectatilix mihallimin me chitali tafal morchi''<br> ''fen timayt insib il gebel sib tafal morchi''<br> ''vackit hi mirammiti.'' ''Huakit by mirammiti Nizlit hi li sisen'' ''Mectatilix li mihallimin ma kitatili li gebel''<br> ''fen tumayt insib il gebel sib tafal morchi''<br> ''Huakit thi mirammiti lili zimen nibni''<br> ''Huec ucakit hi mirammiti vargia ibnie''<br> ''biddilihe inte il miken illi yeutihe''<br> ''Min ibidill il miken ibidil i vintura''<br> ''haliex liradi ’al col xibir sura''<br> ''hemme ard bayad v hemme ard seude et hamyra''<br> ''Hactar min hedann heme tred mine tamara.'' ===Ortografija moderna=== It-test bil-Malti hekk kif niktbuh illum: ''Xidew il-qada, ja ġirieni, talli nħadditkom,'' <br> ''Ma nsab fil-weri u la nsab f’għomorkom'' <br> ''Qalb m’għandha ħakem, sultan u la mula'' <br> ''Bir imgħammiq irmietni, b’turġien muħsula,'' <br> ''Fejn ħajran għall-għarqa, ninżel f’taraġ minżeli'' <br> ''Nitla’ u nerġa’ ninżel dejjem fil-baħar il-għoli''. ''Waqgħet hi, imrammti, l’ili żmien nibni,'' <br> ''Ma ħtatlix mgħallmin, ’mma qatagħli tafal merħi;'' <br> ''Fejn tmajt insib il-ġebel, sibt tafal merħi;'' <br> ''Waqgħet hi, imrammti.'' ''Waqgħet hi, imrammti, niżżlet hi s-sisien,'' <br> ''Ma ħtatlix l-imgħallmin, ’mma qatagħli l-ġebel;'' <br> ''Fejn tmajt insib il-ġebel, sibt tafal merħi;'' <br> ''Waqgħet hi, imrammti, l’ili żmien nibni.'' <br> ''U hekk waqgħet hi, imrammti! w erġa’ ibniha!'' <br> ''Biddilha inti l-imkien illi jewtiha;'' <br> ''Min ibiddel l-imkien ibiddel il-vintura;'' <br> ''Għaliex l-iradi għal kull xiber sura:'' <br> ''Hemm art bajda, w hemm art sewda u ħamra.'' <br> ''Aktar minn hedawn hemm trid minnha tmarra.'' ===Noti=== Dan it-test huwa kważi esklussivament [[Lingwi Semitiċi|Semitiku]]. L-unika kelma mhux Semitika hija ''vintura'' li ġejja mill-[[Lingwa Siċiljana|Isqalli]] u ''et'', konġunzjoni Latina. Ġeneralment, testi antiki Maltin ftit li xejn jużaw vokabularju mhux Semitiku; anke f'xogħlijiet letterarji li ġew wara, hemm predominanza ta' kliem Semitiku. ==Links esterni== *[https://web.archive.org/web/20060222065029/http://www.my-malta.com/interesting/cantilena.html Il Cantilena] *[https://web.archive.org/web/20060222064936/http://www.my-malta.com/interesting/mejjugie.html Mejju ġie bil-Ward u Zaħar], it-tieni l-eqdem dokument bil-Malti (ta' l-inqas 200 sena iżgħar mill-Cantilena) [[Kategorija:Letteratura bil-Malti|Cantilena]] [[Kategorija:Lingwi Semitiċi|Cantilena]] [[Category:Letteratura Medjevali|Cantilena]] oxcfwjefd34wak5l73t6dq7jpoq57at 333203 333199 2026-10-26T19:50:09Z MalteseFalconnfirn 24800 /* Links esterni */ 333203 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Peter Caxaro - Cantilena.jpg|thumb|lemin]] '''''Kantilena''''' hija poeżija ta' [[Pietru Caxaro]] u hija l-eqdem test letterarju bil-[[Lingwa Maltija|Malti]]. Tmur lura għas-seklu 15 (mhux iktar tard mill-1485, meta miet l-awtur, u probabilment miktuba għall-ħabta tal-1470) iżda ġiet skoperta fl-1966 mill-Professur [[Godfrey Wettinger]] u l-Patri [[Mikiel Fsadni]]. ''Cantilena'' nkitbet min-neputi ta' Pietru Caxaro, Brandano, kif kien jiftakarha hu, u kienet parti mill-atti notarili (Diċ. 1533–1563 Mejju) ta' Brandano. ==Test== ===Ortografija oriġinali=== Dan huwa t-test hekk kif jidher oriġinarjament: ''Xideu il cada ye gireni tale nichadithicum''<br> ''Mensab fil gueri uele nisab fo homorcom''<br> ''Calb mehandihe chakim soltan ui le mule''<br> ''Bir imgamic rimitne betiragin mucsule''<br> ''Fen hayran al garca nenzel fi tirag minzeli''<br> ''Nitla vu nargia ninzil deyem fil bachar il hali.'' ''Huakit hi mirammiti lili zimen nibni''<br> ''Mectatilix mihallimin me chitali tafal morchi''<br> ''fen timayt insib il gebel sib tafal morchi''<br> ''vackit hi mirammiti.'' ''Huakit by mirammiti Nizlit hi li sisen'' ''Mectatilix li mihallimin ma kitatili li gebel''<br> ''fen tumayt insib il gebel sib tafal morchi''<br> ''Huakit thi mirammiti lili zimen nibni''<br> ''Huec ucakit hi mirammiti vargia ibnie''<br> ''biddilihe inte il miken illi yeutihe''<br> ''Min ibidill il miken ibidil i vintura''<br> ''haliex liradi ’al col xibir sura''<br> ''hemme ard bayad v hemme ard seude et hamyra''<br> ''Hactar min hedann heme tred mine tamara.'' ===Ortografija moderna=== It-test bil-Malti hekk kif niktbuh illum: ''Xidew il-qada, ja ġirieni, talli nħadditkom,'' <br> ''Ma nsab fil-weri u la nsab f’għomorkom'' <br> ''Qalb m’għandha ħakem, sultan u la mula'' <br> ''Bir imgħammiq irmietni, b’turġien muħsula,'' <br> ''Fejn ħajran għall-għarqa, ninżel f’taraġ minżeli'' <br> ''Nitla’ u nerġa’ ninżel dejjem fil-baħar il-għoli''. ''Waqgħet hi, imrammti, l’ili żmien nibni,'' <br> ''Ma ħtatlix mgħallmin, ’mma qatagħli tafal merħi;'' <br> ''Fejn tmajt insib il-ġebel, sibt tafal merħi;'' <br> ''Waqgħet hi, imrammti.'' ''Waqgħet hi, imrammti, niżżlet hi s-sisien,'' <br> ''Ma ħtatlix l-imgħallmin, ’mma qatagħli l-ġebel;'' <br> ''Fejn tmajt insib il-ġebel, sibt tafal merħi;'' <br> ''Waqgħet hi, imrammti, l’ili żmien nibni.'' <br> ''U hekk waqgħet hi, imrammti! w erġa’ ibniha!'' <br> ''Biddilha inti l-imkien illi jewtiha;'' <br> ''Min ibiddel l-imkien ibiddel il-vintura;'' <br> ''Għaliex l-iradi għal kull xiber sura:'' <br> ''Hemm art bajda, w hemm art sewda u ħamra.'' <br> ''Aktar minn hedawn hemm trid minnha tmarra.'' ===Noti=== Dan it-test huwa kważi esklussivament [[Lingwi Semitiċi|Semitiku]]. L-unika kelma mhux Semitika hija ''vintura'' li ġejja mill-[[Lingwa Siċiljana|Isqalli]] u ''et'', konġunzjoni Latina. Ġeneralment, testi antiki Maltin ftit li xejn jużaw vokabularju mhux Semitiku; anke f'xogħlijiet letterarji li ġew wara, hemm predominanza ta' kliem Semitiku. ==Ħoloq esterni== *[https://web.archive.org/web/20060222065029/http://www.my-malta.com/interesting/cantilena.html Il Cantilena] *[https://web.archive.org/web/20060222064936/http://www.my-malta.com/interesting/mejjugie.html Mejju ġie bil-Ward u Zaħar], it-tieni l-eqdem dokument bil-Malti (ta' l-inqas 200 sena iżgħar mill-Cantilena) [[Kategorija:Letteratura bil-Malti|Cantilena]] [[Kategorija:Lingwi Semitiċi|Cantilena]] [[Category:Letteratura Medjevali|Cantilena]] 2aglm5v4obndwnvv640rxpspm1eco33 Diskussjoni:Il-Kantliena 1 6118 333201 234678 2026-10-26T19:49:19Z MalteseFalconnfirn 24800 MalteseFalconnfirn mexxa l-paġna [[Diskussjoni:Cantilena]] għal [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] 234678 wikitext text/x-wiki Jekk għal li jista' jkun, xi ħadd jaf b'xi traduzzjoni aħjar minn dik li wżajt hawnhekk, nitolbu ipoġġiha minflok din :) Grazzi --[[User:Roderick Mallia|Roderick Mallia]] 09:22, 26 Ġunju 2007 (UTC) 4l9urvjvusa0kogg1q5k5v3tb1hap1p Il Cantilena 0 11428 333204 234699 2026-10-26T19:53:32Z Xqbot 2133 Bot: Tranġar ta' rindirizz doppju lejn [[Il-Kantliena]] 333204 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Il-Kantliena]] 9f5t9gnnxl5vppiaxstykcpjq82hyg8 Diskussjoni:Il Cantilena 1 11429 333206 234700 2026-10-26T19:53:42Z Xqbot 2133 Bot: Tranġar ta' rindirizz doppju lejn [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] 333206 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] paifbbkltwg1xbror2c600s9jy9u4cv Il-Cantilena 0 21936 333205 234677 2026-10-26T19:53:37Z Xqbot 2133 Bot: Tranġar ta' rindirizz doppju lejn [[Il-Kantliena]] 333205 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Il-Kantliena]] 9f5t9gnnxl5vppiaxstykcpjq82hyg8 Diskussjoni:Il-Cantilena 1 21937 333207 234679 2026-10-26T19:53:47Z Xqbot 2133 Bot: Tranġar ta' rindirizz doppju lejn [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] 333207 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] paifbbkltwg1xbror2c600s9jy9u4cv Pariġi 0 23230 333217 332338 2026-10-27T05:38:52Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333217 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Pariġi''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]: {{awdjo|Paris1.ogg|paʁi}}) hija l-[[belt kapitali]] ta' [[Franza]]. Il-belt tinsab fuq ix-xmara [[Seine]], fit-Tramuntana tal-pajjiż u tinsab ukol fir-reġjun ta' [[Île-de-France]], li hu magħruf ukoll bħala ''région parisienne'' (reġjun Pariġin). Il-belt ta' Pariġi għanda erja ta' 105 km² u popolazzjoni ta' 2,241,346 ruħ (stima tal-2014)<ref name="parispop1">{{ċita web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=20&ref_id=poptc02101|titlu=Évolution de la population au 1er janvier 2014|pubblikatur=INSEE|data-aċċess=2015-12-04}}</ref> ġewwa l-fruntieri amministrattivi tagħha li essenzjalment baqgħu kif kienu mill-1860. Mis-seklu 19, iż-żona mibnija ta' Pariġi kibret aktar lil hinn mill-fruntieri amministrattivi tagħha: flimkien mas-subborgi tagħha, iż-żona metropolitana ta' Pariġi għandha popolazzjoni ta' 12,341,418 ruħ (ċensiment tal-2012),<ref name=pop_AU>{{ċita web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=TER&millesime=2012&typgeo=AU2010&search=001 | titlu=Séries historiques des résultats du recensement - Aire urbaine de Paris (001)| pubblikatur=INSEE| data-aċċess=2015-11-21|lingwa=Franċiż}}</ref> jew 18.9 % tal-popolazzjoni ta' Franza.<ref>{{ċita web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=TER&millesime=2012&typgeo=FE&typesearch=territoire&codgeo=001&territoire=OK | titlu=Séries historiques des résultats du recensement - France| awtur=INSEE| data-aċċess=2015-11-21|lingwa=Franċiż}}</ref> Ir-reġjun amministrattiv ta' Pariġi jkopri 12,012 km² (4,638 mil²), bil-kunsill reġjonali u l-President tiegħu stess. Pariġi twaqqfet fis-seklu 3 [[Ante Christum natum|Q.K]]. mit-tribù Ċeltika msejħa il-Parisii, li taw l-isem lil belt. Mis-seklu 12, Pariġi kienet l-akbar belt fid-[[Id-Dinja|dinja]] tal-Punent, b'ċentru kummerċjali prosperuż, u s-sede tal-Università ta' Pariġi, waħda mill-ewwel fl-[[Ewropa]]. Fis-seklu 18, kienet iċ-ċentru għar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]], u saret ċentru importanti tal-finanzi, tal-kummerċ, tal-[[moda]], tax-[[xjenza]] u ta[[L-Arti|l-arti]], u baqgħet hekk sa llum il-ġurnata. Ir-Reġjun ta' Pariġi għandu PDG ta' €624 biljun fl-2012, li jammonta għal 30 fil-mija tal-PDG ta' Franza, u jiġi klassifikat bħala wieħed mill-ħames reġjuni għonja fl-Ewropa; huwa ċ-ċentru bankarju u finanzjarju ta' Franza, u fih il-kwartieri ġenerali ta' 29 minn 31 kumpanija fi Franza kklassifikati fil-[[Fortune Global 500]] tal-2015. Pariġi hija l-belt tal-[[mużew]] tal-arti l-aktar viżitat fid-dinja , il-[[Louvre]], kif ukoll il-[[Musée d'Orsay]], magħruf għall-kollezzjonijiet tal-arti Impressjonista Franċiża, u l-[[Musée National d'Art Moderne]], mużew tal-arti moderna u kontemporanja. Il-postijiet familjari arkitettoniċi notevoli ta' Pariġi jinkludu l-[[Katidral]] ta' Notre Dame (seklu 12); is-[[Sainte-Chapelle]] (seklu 13); it-[[Torri Eiffel]] (1889); il-[[Sacré-Cœur (Pariġi)|Bażilika tas-Sacré-Cœur]] ġewwa [[Montmartre]] (1914). Fl-2014 Pariġi laqgħet 22.4 miljun viżitatur, u hija waħda mill-aqwa destinazzjonijiet turistiċi fid-dinja.<ref>Bħala ċiviltà ewlenija f'salib it-toroq, Pariġi kienet irrappreżentata 22 darba fil-Fieri Dinjija u fl-ekspożizzjonijiet sa mill-1798</ref> Pariġi hija wkoll magħrufa għall-moda tagħha. Ħafna mill-universitajiet ewlenin ta' Franza u l-''grandes écoles'' jinsabu f'Pariġi, l-istess bħall-gazzetti ewlenin ta' Franza, li jinkludu ''[[Le Monde]]'', ''[[Le Figaro]]'' u ''[[Libération]]''. Pariġi hija post il-klabb tal-[[futbol]] [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] u l-klabb tar-rugby [[Stade Français]]. L-istadium li jesa' 80,000 ruħ, [[Stade de France]], li kien inbena għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-1998, jinsab fit-Tramuntana ta' Pariġi fil-komun ta' [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]]. Pariġi tospita kampjonat annwali tat-[[tennis]] [[French Open]] fuq it-tafal aħmar ta' [[Stade Roland Garros|Roland Garros]]. Pariġi ospitat ukoll l-[[Logħob Olimpiku|Olimpjadi]] tas-Sajf tal-1900 u kif ukoll tal-1924, żewġ edizzjonijiet tat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1938|1938]] u tal-1998, u t-Tazza tad-Dinja tar-Rugby tal-2007. Pariġi hija moqdija b'żewġ ajruporti internazzjonali li huma [[Ajruport Paris-Charles de Gaulle|Paris-Charles de Gaulle]] u [[Paris-Orly Airport|Paris-Orly]]. Fl-1900 infetħet is-sistema tal-metro tal-belt, il-[[Paris Métro]], li taqdi 4.5 miljun passiġġier kuljum.<ref>{{ċita web|titlu=Busiest Subways|url=http://geography.about.com/od/urbaneconomicgeography/a/Busiest-Subways.htm|sit=geography.about.com|data-aċċess=2015-08-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181226085249/http://geography.about.com/od/urbaneconomicgeography/a/Busiest-Subways.htm%20|arkivju-data=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> Pariġi hija ċ-ċentru tan-network nazzjonali tat-toroq, u hija mdawra minn tliet toroq orbitali: il-[[Périphérique (Pariġi)|Périphérique]], l-Awtostrada A86, u l-awtostrada [[Francilienne]] fis-subborgi ta' barra. ==Storja== ===[[Etimoloġija]]=== [[Stampa:Charles Marville, Place de l'Opéra, 1878.jpg|thumb|upright|Fl-1860, it-toroq u l-monumenti ta' Pariġi kienu mdawwlin minn 56,000 lampa tal-gass, għalhekk il-belt kienet imsejħa ''l-Belt tad-Dawl.'']] L-isem ''Paris'' huwa derivat minn abitanti bikrin, mit-tribù Ċeltika Parisii. Pariġi spiss tiġi msejħa bħala "''La Ville Lumière''", (Il-Belt tad-Dawl), kemm minħabba r-rwol ewlieni tagħha matul iż-Żmien tal-Illuminiżmu, u aktar letteralment għaliex Pariġi kienet waħda mill-ewwel bliet Ewropej li adottaw id-dwal tal-gass fit-toroq. Fl-1860, il-boulevards u t-toroq ta' Pariġi kienu mdawwlin minn 56,000 lampa tal-gass. Sa mis-seklu 19, Pariġi kienet magħrufa wkoll bħala ''Panam(e)'' bis-slang Franċiż. L-abitanti huma magħrufa bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] bħala "Pariġini", bl-Ingliż bħala ''Parisians'' u bil-Franċiż bħala ''Parisiens'' ({{awdjo|Parisien2.ogg|paʁizjɛ̃}}), kienu magħrufa wkoll bħala ''Parigots'' ({{awdjo|Parigot.ogg|paʁiɡo}}).<ref>Il-kelma kienet x'aktarx maħluqa mill-Pariġini tal-klassi popolari t'isfel li tkellmu *argot*, Imbagħad *parigot* kienet użata b'mod provokanti barra r-reġjun Pariġin u barra minn Franza kienet tfisser ''Parisians'' b'mod ġenerali.</ref> ===Oriġini=== Il-''Parisii'', it-tribù Ċeltika, insedjaw iż-żona ta' Pariġi minn madwar nofs is-seklu 3 Q.K. Waħda mir-rotot maġġuri taż-żona għall-kummerċ bejn it-Tramuntana u n-Nofsinhar kienet taqsam is-Seine fuq l-[[île de la Cité]]; dal-post fejn kienu jiltaqgħu ir-rotot tal-kummerċ bl-art u bl-ilma, ftit ftit sar belt u ċentru kummerċjali importanti. Il-Parisii kienu jinnegozjaw ma' ħafna bliet li kienu ħdejn xmara u ħafna 'l bogħod sal-[[Peniżola]] Iberika, u għal dan l-għan kienu jizzekkaw il-muniti tagħhom. [[File:ParisiiCoins.jpg|thumb|left|Muniti tad-deheb nħadmu mill-Parisii (is-seklu 1 Q.K.).]] Ir-[[Imperu Ruman|Rumani]] ħakmu l-baċir ta' Pariġi fis-sena 52 Q.K. u wara għamlu kamp ta' gwarniġġjon fil-belt, kif ukoll bdew jestendu l-kolonja tagħhom b'mod aktar permanenti għax-Xatt tax-Xellug ta' Pariġi. Il-belt tal-Gallo-Rumani kienet oriġinarjament imsejħa [[Lutetia]] (aktar fid-dettal, ''Lutetia Parisiorum'', ''Lutetia tal-Parisii''). Hija saret belt prosperuża b'forum, banjijiet, tempji, teatri, u [[anfiteatru]]. Sal-aħħar tal-Imperu Ruman tal-Punent, il-belt kienet magħrufa sempliċement bħala ''Parisius'' bil-[[Lingwa Latina|Latin]] u ''Paris'' bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]. Il-[[Kristjaneżmu]] ġie introdott f'nofs is-seklu 3 [[WK|W.K]]. Skont it-tradizzjoni, l-ewwel Isqof ta' Pariġi kien San [[Dijoniżju]]. Meta huwa rrifjuta li jirrinunzja l-fidi tiegħu, kien miet martri wara li ħanxrulu rasu fuq l-għolja li saret magħrufa bħala l-''Muntanja tal-Martri'' (''Mons Martyrum''), u aktar tard ''[[Montmartre]]''. Il-post fejn indifen kien santwarju [[Reliġjon|reliġjuż]] importanti; il-[[Bażilika ta' Saint-Denis]] inbniet hemmhekk u saret il-post fejn kienu jindifnu r-Rejiet Franċiżi. [[Clovis I|Clovis il-Frank]], l-ewwel re tad-dinastija Merovinġjana, għamel Pariġi bħala l-belt kapitali tiegħu mill-508. Il-fortifikazzjoni ta' Île-de-France ma kinitx soda biżżejjed biex twaqqaf is-sakkeġġ mill-Vikingi fit-845, iżda l-importanza strateġika ta' Pariġi bil-pontijiet li jwaqqfu l-mogħdija tal-vapuri għaddiet u ġiet stabbilita bid-difiża li reġġiet fl-Assedju ta' Pariġi (885-886). Fid-987 [[Hugh Capet]], il-[[Konti ta' Pariġi]] u d-[[Duka tal-Franki]] kien elett ir-Re tal-Franki. Taħt ir-regola tar-Rejiet [[Dar ta' Capet|Kapetingi]], Pariġi ftit ftit saret l-akbar u l-aktar belt għanja fi Franza. ===[[Medjuevu|Medju Evu]] sa [[Lwiġi XIV ta' Franza|Lwiġi XIV]]=== [[Stampa:Palais de la Cite.jpg|thumb|right|Il-Palais de la Cité u s-Sainte-Chapelle, veduta mix-Xatt Xellugi.]] Sal-aħħar tas-seklu 12, Pariġi kienet saret il-belt kapitali politika, ekonomika, reliġjuża u [[Kultura|kulturali]] ta' Franza. L-''Île de la Cité'' kienet is-sit tal-palazz irjali. Fl-1163, matul ir-renju ta' [[Lwiġi VII]], [[Maurice de Sully]], l-Isqof ta' Pariġi, wettaq il-kostruzzjoni tal-Katidral ta' Notre Dame fl-estremità tal-Lvant tagħha. Ix-Xatt Xellugi kien is-sit tal-Università ta' Pariġi, korporazzjoni ta' studenti u [[Għalliem|għalliema]] ffurmati matul is-seklu 12 fejn tħarrġu l-ewwel studjużi fit-teoloġija, u aktar tard fil-[[Dritt|liġi]] kanonika, fil-[[mediċina]] u fl-[[arti]]. Ix-Xatt Lemini sar iċ-ċentru tal-kummerċ u l-finanzi. In-negozjanti li kkontrollaw il-kummerċ fuq ix-xmara ffurmaw lega u din malajr saret forza qawwija. Bejn l-1190 u l-1202, [[Philip II ta' Franza|Philip Augustus]] bena l-fortizza enormi tal-Louvre, kompla l-bini tan-Notre Dame, bena żewġ pontijiet, beda l-pavimentar tat-toroq ewlenin imdawlin ta' Pariġi u l-kostruzzjoni tal-ħajt iffortifikat madwar il-belt. Matul il-[[Gwerra ta' Mitt Sena]], l-armata tad-Duka ta' Bourgogne u l-forza ta' madwar mitejn suldat [[Renju Unit|Ingliżi]] okkupaw Pariġi minn Mejju tal-1420 sal-1436. Huma irreżistew it-tentattiv minn [[Joan tal-Arka]] sabiex teħles il-belt fl-1429. Seklu wara, matul il-[[Gwerer Franċiżi tar-Reliġjon]], Pariġi kienet fortizza tal-Lega [[Knisja Kattolika|Kattolika]]. Fl-24 ta' Awwissu 1572, Pariġi kienet sit tal-Massakru ta' Jum San Bartilmew, meta eluf ta' [[Protestantiżmu|Protestanti]] Franċiżi ġew maqtula.<ref>{{ċita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516821/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day|titlu= Massacre of Saint Bartholomew's Day|pubblikatur=Encyclopedia Britannica Online|data-aċċess=2014-11-23}}</ref> L-aħħar fost dawn il-gwerer, it-tmien waħda, spiċċat fl-1594, wara li [[Neriku IV ta' Franza|Neriku IV]] ikkonverta għall-Kattoliċiżmu u seta' fl-aħħar jidħol Pariġi meta jingħad li stqarr ''Paris vaut bien une messe'' (''Pariġi tiswiha quddiesa''). Il-belt kienet ġiet traskurata għal deċennji; sal-assassinju tiegħu fl-1610, Neriku IV kien bena il-''[[Pont Neuf]]'', l-ewwel pont f'Pariġi bil-bankini u mhux bil-bini fil-ġnub, għaqqad b'bini ġdid il-Louvre mal-[[Palazz tat-Tuileries]], u ħoloq l-ewwel [[pjazza]] residenzjali f'Pariġi, il-''Place Royale'', illum magħrufa bħala l-[[Place des Vosges]]. Fis-[[seklu 17]], il-[[Kardinal Richelieu]], kap ministru ta' [[Lwiġi XIII]], kien determinat li jagħmel Pariġi l-isbaħ belt fl-Ewropa. Huwa bena ħames pontijiet ġodda, [[kappella]] ġdida għall-[[Kulleġġ tas-Sorbonne]], u palazz għalih innifsu, il-''Palais Cardinal'', li wara ħallieh lil Lwiġi XIII. Wara il-[[mewt]] tiegħu fl-1642, il-palazz sar magħruf bħala l-[[Palais-Royal]]. [[Lwiġi XIV ta' Franza|Lwiġi XIV]] ma kienx jafda l-Pariġini u mexxa il-qorti tiegħu għal [[Palazz ta' Versailles|Versailles]] fl-1682, imma r-renju tiegħu ra wkoll twarrid liema bħalu tal-arti u x-xjenzi f'Pariġi. Twaqqfu l-[[Comédie-Française]], l-Akkademja tal-[[Pittura]] u l-Akkademja tax-Xjenzi Franċiża, u għamlu l-kwartieri ġenerali tagħhom fil-belt. Biex juri li l-belt kienet sigura kontra l-attakki, waqqa' l-ħitan tal-belt, biex minflok bena l-''[[Boulevards ta' Pariġi|Grands Boulevards]]''. Biex iħalli l-[[Monument|monumenti]] lir-renju tiegħu, huwa bena l-''[[Collège des Quatre-Nations]]'', il-''[[Place Vendôme]]'', il-''[[Place des Victoires]]'' u l-''[[Les Invalides]]''. ===Seklu 18 u d-19=== [[Stampa:Lallemand - Arrestation du gouverneur de la Bastille - 1790.jpg|thumb|right|L-attakki fuq Bastilja fl-14 ta' Lulju 1789 li rriżultaw il-bidu tar-Rivoluzzjoni Franċiża.]] Bejn l-1640 u l-1789, Pariġi kibret fil-popolazzjoni minn 400,000 għal 600,000 ruħ. il-Boulevard ġdida, [[Champs-Élysées]], estendiet il-belt fil-Punent għall-''[[Place Charles de Gaulle|Étoile]]'', filwaqt li l-klassi tal-ħaddiema tal-inħawi ta' ''Faubourg Saint-Antoine'' fil-Lvant tal-belt, kibret u b'hekk żdiedu [[ħaddiem immigrant|immigranti]] foqra mir-reġjuni l-oħra ta' Franza. Pariġi kienet iċ-ċentru ta' splużjoni ta' attività [[Filosofija|filosofika]] u xjentifika magħrufa bħala ż-Żmien tal-Illuminiżmu. [[Denis Diderot|Diderot]] u [[Jean le Rond d'Alembert|d'Alembert]] ippubblikaw l-''[[Encyclopédie]]'' tagħhom fl-1751-1752, u l-[[L-Aħwa Montgolfier|Aħwa Montgolfier]] tajru l-ewwel mongolfiera ekwipaġġata fil-21 ta' Novembru 1783, mill-ġonna ta' [[Château de la Muette]]. Pariġi kienet il-kapitali finanzjarja tal-Ewropa kontinentali, iċ-ċentru primarju Ewropej tal-pubblikazzjoni tal-kotba, tal-moda, u tal-manifattura tal-għamara fina u l-oġġetti lussużi. Fis-sajf tal-1789, Pariġi kienet iċ-ċentru tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]]. Fl-14 ta' Lulju, folla ħadet l-armerija tal-[[Invalides]], b'hekk akkwistat eluf ta' armi tan-nar, u attakkat il-[[Bastilja]], simbolu tal-awtorità rjali. L-ewwel Komun ta' Pariġi indipendenti, jew kunsill tal-belt, iltaqa' fil-''Hôtel de Ville'' u fil-15 ta' Lulju, l-[[astronomu]] [[Jean Sylvain Bailly]] ġie elett bħala sindku. [[Lwiġi XVI ta' Franza|Lwiġi XVI]] u l-familja rjali nġabu Pariġi bħala priġunieri fil-Palazz tat-Tuileries. Matul ir-Renju tat-Terrur fl-1793, ir-rivoluzzjoni saret aktar u aktar radikali, ir-re, r-reġina, u s-sindku ġew maqtula bil-giljottina, flimkien ma' 16,000 ruħ oħra (fi Franza kollha). Il-proprjetà tal-aristokrazija u l-knisja ġiet [[Biens nationaux|nazzjonalizzata]], u l-knejjes tal-belt ingħalqu, inbigħu jew twaqqgħu. Sensiela ta' fazzjonijiet rivoluzzjonarji mexxew Pariġi sad-9 ta' Novembru 1799 (''coup d'état du 18 brumaire''), meta [[Napuljun I ta' Franza|Napuljun Bonaparti]] ħa l-poter f'idejh bħala l-Ewwel Konslu. [[File:Palais Garnier.jpg|thumb|It-Teatru tal-Opri ta' Pariġi. L-[[arkitett]] [[Charles Garnier]], iddeskriva l-istil sempliċement bħala dak ta' "Napuljun it-Tielet".|left]] Il-popolazzjoni ta' Pariġi niżlet b'100,000 ruħ matul ir-Rivoluzzjoni, imma bejn l-1799 u l-1815, reġgħet għoliet b'160,000 resident ġdid, u b'kollox laħqet is-660,000 ruħ. [[Napuljun I ta' Franza|Bonaparti]] ssostitwixxa l-gvern elett ta' Pariġi b'prefett li kien jirrapporta lilu biss. Beda jibni monumenti għall-glorja militari, inkluż l-''[[Arc de Triomphe]]'', u tejjeb l-infrastruttura traskurata tal-belt b'funtani ġodda, il-[[Canal de l'Ourcq]], il-[[Ċimiterju Père Lachaise]] u l-ewwel pont tal-[[ħadid]] tal-belt, il-''[[Pont des Arts]]''. Matul ir-Restawrazzjoni, il-pontijiet u l-pjazez ta' Pariġi reġgħu ngħataw l-ismijiet li kellhom qabel ir-rivoluzzjoni, imma r-[[Rivoluzzjoni ta' Lulju]] fl-1830 f'Pariġi, (ikkommemorata mill-[[Kolonna ta' Lulju]] fil-[[Place de la Bastille]]), waqqfet monarkija kostituzzjonali b'[[Louis Philippe I]] bħala re. L-ewwel linja tal-ferrovija lejn Pariġi fetħet fl-1837, u dan kien bidu ta' perjodu ġdid ta' migrazzjoni massiva mill-provinċji għall-belt kapitali. [[File:Construction tour eiffel5.JPG|thumb|right|upright|It-[[Torri Eiffel]] qiegħed jinbena f'Awwissu 1888.]] Fl-1848 Louis-Philippe tneħħa mit-tron minn rewwixta popolari fit-toroq ta' Pariġi fl-1848. Is-suċċessur tiegħu, [[Napuljun III]] u l-prefett tas-Seine li nħatar, [[Georges-Eugène Haussmann]], nedew proġett ġgantesk ta' xogħlijiet pubbliċi biex jinbnew boulevards wiesgħin ġodda, teatru tal-opra ġdid, suq ċentrali, akkwedotti ġodda, sistema tad-dranaġġ u l-parks, fosthom il-[[Bois de Boulogne]] u l-[[Bois de Vincennes]]. Fl-1860, Napuljun III annetta wkoll il-bliet tal-madwar u ħoloq tmien ''arrondissements'' ġodda, biex b'hekk Pariġi espandiet għal-limiti li għandha llum. Matul il-[[Gwerra Franko-Prussjana]] (1870-1871), Pariġi kien assedjata mill-armata [[Prussja|Prussjana]]. Wara xhur ta' imblokk, ġuħ, u mbagħad bumbardament mill-Prussjani, il-belt kellha ċċedi fit-28 ta' Jannar 1871. Fit-28 ta' Marzu, gvern rivoluzzjonarju msejjaħ il-[[Komun ta' Pariġi]] ħataf il-poter f'Pariġi. Il-Komun żamm il-poter għal xahrejn, sakemm kien soppress bl-aħrax mill-armata Franċiża matul il-"Ġimgħa tad-Dmija" fl-aħħar ta' Mejju 1871. Tard fis-seklu 19, Pariġi organizzat żewġ espożizzjonijiet internazzjonali ewlenin: l-Espożizzjoni Universali tal-1889, li saret biex tfakkar iċ-ċentenarju tar-Rivoluzzjoni Franċiża u għal din l-okkażjoni nbena t-Torri Eiffel; u l-Espożizzjoni Universali tal-1900, li tat lill-Pariġi il-''[[Pont Alexandre III]]'', il-''[[Grand Palais]]'', il-''[[Petit Palais]]'' u l-ewwel linja tal-Métro. Pariġi saret il-laboratorju tan-[[naturaliżmu (letteratura)|Naturaliżmu]] ([[Émile Zola]]) u tas-[[simboliżmu (arti)|simboliżmu]] ([[Charles Baudelaire]] u [[Paul Verlaine]]), u tal-[[Impressjoniżmu]] fl-arti ([[Courbet]], [[Manet]], [[Claude Monet|Monet]], [[Renoir]].) ===Seklu 20 u 21=== Sal-1901, il-popolazzjoni ta' Pariġi kienet kibret sa 2,715,000 ruħ. Fil-bidu tas-seklu, artisti minn madwar id-dinja, inklużi [[Picasso]], [[Amedeo Modigliani|Modigliani]] u [[Matisse]] marru jgħixu Pariġi. Hemm twieldu wkoll il-[[Fauviżmu]], il-[[Kubiżmu]] u l-[[arti astratta]],<ref>[https://books.google.com/books/about/Bohemian_Paris.html?id=3hYBzRzZ0kcC Dan Franck, ''Bohemian Paris: Picasso, Modigliani, Matisse, and the Birth of Modern Art,'' Grove Press, 2003, ISBN 080219740X]</ref> u awturi bħal [[Marcel Proust]] li kien jesplora approċċi ġodda għal-letteratura. Matul l-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]], kultant Pariġi sabet ruħha fuq il-front; bejn 600 u 1,000 taksi ta' Pariġi kellhom rwol żgħir iżda importanti u simboliku ferm billi ttrasportaw 6,000 suldat għall-front fl-[[L-Ewwel Battalja tal-Marne|Ewwel Battalja tal-Marne]]. Il-belt kienet ukoll ibbumbardjata miż-Żeppellini u ntlaqtet ukoll minn armi tan-nar Ġermaniżi. Fis-snin ta' wara l-gwerra, magħrufa bħala ''Les Années Folles'', Pariġi kompliet tkun mekka għall-[[Kittieb|kittieba]], għall-mużiċisti u għall-artisti minn madwar id-dinja, inklużi [[Ernest Hemingway]], [[Igor Stravinsky]], [[James Joyce]], [[Josephine Baker]], [[Sidney Bechet]]<ref>William A. Shack, ''Harlem in Montmartre, A Paris Jazz Story between the Great Wars'', University of California Press, 2001. ISBN 9780520225374,</ref> u [[Salvador Dalí]].<ref name=Meisler>{{ċita web|kunjom=Meisler|isem=Stanley|titlu=The Surreal World of Salvador Dalí|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/the-surreal-world-of-salvador-dali-78993324/|sit=Smithsonian.com|pubblikatur=Smithsonian Magazine|data-aċċess=2014-07-12|data=2005-04-01}}</ref> Fis-snin wara l-konferenza tal-paċi, fil-belt ġew joqogħdu numru kbir ta' studenti u attivisti mill-kolonji Franċiżi u minn pajjiżi [[Asja|Asjatiċi]] u [[Afrika|Afrikani]] oħra, li aktar tard saru l-mexxejja tal-pajjiżi tagħhom stess, bħal [[Ho Chi Minh]], [[Zhou Enlai]] u [[Léopold Sédar Senghor]].<ref>Goebel, [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-european-history/anti-imperial-metropolis-interwar-paris-and-seeds-third-world-nationalism?format=HB#contentsTabAnchor ''Anti-Imperial Metropolis''].</ref> [[Stampa:The Liberation of Paris, 25 - 26 August 1944 HU66477.jpg|thumb|Il-Ġeneral [[Charles de Gaulle]] jiċċelebra l-liberazzjoni ta' Pariġi (is-26 ta' Awwissu 1944).|xellug]] Fl-14 ta' Ġunju 1940, l-armata [[Ġermanja|Ġermaniża]] daħlet bil-forza f'Pariġi, li kienet ġiet iddikjarata "belt miftuħa". Fis-16 u s-17 ta' Lulju 1942, bl-ordni tal-Ġermaniżi, il-pulizija Franċiża u l-ġendarmi arrestaw 12,884 [[Ġudaiżmu|Lhudi]], inklużi 4,115-il tifel u tifla, u għalquhom għal ħamest ijiem fil-''Vel d'Hiv'' (''Vélodrome d'Hiver''), minn fejn ġew trasportati bil-ferrovija għall-kamp ta' sterminju f'[[Auschwitz]], u l-ebda wieħed mit-tfal ma ġie lura. Fil-25 ta' Awwissu 1944, il-belt inħelset mit-Tieni Diviżjoni Armata Franċiża u mir-Raba' Diviżjoni tal-Infanterija tal-Armata tal-[[Stati Uniti|Istati Uniti]]. Il-Ġeneral [[Charles de Gaulle]] mexxa folla enormi u emozzjonali mix-Champs Élysées lejn in-Notre Dame de Paris, u għamel diskors stimolanti mill-[[Hôtel de Ville (Pariġi)|Hôtel de Ville]]. Fil-ħamsinijiet u s-sittinijiet, Pariġi nqabdet fil-Gwerra [[Alġerija|Alġerina]] għall-indipendenza; f'Awwissu 1961, xi nies tal-Front Liberali Nazzjonali li kien favur l-indipendenza qatlu 11-il pulizija Pariġin u dan wassal għall-impożizzjoni ta' curfew fuq il-[[Iżlam|Musulmani]] tal-Alġerija (li f'dak iż-żmien kienu ċittadini Franċiżi). Fis-17 ta' Ottubru 1961, protesta paċifika iżda mhux awtorizzata mill-Alġerini kontra l-curfew, wasslet għal konfrontazzjonijiet vjolenti bejn il-pulizija u d-dimostranti u mietu mill-inqas 40 ruħ, xi wħud mitfuha fis-Seine. Min-naħa l-oħra l-''[[Organisation de l'armée secrète]]'' (OAS), li kienet kontra l-indipendenza, għamlet sensiela ta' bombi f'Pariġi bejn l-1961 u l-1962.<ref>{{ċita web|url=http://www.theguardian.com/world/2011/oct/17/france-remembers-algerian-massacre|titlu=France remembers Algerian massacre 50 years on|isem=Kim |kunjom=Willsher|pubblikatur=The Guardian|data-aċċess=2014-10-26 }}</ref> F'Mejju tal-1968, l-istudenti li kienu qed jieħdu sehem fil-protesti okkupaw is-[[Università ta' Pariġi|Sorbonne]] u għamlu barrikati fil-Kwartier Latin. Eluf ta' ħaddiema manwali Pariġini ssieħbu mal-istudenti, u l-moviment kiber fi strajk ġenerali ta' ġimagħtejn. Il-partiti tal-gvern rebħu l-elezzjonijiet ta' Ġunju b'maġġoranza kbira. Dawn il-protesti ta' Mejju 1968 irriżultaw fil-qsim tal-Università ta' Pariġi fi 13-il kampus indipendenti. Fl-1975, l-Assemblea Nazzjonali bidlet l-istatus ta' Pariġi għal dak tal-bliet l-oħra Franċiżi, u fil-25 ta' Marzu 1977 [[Jacques Chirac]] kien l-ewwel sindku elett ta' Pariġi mill-1793. It-[[Torri Montparnasse|Torri Maine Montparnasse]], l-itwal bini fil-belt b'57 sular u għoli 210 metri, inbena bejn l-1969 u l-1973. It-torri kien kontroversjali ħafna, u baqa' l-uniku bini fiċ-ċentru tal-belt għoli aktar minn 32 sular. Il-popolazzjoni ta' Pariġi niżlet minn 2,850,000 ruħ fl-1954 għal 2,152,000 ruħ fl-1990, minħabba li l-familji tal-klassi tan-nofs marru jgħixu lejn il-subborgi. In-network ferrovjarju suburban, ir-[[Réseau Express Régional|RER]] (''Réseau Express Régional''), inbena biex jikkomplementa l-''Métro,'' u l-[[Périphérique (Pariġi)|''Périphérique'']]; dan il-proġett tlesta fl-1973. Ħafna mill-Presidenti ta' wara l-gwerra tal-[[Il-Ħames Repubblika Franċiża|Ħames Repubblika]] riedu jħallu l-monumenti tagħhom f'Pariġi; il-President [[Georges Pompidou]] beda ċ-[[Ċentru Georges Pompidou]] (1977), [[Valéry Giscard d'Estaing]] beda l-[[Musée d'Orsay]] (1986); il-President [[François Mitterrand]] li kien fil-poter għal 14-il sena, bena l-[[Opéra Bastille]] (1985-1989), il-[[Bibliothèque nationale de France]] (1996), l-[[Arche de la Défense]] (1985-1989), u l-[[Piramida tal-Louvre]] b'bitħa taħt l-art tagħha (1983-1989); [[Jacques Chirac]] (2006), il-[[Musée du quai Branly]]. Kmieni fis-seklu 21, il-popolazzjoni ta' Pariġi bdiet tiżdied bil-mod mill-ġdid, billi aktar żgħażagħ marru jgħixu fil-belt. Laħqet 2.25 miljun ruħ fl-2011. F'Marzu 2001, [[Bertrand Delanoë]] sar l-ewwel sindku Soċjalista ta' Pariġi. Fl-2007, bl-għan li jitnaqqas it-traffiku tal-karozzi fil-belt, introduċa l-[[Vélib']], sistema għall-kiri tar-roti għall-użu mir-residenti lokali u l-viżitaturi. Bertrand Delanoë trasforma wkoll sezzjoni tal-awtostrada tul ix-xatt tax-xellug tas-Seine fi promenade urbana u park, il-''[[Promenade des Berges de la Seine]]'', u inawgurahom f'Ġunju 2013.<ref>{{ċita web|url=http://www.lemoniteur.fr/133-amenagement/article/actualite/21534070-les-berges-de-seine-rendues-aux-parisiens|titlu=Les berges de Seine rendues aux Parisiens|pubblikatur=Le Moniteur|data=2013-06-19|data-aċċess=2014-12-02|lingwa=Franċiż}}</ref> Fl-2007, il-President [[Nicolas Sarkozy]] fetaħ il-proġett ''[[Grand Paris]]'', biex jintegra Pariġi aktar mill-qrib mal-bliet fir-reġjun tal-madwar. Wara ħafna modifiki, iż-żona l-ġdida, imsemmija l-[[Grand Paris|Metropoli ta' Grand Paris]], b'popolazzjoni ta' 6.7 miljuni ruħ, ġiet skedata għall-ħolqien fl-1 ta' Jannar 2016.<ref name="Lichfield">{{ċita aħbar|titlu=Sarko's €35bn rail plan for a 'Greater Paris' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/sarkos-euro35bn-rail-plan-for-a-greater-paris-1676196.html |data=2009-04-29 |xogħol= |pubblikatur=The Independent |data-aċċess=2009-06-12 | post=Londra | isem=John | kunjom=Lichfield}}</ref> Fl-2011, il-Belt ta' Pariġi u l-gvern nazzjonali approvaw il-pjanijiet għall-[[Grand Paris Express]], b'total ta' 205 kilometri ta' linji tal-metro awtomatizzati li jikkollegaw lil Pariġi, il-ġewwanett tat-tliet dipartimenti madwar Pariġi, l-ajruporti u l-istazzjon tal-veloċità għolja [[TGV]], u ġie stmat li dawn il-proġetti b'kollox qamu xi €35 biljun.<ref name=metro>{{ċita web|url=http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/EUR265bn-grand-paris-metro-expansion-programme-confirmed.html|titlu=€26.5bn Grand Paris metro expansion programme confirmed|data=2013-03-12|data-aċċess=2013-04-24|pubblikatur=Railway Gazette International|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130318205908/http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/EUR265bn-grand-paris-metro-expansion-programme-confirmed.html|arkivju-data=2013-03-18|url-status=dead}}</ref> Is-sistema ġiet skedata li titlesta sal-2030.<ref>{{ċita web|url=http://www.societedugrandparis.fr/#projet|titlu=Le Metro du Grand Paris|pubblikatur=Site of Grand Paris Express|lingwa=Franċiż|data-aċċess=2014-11-27|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110714020412/http://www.societedugrandparis.fr/#projet|arkivju-data=2011-07-14|url-status=dead}}</ref> Fil-5 ta' April 2014, is-Soċjalista [[Anne Hidalgo]], ġiet eletta l-ewwel sindku mara ta' Pariġi. [[File:Place de la République, 18h50, une foule silencieuse.jpg|thumb|left|500px|Dimostrazzjoni kontra t-terroriżmu fil-''Place de la République'' wara l-isparar ta' Charlie Hebdo (il-11 ta' Jannar 2015).]] Fis-7 ta' Jannar 2015, żewġ estremisti Musulmani Franċiżi attakkaw il-kwartieri ġenerali ta' ''[[Charlie Hebdo shooting|Charlie Hebdo]]'' f'Pariġi, u qatlu tlettax-il ruħ; fid-9 ta' Jannar, it-tielet terrorist qatel erba' ostaġġi waqt attakk f'ħanut tal-merċa Lhudi ġewwa l-''[[Porte de Vincennes]]''.<ref>{{ċita web|url=http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2015/01/14/attentats-terroristes-les-questions-que-vous-nous-avez-le-plus-posees_4554653_4355770.html|pubblikatur=Le Monde|data=2015-01-15|data-aċċess=2015-01-15|titlu=Attentats terroristes : les questions que vous nous avez le plus posées|lingwa=Franċiż}}</ref> Fil-11 ta' Jannar kien stmat li 1.5 miljun ruħ immarċjaw flimkien mal-[[Politiku|politiċi]] mexxejja internazzjonali biex juru solidarjetà kontra t-terroriżmu u d-difiża tal-libertà tal-kelma.<ref>{{ċita web|url=http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/citations/2015/01/11/25002-20150111ARTFIG00086-les-politiques-s-affichent-a-la-marche-republicaine.php|titlu=Les politiques s'affichent à la marche républicaine|pubblikatur=Le Figaro|data=2015-01-11|data-aċċess=2015-01-11|lingwa=Franċiż}}</ref> Għaxar xhur wara, fit-13 ta' Novembru 2015, waslu [[Attakki ta' Novembru 2015 f'Pariġi|serje ta' attakki kkoordinati terroristiċi f'Pariġi u Saint-Denis]] allegatament mill-organizzazzjoni tal-'Istat Iżlamiku', [[Stat Iżlamiku|ISIL]] ('Dagħex', ISIS);<ref>{{Ċita aħbar|titlu = Islamic State claims Paris attacks that killed 127|url = http://www.reuters.com/article/2015/11/14/us-france-shooting-idUSKCN0T22IU20151114|gazzetta = Reuters|data = 2015-11-14|data-aċċess = 2015-11-14|arkivju-url = https://web.archive.org/web/20151114231821/http://www.reuters.com/article/2015/11/14/us-france-shooting-idUSKCN0T22IU20151114|arkivju-data = 2015-11-14|url-status = dead}}</ref> 130 persuna nqatlu minn sparaturi u bombi, u ndarbu aktar minn 350. Sebgħa mit-terroristi qatlu lilhom infushom u oħrajn splodew lilhom infushom. Fl-għodwa tat-18 ta' Novembru, tliet terroristi suspettati, inkluż l-allegat pjanifikatur tal-attakki [[Abdelhamid Abaaoud]], inqatlu minn sparaturi tal-pulizija fis-subborg ta' Pariġi, Saint-Denis. Il-President [[François Hollande|Hollande]] iddikjara [[stat ta' emerġenza]] għal tliet xhur fi Franza.<ref>''Le Monde'' on-line, 10:15 14 ta' Novembru</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Ix-xtut tax-xmara Seine f'Pariġi ġew iddeżinjati bħala [[Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1991.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/600/|titlu=Paris, Banks of the Seine|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-18}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (i)''' "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur [[frott]] il-kreattività tal-[[bniedem]]"; il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".<ref name=":0" /> ==[[Ġeografija]]== [[Stampa:Jms paris elevation hydrography.png|thumb|Għoljiet u l-idroloġija ta' Pariġi.]] Pariġi tinsab fit-Tramuntana ċentrali ta' Franza. Il-belt hija 450 kilometru 'l bogħod mix-Xlokk ta' [[Londra]], 287 kilometru min-Nofsinhar ta' [[Calais]], 305 kilometri mil-Lbiċ ta' [[Brussell]], 774 kilometru mit-Tramuntana ta' [[Marsilja]], 385 kilometru mill-Grigal ta' [[Nantes]] u 135 kilometru mix-Xlokk ta' [[Rouen]].<ref>[https://maps.google.com/maps?ll=48.8567,2.3508&q=loc:48.8567,2.3508&hl=en&t=h&z=12 Google Maps], 6 ta' Lulju 2013</ref> Pariġi tinsab fl-ark tat-Tramuntana tax-xmara Seine u tinkludi żewġ gżejjer, l-''[[Île Saint-Louis]]'' u l-''Île de la Cité'', l-akbar waħda, kif ukoll parti qadima tal-belt. Il-bokka tax-xmara fuq il-Fliegu Ingliż (''La Manche''), stabbilit għall-ħabta tat-8000 Q.K., huwa madwar 375 km 'l isfel mill-belt. Il-belt hija mifruxa fil-wisgħa fuq iż-żewġ xtut tax-xmara.<ref name="City">{{ċita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/443621/Paris|titlu=Paris|data-aċċess=2013-07-04|pubblikatur=Encyclopedia Britannica Online}}</ref> Jekk inħarsu lejha kollha, il-belt hija relattivament ċatta, u l-aktar żona baxxa hija 35 m 'il fuq mil-livell baħar. Pariġi għandha diversi għoljiet prominenti, l-ogħla waħda hija l-[[Montmartre]] li hi għolja 130 metru. Montmartre kisbet isimha mill-martirju ta' San Dijoniżju, l-ewwel isqof ta' Pariġi, fuq il-''Mons Martyrum'', "l-Għolja tal-Martri", fil-250. Barra l-parks periferiċi ta' ''[[Bois de Boulogne]]'' u l-''[[Bois de Vincennes]]'', Pariġi tkopri erja ovali ta' madwar 87 km², imdawra bil-[[Boulevard Périphérique]], triq ta' 35 km li tagħmel ċirku madwar il-belt. Fl-1860, l-aħħar annessjoni importanti tat-territorji ta' madwar, mhux biss tatha il-forma li għandha iżda ħolqot ukoll spiral li jdur skont l-arloġġ magħmul minn 20 ''arrondissements''. Fl-1860 kellha erja ta' 78 km², u fl-1920 il-limiti tal-belt tkabbru bi ftit għal 86.9 km². Fl-1929, il-parks forestali, il-''Bois de Boulogne'' u l-''Bois de Vincennes'' ġew uffiċjalment annessi mal-belt, biex b'hekk l-erja kibret għal 105 km².<ref>{{ċita web|pubblikatur=Mairie de Paris|url=http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125&document_type_id=5&document_id=29918&portlet_id=18748|titlu=Key figures for Paris|data=2007-11-15|data-aċċess=2009-05-05|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090306220509/http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125&document_type_id=5&document_id=29918&portlet_id=18748|arkivju-data=2009-03-06|url-status=dead}}</ref> L-erja metropolitana tal-belt hija 2,300 km² (890 mil kwadru).<ref name="City" /> ===Klima=== [[Stampa:Paris raining autumn cityscape (8252181936).jpg|thumb|right|Il-ħarifa f'Pariġi.]] Pariġi għandha klima oċeanika Ewropea tal-Punent tipika li hija affettwata mill-Kurrent [[Oċean Atlantiku|Atlantiku]] tat-Tramuntana. Il-klima ġenerali matul is-sena hi spiss moderata bix-xita qliel.<ref>{{ċita web|url=http://www.paris.com/tourism/climate|titlu=Klima|pubblikatur=Paris.com|data-aċċess=2013-06-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130308094732/http://www.paris.com/tourism/climate|arkivju-data=2013-03-08|url-status=dead}}</ref> Il-ġranet tas-sajf huma normalment sħan u pjaċevoli b'temperaturi medji bejn 15 u 25 °C (59 u 77 °F) u ammont sewwa ta' [[xemx]]. Kull sena, hemm ftit jiem fejn it-temperatura togħla 'l fuq minn 32 °C (90 °F). Saħansitra f'ċertu snin kien hemm perjodi twal ta' temp b'sajf aħrax, bħall-mewġa ta' sħana tal-2003 meta t-temperaturi qabżu it-30 °C (86 °F) għal ġimgħat twal, kif ukoll l-40 °C (104 °F) f'ċertu jiem. Aktar reċentement, it-temperatura medja għal Lulju 2011 kienet 17.6 °C (63.7 °F), b'temperatura medja minima ta' 12.9 °C (55.2 °F) u b'temperatura medja massima ta' 23.7 °C (74.7 °F). Bħala medja, ir-rebbiegħa u l-ħarifa jkollhom jiem moderati u ljieli friski, imma varjabbli u mhux stabbli. Ħaġa li ma tistennihiex, spiss ikun hemm temp sħun jew frisk, fiż-żewġ staġuni.<ref>{{ċita web|url=http://en.parisinfo.com/practical-paris/practical-fact-sheets/climate |titlu=Klima|pubblikatur=Parisinfo.com|data-aċċess=2013-06-29}}</ref> Fix-xitwa, il-klima tkun nieqsa mix-xemx; il-ġranet ikunu kesħin imma ġeneralment ogħla mit-temperatura tal-iffriżar b'temperaturi ta' madwar 7°C (45°F).<ref>{{ċita web|url=http://goparis.about.com/od/planningyourtrip/a/paris_in_the_winter.htm|titlu=Paris in the Winter|pubblikatur=Goparisabout.com|data-aċċess=2013-06-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160516085217/http://goparis.about.com/od/planningyourtrip/a/paris_in_the_winter.htm|arkivju-data=2016-05-16|url-status=dead}}</ref> Madankollu billejl mhux rari li jkun hemm ġlata ħafifa; it-temperatura tinżel iżjed baxx minn 5°C (9°F) taħt iż-0°C (32°F) għal ftit jiem fis-sena. Tagħmel il-borra kull sena, iżda rari li tibqa' fl-art. Fil-belt kultant ikun hemm burraxka ta' borra ħafifa imma din ma takkumulax.<ref>{{ċita web|url=http://gofrance.about.com/od/travelplanning/ss/weatherinfrance_4.htm|titlu=Temp fi Franza|pubblikatur=GoFrance.about.com|data-aċċess=2013-06-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150405105307/http://gofrance.about.com/od/travelplanning/ss/weatherinfrance_4.htm|arkivju-data=2015-04-05|url-status=dead}}</ref> Pariġi għandha preċipitazzjoni annwali medja ta' 652 mm, u jkollha xita ħafifa mifruxa sewwa mas-sena. Madankollu l-belt hija magħrufa għall-ħalbiet ta' xita qawwija li jkun hemm kultant. L-ogħla temperatura rreġistrata hija ta' 40.4°C (104.7°F) (it-28 ta' Lulju 1948), u l-anqas hija ta' −23.9°C (−11.0°F) (l-10 ta' Diċembru 1879).<ref name="climate">{{ċita web|url=http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=4946&document_type_id=5&document_id=3076&portlet_id=10579|titlu=Géographie de la capitale – Le climat |pubblikatur=Institut National de la Statistique et des Études Économiques, Paris.fr|data-aċċess=2006-05-24|lingwa=Franċiż}}</ref> ==Amministrazzjoni== ===Gvern=== [[Stampa:HotelVilleParis.JPG|thumb|right|Il-[[Hôtel de Ville, Paris|Hôtel de Ville]]]] [[Stampa:Paris plan jms.png|thumb|Mappa tal-[[arrondissements ta' Pariġi]]]] Matul kważi l-istorja twila kollha tal-belt, ħlief għal xi ftit perjodi qosra, Pariġi kienet iggvernata direttament mir-rappreżentanti tar-reijiet, imperaturi, jew preżidenti ta' Franza. Il-belt ma kinitx moghtija awtonomija muniċipali mill-Assemblea Nazzjonali sal-1974. L-ewwel sindku elett modern ta' Pariġi kien [[Jacques Chirac]], dan ġie elett fl-20 ta' Marzu 1977, u kien l-ewwel sindku tal-belt mill-1793. Bħalissa s-sindku hu [[Anne Hidalgo]], soċjalista li ġiet eletta fil-5 ta' April 2014.<ref>{{ċita web|url=http://www.paris.fr/english/english/anne-hidalgo-paris-s-new-mayor/rub_8118_actu_142533_port_19237|titlu=Anne Hidalgo is new Mayor of Paris|pubblikatur=City of Paris|data-aċċess=2014-11-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20141220194454/http://www.paris.fr/english/english/anne-hidalgo-paris-s-new-mayor/rub_8118_actu_142533_port_19237|arkivju-data=2014-12-20|url-status=dead}}</ref> Is-sindku ta' Pariġi huwa [[elezzjoni indiretta|elett b'mod indirett]] mill-votanti Pariġini; il-votanti ta' kull arrondissement jaħtru l-''Conseil de Paris'' (Kunsill ta' Pariġi), magħmul minn 163 membru. Kull arrondissement għandhu numru ta' membri li jiddependi fuq il-popolazzjoni tiegħu, minn 10 membri għal kull wieħed mill-inqas arrondissement popolat (1 sa 9) sas-36 membru għall-aktar arrondissement popolat (il-15). Il-membri tal-kunsill eletti jagħżlu s-sindku. Xi kultant il-kandidat li jirċievi l-aktar voti mill-belt kollha ma jintgħażilx jekk il-kandidat l-ieħor ikun rebaħ l-appoġġ tal-maġġoranza tal-membri tal-kunsill. Is-sindku [[Bertrand Delanoë]] (2001-2014) ġie elett minn minoranza ta' votanti tal-belt biss, iżda kellu l-maġġoranza tal-membri tal-kunsill. Wara l-elezzjoni, il-kunsill għandu rwol aktar passiv fil-gvern tal-belt; huwa jiltaqa' biss darba fix-xahar. Il-kunsill attwali huwa maqsum bejn koalizzjoni tax-xellug ta' 91 membri, inklużi s-soċjalisti, komunisti, ħodor, u x-xellug estrem; u 71 membri taċ-ċentru lemini, kif ukoll ftit mill-membri mill-partiti ż-żgħar.<ref>{{ċita web|url=http://www.paris.fr/politiques/Portal.lut?page_id=6731&elected_official_directory_id=-1&document_id=&portal_component=20&document_type_id=6&seq=0&actorlastname=&actorgender=&actormandate=&actorpoliticalgroupid=&actordistrictnumber=&detailed_search=Afficher+les+r%E9sultats|titlu=List of members of the Council of Paris|pubblikatur=City of Paris|data-aċċess=2014-11-29|arkivju-url=https://archive.today/20131110213759/http://www.paris.fr/politiques/Portal.lut?page_id=6731&elected_official_directory_id=-1&document_id=&portal_component=20&document_type_id=6&seq=0&actorlastname=&actorgender=&actormandate=&actorpoliticalgroupid=&actordistrictnumber=&detailed_search=Afficher+les+r%E9sultats|arkivju-data=2013-11-10|url-status=dead}}</ref> Kull wieħed mill-20 arrondissements ta' Pariġi għandu muniċipju u kunsill elett direttament (''conseil d'arrondissement''), li mbagħad, itellgħu sindku ta' arrondissement. Il-kunsill ta' kull arrondissement huwa magħmul minn membri tal-''Conseil de Paris'' u membri oħra li jservu biss fuq il-kunsill tal-arrondissement. In-numru ta' sindki deputati f'kull arrondissement ivarja skond il-popolazzjoni tiegħu. B'kollox hemm 20 sindku ta' arrondissement u 120 sindku deputati. Il-baġit tal-belt għall-2013 kienet €7.6 biljun, li 5.4 biljun minnhom marru għall-amministrazzjoni tal-belt, filwaqt €2.2 biljun l-oħra, marru għall-investiment. L-akbar parti tal-baġit (38 fil-mija) marret għall-akkomodazzjoni pubblika u l-proġetti urbaniċi; 15 fil-mija għat-toroq u t-trasport; 8 fil-mija għall-iskejjel (li huma fil-parti l-kbira finanzjati mill-baġit statali); 5 fil-mija għall-parkijiet u l-ġonna; u 4 fil-mija għall-kultura. Is-sors ewlieni ta' dħul għall-belt hija taxxa diretta (35 fil-mija), supplimentata minn 13 fil-mija tat-taxxa tal-proprjetà immobbli, 19 fil-mija tal-baġit ġejja minn trasferiment mill-gvern nazzjonali.<ref>{{ċita web|url=http://labs.paris.fr/commun/budget_primitif_2014/pdf/ville/budgets_annexes_ville/eau_projet.pdf|titlu=Projet de Budget Primitif|pubblikatur=Maire de Paris|sena=2014|data-aċċess=2014-11-23|lingwa=Franċiż|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180916112931/http://labs.paris.fr/commun/budget_primitif_2014/pdf/ville/budgets_annexes_ville/eau_projet.pdf|arkivju-data=2018-09-16|url-status=dead}}</ref> In-numru tal-impjegati jew aġenti tal-belt, kiber minn 40,000 fl-2000 għal 73,000 fl-2013. Id-dejn tal-belt kiber minn €1.6 biljun fl-2000 għal 3.1 biljuni fl-2012.<ref>''Les Echos'', 16 ta' Ġunju 2014.</ref> Minħabba d-dejn kbir u dejjem jikber, il-klassifikazzjoni tal-bond tal-belt niżlet minn AAA għal AA+ fis-snin 2012 u 2013. F'Settembru 2014, is-sindku Hidalgo ħabret li l-belt se jkollha żbilanċ fil-baġit ta' €400 miljun, l-aktar minħabba tnaqqis fl-appoġġ mill-gvern nazzjonali.<ref>{{ċita web|url=http://www.economiematin.fr/news-municipales-hidalgo-augmentation-impot|titlu=Municipales : Anne Hidalgo vous promet 200 millions de déficit en plus dès 2015|pubblikatur= Economie matin|data=2014-03-28|data-aċċess=2014-11-23}}</ref> [[Stampa:Greater Paris Metropolis.png|thumb|270x270px|Mappa tal-Metropoli ta' Grand Paris (''Métropole du Grand Paris'') b'131 komuni fil-madwar.]] ===Il-Metropoli ta' Grand Paris=== Il-''[[Grand Paris|Métropole du Grand Paris]]'', jew il-Metropoli ta' Grand Paris, formalment se tibda teżisti fl-1 ta' Jannar, 2016.<ref> {{ċita web|url =http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?cidTexte=LEGITEXT000006070633&idArticle=LEGIARTI000028528695&dateTexte=vig |titlu = Article L. 5219-1 du code général des collectivités territoriales|data-aċċess =2015-11-29 |pubblikatur = Legifrance |lingwa = Franċiż}}</ref> Dan il-proġett hu struttura amministrattiva għall-kooperazzjoni bejn il-belt ta' Pariġi u s-subborgi qrib tagħha. Dan jinkludi il-Belt ta' Pariġi, il-komuni, u l-bliet tat-tliet dipartimenti tas-subborgi ta' madwar; [[Hauts-de-Seine]], [[Seine-Saint-Denis]] u [[Val-de-Marne]]; kif ukoll seba' komuni fis-subborgi ta' barra, inklużi [[Argenteuil]] f'[[Val d'Oise]] u [[Paray-Vieille-Poste]] f'[[Essonne]], li ġew miżjuda biex jinkludu l-ajruporti ewlenin ta' Pariġi. Il-Metropoli se tkopri 814 kilometru kwadru u se jkollha popolazzjoni ta' 6.945 miljun ruħ. <ref>{{ċita web|url =http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?cidTexte=LEGITEXT000006070633&idArticle=LEGIARTI000028528695&dateTexte=vigid|titlu = Décret n° 2015-1212 du 30 septembre 2015 constatant le périmètre fixant le siège et désignant le comptable public de la métropole du Grand Paris|data-aċċess =2015-11-29 |pubblikatur = Legifrance |lingwa = Franċiż}}</ref><ref name="metropole">{{ċita web|url=http://www.lemoniteur.fr/article/la-metropole-du-grand-paris-verra-le-jour-le-1er-janvier-2016-29110917|pubblikatur=Le Moniteur|data=2015-07-17|titlu=The Metropole of Grand Paris will see the day on 1 January 2016|lingwa=Franċiż|data-aċċess=2015-12-03}}</ref> L-istruttura l-ġdida se tkun amministrata minn Kunsill Metropolitan ta' 210 membri, mhux eletti b'mod dirett, iżda magħżula mill-kunsilli membri tal-komuni. Finalment, il-kompetenzi bażiċi se jinkludu l-ippjanar urban, l-akkomodazzjoni, u l-protezzjoni tal-ambjent.<ref>{{ċita web|url =http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?cidTexte=LEGITEXT000006070633&idArticle=LEGIARTI000028528695&dateTexte=vig |titlu = Article L. 5219-1 du code général des collectivités territoriales|data-aċċess =2015-11-29 |pubblikatur = Legifrance |lingwa = Franċiż}}</ref> Il-Grand Paris se jkollha il-kwartieri ġenerali f'rue Leblanc fil-15-il arrondissement ta' Pariġi.<ref name="metropole" /> L-ewwel president tal-kunsill metropolitan se jkun elett fit-22 ta' Jannar, 2016.<ref>{{ċita web|url =https://www.lejournaldugrandparis.fr/grand-paris-andre-santini-prepare-sa-candidature/ |titlu = Grand Paris : André Santini prépare sa candidature |data-aċċess =2015-11-29 |pubblikatur = Le Journal du Grand Paris|lingwa = Franċiż}}</ref> ===Gvern reġjonali=== Ir-Reġjun ta' [[Île de France]], li jinkludi Pariġi u komunitajiet tal-madwar, huwa ggvernat mill-Kunsill Reġjonali. Ir-reġjun għandhu l-kwartieri tiegħu fis-7 arrondissement ta' Pariġi. Huwa magħmul minn 209 membri li jirrappreżentaw il-komuni differenti fi ħdan ir-reġjun. Fil-15 ta' Diċembru, 2015, lista ta' kandidati tal-Unjoni tad-Dritt u koalizzjoni ta' partiti ċentrali u lemini, immexxija minn Valerie Pecresse, rebħu l-elezzjoni reġjonali b'mod restrittiv, billi għelbu l-koalizzjoni tas-soċjalisti u l-ekoloġisti. Is-soċjalisti kienu ggvernaw ir-reġjun għal sbatax-il sena. Fl-2016, il-kunsill reġjonali l-ġdid se jkollhu 121 membru mill-Unjoni tad-Dritt, 66 mill-Unjoni tax-Xellug u 22 mill-Front Nazzjonali estrem lemini. <ref>{{ċita web|url=http://www.iledefrance.fr/fil-actus-region/regionales-2015-chiffres-cles-du-scrutin|titlu=Results of 2015 Regional Elections|pubblikatur=Ile-de-France|data-aċċess=2015-12-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20151219075856/http://www.iledefrance.fr/fil-actus-region/regionales-2015-chiffres-cles-du-scrutin|arkivju-data=2015-12-19|url-status=dead}}</ref> ===Gvern nazzjonali=== [[File:Elysée Palace, Paris 2005.jpg|thumb|left|Il-[[Palazz Élysée]], residenza tal-[[President ta' Franza|President Franċiż]]]] Peress li l-belt hija l-kapitali ta' Franza, Pariġi hija s-sede tal-[[Gvern ta' Franza|gvern nazzjonali]]. Għall-eżekuttiv, iż-żewġ uffiċjali prinċipali għandhom residenza uffiċjali kull wieħed, li jservu wkoll bħala uffiċċji tagħhom. Il-[[President ta' Franza|President tar-Repubblika Franċiża]] jirrisjedi fil-[[Palazz Élysée]] fit-8 arrondissement,<ref>{{ċita web|url=http://www.elysee.fr/la-presidence/le-palais-de-l-elysee-et-son-histoire-2/|titlu=Le Palais de L'Élysée et son histoire|pubblikatur=Elysee.fr|data-aċċess=2013-06-16}}</ref> filwaqt li s-sede tal-[[Prim Ministru ta' Franza|Prim Ministru]] jinsab fil-[[Hôtel Matignon]] fis-7 arrondissement.<ref>{{ċita web|url=http://www.ambafrance-us.org/spip.php?article633|pubblikatur=Embassy of France, Washington|titlu=Matignon Hotel|data=2007-12-01|data-aċċess=2013-06-19}}</ref> Il-ministeri tal-gvern jinsabu fil-partijiet differenti tal-belt; ħafna minnhom jinsabu fis-7 arrondissement, viċin il-Matignon. Iż-żewġ djar tal-Parlament Franċiż jinsabu fuq ix-Xatt tax-Xellug. Id-dar ta' fuq, is-[[Senat ta' Franza|Senat]], jiltaqa fil-[[Palais du Luxembourg]] fis-6 arrondissement, filwaqt li d-dar t'isfel, li hija l-aktar importanti, l-[[Assemblée Nationale]], tiltaqa' fil-[[Palais Bourbon]] fis-7 arrondissement. Il-President tas-Senat, it-tieni l-ogħla uffiċjal pubbliku fi Franza (wara l-President tar-Repubblika), jirrisjedi fil-"Petit Luxembourg", palazz żgħir anness mal-Palais du Luxembourg.<ref>{{ċita web|url=http://www.senat.fr/presidence/hotel.html|titlu=Le "Petit Luxembourg"|lingwa=Franċiż|pubblikatur=Senat.fr|data-aċċess=2013-05-03|arkivju-data=2013-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130617015850/http://www.senat.fr/presidence/hotel.html|url-status=dead}}</ref> [[Stampa:Conseil d'Etat Paris WA.jpg|thumb|right|Il-Palais Royal, residenza tal-[[Conseil d'Etat (Franza)|Conseil d'État]]|340x340px]] L-ogħla qrati ta' Franza jinsabu f'Pariġi. Il-[[Qorti tal-Kassazzjoni (Franza)|Qorti tal-Kassazzjoni]], l-ogħla qorti fl-ordni ġudizzjarja, dan jirrevedi kawżi kriminali u ċivili, huwa allokat fil-[[Palais de Justice (Franza)|Palais de Justice]] fl-''Île de la Cité'',<ref>{{ċita web|url=http://www.courdecassation.fr/institution_1/visite_cour_11/introduction_74.html|lingwa=Franċiż|titlu=Introduction|pubblikatur=Cour de Cassation|post=Pariġi|data-aċċess=2013-04-27}}</ref> filwaqt li l-Kunsill tal-Istat, li jipprovdi pariri legali lill-eżekuttiv u jaġixxi bħala l-ogħla qorti fl-ordni amministrattiva, jiġġudika l-litigazzjoni kontra entitajiet pubbliċi, huwa allokat fil-[[Palais-Royal]] fl-1 arrondissement.<ref>{{ċita web|url=http://www.conseil-etat.fr/fr/histoire-patrimoine-1/|lingwa=Franċiż|pubblikatur=Conseil d'Etat|titlu=Histoire & Patrimoine|post=Pariġi|data-aċċess=2013-04-27}}</ref> Il-[[Kunsill Kostituzzjonali ta' Franza|Kunsill Kostituzzjonali]], huwa korp konsultattiv b'awtorità dwar il-kostituzzjonalità tal-liġijiet u d-digrieti tal-gvern, huwa jiltaqa wkoll fil-Palais Royal.<ref>{{ċita web|url=http://www.conseil-constitutionnel.fr/conseil-constitutionnel/root/bank/pdf/conseil-constitutionnel-5206.pdf|titlu=Le siège du Conseil constitutionnel|pubblikatur=Conseil Constitutionnel|post=Paris|lingwa=Franċiż|data=2011-09-16|data-aċċess=2013-04-26}}</ref> Pariġi u r-reġjun tagħha jospitaw l-kwartieri ġenerali ta' diversi organizzazzjonijiet internazzjonali inklużi l-[[UNESCO]], l-[[Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp]], il-[[Kamra tal-Kummerċ Internazzjonali]], il-[[Klabb ta' Pariġi]], l-[[Aġenzija Spazjali Ewropea]], l-[[Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija]], l-''[[Organisation internationale de la Francophonie]]'', l-[[Istitut Ewropew għall-Istudji tas-Sigurtà]], il-[[Bureau Internazzjonali tal-Piżijiet u l-Kejl]], il-[[Bureau tal-Ekspożizzjonijiet Internazzjonali]] u l-[[Federazzjoni Internazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem]]. Skond il-motto "Pariġi biss hija denja ta' Ruma; Ruma biss hija denja ta' Pariġi";<ref name="partners1">{{ċita web|url=http://www.paris.fr/en/city_government/international/special_partners.asp |xogħol=Mairie de Paris|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081225090448/http://www.v1.paris.fr/EN/city_government/international/special_partners.asp|titlu=International relations: special partners|arkivju-data=2008-12-25|data-aċċess=2007-10-14}}</ref><ref name="rome-twinning">{{ċita web|url=http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8139&document_type_id=5&document_id=29903&portlet_id=18784|titlu=Twinning with Rome|data-aċċess=2013-06-19|pubblikatur=Mairie de Paris|arkivju-url=https://archive.today/20120905235843/http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8139&document_type_id=5&document_id=29903&portlet_id=18784|arkivju-data=2012-09-05|url-status=dead}}</ref> l-unika [[bliet tewmin|belt tewmija]] ta' Pariġi hija [[Ruma]], għalkemm Pariġi għandha ftehim ta' sħubija ma' ħafna bliet oħra madwar id-dinja.<ref name="partners1" /> ===Forza tal-Pulizija=== [[File:Police nationale France 6383.jpg|thumb|right|Uffiċjali tal-Pulizija Nazzjonali f'Pariġi|225x225px]] Is-sigurtà ta' Pariġi hija prinċipalment ir-responsabbiltà tal-Prefettura tal-Pulizija ta' Pariġi, sottodiviżjoni tal-Ministeru tal-Intern ta' Franza. Hi tissorvelja l-unitajiet tal-[[Pulizija Nazzjonali (Franza)|Pulizija Nazzjonali]] li jgħassu l-belt u t-tliet dipartimenti viċinati. Hija wkoll responsabbli biex tipprovdi servizzi ta' emerġenza. Hemm 30,200 uffiċjal taħt il-prefettura, u flotta ta' aktar minn 6,000 vettura, inklużi l-karozzi tal-pulizija, muturi, trakkijiet tan-nar, dgħajjes u ħelikopters. Minbarra r-responsabbiltajiet tal-pulizija tradizzjonali, il-pulizija lokali timmonitorja l-għadd ta' bejgħ bl-iskont miżmum minn ħwienet kbar u wara jivverifikaw, matul il-vaganzi tas-sajf, talanqas furnar wieħed ikun miftuħ f'kull lokal. Il-pulizija nazzjonali għandha unità speċjali għall-kontroll tal-irvellijiet u kontroll tal-folla u s-sigurtà tal-bini pubbliku, imsejħa ''[[Compagnies Républicaines de Sécurité]]'' (''CRS''), unità li ffurmat fl-1944 eżatt wara l-liberazzjoni ta' Franza. Vannijiet tal-aġenti CRS jidhru spiss fiċ-ċentru tal-belt meta jkun hemm dimostrazzjonijiet u avvenimenti pubbliċi. Il-pulizija huma appoġġjati mill-''[[Gendarmerie nationale]]'', fergħa tal-[[Forzi Armati ta' Franza]], għalkemm issa, l-operazzjonijiet tal-pulizija huma ssorveljati mill-Ministeru tal-Intern. Il-[[kepi]]s tradizzjonali tal-''gendarmes'' ġew sostitwiti mill-kapep fl-2002, u l-forza immodernizzat, għalkemm il-kepis għadhom jintlibsu f'okkażżjonijiet ċerimonjali.<ref>{{ċita web|url=http://www.gendarmerie.interieur.gouv.fr/eng/ |titlu=Gendarmerie |pubblikatur=Gendarmerie.interieur.gouv.fr|data-aċċess=2014-11-22}}</ref> Il-kriminalità f'Pariġi hija simili ma ħafna bliet kbar. Il-kriminalità vjolenti hija relattivament rari fiċ-ċentru tal-belt.<ref name="Department of State">{{Ċita web |data-aċċess=2026-05-02 |titlu=U.S. Dipartiment ta' Stat, Uffiċċju tal-Affarijiet Konsulari, u Sigurtà |url=http://travel.state.gov/content/passports/english/country/france.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150905121340/http://travel.state.gov/content/passports/english/country/france.html |arkivju-data=2015-09-05 |url-status=dead }}</ref> Il-vjolenza politika hija rari, għalkemm dimostrazzjonijiet kbar ħafna jistgħu jseħħu f'Pariġi u fi bliet Franċiżi oħra simultanjament. Dawn id-dimostrazzjonijiet, normalment amministrati minn preżenza qawwija tal-pulizija, jistgħu jduru f'konfrontazzjoni u teskala l-vjolenza.<ref name="Department of State" /> ==Bliet imsieħba== [[File:Castro Pretorio - Colonna di Parigi alle Terme di Diocleziano 1010023.JPG|thumb|upright|Kolonna ddedikata għall-Pariġi f'[[Ruma]].]] Sa mid-9 ta' April 1956, Pariġi hija esklussivament u reċiprokament [[Bliet tewmin|tewmija]] biss ma: * {{flagicon|ITA}} [[Ruma]], Italja :{{fr}} ''Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris.'' :{{it}} ''Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi.'' :{{en}} ''Only Paris is worthy of Rome; only Rome is worthy of Paris.'' :"Pariġi biss hija denja ta' Ruma; Ruma biss hija denja ta' Pariġi"<ref name="rome-twinning" /><ref name="Paris1">{{ċita web |url=http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16468&portlet_id=14974 |xogħol=Mairie de Paris |titlu=Les pactes d'amitié et de coopération |data-aċċess=2007-10-14}}</ref> Pariġi għandha patt ta' ħbiberija u koperazzjoni ma: * {{flagicon|Olanda}} [[Amsterdam]] * {{flagicon|GER}} [[Berlin]] * {{flagicon|Brażil}} [[São Paulo]] * {{flagicon|Żvizzera}} [[Ġinevra]] * {{flagicon|Alġerija}} [[Alġiers|Alġier]] * {{flagicon|Eġittu}} [[Kajr]] * {{flagicon|Kanada}} [[Montréal|Montreal]] * {{flagicon|Ċili}} [[Santiago (Ċili)|Santiago]] * {{flagicon|CZE}} [[Praga]] * {{flagicon|GEO}} [[Tbilisi]] * {{flagicon|UK}} [[Londra]] * {{flagicon|USA}} [[Chicago]] * {{flagicon|USA}} [[San Francisco]] * {{flagicon|USA}} [[Belt ta' New York|New York City]] * {{flagicon|USA}} [[Washington (Distrett ta' Columbia)|Washington, D.C.]] * {{flagicon|Iran}} [[Tehran]] * {{flagicon|Spanja}} [[Madrid]] * {{flagicon|GRE}} [[Ateni]] * {{flagicon|POL}} [[Varsavja]] * {{flagicon|SAU}} [[Riyadh]] * {{flagicon|MEX}} [[Belt tal-Messiku]] * {{flagicon|Portugall}} [[Liżbona]] * {{flagicon|Russja}} [[Moska]] * {{flagicon|Russja}} [[San Pietruburgu]] * {{flagicon|Ċina}} [[Beijing|Bejġing]] * {{flagicon|Ġappun}} [[Tokjo]] * {{flagicon|Korea t'Isfel}} [[Seoul]] ==Referenzi== {{referenzi}} ==Ħoloq esterni== * {{lingwi|fr|en|es}} {{Sit uffiċjali}} * {{en}} [http://www.eparis.com/history-of-paris/ Storja ta' Pariġi] {{Bliet kapitali tal-UE}} {{Lista ta' kapitali Ewropej skont ir-reġjun}} [[Kategorija:Bliet kapitali fl-Ewropa]] [[Kategorija:Bliet ta' Franza]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Franza]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] [[Kategorija:Bliet Ewropej]] jdip1hz4qkdqp5h9jq40hh7bg4c25vs Utent:Trigcly 2 25623 333180 333159 2026-10-26T14:38:04Z Trigcly 17859 aġġornament 333180 wikitext text/x-wiki == '''Artikli ġodda (2039)''' == === <u>'''A'''</u> === * [[Aapravasi Ghat]] * [[Aasivissuit-Nipisat: Territorju tal-Kaċċa tal-Inuit bejn is-Silġ u l-Baħar]] * [[Abbazija ta' Corvey]] * [[Abbazija ta' Fontenay]] * [[Abbazija ta' Lorsch]] * [[Abbazija ta' Pannonhalma]] *[[Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe]] *[[Abbazija ta' Sankt Gallen]] *[[Abbazija ta’ Vézelay|Abbazija ta' Vezelay]] *[[Abu al-Fida]] *[[Abu Mena]] *[[Abu Simbel]] *[[Ċentru Storiku ta' Acre|Acre]] *[[Afag Bashirgyzy]] *[[Aflaj tal-Oman]] *[[Afrodisja]] *[[Agadez]] *[[Agostino Carracci]] *[[Agostino Matrenza]] *[[Ahwar tan-Nofsinhar tal-Iraq]] *[[Aigai]] *[[Aït Benhaddou]] *[[Akkwedott ta' Padre Tembleque]] *[[Akkwedott ta' Pontcysyllte]] *[[Akshata Murthy]] *[[Aksum]] *[[Al Qal'a ta' Beni Hammad]] *[[Al Zubarah]] *[[Al-Maghtas]] *[[Alatyr]] *[[Albéric Magnard]] *[[Alberobello]] *[[Albi]] *[[Alcalá de Henares]] *[[Alcide d'Orbigny]] *[[Aleksandr Yakovlevich Khinchin]] *[[Alenush Terian]] *[[Aleppo]] *[[Alessandro Scarlatti]] *[[Alessandro Volta]] *[[Alexander Pushkin]] *[[Alexander Wolszczan]] *[[Aleksandra Smiljanić]] *[[Alfred Hermann Fried]] *[[Alfred Nobel]] *[[Alfredo Casella]] *[[Alois Dryák]] *[[Alto Douro]] *[[Amazigh Marokkin Standard]] *[[Ambohimanga]] *[[Ambra Sabatini]] *[[Amerigo Vespucci]] *[[Amerigo Vespucci (vapur għoli)|''Amerigo Vespucci'' (vapur għoli)]] * [[L-Amerika t'Isfel|Amerka t’Isfel]] * [[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta’ Fuq]] *[[Amilcare Ponchielli]] *[[Anastasia Golovina]] *[[Anders Jonas Ångström]] *[[André Citroën]] *[[André Weil]] *[[Anfibju]] *[[Anfiteatru ta' El Jem]] *[[Angelina Mango]] * [[Angkor Wat]] * [[Angra do Heroísmo]] * [[Ani]] * [[Anjar]] * [[Anna Brigadere]] * [[Anna Kyriakou]] *[[Anna Seghers]] *[[Anna Sychravová]] *[[Anne-Sophie Mutter]] *[[Anse aux Meadows]] * [[Antartika]] * [[Anticosti]] * [[Antigua Guatemala]] *[[Antoine de Jussieu]] *[[Antoine de Saint-Exupéry]] *[[Antoinette Miggiani]] *[[Anton Diabelli]] *[[Anuradhapura]] *[[Aplogruppi Y-DNA fit-tribujiet tal-Każakistan]] *[[Aporofobija]] *[[Aquileia]] *[[Arċipelagu ta' Bijagós]] *[[Arċipelagu ta' Revillagigedo]] *[[Arċipelagu ta' Vega]] *[[Arena Tettonika Żvizzera ta' Sardona]] *[[Arequipa]] *[[Arġentier]] *[[Arġentier (tad-deheb)]] *[[Ark Ġeodetiku ta’ Struve|Ark Ġeodetiku ta' Struve]] *[[Arkata Trijonfali ta' Orange]] *[[Arkeoloġija]] *[[Arkitett]] *[[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]] *[[Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright]] *[[Arles]] *[[Armata tat-Terrakotta]] *[[Arslantepe]] *[[Art tal-Inċens]] *[[Arthur Schnitzler]] *[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]] *[[Artiġjan]] *[[Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lanka]] *[[As-Salt]] *[[Asmara]] * [[Assisi]] * [[Assi Ċentrali ta' Beijing]] * [[Assur]] * [[Astrofiżika]] *[[Asuman Baytop]] *[[Athos]] *[[Attrazzjonijiet Ewlenin tar-Renju Antik ta' Saba f'Marib]] *[[Auschwitz]] *[[Austin Camilleri]] *[[Ávila]] *[[Avukat]] === '''<u>B</u>''' === * [[Baalbek]] * [[Babilonja]] * [[Baċir tal-Lag ta' Uvs]] * [[Baċir tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Nord-Pas de Calais]] * [[Baeza]] * [[Bagan]] * [[Baħar l-Abjad]] * [[Baħar l-Iswed]] *[[Baħar ta' Wadden]] *[[Baħar tar-Ramel tan-Namibja]] *[[Bajja ta' Dungonab]] *[[Bajja ta' Ha Long]] *[[Bajja ta' Tallinn]] *[[Bajja tal-Klieb il-Baħar]] *[[Bajjad]] *[[Baleron]] *[[Bamberg]] *[[Ban Chiang]] *[[Banská Štiavnica]] *[[Barbier]] *[[Bardejov]] *[[Barokk]] *[[Bartolomé de Escobedo]] *[[Bath, Somerset]] *[[Batlejka]] *[[Battaljun Mediku tal-Ospedalieri]] *[[Battir]] *[[Bauhaus u s-Siti tal-Moviment f'Weimar, f'Dessau u f'Bernau]] *[[Baxkortostan]] *[[Bażi tad-Data tal-Osservazzjoni tal-Kometi]] *[[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Bażilika Ewfrasjana ta' Poreč]] *[[Bażilika ta' San Eġidju]] *[[Beatriz Carrillo]] *[[Beemster]] *[[Béguinage]] *[[Belintersat-1]] *[[BelKA]] *[[Belt Bajda ta' Tel Aviv – il-Moviment Modern]] *[[Belt Kolonjali ta' Santo Domingo]] *[[Belt Projbita]] *[[Belt Storika ta' Ahmadabad]] *[[Belt Storika tal-Kajr]] *[[Belt Storika tal-Moskej ta' Bagerhat]] *[[Belt ta' Guanajuato]] *[[Belt ta' New York]] *[[Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto|Belt ta' Viċenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]] *[[Belt Universitarja ta' Caracas]] *[[Bennej]] *[[Berġa tal-Italja, il-Belt Valletta]] *[[Berġa tal-Italja, il-Birgu]] *[[Bergpark Wilhelmshöhe]] *[[Bernard Grech]] *[[Betlem]] *[[Betti Alver]] *[[Burkhan Khaldun]] *[[Bidwi]] *[[Bieb il-Belt]] *[[Binjiet Gotiċi Vittorjani u tal-Art Deco ta' Mumbai]] *[[Binjiet Tradizzjonali tal-Asante]] *[[BirdLife International]] *[[Blat Imkenni ta' Bhimbetka]] *[[Bliet Antiki tal-Pyu]] *[[Bliet Kapitali tal-Qedem ta' Asuka u ta' Fujiwara]] *[[Bliet Kapitali u Oqbra tar-Renju Antik ta' Koguryo]] *[[Bliet Storiċi tal-Istrett ta' Malakka]] *[[Bobby Charlton]] *[[Bolgar]] *[[Bordeaux]] *[[Borobudur]] *[[Borża ta' Malta]] *[[Bosra]] *[[Bridgetown]] *[[Brook Taylor]] *[[Brú na Bóinne]] *[[Bruno Pizzul]] *[[Bryggen]] *[[Bucha]] *[[Buddha Ġgantesk ta' Leshan]] *[[Bugeddum Armen]] *[[Bukhara]] *[[Burt Bacharach]] *[[Buskett]] *[[Butrint]] *[[Byblos]] === '''<u>Ċ/C</u>''' === * [[Cáceres (Spanja)]] * [[Calakmul]] * [[Camagüey]] * [[Camino Real de Tierra Adentro]] * [[Campeche]] * [[Canal du Midi]] * [[Canaletto]] * [[Caral]] * [[Carcassonne]] *[[Carl Bosch]] *[[Carl David Anderson]] *[[Carl Linnaeus]] *[[Carla Fracci]] *[[Carlo Collodi]] *[[Caroline Mikkelsen]] *[[Casco Viejo, il-Panama]] *[[Castel del Monte, Puglia]] *[[Çatalhöyük]] *[[Causses u Cévennes]] *[[Ċellola]] *[[Ċensu Apap]] *[[Ċentru Kulturali ta' Heydar Aliyev]] *[[Ċentru Modernist tal-Belt ta' Gdynia]] *[[Ċentru Storiku ta' Lijiang]] *[[Ċentru Storiku ta' Macao]] *[[Ċentru Storiku ta' Rauma]] *[[Ċentru Storiku ta' Salvador de Bahia]] *[[Český Krumlov]] *[[Ċetta Chevalier]] *[[Chaîne des Puys]] *[[Chakapuli]] *[[Chan Chan]] *[[Changdeokgung]] *[[Chankillo]] *[[Charles Jean de la Vallée-Poussin]] *[[Charles-Amédée-Philippe van Loo]] *[[Charles Nicolle]] *[[Charles Richter]] *[[Charles Xuereb]] *[[Charlie Watts]] *[[Chavín]] *[[Choeung Ek]] *[[Chersonesus Tawrika]] *[[Chichén Itzá]] *[[Chilehaus]] *[[Choirokoitia]] *[[Christiansfeld]] *[[Christopher Polhem]] *[[Chun Wang]] *[[Cidade Velha]] *[[Cienfuegos]] *[[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]] *[[Cinque Terre]] *[[Ċirkewwa]] *[[Ċiru l-Kbir]] *[[Ċittadella Imperjali ta' Thăng Long]] *[[Ċittadella ta' Erbil]] *[[Ċittadella tad-Dinastija Hồ]] *[[Claude Joseph Rouget de Lisle]] *[[Climats u Terroirs ta' Bourgogne]] *[[Colonia del Sacramento]] *[[Copan]] *[[Córdoba, Spanja]] *[[Coro]] *[[Crespi d'Adda]] *[[Ċrieki tal-Ġebel tas-Senegambja]] *[[Cristofano Allori]] *[[Cuenca, l-Ekwador]] *[[Cuenca (Spanja)]] *[[Cueva de las Manos]] *[[Cumalıkızık]] *[[Curzio Maltese]] *[[Cusco]] *[[Cynthia Turner]] *[[Cyrene]] === '''<u>D</u>''' === * [[Daiga Mieriņa]] * [[Damasku]] * [[Daniel Gabriel Fahrenheit]] * [[Danxia]] * [[Darius I]] *[[Dar ta’ Rietveld Schröder|Dar ta' Rietveld Schröder]] *[[Dar tal-Kimeri]] *[[Dar tat-Twelid ta' Martin Luteru]] *[[Dar u Studjo ta' Luis Barragán]] *[[Delos]] *[[Delphi]] *[[Delta ta' Saloum]] *[[Delta ta' Okavango]] *[[Delta tad-Danubju]] *[[Delta tax-xmara Kızılırmak]] *[[Demokrazija]] *[[Dengfeng]] *[[Dentist]] *[[Denys Shmyhal]] *[[Déodat Gratet de Dolomieu]] *[[Deżert ta' Badain Jaran]] *[[Deżert ta' Lut]] *[[Deżerta tal-isfarġel]] *[[Dholavira]] *[[Diamantina]] *[[Diana, Prinċipessa ta' Wales]] *[[Diaolou]] *[[Diga ta' Karakaya]] *[[Dikjarazzjoni tal-Indipendenza tal-Ukrajna]] *[[Dimitrana Ivanova]] *[[Distrett ta' At-Turaif]] *[[Diy-Gid-Biy]] *[[Dizzjunarju]] *[[Djalett]] *[[Djar Ewlenin ta' Victor Horta fi Brussell]] *[[Djémila]] *[[Djerba]] *[[DNA]] *[[Dolċier]] *[[Dolmen ta' Menga]] *[[Dolmen ta' Viera]] *[[Dolomiti]] *[[Domenico Allegri]] *[[Domenico Scarlatti]] *[[Domowina]] *[[Domus de Janas]] *[[Domus Rumana]] *[[Donatello]] *[[Dougga]] *[[Draginja Vuksanović-Stanković]] *[[Dubrovnik]] *[[Durmitor]] * [[Dwejra]] === '''<u>E</u>''' === * [[Edgar Preca]] * [[Edward Sexton]] * [[Edinburgu]] * [[Edward de Bono]] * [[Edwin Hubble]] * [[Efesu]] * [[Eise Eisinga]] *[[Ekonomista]] *[[Ekosistema u Relitt tal-Pajsaġġ Kulturali ta' Lopé-Okanda]] *[[El Escorial]] *[[El Jadida]] *[[El Tajin]] *[[El Torcal]] *[[Eladio Dieste]] *[[Eleonora Jenko Groyer]] *[[Elisha Graves Otis]] *[[Elvas]] *[[Emil Nolde]] *[[Emma Andrijewska]] *[[Emma Muscat]] *[[Enrique Tabone]] *[[Ernst Schröder]] *[[Esperantoloġija]] *[[Essaouira]] *[[Estrazzjoni terminoloġika]] *[[Ethel Anderson]] *[[Eugenija Šimkūnaitė]] *[[Eugenio Montale]] *[[Eva Ahnert-Rohlfs]] *[[Evelyn Bonaci]] *[[Évora]] *[[Ewropa tal-Lvant]] === '''<u>F</u>''' === * [[Fabbrika ta' Fagus]] * [[Fabbrika ta' Van Nelle]] * [[Fabbrika tal-Azzar ta' Völklingen]] * [[Fabbrika tal-Ħadid ta' Engelsberg]] * [[Fabbrika tal-Ħarir ta' Tomioka]] * [[Fabbrika tal-Injam u tal-Kartun ta' Verla]] * [[Fabbriki tal-Wied ta' Derwent]] * [[Fanal ta' Cordouan]] * [[Fanjingshan]] * [[Fasil Ghebbi]] * [[Fatehpur Sikri]] * [[Fdalijiet Arkeoloġiċi ta' Moenjodaro]] * [[Fdalijiet ta' Gedi]] * [[Fdalijiet ta' León Viejo]] * [[Fdalijiet ta' Loropéni]] * [[Fdalijiet tal-Vihara Buddista f'Paharpur]] * [[Fehme Agani]] *[[Femminiżmu tar-Rom]] *[[Fenno-Skandinavja]] *[[Fernando Botero]] *[[Ferrara]] *[[Ferruccio Lamborghini]] *[[Festival ta' Sanremo]] *[[Fiera Internazzjonali ta' Rachid Karami f'Tripoli]] *[[Figolla]] *[[Firenze]] *[[Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat]] *[[Fjords Norveġiżi tal-Punent]] *[[Flora Martirosian]] *[[Fondoq ta' Ironbridge]] *[[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]] *[[Foresti Irkanjani]] *[[Foresti Muntanjużi ta' Odzala-Kokoua]] *[[Foresti Sagri ta' Kaya tal-Mijikenda]] *[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] *[[Foresti Tropikali ta' Gondwana]] *[[Foresti Tropikali tal-Atsinanana]] *[[Foresti Tropikali u Artijiet Mistagħdra Kolkiċi]] *[[Foresti Verġni ta' Komi]] *[[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]] *[[Forti l-Aħmar]] * [[Forti ta' Agra]] *[[Forti ta' Bahla]] *[[Forti ta' Galle]] *[[Forti ta' Ġesù]] *[[Forti ta' Rohtas]] *[[Fortifikazzjonijiet fuq in-Naħa tal-Karibew tal-Panama: Portobelo-San Lorenzo]] *[[Fortifikazzjonijiet ta’ Kotor|Fortifikazzjonijiet ta' Kotor]] *[[Fortifikazzjonijiet ta' Vauban]] *[[Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan]] *[[Fortijiet u Kastelli tal-Ghana]] *[[Fortizza ta' Diyarbakır]] *[[Fortizza ta' Hwaseong]] *[[Fortizza ta' Pirot]] *[[Fortizza ta' San Nikola]] *[[Fortizza ta' Suomenlinna]] *[[Fortizzi ta' Dacia fil-Muntanji Orăștie]] *[[Fortizzi Tondi tal-Vikingi]] *[[Foss ta' Messel]] *[[Fotografu]] *[[Fram2]] *[[Francesco Guardi]] *[[François-Alphonse Forel]] *[[François Couperin]] *[[François Girardon]] *[[Francois Mauriac]] *[[Franco Migliacci]] *[[Franġisk Zahra]] *[[Frank Drake]] *[[Franz Beckenbauer]] *[[Franz Kafka]] *[[Franz Ritter von Hauer]] *[[Franz von Suppé]] *[[Frawla]] *[[Fray Bentos]] *[[Frédéric Bartholdi]] *[[Friedrich Georg Wilhelm von Struve]] *[[Fritz Albert Lipmann]] *[[Frosta tal-Għid]] * [[Frott]] * [[Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel]] * [[Fruntieri Rumani ta' Dacia]] * [[Fruntieri Rumani tad-Danubju]] * [[Fruntieri tal-Imperu Ruman]] *[[Fuji]] *[[Furnar]] === '''<u>Ġ</u>''' === * [[Ġardinar]] *[[Ġebla ta' Rosetta]] * [[Ġebla tal-Ġeneral]] * [[Ġeoloġija]] * [[Ġeriko tal-Qedem]] * [[Ġerusalemm]] * [[Ġibjun ta' Bovilla]] * [[Ġibjun ta' Kiev]] * [[Ġnien Botaniku ta' Padova]] * [[Ġnien Persjan]] * [[Ġobon ta' Jāņi]] * [[Ġonna Botaniċi Rjali ta' Kew]] * [[Ġonna Botaniċi ta' Singapore]] * [[Ġonna Klassiċi ta' Suzhou]] * [[Ġonna ta' Hevsel]] * [[Ġonna ta' Shalimar]] * [[Ġorġ Mallia]] *[[Ġurnalist]] === '''<u>G</u>''' === * [[Gammelstad]] * [[Gamzigrad]] * [[Gati tal-Punent]] * [[Gebel Barkal]] * [[Geirangerfjord]] * [[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]] *[[Georg Ohm]] *[[Georg von Békésy]] *[[George Gallup]] *[[Georges Bernanos]] *[[Georges J.F. Kohler]] *[[Gerbrand van den Eeckhout]] *[[Getbol, il-Pjanuri tal-Marea tal-Korea t'Isfel]] *[[Ghadamès]] *[[Giacomo Barozzi da Vignola]] *[[Giacomo Zanella]] *[[Giampiero Galeazzi]] *[[Gianni Vella]] *[[Gigi Riva]] *[[Giorgia Meloni]] *[[Giorgio Vasari]] *[[Giosuè Carducci]] *[[Giotto]] *[[Giovanni Arduino]] *[[Giovanni Battista Belzoni]] *[[Giovanni Boccaccio]] *[[Giovanni Paisiello]] *[[Giovanni Papini]] *[[Giulio Natta]] *[[Gjirokastër]] *[[Glossarju]] *[[Göbekli Tepe]] *[[Goffredo Mameli]] *[[Goiás]] *[[Golf ta' California]] *[[Golf ta' Porto]] *[[Gonbad-e Qābus]] *[[Gordion]] *[[Gösta Mittag-Leffler]] *[[Gotiku]] *[[Gozinaki]] *[[Gran Ordni tar-Re Tomislav]] *[[Grand Pré]] *[[Grand-Bassam]] *[[Grand Place, Brussell]] *[[Graz]] *[[Grazia Deledda]] *[[Greenland]] *[[Gregorio Allegri]] *[[Gremxula ta' Malta]] *[[Grotta ta' Chauvet]] *[[Grotti ta' Longmen]] *[[Grotti ta' Yungang]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Khajuraho]] *[[Grupp ta' Monumenti ta' Mahabalipuram]] *[[Guillaume Cornelis van Beverloo]] *[[Guimarães]] *[[Gustave Charpentier]] * [[Gżejjer Eolji]] * [[Gżejjer Falkland]] * [[Gżejjer Galapagos]] * [[Gżejjer Marquesas]] * [[Gżejjer Solovetsky]] * [[Gżejjer Sub-Antartiċi ta' New Zealand]] * [[Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa]] * [[Gżejjer ta' Ogasawara]] * [[Gżejjer tal-Blat]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Aldabra]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Bikini]] * [[Gżejjer tal-Qroll ta' Rocas]] * [[Gżejjer tan-Nofsinhar u Ibħra Awstrali Franċiżi]] * [[Gżira Heard u l-Gżejjer McDonald]] * [[Gżira Inaċċessibbli]] * [[Gżira Sagra ta' Okinoshima u Siti Assoċjati fir-Reġjun ta' Munakata]] * [[Gżira ta' Cocos]] * [[Gżira ta' Fraser]] * [[Gżira ta' Gorée]] * [[Gżira ta' Henderson]] *[[Gżira ta' Jeju]] *[[Gżira ta' Kunta Kinteh]] *[[Gżira ta' Lord Howe]] *[[Gżira ta' Macquarie]] *[[Gżira ta' Mozambique]] *[[Gżira ta' Pico]] *[[Gżira ta' Robben]] *[[Gżira ta' Saint-Louis]] *[[Gżira ta' Tiwai]] *[[Gżira ta' Wrangel]] *[[Gżira tal-Mużewijiet]] === '''<u>GĦ</u>''' === * [[Għajn Tuffieħa]] * [[Għalliem]] *[[Għar Dalam]] *[[Għar ta' Altamira]] *[[Għar ta' Gorham]] *[[Għar ta' Karain]] *[[Għar ta' Optymistychna]] *[[Għar ta' Vjetrenica]] *[[Għar tal-Apokalissi]] *[[Għar tal-Irħam]] *[[Għar tas-Silġ ta' Dobšiná]] *[[Għarb]] *[[Għelieqi Mtarrġa tar-Ross tal-Cordilleras tal-Filippini]] *[[Għerien Karstiċi ta' Aggtelek u tas-Slovakkja]] *[[Għerien ta' Ajanta]] *[[Għerien ta' Elephanta]] *[[Għerien ta' Ellora]] *[[Għerien ta' Mogao]] *[[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]] *[[Għerien u Arti tal-Era Glaċjali fil-Jura tas-Swabja]] *[[Għid]] *[[Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne]] *[[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]] *[[Għoljiet ta' Donets]] *[[Għoljiet ta' Matobo]] *[[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]] === '''<u>H</u>''' === * [[Hagia Sophia]] * [[Hahoe]] * [[Haley Bugeja]] * [[Halloumi]] * [[Hallstatt]] * [[Hampi]] *[[Hans Geiger]] *[[Hans Memling]] *[[Hans Sloane]] *[[Hans Spemann]] *[[Harar]] *[[Harry Belafonte]] *[[Hatı Çırpan]] *[[Hatra]] *[[Hattusha]] *[[Hawa Mahal]] *[[Hebron]] *[[Hedeby]] *[[Hegmataneh]] *[[Hegra]] *[[Heinrich Hertz]] *[[Helena Kottler Vurnik]] *[[Henri Fantin-Latour]] *[[Henri Frederic Amiel]] *[[Hermannus Contractus]] *[[Hideki Shirakawa]] *[[Hideki Yukawa]] *[[Hildesheim]] *[[Höga Kusten]] *[[Hoh Xil]] *[[Hội An]] *[[Holašovice]] *[[Hollókő]] *[[Hongcun]] *[[Hospicio Cabañas]] *[[Hospital de Sant Pau]] *[[Hovgården]] *[[Howard Carter]] *[[Hryhorii Kvitka-Osnovianenko]] *[[Huangshan]] *[[Hubert de Givenchy]] === '''<u>Ħ</u>''' === * [[Ħaġar Megalitiku ta' Carnac]] * [[Ħaġar ta' Jelling]] * [[Ħajja]] *[[Ħajt il-Kbir taċ-Ċina]] *[[Ħitan Rumani ta' Lugo]] *[[Ħsad tal-Perli fil-Bahrain]] *[[Ħuta]] === '''<u>I</u>''' === * [[Ibn Battuta]] * [[ICOMOS]] * [[Idolu ta' Shigir]] * [[Idrija]] * [[Idrijski žlikrofi]] * [[Ilha Grande]] * [[Il-Ħadd]] * [[Il'ja Prigožini]] * [[Impjant Nukleari ta' Zaporizhzhia]] *[[Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Wouda]] *[[Impjanti tan-Nitrat tal-Potassju ta' Humberstone u ta' Santa Laura]] *[[Inara Luigas]] *[[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica|Inċiżjonijiet fuq il-Blat f'Valcamonica]] *[[Independence Hall]] *[[Indiċi]] *[[Industrija tal-lavanja f'Wales]] *[[Ingredjent]] *[[Intaljatur]] *[[Internet]] *[[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]] * [[Ipproċessar testwali]] * [[Irdumijiet ta' Bandiagara]] * [[Iremel]] * [[Irħula Antiki ta' Djenné]] * [[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]] * [[Irpin]] * [[Irziezet Imżejnin ta' Hälsingland]] *[[Isabella d'Este]] *[[ISBN]] *[[Istitut tar-Riċerka dwar il-Foresti tal-Malażja]] *[[Istmu Kuronjan]] *[[It-Tlieta]] *[[It-Tnejn]] *[[Ivan Turgenev]] *[[Ivrea]] === '''<u>J</u>''' === * [[Jabal Amil]] * [[Jacinto Benavente]] * [[Jaipur]] * [[Jakob Bogdani]] * [[Jan Novák]] *[[Jantar Mantar, Jaipur]] *[[Jarrod Sammut]] *[[Jean Antoine Houdon]] *[[Jean Dieudonné]] *[[Jean Picard]] *[[Jebel Faya]] *[[Jeddah]] *[[Jodensavanne]] *[[Joggins]] *[[Johann Christian Bach]] *[[Johan Jensen]] *[[John Edward Critien]] *[[John Kendrew]] *[[John Strutt Rayleigh]] *[[Jongmyo]] *[[Jørgen Pedersen Gram]] *[[Josef Hoffman]] *[[Joseph Louis Gay-Lussac]] *[[Joya de Cerén]] *[[Jože Plečnik]] *[[Jules Pascin]] *[[Julia Malinova]] *[[Julia Sanina]] *[[Júlia Sigmond]] *[[Julio Baghy]] *[[Julius Wagner-Jauregg]] *[[Jum il-Ġifa]] *[[Jum il-Lingwa Erżjana]] *[[Jum l-Ewropa]] *[[Jum Zamenhof]] === '''<u>K</u>''' === * [[Kaċċa bl-ajkli]] * [[Kairouan]] * [[Kaja Kallas]] *[[Kalwaria Zebrzydowska]] *[[Kampnari tal-Belġju u ta' Franza]] *[[Kanal il-Kbir (iċ-Ċina)]] *[[Kanal ta' Rideau]] *[[Kanali ta' Amsterdam]] *[[Kandy]] *[[Kappella]] *[[Karavanseraj Persjani]] *[[Karbalayi Safikhan Karabakhi]] *[[Karl Ferdinand Braun]] *[[Karl Weierstrass]] *[[Karlskrona]] *[[Karlu III]] *[[Kasbah tal-Alġier]] *[[Kaskati ta' Galdelsha]] *[[Kaskati ta' Vitorja]] *[[Kastell ta' Alamut]] *[[Kastell ta' Ankara]] *[[Kastell ta' Durham]] *[[Kastell ta' Himeji]] *[[Kastell ta’ Kroměříž|Kastell ta' Kroměříž]] *[[Kastell ta' Kronborg]] *[[Kastell ta' Kuressaare]] *[[Kastell ta’ Litomyšl|Kastell ta' Litomyšl]] *[[Kastell ta' Lubart]] *[[Kastell ta’ Malbork|Kastell ta' Malbork]] *[[Kastell ta' Nesvizh]] *[[Kastell ta' Neuschwanstein]] *[[Kastell ta' Paphos]] *[[Kastell ta' San Pedro de la Roca]] *[[Kastell ta' Spiš]] *[[Kastell ta' Wartburg]] *[[Kastell ta' Zerzevan]] *[[Kastelli ta' Augustusburg u Falkenlust fi Brühl]] *[[Kastelli ta' Bellinzona]] *[[Kastelli u Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu fi Gwynedd]] *[[Katarina Vitale]] * [[Katidral]] *[[Katidral ta' Aachen]] *[[Katidral ta' Amiens]] *[[Katidral ta' Bourges]] *[[Katidral ta' Burgos]] *[[Katidral ta' Canterbury]] *[[Katidral ta' Chartres]] *[[Katidral ta' Köln]] *[[Katidral ta' León, Nikaragwa]] *[[Katidral ta' Naumburg]] *[[Katidral ta' Reims]] *[[Katidral ta' Roskilde]] *[[Katidral ta' Santa Sofija (Kiev)]] *[[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' Šibenik]] *[[Katidral ta' Speyer]] *[[Katidral ta' Tournai]] *[[Katidral ta' Zvartnots]] *[[Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna ta' Kiev]] *[[Katidral tat-Trasfigurazzjoni, Dnipro]] *[[Katina Muntanjuża ta' Ennedi]] *[[Katina Muntanjuża ta’ Meskheti]] *[[Katina Muntanjuża ta' Mulanje]] *[[Katsiaryna Barysevich]] *[[Kauksi Ülle]] *[[Kaunas]] *[[Kavallier ta' Madara]] * [[Kavallier ta’ San Ġakbu|Kavallier ta' San Ġakbu]] * [[Kawkasu tal-Punent]] * [[KazCosmos]] *[[Kelma]] *[[Kerkuane]] *[[Kernavė]] *[[Kewkbet is-Safar]] *[[Khafre]] *[[Khami]] *[[Khinalug]] *[[Khiva]] *[[Khor Rori]] *[[Khorramabad]] *[[Khuttal]] *[[Kibbeh]] *[[Kiki Kogelnik]] *[[Kinderdijk]] *[[Kirurgu]] *[[Kizhi Pogost]] *[[Kladruby nad Labem]] * [[Klima ta' Malta]] * [[Klondike]] * [[Kluane / Wrangell–St. Elias / Bajja tal-Glaċieri / Tatshenshini-Alsek]] * [[Knarik Vardanyan]] * [[Knejjes Barokki tal-Filippini]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Ivanovo]] * [[Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Lalibela]] *[[Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos|Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta' Troodos]] *[[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí]] *[[Knejjes ta' Chiloé]] *[[Knejjes tal-Injam ta' Maramureș]] *[[Knejjes tal-Injam tal-Karpazji Slovakki]] *[[Knejjes tal-Injam tan-Nofsinhar ta’ Małopolskie]] *[[Knejjes tal-Iskola tal-Arkitettura ta' Pskov]] *[[Knejjes tal-Moldavja]] *[[Knejjes tal-Paċi]] *[[Knejjes u Kunventi ta' Goa]] *[[Knisja Antika ta' Petäjävesi]] *[[Knisja ta' Atlántida]] *[[Knisja ta' Boyana]] *[[Knisja ta' San Ġwann f'Kaneo]] *[[Knisja ta' San Nikola tas-Saqaf]] *[[Knisja ta' Santa Margerita]] *[[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji, Milan]] *[[Knisja tal-Injam ta' Urnes]] *[[Knisja tal-Paċi fi Świdnica]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġwann ta' Nepomuk|Knisja tal-Pellegrinaġġ ta’ San Ġwann ta' Nepomuk]] *[[Knisja tal-Pellegrinaġġi ta' Wies]] *[[Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos]] *[[Knisja tal-Vitorja]] *[[Koh Ker]] *[[Kok]] *[[Kolomenskoye]] *[[Kolonja tal-Artisti ta' Darmstadt]] *[[Kolonji tal-Benevolenza]] *[[Kolonna ta' Ġuljanu]] *[[Kolonna tat-Trinità Mqaddsa, Olomouc]] * [[Kolossew]] * [[Konso]] *[[Konversazzjoni]] *[[Korfù]] *[[Kosta Ġurassika]] *[[Kosta ta' Amalfi]] *[[Kosta ta' Ningaloo]] *[[Kostituzzjoni ta’ Malta|Kostituzzjoni ta' Malta]] *[[Kotlovina]] *[[Koutammakou]] *[[Krak des Chevaliers]] *[[Krakovja]] *[[Krater ta' Logoisk]] *[[Krater ta' Vredefort]] *[[Kremlin ta' Kazan]] *[[Kremlin ta’ Moska|Kremlin ta' Moska]] *[[Kreta]] *[[Krisztina Tóth]] *[[Krzemionki]] *[[Ksour Antiki ta' Ouadane, Chinguetti, Tichitt u Oualata]] *[[Kubdari]] *[[Kujataa]] *[[Kulangsu]] *[[Kuldīga]] *[[Kulleġġ Navali Rjali Antik]] *[[Kultura ta' Chaco]] *[[Kultura ta' Chinchorro]] *[[Kultura ta' Liangzhu]] *[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] *[[Kumpless Modern ta' Pampulha]] *[[Kumpless Monumentali ta' Brâncuși f'Târgu Jiu]] *[[Kumpless ta' Konservazzjoni tal-Amażonja Ċentrali]] *[[Kumpless ta' W-Arly-Pendjari]] *[[Kumpless tal-Bażar Storiku ta' Tabriz]] *[[Kumpless tal-Foresti ta' Dong Phayayen-Khao Yai]] *[[Kumpless tal-Foresta ta' Kaeng Krachan]] *[[Kumpless tal-Kastell ta' Mir]] *[[Kumpless tal-Khānegāh u tas-Santwarju tax-Xejikk Safi al-din f'Ardabil]] *[[Kumpless tal-Monumenti ta' Huế]] *[[Kumpless tal-Muntanji u tat-Tempji ta' Chengde]] *[[Kumpless tal-Oqbra ta' Koguryo]] *[[Kumpless tal-Pajsaġġ ta' Tràng An]] *[[Kumpless u l-Estancias tal-Ġiżwiti ta' Córdoba]] *[[Kumplessi Monastiċi Armeni tal-Iran]] *[[Kumplessi Petroglifiċi tal-Altai tal-Mongolja]] *[[Kumplessi Sagri tal-Hoysala]] *[[Kumitat tal-Wirt Dinji]] *[[Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair]] *[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]] *[[Kunvent ta' Spiš]] *[[Kunvent ta’ Novodevichy|Kunvent ta' Novodevichy]] *[[Kunya-Urgench]] *[[Kuruna ta' Zvonimir]] *[[Kutná Hora]] === '''<u>L</u>''' === * [[L-Arti]] * [[L-Erbgħa]] * [[L-Ewwel Mara jew Raġel ta' Malta]] * [[Lag ta' Baikal]] * [[Lag ta' Brebeneskul]] * [[Lag ta' Kezenoyam]] * [[Lag ta' Laach]] * [[Lag tal-Punent, Hangzhou]] * [[Lagi ta' Ounianga]] * [[Lag ta' Skadar]] * [[Lagi ta' Willandra]] * [[Lake District]] * [[Lamu]] *[[Landier]] *[[Lapponja Żvediża]] *[[Las Médulas]] *[[Lascaux]] *[[Lavaux]] *[[Lavra tat-Trinità ta' San Serġjo]] *[[Lazzaro Pisani]] *[[Le Corbusier]] *[[Le Havre]] *[[Le Locle]] *[[Léon Werth]] *[[Leptis Magna]] *[[Lessikoloġija]] * [[Lessiku]] * [[Letoon]] * [[Lev Davidovich Landau]] * [[Lev Semenovič Pontrjagin]] * [[Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati]] * [[Levuka]] * [[Leyla Mammadbeyova]] * [[Liftijiet Idrawliċi tal-Canal du Centre]] *[[Lika Kavzharadze]] *[[Lima]] *[[Lingwa Erżjana]] *[[Lingwa Ġermaniża]] *[[Linja ferrovjarja ta’ Semmering|Linja ferrovjarja ta' Semmering]] *[[Linja Ferrovjarja Trans-Iranjana]] *[[Linji Ferrovjarji tal-Muntanji tal-Indja]] *[[Linji ta' Nazca]] *[[Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi]] *[[Lista ta’ binjiet ta’ Gaudí]] *[[Lista ta' kumpaniji elenkati fil-Borża ta' Malta]] *[[Lista ta' Membri tal-Parlament ta' Malta, 2017–2022]] *[[Lista ta' peniżoli]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Andorra]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Ċipru]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Iżrael]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Kuba]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Madagascar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'San Marino]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Franza]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja|Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċekja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċilì]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fiċ-Ċina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bangladesh]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belarussja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Brażil]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Filippini]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Finlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġermanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Georgia]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Jemen]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kambodja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Karibew]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kirgistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kolombja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Korea ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Laos]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Litwanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lussemburgu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Lvant tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Malażja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mauritania]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Messiku]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Moldova]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Mongolja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Myanmar]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Pakistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Palestina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Perù]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Punent tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Vjetnam]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nepal]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Netherlands]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Norveġja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Russja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sirja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovakkja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sri Lanka]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tajlandja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tanzanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Ewropa]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tuneżija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fix-Xlokk tal-Asja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afganistan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka Ċentrali]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka t'Isfel]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Amerka ta' Fuq]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arabja Sawdija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Arġentina]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Armenja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstralja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Awstrija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Eġittu]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Etjopja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Indoneżja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Irlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Għarab]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Istati Uniti]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżlanda]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Oċeanja]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ukrajna]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ungerija]] *[[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Użbekistan]] *[[Liz Truss]] *[[Loġġa tal-Ħarir]] *[[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]] *[[Lorenzo de' Medici]] *[[Lorenzo Gafà]] *[[Lorenzo Valla]] *[[Luang Prabang]] *[[Lübeck]] *[[Luca Parmitano]] *[[Lucavsala]] *[[Lucia Piussi]] *[[Lučka Kajfež Bogataj]] *[[Ludmila tal-Boemja]] *[[Ludovico Ariosto]] *[[Ludovico Carracci]] *[[Ludwik Lejzer Zamenhof]] *[[Luigi Boccherini]] *[[Luigi Galvani]] *[[Luigi Pirandello]] *[[Lumbini]] *[[Luna 26]] *[[Lunenburg]] *[[Lvant ta' Rennell]] *[[Lviv]] *[[Lyon]] *[[Lyubov Panchenko]] === '''<u>M</u>''' === * [[Maċedonit]] * [[Machu Picchu]] * [[Madinat Al-Zahra]] *[[Mafkar tal-Paċi ta' Hiroshima]] *[[Magda Šaturová-Seppová]] *[[Maison Carrée]] * [[Malta taħt il-Franċiżi]] *[[Maltin]] *[[Måneskin]] *[[Manhush]] *[[Manto Mavrogenous]] *[[Mantova]] *[[Margaret Abela]] *[[Maria De Filippi]] *[[Maria Dobroniega ta' Kiev]] *[[Maria Grollmuß]] *[[Marian Smoluchowski]] *[[Mario Draghi]] *[[Mário Zagallo]] *[[Marrakesh]] *[[Marta Kos]] *[[Martinu I ta' Sqallija]] *[[Mary Chronopoulou]] *[[Mary Fenech Adami]] *[[Mary Moser]] *[[Masada]] *[[Masġar tal-Palm ta' Elche]] *[[Maurizio Costanzo]] *[[Mawżolew ta’ Khoja Ahmed Yasawi]] *[[Maymand]] *[[Mbanza Kongo]] *[[Medalja ta' Marian Smoluchowski]] *[[Medina ta' Sousse]] *[[Mehmet Ali Ağca]] *[[Melka Kunture]] *[[Mérida (Spanja)]] *[[Merill]] *[[Meroe]] *[[Merv]] *[[Meteora]] *[[Michael Refalo]] *[[Michail Glinka]] *[[Mikhail Ostrogradsky]] *[[Milan]] *[[Mileva Filipović]] *[[Mimoza Kusari-Lila]] *[[Mina tal-Imħabba ta' Klevan]] *[[Minaret ta' Jam]] *[[Minjiera Storika tal-Fidda f'Tarnowskie Góry]] *[[Minjiera tal-Faħam ta' Ombilin]] *[[Minjiera tal-Fidda ta' Iwami Ginzan]] *[[Minjiera tal-Melħ ta’ Wieliczka]] *[[Minjiera tar-Ram ta' Falun]] *[[Minjieri tad-Deheb tal-Gżira ta' Sado]] *[[Minjieri taż-Żnied Neolitiċi ta' Spiennes]] *[[Mira Alečković]] *[[Mirella Freni]] *[[Miroslav Řepa]] *[[Missjonijiet Franġiskani fis-Sierra Gorda ta' Querétaro]] *[[Missjonijiet ta' San Antonio]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti fost il-Guarani]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos]] *[[Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' La Santísima Trinidad de Paraná u Jesús de Tavarangue]] *[[Mnajdra]] *[[Modena]] *[[Mogħdija tal-Ġgant]] *[[Moidam]] *[[Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl]] *[[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]] *[[Monasteru ta' Alcobaça]] *[[Monasteru ta' Batalha]] *[[Monasteru ta' Ferapontov]] *[[Monasteru ta' Gelati]] *[[Monasteru ta' Geghard]] *[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]] *[[Monasteru ta' Haghpat]] *[[Monasteru ta' Hoge]] *[[Monasteru ta' Horezu]] *[[Monasteru ta' Hosios Loukas]] *[[Monasteru ta' Maulbronn]] *[[Monasteru ta' Neghuts]] *[[Monasteru ta' Poblet]] *[[Monasteru ta' Rila]] *[[Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu]] *[[Monasteru ta' San Ilarjun]] *[[Monasteru ta' Sanahin]] *[[Monasteru ta' Santa Katarina]] *[[Monasteru ta' Sopoćani]] *[[Monasteru ta' Studenica]] *[[Monasteru ta' Voroneț]] *[[Monasteru tal-Ġlormini]] *[[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]] *[[Monika Kryemadhi]] *[[Møns Klint]] *[[Mont-Saint-Michel]] *[[Monte Albán]] *[[Monte San Giorgio]] *[[Monte Titano]] *[[Monticello]] * [[Monument]] * [[Monument Nazzjonali ta' Żimbabwe l-Kbir]] * [[Monumenti Bojod ta' Vladimir u ta' Suzdal]] * [[Monumenti Buddisti fl-inħawi ta' Hōryū-ji]] * [[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]] * [[Monumenti Rumani, il-Katidral ta' San Pietru u l-Knisja tal-Madonna fi Trier]] * [[Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi]] * [[Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)]] * [[Monumenti Storiċi ta' Makli]] *[[Monumenti Storiċi ta' Nara]] *[[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]] *[[Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev]] *[[Monumenti u Siti Storiċi f'Kaesong]] *[[Monumenti u Siti Storiċi ta' Hiraizumi]] *[[Morelia]] *[[Moritz Cantor]] *[[Moskea Antika ta' Edirne]] *[[Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği]] *[[Moskea ta' Arif Agha]] *[[Moskea ta’ Selimiye, Edirne]] *[[Moskea tal-Ġimgħa ta' Esfahan]] *[[Moskea tat-Tatari]] *[[Moskej bi stil Sudaniż fit-Tramuntana tal-Kosta tal-Avorju]] *[[Moskej tal-Pilastri tal-Injam tal-Anatolja Medjevali]] *[[Motoori Norinaga]] *[[Mramorje]] *[[Mtskheta]] *[[Mtsvane]] *[[Muhammad al-Idrisi]] *[[Muħammed]] *[[Muniċipju ta' Bremen]] *[[Muntanja Pelée]] *[[Muntanja Qingcheng]] *[[Muntanja ta' Kumgang]] *[[Muntanja Wutai]] *[[Muntanji Blu u John Crow]] *[[Muntanji Makhonjwa ta' Barberton]] *[[Muntanji ta' Homolje]] *[[Muntanji tad-Deheb ta' Altai]] *[[Muntanji tal-Krimea]] *[[Muntanji Wudang]] *[[Muntanji Wuyi]] *[[Mużew Brittaniku]] *[[Mużew Nazzjonali tal-Montenegro]] *[[Mużew ta' Plantin-Moretus]] *[[Mużew ta' Trojja]] *[[Myśliwska]] *[[Mystras]] === '''<u>N</u>''' === * [[Nærøyfjord]] * [[Nadur]] * [[Naftalan]] * [[Nagorno-Karabakh]] * [[Naħla tal-għasel ta' Malta]] * [[Nalanda Mahavihara]] * [[Namhansanseong]] * [[Nancy]] * [[Nan Madol]] *[[Napli]] *[[Naryn-Kala]] *[[Nataliya Kobrynska]] *[[Nea Moni ta' Chios]] *[[Nekropoli]] *[[Nekropoli ta' Beit She'arim]] *[[Nekropoli ta' Monterozzi]] *[[Nemrut Dağı]] *[[Nessebar]] *[[New Lanark]] *[[New Secret (jott)]] *[[Nexhmije Pagarusha]] *[[Nicolas-Claude Fabri de Peiresc]] *[[Nicolas-Joseph Cugnot]] *[[Nicolas Flamel]] *[[Nicolau Coelho]] *[[Nida]] *[[Nika Križnar]] *[[Nikkō]] *[[Nil]] *[[Nino Ramishvili]] *[[Nisa (Turkmenistan)]] *[[Nisa f’Malta]] *[[Nisa fl-elezzjonijiet ġenerali ta’ Malta]] *[[Nizza]] *[[Norman Morrison]] *[[Nutar]] === '''<u>O</u>''' === * [[Oażi ta' Al-Ahsa]] * [[Olga Tass]] *[[Olimpja]] *[[Olinda]] *[[Ophrys caucasica|''Ophrys caucasica'']] *[[Oplontis]] *[[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastija Xixia]] *[[Oqbra imperjali tad-dinastiji Ming u Qing]] *[[Oqbra Rjali tad-Dinastija Joseon]] *[[Oqbra ta' Mozu]] *[[Oqbra tar-Rejiet ta' Buganda f'Kasubi]] *[[Orthohantavirus]] *[[Ortografija Litwana]] *[[Osservatorji Astronomiċi tal-Università Federali ta' Kazan]] *[[Osservatorju ta' Črni Vrh]] *[[Osservatorju ta' Jodrell Bank]] *[[Osservatorju ta' Rozhen]] *[[Osun-Osogbo]] *[[Otto Toeplitz]] *[[Ouro Preto]] === '''<u>P</u>''' === * [[Pablo Neruda]] * [[Pagoda ta' Vinh Nghiem]] * [[Pajsaġġ Agrikolu tan-Nofsinhar ta' Öland]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tal-Ewwel Pjantaġġuni tal-Kafè fix-Xlokk ta' Kuba]] * [[Pajsaġġ Arkeoloġiku tas-Sassanidi fil-Provinċja ta' Fars]] * [[Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon]] * [[Pajsaġġ Karstiku tan-Nofsinhar taċ-Ċina]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani]] * [[Pajsaġġi Kulturali ta' Bassari, Fula u Bedik]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Budj Bim]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Gedeo]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Hawraman/Uramanat]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Le Morne]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta’ Lednice-Valtice]] * [[Pajsaġġ Kulturali ta' Sukur]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Għelieqi Mtarrġa tar-Ross ta' Honghe Hani]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Kafè tal-Kolombja]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Lag ta' Kenozero]] * [[Pajsaġġ Kulturali tal-Wied ta' Orkhon]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan]] * [[Pajsaġġ Kulturali tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Zuojiang]] * [[Pajsaġġ Kulturali u Botaniku ta' Richtersveld]] * [[Pajsaġġ Kulturali u l-Fdalijiet Arkeoloġiċi tal-Wied ta' Bamiyan]] * [[Pajsaġġ Migratorju ta' Boma–Badingilo]] * [[Pajsaġġi Militari tal-Imperu Maratha fl-Indja]] * [[Pajsaġġ tal-Kaċċa Medjevali fit-Tramuntana ta' Zealand]] * [[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]] * [[Pajsaġġ tax-Xogħol fil-Minjieri ta' Cornwall u l-Punent ta' Devon]] * [[Pajsaġġi ta' Dauria]] * [[Pál Maléter]] * [[Palazz Irjali ta' Aranjuez]] *[[Palazz Irjali ta' Caserta]] *[[Palazz Mariinskyi]] *[[Palazz ta' Blenheim]] *[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]] *[[Palazz ta' Drottningholm]] *[[Palazz ta' Eggenberg]] *[[Palazz ta' Fontainebleau]] *[[Palazz ta' Golestan]] *[[Palazz ta' Ishak Paşa]] *[[Palazz ta' Mafra]] *[[Palazz ta' Orbeliani]] *[[Palazz ta' Potala]] *[[Palazz ta’ Schönbrunn|Palazz ta' Schönbrunn]] *[[Palazz ta’ Stoclet|Palazz ta' Stoclet]] *[[Palazz ta' Versailles]] *[[Palazz tal-Khan]] *[[Palazz tas-Sajf]] *[[Palazz tax-Shirvanshah]] *[[Palazzi Minojċi]] *[[Palazzi Rjali ta' Abomey]] *[[Palazzi u Parks ta' Potsdam u Berlin]] *[[Palenque]] *[[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]] *[[Palestina]] *[[Palianytsia]] *[[Palmaria]] *[[Palmyra]] *[[Pamukkale]] *[[Panamá Viejo]] *[[Papa Ljun XIV]] *[[Papahānaumokuākea]] *[[Paquimé]] *[[Paramaribo]] *[[Park Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Tierradentro]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Champaner-Pavagadh]] *[[Park Arkeoloġiku ta' Hili]] *[[Park Arkeoloġiku ta' San Agustín]] *[[Park Irjali ta' Studley]] *[[Park Naturali Nazzjonali tal-Karpazji]] *[[Park Naturali ta' Dinara]] *[[Park Nazzjonali ta' Karula]] *[[Park Naturali ta' Korab-Koritnik]] *[[Park Naturali tal-Iskolli tal-Qroll ta' Tubbataha]] *[[Park Naturali tal-Pilastri ta' Lena]] *[[Park Nazzjonali Impenetrabbli ta' Bwindi]] *[[Park Nazzjonali Olimpiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme]] *[[Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai]] *[[Park Nazzjonali ta' Alejandro de Humboldt]] *[[Park Nazzjonali ta' Banc d'Arguin]] *[[Park Nazzjonali ta' Beit Guvrin-Maresha]] *[[Park Nazzjonali ta’ Belovezhskaya Pushcha]] *[[Park Nazzjonali ta' Canaima]] *[[Park Nazzjonali ta' Chapada dos Veadeiros]] *[[Park Nazzjonali ta' Chiribiquete]] *[[Park Nazzjonali ta' Chitwan]] *[[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni]] *[[Park Nazzjonali ta' Coiba]] *[[Park Nazzjonali ta' Comoé]] *[[Park Nazzjonali ta' Darien]] *[[Park Nazzjonali ta' Defileul Jiului]] *[[Park Nazzjonali ta' Desembarco del Granma]] *[[Park Nazzjonali ta' Doñana]] *[[Park Nazzjonali ta' Everglades]] *[[Park Nazzjonali ta’ Fertő-Hanság]] *[[Park Nazzjonali ta' Garajonay]] *[[Park Nazzjonali ta' Garamba]] *[[Park Nazzjonali ta' Great Smoky Mountains]] *[[Park Nazzjonali ta' Gros Morne]] *[[Park Nazzjonali ta' Gunung Mulu]] *[[Park Nazzjonali ta' Hortobágy]] *[[Park Nazzjonali ta' Huascarán]] *[[Park Nazzjonali ta' Ichkeul]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguaçu]] *[[Park Nazzjonali ta' Iguazú]] *[[Park Nazzjonali ta' Ivindo]] *[[Park Nazzjonali ta' Kahuzi-Biega]] *[[Park Nazzjonali ta' Kakadu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kaziranga]] *[[Park Nazzjonali ta' Khangchendzonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Kilimanjaro]] *[[Park Nazzjonali ta' Kinabalu]] *[[Park Nazzjonali ta' Kiskunság]] *[[Park Nazzjonali ta' Komodo]] *[[Park Nazzjonali ta' Lahemaa]] *[[Park Nazzjonali ta' Lençóis Maranhenses]] *[[Park Nazzjonali ta' Lorentz]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Alerces]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Glaciares]] *[[Park Nazzjonali ta' Los Katíos]] *[[Park Nazzjonali ta' Lushan]] *[[Park Nazzjonali ta' Mammoth Cave]] *[[Park Nazzjonali ta' Manas]] *[[Park Nazzjonali ta' Manú]] *[[Park Nazzjonali ta' Manovo-Gounda St Floris]] *[[Park Nazzjonali ta' Mesa Verde]] *[[Park Nazzjonali ta' Miguasha]] *[[Park Nazzjonali ta' Morne Trois Pitons]] *[[Park Nazzjonali ta' Murujuga]] *[[Park Nazzjonali ta' Nahanni]] *[[Park Nazzjonali ta' Niah]] *[[Park Nazzjonali ta' Niokolo-Koba]] *[[Park Nazzjonali ta' Noel Kempff Mercado]] *[[Park Nazzjonali ta' Nyungwe]] *[[Park Nazzjonali ta' Phong Nha – Kẻ Bàng]] *[[Park Nazzjonali ta' Þingvellir]] *[[Park Nazzjonali ta' Pirin]] *[[Park Nazzjonali ta' Purnululu]] *[[Park Nazzjonali ta' Rapa Nui]] *[[Park Nazzjonali ta' Rio Abiseo]] *[[Park Nazzjonali ta' Sagarmatha]] *[[Park Nazzjonali ta' Salonga]] *[[Park Nazzjonali ta' Sangay]] *[[Park Nazzjonali ta' Sanqingshan]] *[[Park Nazzjonali ta' Serengeti]] *[[Park Nazzjonali ta' Serra da Capivara]] *[[Park Nazzjonali ta' Simien]] *[[Park Nazzjonali ta' Taï]] *[[Park Nazzjonali ta' Talampaya]] *[[Park Nazzjonali ta' Teide]] *[[Park Nazzjonali ta' Tongariro]] *[[Park Nazzjonali ta' Ujung Kulon]] *[[Park Nazzjonali ta' Una]] *[[Park Nazzjonali ta' Vatnajökull]] *[[Park Nazzjonali ta' Virunga]] *[[Park Nazzjonali ta' Yellowstone]] *[[Park Nazzjonali ta' Yosemite]] *[[Park Nazzjonali tal-Biżonti tal-Boskijiet]] *[[Park Nazzjonali tal-Foresta Pluvjali ta' Gola]] *[[Park Nazzjonali tal-Fortizza tal-Għolja ta' Brimstone]] *[[Park Nazzjonali tal-Għadajjar ta' Mana]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Carlsbad]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte]] *[[Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Peruaçu]] *[[Park Nazzjonali tal-Grand Canyon]] *[[Park Nazzjonali tal-Himalayas il-Kbar]] *[[Park Nazzjonali tal-Katina Muntanjuża ta' Rodopi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lag tal-Malawi]] *[[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Dajti]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja tal-Kenja]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanja Tomorr]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Bale]] *[[Park Nazzjonali tal-Muntanji ta' Rwenzori]] *[[Park Nazzjonali tal-Vulkani ta' Hawaii]] *[[Park Nazzjonali tas-Sundarbans]] *[[Park Nazzjonali tat-Taġikistan]] *[[Park Nazzjonali tax-Xmara ta' Taħt l-Art ta' Puerto Princesa]] *[[Park Provinċjali ta' Ischigualasto]] *[[Park Provinċjali ta' Writing-on-Stone]] *[[Park Provinċjali tad-Dinosawri]] *[[Park Storiku ta' Ayutthaya]] *[[Park Storiku ta' Phu Phrabat]] *[[Park Storiku ta' Si Thep]] *[[Park Storiku ta' Sukhothai]] *[[Park ta' Maloti-Drakensberg]] *[[Park ta’ Muskau|Park ta' Muskau]] *[[Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangaliso]] *[[Park tal-Mafkar tar-Rewwixta u tar-Rivoluzzjoni]] *[[Park Trinazzjonali ta' Sangha]] *[[Parks Internazzjonali tal-Paċi ta' Waterton-tal-Glaċieri]] *[[Parks Nazzjonali ta' Nanda Devi u tal-Wied tal-Fjuri]] *[[Parks Nazzjonali tal-Lag ta' Turkana]] *[[Parks Nazzjonali u Statali tas-Siġar tal-Injam tal-Aħmar]] *[[Parks tal-Muntanji tar-Rockies Kanadiżi]] *[[Parmigianino]] *[[Parrukkier]] *[[Pasargadae]] *[[Paseo del Prado]] *[[Patoloġija]] *[[Pattadakal]] *[[Paulo Coelho]] *[[Pavlo Lee]] *[[Pécs]] *[[Pellegrinaġġ ta’ San Ġakbu]] *[[Peña de los Enamorados]] *[[Peniżola]] *[[Peniżola Valdés]] *[[Pergamon]] *[[Peri-Khan Sofiyeva]] *[[Persepolis]] *[[Peter Carl Fabergé]] *[[Péter Magyar]] *[[Pëtr Kapica]] *[[Petra]] *[[Petra Brocková]] *[[Petroglifiċi ta' Bangudae]] *[[Petroglifiċi tal-Lag ta' Onega u l-Baħar Abjad]] *[[Philipp Otto Runge]] *[[Philippi]] *[[Pienza]] *[[Piero Angela]] *[[Pierre Fatou]] *[[Pietro Longhi]] *[[Pietru l-Kbir]] *[[Pimachiowin Aki]] *[[Ping Yao]] *[[Pippo Baudo]] *[[Pirinej-Monte Perdido]] *[[Pitons]] *[[Pitons, Cirques u Rdumijiet tal-Gżira ta' Réunion]] *[[Pjanta]] *[[Pjanura ta' Bărăgan]] *[[Pjanura ta’ Stari Grad]] *[[Pjanura tal-Ġarer]] *[[Pjazza]] *[[Pjazza ta' Naqsh-e Jahan]] * [[Pjazza tal-Mirakli]] * [[Pkhali]] *[[Plamer]] *[[Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga]] *[[Pobiti Kamani]] *[[Politika]] *[[Polonnaruwa]] *[[Pont Antik ta’ Mostar]] *[[Pont ta' Forth]] *[[Pont ta' Malabadi]] *[[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]] *[[Pont ta' Vizcaya]] *[[Pont tal-Fjuri]] *[[Pont tal-Paċi, Tbilisi]] *[[Porfirio Barba-Jacob]] *[[Port Ħieles ta' Malta]] *[[Port Royal]] *[[Port ta' Mariupol]] *[[Port ta’ Marsamxett]] *[[Porta Nigra]] *[[Portiċi ta' Bologna]] *[[Porto]] *[[Postijiet Sagri tal-Bahá'i]] *[[Potosí]] *[[Pożati]] *[[Prambanan]] *[[Professjoni]] *[[Proklos]] *[[Promontorju ta' Putorana]] *[[Provins]] *[[Pu'er]] *[[Puebla (belt)]] *[[Pythagoreion]] === '''<u>Q</u>''' === * [[Qabar ta' Askia]] * [[Qabar ta' Humayun]] * [[Qabar Traċjan ta' Kazanlak]] * [[Qabar Traċjan ta' Sveshtari]] * [[Qabża tal-Biżonti Sfrakassati]] * [[Qal'at al-Bahrain]] * [[Qala (Għawdex)]] * [[Qalba Neolitika tal-Gżejjer Orkney]] * [[Qalhat]] * [[Qanat]] * [[Qaryat al-Faw]] * [[Qaytarma]] * [[Qorti Rjali ta' Tiébélé]] * [[Il-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann|Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann Battista (Caravaggio)]] * [[Quanzhou]] * [[Quebrada de Humahuaca]] * [[Quedlinburg]] * [[Quirigua]] * [[Quito]] * [[Quseir Amra]] * [[Qutb Minar]] === '''<u>R</u>''' === * [[Rachid Chouhal]] * [[Raħal Storiku ta' St. George u l-Fortifikazzjonijiet Relatati, Bermuda]] * [[Rammelsberg]] * [[Ramses II]] * [[Rani-ki-Vav]] * [[Ras'ken' Ozks]] * [[Ravenna]] * [[Ravesa Lleshi]] * [[Red Bay]] * [[Refuġju Nazzjonali tan-Natura Selvaġġa ta' Okefenokee]] * [[Regensburg]] * [[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor]] * [[Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří]] * [[Reġjun tal-Inbid ta' Tokaj]] *[[Reichenau]] *[[Relattività (Maurits Cornelis Escher)]] *[[Rembrandt]] *[[Renata Scotto]] *[[Renju ta' Mapungubwe]] *[[Renju tal-Ġonna ta' Dessau-Wörlitz]] *[[Repubblika Sovjetika ta’ Don|Repubblika Sovjetika ta' Don]] *[[Residenza ta' Würzburg]] *[[Residenza tal-Metropolitani ta' Bukovina u tad-Dalmazja]] *[[Residenzi tal-Familja Savoia]] *[[Residenzi tal-Moderniżmu f'Berlin]] *[[Rettilu]] *[[Rewwixta tal-Qassisin]] *[[Riga]] *[[Risco Caído]] *[[Riversleigh]] *[[Riżerva Ekoloġika ta' Mistaken Point]] *[[Riżerva Forestali ta' Sinharaja]] *[[Riżerva Naturali Stretta tal-Muntanja ta' Nimba]] *[[Riżerva Naturali Stretta tat-Tsingy ta' Bemaraha]] *[[Riżerva Naturali ta' Bashkiriya]] *[[Riżerva Naturali ta' Darwin]] *[[Riżerva Naturali ta’ Kaniv]] *[[Riżerva Naturali ta' Nahal Me'arot]] *[[Riżerva Naturali ta' Okapi]] *[[Riżerva Naturali ta' Selous]] *[[Riżerva Naturali ta' Srebarna]] *[[Riżerva Naturali ta' Tigrovaya Balka]] *[[Riżerva Naturali ta’ Yulen]] *[[Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs]] *[[Riżerva Naturali tas-Suriname Ċentrali]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' El Pinacate u Gran Desierto de Altar]] *[[Riżerva ta' Bijosfera ta' Río Plátano]] *[[Riżerva tal-Baħar ta' Aqaba]] *[[Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Baħar l-Iswed]] *[[Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki]] *[[Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa]] *[[Riżerva tal-Fawna ta' Dja]] *[[Riżervi Naturali ta' Air u ta' Ténéré]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tal-Kosta tal-Iskoperti]] *[[Riżervi tal-Foresti Atlantiċi tax-Xlokk]] *[[Riżervi tal-Katina Muntanjuża ta' Talamanca-La Amistad]] *[[Robert Fico]] *[[Robert Wilhelm Bunsen]] *[[Roberto Burle Marx]] *[[Rodi (belt)]] * [[Roi Mata]] * [[Roșia Montană]] * [[Ronald Searle]] * [[Røros]] * [[Rotta tal-Inċens – Bliet tad-Deżert f'Negev]] * [[Rotta Wixárika tas-Siti Sagri lejn Wirikuta]] * [[Rotot ta’ Santiago de Compostela fi Franza]] * [[Royal Exhibition Building]] * [[Róža Domašcyna]] *[[Rudolf Diesel]] *[[Ruggiero Leoncavallo]] === '''<u>S</u>''' === * [[Sabratha]] * [[Saeva Dupka]] * [[Safranbolu]] * [[Saint-Émilion]] * [[Sajjied]] *[[Sala taċ-Ċentenarju]] *[[Salamanca]] *[[Salib ta' Santa Ewfrosina]] *[[Salini Rjali ta' Arc-et-Senans]] *[[Salme Kann]] *[[Saltaire]] *[[Salvatore Accardo]] *[[Salzburg]] *[[Samantha Cristoforetti]] *[[Samarkanda]] *[[Samarra]] *[[Sambor Prei Kuk]] *[[Sammallahdenmäki]] *[[Samuel Deguara]] *[[San Cristóbal de La Laguna]] *[[San Gimignano]] *[[San Lawrenz (Għawdex)]] *[[San Miguel de Allende]] *[[San Pietruburgu]] *[[Sana'a]] *[[Sanchi]] *[[Sandra Milo]] *[[Sandra Mondaini]] *[[Sandro Botticelli]] *[[Sangiran]] *[[Sansa, il-Monasteri Buddisti tal-Muntanji tal-Korea t'Isfel]] *[[Santa Cruz de Mompox]] *[[Santiago de Compostela]] *[[Santiago de Querétaro]] *[[Santiniketan]] *[[Santwarji tal-Għasafar tal-Passa tul il-Kosta tal-Baħar Isfar u l-Golf ta' Bohai]] *[[Santwarji tal-Pandas Ġganteski ta' Sichuan]] *[[Santwarji tan-Natura Selvaġġa ta' Thungyai-Huai Kha Khaeng]] *[[Santwarju Nazzjonali tal-Għasafar ta' Djoudj]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus de Matosinhos]] *[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] *[[Santwarju ta' Itsukushima]] *[[Santwarju tal-Balieni ta' El Vizcaino]] *[[Santwarju ta' Mỹ Sơn]] *[[Santwarju tal-Fawna u tal-Flora ta' Malpelo]] *[[Santwarju tan-Natura Selvaġġa tal-Katina Muntanjuża ta' Hamiguitan]] *[[São Cristóvão]] *[[São Luís]] *[[Sarazm]] *[[Sardis]] * [[Saryarka]] * [[Sassi ta' Matera]] * [[Satsivi]] *[[Schokland]] *[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]] *[[Sebastia]] *[[Sebastian Brant]] *[[Segovia]] *[[Seka Sablić]] *[[Sengħa]] *[[Seokguram]] *[[Seowon]] *[[Severo Ochoa]] *[[Sevil Shhaideh]] *[[Sewell]] *[[Sferi tal-Ġebel tal-Costa Rica]] *[[SGang Gwaay]] *[[Shahr-e Sukhteh]] *[[Shahrisabz]] *[[Shaken Aimanov]] *[[Shales ta' Maotianshan]] *[[Sheki]] *[[Shennongjia]] *[[Shibam]] *[[Shirakami-Sanchi]] *[[Shiretoko]] *[[Sian Ka'an]] *[[Šibenik]] *[[Sibila Petlevski]] *[[Sidi Bou Said]] *[[Sidney Webb]] *[[Siega Verde]] *[[Siena]] *[[Sighișoara]] *[[Sigiriya]] *[[Siġra tal-Ballut ta' Stelmužė]] *[[Siġra tal-ballut ta' Tamme-Lauri]] *[[Sikhote-Alin]] *[[Simon Kldiashvili]] *[[Sinagoga Antika (Erfurt)]] *[[Sinéad O'Connor]] *[[Sintra]] *[[Siracusa]] *[[Sistema Idrawlika Storika ta' Shushtar]] *[[Sistema tal-Ġestjoni tal-Ilma ta' Augsburg]] *[[Sistema tat-Toroq tal-Inka]] *[[Sit Agrikolu Bikri ta' Kuk]] *[[Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid|Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid]] *[[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]] *[[Sit Arkeoloġiku ta’ Paphos]] *[[Sit Arkeoloġiku tal-Maħżen ta' Valongo]] *[[Sit Storiku Nazzjonali ta' San Juan]] *[[Sit Storiku Statali tat-Tumbati tal-Ħamrija ta' Cahokia]] * [[Sit ta' Wirt Dinji]] * [[Sit ta' Wirt Industrijali ta' Rjukan-Notodden]] *[[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]] *[[Sit tar-Raġel ta' Peking f'Zhoukoudian]] *[[Siti tad-Dolmens ta' Gochang, Hwasun u Ganghwa]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Bat, Al-Khutm u Al-Ayn]] *[[Siti Arkeoloġiċi ta' Tarraco]] *[[Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi]] *[[Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja]] *[[Siti Funebri u Mfakar tal-Ewwel Gwerra Dinjija (il-Front tal-Punent)]] *[[Siti Kristjani Moħbija fir-Reġjun ta' Nagasaki]] *[[Siti Metallurġiċi Antiki tal-Burkina Faso]] *[[Siti Penitenzjarji Awstraljani]] *[[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali Madwar l-Alpi]] *[[Siti Preistoriċi ta' Jōmon fit-Tramuntana tal-Ġappun]] *[[Siti Sagri u Rotot ta' Pellegrinaġġ fil-Katina Muntanjuża ta' Kii]] *[[Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel]] *[[Siti tar-Rivoluzzjoni Industrijali Meiji tal-Ġappun]] *[[Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa]] *[[Siti tat-Tusi]] *[[Skarpan]] *[[Skellig Michael]] *[[Skogskyrkogården]] *[[Skojjattlu tal-art ta' Tian Shan]] *[[Skola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata]] *[[Skoll il-Kbir tal-Qroll]] *[[Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia]] *[[Skoll tal-Qroll tal-Belize]] *[[Skorba]] *[[Skrivan]] *[[Slavko Brezoski]] *[[Socotra]] *[[Soltaniyeh]] *[[Songo Mnara]] *[[Sophia Loren]] *[[Sophie Germain]] *[[Sophie Liebknecht]] *[[Söyembikä]] *[[Speicherstadt]] *[[Spinalonga]] *[[Sputnik 5]] *[[Stari Ras]] *[[Statwa]] *[[Statwa ta' Roland ta' Bremen]] *[[Statwa tal-Libertà]] *[[Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji]] *[[Stazzjon tar-Radju ta' Grimeton]] *[[Stećak]] *[[Stepan Erzya]] *[[Stevns Klint]] *[[Stonehenge]] *[[Stone Town]] *[[Strett ta' Hormuz]] *[[Su Nuraxi]] *[[Subak]] *[[Sulaiman-Too]] *[[Sundarbans]] *[[Supra (festa)]] *[[Suq Ċentrali ta' Ljubljana]] *[[Surtsey]] *[[Susa]] *[[Svaneti]] *[[Svetlana Antonovska]] *[[Sviyazhsk]] === '''<u>T</u>''' === * [[Ta' Bakkja]] * [[Ta' Ħaġrat]] * [[Ta' Kandja]] *[[Tabib]] *[[Tadrart Acacus]] *[[Taħdit]] *[[Taishan]] *[[Taj Mahal]] *[[Takalik Abaj]] *[[Takht-e Soleyman]] *[[Takht-i-Bahi]] *[[Takkanot Shum]] *[[Taksim]] *[[Tallinn]] *[[Tamgaly]] *[[Tanġier]] *[[Taos Pueblo]] *[[Taputapuātea]] *[[Tarraco]] *[[Tarzna Navali ta' Antigua u s-Siti Arkeoloġiċi Relatati]] *[[Tassili n'Ajjer]] *[[Tavla ta' Narmer]] *[[Taxila]] *[[Tchogha Zanbil]] *[[Te Wahipounamu]] *[[Teatri Kondominjali tas-Sekli 18 u 19 fl-Italja Ċentrali]] *[[Teatru Akkademiku Reġjonali ta' Donetsk]] *[[Teatru Antik ta’ Epidaurus|Teatru Antik ta' Epidaurus]] *[[Teatru da Paz]] *[[Teatru Rjal]] *[[Teatru Ruman ta' Orange]] *[[Teatru tal-Amażonja]] *[[Teatru tal-Opri Margravjali]] *[[Teatru tal-Opri ta' Sydney]] *[[Tebe (Eġittu)]] *[[Tekniku]] *[[Telč]] *[[Tempji Ħajjin Kbar taċ-Ċola]] * [[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]] * [[Tempji ta' Ħal Tarxien]] *[[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]] *[[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus]] *[[Tempju ta' Haeinsa]] *[[Tempju ta' Kakatiya Rudreshwara]] *[[Tempju ta' Mahabodhi]] *[[Tempju ta' Preah Vihear]] *[[Tempju tal-Ġenna]] *[[Tempju tal-Għar ta' Dambulla]] *[[Tempju tax-Xemx ta' Konarak]] *[[Tempju u Ċimiterju ta' Konfuċju u l-Villa tal-Familja Kong f'Qufu]] *[[Teotihuacan]] *[[Tequila (Belt)]] * [[Terminoloġija]] * [[Tetiana Ostashchenko]] * [[Tétouan]] *[[Teżawru]] *[[Theobald Boehm]] *[[Theodore Géricault]] *[[Thimlich Ohinga]] *[[Tholos ta' El Romeral]] *[[Thomas à Kempis]] *[[Thoros ta' Edessa]] *[[Tian Shan]] * [[Tieqa tad-Dwejra]] * [[Tieqa ta' Wied il-Mielaħ]] * [[Tikal]] * [[Timbuktu]] * [[Timgad]] * [[Tina Turner]] * [[Tinetto]] * [[Tino]] * [[Tinqix fuq il-Blat f'Alta]] *[[Tinqix fuq il-Blat f'Tanum]] *[[Tinqix fuq il-Blat fir-Reġjun ta' Ha'il]] *[[Tinqix fuq il-Blat ta' Dazu]] *[[Tinqix ta' Bisotun]] *[[Tipasa]] *[[Tiryns]] *[[Tiwanaku]] *[[Tiya]] *[[Tlacotalpan]] *[[TNMK]] *[[Tobias Michael Carel Asser]] *[[Toledo]] *[[Tomaso Antonio Vitali]] *[[Tomiri]] *[[Toroq tal-Ħarir: il-Kuritur ta' Zarafshan-Karakum]] *[[Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan]] * [[Torri Mmejjel ta' Pisa]] * [[Torri ta' Belém]] *[[Torri ta' Erkole]] *[[Torri ta' Londra]] *[[Torri tax-Xebba (Baku)]] *[[Torrijiet residenzjali tas-Svan|Torrijiet Residenzjali tas-Svan]] *[[Toruń]] *[[Tpittir fuq il-Blat ta' Sierra de San Francisco]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]] *[[Tpittir fuq il-Blat tal-Għar ta' Shulgan-Tash]] *[[Trattat ta' Kaunas]] *[[Třebíč]] *[[Trinidad, Kuba]] *[[Trogir]] *[[Trojja]] *[[Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland]] *[[Tserkva ta' Santa Marija, Owczary]] *[[Tserkva ta' Santa Marija Omm Alla, Chotyniec]] *[[Tserkva tal-Injam tal-Karpazji fil-Polonja u fl-Ukrajna]] *[[Tsodilo]] *[[Tubeteika]] *[[Tulou ta' Fujian|''Tulou'' ta' Fujian]] *[[Tumbati Ċerimonjali tal-Ħamrija ta' Hopewell]] *[[Tumbati Funebri ta' Dilmun]] *[[Tumbati Funebri ta' Gaya]] *[[Tumbati Monumentali tal-Ħamrija ta' Poverty Point]] *[[Turan]] *[[Tutankhamun]] *[[Twyfelfontein]] *[[Tyre]] === '''<u>U</u>''' === * [[Úbeda]] * [[Ugo Foscolo]] *[[Uluru]] *[[Um er-Rasas]] *[[Umm Al-Jimāl]] *[[UNESCO]] *[[Università Iżlamika Russa]] *[[Università Nazzjonali Awtonoma tal-Messiku]] *[[Università ta' Al-Qarawiġin|Università ta' Al-Qarawijin]] *[[Università ta' Coimbra]] *[[Unjoni Sovjetika]] *[[Urbino]] *[['Uruq Bani Mu'arid]] *[[Uxmal]] === '''<u>V</u>''' === * [[Val d'Orcia]] *[[Val di Noto]] *[[Valentyna Radzymovska]] *[[Valeria Bruni Tedeschi]] *[[Vallée de Mai]] *[[Vasco da Gama]] *[[Vat Phou]] *[[Velimir Khlebnikov]] *[[Venera 7]] *[[Verona]] *[[Via Appia]] *[[Victoria Amelina]] *[[Vigan]] *[[Vincent van Gogh]] *[[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] *[[Villa d'Este]] *[[Villa Romana del Casale]] *[[Villa ta' Adrijanu]] *[[Villa Tugendhat]] *[[Villaġġi Antiki tat-Tramuntana tas-Sirja]] *[[Villaġġi bil-Knejjes Iffortifikati f'Transilvanja]] *[[Villaġġi Storiċi ta' Shirakawa-gō u Gokayama]] *[[Vilnius]] *[[Visby]] *[[Vitaliy Kim]] *[[Vito Volterra]] *[[Vittorio De Sica]] *[[Vjenna]] *[[Vladimir Ashkenazy]] *[[Vlkolínec]] *[[Volodymyr Zelenskyy]] *[[Volubilis]] *[[Võros]] *[[Vulkan tat-Tajn ta’ Lökbatan]] *[[Vulkani ta' Kamchatka]] === '''<u>W</u>''' === * [[Wachau]] * [[Wadi Al-Hitan]] *[[Wadi Rum]] *[[Wadi Wurayah]] *[[Wales]] *[[Wat Phra Mahathat]] *[[Weimar Klassika]] *[[Werrej]] *[[Wied Superjuri tar-Renu Nofsani]] *[[Wied t'Isfel tal-Awash]] *[[Wied ta' Kathmandu]] *[[Wied ta' Loire]] *[[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]] *[[Wied ta' M'zab]] *[[Wied ta' Qadisha]] *[[Wied ta' Viñales]] *[[Wied tal-Fondoq il-Kbir]] *[[Wied tat-Tempji]] *[[Wilhelm Grimm]] *[[Wilhelm Röntgen]] *[[Willem de Sitter]] *[[Willemstad]] *[[William Boeing]] *[[Wirt Arkeoloġiku tal-Wied ta' Lenggong]] *[[Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra]] *[[Wismar]] *[[Władysław Horodecki]] *[[Wolfgang Paul]] === '''<u>X</u>''' === * [[Xanadu]] * [[Xanthos]] * [[Xatt it-Tiben]] *[[Xeff]] *[[Xerxes I]] *[[Xidi]] *[[Xmara Omo]] *[[Xochicalco]] *[[Xogħlijiet ta' Aalto]] *[[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]] *[[Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier]] *[[Xjenza spazjali]] *[[Xtatol]] === '''<u>Y</u>''' === * [[Yagul]] * [[Yakushima]] * [[Yana Zinkevych]] * [[Yangdong]] * [[Yarmak]] * [[Yaroslavl]] * [[Yazd]] * [[Yeni-Kale]] * [[Yin Xu]] * [[Yllka Mujo]] * [[Yogyakarta]] *[[Yuliya Gushchina]] *[[Yuri Lysianskyi]] === '''<u>Ż</u>''' === * [[Żapoteki]] * [[Żejt]] * [[Żiemel Abjad ta' Osmington]] * [[Żona Kulturali ta' Ḥimā]] *[[Żona l-Kbira tal-Muntanji Blu]] *[[Żona Naturali Selvaġġa tat-Tażmanja]] *[[Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch]] *[[Żona Protetta ta' Pliva, Janj u r-Riżerva ta' Janjske Otoke]] *[[Żona Protetta tal-Gżejjer Phoenix]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Huanglong]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku tal-Wied ta' Jiuzhaigou]] *[[Żona ta' Interess Xeniku u Storiku ta' Wulingyuan]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Guanacaste]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Ngorongoro]] *[[Żona ta' Konservazzjoni ta' Pantanal]] *[[Żona tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Chongoni]] *[[Żoni Protetti tar-Reġjun tal-Fjuri tal-Kap]] *[[Żoni Protetti tat-Tliet Xmajjar Paralleli ta' Yunnan]] *[[Żoni Storiċi ta' Baekje]] *[[Żoni Storiċi ta' Gyeongju]] *[[Żooloġija]] === '''<u>Z</u>''' === * [[Zabid]] * [[Zacatecas (belt)]] * [[Zagori]] * [[Zamość]] * [[Žatec]] * [[Žehra]] * [[Ziba Ganiyeva]] * [[Zivana]] * [[Zlata Kolarić-Kišur]] *[[Zofia Zamenhof]] *[[Zollverein]] *[[Zond 5]] *[[Zsuzsanna Lorántffy]] === <u>0-9</u> === * [[3 ta' Jannar]] fafydjbd8ieh3jd7lazspno2dmnwzoc Wadi Rum 0 25771 333220 331628 2026-10-27T07:59:12Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333220 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Wadi Rum in December.jpg|daqsminuri|393x393px|Veduta panoramika ta' Wadi Rum]] '''Wadi Rum''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: وادي رم‎ ''Wādī Ramm''), magħruf ukoll bħala '''Wied il-[[Qamar]]''' (bl-Għarbi: وادي القمر‎ ''Wādī al-Qamar''), huwa wied maqtugħ fil-blat ramli u fil-granit b'pajsaġġ ta' [[deżert]], li jinsab xi 60 kilometru fil-Lvant ta' [[Aqaba]], fin-Nofsinhar tal-Ġordan. Wadi Rum huwa l-ikbar ''wadi'' (wied ġebli) fil-[[Ġordan]]<ref>Mannheim, Ivan (1 December 2000). ''Jordan Handbook''. Footprint Travel Guides. p. 293. ISBN <bdi>978-1-900949-69-9</bdi>.</ref> u sar [[Sit ta’ Wirt Dinji|Sit ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-2011. == Isem == Isem Wadi Rum, li litteralment ifisser Wied ir-Ramel, wisq probabbli joriġina mill-isem bikri ta' [[Iram tal-Pilastri]], belt mitlufa li tissemma fil-[[Koran]].<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|titlu=(1998) L. THOLBECQ, The Nabataeo-Roman Site of Wadi Ramm (Iram): A New Appraisal|isem=Laurent Tholbecq|rivista=… of the Department of Antiquities of …|url=https://www.academia.edu/1184253/_1998_L_THOLBECQ_The_Nabataeo_Roman_Site_of_Wadi_Ramm_Iram_A_New_Appraisal|lingwa=en}}</ref> == Storja == Wadi Rum ġie abitat minn bosta kulturi umani minn żminijiet preistoriċi. Ħafna kulturi, fosthom in-[[Nabatej]], ħallew il-marka tagħhom permezz ta' tinqix petroglifiku (tinqix fil-blat), iskrizzjonijiet u tempju. Fil-Punent, Wadi Rum forsi huwa magħruf l-iktar għall-konnessjoni tiegħu mal-kurunell [[Renju Unit|Brittaniku]] [[Thomas Edward Lawrence]], li għadda mill-wied diversi drabi matul ir-[[Rewwixta tal-Għarab]] tal-1917-1918.<ref>Ham, Anthony; Greenway, Paul (2003). ''Jordan''. Lonely Planet. p. 212. ISBN <bdi>978-1-74059-165-2</bdi>. </ref> Fis-snin 80 tas-seklu 20, waħda mill-formazzjonijiet tal-blat f'Wadi Rum, magħrufa oriġinarjament bħala Jabal al-Mazmar (il-Muntanja tal-[[Pesta s-sewda|Pesta]]), ingħatat l-isem “Is-Seba' Pilastri tal-Għerf” wara l-ktieb ta' Lawrence li kiteb wara l-gwerra, għalkemm is-seba' pilastri msemmijin fil-ktieb ma għandhom l-ebda konnessjoni ma' Wadi Rum.<ref>{{Ċita web|titlu=Wadi Rum|url=https://www.roughguides.com/|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=Rough Guides}}</ref> [[Stampa:WadiRumPetroglyphFamily.jpg|xellug|daqsminuri|Uħud mill-inċiżjonijiet petroglifiċi ta' Wadi Rum]] Lawrence ddeskriva l-wasla tiegħu f'Wadi Rum b'dan il-mod “L-għoljiet fuq il-lemin bdew isiru iktar għoljin u bi blat iktar aħrax, kontroparti ġusta tan-naħa l-oħra li saret watja ferm qisha sur ta' ħmura. Iż-żewġ naħat baqgħu sejrin hekk sakemm tant qorbu lil xulxin, li kien hemm żewġ mili biss bejn naħa u oħra: u mbagħad, bil-mod il-mod inqatgħu sew mill-art u bdew jgħolew flimkien sakemm ġew qishom żewġ parapetti paralleli li x'aktarx kien ilaħħqu xi elf pied 'il fuq minna, u li kienu jibqgħu sejrin għal mili sħaħ. Il-blat wieqaf, mimli ksur ta' ġebel, beda ġej għat-tond, b'lewn inqas aħmar jgħajjat mill-bqija tal-għoljiet; lewn pjuttost griż u mitfi. Dan il-blat ta l-aħħar irtokk lil dan il-post irreżistibbli li kien qisu x-xbieha ta' [[arkitettura]] [[Biżantini|Biżantina]]: f'din il-mogħdija li kienet ferm ikbar mill-immaġinazzjoni”.<ref name=":0">Lawrence, T.E. (1935). ''Seven Pillars of Wisdom''. Garden City: Doubleday, Doran & Company, Inc. pp. 351.</ref> [[Stampa:Wadi Rum BW 6.JPG|daqsminuri|303x303px|It-Tempju tan-Nabatej f'Wadi Rum]] Lawrence ddeskriva wkoll meta ra l-għajn imsejjaħ [[Ain Shalaaleh]], “Fuq il-blata mqabbża 'l barra li kien hemm fuqna, kien hemm iskrizzjonijiet ċari tan-Nabatej imnaqqxin fil-blat, u roqgħa b'inċiżjonijiet ta' monogramma jew simbolu. 'L hawn u 'l hinn kien hemm tħarbix bl-Għarbi, inkluż marki tat-tribujiet, li wħud minnhom kienu xhieda ta' migrazzjonijiet minsija: iżda l-attenzjoni tiegħi marret biss fuq iċ-ċafċif tal-[[ilma]] jgelgel minn xaqq fil-blat taħt id-dell tal-blata ta' fuqna. Ħarist ġol-għajn biex nipprova nara minn fejn kien ġej l-ilma, u rnexxieli nilmaħ toqba żgħira, mhux ikbar mill-polz tiegħi, li minnha l-ilma kien ħiereġ b'ċertu pressa minn ġo xaqq fil-blat, sa ma jaqa' b'dak il-ħoss ċar ta' ċafċif u jinġema' f'għajn baxx bir-ragħwa, wara qisha tarġa li kienet isservi bħala daħla. Kien hemm felċi u ħaxix bl-ifjen lewn aħdar mad-dawra li ħolqu ġenna żgħira ta' xi ħames piedi kwadri”.<ref name=":0" /> L-iskoperta tat-[[Tempju tan-Nabatej]] fl-1933 reġgħet xeħtet id-dawl fuq dan il-wied qisu deżert. Tim [[Franza|Franċiż]] ta' arkeologi lestew l-iskavi fl-1997. == Ġeografija == [[Stampa:Mountain in Wadi Rum, Jordan.jpg|daqsminuri|290x290px|Ir-ramel ħamrani ta' Wadi Rum]] Iż-żona hija ċċentrata fuq il-wied prinċipali ta' Wadi Rum. L-ogħla elevazzjoni fil-Ġordan hija [[Jabal Umm ad Dami]] li tlaħħaq l-1,840 metru (id-''data'' tal-SRTM tgħid li l-għoli huwa 1,854 metru), għolja/muntanja żgħira li tinsab xi 30 kilometru fin-Nofsinhar tal-villaġġ ta' Wadi Rum. Din il-muntanja żgħira ġiet esplorata għall-ewwel darba minn [[Difallah Ateeg]], [[Bedwini|Bedwin]] tat-tribù Żalabija minn Wadi Rum. F'jum bnazzi b'viżibbiltà tajba, wieħed jista' jara l-[[Baħar l-Aħmar]] u l-fruntiera mal-[[Arabja Sawdija]] minn fuq nett. [[Jabal Ram]] jew [[Jebel Rum]] (1,734 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar) hija t-tieni l-ogħla quċċata fil-Ġordan u l-ogħla quċċata fiż-żona ċentrali ta' Wadi Rum<ref>Scheck, Frank Rainer (1997). ''Jordanien: Völker und Kulturen zwischen Jordan und Rotem Meer'' (in German). DuMont Reiseverlag. p. 12. ISBN <bdi>978-3-7701-3979-8</bdi>.</ref>, faċċata ta' [[Jebel um Ishrin]], li hija xi metru iktar baxxa. Il-Kanjon Khaz'ali f'Wadi Rum huwa sit fejn hemm inċiżjonijiet petroglifiċi Tamudiċi fuq il-ħitan ta' għar b'għamliet ta' bnedmin u ta' antilopi. Il-villaġġ ta' Wadi Rum innifsu fih diversi mijiet ta' abitanti Bedwini, li jgħixu fi djar tal-konkoż u f'tined bil-ġlud tal-[[Mogħża|mogħoż]], u li jsuqu l-iktar vetturi li jingranaw fuq erba' roti (4x4). Fil-villaġġ hemm skola għas-subien u oħra għall-bniet, ftit ħwienet, u l-kwartieri ġenerali tal-Uffiċjali tad-Deżert.<ref>Howard, Tony; Taylor, Di (May 1997). ''Treks and Climbs in Wadi Rum, Jordan''. Cicerone Press Limited. p. 20. ISBN <bdi>978-1-85284-254-3</bdi>.</ref> Dan l-aħħar, [[Geoff Lawton]] kiseb suċċess billi stabbilixxa ekosistema ta' permakultura f'Wadi Rum.<ref>{{Ċita web|titlu=From Desert to Oasis in 4 Years (Jordan)|url=https://www.permaculturenews.org/2014/02/01/desert-oasis-4-years-jordan/|data=2014-02-01|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en-US|sit=The Permaculture Research Institute|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180619213906/https://permaculturenews.org/2014/02/01/desert-oasis-4-years-jordan/|arkivju-data=2018-06-19|url-status=dead}}</ref> == Sit ta' Wirt Dinji == Iż-żona protetta ta' Wadi Rum, b'daqs ta' 74,000 ettaru, ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji Mħallat (Kulturali u Naturali) tal-UNESCO fl-2011 għall-valur universali straordinjarju tagħha abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla: '''il-kriterju (iii)''' “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”, ladarba l-25,000 inċiżjoni petroglifika, l-20,000 iskrizzjoni, u l-154 sit arkeoloġiku f'Wadi Rum jipprovdu xhieda tal-[[litteriżmu]] mifrux fost is-soċjetajiet tar-rgħajja; '''il-kriterju (v)''' “Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli”, ladarba f'Wadi Rum instabu diversi evidenzi tal-abitazzjoni u tal-użu tal-art kontinwi tul perjodu ta' mill-inqas 12,000 sena; u '''l-kriterju (vii)''' “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali”, ladarba Wadi Rum huwa magħruf globalment bħala pajsaġġ tad-deżert ikoniku.<ref>{{Ċita web|titlu=Wadi Rum Protected Area|url=https://whc.unesco.org/en/list/1377/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == Turiżmu == [[Stampa:Jordan, Wadi Rum Desert, Camel.jpg|daqsminuri|279x279px|Ġemel fil-pajsaġġ tad-deżert ta' Wadi Rum]] L-industrija tat-turiżmu tal-Ġordan ingħatat spinta kbira mix-xeni tal-pajsaġġ tad-deżert ta' Wadi Rum f'''Lawrence of Arabia'' fl-1962.<ref>{{Ċita web|titlu=The Complete Guide to Lawrence's Arabia|url=https://www.independent.co.uk/travel/middle-east/complete-guide-lawrence-s-arabia-564189.html|data=2011-10-10|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=The Independent}}</ref> Wadi Rum huwa wieħed mill-iktar siti turistiċi popolari tal-Ġordan u jattira għadd ta' turisti barranin. It-tribù Żalabija tgħix f'Wadi Rum u żviluppat is-servizzi u t-turiżmu avventuruż ekoloġiku fiż-żona protetta ta' Wadi Rum. It-tribù tipprovdi tours, gwidi, akkomodazzjoni u faċilitajiet. Tieħu ħsieb ukoll xi ristoranti u ħwienet żgħar tal-ikel u tal-provvisti bażiċi għall-viżitaturi. Is-servizzi ta' gwida tat-tribù jinkludu gwidi b'esperjenza fis-sewqan u fil-mixi qalb il-mogħdijiet muntanjużi. Permezz tas-servizzi li toffri, mhux talli taqla l-għajxien tagħha, iżda tiżgura li ż-żona protetta tibqa' tiġi protetta fit-tul. Fost l-attivitajiet popolari fil-pajsaġġ qisu deżert hemm tours b'vetturi 4x4, bil-mixi, biż-[[Żiemel|żwiemel]], jew bl-[[Ġemel|iġmla]], servizzi ta' kampijiet biex wieħed jorqod taħt l-istilel, u tixbit mal-blat. [[Dima u Lama Hattab]], żewġ aħwa tewmin mill-Ġordan li kienu l-ewwel nisa fil-pajjiż li ġrew fl-ultramaratoni, jikkoordinaw maratona kull sena fir-reġjun imsejjaħ Jabal Ishrin. == Tixbit mal-blat == [[Stampa:Flight of Fancy, Jebel Rum.jpg|daqsminuri|195x195px|Xabbatur f'Wadi Rum]] Il-Bedwini lokali xxabbtu mal-muntanji tal-blat ramli ta' Wadi Rum għal bosta ġenerazzjonijiet. Ħafna mit-“Toroq tal-Bedwini” reġgħu ġew skoperti u ġew iddokumentati għax-xabbaturi moderni. Diversi minnhom huma inklużi fil-ktieb ta' gwida ta' [[Tony Howard]], jew ittellgħu fuq l-[[internet]] minn [[Liên u Gilles Rappeneau]].<ref>Gilles, Rappeneau. [http://wadiram.userhome.ch/ "Les Voies Bedouin du Wadi Ramm".]</ref> Fl-1949, ix-[[Xejikk Hamdan]] ħa grupp ta' esperti biex jistħarrġu l-quċċata ta' Jabal Ram. L-ewwel Ewropej li ġew iddokumentat li telgħu sal-quċċata ta' Jabal Ram kienu [[Charmian Longstaff]] u [[Sylvia Branford]] f'Novembru 1952, iggwidati mix-Xejikk Hamdan. L-ewwel tixbit mal-blat li ġie ddokumentat kien fl-1984. L-ewwel grupp ta' xabbaturi Ingliżi rrepeta ħafna mir-rotot tal-Bedwini. Fis-snin 80 tas-seklu 20, diversi xabbaturi rnexxielhom jixxabbtu f'rotot ġodda.<ref>{{Ċita web|titlu=Extra|url=https://www.cicerone.co.uk/extra|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=Cicerone Press}}</ref> Ir-rotta Guerre Sainte, li xi xabbaturi rnexxielhom jixxabbtu fis-sena 2000, kienet l-ewwel rotta f'Wadi Rum li hija mgħammra kollha bil-protezzjoni permezz ta' boltijiet. Din ir-rotta, fuq il-faċċata tal-Lvant tal-muntanji tat-Tramuntana ta' Jebel Nassarani, hija twila 450 metru, u hija kklassifikata li għandha diffikultà ta' F7b jew F7aA0.<ref>{{Ċita web|titlu=Camptocamp.org|url=https://www.camptocamp.org/routes/53974/fr/djebel-nassrani-sommet-n-la-guerre-sainte|data-aċċess=2021-03-07|sit=www.camptocamp.org}}</ref> == Filmografija == Wadi Rum intuża bħala xenarju u pajsaġġ f'diversi [[Film|films]]. Il-produtturi tal-films jiġu attirati l-iktar minħabba l-lewn ħamrani tar-ramel li jixbaħ il-pajsaġġ tal-[[pjaneta]] [[Mars]].<ref>{{Ċita web|titlu=The Martian Is Pure Hokum of the Most Satisfying Kind|url=https://slate.com/culture/2015/10/matt-damon-in-the-martian-reviewed.html|isem1=Dana|kunjom1=Stevens|data=2015-10-01|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=Slate Magazine}}</ref> Il-Location Managers Guild ta premju lill-Kummissjoni Rjali tal-Films fil-Ġordan fl-2017 għall-ħidma tal-Kummissjoni fil-ġbid tal-film ''Rogue One'' f'Wadi Rum. Il-Kummissjoni fl-imgħoddi ġiet nominata wkoll għall-ħidma tagħha fil-film ''The Martian''.<ref>{{Ċita web|titlu=RFC bags ‘Outstanding Film Commission’ Award|url=http://www.jordantimes.com/news/local/rfc-bags-outstanding-film-commission%E2%80%99-award|data=2017-04-10|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=Jordan Times|arkivju-data=2021-03-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210304211119/http://www.jordantimes.com/news/local/rfc-bags-outstanding-film-commission%E2%80%99-award|url-status=dead}}</ref> * ''Lawrence of Arabia'' – [[David Lean]] ġibed ħafna minn dan il-film tal-1962 f'Wadi Rum;<ref>{{Ċita web|titlu=Jordan - Touristic Sites - South of Amman|url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism6e.html#Wadi|data-aċċess=2021-03-07|sit=www.kinghussein.gov.jo|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201116050332/http://www.kinghussein.gov.jo/tourism6e.html#Wadi|arkivju-data=2020-11-16|url-status=dead}}</ref> * ''Red Planet'' – Wadi Rum intuża bħala s-superfiċe tal-pjaneta Mars f'dan il-film tas-sena 2000; * ''Passion in the Desert'' – iż-żona ta' Wadi Rum intużat ukoll għal xi xeni f'dan il-film tal-1998; * ''The Face'' – il-film tal-[[BBC]] dwar it-tixbit mal-blat tax-xabbaturi pijunieri ta' Wadi Rum Tony Howard u Di Taylor; * ''Transformers: Revenge of the Fallen'' – Wadi Rum ġiet irrappreżentata taparsi l-[[Eġittu]]; * ''The Frankincense Trail'' – xeni mill-[[ferrovija]] u xi ġbid mill-ajru wkoll; * ''Prometheus'' – xeni għall-Pjaneta tal-[[Aljeni]];<ref>{{Ċita web|titlu=Return of the 'Alien' Mind|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/ridley-scott-prometheus-alien-324981|data=2012-05-16|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=The Hollywood Reporter}}</ref> * ''Krrish 3'' – il-filmat tal-kanzunetta ta' [[Bollywood]] ''Dil Tu Hi Bataa'' nġibed parzjalment f'Wadi Rum; * ''May in the Summer'' – il-film ta' [[Cherien Dabis]] kellu biċċiet twal fejn deher Wadi Rum; * ''The Last Days on Mars'' – inġibdu xi xeni esterni biex tiġi rrappreżentata s-superfiċe tal-pjaneta Mars għal dan il-film tal-2013;<ref>{{Ċita web|titlu=Ruairi Robinson, The Last Days On Mars|url=https://www.screendaily.com/features/ruairi-robinson-the-last-days-on-mars-/5056819.article|isem1=Leon|kunjom1=Forde2013-05-28T11:56:00+01:00|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=Screen}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Last Days On Mars|url=https://www.screendaily.com/last-days-on-mars-/5044494.article|isem1=Contributing Editor Sarah|kunjom1=Cooper2012-07-19T09:00:00+01:00|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=Screen}}</ref> * ''The Martian'' – il-ġbid tal-film ta' [[Ridley Scott]] beda f'Marzu 2015 biex tiġi rrappreżentata s-superfiċe tal-pjaneta Mars;<ref>{{Ċita web|titlu=Ridley Scott's The Martian moves to Jordan|url=https://www.kftv.com/news/2015/01/27/ridley-scotts-the-martian-moves-to-jordan|data-aċċess=2021-03-07|sit=www.kftv.com}}</ref> * ''Theeb'' – il-biċċa l-kbira tal-film inġibed f'Wadi Rum kif ukoll f'[[Wadi Araba]]<ref>{{Ċita web|titlu=Naji Abu Nowar talks about exploring the Bedouin way of life in his first feature Theeb|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/naji-abu-nowar-talks-about-exploring-the-bedouin-way-of-life-in-his-first-feature-theeb-1.282588|data=2014-08-25|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=The National}}</ref>; * ''Rogue One: A Star Wars Story'' – inġibdu xi xeni f'Wadi Rum għar-rappreżentazzjoni ta' Jedha;<ref>{{Ċita web|titlu=Rogue One: A Star Wars Story – The complete history, Part III|url=https://www.empireonline.com/movies/features/rogue-one-star-wars-story-complete-history-part-iii/|data-aċċess=2021-03-07|sit=Empire}}</ref> * ''Deserto de Revelação'' – inġibed filmat għall-album [[Brażil|Brażiljan]] ta' [[Diante do Trono]] fl-2017; * ''Aladdin'' – inġibdu xi xeni għall-film tal-2019 ibbażat fuq il-cartoons tad-Disney tal-1992 bl-istess isem; * ''Star Wars: The Rise of Skywalker –'' inġibdu xi xeni f'Wadi Rum għar-rappreżentazzjoni tal-pjaneta deżerta Pasaana;<ref>{{Ċita web|titlu=Star Wars: We Now Know the Name of The Rise of Skywalker's Desert Planet|url=https://www.cbr.com/star-wars-the-rise-of-skywalker-pasaana/|data=2019-05-22|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en-US|sit=CBR}}</ref> * ''Dune'' (2021) ''–'' inġibdu xi xeni f'Wadi Rum għar-rappreżentazzjoni tal-pjaneta deżerta Arrakis;<ref>{{Ċita web|titlu=Dune: Josh Brolin Reveals Arrakis Shooting Location in New Video|url=https://screenrant.com/dune-josh-brolin-reveals-arrakis-shooting-location-new-video/|data=2019-04-08|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en-US|sit=ScreenRant}}</ref> * ''Aadujeevitham'' – ix-xeni tad-deżert tal-film tal-2020 bil-[[Malayalam|Malajalam]] inġibdu l-iktar f'Wadi Rum.<ref>{{Ċita web|titlu=Prithviraj Sukumaran and ‘Aadujeevitham’ team to return to Kerala - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-and-aadujeevitham-team-to-return-to-kerala/articleshow/75850160.cms|data-aċċess=2021-03-07|lingwa=en|sit=The Times of India}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Mħallta]] [[Kategorija:Ġordan]] [[Kategorija:Widien]] [[Kategorija:Deżerti]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] 81vroucnbfyemv0w28s4h549jmacq5a Petra 0 25848 333218 327267 2026-10-27T05:58:33Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333218 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Petra Treasury.jpg|daqsminuri|393x393px|Al-Khazneh (it-Teżor)]]'''Petra''' (bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: ٱلْبَتْرَاء‎, <small>b’ittri Rumani:</small> ''Al-Batrāʾ''; bil-Grieg Antik: Πέτρα, "Blata"), magħrufa oriġinarjament mill-abitanti tagħha bħala '''Raqmu''' jew '''Raqēmō'''<ref>Stephan G. Schmid and Michel Mouton (2013). ''Men on the Rocks: The Formation of Nabataean Petra''. ISBN <bdi>9783832533137</bdi>.</ref><ref name=":0">Shaddel, Mehdy (2017-10-01). "Studia Onomastica Coranica: AL-Raqīm, Caput Nabataeae*". ''Journal of Semitic Studies''. '''62''' (2): 303–318. ISSN 0022-4480.</ref>, hija belt storika u arkeoloġika fin-Nofsinhar tal-[[Ġordan]]. Petra tinsab madwar Jabal Al-Madbah f’baċir imdawwar bil-muntanji li jiffurmaw in-naħa tal-Lvant tal-Wied ta’ Arabah mill-[[Baħar il-Mejjet]] sal-Golf ta’ [[Aqaba]].<ref name=":1">Chisholm, Hugh (ed.). ''Encyclopædia Britannica''. '''21''' (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 309–310.</ref> Il-belt ilha [[Sit ta’ Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] mill-1985 u fl-2007 il-binja tat-Teżor ġiet ivvutata bħala waħda mis-[[Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]].<ref name=":2">{{Ċita web|titlu=Petra|url=https://whc.unesco.org/en/list/326/|isem1=UNESCO World Heritage|kunjom1=Centre|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=UNESCO World Heritage Centre}}</ref><ref name=":10">{{Ċita web|titlu="Lost City" of Petra Still Has Secrets to Reveal|url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/lost-city-petra|data=2017-01-26|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=History}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Wonders|url=https://world.new7wonders.com/wonders/|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en-GB|sit=New7Wonders of the World}}</ref> == Storja == Iż-żona madwar Petra ilha abitata saħansitra mis-7000 Q.K., u n-[[Nabatej]] x’aktarx li insedjaw ruħhom hemmhekk mir-raba’ seklu Q.K. u iktar ’il quddiem għamluha l-[[belt kapitali]] tagħhom.<ref name=":3">Taylor, Jane (2001). ''Petra and the Lost Kingdom of the Nabataeans''. London: I.B.Tauris. pp. 14, 17, 30, 31. ISBN <bdi>9781860645082</bdi>.</ref><ref name=":10" /> Madankollu, l-iskavi arkeoloġiċi sa issa skoprew biss evidenza tal-preżenza tan-Nabatej li tmur lura għat-tieni seklu Q.K. meta Petra kienet ġa saret il-belt kapitali tagħha. In-Nabatej kienu nomadi tal-Arabja li investew fil-prossimità ta’ Petra għar-rotot kummerċjali u stabbilewha bħala ċentru kummerċjali reġjonali maġġuri.<ref>Jack D. Elliott, Jr. (1996). Joe D. Seger (ed.). ''The Nabatean Synthesis of Avraham Negev: A Critical Appraisal''. ''Retrieving the Past: Essays on Archaeological Research and Methodology in Honor of Gus W. Van Beek''. Eisenbrauns. p. 56. ISBN <bdi>9781575060125</bdi>.</ref> [[Stampa:Karta Petra.PNG|xellug|daqsminuri|295x295px|Mappa ta’ Petra]] Il-kummerċ qalla’ dħul konsiderevoli lin-Nabatej u Petra saret is-sors ewlieni ta’ ġidhom. In-Nabatej kienu mdorrijin jgħixu f’ambjent tad-deżert, għad-differenza tal-għedewwa tagħhom, u setgħu faċilment joħorġu rebbieħa minn diversi attakki billi jieħdu vantaġġ tat-territorju muntanjuż taż-żona. Kellhom ħila partikolari fil-ġbir u l-ħżin tal-ilma tax-xita, fl-agrikoltura u fit-tinqix tal-ġebel. Petra laħqet il-quċċata tagħha fl-ewwel seklu W.K., meta nbniet l-istruttura famuża tagħha, Al-Khazneh (it-Teżor), li x’aktarx kienet mawżolew tar-Re tan-Nabatej [[Aretas IV]], u l-popolazzjoni tagħha kienet 20,000 ruħ.<ref>{{Ċita web|titlu="Petra Lost and Found". National Geographic. Arkivjat 08-04-2018.|url=https://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/magazine/2016/01-02/petra/|data-aċċess=2021-03-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180408210210/https://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/magazine/2016/01-02/petra/|arkivju-data=2018-04-08|url-status=bot: unknown}}</ref> Minkejja li r-renju tan-Nabatej sar stat klijent tal-[[Imperu Ruman]] fl-ewwel seklu Q.K., Petra tilfet l-indipendenza tagħha biss fis-sena 106 W.K. Petra nħakmet mir-Rumani, u wara l-annessjoni tar-renju ta’ Nabataea biddlulu ismu għal ''Arabia Petraea''.<ref>{{Ċita web|titlu=Ancient Petra Jordan's Lost Oasis|url=https://www.nationalgeographic.com/history/history-magazine/article/petra|data=2018-02-09|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=History}}</ref> L-importanza ta’ Petra naqset kif feġġew ir-rotot kummerċjali bil-baħar, u wara [[terremot]] fit-363 li qered ħafna strutturi. Fi żmien il-[[Biżantini]] nbnew diversi knejjes [[Kristjaneżmu|Kristjani]], iżda l-belt kompliet sejra lura, u sal-bidu tal-era [[Iżlam|Iżlamika]] ġiet abbandunata għalkollox għajr ftit nomadi tgħoddhom fuq ponot subgħajk. Il-belt baqgħet mhux magħrufa wisq għall-Punent sa ma reġgħet ġiet skoperta fl-1812 minn [[Johann Ludwig Burckhardt]].<ref name=":8">{{Ċita aħbar|kunjom=Glueck|isem=Grace|data=2003-10-17|titlu=ART REVIEW; Rose-Red City Carved From the Rock|url=https://www.nytimes.com/2003/10/17/arts/art-review-rose-red-city-carved-from-the-rock.html|pubblikazzjoni=The New York Times|lingwa=en-US|aċċess=}}</ref> === Żmien in-Neolitiċi === Għall-ħabta tas-7000 Q.K., skont l-iktar fdalijiet bikrin li nstabu, xi bdiewa diġà kienu stabbilew l-insedjament [[Neolitiku]] ta’ qabel żmien il-fuħħar imsejjaħ [[Beidha]], fit-Tramuntana ta’ Petra.<ref>{{Ċita web|titlu="A Short History". Petra National Foundation. Arkivjat 04-12-2017.|url=http://www.petranationalfoundation.org/history.html|data-aċċess=2021-03-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171204141534/http://www.petranationalfoundation.org/history.html|arkivju-data=2017-12-04|url-status=bot: unknown}}</ref> === Żmien il-Bronż === Petra tissemma fid-dokumenti tal-kampanja Eġizzjana u fl-ittri fuq it-tavli ta’ Amarna bħala ''Pel'', ''Sela'' jew ''Seir''.<ref name=":4">{{Ċita web|titlu=Terhaal|url=https://www.terhaal.com/|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=Terhaal}}</ref> === Żmien il-Ħadid === Is-sit Edomit li ġie skavat fil-quċċata tal-muntanja Umm el-Biyara f’Petra ġie stabbilit mhux qabel is-seba’ seklu Q.K. (Żmien il-[[Ħadid]] II).<ref>Bienkowski, P. (1992). "The beginning of the Iron Age in Edom: A reply to Finkelstein". ''Levant''. '''24''' (1): 167–169.</ref> L-Edomiti kienu ċiviltà preistorika imnissla minn Esau. Ġenesi kapitlu 36 fih informazzjoni dwar il-ġenerazzjonijiet ta 'Esau. X’esperjenza inkredibbli kellha tkun għal Esau, ħu Jacob, li għex f’dawn il-muntanji inkredibbli. Għalkemm għadu mhux magħruf x'ġara mill-Oriti, li ġew maħkuma mill-Edomiti, u wara l-Edomiti, li ġew maħkuma min-Nabatej madwar l-400 QK. <ref>The Many [https://exploretraveler.com/the-many-mysteries-of-petra-in-jordan/ Mysteries Of Petra Jordan]</ref> === Oriġini ta’ Petra === In-Nabatej kienu wieħed minn fost diversi tribujiet [[Bedwini]] nomadiċi li kienu jgħixu fid-[[Deżert tal-Arabja]] u kienu jiċċaqilqu minn post għall-ieħor flimkien mal-merħliet tal-bhejjem tagħhom kull fejn kien ikun hemm mergħat u ilma.<ref name=":3" /> Għalkemm in-Nabatej kienu inizjalment inkorporati fil-kultura [[Aramajk ta' Ġesù|Aramajka]], it-teoriji li jgħidu li kellhom għeruq Aramajċi ma ntlaqgħux mill-biċċa l-kbira tal-istudjużi moderni. Minflok, l-evidenza arkeoloġika, reliġjuża u lingwistika tikkonferma li huma tribù tat-Tramuntana tal-Arabja.<ref>Maalouf, Tony (2003). ''Arabs in the Shadow of Israel: The Unfolding of God's Prophetic Plan for Ishmael's Line''. Kregel Academic. ISBN <bdi>9780825493638</bdi>.</ref> Evidenza attwali tissuġġerixxi li l-isem tan-Nabatej għal Petra kien Raqēmō, spellut fl-inċiżjonijiet bħala ''rqmw'' jew ''rqm''.<ref name=":0" /> [[Stampa:RekemInscription.jpg|daqsminuri|200x200px|L-inċiżjoni taħt il-pont modern]] ==== Petra bħala ''Rekem'' ==== L-istoriku [[Titus Flavius Josephus]] (għall-ħabta tas-37-100 W.K.) jikteb li r-reġjun kien abitat mill-[[Midjaniti]] fi żmien [[Mosè]] u li dawn kienu mmexxija minn ħames rejiet, li wieħed minnhom kien [[Rekem]]. Josephus isemmi li l-belt, imsejħa Petra mill-[[Greċja|Griegi]], kienet “ikklassifikata bħala l-ogħla waħda fit-territorju tal-Għarab” u kienet għadha msejħa Rekem mill-Għarab kollha ta’ żmienu, wara isem ir-re li stabbilixxa l-belt (Antikitajiet tal-Lhud iv. 7, 1; 4, 7).<ref>{{Ċita web|titlu=Jewish Antiquities: Book I: Poem 1|url=https://www.loebclassics.com/view/josephus-jewish_antiquities/1930/pb_LCL242.3.xml;jsessionid=E5EBED89380FF67219C257EDF7615839|isem1=Jeffrey|kunjom1=Henderson|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=Loeb Classical Library}}</ref> L-isem Rekem (''rqm'') kien inċiż fil-blat ta’ Wadi Musa faċċata tad-daħla fis-Siq li jwassal għat-Tezor ta’ Petra.<ref>Browning, Iain (1974), ''Petra'', Chatto & Windus, p. 109.</ref> Madankollu, fiż-żminijiet reċenti nbena pont fuq il-wadi u din l-inċiżjoni tgħattiet taħt tunnellati ta’ [[konkos]].<ref name=":4" /> ==== Petra bħala ''Sela'' ==== Teorija antika kienet tgħid li Petra setgħet tiġi identifikata ma’ post imsejjaħ ''sela'' fil-[[Bibbja]] bil-Lhudi. L-isem [[Semitiku]] ''sela'' bil-Lhudi jfisser sempliċement “blata”, u b’hekk x’aktarx mhijiex il-belt imsemmija fil-Bibbja.<ref name=":1" /> Xi riċerkaturi ħasbu li s-silta ta’ [[Diodorus Siculus]] (xix. 94-97) li tiddeskrivi l-ispedizzjonijiet li [[Antigonu]] bagħat kontra n-Nabatej fit-312 Q.K. se tixħet ftit dawl fuq l-istorja ta’ Petra, iżda t-terminu ''petra'' (li bil-Grieg tfisser blata) kienet tirreferi għal fortizza naturali u post kenni li ma setax ikun isem proprju, għaldaqstant id-deskrizzjoni timplika li ma kienet teżisti l-ebda belt hemmhekk dak iż-żmien.<ref name=":1" /><ref>Diodorus Siculus. "Section 95 (note 79)". ''Account of Antigonus' expedition to Arabia''. '''xix'''.</ref> === Żmien ir-Rumani === Fil-106 W.K., meta [[Kornelju Palma]] kien gvernatur tas-[[Sirja]], il-parti tal-Arabja taħt it-tmexxija ta’ Petra ġiet assorbita fl-Imperu Ruman bħala parti mill-''Arabia Petraea'', u Petra saret il-belt kapitali.<ref>Dio Cassius, LXVII. 14, 5.</ref> Id-dinastija nattiva ntemmet iżda l-belt kompliet tiffjorixxi taħt it-tmexxija tar-Rumani. Kien għal dik il-ħabta wkoll li nbniet it-Triq Rumana ta’ Petra. Seklu wara, fi żmien [[Alessandru Severu]], meta fil-belt kollox kien ward u żahar, il-kwistjoni taz-zekkar tal-[[muniti]] ntemmet. Il-bini tal-oqbra mill-isbaħ waqaf ħesrem, u dan ġie spjegat b’xi katastrofi li ġrat f’daqqa waħda, bħall-invażjoni mis-setgħa neo-Persjana taħt l-Imperu tas-[[Sassanidi]].<ref name=":1" /> Sadanittant, [[Palmyra]] (għall-ħabta tal-130-270) kisbet importanza kbira u attirat il-kummerċ tal-Arabja għad-detriment ta’ Petra, li b’hekk qabdet it-triq tan-niżla. Madankollu, milli jidher Petra baqgħet importanti bħala ċentru reliġjuż. Ħdejn is-sit inbniet triq Rumana oħra. [[Epifanu ta’ Salamis]] (xi 315-403) jikteb li fi żmienu saret festa hemmhekk fil-25 ta’ Diċembru f’ġieħ il-verġni [[Khaabou]] (Chaabou) u n-nisel tagħha [[Dushara]]. Dushara u [[al-Uzza]] kienu tnejn mill-allat prinċipali tal-belt, li kienet tinkludi diversi idoli oħra ta’ allat tan-Nabatej bħal [[Allat]] u [[Manat]].<ref>Alpass, Peter (2013). "Chapter 2". ''The Religious Life of Nabataea''.</ref> [[Stampa:Roman bronze coin of Geta showing the Petra temple.jpg|xellug|daqsminuri|230x230px|Munita Rumana tal-bronż ta’ Geta u t-tempju ta’ Petra bl-istatwa ta’ Tike]] Bejn il-111 u l-114, [[Trajanu]] bena l-''Via Traiana Nova'', triq mill-fruntiera Sirjana sal-[[Baħar l-Aħmar]] u li tgħaddi minn Petra. Din it-triq kienet issegwi r-rotot l-antiki tal-karovani tan-Nabatej. Fid-dell tal-''Pax Romana'', din ir-rotta reġgħet tat il-ħajja lill-kummerċ bejn l-Arabja, is-Sirja, u l-portijiet tal-[[Baħar Mediterran|Mediterran]]. Fil-125 W.K., wieħed mill-amministraturi tal-[[Imperatur Adrijanu]] ħalla xi traċċi f’Petra, u dan jiġi indikat minn dokumenti li nstabu fil-Baħar il-Mejjet. Fil-130 W.K., Adrijanu żar l-eks kapitali tan-Nabatej, u taha l-isem ta’ ''Hadriane Petra Metropolis'', kif ġie zzekkat fil-muniti tiegħu. Madankollu, iż-żjara tiegħu ma wasslitx għal xi żieda fl-iżvilupp arkitettoniku u f’xi binjiet ġodda kif min-naħa l-oħra ġara f’[[Jerash]]. Il-gvernatur tal-provinċja, [[Sextius Florentinus]], bena mawżolew [[Monument|monumentali]] għal ibnu ħdejn l-aħħar tal-oqbra ta’ al-Hubta (il-Ħajt tar-Re), li ġeneralment kien irriżervat għall-familja rjali fil-perjodu tan-Nabatej.<ref name=":4" /> L-interess li wrew l-imperaturi Rumani għall-belt fit-tielet seklu W.K. jissuġġerixxi li Petra u l-akkwati tagħha baqgħu apprezzati għal żmien twil. Instabet inċiżjoni lil ''Liber Pater'', alla vvenerat mill-Imperatur [[Settimu Severu]], fit-''temenos'' tat-tempju magħruf bħala Qasr al-Bint, u l-oqbra tan-Nabatej kien fihom muniti tal-[[fidda]] bir-ritratt tal-imperatur, kif ukoll fuħħar mir-renju tiegħu. L-Imperatur [[Elagabalu]] ddikjara li Petra kienet kolonja Rumana, meta organizza l-Imperu Ruman mill-ġdid lejn l-aħħar tat-tielet seklu W.K. Iż-żona minn Petra sa Wadi Mujib, in-[[Negev]], u l-[[Peniżola ta’ Sinaj]] ġew annessi fil-provinċja ta’ ''Palaestina Salutaris''. Petra tidher ukoll fil-mużajk ta’ mappa ta’ żmien ir-renju tal-Imperatur [[Ġustinjanu]] f’[[Madaba]].<ref name=":4" /> === Żmien il-Biżantini === [[Stampa:Bizantine Church (12294138186).jpg|daqsminuri|263x263px|Il-Knisja Biżantina]] Petra malajr marret lura taħt it-tmexxija tar-Rumani, l-iktar minħabba r-reviżjoni tar-rotot kummerċjali bil-baħar. Fit-363, terremot qered ħafna binjiet u ġarrab ħsarat estensivi fis-sistema tal-ġestjoni tal-ilma tant vitali.<ref name=":8" /> Il-belt l-antika ta’ Petra kienet il-belt kapitali tal-provinċja Biżantina ta’ ''Palaestina III'' u ħafna knejjes minn dak iż-żmien ġew skavati ħdejn Petra. F’waħda minnhom, ġew skoperti 140 [[papiru]], li kien fihom l-iktar kuntratti datati mill-530 sal-590, u li kienu jistabbilixxu li l-belt kienet għadha qed tiffjorixxi fis-sitt seklu. Din il-knisja Biżantina hija l-iprem eżempju ta’ arkitettura monumentali ta’ Petra fi Żmien il-Biżantini.<ref>Frösén, Jaakko (2012). "Petra papyri". ''The Encyclopedia of Ancient History''. Blackwell Publishing Ltd. ISBN <bdi>9781444338386</bdi>.</ref> L-aħħar referenza għal Petra fi Żmien il-Biżantini saret fil-''Mergħa Spiritwali'' ta’ [[John Moschus]], li nkiteb fl-ewwel deċennji tas-seba’ seklu. Huwa jsemmi aneddotu tal-isqof tagħha, [[Atenoġenu]]. Petra ma baqatx belt metropolitana mmexxija minn isqof għall-ħabta tas-687, meta dik il-funzjoni ġiet ittrasferiti lil [[Areopolis]]. Petra ma tissemma fl-ebda narrattiva tal-ħakma Musulmana tal-Lvant, u lanqas tidher f’xi reġistru Iżlamiku bikri.<ref>Zbigniew T. Fiema, Ahmad Al-Jallad, Michael C. A. Macdonald, and Laïla Nehmé, "Provincia Arabia: Nabataea, the Emergence of Arabic as a Written Language, and Graeco-Arabica, in Greg Fisher (ed.), ''Arabs and Empires before Islam'' (Oxford University Press, 2015), p. 394.</ref> === Kruċjati u Mamluk === Fis-seklu 12, dawk li wettqu l-[[Kruċjata|Kruċjati]] bnew fortizzi bħall-[[Kastell ta’ Alwaeira]], iżda wara ftit kellhom jabbandunaw il-belt ta’ Petra. B’riżultat ta’ dan, Petra intesiet mid-[[Id-Dinja|dinja]] tal-Punent sas-seklu 19.<ref>{{Ċita web|titlu=The Crusades|url=https://nabataea.net/explore/history/crusades/|data-aċċess=2021-03-18|sit=nabataea.net}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Reconstructing Petra|url=https://www.smithsonianmag.com/history/reconstructing-petra-155444564/|isem1=Andrew|kunjom1=Lawler|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=Smithsonian Magazine}}</ref> Jeżistu żewġ kastelli oħra ta’ żmien il-Kruċjati qrib Petra. L-ewwel wieħed huwa l-[[Kastell ta’ al-Wu'ayra]], li jinsab fit-Tramuntana ta’ Wadi Musa. Wieħed jista’ jilmħu mit-triq li tagħti għal Petra ż-Żgħira. Huwa l-kastell li ġie ssekwestrat minn grupp ta’ [[Turkija|Torok]] bl-għajnuna tal-Musulmani lokali u dawk li wettqu l-Kruċjati rkupraw il-kastell biss wara li bdew jeqirdu s-siġar taż-[[żebbuġ]] ta’ Wadi Musa. It-telf potenzjali tal-għajxien wassal biex in-nies tal-post iċedu. It-tieni kastell jinsab fuq il-quċċata ta’ [[el-Habis]], fil-qalba ta’ Petra, u jista’ jiġi aċċessat min-naħa tal-Punent ta’ Qasr al-Bint.<ref name=":1" /> Il-fdalijiet ta’ Petra qanqlu ħafna kurżità matul il-[[Medjuevu|Medju Evu]] u żaruhom il-[[Bajbari]], minn wieħed mill-ewwel sultanati [[Mamluk]] tal-[[Eġittu]], lejn l-aħħar tas-seklu 13.<ref name=":1" /> === Sekli 19-20 u turiżmu === [[Stampa:Gravkammare 2.jpg|xellug|daqsminuri|284x284px|Veduta tal-Oqbra Rjali ta’ Petra]] L-ewwel [[Ewropa|Ewropew]] li ddeskrivihom kien il-vjaġġatur [[Żvizzera|Żvizzeru]] Johann Ludwig Burckhardt matul il-vjaġġi tiegħu fl-1812. Dak iż-żmien, il-Knisja Griega ta’ [[Ġerusalemm]] kellha djoċesi f’[[Al Karak]] jisimha [[Battra]] (bl-Għarbi: باطره, u bil-Grieg: Πέτρας) u l-kleru ta’ Ġerusalemm kien tal-fehma li [[Kerak]] kienet fil-fatt il-belt antika ta’ Petra.<ref>{{Ċita ktieb|titlu=Travels In Syria And Holy Land|isem=John Lewis|kunjom=Burckhardt|sena=1822}}</ref> [[Léon de Laborde]] u [[Louis-Maurice-Adolphe Linant de Bellefonds]] għamlu l-ewwel tpinġijiet bir-reqqa ta’ Petra fl-1828. Il-pittur [[Skozja|Skoċċiż]] [[David Roberts]] żar il-belt ta’ Petra fl-1839 u reġa’ lura l-[[Ingilterra]] b’abbozzi ta’ pitturi u ġrajjiet dwar meta ltaqa’ mat-tribujiet lokali, li ġew ippubblikati fir-rendikont tal-ivvjaġġar ''The Holy Land, Syria, Idumea, Arabia, Egypt, and Nubia''. [[Frederic Edwin Church]], il-pittur ewlieni [[Stati Uniti|Amerikan]] tal-pajsaġġi tas-seklu 19, żar il-belt ta’ Petra fl-1868, u l-pittura tiegħu ''El Khasné, Petra'' hija l-iktar waħda importanti tiegħu u l-iktar waħda li ġiet iddokumentata.<ref>Carr, Gerald L. (1994). ''Frederic Edwin Church: Catalogue Raisonne of Works at Olana State Historic Site, Volume I''. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 386–396. ISBN <bdi>978-0521385404</bdi>.</ref> Minħabba li l-istrutturi ddgħajfu biż-żmien, ħafna mill-oqbra saru vulnerabbli, u ħafna mit-teżori ta’ ġo fihom insterqu mill-ħallelin. Fl-1929, tim magħmul minn erba’ min-nies, l-arkeologi Brittaniċi [[Agnes Conway]] u [[George Horsfield]], it-tabib [[Palestina|Palestinjan]] u l-espert folkloristiku [[Dr Tawfiq Canaan]] u l-istudjuż [[Danimarka|Daniż]] [[Dr Ditlef Nielsen]], li skavaw u stħarrġu l-belt ta’ Petra.<ref>Conway, A.; Horsfield, G. (1930). "Historical and Topographical Notes on Edom: with an account of the first excavations at Petra". ''The Geographical Journal''. '''76''' (5): 369–390. JSTOR 1784200.</ref> L-arkeologu [[Philip Hammond]] mill-Università ta’ Utah żar il-belt ta’ Petra għal kważi 40 sena. Huwa spjega li fil-folklor lokali hemm it-twemmin li l-belt inħolqot bil-ħatar ta’ Mosè, meta mess il-blata bil-ħatar biex l-Iżraeliti jkollhom l-ilma. Hammond kien jemmen li l-kanali mnaqqxin fil-fond tal-ħitan u tal-art kienu nħolqu mill-pajpijiet taċ-ċeramika li fl-imgħoddi wasslu l-ilma għall-belt.<ref>{{Ċita web|titlu=Forbidden Archaeology of Petra and Nazca (dokumentarju). National Geographic. 2018 – YouTube.|url=https://www.youtube.com/watch?v=jP9ku2EAahM}}</ref> Diversi skrolli bil-Grieg u li jmorru lura għal Żmien il-Biżantini ġew skoperti fl-iskavi ta’ knisja ħdejn it-Tempju tal-Iljuni bil-Ġwienaħ f’Petra f’Diċembru 1993.<ref>{{Ċita web|titlu="Petra". National Geographic. Arkivjat 20-08-2017.|url=http://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/archaeology/lost-city-petra/|data-aċċess=2021-03-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170820160051/http://www.nationalgeographic.com/archaeology-and-history/archaeology/lost-city-petra/|arkivju-data=2017-08-20|url-status=bot: unknown}}</ref> L-aċċess għall-belt ta’ Petra huwa minn fondoq twil 1.2 km imsejjaħ is-Siq, li jwassal direttament għat-Teżor. Il-belt ta’ Petra hija famuża għall-arkitettura mnaqqxa fil-blat u għas-sistema tal-ġestjoni tal-ilma. Il-belt tissejjaħ ukoll “il-Belt ir-Roża” minħabba l-kulur tal-ġebla li minnha hija mnaqqxa.<ref>{{Ċita web|titlu="Major Attractions: Petra". Jordan Tourism Board. Arkivjat 04-11-2016.|url=http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63|data-aċċess=2021-03-18|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161104133425/http://visitjordan.com/Default.aspx?tabid=63|arkivju-data=2016-11-04|url-status=dead}}</ref> Petra hija simbolu tal-Ġordan kif ukoll attrazzjoni turistika popolari ħafna. Fl-2010, l-għadd ta’ turisti laħaq id-918,000 ruħ, iżda mbagħad kien hemm tnaqqis temporanju waqt il-perjodu ta’ instabbiltà politika ġġenerata mir-[[Rebbiegħa Għarbija]].<ref>{{Ċita web|titlu=Thousands protest in Jordan - Middle East - Al Jazeera English|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/01/2011128125157509196.html|data=2011-11-17|data-aċċess=2021-03-18|sit=web.archive.org|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111117043619/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/01/2011128125157509196.html|arkivju-data=2011-11-17|url-status=bot: unknown}}</ref> Wara dan il-perjodu, l-għadd rekord ta’ turisti ntlaħaq fl-2019 b’1.1 miljun turist.<ref>{{Ċita web|titlu=Rose-red city of Petra wraps up 2019 with record-breaking 1,135,300 visitors|url=http://www.jordantimes.com/news/local/rose-red-city-petra-wraps-2019-record-breaking-1135300-visitors|data=2020-01-06|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=Jordan Times}}</ref> It-turiżmu fil-belt staġna għalkollox fl-2020 u fl-2021 minħabba l-[[Pandemija tal-COVID-19 tal-2019–20|pandemija tal-COVID-19]]. Il-gvern tal-Ġordan awtorizza skavi eżatt quddiem it-Teżor ladarba t-turiżmu kważi waqaf għalkollox.<ref>{{Ċita web|titlu=Ghosts replace crowds as Covid-19 rattles Jordan's ancient city of Petra|url=http://www.theguardian.com/world/2020/may/15/ghosts-replace-crowds-as-covid-19-rattles-jordans-ancient-city-of-petra|data=2020-05-15|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=the Guardian}}</ref> == Importanza fi żmien il-qedem == [[Plinju x-Xiħ]] u kittieba oħra jidentifikaw il-belt ta’ Petra bħala l-belt kapitali tar-Renju tan-Nabatej u ċ-ċentru tal-kummerċ tal-karovani tagħhom. Imdawra bi blat għoli u b’nixxiegħa perenni, Petra mhux biss kellha l-vantaġġi ta’ fortizza, iżda kienet tikkontrolla r-rotot kummerċjali prinċipali li kienu jgħaddu minnha lejn [[Gaza]] fil-Punent, lejn [[Bosra]] u [[Damask]] fit-Tramuntana, lejn Aqaba u [[Leuke Kome]] mal-Baħar l-Aħmar, u tul id-deżert lejn il-[[Golf tal-Persja]].<ref name=":1" /> == Sit ta’ Wirt Dinji == Il-Belt ta’ Petra ġiet iddeżinjata bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Ġiet deskritta mill-UNESCO bħala “wieħed mill-iktar siti kulturali prezzjużi tal-wirt kulturali tal-bniedem”. Il-valur universal straordinarju tagħha ġie rrikonoxxut abbażi ta’ tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: '''il-kriterju (i)''' “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; '''il-kriterju (iii)''' “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; u '''l-kriterju (iv)''' “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.<ref name=":2" /> == Kontroll tal-ilma == L-iskavi wrew li l-belt ta’ Petra nbniet bis-saħħa tal-ħila tan-Nabatej li jikkontrollaw il-provvista tal-ilma u joħolqu oasi artifiċjali fid-deżert. Fiż-żona jkun hemm ħafna maltempati kbar tax-xita f’daqqa, iżda l-evidenza arkeoloġika turi li n-Nabatej irnexxielhom jikkontrollaw l-għargħar li kien jirriżulta minn dawn il-maltempati permezz tal-użu ta’ digi, ċisterni u pajpijiet jew mogħdijiet tal-ilma. Dawn l-innovazzjonijiet kienu jippermettu li l-ilma jinħażen biex jintuża fil-perjodi twal ta’ nixfa u l-belt setgħet anke tistagħna permezz tal-bejgħ tal-ilma stess.<ref>{{Ċita web|titlu=PETRA: Water Works|url=https://nabataea.net/explore/petra/petra-water-works/|data-aċċess=2021-03-18|sit=nabataea.net}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Geotimes — June 2004 — Petra: An Eroding Ancient City|url=http://www.agiweb.org/geotimes/june04/feature_petra.html|data-aċċess=2021-03-18|sit=www.agiweb.org|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120331130050/http://www.agiweb.org/geotimes/june04/feature_petra.html|arkivju-data=2012-03-31|url-status=dead}}</ref> [[Stampa:Al-Siq 2.jpg|daqsminuri|227x227px|Is-Siq]] == Aċċess == Fil-qedem, l-aċċess għal Petra jaf kien min-Nofsinhar permezz ta’ mogħdija mill-art watja ħdejn Jabal Haroun (“il-muntanja ta’ [[Aron]]”), il-post fejn jingħad li hemm il-qabar ta’ Aron, ħu Mosè. Mod ieħor seta’ kien mill-irdum għoli lejn it-Tramuntana. Illum il-ġurnata, il-biċċa l-kbira tal-viżitaturi jaslu fis-sit mil-Lvant minn ġo fondoq dejjaq u mudlam imsejjaħ is-Siq, iffurmat qalb il-blat ramli, li f’xi postijiet mhuwiex iktar minn tliet metri.<ref name=":9">{{Ċita web|titlu=Robert Fulford's column about Petra, Jordan|url=http://www.robertfulford.com/petra.html|data-aċċess=2021-03-18|sit=www.robertfulford.com}}</ref> == Ċentru tal-belt == [[Stampa:Petra - 286630893.jpg|xellug|daqsminuri|320x320px|It-teatru]] Fl-aħħar tal-fondoq dejjaq imsejjaħ is-Siq, wieħed jasal quddiem l-iktar fdal elaborat ta’ Petra, magħruf bħala Al-Khazneh (“it-Teżor”), imnaqqax fil-blat ramli tal-irdum. Filwaqt li għadu f’kundizzjoni ppreservata tajjeb ħafna, il-faċċata tal-istruttura għandi marki ta’ mijiet ta’ tiri tal-armi tan-nar li kienu sparaw it-tribujiet Bedwini lokali bit-tama li jiskopru xi rikkezzi li kien jingħad li kienu moħbija fil-binja.<ref name=":9" /> Ftit iktar lil hinn mit-Teżor, taħt il-muntanja msejħa ''en-Nejr'', hemm teatru enormi, ippożizzjonat b’tali mod li minnu jkunu jidhru l-ikbar numru possibbli ta’ oqbra fl-isfond. Fil-punt fejn il-wied jiftaħ beraħ f’art watja, is-sit tal-belt jiġi żvelat b’effett tal-għaġeb. It-teatru tħaffer mill-ġebla tal-għolja u f’diversi oqbra matul il-kostruzzjoni tiegħu. Għad hemm spazji rettangolari viżibbli maġenb il-postijiet li kienu allokati biex wieħed ipoġġi bilqiegħda. Kważi jikkonfinaw it-teatru minn tliet naħat hemm muntanji roża li huma diviżi fi gruppi minħabba xquq fondi u allinjati b’għamliet ta’ torrijiet imnaqqxin fil-blat.<ref name=":1" /> Il-Kumpless tal-Pixxina u tal-Ġnien ta’ Petra huwa sensiela ta’ strutturi fiċ-ċentru tal-belt. Oriġinarjament kien jingħad li kienet żona tas-suq<ref>Bachmann , W. , Watzinger, C. Wiegand, T. (1921). ''Petra, vol 3. Wissenschaftliche Vero¨ffentlichungen des Deutsch-Turkischen Denkmalschutz-Kommandos 3''. Berlin: De Gruyter. pp. 37–41.</ref>, iżda permezz ta’ skavi li saru fis-sit, l-istudjużi setgħu jidentifikawha bħala ġnien elaborat tan-Nabatej, li kien jinkludi pixxina kbira għall-għawm, gżira-padiljun, u sistema idrawlika ddettaljata.<ref>Bedal L-A, Schryver J. G., Gleason K. L. (2011). "The Petra Garden and Pool Complex, 2007 and 2009 field seasons". ''Annu Dep Antiq Jordan''. '''55''': 313–328.</ref><ref>Bedal L-A, Gleason K. L., Schryver J. G. (2007). "The Petra Garden and Pool Complex, 2003–2005". ''Annu Dep Antiq Jordan''. '''51''': 151–176.</ref> === Struttura kbira skoperta fl-2016 === Fl-2016, l-arkeologi użaw l-immaġni bis-satellita u droni biex jiskopru struttura monumentali kbira ħafna, li qabel ma kinitx magħrufa, li x’aktarx tmur lura għal madwar il-150 Q.K., iż-żmien meta n-Nabatej bdew il-programm pubbliku tagħhom tal-bini. Din tinsab ’il barra miż-żona prinċipali tal-belt, taħt [[Jabal an-Nmayr]] u xi 0.80 km fin-Nofsinhar taċ-ċentru tal-belt, iżda tħares lejn il-Lvant, mhux lejn il-belt, u ma għandha l-ebda rabta viżibbli magħha. L-istruttura tikkonsisti minn pjattaform enormi ta’ 56 metru b’49 metru, b’taraġ monumentali ħdejn in-naħa tal-Lvant tagħha. Il-pjattaforma kbira tikkonfina fiha oħra iżgħar, b’binja komparattivament żgħira ta’ 8.5 metri bi 8.5 metri, li tħares il-Lvant lejn it-taraġ. L-istruttura, iżgħar biss mill-kumpless tal-Monasteru, probabbli kellha funzjoni ċerimonjali li r-riċerkaturi lanqas biss ħjiel m’għandhom x’kienet għalissa.<ref>Parcak, Sarah; Tuttle, Christopher A. (May 2016). "Hiding in Plain Sight: The Discovery of a New Monumental Structure at Petra, Jordan, Using WorldView-1 and WorldView-2 Satellite Imagery". ''Bulletin of the American Schools of Oriental Research''. '''375''' (375): 35–51.</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Archaeologists discover massive Petra monument that could be 2,150 years old|url=http://www.theguardian.com/world/2016/jun/09/petra-buried-monument-discovered-jordan|data=2016-06-09|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=the Guardian}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Massive New Monument Found in Petra|url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/space-archaeology-satellite-petra-ancient-city-discovery-jordan-monument|data=2016-06-08|data-aċċess=2021-03-18|lingwa=en|sit=History}}</ref> == Klima == F’Petra, il-klima hija semiarida. Il-biċċa l-kbira tax-xita tinżel fix-xitwa. Il-klassifikazzjoni klimatika ta’ Köppen-Geiger hija BSk. It-temperatura annwali medja f’Petra hija 15.5 °C. Kull sena l-preċipitazzjoni tlaħħaq madwar 193 mm. {| class="wikitable mw-collapsible" ! colspan="14" |''Data'' klimatika dwar Petra |- !Xahar !Jan !Frar !Mar !Apr !Mej !Ġun !Lul !Aww !Set !Ott !Nov !Diċ !Sena |- !Temp. massima medja fi °C (°F) |11.0 (51.8) |13.1 (55.6) |16.6 (61.9) |20.9 (69.6) |25.1 (77.2) |28.6 (83.5) |29.8 (85.6) |30.0 (86.0) |28.1 (82.6) |24.6 (76.3) |18.2 (64.8) |13.4 (56.1) |21.6 (70.9) |- !Temp. minima medja fi °C (°F) |2.2 (36.0) |2.8 (37.0) |5.6 (42.1) |8.7 (47.7) |11.7 (53.1) |14.1 (57.4) |16.1 (61.0) |16.5 (61.7) |14.2 (57.6) |11.2 (52.2) |7.1 (44.8) |3.4 (38.1) |9.5 (49.1) |- !Preċipitazzjoni medja f’mm (pulzieri) |45 (1.8) |38 (1.5) |36 (1.4) |12 (0.5) |4 (0.2) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |0 (0) |2 (0.1) |15 (0.6) |41 (1.6) |193 (7.6) |- | colspan="14" |Sors: Climate-Data.org,Climate data |} == Reliġjon == [[Stampa:Great Temple of Petra 02.jpg|xellug|daqsminuri|333x333px|It-Tempju l-Kbir ta’ Petra]] In-Nabatej kienu jqimu l-allat maskili u femminili Għarab matul iż-żmien pre-Iżlamiku kif ukoll xi ftit mir-reijiet divini tagħhom. Re minnhom, [[Obodas I]], ġie meqjus bħala alla wara mewtu. Dushara kien l-alla maskili primarju akkumpanjat mit-tliet allat femminili tiegħu: Al-‘Uzzā, Allat u Manāt. Ħafna statwi mnaqqxin fil-blat juru dawn l-allat maskili u femminili. Evidenza ġdida tindika li t-teoloġija usa’ tal-Edomiti u tan-Nabatej kellha rabtiet b’saħħithom mar-relazzjonijiet bejn id-Dinja u x-[[Xemx]], li spiss kienet tiġi mmanifestata fl-orjentazzjoni tal-istrutturi prominenti ta’ Petra lejn it-tlugħ u l-inżul ix-xemx tal-ekwinozju u tas-solstizju.<ref>{{Ċita web|titlu=Nabataean Architecture and the Sun|url=https://www.esri.com/about/newsroom/arcuser/nabataean-architecture-and-the-sun/|isem1=Tom Paradise, Chris|kunjom1=Angel|data=2019-02-06|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en-US}}</ref> Hemm ukoll stele tar-re Qosmilk iddedikata lil Qos-Allah. Qos huwa identifikabbli ma’ Kaush (Qaush), l-alla tal-Edomiti. L-istele għandha qrun u s-siġill ta’ Tawilan l-Edomit bi stilla u n-nofs qamar ta’ Kaush, it-tnejn konsistenti mal-alla tal-[[Qamar]]. X’aktarx li dan tal-aħħar seta’ rriżulta mill-kummerċ ma’ Harran. In-natura ta’ Qos, li seta’ kien identifikat kemm ma’ alla tal-kaċċa (Qos - qaws) kif ukoll ma’ alla tat-temp (Qos - qawsalla), għalkemm in-nofs qamar fuq l-istele qisha qaws ukoll.<ref>Browning 28; Bartlett 194.</ref> L-inċiżjonijiet tan-Nabatej fis-Sinaj u f’postijiet oħra għandhom diversi referenzi għal ismijiet ta’ allat (Allah, El u Allat), b’referenzi reġjonali għal al-Uzza, Baal u Manutu (Manat). L-isem Allat jinstab ukoll fis-Sinaj bil-lingwa tan-Nofsinhar tal-Arabja. L-isem Allah jokkorri partikolarment bħala Garm-'allahi – “alla ddeċieda” (bil-Grieg Garamelos) u Aush-allahi – "il-patt t’Alla” (bil-Grieg Ausallos), u Shalm-lahi “Alla hu paċi” u Shalm-allat “il-paċi tal-alla femminili”, Amat-allahi "qaddejja femminili t’alla” u Halaf-llahi “is-suċċessur ta’ alla”.<ref>Negev 11.</ref> Dan l-aħħar, Petra tressqet bħala l-[[Mekka]] oriġinali minn xi skola reviżjonista tal-istudji Iżlamiċi, minħabba l-konstatazzjonijiet ta’ għadd kbir ta’ biċċiet ta’ evidenza indipendenti, b’mod partikolari li l-moskej oriġinali bikrin kienu jħarsu lejn Petra, mhux lejn Ġerusalemm jew lejn Mekka, bħala d-direzzjoni tat-talb Musulman, il-Qibla. Madankollu, oħrajn ma qablux man-nozzjoni tat-tqabbil tal-interpretazzjonijiet modern tad-direzzjonijiet tal-Qibla ma’ dawk tal-moskej bikrin peress li jsostnu li l-Musulmani bikrin ma setgħux jikkalkulaw bir-reqqa d-direzzjoni tal-Qibla lejn il-Mekka u għalhekk id-direzzjoni lejn Petra skonthom hija biss kumbinazzjoni. Petra (Raqēmō) tissemma fil-[[Koran]]<nowiki/>fis-[[Surah al-Kahf]] bħala الرقيم ''al-Raqīm''.<ref>Shaddel, Mehdy (2017-10-01). "Studia Onomastica Coranica: AL-Raqīm, Caput Nabataeae*". ''Journal of Semitic Studies''. '''62''' (2): 303–318. ISSN 0022-4480.</ref> [[Stampa:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|daqsminuri|288x288px|Il-Monasteru]] Il-Monasteru, l-ikbar monument ta’ Petra, imur lura għall-ewwel seklu Q.K. Kien iddedikat lil Obodas I u jingħad li huwa simpożju ta’ l-alla Obodas. Dan it-tagħrif huwa inċiż fuq il-fdalijiet tal-Monasteru (bl-Għarbi: Ad Deir).<ref name=":1" /> It-Tempju tal-Iljuni bil-Ġwienaħ huwa kumpless ta’ tempju kbir li jmur lura għar-renju tar-Re [[Aretas IV]] (9 Q.K.-40 W.K). It-tempju jinsab fl-hekk imsejjaħ Kwartier Sagru ta’ Petra, li hija żona li tinsab fl-aħħar tat-Triq bil-Kolonni ta’ Petra u li tikkonsisti minn żewġ tempji maestużi, il-Qasr al-Bint u fuq in-naħa opposta t-Tempju tal-Iljuni bil-Ġwienaħ fin-naħa tat-Tramuntana ta’ Wadi Musa.<ref name=":1" /> Il-[[Kristjaneżmu]] wasal Petra fis-seklu 4 W.K., kważi 500 sena wara li Petra ġiet stabbilita bħala ċentru kummerjali. [[Atanasju]] jsemmi isqof ta’ Petra li kien jismu [[Asterju]]. Minn tal-inqas wieħed mill-oqbra (x’aktarx “il-qabar tal-urna”) kien jintuża bħala knisja. Hemm inċiżjoni b’żebgħa ħamra li tfakkar il-konsagrazzjoni tagħha “fi żmien l-isqof imqaddes Jason” (fl-447 W.K.). Wara l-ħakma Iżlamika tas-629-632, il-Kristjaneżmu f’Petra, bħal kważi fil-kumplament tal-Arabja, ċeda postu lill-Iżlam. Matul l-Ewwel Kruċjata, Petra ġiet okkupata minn [[Baldwin I]] tar-Renju ta’ Ġerusalemm u kienet tifforma parti mit-tieni żona ta’ kontroll tal-Barunija ta’ Al Karak bit-titlu ''Château de la Valée de Moyse'' jew Sela. Petra baqgħet f’idejn il-[[Franki]] sal-1189 u għadha sede titolari tal-Knisja Kattolika.<ref name=":1" /> Skont it-tradizzjoni Għarbija, Petra hija l-post fejn Musa (Mosè) mess blata bil-ħatar tiegħu u ħareġ l-ilma, u fejn Aron, ħu Mosè, huwa midfun fil-Muntanja Hor, magħrufa llum bħala Jabal Haroun jew Muntanja Aron. Wadi Musa jew “Wadi ta’ Mosè” huwa l-isem Għarbi għall-wied dejjaq fejn tinsab Petra. Fi żmien [[Ġeromju]] fis-seklu 4, kien hemm is-santwarju ta’ [[Mirjam]], oħt Mosè, fil-quċċata ta’ xi muntanja iżda l-post eżatt baqa’ ma ġiex identifikat.<ref>{{Ċita web|titlu=Petra|url=https://sacredsites.com/middle_east/jordan/petra_ruins.html|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en-gb|sit=Sacred Sites: World Pilgrimage Guide}}</ref> == Wirt tal-Bedwini == [[Stampa:Al khazneh.jpg|xellug|daqsminuri|345x345px|Ġrajjiet folkloristiċi tal-Bedwini billejl quddiem it-Teżor imdawwal biss b’ħafna lanterni żgħar]] Fl-1985, qabel il-proċess tad-deżinjazzjoni tal-UNESCO, il-gvern tal-Ġordan ordna li l-insedjament tal-Bidoul/[[Bidul]] (il-[[Bedwini]] ta’ Petra) jgħaddi mill-abitazzjonijiet fl-għerien f’Petra għal [[Umm Sayhoun]]/Um Seihun. Huma ngħataw blokok ta’ abitazzjonijiet moderni b’xi infrastruttura bħad-drenaġġ u s-sanitazzjoni. Fost is-sitt komunitajiet fir-Reġjun ta’ Petra, Umm Sayhoun hija waħda mill-iżgħar komunitajiet. Il-villaġġ ta’ Wadi Musa huwa l-ikbar fiż-żona, abitat l-iktar mill-Bedwini Layathnah, u attwalment huwa l-eqreb insedjament għaċ-ċentru tal-viżitaturi, id-daħla prinċipali permezz tas-Siq u s-sit arkeoloġiku inġenerali. Umm Sayhoun tagħti aċċess għal rotta sekondarja li twassal għas-sit bil-mixi msejħa r-rotta tal-mixi ta’ Wadi Turkmaniyeh.<ref name=":5">{{Ċita web|titlu=UNESCO - Cultural space of the Bedu in Petra and Wadi Rum|url=https://ich.unesco.org/en/lists|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=ich.unesco.org}}</ref> Il-Park Arkeoloġiku ta’ Petra sar entità legali awtonoma u ħa f’idejh il-ġestjoni tas-sit f’Awwissu 2007.<ref>{{Ċita web|titlu=Archeological Park - Visit Petra|url=http://visitpetra.jo/Pages/viewpage.aspx?pageID=129|data-aċċess=2021-03-19|sit=visitpetra.jo|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180902223532/http://visitpetra.jo/Pages/viewpage.aspx?pageID=129|arkivju-data=2018-09-02|url-status=dead}}</ref> Il-Bidul jappartjenu għal wieħed mit-tribujiet tal-Bedwini li l-wirt kulturali u l-ħiliet tradizzjonali tagħhom ġew imniżżla fil-[[Lista tal-Wirt Kulturali Intanġibbli tal-UNESCO]] fl-2008 wara proċess li kien inbeda fl-2005.<ref name=":5" /> Fl-2011, wara fażi ta’ ppjanar ta’ 11-il xahar, l-Awtorità tal-Iżvilupp u tat-Turiżmu tar-Reġjun ta’ Petra flimkien ma’ DesignWorkshop u JCP s.r.l. ippubblikaw Pjan Direzzjonali Strateġiku li jiggwida l-iżvilupp ippjanat tar-Reġjun ta’ Petra. B’hekk, l-iżvilupp ippjanat fir-Reġjun ta’ Petra jiġi ggwidat b’mod effiċjenti, ibbilanċjat u sostenibbli sal-2031 għall-benefiċċju tal-popolazzjoni lokali u tal-Ġordan inġenerali. Bħala parti minn dan il-pjan, ġie żviluppat Pjan Strateġiku għal Umm Sayhoun u ż-żoni tal-madwar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.planetizen.com/files/plans/Strategic%20Master%20Plan%20for%20Petra%20Region.pdf|titlu=The Strategic Master Plan for Petra Region|kunjom1=DesignWorkshop|isem1=The Petra Development and Tourism Region Authority|data=Ġunju 2011}}</ref> Il-proċess tal-iżvilupp tal-Pjan Strateġiku kkunsidra l-ħtiġijiet taż-żona minn ħames perspettivi: * il-perspettiva soċjoekonomika; * il-perspettiva tal-Park Arkeoloġiku ta’ Petra; * il-perspettiva tal-prodott turistiku ta’ Petra; * il-perspettiva tal-użu tal-art; * il-perspettiva ambjentali. == Theddidiet == Hemm diversi theddidiet li jaffettwaw is-sit ta’ Petra, fosthom iċ-ċediment tal-istrutturi antiki, l-erożjoni mill-għargħar u l-iskular tal-ilma tax-xita, l-effetti tal-melħ fuq il-blat<ref>Heinrichs, K.; Azzam, R. (June 2012). "Investigation of salt weathering on stone monuments by use of a modern wireless sensor network exemplified for the rock-cut monuments in Petra / Jordan – a research project". ''International Journal of Heritage in the Digital Era''. '''1''' (2): 191–216.</ref>, ir-restawr ħażin tal-istrutturi antiki u t-turiżmu mhux sostenibbli.<ref>{{Ċita web|titlu="Heritage at Risk 2004/2005: Petra" (PDF). icomos.org.|url=https://www.icomos.org/risk/2004/jordan2004.pdf}}</ref> Din tal-aħħar żdiedet b’mod sostanzjali, speċjalment minn mindu s-sit ingħata kopertura estensiva mill-mezzi tax-xandir meta sar wieħed mis-Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja.<ref>{{Ċita web|titlu="Heritage Conservation Grips Jordan's Petra Amid Booming Tourism". Xinhua News Agency. Arkivjat 18-09-2009.|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/03/content_7006318.htm|data-aċċess=2021-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090918212011/http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/03/content_7006318.htm|arkivju-data=2009-09-18|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-1989, f’tentattiv biex jittaffa l-impatt ta’ dawn it-theddidiet, ġiet stabbilita t-Trust Nazzjonali ta’ Petra. Din ħadmet ma’ bosta organizzazzjonijiet lokali u internazzjonali fuq proġetti li jippromwovu l-protezzjoni, il-konservazzjoni, u l-preservazzjoni tas-sit ta’ Petra.<ref>{{Ċita web|titlu="Petra National Trust-About". petranationaltrust.org. Arkivjat 28-12-2011.|url=http://petranationaltrust.org/ui/ShowContent.aspx?ContentId=1|data-aċċess=2021-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111228122554/http://petranationaltrust.org/ui/ShowContent.aspx?ContentId=1|arkivju-data=2011-12-28|url-status=dead}}</ref> Barra minn hekk, l-UNESCO u l-[[ICOMOS]] dan l-aħħar ikkollaboraw biex jippubblikaw l-ewwel ktieb tagħhom fuq it-theddidiet umani u naturali għas-Siti ta’ Wirt Dinji sensittivi u għażlu lil Petra bħala l-iktar eżempju importanti ta’ pajsaġġi mhedda. Il-preżentazzjoni ''Tourism and Archaeological Heritage Management at Petra: Driver to Development or Destruction?'' (2012) kienet l-ewwel waħda minn sensiela biex jiġu indirizzati l-kawżi ewlenin ta’ dawn il-binjiet, il-bliet, is-siti u r-reġjuni li qed jiddeterjoraw.<ref>{{Ċita web|titlu=Comer, Douglas C.; Willems, Willem J. H. "Tourism and Archaeological Heritage Management at Petra: Driver to Development or Destruction?" (PDF). icomos.org.|url=http://openarchive.icomos.org/1208/1/III-1-Article2_Comer_Willems.pdf}}</ref> Fl-2018, l-organizzazzjoni tal-Persuni għat-Trattament Etiku tal-[[Annimal|Annimali]], PETA, irrilaxxat filmat dwar l-abbuż kontra l-annimali li jintużaw għax-xogħol f’Petra. PETA ddikjarat li l-annimali jiġu sfurzati jġorru t-turisti jew iġorru l-karrijiet kuljum. Il-filmat wera lil dawk li suppost qed jieħdu ħsieb l-annimali, isawtuhom u jagħtuhom bil-frosta darba wara l-oħra kull meta l-annimali ma jobdux. PETA żvelat ukoll xi annimali feruti, b’ġerħiet miftuħa u infestati bid-[[Dubbiena|dubbien]].<ref>{{Ċita web|titlu=Usher, Sebastian (January 16, 2018). "Jordan urged to end animal mistreatment at Petra site". BBC News.|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42692743}}</ref> L-awtorità Ġordana li tieħu ħsieb is-sit wieġbet billi fetħet klinika veterinarja u billi żiedet is-sensibilizzazzjoni dwar it-trattament xieraq tal-annimali fost dawk li kienu qed jieħdu ħsiebhom u jaqilgħu l-ħobża ta’ kuljum tagħhom permezz tagħhom.<ref>{{Ċita web|titlu=Stakeholders take steps to address animal abuse in Petra|url=http://jordantimes.com/news/local/stakeholders-take-steps-address-animal-abuse-petra|data=2018-04-05|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=Jordan Times|arkivju-data=2018-04-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180419183636/http://jordantimes.com/news/local/stakeholders-take-steps-address-animal-abuse-petra|url-status=dead}}</ref> [[Stampa:Koenigsgraeber.jpg|nofs|daqsminuri|844x844px|Oqbra rjali fin-Nofsinhar tal-belt]] == Konservazzjoni == Il-belt ta’ Petra hija sit f’salib it-toroq bejn il-wirt naturali u l-wirt kulturali b’pajsaġġ kulturali uniku. Minn mindu Johann Ludwig Burckhardt<ref>''Petra : Begleitbuch zur Ausstellung "PETRA - Wunder in der Wüste : Auf den Spuren von J.L. Burckhardt alias Scheich Ibrahim" : Eine Ausstellung des Antikenmuseums Basel und Sammlung Ludwig in Zusammenarbeit mit dem Ministry of Tourism and Antiquities/Department of Antiquities of Jordan und dem Jordan Museum, Amman, Antikenmuseum Basel und Sammlung Ludwig, 23. Oktober 2012 bis 17. März 2013 = Batrāʼ''. Meijden, Ella van der., Schmid, Stephan G., Voegelin, Andreas F., Antikenmuseum Basel., Museum Ludwig. Basel: Schwabe. 2012. pp. 15–17. ISBN <bdi>978-3-7965-2849-1</bdi>.</ref> magħruf ukoll bħala x-Xejikk Ibrahim reġa’ skopra l-belt arkeoloġika ta’ Petra fl-1812, is-sit kulturali attira nies differenti li kienu jikkondividu interess fl-istorja u fil-kulturi tal-qedem tan-Nabatej, fosthom vjaġġaturi, pellegrini, pitturi, għorrief u studjużi.<ref>{{Ċita web|titlu="Culture in Crisis: Flows of Peoples, Artifacts and Ideas, ICHAJ 14" (PDF). CAMNES- Center for Ancient Mediterranean and Near Eastern Studies.|url=http://ichaj.org.10-0-0-4.mint.imagine.com.jo/Documents/4683f707-942d-4a95-a50d-45093964b11b.pdf|data-aċċess=2021-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201208135216/http://ichaj.org.10-0-0-4.mint.imagine.com.jo/Documents/4683f707-942d-4a95-a50d-45093964b11b.pdf|arkivju-data=2020-12-08|url-status=dead}}</ref> Madankollu, ir-riċerkaturi arkeoloġiċi bdew jaħdmu b’approċċ sistematiku lejn l-aħħar tas-seklu 19. Minn dak iż-żmien ’l hawn saru skavi arkeoloġiċi regolari u riċerka kontinwa dwar il-kultura tan-Nabatej f’Petra.<ref>{{Ċita web|titlu=Archeological Excavations - Visit Petra|url=https://www.visitpetra.jo/Pages/viewpage.aspx?pageID=128|data-aċċess=2021-03-19|sit=www.visitpetra.jo|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200208221131/http://www.visitpetra.jo/Pages/viewpage.aspx?pageID=128|arkivju-data=2020-02-08|url-status=dead}}</ref> Permezz tal-iskavi fil-Park Arkeoloġiku ta’ Petra, instabu għadd dejjem jikber ta’ fdalijiet kulturali tan-Nabatej iżda dawn ġew esposti għall-impatt ambjentali. Il-ġestjoni tal-ilma hija kwistjoni ċentrali biex jittaffa l-impatt fuq il-wirt mibni u fuq il-faċċati tal-fdalijiet imnaqqxin fil-blat.<ref name=":6">Wedekind, Wanja (2005). "Preventive Conservation for the Protection of the sandstone Facades in Petra/Jordan". ''. Bulletin -- Journal of Conservation-Restoration''. '''16''' (1 (60)): 48–53.</ref> L-għadd kbir ta’ skoperti u l-esponiment tal-istrutturi u tas-sejbiet jeħtieġu miżuri ta’ konservazzjoni li jirrispettaw l-isfida ċentrali tal-interkonnessjoni bejn il-pajsaġġ naturali u l-wirt kulturali.<ref name=":7">Kühlenthal, Michael. (2000). ''Petra : die Restaurierung der Grabfassaden = The restoration of the rockcut tomb facades''. Fischer, Helge., Germany. Bundesministerium für Wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung. München: Bayerischen Landesamt für Denkmalpflege. ISBN <bdi>3-87490-707-4</bdi>.</ref> === Konservazzjoni tal-wirt kulturali === F’dawn l-aħħar snin ġew stabbiliti kampanji u proġetti differenti ta’ konservazzjoni f’Petra. Ix-xogħlijiet prinċipali ffukaw fuq is-sitwazzjoni tad-daħla tas-Siq biex it-turisti jkunu protetti u biex l-aċċess jiġi ffaċilitat. Barra minn hekk, saru proġetti differenti għar-riċerka tal-konservazzjoni, fosthom: * 1958: restawr tat-tielet pilastru tal-binja tat-Teżor (Al-Khazneh). Dan il-proġett ġie ffinanzjat mill-Aġenzija għall-Iżvilupp Internazzjonali tal-Istati Uniti (USAID) * 1974-1990: xogħol ta’ konservazzjoni fiż-żona skavata tat-Tempju tal-Iljuni bil-Ġwienaħ * 1981: xogħlijiet differenti ta’ restawr mid-Dipartiment tal-Antikitajiet tal-Ġordan<ref>Zayadine, F., 1981, Recent Excavation & Restoration of the department of Antiquties (1979- 1980), ADAJ (Annual of the Department of Antiquities, Amman- Jordan), Vol. 24. pp: 341-355.</ref> * 1985: xogħlijiet ta’ restawr fit-Tempju ta’ Qasr El Bint mid-Dipartiment tal-Antikitajiet tal-Ġordan<ref>Zayadine, F. (1986). "Recent Excavation & Restoration at Qasr El Bint of Petra". ''ADAJ (Annual of the department of Antiquities, Amman- Jordan)''. '''29''': 239–249.</ref> * 1990-1998: skavi u konservazzjoni tal-Knisja Biżantina miċ-Ċentru Amerikan tar-Riċerka Orjentali (ACOR) * 1992-2002: proġett GTZ Ġermaniż taċ-Ċentru tal-Konservazzjoni u r-Restawr f’Petra (CARCIP)<ref name=":7" /> * 1993-2000: skavi, konservazzjoni u restawr tat-Tempju l-Kbir, iffinanzjati mill-Brown University, l-Istati Uniti<ref>Joukowsky, M. (1999). "The Brown University 1998 Excavations at The Petra Great Temple". ''ADAJ (Annual of the Department of Antiquities, Amman- Jordan)''. '''43''': 195–222.</ref> * 1996 ’il quddiem: restawr tas-Siq u riabilitazzjoni tal-art tas-Siq mit-Trust Nazzjonali ta’ Petra, iffinanzjati bejn il-Ġordan u l-Iżvizzera mill-fond tal-Aġenzija Żvizzera għall-Iżvilupp u mill-Fond Dinji għall-Monumenti<ref>{{Ċita web|titlu=PNT - Preservation|url=http://petranationaltrust.org/SubDefault.aspx?PageId=186&MenuId=19|data-aċċess=2021-03-19|sit=petranationaltrust.org|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210307031138/http://petranationaltrust.org/SubDefault.aspx?PageId=186&MenuId=19|arkivju-data=2021-03-07|url-status=dead}}</ref> * 2001: restawr tal-artal quddiem il-Casr Bint Firaun mill-UNESCO * 2003: żvilupp ta’ pjan ta’ konservazzjoni u ta’ manutenzjoni tas-sistemi antiki tad-drenaġġ biex jiġu protetti l-faċċati mnaqqxin fil-blat<ref name=":6" /> * 2003-2017: evalwazzjoni tad-desalinazzjoni u tar-restawr tal-faċċati tal-oqbra<ref>W. Wedekind, H. Fischer: ''Salt weathering and the evaluation of desalination and restoration in Petra/Jordan.'' In: Laue, S. (Hrsg.) ''SWBSS 2017 4th International Conference on Salt Weathering of Buildings and Stone Sculptures,'' 20. - 22. September 2017 - Potsdam, Potsdam 2017, pp: 190 - 299.</ref> * 2006-2010: preservazzjoni u konsolidazzjoni tal-[[arti]] mal-ħitan fis-Siq al Barid mit-Trust Nazzjonali ta’ Petra b’kooperazzjoni mad-Dipartiment tal-Antikitajiet tal-Ġordan u mal-Courtauld Institute of Art ([[Londra]]) * 2009 ’il quddiem: sforz imġedded biex jiġi ppreservat u riabilitat t-Tempju tal-Iljuni bil-Ġwienaħ permezz tal-Inizjattiva tal-Ġestjoni Kulturali tat-Tempju tal-Iljuni bil-Ġwienaħ, u l-kontribut tal-Park Arkeoloġiku ta’ Petra u d-Dipartiment tal-Antikitajiet tal-Ġordan * 2016-2019: karatterizzazzjoni u konservazzjoni tal-arti tal-ħitan u l-iskulturi tan-Nabatej f’Petra permezz tal-Proġett ta’ Konservazzjoni tal-Arti tal-Ħitan ta’ Petra (PPCP)<ref>{{Ċita web|titlu=CICS - Petra Painting Conservation Project - Workshop 2019 - TH Köln|url=https://www.th-koeln.de/en/cics---petra-painting-conservation-project---workshop-2019_64865.php|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=www.th-koeln.de}}</ref>, iffinanzjat mill-Fondazzjoni Ġermaniża tar-Riċerka (il-proġett nru 285789434).<ref>{{Ċita web|titlu=DFG - GEPRIS - Characterisation and Conservation of Paintings on Walls and Sculpture from Nabataean Petra|url=https://gepris.dfg.de/gepris/projekt/285789434?language=en|data-aċċess=2021-03-19|sit=gepris.dfg.de}}</ref> == Kultura popolari == === Letteratura === * Fl-1845, il-poeta Brittaniku [[John William Burgon]] rebaħ il-Premju Newdigate tal-Università ta’ Oxford għall-[[poeżija]] tiegħu “Petra”, li fiha d-deskrizzjoni famuża ...''a rose-red city half as old as time'' (belt roża fl-aħmar li għandha nofs iż-żmien taż-żmien innifsu). * Petra tissemma fir-rumanzi ''Left Behind Series''; ''Appointment with Death''; ''The Eagle in the Sand''; ''The Red Sea Sharks'', id-dsatax-il ktieb fis-sensiela ''The Adventures of Tintin''; u f’''The Moon Goddess and the Son'' ta’ [[Kingsbury]]. Kellha rwol prominenti fir-rumanz misterjuż ta’ [[Marcus Didius Falco]] ''Last Act in Palmyra'', u hija l-post fejn [[Agatha Christie]] ambjentat ''Appointment With Death''. Fir-rumanz ta’ [[Blue Balliett]] ''Chasing Vermeer'', il-karattru Petra Andalee ngħatat isem is-sit apposta.<ref>Balliett, Blue (2004). ''Chasing Vermeer:'' Afterwords by Leslie Budnick: Author Q&A. Scholastic. ISBN <bdi>978-0-439-37294-7</bdi>.</ref> * Fl-1979 [[Marguerite van Geldermalsen]] minn [[New Zealand]] iżżewġet lil Mohammed Abdullah, Bedwin minn Petra.<ref>Geldermalsen, Marguerite (2010). ''Married to a Bedouin''. Virago UK. ISBN <bdi>978-1844082209</bdi>.</ref> Huma għexu f’għar f’Petra sa mewt ir-raġel. Kienet l-awtriċi tal-ktieb ''Married to a Bedouin''. Van Geldermalsen hija l-unika mara mill-Punent li qatt għexet f’għar f’Petra. * [[Joan Ward]] mill-Ingilterra kitbet ''Living With Arabs: Nine Years with the Petra Bedouin''<ref>Ward, Joan (2014). ''Living With Arabs: Nine Years with the Petra Bedouin''. UM Peter Publishing. ISBN <bdi>978-1502564917</bdi>.</ref> u ddokumentat l-esperjenzi tagħha meta għexet f’Umm Sayhoun mal-Bedwini ta’ Petra fil-perjodu mill-2004 sal-2013. === Traġikummiedja === * It-traġikummiedja ''Petra'' ta’ [[John Yarbrough]] iddebuttat fil-Manhattan Repertory Theatre fl-2014<ref>{{Ċita web|titlu=Fall One Act Competition 2014|url=https://www.manhattanrep.com/fall-one-act-competition-2014|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en-US|sit=Manhattan Rep|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210224013726/https://www.manhattanrep.com/fall-one-act-competition-2014/|arkivju-data=2021-02-24|url-status=dead}}</ref>, u saret ukoll fil-Hudson Guild fi [[New York]] fl-2015, fejn rebħet diversi premjijiet. Barra minn hekk, intgħażlet għall-antoloġija ''Best American Short Plays 2014-2015''.<ref>{{Ċita web|titlu=THE BEST AMERICAN SHORT PLAYS 2014-15 Hits the Shelves|url=https://www.broadwayworld.com/article/THE-BEST-AMERICAN-SHORT-PLAYS-2014-15-Hits-the-Shelves-20160718|isem1=BWW News|kunjom1=Desk|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=BroadwayWorld.com}}</ref> === Films === * Is-sit deher f’diversi films, fosthom ''Indiana Jones and the Last Crusade'', ''Arabian Nights'', ''Passion in the Desert'', ''Mortal Kombat: Annihilation'', ''Sinbad and the Eye of the Tiger'', ''The Mummy Returns'', ''Krrish 3'', ''Transformers: Revenge of the Fallen'', ''Samsara'' u ''Kajraare''.<ref>{{Ċita web|titlu=Can Jordan's 'Indiana Jones' city of Petra survive as tourists stay away?|url=https://www.cnn.com/travel/article/jordan-petra-tourism/index.html|isem1=By Adrian Mourby, for|kunjom1=CNN|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=CNN}}</ref> === Televiżjoni === * Petra dehret fl-episodju 20 ta’ ''Misaeng''.<ref>{{Ċita web|titlu=Misaeng: Episode 20 (Final) » Dramabeans Korean drama recaps|url=https://www.dramabeans.com/2014/12/misaeng-episode-20-final/|data=2014-12-24|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en-US}}</ref> * Petra dehret f’episodju ta’ ''Time Scanners'', magħmul għan-[[National Geographic]], fejn sitt strutturi antiki ġew skenjati bil-[[laser]], u r-riżultati nbnew f’mudelli 3D. Permezz tal-eżami bir-reqqa tal-mudell ta’ Petra, ingħata ħjiel kif setgħet inbniet fil-qedem.<ref>{{Ċita web|titlu=Time Scanners: How was Petra built?|url=https://www.sciencefocus.com/science/time-scanners-how-was-petra-built/|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=BBC Science Focus Magazine}}</ref> * Petra kienet is-suġġett ċentrali ta’ programm speċjali tal-PBS ''Nova'' Amerikana msejjaħ ''Petra: Lost City of Stone'', li deher għall-ewwel darba fl-Istati Uniti u fl-Ewropa fi Frar 2015.<ref>{{Ċita web|titlu=Building Wonders|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/series/building-wonders/|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en-US|sit=www.pbs.org}}</ref> * Petra hija ċentrali għall-ewwel sensiela oriġinali ta’ [[Netflix]] bl-Għarbi msejħa ''Jinn,'' li hija dramm supernaturali taż-żgħażagħ dwar ġenji maġiċi fil-belt antika ta’ Petra. It-tema tas-sensiela hija li d-dinja ma tinqeridx minn Jinn. Is-sensiela nġibdet fil-Ġordan u fiha ħames episodji.<ref>{{Ċita web|titlu=Netflix’s first Arabic original series sparks uproar in Jordan|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/6/14/netflixs-first-arabic-original-series-sparks-uproar-in-jordan|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=www.aljazeera.com}}</ref> * Petra dehret f’''Destination Truth'', fejn jingħad li fil-fdalijiet hemm il-fatati tal-ġenji jew tal-''jinn'', li fil-mitoloġija pre-Iżlamika bikrija u fit-teoloġija Iżlamika jitqiesu bħala spirti jew xjaten.<ref>{{Ċita web|titlu=Ghost of Petra/The Lizard Man|url=https://destinationtruth.fandom.com/wiki/Ghost_of_Petra/The_Lizard_Man|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=Destination Truth Wiki}}</ref> === Mużika u filmati mużikali === * Sitt xhur wara mixja li marret ħażin u li fiha miet żewġ persuni mill-[[Iżrael]] fl-1958, [[Haim Hefer]] kiteb il-kliem għal ballata msejħa Ha-Sela ha-Adom (“Il-Blata l-Ħamra”).<ref>{{Ċita web|titlu=Dominik Peters (2015). "Melody of a Myth: The Legacy of Haim Hefers Red Rock Song" (PDF). Arkivjat 25-09-2019.|url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/tra.2015.13.issue-2/tra-2015-0011/tra-2015-0011.pdf|data-aċċess=2021-03-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190925003608/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/tra.2015.13.issue-2/tra-2015-0011/tra-2015-0011.pdf|arkivju-data=2019-09-25|url-status=bot: unknown}}</ref> * Fl-1977, l-aħwa [[Libanu|Libaniżi]] Rahbani kitbu l-musical ''Petra'' bħala rispons għall-[[Gwerra Ċivili Libaniża]].<ref>Stone, Christopher. Popular Culture and Nationalism in Lebanon.</ref> * Id-[[The Sisters of Mercy]] ġibdu l-filmat mużikali tagħhom għal "Dominion/Mother Russia" madwar l-Al-Khazneh ("it-Teżor") fi Frar 1988.<ref>{{Ċita web|titlu=The Sisters of Mercy|url=http://www.imdb.com/name/nm3538960/|data-aċċess=2021-03-19|sit=IMDb}}</ref> * Fl-1994, Petra dehret fil-filmat għas-single tal-[[Urban Species]] "Spiritual Love".<ref>{{Ċita web|titlu=Spiritual Love - NMETV Latest Music Videos and Clips {{!}} - NME.COM|url=http://www.nme.com/musicvideos/urban-species-spiritual-love/234768|data=2012-11-09|data-aċċess=2021-03-19|sit=web.archive.org|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121109005109/http://www.nme.com/musicvideos/urban-species-spiritual-love/234768|arkivju-data=2012-11-09|url-status=bot: unknown}}</ref> === Logħob elettroniku === * Petra tidher bħala mappa inizjali fil-logħba elettronika ''Overwatch''. * Petra tidher bħala għaġeb tad-dinja li jista’ jinbena fil-ħames u fis-sitt edizzjonijiet tal-logħba elettronika ''Civilization''. * Fil-logħba elettronika tal-2008 ''Sonic Unleashed'', il-villaġġ ta’ Shamar huwa ispirat minn Petra. == Dokumentazzjoni 3D == Uħud mill-istrutturi fil-Park Arkeoloġiku ta' Petra ġew iddokumentat spazjalment permezz tal-proġett Zamani u huma viżibbli fir-repożitorju maDIH.<ref>{{Ċita web|titlu=The Zamani Project, Petra, Jordan (مشروع زماني، البترا) - MaDiH (مديح)|url=https://madih-data.kdl.kcl.ac.uk/dataset/the-zamani-project-petra-jordan|data-aċċess=2021-03-19|lingwa=en|sit=madih-data.kdl.kcl.ac.uk|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200712175954/https://madih-data.kdl.kcl.ac.uk/dataset/the-zamani-project-petra-jordan|arkivju-data=2020-07-12|url-status=dead}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Ġordan]] [[Kategorija:Monumenti]] [[Kategorija:Seba' Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] 3nhgeckbo0smjkc2s6qzb932hk5ajyg Al-Maghtas 0 29637 333210 332709 2026-10-26T23:17:27Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333210 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Bethany 5 cropped.jpg|daqsminuri|263x263px|Al-Maghtas.]] '''Al-Maghtas''' (bl-[[Għarbi]]: المغطس, li tfisser "magħmudija" jew "immersjoni"), magħruf uffiċjalment bħala s-'''Sit tal-Magħmudija "Betanja Lil Hinn mill-Ġordan"''', huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]] u [[Sit ta' Wirt Dinji|Sit ta' Wirt Dinj]]<nowiki/>i tal-[[UNESCO]] fil-[[Ġordan]], max-xatt tal-Lvant tax-xmara Ġordan, li jitqies bħala l-post oriġinali fejn [[Ġwanni l-Battista]] għammed lil [[Ġesù]] u ilu meqjum bħala dan il-post mill-inqas minn żmien il-[[Biżantini]].<ref>{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/archive/2015/whc15-39com-inf8B1-en.pdf|titlu=Rapport ta' Evalwazzjoni tal-UNESCO.}}</ref> Ġieli ssir referenza għal dan il-post bħala '''Bethabara''' (bl-[[Ebrajk]]: בית עברה) u storikament ukoll bħala ''Betanja'' (''Lil Hinn mill-Ġordan'').<ref>{{Ċita web|url=https://www.seetheholyland.net/tag/bethabara/|titlu=Bethabara « See The Holy Land|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> Al-Maghtas jinkludi żewġ żoni arkeoloġiċi: il-fdalijiet ta' monasteru fuq tumbata tat-tajn magħrufa bħala Jabal Mar-Elias (l-Għolja ta' Elija) u żona qrib ix-xmara bil-fdalijiet ta' knejjes, vaski tal-magħmudija u abitazzjonijiet għall-pellegrini u għall-eremiti.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1446/|titlu=Baptism Site &ldquo;Bethany Beyond the Jordan&rdquo; &#x28;Al-Maghtas&#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> Iż-żewġ żoni huma kkollegati permezz ta' nixxiegħa msejħa Wadi Kharrar.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=U.N. backs Jordan’s claim on site where Jesus was baptized|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/07/13/u-n-backs-jordans-claim-on-site-where-jesus-was-baptized/|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-02-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://journals.ju.edu.jo/DirasatHum/article/viewFile/1449/1439|titlu=Wadi Al-Kharrar|data=2015-04-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-02-02|arkivju-data=2015-04-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150402140833/http://journals.ju.edu.jo/DirasatHum/article/viewFile/1449/1439|url-status=dead}}</ref> Il-pożizzjoni strateġika bejn Ġerusalemm u l-Awtostrada tar-Re diġà ħarġet fid-dieher mill-Ktieb ta' Ġoxwa fir-rakkont dwar il-qsim tax-xmara Ġordan mill-Iżraeliti hemmhekk. Jabal Mar-Elias tradizzjonalment tiġi identifikata bħala s-sit tat-tlugħ tal-profeta Elija fil-ġenna.<ref>{{Ċita web|url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F1999%2F52%2F199952.jordanien_.xml|titlu=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl.|sit=www.zeit.de|data-aċċess=2023-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230202150446/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/1999/52/199952.jordanien_.xml|arkivju-data=2023-02-02|url-status=dead}}</ref> Iż-żona kollha ġiet abbandunata wara l-Gwerra ta' Sitt Ijiem tal-1967, meta ż-żewġ xtut tal-Ġordan saru parti mill-front. Dak iż-żmien iż-żona ġiet miżgħuda bil-mini tal-art.<ref>{{Ċita web|url=https://english.alarabiya.net/perspective/features/2015/07/13/UNESCO-backs-Jordan-as-Jesus-baptism-site-|titlu=UNESCO backs Jordan River as Jesus’ baptism site|data=2015-07-13|sit=Al Arabiya English|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> Wara l-iffirmar ta' trattat tal-paċi bejn [[Iżrael]] u l-Ġordan fl-1994, seħħet it-tneħħija tal-mini miż-żona fuq l-inizjattiva tal-Prinċep Ghazi tal-Ġordan.<ref>{{Ċita web|url=https://jordantimes.com/news/local/adding-baptism-site-world-heritage-list-grants-it-further-int%E2%80%99l-recognition%E2%80%99|titlu=‘Adding Baptism Site to World Heritage List grants it further int’l recognition’|data=2015-07-06|sit=Jordan Times|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02|arkivju-data=2023-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230202150454/https://jordantimes.com/news/local/adding-baptism-site-world-heritage-list-grants-it-further-int%E2%80%99l-recognition%E2%80%99|url-status=dead}}</ref> Minn dak iż-żmien 'l hawn saru diversi skavi arkeoloġiċi, ġew organizzati żjarat minn tliet [[Papa|Papiet]] ([[Papa Ġwanni Pawlu II|Ġwanni Pawlu II]], [[Papa Benedittu XVI|Benedittu XVI]] u [[Papa Franġisku|Franġisku]]) u minn bosta kapijiet ta' stat<ref>{{Ċita web|url=https://www.baptismsite.com/all-world-leaders/|titlu=All World Leaders – Baptism Site|sit=www.baptismsite.com|data-aċċess=2023-02-02|arkivju-data=2022-09-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220929171235/https://www.baptismsite.com/all-world-leaders/|url-status=dead}}</ref>, u s-sit jattira lit-turisti u lill-pellegrini. Fl-2015, Al-Maghtas tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, għajr ix-xatt tal-Punent tax-xmara.<ref>{{Ċita web|url=https://jordantimes.com/news/local/catholics-celebrate-epiphany-coexistence-faiths-baptism-site|titlu=Catholics celebrate Epiphany, coexistence of faiths at Baptism Site|data=2016-01-09|sit=Jordan Times|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02|arkivju-data=2023-02-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230202150453/https://jordantimes.com/news/local/catholics-celebrate-epiphany-coexistence-faiths-baptism-site|url-status=dead}}</ref> Madwar 81,000 ruħ żaru s-sit fl-2016, l-iktar turisti [[Ewropa|Ewropej]], [[Stati Uniti|Amerikani]] u [[Għarab]]. Nhar is-6 ta' Jannar eluf iżuru s-sit biex jiċċelebraw l-Epifanija. == Ismijiet == === Betanja === Żewġ siltiet mill-Vanġelu ta' [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|San Ġwann]] fil-[[Bibbja]] jindikaw post "lil hinn mill-Ġordan" jew "fuq in-naħa l-oħra tal-Ġordan": : Ġwanni 1:28: ''Dan seħħ f’Betanja, in-naħa l-oħra tal-Ġordan, fejn kien qed jgħammed Ġwanni''. Din is-silta hija l-unika darba li tissemma l-"Betanja tax-xatt tal-Lvant tal-Ġordan" fit-[[Testment il-Ġdid]]. : Ġwanni 10:40: ''Għal darb’oħra [Ġesù] telaq in-naħa l-oħra tal-Ġordan, lejn il-post fejn Ġwanni kien beda jgħammed, u qagħad hemmhekk.'' "Betanja" jaf oriġinat minn ''beth-ananiah'', li bl-Ebrajk tfisser "dar tal-foqra/imsejkna". L-isem "Betanja" huwa kondiviż ukoll ma' raħal differenti li jinsab fuq l-Għolja taż-Żebbuġ, li jissemma bosta drabi fit-Testment il-Ġdid.<ref>Watson E. Mills, ed. (2001). ''Mercer Dictionary of the Bible''. Macon, GA, US: Mercer University Press. p. 99. ISBN <bdi>9780865543737</bdi>.</ref> === Bethabara === [[Stampa:Sapsaphas Madaba.jpg|daqsminuri|242x242px|Sezzjoni tal-Mappa ta' Madaba li turi lil ''Βέθαβαρά το τού άγίου Ιωάννου τού βαπτίσματος'' ("Bethabara, il-post fejn kien jgħammed San Ġwann il-Battista") sal-Punent tax-xmara Ġordan.]] [[Origen]] kien studjuż [[Kristjaneżmu|Kristjan]] tas-seklu 3 mill-Palestina. Fi żmienu nnota li ma kien hemm l-ebda post imsejjaħ Betanja fil-Lvant tal-Ġordan, u għalhekk issuġġerixxa li l-isem jiġi emendat għal Bethabara, post li kien jeżisti dak iż-żmien. Is-suġġeriment tiegħu ntlaqa' minn xi wħud, u l-isem intuża f'diversi traduzzjonijiet, inkluż il-verżjoni tar-Re Ġakbu. "Bethabara" (/bɛθˈæbərə/ ''beth-AB-ər-ə''; בית עברה; ''bēt ‛ăbārāh''; Βηθαβαρά; ''Bēthabará''; "dar f'xatt ix-xmara", "post tal-qsim") huwa l-isem li ntuża minn xi verżjonijiet tat-Testment il-Ġdid għas-sit "lil hinn (jiġifieri fil-Lvant) mill-Ġordan" fejn Ġwanni l-Battista pprietka u għammed, u fejn iltaqa' ma' grupp ta' patrijiet u Levitiċi mibgħuta mill-Fariżej biex jinvestiga l-ministeru tiegħu, u fejn għammed lil Ġesù (Ġwanni 1:28-29). L-isem "Bethabara" jidher ukoll fil-Mappa ta' Madaba tas-seklu 6 (għalkemm fil-Punent tax-xmara Ġordan) u fit-Talmud. L-isem intuża f'għadd ta' verżjonijiet, inkluż il-verżjoni tar-Re Ġakbu (wara t-''Textus Receptus'' u l-Bibbja ta' Ġinevra tat-Testment il-Ġdid), iżda l-post fejn Ġwanni l-Battista kien jgħammed fi Ġwanni 1:28 ma kienx jissejjaħ Betanja imma Bethabara.<ref>Sloyan, Gerard Stephen (1987). ''John''. <nowiki>ISBN 0-8042-3125-7</nowiki>. p. 11.</ref> Dan l-isem isegwi l-iskritti ta' [[Belt ta' New York|New York]] u ta' [[Moska]], forom ikkoreġuti ta' Ephraemi u ta' Athos, flimkien ma' frammenti ta' skritti minn [[San Pietruburgu]], u minn [[Pariġi]], il-minuskolu 1, u l-familja 13, appoġġat minn Ewsebju, Ċirill, xi testi Biżantini u lezzjonarji, u l-manuskritti Kuretonjani bis-Sirjan Antik, bl-[[Aramajk ta' Ġesù|Aramajk]] Peshitta, bl-[[Armenja|Armen]] u bil-[[Ġeorġja|Ġeorġjan]], fost l-oħrajn".<ref>{{Ċita web|url=https://www.newadvent.org/cathen/02532a.htm|titlu=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Bethany Beyond the Jordan|sit=www.newadvent.org|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> L-isem ''Bethabara'' sar attwali dak iż-żmien bix-xhieda kemm ta' Origen (fis-seklu 3) kif ukoll ta' [[John Chrysostom]] (fis-seklu 4)<ref>Bruce Metzger, ''Textual Commentary on the Greek New Testament'', 2nd ed. (1994), 171 u nru 5.</ref>, u dak l-istess isem jidher ukoll kemm fil-Mappa ta' [[Madaba]] tas-seklu 6<ref>''Harper's Bible Dictionary'' (1985), 105.</ref> kif ukoll fit-Talmud tal-[[Ġudaiżmu|Lhud]].<ref>Raymond Brown, ''Gospel According to John I-XII'', Anchor Bible (1968), 44-45.</ref> [[G. A. Smith]] jissuġġerixxi fl-"Atlas tal-[[Ġeografija]] Storika tal-Art Imqaddsa" tiegħu (HGHL; 1915) li Betanja (''dar tal-vapur'') u Bethabara (''dar f'xatt ix-xmara'') huma ismijiet li jirreferu għall-istess post. It-tieni post jaf jirreferi wkoll għat-territorju iktar fit-Tramuntana ta' Batanaea.<ref>Carson, D. A. (1991). ''Gospel According to John''. <nowiki>ISBN 978-0851117492</nowiki>. pp. 146-147.</ref><ref>{{Ċita web|url=https://cnewa.org/redirect-magazine.php?ID=942&pagetypeID=4&sitecode=HQ&pageno=1|titlu=Bethany Beyond the Jordan|sit=cnewa.org|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> === Al-Maghtas === Al-Maghtas bl-Għarbi tfisser sit ta' immersjoni u impliċitament tfisser magħmudija. == Ġeografija == Al-Maghtas jinsab fix-xatt tal-Lvant tax-xmara Ġordan, disa' kilometri (5.6 mili) fit-Tramuntana tal-[[Baħar Mejjet]] u għaxar kilometri (6.2 mili) fix-Xlokk ta' [[Ġeriko]]. Is-sit kollu, li huwa mifrux fuq erja ta' 533.7 ettaru (5.337 km<sup>2</sup>; 1,319-il akru), fih żewġ żoni distinti – Tell al-Kharrar, imsejjaħ ukoll Jabal Mar Elias (l-Għolja ta' Elija), u ż-żona qrib ix-xmara (żewġ kilometri (1.2 mil) fil-Lvant), iż-żona ta' Zor, fejn tinsab il-Knisja l-Antika ta' San Ġwann il-Battista. Is-sit jinsab qrib ir-rotta antika bejn Ġerusalemm u t-Trans-Ġordan, li tgħaddi minn Ġeriko, minn naħa għall-oħra tax-xmara Ġordan u li tikkollega siti Bibbliċi oħra bħal Madaba, l-Għolja ta' Nebo u l-Awtostrada tar-Re. Filwaqt li s-sit inizjali ta' qima kien jinsab fuq in-naħa tal-Lvant tax-xmara Ġordan, l-enfasi kienet inbidlet fuq in-naħa tal-Punent sas-seklu 6.<ref>Alliata (1999), p. 122.</ref> It-terminu Al-Maghtas fih innifsu ntuża storikament għaż-żona kollha fuq iż-żewġ ixtut tax-xmara. Il-parti tal-Punent, magħrufa wkoll bħala Qasr el-Yahud, issemmiet fil-proposta tal-UNESCO, iżda sa issa għadha ma ġietx inkluża fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.<ref>{{Ċita web|url=https://www.christianpost.com/news/jesus-baptism-in-jordan-river-named-world-heritage-site-but-unesco-says-only-on-jordanian-side-not-israel.html|titlu=Jesus' Baptism at Jordan River Named 'World Heritage Site;' but UNESCO Says Only on Jordanian Side, Not Israel|kunjom=Zaimov|isem=Stoyan|kunjom2=Reporter|isem2=Christian Post|data=2015-07-13|sit=The Christian Post|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> F'Novembru 2015, is-sit sar viżibbli fuq Google Street View.<ref>{{Ċita web|url=https://www.google.com/streetview/|titlu=Explore Street View and add your own 360 images to Google Maps.|sit=Google Maps Street View|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> == Importanza reliġjuża == === Qsim tal-Ġordan mill-Iżraeliti === Skont il-Bibbja bl-Ebrajk, Ġoxwa qal lill-Iżraeliti kif jaqsmu l-Ġordan billi jsegwu l-patrijiet li kienu qed iġorru l-Arka tal-Patt tul ix-xmara, u b'hekk setgħu jwaqqfu l-fluss tal-ilma tax-xmara (Ġoxwa 3, l-iktar Ġoxwa 3:14-17). It-tradizzjonijiet tal-qedem identifikaw lil Al-Maghtas, magħruf ukoll bħala ''bet-'abarah''<ref>Keel, Othmar; Küchler, Max; Uehlinger, Christoph (1982). ''Othmar Keel, Max Küchler and Christoph Uehlinger,'' Orte und Landschaften der Bibel ''Volume 2, p. 530''. ISBN <bdi>9783545230422</bdi>.</ref> jew Bethabara, "Dar tal-Qsim", bħala l-post fejn il-poplu ta' Iżrael u iktar 'il quddiem il-Profeta Elija qasmu x-xmara Ġordan u daħlu fl-Art Imqaddsa.<ref>Avraham Negev and Shimon Gibson (2001). ''Beth Abara''. ''Archaeological Encyclopedia of the Holy Land''. New York and London: Continuum. p. 75. ISBN <bdi>0-8264-1316-1</bdi>.</ref> === Profeta Elija === Il-Bibbja bl-Ebrajk iddeskriviet ukoll kif il-Profeta Elija, flimkien mal-Profeta Elixa, waqqaf l-ilmijiet tax-xmara Ġordan, sabiex ikunu jistgħu jaqsmu lejn ix-xatt tal-Lvant, u mbagħad tela' l-ġenna permezz ta' tromba tal-arja. Elixa, li mbagħad sar l-eredi tiegħu, reġa' fired l-ilmijiet tax-xmara u reġa' qasam lejn ix-xatt tal-Punent (Rejiet II, 2:8-14). Tradizzjoni Lhudija antika identifikat is-sit tal-qsim bħala l-istess wieħed li ntuża minn Ġoxwa, b'hekk ma' Al-Maghtas, u s-sit tat-tlugħ is-sema ta' Elija ma' Tell el-Kharrar, magħrufa wkoll bħala Jabal Mar Elias, l-"Għolja tal-Profeta Elija".<ref>{{Ċita web|url=http://www.archivioradiovaticana.va/storico/2014/05/24/pope_meets_refugees,_disabled_youth_near_jordans_banks/en-1100933|titlu=Pope Francis meets with refugees, disabled youth near Jordan's banks|sit=www.archivioradiovaticana.va|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> === Magħmudija ta' Ġesù === Ġwanni x'aktarx li għammed f'fawwariet u f'nixxigħat mill-inqas daqs kemm għammed fix-xmara Ġordan li kienet bil-bosta iktar perikoluża. L-eżempju konkret huwa "Enon qrib Salim" ta' Ġwanni 3:23, fejn "enon" tirreferi għal fawwara. F'Al-Maghtas hemm nixxiegħa qasira, Wadi al-Kharrar, li tnixxi fix-xmara Ġordan, u din hija assoċjata mal-attivitajiet tal-magħmudija li kien iwettaq Ġwanni. ==== Storiċità ==== Skont ''The Washington Post'', "Ma hemm l-ebda evidenza arkeoloġika li turi li Ġesù qatt ġie mgħammed f'dawn l-ilmijiet"; madankollu, ix-xatt tal-Lvant, illum fil-Ġordan, taż-żona tradizzjonali tal-magħmudija ta' Al-Maghtas ġiet aċċettata minn diversi denominazzjonijiet Kristjani bħala s-sit awtentiku tal-magħmudija ta' Ġesù. L-ICOMOS fil-kunsiderazzjoni tagħha tal-"Betanja Lil Hinn mill-Ġordan" bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO tinnota li siti li storikament huma assoċjati mal-magħmudija ta' Ġesù jeżistu wkoll fix-xatt tal-Punent fuq in-naħa l-oħra tax-xmara. Barra minn hekk, issostni li skont l-investigazzjoni tagħha tas-sit ta' Al-Maghtas bħala Sit ta' Wirt Dinji, ma nstabitx evidenza li turi mingħajr dubji li l-istrutturi arkeoloġiċi ta' hemmhekk tassew huma assoċjati mal-magħmudija ta' Ġesù u ssostni wkoll li siti oħra tul ix-xmara Ġordan storikament sostnew l-istess ħaġa bħas-sit ta' Al-Maghtas. Is-sit web uffiċjali tas-Sit tal-Magħmudija juri 13-il xhieda tal-awtentiċità minn rappreżentanti ta' denominazzjonijiet internazzjonali ewlenin.<ref>{{Ċita web|url=https://www.baptismsite.com/authentication/|titlu=Letters of Authentication – Baptism Site|sit=www.baptismsite.com|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> == Storja u arkeoloġija == [[File:Al_Maghtas_in_the_1849_Lynch_Map_of_the_Jordan_River_(cropped).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Maghtas_in_the_1849_Lynch_Map_of_the_Jordan_River_(cropped).jpg|daqsminuri|Al-Maghtas fil-Mappa ta' Lynch fl-1849 tax-xmara Ġordan.]] === Insedjament Pre-Ruman === L-iskavi arkeoloġiċi żvelaw antikitajiet li jaqblu mal-konklużjoni li dan is-sit ġie insedjat għall-ewwel darba minn grupp żgħir ta' [[Bidwi|bdiewa]] matul il-perjodu Kalkolitiku, għall-ħabta tat-3500 [[QK|Q.K]]. Mill-ġdid hemm traċċi ta' insedjament mill-perjodu Ellenistiku wkoll. === Żmien ir-Rumani u l-Biżantini === Is-sit fih binjiet b'aspetti kemm ta' ''mikveh'' (banju ritwali) Lhudi bħall-vaski tal-perjodu tat-Tieni Tempju mill-Qumran, kif ukoll ta' vaski li kienu jintużaw mill-Kristjani għall-magħmudija.<ref>Lawrence, Jonathan David (2006-01-01). ''Washing in Water: Trajectories of Ritual Bathing in the Hebrew Bible and Second Temple Literature''. Society of Biblical Literature. ISBN <bdi>9781589831995</bdi>.</ref> X'aktarx fis-sekli 2-3 u ċertament mis-sekli 5-6, inbnew strutturi reliġjużi Kristjani f'Tell al-Kharrar. Wieħed għandu jiftakar li fis-sekli 1-4 tal-Era Kristjana, il-Kristjaneżmu spiss kien ippersegwitat mill-istat [[Imperu Ruman|Ruman]], u l-qima Kristjana saret possibbli biss wara li l-ewwel ġiet ittollerata u mbagħad saħansitra saret ir-reliġjon tal-istat Ruman, li issa jissejjaħ l-Imperu [[Biżantini|Biżantin]]. [[File:Al_Maghtas_on_the_Survey_of_Palestine_1944.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Maghtas_on_the_Survey_of_Palestine_1944.jpg|daqsminuri|Al Maghtas fuq il-mappa tal-Istħarriġ tal-[[Palestina]] tal-1944.]] Mill-iskavi arkeoloġiċi ġie stabbilit ukoll li l-għolja ta' Tell al-Kharrar, magħrufa wkoll bħala l-Għolja ta' Elija, kienet meqjuma bħala l-post fejn il-Profeta Elija tela' l-ġenna. Fis-seklu 5, sabiex dan l-avveniment jiġi mfakkar, inbena monasteru Biżantin hemmhekk. L-arkeologi sejħulu l-"Monasteru ta' Rhetorios" abbażi ta' kitba li sabu fil-mużajk Biżantin tal-post. L-imperatur Biżantin Anastasju I Dicorus bejn l-491 u l-518 bena knisja ddedikata lil Ġwanni l-Battista max-xatt tal-Lvant tax-xmara Ġordan. Madankollu, minħabba żewġ avvenimenti ta' għargħar u ta' terremot, il-knisja nqerdet. Il-knisja ġiet rikostruwita tliet darbiet, sa ma ġġarfet, flimkien mal-[[kappella]] li nbniet fuq pilastri, matul għargħar kbir li seħħ fis-seklu 6 jew 7. Is-siti tal-pellegrinaġġi nbidlu matul l-[[Storja|istorja]]. Is-sejbiet arkeoloġiċi Kristjani prinċipali minn żmien il-Biżantini u x'aktarx anke minn żmien ir-Rumani jindikaw li l-ewwel sit tal-pellegrinaġġi kien jinsab max-xatt tal-Lvant, iżda sal-bidu tas-seklu 6 l-enfasi kienet iktar fuq ix-xatt tal-Punent tax-xmara li kien iktar aċċessibbli. Matul żmien il-Biżantini, is-sit kien ċentru popolari tal-pellegrinaġġi. Il-ħakma ta' Ġerusalemm mis-Sassanidi fis-614, l-għargħar tax-xmara, it-terremoti u l-qbid ta' Ġerusalemm mill-[[Iżlam|Musulmani]] fis-637 temmew l-attività ta' kostruzzjoni tal-Biżantini fix-xatt tal-Lvant tax-xmara Ġordan, b'mod partikolari fiż-żona ta' Wadi al-Kharrar. === Perjodu Musulman Bikri === Il-ħakma Musulmana temmet l-attività ta' kostruzzjoni tal-Biżantini fix-xatt tal-Lvant tax-xmara Ġordan, iżda bosta mill-istrutturi Biżantini baqgħu jintużaw matul il-perjodu Iżlamiku Bikri. Maż-żmien in-nies bdew iqimu fuq in-naħa l-oħra tax-xmara, fix-xatt tal-Punent f'Qasr el-Yahud. Wara s-670 [[WK|W.K]]. il-kommemorazzjoni tas-sit tal-magħmudija resqet lejn in-naħa tal-Punent.<ref>{{Ċita web|url=http://www.timesofisrael.com/no-evidence-but-un-declares-jesus-baptised-on-jordan-side-of-river/|titlu=No evidence, but UN says Jesus baptized on Jordan’s side of river, not Israel’s|kunjom=AP|sit=www.timesofisrael.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> === Żmien il-Mamluk u l-Ottomani === L-istrutturi nbnew mill-ġdid bosts drabi iżda finalment ġew abbandunati sa tmien is-seklu 15. Fis-seklu 13 inbena monasteru Ortodoss fuq il-fdalijiet ta' monasteru Biżantini bikri predeċessur, iżda ma nafux kemm dam jeżisti. Madankollu, il-pellegrinaġġi lejn is-sit naqsu u skont pellegrin partikolari, is-sit kien fi stat ta' fdalijiet fl-1484. Mis-seklu 15 sas-seklu 19 bilkemm kien hemm żjarat mill-pellegrini fis-sit. Kappella żgħira ddedikata lil [[Santa Marija]] tal-[[Eġittu]], eremita minn żmien il-Biżantini, inbniet matul is-seklu 19 u nqerdet ukoll fit-terremot tal-1927.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Kais|isem=Roi|kunjom2=Eichner|isem2=Itamar|data=2015-07-06|titlu=UNESCO settles Jesus baptism site controversy, says Jordan|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4676695,00.html|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02}}</ref><ref>Piccirillo (1999), pp. 219-220.</ref> Fil-bidu tas-seklu 20, komunità ta' bdiewa kienu okkupaw iż-żona tal-Lvant tax-xmara Ġordan. === Skoperta mill-ġdid wara l-1994 u t-turiżmu === [[File:Jesus_baptism_site_-_River_Jordan_015.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jesus_baptism_site_-_River_Jordan_015.jpg|lemin|daqsminuri|Il-Knisja Ortodossa Griega ddedikata lill-Ġwanni l-Battista li nbniet dan l-aħħar f'Al-Maghtas.]] Bħala riżultat tal-Gwerra ta' Sitt Ijiem fl-1967, ix-xmara saret il-linja tat-tregwa u ż-żewġt ixtut tax-xmara ġew militarizzati u inaċċessibbli għall-pellegrini. Wara l-1982, filwaqt li Qasr el-Yahud kienet għadha inaċċessibbli, Iżrael ippermetta l-magħmudijiet Kristjani fis-sit ta' Yardenit iktar lejn it-Tramuntana. Wara t-trattat ta' paċi bejn Iżrael u l-Ġordan fl-1994, l-aċċess għal Al-Maghtas ġie rrestawrat wara li l-Prinċep Ghazi tal-Ġordan, li kien interessat ferm fl-istorja reliġjuża, żar l-inħawi fil-kumpanija ta' arkeologu Franġiskan li kien ikkonvinċieh jagħti titwila lejn dak li kien maħsub bħala s-sit tal-magħmudija. Meta nstabet evidenza ta' insedjament Ruman, dan kien biżżejjed biex iħeġġeġ it-tneħħija tal-mini tal-art u iktar żvilupp. Ftit wara, saru diversi skavi arkeoloġiċi mmexxija minn Dr. Mohammad Waheeb li skopra mill-ġdid is-sit antik fl-1997.<ref>{{Ċita aħbar|data=2009-09-15|titlu=Baptism battles on River Jordan|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8250071.stm|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> Is-snin 90 tas-seklu 20 immarkaw il-perjodu tal-iskavi arkeoloġiċi tas-sit u mbagħad ittieħdu miżuri primarji ta' konservzzjoni u ta' restawr matul il-bidu tas-seklu 21. Il-Ġordan fetaħ Al-Maghtas mill-ġdid fl-2002. Dan ġie segwit mill-ftuħ għal żjarat ta' kuljum fl-2011 ta' Qasr el-Yahud, li kien taħt l-amministrazzjoni ta' Iżrael. Iċ-ċelebrazzjonijiet tradizzjonali tal-Epifanija diġà kienu tħallew isiru mill-1985, iżda fid-dati Kattoliċi u Ortodossi speċifiċi u taħt superviżjoni militari. Fl-2007, inħadem dokumentarju bit-titlu ''The Baptism of Jesus Christ – Uncovering Bethany Beyond the Jordan'' dwar is-sit.<ref>Erhard Gorys (1996). ''Heiliges Land Kunst-Reiseführer (Holy Land: A culture guide)'' (in German). Cologne: DuMont. p. 160. ISBN <bdi>3-7701-3860-0</bdi>.</ref> [[File:The_Baptism_Site_of_Jesus_Christ_8.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Baptism_Site_of_Jesus_Christ_8.JPG|lemin|daqsminuri|Affresk fil-Knisja Ortodossa Griega: il-magħmudija ta' Ġesù.]] In-naħa tal-Punent tattira iktar interess turistiku mill-kontroparti fil-Ġordan, b'nofs miljun viżitatur imqabbla ma' xi għexieren ta' eluf fuq in-naħa tal-Ġordan. Stimi oħra jsostnu li n-numri fil-fatt kienu 300,000 viżitatur fuq in-naħa Palestinjana okkupata minn Iżrael u 100,000 viżitatur fuq in-naħa tal-Ġordan. Sabiex dan jitqiegħed f'perspettiva, Yardenit ikollha iktar minn 400,000 viżitatur fis-sena. Fis-sena 2000, Ġwanni Pawlu II kien l-ewwel Papa li żar is-sit. Iż-żewġ suċċessuri tiegħu, il-Papa Benedittu XVI u l-Papa Franġisku, żaru s-sit ukoll, l-istess bħal għadd ta' kapijiet ta' stat u dinjitarji oħra. Fl-2002, il-Kristjani kkommemoraw il-magħmudija ta' Kristu fis-sit għall-ewwel darba mill-iskoperta mill-ġdid tas-sit. Minn dak iż-żmien 'l hawn, eluf ta' pellegrini Kristjani minn madwar id-dinja annwalment fakkru l-Epifanija fil-Betanja Lil Hinn mill-Ġordan. Fl-2002 ukoll, is-Sit tal-Magħmudija nfetaħ għaż-żjarat ta' kuljum, u b'hekk attira fluss ta' turisti u ta' pellegrini. Fl-2015, l-UNESCO ddikjarat is-sit ta' Al-Maghtas fil-Ġordan, fuq ix-xatt tal-Lvant tax-xmara Ġordan, bħala Sit ta' Wirt Dinji, filwaqt li Qasr el-Yahud ġie eskluż. == Karatteristiċi == [[File:Mural_-_Elisha.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mural_-_Elisha.jpg|lemin|daqsminuri|Affresk fuq ġewwa tal-Knisja Ortodossa Griega l-ġdida: it-tlugħ ta' Elija fil-ġenna.]] L-iskavi arkeoloġiċi fis-sit fis-snin 90 tas-seklu 20 żvelaw binjiet reliġjużi ta' żmien ir-Rumani u Biżantini li jinkludu "knejjes u kappelli, monasteru, għerien li ntużaw mill-eremiti u vaski", li kienu l-postijiet fejn kienu jsiru l-magħmudijiet. L-iskavi ġew appoġġati minn istituzzjonijiet minn diversi pajjiżi, bħall-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] u l-[[Finlandja]], u mill-Istitut Ġermaniż tal-[[Protestantiżmu]]. === Tell el-Kharrar jew l-Għolja ta' Elija u l-vaski tal-magħmudija === L-iskavi żvelaw tliet knejjes, tliet vaski tal-magħmudija, bir ċirkolari u struttura esterna madwar l-għolja. Ġiet żvelata wkoll l-eżistenza ta' provvista tal-ilma ġejja minn fawwariet u ddirezzjonata lejn is-siti tal-magħmudija permezz ta' pajpijiet taċ-ċeramika; din il-faċilità għadha disponibbli sa issa === Żona max-Xatt (Zor) === Fiż-żona ta' Zor tas-sit, instabu knisja b'sala bil-kolonni, knisja-bażilika magħrufa bħala l-Knisja ta' San Ġwann il-Battista, u l-Knisja-Bażilika Inferjuri b'artijiet tal-irħam b'disinni [[Ġeometrija|ġeometriċi]]. Ġew żvelati wkoll il-Knisja-Bażilika Superjuri, it-taraġ tal-irħam, l-erba' pilastri tal-Kappella l-Kbira, il-Kappella ż-Żgħira, il-Monasteru ta' Santa Marija tal-Eġittu, u vaska kbira. It-taraġ tal-irħam inbena fil-570 W.K. 22 tarġa huma magħmula minn irħam iswed. It-taraġ jagħti għall-Bażilika Superjuri u għal vaska tal-magħmudija. Fl-imgħoddi din il-vaska kellha erba' pilastri li kienu jirfdu l-Kappella l-Kbira. === Eremitaġġi === L-għoljiet ta' Quattara ħarġu fid-dieher għadd ta' għerien tal-patrijiet, magħrufa wkoll bħala ċelel tal-eremiti, madwar 300 metru (980 pied) lil hinn mix-xmara Ġordan. Meta l-għerien kienu jintużaw, l-aċċess kien minn mogħdija mmarkata b'ħabel jew b'taraġ jew bi slielem min-naħa tal-Punent u tal-Lbiċ, iżda l-ebda wieħed ma għadha teżisti. Kull waħda minn dawn l-għerien kienet imnaqqxa b'niċċa semiċirkolari fil-ħajt tal-Lvant tagħha. L-għar kien ikollu żewġ kompartimenti, waħda għat-talb u l-oħra bħala spazju fejn kienu jgħixu l-patrijiet eremiti. === Oqbra === Instabu wkoll xi oqbra fl-inħawi qrib il-knejjes li huwa maħsub li kienu tal-patrijiet tal-istess knejjes. Dawn l-oqbra huma ta' żmien il-Biżantini u tal-perjodu Iżlamiku bikri (is-sekli 5 sa 7). Instabu wkoll muniti u bċejjeċ taċ-ċeramika fis-sit li huma provi epigrafiċi tal-istorja tas-sit. == Sit ta' Wirt Dinji == Fl-1994, l-UNESCO sponsorjat l-iskavi arkeoloġiċi fl-inħawi tas-sit. Inizjalment l-UNESCO elenkat is-sit fil-lista indikattiva fit-18 ta' Ġunju 2001 u nomina ġdid ġiet ippreżentata fis-27 ta' Jannar 2014. L-ICOMOS evalwat ir-rapport ippreżentat mill-Ġordan bejn il-21 u l-25 ta' Settembru 2014. Is-sejbiet huma assoċjati mill-qrib mal-kommemorazzjoni tal-magħmudija. Wara din l-evalwazzjoni, is-sit ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu uffiċjali "Betanja Lil Hinn mill-Ġordan (Al-Maghtas)".<ref name=":0" /> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (iii)''' "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> L-aġenzija tat-turiżmu tal-Palestina tikkundanna d-deċiżjoni tal-UNESCO li teskludi n-naħa tal-Punent tas-sit. Matul in-negozjati tas-siti li kienu qed jitqiesu biex isiru Sit ta' Wirt Dinji fl-2014, il-proposta oriġinali ppreżentata lill-UNESCO ddikjarat ir-rieda li fil-futur is-sit jiġi mkabbar f'kooperazzjoni mal-"pajjiż ġar" biex in-naħa l-oħra tiġi inkluża wkoll.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Kais|isem=Roi|kunjom2=Eichner|isem2=Itamar|data=2015-07-06|titlu=UNESCO settles Jesus baptism site controversy, says Jordan|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4676695,00.html|lingwa=en|data-aċċess=2023-02-02}}</ref> == Ġestjoni tas-sit == Is-Sit tal-Magħmudija huwa mmexxi mill-Kummissjoni tas-Sit tal-Magħmudija, bord indipendenti ta' fiduċjarji maħtura mir-Re Abdullah II. Fl-2017, il-Kummissjoni rrapportat li madwar 81,000 ruħ kienu żaru s-sit fl-2016, jiġifieri żieda ta' 23 % mill-2015, u l-maġġoranza tagħhom kienu turisti Ewropej, Amerikani u Għarab. == Referenzi == [[Kategorija:Ġordan]] [[Kategorija:Siti arkeoloġiċi]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġordan]] 2xfrbhhflz8oy8fsecd29xwh2niamp7 Adan 0 31421 333209 327133 2026-10-26T23:08:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333209 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Jean-Léon Gerôme, The Muezzin, 1866, Joslyn Art Museum, Omaha.jpg|daqsminuri|220x220px|''Il-Muezzin'' ta' Jean-Léon Gerôme.]] L-'''adan''' ([ʔaˈðaːn], [[Lingwa Għarbija|Għarbi]]: أَذَان, <small>rum.</small> ''a<u>d</u>ān'', l-ittri "d" hawn ppronunzjata kif "th" fi ''that''), ukoll romanizzat b'mod differenti bħala '''adhaan''', '''athan''' / '''athaan''', '''adhane''' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]]),<ref name=":3">{{Ċita web|url=https://m.youtube.com/watch?v=6okulgC3FWo|titlu=Adhane - Appel à la prière depuis la Mecque|sit=[[YouTube]]}}</ref> '''ajan''' / '''ajaan''', '''azan''' / '''azaan''' (fl-[[Asja t'Isfel]]), '''adzan''' / '''adzaan''' (fl-[[Asja tax-Xlokk]]), u '''ezan''' / '''ezaan''' (fil-[[Balkani]] u t-[[Turkija]] ), fost lingwi oħra,<ref name=":4">{{Ċita ktieb|kunjom=Dessing|isem=Nathal M.|sena=2001|titlu=Rituals of Birth, Circumcision, Marriage, and Death Among Muslims in the Netherlands|pubblikatur=Peeters Publishers|paġna=25|isbn=978-9-042-91059-1}}</ref> hija l-ewwel [[Sejħa għat-talb|sejħa]] [[Iżlam|Islamika]] għas-salwiet (il-ħames talbiet obbligatorji), li normalment isalli l-[[Muezzin|''muezzin'']] jew il-''widdien'' bil-Malti, f'ħinijiet [[żminijiet tas-Sala|preskritti]] tal-ġurnata f'[[moskea]], tradizzjonalment minn ''imnara'' ([[Minaret|''minaret'']]). Hija l-ewwel sejħa li ssejjaħ [[Iżlam|Misilmin]] biex jidħlu fil-moskea għal ''sala'' ([[Sala (Iżlam)|talb]] [[Fard|obbligatorju]]); it-tieni sejħa, magħrufa bħala l-[[iqama]], issejjaħ lil dawk li diġà jinsabu fil-moskea biex jilqgħu għat-talb. Fit-Turkija, l-adan huwa espress f'ħames stili skont il-ħin tal-ġurnata: ''saba'', ''uşşak'', ''hiçaz'', ''rast'', u ''segah''.<ref>{{Ċita web|url=https://www.anayurtgazetesi.com/yazar/EZAN-MAKAMLARI/28088|titlu=Orhan SELEN - EZAN MAKAMLARI}}</ref> == Terminoloġija == ''A<u>d</u>ān'', [[Lingwa Għarbija|Għarbi]] għal "tħabbira", mill-għerq ''a<u>d</u>ina'', li jfisser "li tisma', tkun infurmat dwar", hija trażliterat b'mod differenti f'kulturi differenti.<ref name=":3"/><ref name=":4"/> Huwa komunement miktub bħala ''athan'', jew ''adhane'' (bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ),<ref name=":3"/> ''azan'' fl-[[Iran]] u fil-[[Asja t'Isfel]] (bil- [[Lingwa Persjana|Persjan]], [[Lingwa Dari|Dari]], [[Paxtun|Paxto]], [[Ħindi]], [[Bangla|Bengali]], [[Lingwa Urdu|Urdu]], u [[Punġabi]]), ''adzan'' fix-[[Asja tax-Xlokk|Xlokk tal-Asja]] ([[Indoneżjan]] u [[Malażjan]]), u ''ezan'' bit-[[Tork]] u bil-[[Latin Serbo-Kroat]] (езан fis-[[Ċirilliku Serbo-Kroat|Serbo-Kroat Ċirilliku]] u [[Bulgaru]], ezani bl-[[Albaniż]]).<ref name=":4"/> Misilmin fuq il-[[Kosta ta' Malabar]] fl-Indja jużaw it-terminu [[Lingwa Persjana|Persjan]] بانگ, ''banku'', għas-sejħa għat-talb pubbliku.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Miller|isem=Roland E.|sena=2015|titlu=Mappila Muslim Culture|url=https://sunypress.edu/Books/M/Mappila-Muslim-Culture|pubblikatur=State University of New York|paġni=397}}</ref> Derivattiv ieħor tal-kelma ''adan'' huwa ''u<u>d</u>un'' (أُذُن), li jfisser u l-oriġini tal-kelma "widna". Fil-Malti, huwa possibbli li tuża l-kelma "idden" bħala l-verb għal “jsejjaħ adan”, kif hija mqabbad bl-Għarbi ''a<u>dd</u>an'' (أَذَّنَ), li jfisser “sejjaħ” jew “idden”.<ref>{{Ċita enċiklopedija|enċiklopedija=Wiktionary|titlu=idden|url=https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=idden&oldid=75493985|data-aċċess=2024-02-08|lingwa=en|data=2023-07-30|iktar=Page Version ID: 75493985}}</ref> == Annunzjatur == [[Stampa:Bilal.jpg|daqsminuri| L-annunzjatur tal-adan jissejjaħ "mwidden" (minjatura li turi [[Bilal ibn Rabah|Bilal bin Rabah]], l-ewwel mwidden).]] Il-widdien jew il-mwidden (Għarbi: مُؤَذِّن, '''''muʾaḏḏin''''', l-attiv partiċipju ta' ''aḏḏan'') hija l-persuna li ssalli l-adan<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=132–154}}</ref><ref name="Modarresi">{{Ċita ktieb|kunjom=Mohammad Taqi al-Modarresi|data=26 March 2016|titlu=The Laws of Islam|url=http://almodarresi.com/en/books/pdf/TheLawsofIslam.pdf|url-status=dead|lingwa=en|pubblikatur=Enlight Press|isbn=978-0994240989|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190802163247/http://almodarresi.com/en/books/pdf/TheLawsofIslam.pdf|arkivju-data=2 August 2019|data-aċċess=22 December 2017|ref=Modarresi}}</ref>{{Rp|470}}mill-[[moskea]]. Tipikament fiż-żminijiet moderni, dan isir bl-użu ta’ mikrofonu:<ref>{{Ċita pubblikazzjoni|paġni=86–100}}</ref> l-adan li konsegwentement tixxandar lill-fidili normalment immuntati fuq il-parti ta’ fuq tal-imnariet (''minarets'') tal-moskea, u b’hekk isejħu lil dawk fil-qrib għat-talb. Madankollu, f'ħafna moskej, il-messaġġ jista' jiġi rreġistrat ukoll. Dan minħabba l-fatt li s-“sejħa għas-sala” trid issir b’leħen għoli u mill-inqas ħames darbiet kuljum. Dan normalment isir billi terġa' tirdaqq "sejħa għas-sala" irreġistrata qabel mingħajr il-preżenza ta' mwidden. B'dan il-mod, l-operatur tal-moskea għandu l-abbiltà li jeditja jew iħallat il-messaġġ u jaġġusta l-volum tal-messaġġ filwaqt li ma jkollux għalfejn jikri middin full-time jew f'każ ta' assenza ta' mwidden. Huwa għalhekk li f'ħafna pajjiżi Misilmin, il-ħoss tas-sejħa tat-talb jista' jkun eżattament identiku bejn moskea u oħra, kif ukoll bejn siegħa sala u oħra, kif inhu l-każ għall-[[Moskea Ċentrali ta’ Londra|Moskea Ċentrali ta' Londra]]. Il-mwidden jintgħażel għall-kapaċità tiegħu li jsalli l-adan b'mod ċar, melodiku, u qawwi biżżejjed biex in-nies kollha jisimgħu. Dan huwa wieħed mid-dmirijiet importanti fil-moskea, peress li sħabu u l-komunità jiddependu fuqu fis-sejħa tiegħu biex il-Misilmin jiġu biex jitolbu fil-kongregazzjoni. L-Imam imexxi s-salwiet ħames darbiet kuljum. L-ewwel mwidden fl-Islam kien [[Bilal bin Rabah]], skjav meħlus tal-wirt [[Poplu Abissin|Abissin]]. == Kliem == {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Dettalji biex x’jingħad u kemm-il darba ! colspan="7" | Drabi biex jgħid ! rowspan="3" style="width:30%;" | Għarbi ---- Għarbi Koraniku ! rowspan="3" style="width:30%;" | B'ittri Latini ! rowspan="3" style="width:30%;" | Traduzzjoni |- ! colspan="4" | [[Iżlam Sunni|Sunni]] ! colspan="2" | [[Xigħa|Xigħi]] ! rowspan="2" | Qurani |- ! Hanafi ! Maliki ! Xafigħi ! Hanbali ! Imami ! Żajdi |- ! 4x ! 2x ! colspan="3" | 4x ! colspan="2" | 2x | dir="rtl" lang="ar" | ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ | Allāhu akbar | [[Allah|Alla]] akbar |- ! colspan="1" | 2x ! colspan="2" | 4x ! colspan="4" | 2x | dir="rtl" lang="ar" | أَشْهَدُ أَن لَّا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ | Axhadu an llā ilāha illa-Llāh | Nixhed li la alla ħlief Alla |- ! colspan="1" | 2x ! colspan="2" | 4x ! colspan="3" | 2x | dir="rtl" lang="ar" | Xejn | dir="rtl" lang="ar" | أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ ٱللَّٰهِ | Axhadu anna Muħammadan Rasūlu-Llāh | Nixhed li [[Muħammed|Muħammad]] [[profeta tal-Iżlam|messaġġier]] t’Alla |- | colspan="4" | Xejn ! 2x '''([[Mustahabb|rrakkomandat]])''' | colspan="2" | Xejn | dir="rtl" lang="ar" | أَشْهَدُ أَنَّ عَلِيًّا وَلِيُّ ٱللَّٰهِ | Axhadu anna Għalijjan Walijju-Llāh | Nixhed li [[Għali]] [[Wali|viċigerent]] t'Alla |- ! colspan="7" | 2x | dir="rtl" lang="ar" | حَيَّ عَلَى ٱلصَّلَاةِ ---- حَيَّ عَلَى ٱلصَّلَوٰةِ | Ħajja għala ṣ-ṣalāh | Ejja għas-sala |- ! colspan="7" | 2x | dir="rtl" lang="ar" | حَيَّ عَلَى ٱلْفَلَاحِ ---- حَيَّ عَلَى ٱلْفَلَٰحِ | Ħajja għala l-falāħ | Ejja għal-flaħ/suċċess |- | colspan="4" | Xejn ! colspan="2" | 2x | Xejn | dir="rtl" lang="ar" | حَيَّ عَلَىٰ خَيْرِ ٱلْعَمَلِ | Ħajja għalā khajri l-għamal | Ejja għal aħjar l-għemil |- ! colspan="4" | 2x<br /> {{Small|([[Salet is-Sebħ]] biss)}} | colspan="3" | Xejn | dir="rtl" lang="ar" | ٱلصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ ٱلنَّوْمِ ---- ٱلصَّلَوٰةُ خَيْرٌ مِنَ ٱلنَّوْمِ | Aṣ-ṣalātu khayrun mina n-nawm | Is-sala aħjar mill-irqad |- ! colspan="7" | 2x | dir="rtl" lang="ar" | ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ | Allāhu akbar | Alla akbar |- ! colspan="4" | 1x ! 2x ! colspan="2" | 1x | dir="rtl" lang="ar" | لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ | Lā ilāha illā-Llāh | La alla ħlief Alla |} Ir-repetizzjoni taż-żewġ ix-Xhieda (testimonjanzi tal-fidi) hija [[Mustahabb|mustaħabb]] ([[Mustahabb|rakkomandata]]) skont l-iskola Xafigħi. L-ewwel darba għandha tingħad b'leħen baxx għalih innifsu, u t-tieni għandha tissejjaħ; din kienet il-prattika tan-nies il-[[Mekka]].<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Al-Shafi'i|titlu=Al-Umm|volum=2|paġni=185–187}}</ref> L-iskola Maliki tuża l-istess adan, ħlief ''Allāhu akbar'' għandu jingħad darbtejn biss fil-bidu; din kienet il-prattika tan-nies il-[[Medina]]. Iż-żewġ pożizzjonijiet jużaw ukoll [[Ħadit|rakkont]] f'[[Sahih Musulmani|Sħiħ Muslim]] bħala evidenza.<ref>{{Ċita web|url=http://www.shafiifiqh.com/abu-mahdhurah%e2%80%99s-rady-allahu-%e2%80%98anhu-adhan|titlu=Abu Mahdhurah's (Rady Allahu 'anhu) Adhan|sit=shafiifiqh.com|data-aċċess=Jan 24, 2024|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120415100925/http://www.shafiifiqh.com/abu-mahdhurah%e2%80%99s-rady-allahu-%e2%80%98anhu-adhan/|arkivju-data=April 15, 2012|url-status=bot: unknown}}</ref> F'okkażjonijiet rari, il-mwidden jista' jgħid "''ṣallu fī bujūtikum''" (sallu fi djarkom) jew "''ṣallu fī riħālikum'' " (sallu fl-abitazzjonijiet tagħkom) jekk tkun xita qawwija, riħ, jew kiesaħ. Każ ieħor fejn intqal dan kien waqt l-illokkjar tal-[[COVID-19]].<ref>[https://www.alaraby.co.uk/english/news/2020/3/14/kuwait-mosques-tell-believers-to-pray-at-home Kuwait mosques tell believers to pray at home amid coronavirus pandemic] alaraby.co.uk</ref> Jista' jingħad jew fl-aħħar tal-adan, jew jissostitwixxi "''ħajja għala ṣ-ṣalāh''" u " ''ħajja għala l-falāḥ''"; ġew irrakkuntati wkoll modi oħra. == Fehmiet reliġjużi == === Iżlam Sunni === [[File:The Adhan - Muslim Call to Prayer - Aaqib Azeez.mp3|lemin|daqsminuri| L-Adan Sunni.]] [[Iżlam Sunni|Misilmin is-Sunni]] jemmnu li l-adan ma kienx miktub jew qal mill-profeta Iżlamiku, Muħammad, iżda pjuttost minn wieħed minn [[Sahabah|sħabu]]. Għabdullah bin Żejd, sieħeb ta’ Muħammad, allegatament kellu viżjoni fil-ħolma tiegħu, li fiha l-adan ġie żvelat lilu minn Alla. Huwa rrelata dan lil sħabu; aktar tard, din l-aħbar waslet lil Muħammad, li kkonfermaha. Minħabba l-vuċi tal-isturdament tiegħu, Muħammad għażel skjav [[nies Habesha|Habeshan]] meħlus bl-isem ta' [[Bilal ibn Rabah al-Habashi|Bilal bin Rabah il-Habaxi]] biex jagħmel is-sejħa għas-sala. Muħammad ipprefera s-sejħa fuq l-użu tal-[[Qanpiena (strument)|qniepen]], użati mill-[[Kristjaneżmu|Insara]], u l-[[Shofar|qrun]], użati mil-[[Lhud]].<ref name="Sunan Abu Dawood">{{Ċita web|url=https://sunnah.com/muslim/4|titlu=Sahih Muslim|sit=sunnah.com|data-aċċess=2020-03-18}}</ref><ref name="Sunan al-Tirmidhi">Sunan al-Tirmidhi (Arabic) Chapter of Fitan, 2:45 (India) and 4:501 Tradition # 2225 (Egypt); Hadith #2149 (numbering of al-'Alamiyyah)</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Haykal|isem=Muhammad Husayn|data=May 1994|titlu=The Life of Muhammad|url=https://books.google.com/books?id=fOyO-TSo5nEC&pg=PA200|pubblikatur=The Other Press|paġna=200|isbn=9789839154177}}</ref> [[Stampa:Adhan_in_Shalqar_mosque.webm|daqsminuri|265x265px| Adan [[Iżlam Sunni|Sunni]] fil-[[:ru:Мечеть имени Матея Коканулы|moskea Matey Qoqanuly]], il-[[Każakistan|Każakstan]].]] Matul is-[[Jumu'ah|Sala tal-Ġimgħa]] ''(Salat al-Ġumugħa)'', hemm adan wieħed iżda xi Misilmin Sunni jżiduh għal żewġ adan; l-ewwel huwa li jsejjaħ lin-nies għall-moskea, it-tieni jingħad qabel l-ħieteb jibda l-[[Khutbah|ħotba]] ([[priedka]]). Eżatt qabel ma jibda s-sala, xi ħadd fost in-nies li jsallu, isalli l-iqama kif f’kull Salwiet. Il-bażi għal dan hija li fi żmien il-[[Kalif|Kalifa]] Għutman ordna li jsiru żewġ adan, li l-ewwel wieħed kellu jsir fis-suq biex jinforma lin-nies li t-talb tal-Ġimgħa dalwaqt se jibda, u t-tieni adan kien se jsir dik regolari miżmuma fil-moskea. Mhux il-Misilmin is-Sunni kollha jippreferu żewġ adan peress li l-ħtieġa li n-nies jiġu mwissija dwar iż-żmien imminenti għas-sala m'għadhiex essenzjali issa li ż-żminijiet għat-talb huma magħrufa sew. === Xigħa === [[Stampa:Kalema_at_Bab_al_Nasr,_Fatimid_Cairo.jpg|lemin|daqsminuri|190x190px| Il-''Kalima'' (Kelma) f'[[Bab al-Futuh|Bab in-Nasr]] mid-dinastija l-[[Fatimid|Fatimija]] [[Xigħa|Xigħija]] tal-[[Kajr]] bil-frażi '''''Għalījun walīju-Llāh''''' ([[Għali bin Abi Talib|Għali]] viċigerent t'Alla).]] Sorsi mix-[[Xigħa]] jiddikjaraw li Muħammad, skond il-kmand ta' Alla, ordna l-adan bħala mezz biex isejjaħ lill-Misilmin għas-sala. L-Islam Xigħa jgħallem li ħadd ieħor ma kkontribwixxa, jew kellu xi awtorità biex jikkontribwixxi, lejn il-kompożizzjoni tal-adan.<ref name="Sunan Abu Dawood"/><ref name="Sunan al-Tirmidhi">Sunan al-Tirmidhi (Arabic) Chapter of Fitan, 2:45 (India) and 4:501 Tradition # 2225 (Egypt); Hadith #2149 (numbering of al-'Alamiyyah)</ref><ref name="Quran 1">[[Quran]] [https://web.archive.org/web/20180427170412/http://al-quran.info/?x=y#&&sura=32&aya=21&trans=en-ali_quli&show=both,quran-uthmani&ver=2.00 : Surah Sajda: Ayah 24-25]</ref> Sorsi mix-[[Xigħa]] jirrakkontaw ukoll li [[Bilal ibn Rabah al-Habashi|Bilal bin Rabah il-Habashi]] kien, fil-fatt, l-ewwel persuna li salla l-adan pubblikament b'leħen għoli quddiem il-ġemgħa (kongregazzjoni) Mislem. Il-frażi fundamentali ''lā ilāha illā Llāh'' hija l-pedament tal-Islam flimkien mat-twemmin fiha. Jiddikjara li "la alla ħlief Alla". Din hija l-konfessjoni ta’ [[Tawhid|tewħid]] jew id-“duttrina tal-Unità [ta’ Alla]”. Il-frażi ''Muħammad<sup>un</sup> rasūlu-Llāh'' tissodisfa r-rekwiżit li għandu jkun hemm xi ħadd biex jiggwida f'isem Allah, li jgħid li Muħammad huwa r-Rasulullah jew il-Messaġġier t'Alla. Din hija l-aċċettazzjoni tal-profeta jew ''nubuwa'' tan-Nabi Muħammad. Muħammad iddikjara lil [[Ali ibn Abi Talib|Għali bin Abi Talib]] [[Suċċessjoni lil Muhammad|bħala s-suċċessur tiegħu]], f'Għadir Khumm, li kien meħtieġ għall-kontinwazzjoni tal-gwida tiegħu. Skond il-[[Hadith ta 'l-għadira ta' Khumm|Ħadit tal-għadira ta' Khumm]], Muħammad iddikjara li "Min (jien) kienet [[Mawla|awtorità]] tiegħu, hekk Ali awtorità tiegħu". Għalhekk, huwa rakkomandat li tiġi recitata l-frażi ''Għalī<sup>jun</sup> walīju-Llāh'' ("Għali [[Wali|awtorità]]/viċigerent t'Alla"). [[Stampa:Kalema-tut-shahadat.jpg|daqsminuri|239x239px| Il-[[Qiblah|qibla]] tal-[[Ma'ad al-Mustansir Billah|Mustansir]] mid-dinastija l-[[Fatimid|Fatimija]] [[Xigħa|Xigħija]], fil-[[Moskea ta 'Ibn Tulun|Moskea ta' Iben Tulun]] tal-[[Kajr]] li turi l-frażi tax-[[Shahada|Xhieda]] bil-frażi '''''Għalījun walīju-Llāh''''' ([[Għali bin Abi Talib|Għali]] viċigerent t'Alla).]] F'wieħed mill-[[Qiblah|qibla]] ta' [[Ma'ad al-Mustansir Billah|Magħad il-Mustansir Billah]] (1035–1094) moskea ta' [[Kajr]] ([[Moskea ta 'Ibn Tulun|Moskea ta' Iben Tulun]]) mill-era Fatimi mnaqqax ismu u kelmiet ix-[[Shahada|Xħieda]] bħala "''lā ilāha illā-Llāh, muħammadun Rasūlu-Llāh,Għalījun walīju-Llāh'' ([[Għarbi]]: لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ ٱللَّٰهِ عَلِيٌّ وَلِيُّ ٱللَّٰهِ). Adan ifakkar lill-Misilmin f'dawn it-tliet tagħlim Islamiku ''Tewħid'', ''Nubuwiet'' u ''[[Immamate|Imamiet]]'' qabel kull salwiet. Dawn it-tlieta jenfasizzaw id-devozzjoni lejn Alla, Muħammad u l-[[Imam]], li huma meqjusa li huma tant marbuta flimkien li ma jistgħux jitqiesu separatament; wieħed iwassal għall-ieħor u fl-aħħar lejn Alla. Il-frażi hija fakultattiva għal xi Xigħi kif iġġustifikat hawn fuq. Huma jħossu li l-''Walaja'' ta' Għali ("l-Awtorità Divina") huwa evidenti minnu nnifsu, xhieda u m'għandux għalfejn jiġi ddikjarat. Madankollu, il-kobor ta' Alla huwa wkoll meqjus bħala evidenti minnu nnifsu, iżda l-Misilmin għadhom jiddikjaraw ''Allahu akbar'' biex jippubbliċizzaw il-fidi tagħhom. Din hija r-raġuni li l-aktar Xigħi jagħtu meta jsallu l-frażi dwar Għali. === Iżlam Sunni === Waqt li tisma' l-adan, huwa [[Mustahabb|rakkomandat]] li tirrepeti fis-skiet wara min iċempel, ħlief meta jgħidu "ejja għas-sala" (''ħajja għala ṣ-ṣalāh'') u "ejja għas-suċċess" ( ''ħajja għala l-falāħ''), li għalihom huwa rakkomandat li fis-skiet tgħid "[[Hawqala|la ħila u la qawwa ħlief b'Allah [l-Għoli, l-Magnífico]]]" (''lā ħawla wa lā quwwata illā bi-llāh [l-Għalijji l-Għaẓīm]'').<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Al-Bukhari|titlu=Sahih Bukhari 611|url=https://sunnah.com/bukhari:611}}</ref><ref name="muslim384">{{Ċita ktieb|kunjom=Muslim|titlu=Sahih Muslim 384|url=https://sunnah.com/muslim:384}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Muslim|titlu=Sahih Muslim 385|url=https://sunnah.com/muslim:385}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Ibn Qudamah|titlu=Al-Muqni'|url=https://shamela.ws/book/19233/38|volum=1|paġna=42|kwotazzjoni=It is desirable for whoever hears the caller to say what he says, except 'come to prayer' and 'come to success', where he says 'there is no ability and no power except by God, the Most High, Most Great.'}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Ibn al-Muflih|isem=Ibrahim|titlu=Al-Mubdi' Sharh al-Muqni'|kwotazzjoni=With regard to 'the Most High, Most Great', I investigated the matter and found it in al-Musnad [Ahmad ibn Hanbal] from the narration of Abu Rafi', that when the Prophet heard the caller, he would say the same thing, until he says, 'come to prayer, come to success,' where he would say, 'there is no ability and no power except with God, the Most High, Most Great.' (This addition was also narrated by Abd al-Razzaq in al-Musannaf and al-Tabarani in al-Mu'jam al-Kabir.)}}</ref> Ħafna mill-istudjużi, inklużi l-Maliki, x-[[Skola Shafi'i|Xafigħi]], u l-[[Skola Hanbali|Hanbali]], iqisu dan bħala biss rakkomandat; madankollu, oħrajn, inklużi l- [[Skola Hanafi|Hanafi]] u [[Skola Zahiri|Dieheri]], iqisuh bħala ''fard'' ([[Fard|meħtieġ]]).<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Al-Nawawi|titlu=Al-Majmu'|url=https://shamela.ws/book/2186/1249|volum=3|paġna=119|kwotazzjoni=Our view is that repeating is recommended and not obligatory, and most of the scholars said this. And al-Tahawi narrated a difference of opinion from some of the predecessors who said it is obligatory, and al-Qadi Iyad narrated it too.}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Ibn Qudamah|titlu=Al-Mughni|url=https://shamela.ws/book/6910/595|volum=2|paġna=89|kwotazzjoni=And if he does not say what he says and opens prayer, there is no harm. Ahmad stipulated this.}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://askimam.org/public/question_detail/6819|titlu=Is it compulsory to give answer to the Adhan?|isem=Ebrahim|awtur=Desai|awtur-ħolqa=Ebrahim Desai|data=Oct 22, 2002|sit=askimam.org|data-aċċess=Jan 30, 2023}}</ref> Immedjatament wara l-adan, huwa rakkomandat li tissalla d-''dugħa'' (s-[[Dua|suppliki]]) li ġejjin: 1. Ix-[[Shahada|Xhieda]]{{Kwota|وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِٱللَّٰهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا وَبِٱلْإِسْلَامِ دِينًا <br><br> ''Wa anā axhadu an lā ilāha illā-Llāhu waħdahu lā xarīka lah, wa anna Muħammadan għabduhu wa-rasūluh, raḍītu bi-Llāhi rabbā, wa bi Muħammadin rasūlā, wa bil-Islāmi dīnā'' <br><br> U jiena nixhed li la alla ħlief Allah waħdu, la xirek lilu, u li Muħammad qaddejh u rasulu (messaġġier tiegħu), għoġobt b'Allah [bħala] Rabb (Mulej), u b'Muħammad [bħala] Rasul, u bil-Islam dina (reliġjon tagħna).<ref>{{cite book|last=Muslim|author-link=Muslim ibn al-Hajjaj|title=Muslim 386|url=https://sunnah.com/muslim:386}}</ref><ref name="muslimgoogle.com">{{cite web|url=https://www.muslimgoogle.com/2020/10/dua-after-adhan.html|title=Archived copy|access-date=October 10, 2020|archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022174729/https://www.muslimgoogle.com/2020/10/dua-after-adhan.html|url-status=dead}}</ref>}}2. [[Salawat|Salwiet u tberik għal Muħammad u familtu]]{{Kwota|ٱللَّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ <br><br> ''Allāhumma ṣalli għalā Muħammad{{smallsup|in}} wa għalā āli Muħammad{{smallsup|in}}, kamā ṣallajta għalā Ibrāhīm{{smallsup|a}} wa għalā āli Ibrāhīm{{smallsup|a}}, innaka ħamīdun maġīd{{smallsup|un}}, wa bārik għalā Muħammad{{smallsup|in}} wa għalā āli Muħammad{{smallsup|in}}, kamā bārakta għalā Ibrāhīm{{smallsup|a}} wa għalā āli Ibrāhīm{{smallsup|a}}, innaka ħamīdun maġīd{{smallsup|un}}'' <br><br> Ja Alla! Salli [tislijiet] għal Muħammad u għal [[Ahl al-Bayt|familja ta' Muħammad]], bħalma sallejt [tislijiet] għal [[Abraham fl-Islam|Ibrahim]] u għal familja ta' Ibrahim, tabilħaqq int ta’ min ifaħħar u glorjuż. U bierek għal Muħammad u għal familja ta’ Muħammad, bħalma bierikt għal Ibrahim u għal familja ta’ Ibrahim, tabilħaqq int ta’ min ifaħħar u glorjuż.<ref name=muslim384></ref>}}3. Itolbu għall-[[Tawassul|istazzjon]] u l-virtużità ta’ Muħammad{{Kwota|اللَّٰهُمَّ رَبَّ هَٰذِهِ ٱلدَّعْوَةِ ٱلتَّامَّةِ وَٱلصَّلاَةِ ٱلْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا ٱلْوَسِيلَةَ وَٱلْفَضِيلَةَ وَٱبْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا ٱلَّذِي وَعَدْتَهُ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ ٱلْمِيعَادَ <br><br> ''Allāhumma Rabb{{smallsup|a}} hā<u>d</u>ihi d-dagħwa{{smallsup|ti}} t-tāmma{{smallsup|ti}} wa ṣ-ṣalā{{smallsup|ti}} l-qāʾimah{{smallsup|ti}}, āti Muħammad{{smallsup|ani}} l-wasīla{{smallsup|ta}} wa l-faḍīlah{{smallsup|ta}}, wa bgħa<u>t</u>hu maqām{{smallsup|an}} maḥmūd{{smallsup|an}} illa<u>d</u>ī wagħadtah{{smallsup|u}}, innaka lā tu<u>ħ</u>lifu l-mīgħād{{smallsup|a}}'' <br><br> Ja Alla, Rabb (sid) ta’ din is-sejħa perfetta u s-sala stabbilit! Agħti Muħammad il-''wasila'' (il-mezz) u l-''fdila'' (il-virtużità), u ibgħatu l-''maqam'' (l-istazzjon) ta’ min ifaħħarha li wiegħedtu. Tabilħaqq int la tittraskurax il-wegħdiet.<ref>{{cite book|kunjom=Il-Buħari|awtur-link=Al-Bukhari|titlu=Sħiħ Buħari 614|url=https://sunnah.com/bukhari:614}}</ref><ref>{{cite book|kunjom=Il-Bajħaqi|awtur-link=Al-Bayhaqi|titlu=Is-Sunan il-Kubra 1933|url=https://shamela.ws/book/7861/2195}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.islamiceducationpk.com/2023/02/DuaafterAzanAdhan.html|titlu=Dua after azan (adhan) &#124; sunnah of Muhammad (SAW)|data-aċċess=2024-02-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231201073843/https://www.islamiceducationpk.com/2023/02/DuaafterAzanAdhan.html|arkivju-data=2023-12-01|url-status=dead}}</ref>}}4. Kull dugħa (supplika) personali magħmula lil Alla bejn l-adan u l-iqama. Kien irrakkontat dan huwa żmien meta s-suppliki huma speċjalment imwieġba u mhux miċħuda.<ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Abu Dawud|titlu=Sunan Abi Dawud 524|url=https://sunnah.com/abudawud:524}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Al-Tirmidhi|titlu=Jami' al-Tirmidhi 212|url=https://sunnah.com/tirmidhi:212}}</ref><ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Ibn Hanbal|isem=Ahmad|titlu=Al-Musnad 12584|url=https://shamela.ws/book/25794/9763}}</ref> === Xigħa === Waqt li tisma' l-adan, huwa rrakkomandat li tirrepeti l-istess kliem fis-skiet, ħlief meta l-middin jgħid: " أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ" u " أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ ٱللَّٰهِ" ("''Axhadu an lā ilāha illā-Llāh{{Smallsup|u}}''" u "''axhadu anna Muħammad<sup>an</sup> Rasūlu-Llāh''") fis-skiet jgħidu:{{Kwota|وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّٰهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ ٱللَّٰهِ (صَلَّى ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ) أَكْتَفِي بِهَا عَمَّنْ أَبَىٰ وَجَحَدَ وَأُعِينُ بِهَا مَنْ أَقَرَّ وَشَهِدَ <br><br> ''Wa anā axhadu an lā ilāha illā-Llāhu wa axhadu anna Muħammad{{smallsup|an}} Rasūlu-Llāh{{smallsup|i}} (ṣallā-Llāhu għalajhi wa ālihi wa sallam{{smallsup|a}}) aktafī bihā amman abā wa jaħada wa u'īnu bihā man aqarra wa xahid{{smallsup|a}}'' <br><br> "U jiena [wkoll] nixhed li la alla ħlief Alla, u jiena nixhed li Muħammad l-Messaġġier ta’ Alla, u jiena biżżejjed biha (ix-Xhieda) għal min jirrifjuta u jiġġieled kontriha (ix-Xhieda), u nagħżel biha (ix-Xhieda) min li jaqbel u jixhed."<ref name="Al-Kafi Adhan14">{{cite book |kunjom=Il-Kulajni |isem=Jagħqub |sena=940 |titlu=الكافي |trans-titlu=[[Kitab al-Kafi|Al-Kafi]] |url=https://hubeali.com/books/English-Books/AlKafiVol3/AlKafiV3-TheBookOfSalat(2).pdf#page14 |lingwa=ar, en |pubblikatur=Hub-e-Ali }}</ref>}}Kull meta l-isem ta' Muħammad jissemma fl-adan jew fl-[[iqama]], huwa rakkomandat li jsallu [[Salawat|salwiet]] (mhux ir-ritwali ta' qima iżda tislijiet),<ref name="Al-Kafi Adhan">{{Ċita ktieb|kunjom=Il-Kulajni|isem=Jagħqub|data=940|titlu=الكافي|titlu-traduzzjoni=[[Kitab al-Kafi|Il-Kafi]]|url=https://hubeali.com/books/English-Books/AlKafiVol3/AlKafiV3-TheBookOfSalat(2).pdf#page8|lingwa=ar, en|pubblikatur=Hub-e-Ali}}</ref> forma tal-tislija u barka speċifikament għal Muħammad. Dan is-salwiet ġeneralment jingħad bħala jew ''ṣallā-Llāhu għalajhī wa-ālihī wa sallama'' (صَلَّى ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ), ''ṣallā-Llāhu għalajhī wa ālihī'' (صَلَّى ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ), jew ''Allāhumma ṣalli għalā Muħammad<sup>in</sup> wa āli Muḥammad<sup>in</sup>'' (ٱللَّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ). Immedjatament wara l-adan, huwa rakkomandat li tissalla d-''dugħa'' (s-suppliki) li ġejjin:{{Kwota|ٱللَّٰهُمَّ ٱجْعَلْ قَلْبِي بَارًّا وَرِزْقِي دَارًّا وَٱجْعَلْ لِي عِنْدَ قَبْرِ نَبِيِّكَ (صَلَّى ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ) قَرَارًا وَمُسْتَقَرًّا <br><br> ''Allāhumma ġgħal qalbī bārran wa rizqī dārran wa ġgħal lī għinda qabri nabījika (ṣallā-Llāhu għalajhi wa ālihi wa sallama) qarāran wa mustaqarrā{{smallsup|n}}'' <br><br> Ja Alla! Ġagħal qalbi tkun ġusta u r-riżq (s-sostenn) tiegħi jkun kostanti, u ġagħalli fil-preżenza l-Profeta Tiegħek (salla Alla għalih u familtu u sellem) abitazzjoni u mistrieħ.<ref name="Al-Kafi Adhan14"/>}} == Formola == Is-sejħa għat-talb tingħad wara li jidħol fil-ħin tat-talb. Il-middin normalment joqgħod waqt is-sejħa għas-sala.<ref>{{Ċita ktieb|titlu=Mohammad Taqi al-Modarresi (26 March 2016). The Laws of Islam (PDF). Enlight Press. p. 470. ISBN 978-0994240989. Retrieved 8 August 2018}}</ref> Huwa komuni li l-middin ipoġġi jdejh ma widnejh meta jidden l-adan. Kull frażi hija segwita minn pawża itwal u tiġi ripetuta darba jew aktar skond regoli fissi. Matul l-ewwel stqarrija kull frażi hija limitata f'[[Medda (mużika)|firxa tonali]], inqas melismatika, u iqsar. Fuq ripetizzjoni, il-frażi hija itwal, imżejna b'melismi, u jista' jkollha firxa tonali ta' aktar minn ottava. Il-[[Forma mużikali|forma]] tal-adan hija kkaratterizzata b'kuntrast u fiha tnax-il siltiet melodiċi li jimxu minn ċentru tonali għal ieħor ta' [[Għarbi maqam|''maqam'']] wieħed fir-[[Ir-raba 'perfett|raba']] jew il-[[Il-ħames perfetta|ħames]] minn xulxin. Diversi reġjuni ġeografiċi fil-Lvant Nofsani tradizzjonalment iwettqu l-adan b'mod partikolari ''maqamiet'': [[Medina]], l-Għarabja Sawdija tuża maqam il-[[Bayati (maqam)|Bajati]] filwaqt li [[Mekka]] tuża maqam il-Ħiġaż. Il-[[tempo]] huwa l-aktar bil-mod; jista' jkun aktar mgħaġġel u b'inqas melismas għas-Sala l-Magħrib (it-talb ta' nżul ix-xemx). Matul il-festivals, jista' jitwettaq [[Antifona|antifonalment]] bħala [[Dwett|duet]]. It-tul jista' jkun ta' 4 minuti, iżda wkoll itwal, u mbagħad tkompli bl-iqama iqsar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.uncoveringsound.com/adhan-call-to-prayer-guide/|titlu=Reciting the Adhan {{!}} Guide to the Islamic call to prayer [History, Meaning and Soundscapes]|data=2 August 2022}}</ref> == Status legali modern == === Awstralja === Hemm kontroversji minħabba nuqqas ta' qbil iċċentrati fuq il-komunità fil-moskej fl-Awstralja, bħal tilwim ta' parkeġġ li għaddej f'Al Zahra f'Arncliffe,<ref>{{Ċita web|url=https://www.tripadvisor.co.nz/ShowUserReviews-g552081-d8727172-r450008981-Al_Zahra_Arncliffe_Mosque-Arncliffe_Rockdale_Greater_Sydney_New_South_Wales.html|titlu=Inconsiderate Parking Al-Zahra Arncliffe Mosque}}</ref> ilmenti dwar l-istorbju fil-Moskea ta' Gallipoli <ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LZXouPZAga8|titlu=First Azan - Muslim call to prayer in Sydney - Australia|sit=[[YouTube]]}}</ref> u l-[[Moskea Lakemba]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.sbs.com.au/language/arabic/en/article/sydneys-lakemba-mosque-to-broadcast-muslim-call-to-prayer-over-loudspeakers/pjxydqtlg|titlu=Sydney's Lakemba mosque to broadcast Muslim call to prayer over loudspeakers}}</ref> f'[[Sydney]], u filming pubbliku f'[[Soċjetà Iżlamika Awstraljana Albaniża|Albanian. Is-Soċjetà Iżlamika Awstraljana]] u ċ-Ċentru Iżlamiku u Kulturali Tork ta' Keysborough<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EZ3nhwPfMew|titlu=Emotional Azan by Idris Aslami - Filmed at Mosque in Australia (2017)|sit=[[YouTube]]}}</ref> f'[[Melbourne]].<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NXJhxczxejs|titlu=First Adhan Called from Melbourne Mosque Minaret|sit=[[YouTube]]}}</ref> === Bangladexx === Fl-2016, il-mexxej tal-oppożizzjoni [[Khaleda Zia]] allega li l-gvern kien qed jipprevjeni x-xandir ta’ adan permezz ta’ lawdspikers, b’uffiċjali tal-gvern jiċċitaw tħassib dwar is-sigurtà għall-prim ministru [[Sheikh Hasina]]".<ref>{{Ċita aħbar|data=28 June 2016|titlu=Azan not being allowed thru loudhailers for Hasina's security: Khaleda|url=http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/110075/Azan-not-being-allowed-thru-loudhailers-for|url-status=dead|pubblikazzjoni=[[Prothom Alo]]|pubblikatur=[[Prothom Alo]]|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170110161622/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/110075/Azan-not-being-allowed-thru-loudhailers-for|arkivju-data=2017-01-10|data-aċċess=10 January 2017}}</ref> === Iżrael === Fl-2016, il-kumitat ministerjali ta' [[Iżrael]] approva abbozz ta' liġi li jillimita l-volum tal-użu ta' sistemi ta' indirizz pubbliku għal sejħiet għas-sala, partikolarment lawdspikers ta' barra għall-adan, u kkwotah bħala fattur ta' tniġġis mill-istorbju, l-abbozz ta' liġi qatt ma ġie promulgat u ilu fil-limbu minn dakinhar.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Israel to limit volume of prayer call from mosques|url=http://www.jordantimes.com/news/region/israel-limit-volume-prayer-call-mosques|arkivju-data=2023-10-05|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231005143108/https://jordantimes.com/news/region/israel-limit-volume-prayer-call-mosques|data-aċċess=2024-02-08|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Ċita aħbar|data=14 November 2016|titlu=Israel to ban use of loudspeakers for 'Azaan' despite protest|url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/2016/11/14/53061/Israel-to-ban-use-of-loudspeakers-for-%E2%80%98Azaan%E2%80%99|pubblikazzjoni=[[The Financial Express (Bangladesh)|The Financial Express]]|pubblikatur=Ynet|data-aċċess=10 January 2017}}</ref><ref name=":1" /> L-abbozz kien sottomess mill-membru tal-Knesset [[Moti Yogev|Motti Yogev]] tal-partit [[Żioniżmu|Sionist]] tal-[[Politika tal-lemin estrem|lemin estrem]] [[Id-Dar Lhudija|Jewish Home]] u [[Robert Ilatov]] tal-lemin [[Yisrael Beiteinu]].<ref name=":0" /> Il-projbizzjoni hija maħsuba biex taffettwa tliet moskej fir-raħal ta' [[Abu Dis]] ta' [[Lvant ta' Ġerusalemm|Ġerusalemm tal-Lvant]], u twaqqafhom milli xandru l-qima ta' filgħodu (sebħ).<ref name=":2">{{Ċita aħbar|kunjom=Hawwash|isem=Kamel|data=7 November 2016|titlu=Israel's ban on the Muslim call to prayer in Jerusalem is the tip of the iceberg|url=https://www.middleeastmonitor.com/20161107-israels-ban-on-the-muslim-call-to-prayer-in-jerusalem-is-the-tip-of-the-iceberg/|pubblikatur=Middle East Monitor|aġenzija=Middle East Monitor|data-aċċess=10 January 2017}}</ref> L-abbozz kien sostnut mill-Prim Ministru [[Benjamin Netanyahu]] li qal: “Ma nistax ngħodd il-ħinijiet — huma sempliċiment numerużi wisq — li ċ-ċittadini daru lejja mill-partijiet kollha tas-soċjetà Iżraeljana, mir-reliġjonijiet kollha, b’ilmenti dwar l-istorbju u t-tbatija kkawżati. lilhom mill-istorbju eċċessiv li jiġi lilhom mis-sistemi tal-indirizzi pubbliċi tal-mqajem”.<ref name=":1">{{Ċita aħbar|data=14 November 2016|titlu=Israeli PM backs bill to limit Azan|url=http://www.dawn.com/news/1296253|pubblikazzjoni=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|aġenzija=[[Agence France-Presse|AFP]]|data-aċċess=10 January 2017}}</ref> L-[[Istitut tad-Demokrazija Iżraeljana]], esperti tal-ħsieb mhux partiġġjan, esprima tħassib li speċifikament joħnoq id-drittijiet tal-Misilmin, u jirrestrinġi l-libertà tar-reliġjon tagħhom.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> === Turkija === Bħala estensjoni tar-[[Ir-Riformi ta' Atatürk|riformi]] miġjuba mill-istabbiliment tar- [[Turkija|Repubblika tat-Turkija]] fl-1923, il-[[Politika tat-Turkija|gvern Tork]] dak iż-żmien, imħeġġeġ minn [[Mustafa Kemal Atatürk|Atatürk]], introduċa s-sekulariżmu fit-Turkija. Il-programm kien jinvolvi l-implimentazzjoni ta’ programm adan [[Tork]] bħala parti mill-għanijiet tiegħu, għall-kuntrarju tas-sejħa [[Lingwa Għarbija|Għarbi]] konvenzjonali għat-talb. Wara l-konklużjoni ta' dawn id-dibattiti, fl-1 ta' Frar 1932, l-adan kien inkantat bit-Tork u l-prattika kompliet għal perjodu ta' 18-il sena. Kien hemm xi reżistenza kontra l-adan bil-lingwa Torka u l-protesti żdiedu. Sabiex jitrażżnu dawn il-protesti, fl-1941, ħarġet liġi ġdida, li taħtha nies li jkantaw l-adan bl-Għarbi setgħu jintbagħtu sa 3 xhur ħabs u jiġu mmultati sa 300 Lira Torka. Fis-17 ta' Ġunju 1950, gvern ġdid immexxi minn [[Adnan Menderes]], restawra l-Għarbi bħala l-[[Lingwa sagra|lingwa liturġika]].<ref>{{Ċita web|url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/10182|titlu=The issue of chanting the adhan in languages other than Arabic and related social reactions against it in Turkey|isem=Hidayet|awtur=Aydar|data=2006|sit=dergipark.gov.tr|paġni=59–62|data-aċċess=2019-01-12|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190112195037/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/10182|arkivju-data=January 12, 2019}}</ref> === Iżvezja === Il-[[Moskea Fittja]] f'[[Botkyrka]], fin-nofsinhar ta' [[Stokkolma]], kienet fl-2013 l-ewwel moskea li ngħatat permess għal sejħa pubblika ta' kull ġimgħa għas-[[Jumu'ah|Sala l-Ġimgħa]], bil-kundizzjoni li l-volum tal-ħoss ma jaqbiżx is-60 dB. <ref>{{Ċita web|url=http://www.dn.se/sthlm/ljudkablar-dras-for-forsta-boneutropet|titlu=Ljudkablar dras för första böneutropet|data=24 April 2014|pubblikatur=[[Dagens Nyheter]]|lingwa=sv|titlu-traduzzjoni=Cables laid out for the first call to prayer}}</ref> F'[[Karlskrona]] (provinċja ta' [[Blekinge]], fin-nofsinhar tal-Iżvezja) l-assoċjazzjoni Iżlamika bniet [[minaret]] fl-2017 u minn dak iż-żmien kellha sejħiet ta' talb ta' kull ġimgħa.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Nyheter|isem=S. V. T.|data=13 Oct 2017|titlu=Blekinge har fått sin första minaret|titlu-traduzzjoni=Blekinge has gotten its first minaret|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/blekinge/blekinge-har-fatt-sin-forsta-minaret|pubblikazzjoni=SVT Nyheter|lingwa=sv|pubblikatur=[[Sveriges Television]]|data-aċċess=21 March 2018}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://aa.com.tr/en/europe/swedish-town-allows-calls-to-prayer-from-minaret/968559|titlu=Swedish town allows calls to prayer from minaret|data=17 Nov 2017|pubblikatur=[[Anadolu Agency]]|data-aċċess=21 March 2018}}</ref> Il-moskea temporanja f'[[Växjö]] ressqet għal permess simili fi Frar 2018,<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Nyheter|isem=S. V. T.|data=12 February 2018|titlu=Moskén i Växjö vill ha böneutrop|titlu-traduzzjoni=The mosque in Växjö wants prayer calls|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/smaland/vaxjos-muslimer-vill-ha-boneutrop|pubblikazzjoni=SVT Nyheter|lingwa=sv|pubblikatur=[[Sveriges Television]]|data-aċċess=20 March 2018}}</ref> li qanqal dibattitu nazzjon madwar il-prattika.<ref>{{Ċita aħbar|data=15 March 2018|titlu=Christian Democrat leader opposes Muslim call to prayer in Sweden|url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=6907797|pubblikazzjoni=Sveriges Radio|pubblikatur=[[Radio Sweden]]|data-aċċess=20 March 2018}}</ref><ref>{{Ċita web|url=http://www.islamichotspot.com/swedish-church-supports-muslims-adhan/|titlu=Swedish church supports Muslims Adhan|awtur=Lawal Olatunde|data=14 February 2018|pubblikatur=[[Islamic Hotspot]]|data-aċċess=20 March 2018|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180320110727/http://www.islamichotspot.com/swedish-church-supports-muslims-adhan/|arkivju-data=20 March 2018}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2018/3/19/this-jewish-leader-is-defending-muslim-mosques-in-sweden|titlu=This Jewish leader is defending the Muslim call to prayer in Sweden|data=19 March 2018|pubblikatur=[[The New Arab]]|data-aċċess=20 March 2018}}</ref> Permess għal sena ingħata mill-[[Awtorità tal-Pulizija Żvediża]] f'Mejju tal-istess sena.<ref>{{Ċita web|url=https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/l10A2y/polisen-tillater-boneutrop-via-hogtalare|titlu=Polisen tillåter böneutrop via högtalare|isem=Ebba|awtur=Thorneus|data=May 8, 2018|sit=[[Aftonbladet]]|lingwa=sv|data-aċċess=December 27, 2018}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Broke|isem=Cecilia|data=May 8, 2018|titlu=Polisen ger klartecken till böneutrop i Växjö|titlu-traduzzjoni=The Police gives clearance for prayer calls in Växjö|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/smaland/polisen-ger-klartecken-boneutrop-i-vaxjo|pubblikazzjoni=[[Sveriges Television|SVT]]|lingwa=sv|data-aċċess=December 27, 2018}}</ref> === Kuwajt === Matul il-pandemija tal-COVID-19 fil-Kuwajt, xi bliet bidlu l-adan tagħhom mis-soltu "''ħajja għala ṣ-ṣalāh''" għal "''ṣallu fī bujūtikum''" (sallu fi djarkom) jew "''ṣallu fī riħālikum''" (sallu fl-abitazzjonijiet tagħkom).<ref>[https://www.alaraby.co.uk/english/news/2020/3/14/kuwait-mosques-tell-believers-to-pray-at-home Kuwait mosques tell believers to pray at home amid coronavirus pandemic] alaraby.co.uk</ref> Pajjiżi Misilmin oħra (notevolment l-[[Għarabja Sawdija]], il-[[Malasja]] u l-[[Indoneżja]]) għamlu din il-bidla wkoll minħabba li l-Misilmin huma pprojbiti li jqimu fil-moskej waqt il-pandemija bħala miżuri preventivi biex titwaqqaf il-katina tat-tifqigħa. Il-bażi għall-awtorità biex tbiddel frażi fl-adhan kienet iġġustifikata mill-istruzzjonijiet ta 'Muhammad waqt li sejjaħ għal adhan f'kundizzjonijiet ħżiena.<ref>[https://sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_1_11.php] Bukhari: Volume 1, Book 11, Number 605</ref> === Taġikistan === L-użu ta' lawdspikers biex ixxandar l-adan kien ipprojbit fl-2009 bil-''Liġi Nru 489 tas-26 ta' Marzu 2009 dwar il-Libertà tal-Kuxjenza u l-Għaqdiet Reliġjużi''. <ref>{{Ċita pubblikazzjoni|lingwa=en|paġni=282}}</ref> === Użbekistan === Fl-2005, l-eks president Użbek [[Islam Karimov]] ipprojbixxa s-sejħa Musulmana għat-talb milli tixxandar fil-pajjiż; il-projbizzjoni tneħħiet f'Novembru 2017 mis-suċċessur tiegħu, [[Shavkat Mirziyoyev]].<ref>{{Ċita aħbar|titlu=An Uzbek spring has sprung, but summer is still a long way off|url=https://www.economist.com/asia/2017/12/14/an-uzbek-spring-has-sprung-but-summer-is-still-a-long-way-off|pubblikazzjoni=The Economist|issn=0013-0613|data-aċċess=2022-11-13}}</ref> == Fil-kultura popolari == === Fit-televiżjoni === F'xi [[Dinja Musulmana|pajjiżi b'maġġoranza Misilma]], l-istazzjonijiet tat-televiżjoni normalment ixandru l-adan fil-ħinijiet tat-talb, b'mod simili għall-istazzjonijiet tar-radju. Fl-Indoneżja u l-Malasja, huwa obbligatorju għall-istazzjonijiet tat-televiżjoni kollha li jxandru l-adan fis-Sala s-Sebħ u l-Magħrib, bl-eċċezzjoni ta' stazzjonijiet reliġjużi mhux Misilmin. L-istazzjonijiet reliġjużi Islamiċi ħafna drabi jxandru l-adan fil-[[Sala (Iżlam)|Ħames Waqtiet is-Salwiet]] kollha. L-adhan huma komunement imxandra b'sekwenza ċinematika viżwali li turi moskej u adoraturi li jattendu għat-talb. Xi stazzjonijiet tat-televiżjoni kemm fil-Malasja kif ukoll fl-Indoneżja spiss jużaw approċċ aktar artistiku jew kulturali għaċ-ċinematika.<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=F7yawnsPJH8|title=Adzan Maghrib RCTI 2015 (from YouTube)|website=[[YouTube]]|access-date=15 March 2022}}</ref> Ir-reġistrazzjoni minn 1991-1994 tal-middin fil-[[Masjid al-Haram|Masġed il-Ħaram]], ix-[[Sheikh|Xiħ]] [[Ali Ahmed Mulla|Għali Aħmed Mulla]] hija magħrufa l-aktar għall-użu tagħha f'diversi stazzjonijiet tat-televiżjoni u tar-radju. === Innu Nazzjonali Tork === L-adan hemm referenza fit-tmien vers ta' ''İstiklâl Marşı'', l-[[innu nazzjonali]] it-Tork:{{Kwota|L-unika xewqa tar-ruħ tiegħi, o Alla glorjuż, mingħandek hija li,<br>L-ebda pagan ma qatt, fuq il-ġnus tat-tempju tiegħi, ma jqiegħed id!<br>Dawn l-'''adan''', li t-testimonjanzi tagħhom huma l-bażi tar-reliġjon,<br>Għandu jiddoqq 'il bogħod u wiesa' fuq art twelidi eterna.}} == Referenzi == <references group="" responsive="1"></references> == Links esterni == * [https://www.youtube.com/watch?v=fCV569SrAyA Adan mill-Moskea l-Kbira (Masġid il-Ħaram), Mekka l-Mukarrama, li jsalliha x-Xiħ Għali Aħmed Mulla] * [https://www.youtube.com/watch?v=84s51RQ_uYM Adan mill-Moskea tal-Profeta (Masġid in-Nabawi), Mdina l-Munawwara] * [https://www.youtube.com/watch?v=400u6XD9W1c Adan (sejħa għal-qima) minn moskea] * [https://www.dawn.com/news/1541609 It-tweaking tal-''Azaan'' u miżuri oħra li ħadu pajjiżi Misilmin biex jiġġieldu l-virus] * [https://www.youtube.com/watch?v=DlpLqOH2osc ''Ezan'' video fil-Hagia Sophia] [[Kategorija:Sorsi CS1 bl-Għarbi (ar)]] [[Kategorija:Articles containing Arabic-language text]] [[Kategorija:Iżlam]] [[Kategorija:Islam u reliġjonijiet oħra]] [[Kategorija:Dinja Għarbija]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] pbagstgpzki7645kas0ezcuz1w6wzsc Nies Maltin li mietu fl-2021 0 31745 333216 333051 2026-10-27T05:11:50Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333216 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2021.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2021|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 3: [[Tony D'Amato]], 76, ko-propjetarju ta' [[D'Amato Records]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/damatorecords/posts/3847192145343752|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/news-human-interest/anthony-damato-owner-of-beloved-valletta-record-store-dies-you-leave-behind-a-legacy-of-kindness/|titlu=Anthony D’Amato, Co-Owner Of Beloved Valletta Record Store Dies: 'You Leave Behind A Legacy Of Kindness'|kunjom=Diacono|isem=Tim|data=2021-01-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>https://newsbook.com.mt/l-ahhar-tislima-lil-anthony-damato-tinghata-ghada-t-tlieta/?fbclid=IwAR2kTLAA6k-3OooXSvSaxGAdrHUy3pUhugpF0oiAXMtkbd6Q36SN86U24SM</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/106813/anthony_damato_owner_of_vallettas_oldest_record_store_dies_at_75|titlu=Anthony D’Amato, co-owner of Valletta’s oldest record store, dies at 75|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2024-03-23 |titlu=Archive copy |url=https://bay.com.mt/you-leave-behind-a-legacy-anthony-damato-passes-away-suddenly/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220817103723/https://bay.com.mt/you-leave-behind-a-legacy-anthony-damato-passes-away-suddenly/ |arkivju-data=2022-08-17 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.rip.com.mt/obituary/anthony-d-amato-03-01-2021</ref><ref>https://www.gwida.mt/mt/l-ewwel-persuna-li-kien-ihobb-ibigh-artisti-lokali-bi-kburija---ray-mercieca-fost-afna-artisti-li-sellmu-lil-anthony-d-amato?fbclid=IwAR0KBCxT49woEbr6OdoqouFLNu7G_7Qp-3bg4BUOZ3Bqi_iGrpz6knjwROc</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=9WfHwPxbHeA</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=pbiSDK4lUvE&fbclid=IwAR0ccEKNbIO2585hAIgW8FYZ2pTX_BCyOLoASYoRVdg9CNqwzzN8Bfl8-wY]</ref> * 7: [[Paul M. Cassar]], 87, eks Librar u sindku tar-Rabat, Għawdex <ref>https://newsbook.com.mt/en/former-victoria-gozo-mayor-paul-m-cassar-passes-away/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gozo.news/88026/death-announced-of-paul-m-cassar-at-the-age-of-87/|titlu=Update: Death announced of Paul M. Cassar at the age of 87|data=2021-01-07|sit=Gozo News|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-data=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185918/https://gozo.news/88026/death-announced-of-paul-m-cassar-at-the-age-of-87/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mayor-of-victoria-dies.843444|titlu=Former mayor of Victoria dies|data=2021-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 8: [[Edmond Falzon]], 56, eks plejer tal-futbol ma' Floriana, Sliema W and Gżira Utd, u Malta Youths <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2021/01/08/former-floriana-and-sliema-full-back-falzon-passes-away/|titlu=Former Floriana and Sliema full-back Edmond Falzon passes away|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2021-01-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/ReplayNetTelevision|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 11: [[Lino Cefai]], 63, pijunier tat-turiżmu f'Għawdex <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/lino-cefai-well-known-gozitan-tourism-pioneer-dies-aged-62.844425|titlu=Lino Cefai, well-known Gozitan tourism pioneer dies, aged 63|data=2021-01-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>https://newsbook.com.mt/en/gozo-tourism-stalwart-lino-cefai-passes-away/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-01-12/local-news/Gozitan-tourism-pioneer-Lino-Cefai-passes-away-6736230082|titlu=Gozitan tourism pioneer Lino Cefai passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.guidememalta.com/en/gozitans-mourn-the-loss-of-gozo-village-holidays-director-lino-cefai|titlu=Gozitans mourn the loss of Gozo Village Holidays director, Lino Cefai|sit=www.guidememalta.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gozo.news/88149/lino-cefai-well-known-gozitan-businessman-passes-away/|titlu=Well-known Gozitan businessman Lino Cefai, passes away|data=2021-01-12|sit=Gozo News|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-data=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://gozo.news/88149/lino-cefai-well-known-gozitan-businessman-passes-away/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltabusinessweekly.com/gozitan-tourism-pioneer-lino-cefai-passes-away/11620/|titlu=Gozitan tourism pioneer Lino Cefai passes away {{!}} The Malta Business Weekly|kunjom=Weekly|isem=The Malta Business|data=2021-01-12|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-data=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185918/https://maltabusinessweekly.com/gozitan-tourism-pioneer-lino-cefai-passes-away/11620/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/ta-fren-restaurant-founder-and-gozo-village-holidays-director-lino-cefai-passes-away|titlu=Ta’ Frenċ Restaurant founder and Gozo Village Holidays director Lino Cefai passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 18: [[Sammy Galea]], 86, pianist u kompożitur <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-il-muzicista-sammy-galea/|titlu=Imut il-mużiċista Sammy Galea|kunjom=Agius|isem=Ritianne|data=2021-01-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-01-18/local-news/Composer-and-musician-Sammy-Galea-passes-away-6736230259|titlu=Composer and musician Sammy Galea passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2024-03-23 |titlu=Archive copy |url=https://bay.com.mt/maltas-music-community-mourns-sammy-galea-one-of-its-pillars/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220810200257/https://bay.com.mt/maltas-music-community-mourns-sammy-galea-one-of-its-pillars/ |arkivju-data=2022-08-10 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=IPnsyskO7yo</ref><ref>https://newsbook.com.mt/filmat-ta-ftit-kliem-izda-kien-jitkellem-bil-muzika/?fbclid=IwAR1Nuq-mh_jQgcadExW9fzqHcuWsE5yMsXCRwk6iCaAckMTmsPtGl5RPj8o</ref><ref>https://newsbook.com.mt/ghada-tinghata-l-ahhar-tislima-lil-sammy-galea/?fbclid=IwAR1hBAoI3OIKGm9Pe7ikV04hed0vBLLew-DwXDC57m42QSIrj8ytTBpwzBk</ref><ref>https://newsbook.com.mt/imut-il-kompozitur-sammy-galea/?fbclid=IwAR0UMzK3jsrLEuJR55HWyBYLyRB_h2VTeEyxYXz-cHy8KdyGivXwilwVSRU]</ref> * 21: [[David Muphry]], 74, kitarrist ma' [[The Graduates]] <ref>https://www.rip.com.mt/obituary/david-murphy-21-01-2021</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-david-murphy-1946-2021.848409|titlu=Appreciation: David Murphy (1946-2021)|data=2021-01-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 22: [[Joseph C. Azzopardi]], 76, xandar, kunsillier, u eks segretarju tal-[[Għaqda Nazzjonali Kazini tal-Banda]] <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/thabbret-il-mewt-ta-joseph-c-azzopardi-li-kien-attiv-fl-ghaqda-kazini-tal-banda/|titlu=Tħabbret il-mewt ta’ Joseph C. Azzopardi li kien attiv fl-Għaqda Każini tal-Banda - ONE|data=2021-01-23|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/thabbret-il-mewt-ta-joseph-c-azzopardi-li-kien-attiv-fl-ghaqda-kazini-tal-banda/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref> * 29: [[Joe Micallef Stafrace]], 87, avukat, ġurnalist, u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-joe-micallef-stafrace-ggant-fil-politika-u-fil-gurnalizmu/|titlu=Imut Joe Micallef Stafrace… ġgant fil-politika u fil-ġurnaliżmu - ONE|data=2021-01-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/imut-joe-micallef-stafrace-ggant-fil-politika-u-fil-gurnalizmu/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>https://parlament.mt/members-group/micallef-stafrace-joseph/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/certain-journalism-principles-are-being-distorted-by-some-journalists-joe-micallef-stafrace/|titlu='Certain journalism principles are being distorted by some journalists' – Joe Micallef Stafrace|data=2019-01-19|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/archbishops-mizbla-gesture-is-the-boldest-step-ever.747306|titlu=Why the Archbishop’s Miżbla gesture matters|data=2019-11-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-micallef-stafrace-one-of-the-first-to-face-interdiction-passes.848010|titlu=Joseph Micallef Stafrace, former minister who faced interdiction, dies aged 87|data=2021-01-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ara-xkien-ghallem-micallef-stafrace-matul-hajtu-dwar-il-pinna-tal-gurnalist/|titlu=Ara x’kien għallem Micallef Stafrace matul ħajtu dwar il-pinna tal-ġurnalist - ONE|data=2021-01-29|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/ara-xkien-ghallem-micallef-stafrace-matul-hajtu-dwar-il-pinna-tal-gurnalist/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>https://www.one.com.mt/news/2021/02/02/illum-tinghata-l-ahhar-tislima-lil-dr-joe-micallef-stafrace/]</ref> == Frar == * 1: [[Cynthia Turner]], 88, pianista, Covid-19 <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/celebrated-pianist-cynthia-turner-88-passes-away.848735|titlu=Celebrated pianist Cynthia Turner, 88, passes away|data=2021-02-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/02/01/tmut-il-pjansita-celebri-cynthia-turner/|titlu=Tmut il-pjansita ċelebri Cynthia Turner|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2021-02-01|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/famous-maltese-pianist-cynthia-turner-passes-away-aged-88/|titlu=Famous Maltese Pianist Cynthia Turner Passes Away Aged 88|kunjom=Azzopardi|isem=Jean Paul|data=2021-02-01|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/il-pjanista-cynthia-turner-wahda-mill-vittmi-tal-covid-19---kienet-daqqet-lir-regina-eli-abetta|titlu=Il-Pjanista Cynthia Turner Waħda Mill-Vittmi Tal-Covid-19 - Kienet Daqqet Lir-Reġina Eliżabetta|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 6: [[Roy Swift]], 86, 10-pin bowler <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-8-2021.850115|titlu=Announcements - February 8, 2021|data=2021-02-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2021/02/08/malta-tenpin-bowling-legend-roy-swift-dies-aged-86/|titlu=Malta Tenpin Bowling legend Roy Swift dies, aged 86|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2021-02-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/maltas-bowling-community-grieves-loss-of-legendary-player-roy-swift/|titlu=Malta’s Bowling Community Grieves Loss Of Legendary Player Roy Swift|kunjom=Vassallo|isem=Sam|data=2021-02-08|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 9: Dr. [[Gawdenz Borg]], 95, maġistrat <ref>[https://newsbook.com.mt/imut-dr-gawdenz-borg-wiehed-mill-fundaturi-ta-gudja-united-fc/</ref><ref>[https://www.facebook.com/ReplayNetTelevision/</ref><ref>[https://bdlbooks.com/blog/iccelebrajna/lil-martu-sabha-bhal-mose-fil-bahar/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.mfa.com.mt/news/archives/malta-fa-saddened-by-news-of-dr-gawdenz-borg-s-passing/|titlu=Malta FA saddened by news of Dr Gawdenz Borg’s passing|sit=www.mfa.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/02/09/imut-il-magistrat-dr-gawdenz-borg-eks-kummissarju-tad-dixxiplina-tal-mfa/|titlu=Imut il-Maġistrat Dr.Gawdenz Borg, eks Kummissarju tad-Dixxiplina tal-MFA|kunjom=Farrugia|isem=Jordi|data=2021-02-09|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-dr-gawdenz-borg-wiehed-mill-fundaturi-ta-gudja-united-fc/</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230205202151/https://judiciary.mt/en/Pages/The%20Judiciary/Retired-Judges-Magistrates.aspx</ref><ref>[https://www.europe.easybranches.com/malta/3210788]</ref> * 10: [[Pawlu Grech]], 82, mużiċist, artist, u għalliem <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-and-artist-pawlu-grech-dies-aged-82.850700|titlu=Musician and artist Pawlu Grech dies aged 82|data=2021-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/death-announced-of-mro-pawlu-grech/|titlu=Death announced of Mro Pawlu Grech|kunjom=Agius|isem=Ritianne|data=2021-02-11|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-muzicist-u-artist-pawlu-grech/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-chev-mro-pawlu-grech-the-genial-contrarian.854653|titlu=Appreciation: Chev. Mro Pawlu Grech - the genial contrarian|data=2021-02-28|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 11: [[John Borg Manduca]], 86, pittur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/seascape-artist-john-borg-manduca-dies-aged-86.851144|titlu=Seascape artist John Borg Manduca dies aged 86|data=2021-02-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 15: [[Tony Gambin]], 83, eks masseur tim nazzjonali tal-futbol ta' Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2021.851774|titlu=Announcements - February 16, 2021|data=2021-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/imut-tony-gambin---ghal-diversi-snin-serva-bhala-l-masseur-tat-tim-nazzjonali-malti|titlu=Imut Tony Gambin Li Għal Diversi Snin Serva Bħala L-Masseur Tat-Tim Nazzjonali Malti!|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-tony-gambin-ex-masseur-tat-tim-nazzjonali-ghal-kwazi-40-sena/|titlu=Imut Tony Gambin, ex masseur tat-tim nazzjonali għal kważi 40 sena|kunjom=Attard|isem=Mark|data=2021-02-15|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2021/02/15/long-time-malta-fa-masseur-tony-gambin-dies/|titlu=Long-time Malta FA masseur Tony Gambin dies|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2021-02-15|sit=SportsDesk|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-02-15/local-news/Tony-Gambin-national-football-team-masseur-for-four-decades-passes-away-6736231041|titlu=Tony Gambin, national football team masseur for four decades, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/02/15/imut-tony-gambin-ghamel-38-sena-bhala-masseur-tat-tim-nazzjonali-malti/|titlu=Imut Tony Gambin, għamel 38 sena bħala masseur tat-tim Nazzjonali Malti|kunjom=Farrugia|isem=Jordi|data=2021-02-15|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-li-kien-tfejjaq-mill-kancer-minn-nazju-falzon/]</ref> * 19: Mons. [[Ġwann Azzopardi]], 84, storiku, arkiivista, u kuratur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/scholar-mgr-gwann-azzopardi-passes-away.852725|titlu=Scholar Mgr Ġwann Azzopardi dies aged 84|data=2021-02-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-02-19/local-news/Former-Mdina-cathedral-curator-Mgr-Gwann-Azzopardi-passes-away-6736231167|titlu=Former Mdina cathedral curator Mgr Ġwann Azzopardi passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dun-gwann-azzopardi-fl-eta-ta-83/|titlu=Imut Dun Ġwann Azzopardi - ir-Rabat jitlef wieħed minn uliedu|data=2021-02-19|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-kanonku-gwann-azzopardi/]</ref> * 26: [[Vince Farrugia]], 77, eks Direttur Generali tal-[[GRTU]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/jigi-nieqes-vince-farrugia-l-eks-direttur-generali-tal-grtu-fl-et-ta-77-sena|titlu=Jiġi Nieqes Vince Farrugia L-Eks Direttur Ġenerali Tal-GRTU Fl-Età Ta' 77 Sena!|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/business-lobby-giant-vince-farrugia-dies-aged-77.854221|titlu=Business lobby giant Vince Farrugia dies aged 77|data=2021-02-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/107963/vince_farrugia_kingmaker_who_ran_small_business_lobby_dies_aged_77|titlu=Vince Farrugia, kingmaker who ran small business lobby, dies aged 77|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/ex-grtu-director-general-vince-farrugia-passes-away/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-02-26/local-news/Former-GRTU-director-Vince-Farrugia-dies-aged-77-6736231344|titlu=Former GRTU director Vince Farrugia dies, aged 77 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-vince-farrugia/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Vince Farrugia - ONE|data=2021-02-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-vince-farrugia/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/02/26/imut-l-eks-direttur-generali-tal-grtu-vince-farrugia/|titlu=Imut l-eks Direttur Ġenerali tal-GRTU Vince Farrugia|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2021-02-26|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/former-director-of-grtu-vince-farrugia-dies/|titlu=Former Director of GRTU Vince Farrugia dies|kunjom=Vassallo|isem=Alvin|data=2021-02-26|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == March == * 1: [[Ġorġ Agius l-Għannej tal-Mulej]], 94, katekist <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-gorg-tal-muzew/|titlu=Imut Ġorġ tal-Mużew|data=2021-03-01|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.guidememalta.com/en/gorg-agius-known-as-or-tal-mu-ew-turns-94-years-old-today|titlu=Gorg Agius, known as ‘Ġorġ tal-Mużew’, turns 94 years old today|sit=www.guidememalta.com|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/gorg-agius-known-as-gorg-tal-muzew-honoured-for-his-work-among-sick-and-elderly/|titlu=Gorg Agius, known as 'Ġorġ tal-Mużew', honoured for his work among sick and elderly|data=2016-05-12|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/gorg-tal-muzew-dies-aged-94.855091|titlu=Ġorġ tal-Mużew dies aged 94|data=2021-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-gorg-l-ghannej-tal-mulej/]</ref> * 5: [[Albert Manche]], 87, imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/judge-albert-manche-passes-away-aged-87.856222|titlu=Judge Albert Manche passes away, aged 87|data=2021-03-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 9: [[Mark Micallef (diplomata)|Mark Micallef]], 70, avukat u diplomata <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-ambassador-mark-micallef-dies-aged-70.857320|titlu=Former ambassador Mark Micallef dies aged 70|data=2021-03-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 15: [[Tony Bezzina]], 72, president tal-[[Hibernians]] <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-03-15/football/Hibernians-FC-president-Tony-Bezzina-passes-away-6736231818|titlu=Hibernians FC president Tony Bezzina passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-tony-bezzina-tal-hibs/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Tony Bezzina tal-Hibs - ONE|data=2021-03-15|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-tony-bezzina-tal-hibs/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref> * 15: [[Vincent Tabone]], 72, eks membru tal-kumitat ta' [[Valletta FC]] <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/03/15/imut-vincent-tabone-eks-direttur-u-membru-fil-kumitat-ta-valletta/|titlu=Imut Vincent Tabone, eks Direttur u membru fil-kumitat ta' Valletta|kunjom=Farrugia|isem=Jordi|data=2021-03-15|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/news-sport/a-man-of-respect-beltin-remember-valletta-fcs-club-director-and-loyal-fan-vincent-palollu-tabone/|titlu='A Man Of Respect': Beltin Remember Valletta FC's Club Director And Loyal Fan Vincent 'Palollu' Tabone|kunjom=Azzopardi|isem=Jean Paul|data=2021-03-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/valletta-fc-fluttu-imut-vincent-tabone-l-palollu-li-serva-fil-kumitat-fl-ahhar-40-sena/|titlu=Valletta FC f'luttu imut Vincent Tabone l-'Palollu' li serva fil-kumitat fl-aħħar 40 sena|data=2021-03-15|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 18: [[Emidio Grech]], 70, eks plejer tal-futbol ma' [[St George's FC]] <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/03/20/imut-emidio-grech-eks-player-ta-lija-atheltic/|titlu=Imut Emidio Grech eks player ta' Lija u St.George's|kunjom=Farrugia|isem=Jordi|data=2021-03-20|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-emidio-grech-eks-plejer-ta-lija-athletic/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://cs-cz.facebook.com/people/Bormla-Subbuteo-Club-Malta/100057403241271/|titlu=Facebook|sit=cs-cz.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 29: [[Godfrey Grima]], 78, ġurnalist <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/108674/godfrey_grima_former_ft_correspondent_and_publicist_dies_aged_79|titlu=Godfrey Grima, former FT correspondent and publicist, dies aged 79|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20220816101500/https://bay.com.mt/local-veteran-journalist-godfrey-grima-dies-at-78/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/godfrey-grima-journalist-turned-advertising-man-dies-aged-79.861346|titlu=Godfrey Grima, journalist turned advertising man, dies aged 79|data=2021-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-03-29/local-news/Former-journalist-and-publicist-Godfrey-Grima-passes-away-6736232171|titlu=Former journalist and publicist Godfrey Grima passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/godfrey-grima-dies-aged-79/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=evzGmkunuFg|titlu=- YouTube|sit=www.youtube.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210329214235/https://www.one.com.mt/news/2021/03/29/imut-il-gurnalist-veteran-godfrey-grima/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/03/29/imut-godfry-grima/|titlu=Imut Godfrey Grima|kunjom=Amaira|isem=Christine|data=2021-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == April == * 3: [[Brian Gatt]], 54, uffiċjal tal-[[Forzi Armati ta' Malta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/brian-gatt-head-of-detention-services-dies-aged-54.862447|titlu=Brian Gatt, former head of Detention Services, dies, aged 54|data=2021-04-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-kurunell-ezemplari-brian-gatt/]</ref> * 6: [[Carol Calleja]], 80, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/restaurateur-and-esmeralda-survivor-carol-calleja-dies.863460|titlu=Restaurateur and Esmeralda survivor Carol Calleja dies aged 80|data=2021-04-09|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-april-8-2021.863238|titlu=Announcements - April 8, 2021|data=2021-04-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/sliemas-stalwart-restaurateur-and-esmeralda-yacht-incident-survivor-carol-calleja-passes-aged-80/|titlu=Sliema's Stalwart Restaurateur And Esmeralda Yacht Incident Survivor Carol Calleja Passes Aged 80|kunjom=Azzopardi|isem=Jean Paul|data=2021-04-09|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Mejju == * 1: [[Lolly Debattista]], 91, eks plejer u kowċ tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/legendary-floriana-stalwart-lolly-debattista-dies-aged-91.868930|titlu=Legendary Floriana stalwart Lolly Debattista dies, aged 91|data=2021-05-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://netnews.com.mt/2021/05/02/imut-lolly-debattista-l-ewwel-rebbieh-tal-unur-tal-plejer-tas-sena/]. <nowiki><ref></nowiki>[https://en.wikipedia.org/wiki/Lolly_Debattista]</ref> * 10: [[Oliver Pace]], 39, attur tat-TV <ref>[https://newsbook.com.mt/imut-oliver-pace-ta-klassi-ghalina/</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2024-03-23 |titlu=Archive copy |url=https://www.stradarjali.com/2021/05/bosta-mnikkta-wara-l-mewt-tal-attur-ta-39-sena-oliver-pace/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185919/https://stradarjali.com/2021/05/bosta-mnikkta-wara-l-mewt-tal-attur-ta-39-sena-oliver-pace/ |arkivju-data=2024-03-23 |url-status=dead }}</ref> * 20: [[Ronald Agius]], 88, direttur maniġerjali tal-[[Allied Newspapers]] (1968–2003) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-allied-newspapers-managing-director-ronald-agius-dies.873232|titlu=Former Allied Newspapers managing director Ronald Agius dies|data=2021-05-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 20: [[Felix Agius]], 73, ġurnalist u editur <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-il-gurnalist-veteran-felix-agius/|titlu=Imut il-ġurnalist veteran Felix Agius - ONE|data=2021-05-20|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/imut-il-gurnalist-veteran-felix-agius/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-gurnalist-veteran-felix-agius/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/labour-muscat-salute-veteran-journalist.873403|titlu=Labour, Muscat, salute veteran journalist|data=2021-05-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/109767/felix_agius_veteran_journalist_of_loyal_labour_stock_passes_away_aged_73|titlu=Felix Agius, veteran journalist of loyal Labour stock, passes away aged 73|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 30: Dun [[Ġwann Xerri]], 74, qassis u attivist <ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/tributes-pour-in-for-leftist-maltese-priest-who-died-in-brazil-and-had-warned-malta-against-losing-its-humanity/|titlu=Tributes Pour In For Leftist Maltese Priest Who Died In Brazil And Had Warned Malta Against Losing Its Humanity|kunjom=Peregin|isem=Chris|data=2021-05-31|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211019153135/https://domtotal.com/artigo/9472/2021/06/joao-xerri-militantte-da-solidariedade/</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/comment/blogs/109981/farewell_ann_social_justice_activists_friends_mourn_loss_of_fr_wann_xerri|titlu=Farewell Ġann: social justice activists, friends mourn loss of Fr Ġwann Xerri|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/freedom-and-well-being-pete-farrugia.876158|titlu=Freedom and well-being – Pete Farrugia|data=2021-06-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-fr-gwann-xerri-op.877082|titlu=Appreciation: Fr Ġwann Xerri, OP|data=2021-06-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Ġunju == * 6: [[Edward Aquilina]], 75, eks pleyer tal-futbol u kowċ ([[Sliema Wanders]], [[Qormi FC]], [[Marsa FC]], [[Senglea Ath]], [[Valletta FC]] u t-tim nazzjonali Malti) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-sliema-wanderers-and-malta-stalwart-edward-aquilina-dies.877289|titlu=Former Sliema Wanderers and Malta stalwart Edward Aquilina dies|data=2021-06-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/06/06/imut-edward-aquilina-eks-coach-ta-valletta-u-sliema-wanderers-fost-l-ohrajn/|titlu=Imut Edward Aquilina, eks coach ta' Valletta u Sliema Wanderers fost l-oħrajn|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2021-06-06|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-06-06/football/Former-player-coach-Edward-Aquilina-dies-6736234116|titlu=Former player, coach Edward Aquilina dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-sliema-wanderers-and-malta-stalwart-edward-aquilina-dies.877289|titlu=Former Sliema Wanderers and Malta stalwart Edward Aquilina dies|data=2021-06-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/110101/football_icon_edward_aquilina_passes_away_aged_75|titlu=Football icon Edward Aquilina passes away aged 75|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-ta-edward-aquilina/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-ikona-ta-sliema-wanderers-edward-aquilina/|titlu=Imut l-ikona ta’ Sliema Wanderers Edward Aquilina - ONE|data=2021-06-06|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185918/https://one.com.mt/imut-l-ikona-ta-sliema-wanderers-edward-aquilina/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2024-03-23 |titlu=Archive copy |url=https://worldakkam.com/former-player-and-coach-edward-aquilina-dies/60678/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211020192823/https://worldakkam.com/former-player-and-coach-edward-aquilina-dies/60678/ |arkivju-data=2021-10-20 |url-status=dead }}</ref> * 10: [[Edward de Bono]], 88, kittieb u filosfu <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-il-prof-edward-de-bono-fost-150-persuna-fid-dinja-li-kkontribwixxa-bl-iktar-mod-effettiv-ghall-umanita/|titlu=Imut il-Prof. Edward de Bono – fost 150 persuna fid-dinja li kkontribwixxa bl-iktar mod effettiv għall-umanità|kunjom=Galea|isem=Owen|data=2021-06-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Jeffries|isem=Stuart|data=2021-06-10|titlu=Edward de Bono obituary|url=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/10/edward-de-bono-obituary|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/edward-de-bono-passes-away-aged-88/],</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-professur-edward-de-bono/],</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/110162/father_of_lateral_thinking_edward_de_bono_has_died|titlu=Father of lateral thinking, Edward de Bono, has died|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/edward-de-bono-obituary-lateral-thinker-who-proposed-marmite-as-solution-to-arab-israeli-conflict-1.4590539|titlu=Edward de Bono obituary: Lateral thinker who proposed Marmite as solution to Arab-Israeli conflict|sit=The Irish Times|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 11: [[Jon Lukas Woodenman]], 72, kantant u kant-awtur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/arts/music/110190/jon_lukas_singer_of_1970s_hit_cant_afford_to_lose_passes_away_at_72|titlu=Jon Lukas, singer of 1970s hit ‘Can’t Afford To Lose’, passes away at 72|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/jon-woodenman-lucas-passes-away/],</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/jon-lukas-singer-of-hit-song-cant-afford-to-lose-dies-aged-72.878525|titlu=Jon Lukas, singer of hit song ‘Can’t Afford to Lose’ dies aged 72|data=2021-06-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-artist-malti-jon-lukas/|titlu=Imut l-artist Malti Jon Lukas - ONE|data=2021-06-11|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185918/https://one.com.mt/imut-l-artist-malti-jon-lukas/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/jon-lukas-singer-of-hit-song-cant-afford-to-lose-dies-aged-72.878525|titlu=Jon Lukas, singer of hit song ‘Can’t Afford to Lose’ dies aged 72|data=2021-06-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 28: [[Guentcho Dobrev]], 73, eks kowċ tat-tim nazzjonali Malti tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-malta-national-coach-guentcho-dobrev-dies.882913|titlu=Former Malta national coach Guentcho Dobrev dies|data=2021-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Lulju == * 7: [[Alfred Calamatta]], 83, finanzier u sensar tal-assigurazzjoni <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/founder-of-calamatta-cuschieri-passes-away.885148|titlu=Founder of Calamatta Cuschieri passes away|data=2021-07-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-8-2021.885079|titlu=Announcements - July 8, 2021|data=2021-07-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 10: [[Patrick Vella]], 61, attur u xandar <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-patrick-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Patrick Vella - ONE|data=2021-07-10|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-patrick-vella/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.inewsmalta.com/2021/07/bosta-mnikkta-bil-mewt-ta-patrick-vella/?fbclid=IwAR3jaeRbzWaESYhVAqUXv870Kijr7x6oFYlq9Q7UovkWux-nG8BU1rxkDOc],</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-patrick-vella/],</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/tithabbar-il-the-death-of-patrick-vella-announced-ta-patrick-vella/|titlu=The death of Patrick Vella announced|kunjom=Vassallo|isem=Alvin|data=2021-07-10|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/dalghodu-tinghata-l-ahhar-tislima-lil-patrick-vella/?fbclid=IwAR10C80djvZk3L-cGYT8LTtXDP2VSBF4mRmvHEWHcu9pBA_9-iy9KgA7zDE]</ref> * 19: [[Louis Borg]], 85, eks plejer tal-futbol u kowċ, membru fundatur tal-[[Malta Basketball Association]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-sports-administrator-louis-borg-passes-away-aged-85.887782|titlu=Veteran sports administrator Louis Borg passes away, aged 85|data=2021-07-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2021/07/19/veteran-sports-administrator-louis-borg-passes-away-aged-85/|titlu=Veteran sports administrator Louis Borg passes away, aged 85|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2021-07-19|sit=SportsDesk|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 27: [[Nunzio Galdes]], 87, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/07/27/imut-il-kantant-nunzio-galdes/|titlu=Imut il-kantant Nunzio Galdes|kunjom=Cassar|isem=Simon|data=2021-07-27|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Awwissu == * 21: [[Ġużi Grech]], 66, plejer tal- billiards u snooker rebbieħ ta' bosta unuri <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-world-amateur-billiards-champion-joe-grech-dies-aged-66.894826|titlu=Former world amateur billiards champion Joe Grech dies aged 66|data=2021-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2021/08/21/former-world-amateur-billiards-champion-joe-grech-dies-aged-66/|titlu=Former world amateur billiards champion Joe Grech dies aged 66|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2021-08-21|sit=SportsDesk|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/snooker-champion-guzi-grech-passes-away/],</ref> * 23: [[Salvatore Mousù]], ?? , kittieb u riċerkatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-salvatore-mousu-1.896599|titlu=Appreciation: Salvatore Mousù (1)|data=2021-08-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-salvatore-mousu-2.896602|titlu=Appreciation: Salvatore Mousù (2)|data=2021-08-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 30: [[Clemens Hasengschwandtner]], 49, arist u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/vittoriosa-based-artist-clemens-hasengschwandtner-dies.897493|titlu=Vittoriosa-based artist Clemens Hasengschwandtner dies|data=2021-09-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/malta-based-artist-clemens-hasengschwandtner-passes-away/]</ref> == Settemrbu == * 5: [[Colin Grech]], 53, drummer u stage manager <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-6-2021.898459|titlu=Announcements - September 6, 2021|data=2021-09-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/x-urnata-tad-dwejjaq-in-nuqqas-tieg-ek-ser-jin-ass-immensament---ji-i-nieqes-colin-grech|titlu="X'Ġurnata Tad-Dwejjaq... In-Nuqqas Tiegħek Ser Jinħass Immensament..." - Jiġi Nieqes Colin Grech|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 8: [[Guido Lanfranco]], 90, studjuż tan-natura u folklor <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/naturalist-and-folklorist-guido-lanfranco-dies-aged-90.899014|titlu=Naturalist and folklorist Guido Lanfranco dies aged 90|data=2021-09-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/111928/guido_lanfranco_whose_love_of_maltas_nature_language_and_folklore_inspired_thousands_dies_at_90|titlu=Guido Lanfranco, whose love of Malta’s nature, language and folklore inspired thousands, dies at 90|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-09-08/local-news/Revered-Maltese-naturalist-Guido-Lanfranco-passes-away-6736236553|titlu=Revered Maltese naturalist Guido Lanfranco passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.um.edu.mt/newspoint/news/2021/09/guido-lanfranco-dies-aged-90|titlu=Maltese writer and dedicated biology teacher Guido Lanfranco passes away|sit=University of Malta|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 8: [[Carmelo Apap Bologna]], 82, baruni u professur tal-kirurġija ortopedika <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-baruni-u-professur-carmelo-apap-bologna/|titlu=Imut il-Baruni u Professur Carmelo Apap Bologna - Newsbook|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=9 Settembru 2021|sit=newsbook.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-carmel-apap-bologna.901418|titlu=Appreciation: Carmel Apap Bologna|kunjom=Sant Cassia|isem=Paul|data=2021-09-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-01}}</ref> * 11: [[John Manicolo]], 71, dilettant tal-mużika <ref>[https://newsbook.com.mt/imut-john-manicolo-maghruf-ghall-gherf-tieghu-dwar-il-muzika/]</ref> * 20: [[John Mansueto]], 66, attur <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-john-mansueto/|titlu=Imut l-attur John Mansueto|kunjom=Galea|isem=Owen|data=2021-09-20|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-john-mansueto-tas-serje-sorelle-u-fgieh-l-imhabba/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/tit-abbar-il-mewt-ta-john-mansueto|titlu=Titħabbar Il-Mewt Ta’ John Mansueto|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.unravelmalta.com/imut-l-attur-john-mansueto-tas-serje-sorelle-u-fgieh-l-imhabba-newsbook-com-mt/|titlu=Loading...|sit=www.unravelmalta.com|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20211023121813/https://www.unravelmalta.com/imut-l-attur-john-mansueto-tas-serje-sorelle-u-fgieh-l-imhabba-newsbook-com-mt/|arkivju-data=2021-10-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/hsadtna-bit-telfa-tieghek-tithabbar-il-mewt-tal-attur-john-mansueto/|titlu=“Ħsadtna bit-telfa tiegħek”… titħabbar il-mewt tal-attur John Mansueto|kunjom=talk.mt|data=2021-09-20|sit=talk.mt|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 21: [[Peter Howitt]], 93, xeneġġjtur ibbażat f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/malta-based-hollywood-movie-set-designer-peter-howitt-dies.902609|titlu=Malta-based Hollywood movie set designer Peter Howitt dies|data=2021-09-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Ottubru == * 9: [[Frederick Fenech]], 87, professur tal-mediċina u tabib <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-dean-of-medicine-and-renowned-physician-frederick-fenech-dies.907672|titlu=Former dean of medicine and renowned physician Frederick Fenech dies|data=2021-10-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 21: [[Croce Bonaci]], 61, dolċier <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-valletta-caterer-croce-bonaci-dies.909427|titlu=Renowned Valletta caterer Croce Bonaci dies, aged 61|data=2021-10-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-id-dulcier-croce-bonaci/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-croce-bonaci-wiehed-mill-aqwa-dulciera-fmalta/|titlu=Imut Croce Bonaci – wieħed mill-aqwa dulċiera f'Malta|data=2021-10-21|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/10/21/il-beltin-mahsudin-bil-mewt-ta-croce-bonaci-u-sandro-lapira/|titlu=Il-Beltin maħsudin bil-mewt ta' Croce Bonaci u Sandro Lapira|kunjom=Cassar|isem=Simon|data=2021-10-21|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 21: [[Sandro Lapira]], 61, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/10/21/il-beltin-mahsudin-bil-mewt-ta-croce-bonaci-u-sandro-lapira/|titlu=Il-Beltin maħsudin bil-mewt ta' Croce Bonaci u Sandro Lapira|kunjom=Cassar|isem=Simon|data=2021-10-21|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-sandro-lapira-sid-il-hanut-gianni-tal-belt/?fbclid=IwAR2-oqf-dEqvh4_6CpB7qPANMYDtnqjtYgEfpXnrVHvbKzVi7-3BToelT0U]</ref> * 27: [[Joe Debono (attur)|Joe Debono]], 63, attur u kittieb, ALS <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/actor-comedian-joseph-debono-dies-following-battle-with-als.910788|titlu=Actor, comedian Joseph Debono dies following battle with ALS|data=2021-10-27|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-10-27/local-news/Actor-Joe-Debono-best-known-for-James-Bondin-portrayal-passes-away-6736237851|titlu=Actor Joe Debono, best known for 'James Bondin' portrayal, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/news-human-interest/joe-debono-better-known-as-james-bondin-dies-following-battle-with-als/|titlu=Joe Debono, Better Known As ‘James Bondin’, Dies Following Battle With ALS|kunjom=Bonnici|isem=Julian|data=2021-10-27|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-10-27/local-news/Actor-Joe-Debono-best-known-for-James-Bondin-portrayal-passes-away-6736237851|titlu=Actor Joe Debono, best known for 'James Bondin' portrayal, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/112940/xarabank_satirist_joe_debono_dies|titlu=Xarabank satirist Joe Debono dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-il-komiku-joe-bondin/|titlu=AĠĠORNAT: 'Kompli tbissem it-tbissima li għandek hawnhekk' – mart Joe Debono li miet bl-ALS|data=2021-10-27|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-komiku-u-kittieb-joe-debono/|titlu=Imut l-attur komiku u kittieb Joe Debono - ONE|data=2021-10-27|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185918/https://one.com.mt/imut-l-attur-komiku-u-kittieb-joe-debono/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-il-komiku-joe-bondin/|titlu=AĠĠORNAT: 'Kompli tbissem it-tbissima li għandek hawnhekk' – mart Joe Debono li miet bl-ALS|data=2021-10-27|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/10/27/tithabbar-il-mewt-ta-joe-debono/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Joe Debono|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2021-10-27|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 31: [[Lino Farrugia Sacco]], 72, imħallef u amministratur sportiv <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/judge-lino-farrugia-sacco-dies-aged-72.911796|titlu=Judge Lino Farrugia Sacco dies, aged 72|data=2021-10-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/moc-pays-tribute-upon-death-of-president-emeritus-lino-farrugia-sacco.911808|titlu=MOC pays tribute upon death of president emeritus Lino Farrugia Sacco|data=2021-10-31|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/judge-lino-farrugia-sacco-passes-away/]</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-l-imhallef-emeritus-lino-farrugia-sacco/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/10/31/imut-l-eks-imhallef-lino-farrugia-sacco/|titlu=Imut l-eks Imħallef Lino Farrugia Sacco|kunjom=Newsroom|isem=N. E. T.|data=2021-10-31|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-10-31/local-news/Judge-Lino-Farrugia-Sacco-dies-aged-72-6736237947|titlu=Judge Lino Farrugia Sacco dies, aged 72 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/maltatoday/posts/10155048310391941/|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Novembru == * 5: [[Tony Camilleri (plejer tal-basketball)|Tony Camilleri]], 61, plejer u kowċ tal-basketball, kanċer (twieled fl-1 Settembru 1960) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/maltese-basketball-legend-tony-camilleri-dies.913113|titlu=Maltese basketball legend Tony Camilleri dies|data=2021-11-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-plejer-u-kowc-tal-basketball-tony-camilleri/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/11/06/imut-tony-camilleri-meqjus-bhala-wiehed-mill-akbar-ismijiet-fil-basketball-lokali/|titlu=Imut Tony Camilleri, meqjus bħala wieħed mill-akbar ismijiet fil-basketball lokali|kunjom=Farrugia|isem=Jordi|data=2021-11-06|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-tony-camilleri-maghruf-sew-fil-qasam-sportiv-lokali/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Tony Camilleri… magħruf sew fil-qasam sportiv lokali - ONE|data=2021-11-06|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-tony-camilleri-maghruf-sew-fil-qasam-sportiv-lokali/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref> * 9: [[Ray Cassar Torregiani]], 87, atleta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/maltese-athletics-icon-ray-cassar-torreggiani-dies-aged-87.915216|titlu=Maltese athletics icon Ray Cassar Torreggiani dies aged 87|data=2021-11-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-ray-cassar-torreggiani-ikona-tal-atletika-fmalta/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/raymond-cassar-torreggiani-09-11-2021|titlu=Raymond CASSAR TORREGGIANI - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 12: [[Matthew Festing]], 71, Orinċep u [[Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann]] (2008-17) <ref>[https://www.orderofmalta.int/2021/11/12/grand-magistry-announces-death-79th-grand-master-fra-matthew-festing/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-fra-matthew-festing.916278|titlu=Appreciation – Frà Matthew Festing|data=2021-11-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/en/79th-grand-master-fra-matthew-festing-dies-at-71/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2021-11-13/local-news/79th-SMOM-Grand-Master-Fra-Matthew-Festing-dies-in-Malta-6736238259|titlu=79th SMOM Grand Master Fra’ Matthew Festing dies in Malta - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/grand-master-to-be-buried-in-st-johns-co-cathedral.917539|titlu=Grand Master to be buried in St John’s Co-Cathedral|data=2021-11-27|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 23: Fr [[Karm Borg]] mssp, 70, saċerdot u membru tal-[[MSSP Guitar Group]] (twieled fit-8 t' April 1951) <ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=10227343567633788&set=gm.2777472155890589|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-dun-karm-borg-tas-socjeta-missjunarja-ta-san-pawl/]</ref><ref>{{Ċita web|url=http://web.paulistmissionaries.org/2021/12/02/obituary-fr-karm-borg/|titlu=Obituary Fr Karm Borg mssp|kunjom=admin|data=2021-12-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323214443/http://web.paulistmissionaries.org/2021/12/02/obituary-fr-karm-borg/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref> * 23: [[Mary Collinson]], 69, mudella u attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/hugh-hefners-maltese-bambina-playboy-bunny-dies-aged-69.918424|titlu=Hugh Hefner's Maltese 'bambina': Playboy Bunny dies aged 69|data=2021-12-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.dailystar.co.uk/showbiz/playboy-twins-evil-star-mary-25530556|titlu=Playboy 'Twins of Evil' star Mary Collinson dies as fans pay tribute to model|kunjom=Laurie|isem=Dan|kunjom2=Phillips|isem2=Jess|data=2021-11-23|sit=Daily Star|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 25: [[Christianne Ramsay Scicluna]], 72, Barunessa u eredi ta' [[Palazzo Parisio]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/baroness-ramsay-scicluna-dies-aged-73.917335|titlu=Baroness Ramsay Scicluna dies aged 73|data=2021-11-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/113488/iconic_heart_and_soul_of_naxxars_parisio_palace_christian_ramsay_scicluna_passes_away|titlu=Iconic heart and soul of Naxxar’s Parisio palace, Christiane Ramsay Scicluna, passes away|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/tmut-is-sid-ta-palazzo-parisio---strie-fis-sliem|titlu=Tmut Is-Sid Ta' Palazzo Parisio - Strieħ Fis-Sliem|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/tmut-il-barunessa-scicluna-sid-palazzo-parisio/]</ref><ref>{{Ċita web |data-aċċess=2024-03-23 |titlu=Archive copy |url=https://stradarjali.com/2021/11/tmut-il-barunessa-ta-palazzo-parisio/ |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185921/https://stradarjali.com/2021/11/tmut-il-barunessa-ta-palazzo-parisio/ |arkivju-data=2024-03-23 |url-status=dead }}</ref> * 27: [[Laurie Simpson]], ??, edukatur u bassist tal-jazz <ref>[https://www.facebook.com/groups/BJsLiveMusicClub/permalink/4805314942812869/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-laurie-simpson.920857|titlu=Appreciation: Laurie Simpson|data=2021-12-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 29: [[Gilbert St. John]] (magħruf bħala Jill St. John ), 77, bassist ta' [[The Echoes]] (twieled fil-15 April 1944) <ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/cecil.stjohn/posts/10227072403021069|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/groups/1233039633440130/user/1385633124]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/people/Gilbert-St-John/pfbid0ZN6xLpqMYsZdBWA47G9psyUpSQ8hc6Kwth6uw8tajcDQRqppwiZE63GbS4J6ycjXl/|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/il-mewta-ta-gilbert-jill-st-john-zgur-li-fakkret-lil-hafna-fis-success-li-kellhom-the-echoes|titlu=Il-Mewta Ta' Gilbert 'Jill' St John Żgur Li Fakkret Lil Ħafna Fis-Suċċess Li Kellhom The Echoes|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Diċembru == * 13: [[Michael Mallia]], 77, negozjant u filantropu + eks ċermen tal-PBS <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/business-leader-and-philanthropist-michael-mallia-dies-aged-77.921127|titlu=Business leader and philanthropist Michael Mallia dies aged 77|data=2021-12-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 15: [[Victor Scerri]], 76, kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/SocjetaMuzikaliPeaceNaxxar/photos/5387795747904515|titlu=Facebook|sit=www.facebook.com|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/il-beltin-dalghodu-qamu-mahsudin-ghat-telfa-ta-victor-scerri---naxxari-li-kellu-ghal-qalbu-l-belt-valletta|titlu=Il-Beltin Dalgħodu Qamu Maħsudin Għat-Telfa Ta' Victor Scerri - Naxxari Li Kellu Għal Qalbu L-Belt Valletta!|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> * 17: [[Enzo Gusman]], 74, kant-awtur u xandar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/enzo-gusman-dies-aged-74.922327|titlu=Enzo Gusman dies aged 74|data=2021-12-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/113903/singer_and_broadcaster_enzo_gusman_passes_away_at_74|titlu=Singer and broadcaster Enzo Gusman passes away at 74|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-enzo-gusman/|titlu=Imut il-kantant Enzo Gusman|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2021-12-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/enzo-gusman-ihalli-l-pjazza-tar-rahal/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://stradarjali.com/2021/12/thabbret-il-mewt-ta-enzo-gusman-inghaqad-mal-mulej-fejn-mhux-se-jsofri-aktar/|titlu=Tħabbret Il-Mewt Ta’ Enzo Gusman – “Ingħaqad Mal-Mulej Fejn Mhux Se Jsofri Aktar”|kunjom=Rjali|isem=Tim Strada|data=2021-12-18|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185918/https://stradarjali.com/2021/12/thabbret-il-mewt-ta-enzo-gusman-inghaqad-mal-mulej-fejn-mhux-se-jsofri-aktar/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref> * 28: [[Albert Fenech (kardjologu)|Albert Fenech]], 70, kardjologu u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/114076/top_cardiologist_albert_fenech_dies_at_70|titlu=Top cardiologist Albert Fenech dies at 70|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cardiologist-and-former-mp-albert-fenech-dies-aged-70.924238|titlu=Cardiologist and former MP Albert Fenech dies aged 70|data=2021-12-28|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-il-professur-albert-fenech/|titlu=Imut il-Professur Albert Fenech fl-għomor ta' 70 sena|data=2021-12-28|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>[https://newsbook.com.mt/imut-il-kardjologu-albert-fenech-eks-mp-tal-pn/]</ref><ref>{{Ċita web|url=https://theshiftnews.com/2021/12/28/top-cardiologist-albert-fenech-dies-aged-70/|titlu=Top cardiologist Albert Fenech dies aged 70|lingwa=en|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2021/12/28/imut-il-kardjologu-albert-fenech/|titlu=Imut il-kardjologu Albert Fenech|kunjom=Amaira|isem=Christine|data=2021-12-28|sit=NETnews|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kardjologu-albert-fenech/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kardjologu Albert Fenech - ONE|data=2021-12-28|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-03-23|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240323185917/https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kardjologu-albert-fenech/|arkivju-data=2024-03-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/top-cardiologist-and-former-pn-mp-dies-aged-70/|titlu=Top Cardiologist And Former PN MP Albert Fenech Dies Aged 70|kunjom=Cilia|isem=Johnathan|data=2021-12-28|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/life-will-never-be-the-same-alex-manche.927763|titlu=Life will never be the same – Alex Manché|data=2022-01-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2024-03-23}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [https://timesofmalta.com/articles/view/farewell-to-those-who-died-in-2021.923704 Farewell to those who died in 2021] - Times of Malta. 31 ta' Diċembru 2021 [[Kategorija:2021 f'Malta]] [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2021|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] n2zmr85utla44u9xjrvwxgfq0u03tzk Barbara Wright (awtriċi) 0 31871 333212 309476 2026-10-26T23:55:30Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333212 wikitext text/x-wiki '''Barbara Wright''' (imwielda fit-18 ta’ Novembru, 1951) hija awtriċi Amerikana. Hija l-awtriċi ta’ tliet kotba: ''Plain Language'', ''Easy Money'', u ''Crow.''<ref name="Homepage">{{Ċita web|url=http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/Home_page.html|titlu=Home|sit=Barbara Wright|data-aċċess=2 November 2012|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130113212111/http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/Home_page.html|arkivju-data=13 January 2013|url-status=dead}}</ref> ''Plain Language'' rċieva l-iSpur Award għall-Aħjar Rumanz Oriġinali Paperback fl-2004.<ref name="Spur Award">{{Ċita web|url=http://westernwriters.org/spur-awards/#a1994|titlu=Spur Awards << Western Writers of America|sit=Western Writers of America|pubblikatur=Western Writers of America|data-aċċess=2 November 2012}}</ref> L-aħħar ktieb tagħha, ''Crow'', rumanz fittizju storiku għat-tfal, irċieva kritika tajba ħafna mingħand ''Kirkus Reviews,'' <ref name="Kirkus Review">{{Ċita web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/barbara-wright/crow-wright/#review|titlu=Crow by Barbara Wright|data=October 19, 2011|sit=Kirkus Reviews|data-aċċess=2 November 2012}}</ref> ''The Horn Book Magazine'', <ref name="The Horn Book Magazine">{{Ċita web|url=http://www.hbook.com/2011/11/blogs/read-roger/januaryfebruary-starred-reviews/|titlu=January/February Starred Reviews|isem=Roger|awtur=Sutton|sit=The Horn Book|data-aċċess=2 November 2012|arkivju-data=6 October 2012|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121006173041/http://www.hbook.com/2011/11/blogs/read-roger/januaryfebruary-starred-reviews/|url-status=dead}}</ref> ''School Library Journal'', <ref>{{Ċita web|url=http://www.schoollibraryjournal.com/slj/newsletters/sljteens/893357-366/the_debutbarbara_wright_crow.html.csp|titlu=The Debut--Barbara Wright, Crow|isem=Dodie|awtur=Ownes|sit=SLJTeen|pubblikatur=[[Media Source, Inc.]]|data-aċċess=2 November 2012}}</ref> u ''Publishers Weekly''. <ref name="Publishers Weekly">{{Ċita web|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-375-86928-0|titlu=Children's Review: Crow by Barbara Wright|data=December 12, 2011|sit=Publishers Weekly|pubblikatur=PWxyz, LLC.|data-aċċess=2 November 2012}}</ref> Fl-2013, ''Crow'' intgħażel bħala Ktieb Sinifikanti għall-Kummerċ tal-Istudji Soċjali mill-Kunsill Nazzjonali għall-Istudji Soċjali.<ref name="wright">{{Ċita web|url=http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/Crow.html|titlu=Barbara Wright|sit=www.barbarawrightbooks.com|data-aċċess=2024-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20231023145510/http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/Crow.html|arkivju-data=2023-10-23|url-status=dead}}</ref> == Bijografija == Wright twieldet fit-18 ta’ Novembru, 1951, f’High Point, North Carolina, fejn trabbiet u attendiet l-Università ta’ North Carolina. Hi qed tgħix f’Denver, Colorado ma’ żewġha. Minbarra li hi awtriċi, Wright ħadmet ukoll bħala verifikatura tal-fatti u xeneġġatriċi. Hija vvjaġġat madwar id-dinja u għexet f’[[El Salvador]], fil-[[Korea t'Isfel|Korea t’Isfel]], u fi [[Franza]].<ref name="About">{{Ċita web|url=http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/About.html|titlu=About|sit=Barbara Wright|data-aċċess=2 November 2012|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131105035914/http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/About.html|arkivju-data=5 November 2013|url-status=dead}}</ref> Il-karriera tagħha bħala awtriċi bdiet meta kienet qed tgħix fil-Korea t’Isfel u tgħallem l-Ingliż lill-Koreani fi skola privata tal-lingwi. Hi kitbet artikli dwar il-kultura Koreana għal rivista ta’ lukanda u ħadet f’idejha l-irwol ta’ editur meta telaq ta’ qabilha. Hi tistqarr: "I started writing and I never stopped." [“Bdejt nikteb u ma waqaft qatt."] <ref name="From the Mixed Up Files...">{{Ċita web|url=http://www.fromthemixedupfiles.com/2012/03/crow-interview-author-barbara-wright/|titlu=CROW -- Interview with Barbara Wright|isem=Jennifer Duddy|awtur=Gill|sit=From the Mixed Up Files...|data-aċċess=2 November 2012|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121029022558/http://www.fromthemixedupfiles.com/2012/03/crow-interview-author-barbara-wright/|arkivju-data=29 October 2012}}</ref> Bħalissa qiegħda taħdem fuq ktieb bl-isem ''The Scandal Chronicles''. <ref name="White Hands">{{Ċita web|url=http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/White_Hands.html|titlu=White Hands|sit=Barbara Wright|data-aċċess=2 November 2012|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20130609203046/http://www.barbarawrightbooks.com/BW_Books/White_Hands.html|arkivju-data=9 June 2013|url-status=dead}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Nies ħajjin]] [[Kategorija:Twieldu fl-1951]] r0j25uocz5qh9ggj1fvkv9e9uiz4p87 Amedeo Preziosi 0 31878 333211 308268 2026-10-26T23:30:55Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333211 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Amedeo Preziosi''' (2 ta’ Diċembru 1816 – 27 ta’ Settembru 1882) kien pittur u vjaġġatur [[Maltin|Malti]] magħruf għall-akwarelli u l-istampi tiegħu tal- Balkani, [[Imperu Ottoman|l-Imperu Ottoman]], u [[Rumanija|r-Rumanija]]. == Bijografija == Amedeo Preziosi twieled fl-1816 minn familja nobbli f’Malta. Missieru, Giovanni Francesco Preziosi, kellu funzjonijiet ta’ livell għoli fl-amministrazzjoni lokali u rrappreżenta lill-[[Maltin|poplu Malti]] fin-negozjati tat [[Trattat ta' Amiens|-Trattat ta’ Amiens]] fl-1802, filwaqt li ommu, Margareta née Reynaud, kienet ta’ oriġini Franċiża.<ref>Ionescu, p. 14</ref> Amedeo, l-ewwel wild tal-familja Preziosi, tgħammed fil-[[Bażilika ta’ San Duminku, Valletta|Knisja ta' Porto Salvo]] fil-[[Valletta|Belt Valletta]] u ngħata l-isem Aloysius-Rosarius-Amadeus-Raymundus-Andreas.<ref>Ionescu, p. 14-15</ref> Ħuh iż-żgħir [[Leandro Preziosi]] sar wieħed mill-pijunieri tal-fotografija bikrija f’Malta.<ref>[https://timesofmalta.com/articles/view/Shining-a-light-on-some-patrons-of-photographer-Leandro-Preziosi.637241 Times of Malta], Leandro Preziosi</ref> Amedeo kien miġbud lejn l-arti minn età żgħira u kien mgħallem minn [[Giuseppe Hyzler]], pittur magħruf ħafna f'Malta f'dak iż-żmien.<ref name="p. 15">Ionescu, p. 15</ref> Filwaqt li missieru ried li Amedeo jistudja l-liġi, u bagħtu jistudja fl-Iskola tal-Liġi [[Università ta' Pariġi|f'Sorbonne]], Amedeo kien aktar interessat fl-arti u biex ikompli l-istudji tiegħu tal-pittura fl-[[École des Beaux-Arts]].<ref name="p. 15" /> Wara li mar lura d-dar, Amedeo ma sabx f’Malta ambjent addattat għal artist, speċjalment peress li missieru ma kienx approva l-karriera li għażel għalih innifsu. Amedeo għalhekk għażel li jħalli l-gżira u jmur lejn il- Lvant Qarib, żona imfittxija sew mill-artisti sħabi ta' [[Pariġi]]. Is-sena meta telaq minn Malta lejn [[Istanbul]] mhix magħrufa, iżda huwa maħsuba li kienet bejn l-1840 u l-1842.<ref name="p. 15" /> L-ewwel tpinġijiet tiegħu ta' Istanbul huma datati Novembru 1842. Sentejn wara, fl-1844, Preziosi ġie kkummissjonat minn Robert Curzon, is-segretarju privat tal-Ambaxxatur Brittaniku għal Istanbul, Lord Stratford Canning, l-1 Viscount Stratford de Redcliffe biex joħloq album imsejjaħ ''Kostumi ta' Kostantinopli'', li issa jinsab fil-kollezzjonijiet tal- [[British Museum]].<ref name="p. 16">Ionescu, p. 16</ref> Fi żmien meta l-kartolini u l-arti fotografika kienu għadhom fil-bidu tagħhom, Preziosi offra lit-turisti u l-viżitaturi Ewropej ta' Istanbul tpinġijiet tal-belt u l-madwar. Fl-1858, iddeċieda li jippubblika l-aktar xogħlijiet popolari bħala litografi fil-ħanut tax-xogħol ta' Lemercier f’Pariġi. L-album tal-kromolitografija, bl-isem ''Stamboul, Recollections of Eastern Life'' u editjat mill-ġdid fl-1861 bħala ''Stamboul, Souvenir d'Orient'' kien imfassal fuq il-ġebla litografika minn Preziosi nnifsu. Huwa ppubblika t-tieni album, ''Souvenir du Caïre'', li jinkludi tpinġijiet li għamel waqt vjaġġ lejn l-Eġittu <ref name="p. 16">Ionescu, p. 16</ref>[[Stampa:Nadar_-_Amedeo_Preziosi.jpg|daqsminuri| Amedeo Preziosi, ritratt fotografiku ta' [[Nadar]] (bejn l-1860 u l-1870)|xellug]]Preziosi żżewweġ mara Griega f'Istanbul, li magħha kellu erbat itfal: Mathilde, Giulia, Catherine u Roberto. Huma kienu jgħixu f'Hamalbaşi Sokagi f'Pera u aktar tard fir-raħal kwiet ta' San Stefano (illum Yeşilköy ), 'il bogħod mill-aġitazzjoni tal-belt.<ref name="p. 19">Ionescu, p. 19</ref> Preziosi kien profiċjenti fil-lingwi tar-reġjun (il-Grieg u t-Tork), kif ukoll fil-lingwi Ewropej ewlenin (l-Ingliż, il-Franċiż, u t-Taljan) u ħadem bħala deputat tad-[[dragoman]] tal-Ambaxxata Ingliża kif ukoll bħala l-Ewwel Dragoman tal-legazzjoni Griega.<ref name="p. 19">Ionescu, p. 19</ref> Il-ħanut tax-xogħol tiegħu kien regolarment jilqa' fih turisti li xtaqu jmorru lura d-dar b’tifkira ta’ Istanbul, u fost il-mistednin tiegħu kien hemm, f’April 1869, [[Edward VII tar-Renju Unit]], dak iż-żmien il-Prinċep ta’ Wales, li xtara mingħandu diversi akwarelli. Fl-1866, hekk kif il-Prinċep il-ġdid tar-Rumanija, [[Karol I tar-Rumanija|Carol I]] żar Istanbul, iltaqa’ ma’ Preziosi u stiednu r-Rumanija biex jagħmel akkwarelli tal-pajsaġġi u n-nies tal-pajjiż.<ref>Ionescu, p. 19-20</ref>[[Stampa:Amedeo_Preziosi_grave.jpg|lemin|daqsminuri| Il-qabar ta' Preziosi fil-knisja Kattolika Rumana l-antika f'Yeşilköy (qabel San Stefano), [[Istanbul]], it-[[Turkija]]]]Preziosi mar ir-Rumanija f’Ġunju 1868 u beda jpinġi xeni minn [[Bukarest]] kif ukoll diversi oħrajn madwar il-pajjiż, inklużi ftit li juru lill-Prinċep Carol I. L-abbozzi li pinġa aktar tard jinbidlu f’akwarelli fil-ħanut tax-xogħol f’Istanbul, biex jibigħu lill-Prinċep tar-Rumanija għal prezzijiet li jvarjaw minn 300 sa 1200 [[frank Franċiż|Frank]].<ref>Ionescu, p. 20; 25;27</ref> Is-sena ta’ wara, bejn it-30 ta’ Mejju u l-15 ta’ Lulju, Preziosi reġa’ qatta’ żmien fir-Rumanija. It-tpinġijiet tiegħu, bil-lapes, bil-linka u bl-akwarelli jinstabu fi sketchbook ''La Valachie par Preziosi'', li issa jinsab fil-Mużew Muniċipali f’Bukarest.<ref>Ionescu, p. 28-29</ref> Wara r-ritorn tiegħu mill-aħħar vjaġġ tiegħu fir-Rumanija, ftit hu magħruf dwar Preziosi. Huwa kompla jaħdem fuq l-arti tiegħu f'Istanbul, iżda hekk kif il-fotografija nfirxet aktar, l-akwarelli tiegħu ma baqgħux daqshekk profittabbli, peress li l-kopji kienu ħafna irħas u bla limitu minn ritratt wieħed.<ref name="p.40">Ionescu, p. 40</ref> Preziosi nqatel bi sparatura aċċidentlai ta' arma tan-nar waqt il-kaċċa. Huwa kien midfun fiċ-ċimiterju Kattoliku ta' Yeşilköy, f'Istanbul. == Legat == Wara mewtu, ix-xogħlijiet tiegħu ġew minsija għal għexieren ta' snin. F'Bukarest, ix-xogħlijiet tiegħu reġgħu ġew ippreżentati lill-pubbliku fl-1934. Fl-1985, xi xogħlijiet tiegħu ġew esebiti f'wirja ddedikata lilu fil-[[Victoria and Albert Museum]] ta' Londra. Fl-2003, wirja tax-xogħlijiet tiegħu ġiet organizzata fil-[[Museum of Bucharest|Mużew ta' Bukarest]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160304004004/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2003/07/030714-MARIAN-001 "Amedeo Preziosi: Painter of an Exotic, Vanished World"], SE Times, July 14, 2003</ref> == Xogħlijiet == {{Clear}} <gallery> Stampa:Amadeo_Preziosi_-_The_Grand_Bazaar_-_Google_Art_Project.jpg|alt=The Grand Bazaar|Il-Gran Bazaar Stampa:Amadeo_Preziosi_-_The_Silk_Bazaar_-_Google_Art_Project.jpg|alt=The Silk Bazaar|Il-Bażar tal-Ħarir Stampa:Amedeo_Preziosi_-_Istanbul_cafe.jpg|alt=A café in Istanbul|Kafè f'Istanbul Stampa:Amedeo_Preziosi_-_Turks.jpg|alt=Sufi whirling| Sufi jduru Stampa:Amedeo_Preziosi_-_Istanbul_boats.jpg|alt=Istanbul boats|Dgħajjes ta' Istanbul Stampa:Dambovita_preziosi.jpg|alt=Dâmbovița River in Bucharest|Ix-Xmara Dâmbovița f'Bukarest Stampa:Preziosi_-_Vizita_domnitorului_Carol_I_la_Manastirea_Pasarea,.jpg|alt=Visit of Carol I at Pasărea Monastery, Wallachia|Żjara ta’ Carol I fil-Monasteru ta’ Pasărea, Wallachia Stampa:Amadeo_Preziosi_Albanians_Mercenaries_in_the_Ottoman_Army.jpg|alt=Albanian Mercenaries|Merċenarji Albaniżi Stampa:Preziosi_-_in_a_Turkish_Park.jpg|alt=In a Turkish Park|F'Park Tork Stampa:Preziosi_-_The_Tea_Seller_from_Souvenir_of_Cairo_1862.jpg|alt=The Tea Seller from Souvenir of Cairo 1862|Il-Bejjiegħ tat-Te minn Souvenir tal-Kajr 1862 </gallery> == Sorsi == * Adrian-Silvan Ionescu, ''Preziosi în România'', Noi Media Print, 2003,{{ISBN|973-85881-6-2}} == Referenzi == {{Referenzi}} {{commonscat}} {{Awtorità}} {{DEFAULTSORT:Preziosi, Amedeo}} [[Kategorija:Nies mill-Belt Valletta]] [[Kategorija:Mietu fl-1882]] [[Kategorija:Twieldu fl-1816]] [[Kategorija:Artisti Maltin]] r4bhi8umww0i51trjaarohxmw3xlxi5 Anse aux Meadows 0 32291 333191 314592 2026-10-26T19:04:46Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333191 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Authentic Viking recreation.jpg|daqsminuri|Djar Nordiċi rikostruwiti f'Anse aux Meadows.]] L-'''Anse aux Meadows''' (<abbr>li litteralment tfisser</abbr> "Qala tal-Mergħat") huwa sit [[Arkeoloġija|arkeoloġiku]], li ġie skavat għall-ewwel darba fis-snin 60 tas-seklu 20, ta' insedjament Nordiku li jmur lura għal madwar 1,000 sena ilu. Is-sit jinsab fl-iżjed punt fit-Tramuntana tal-gżira ta' [[Newfoundland]] fil-provinċja [[Kanada|Kanadiża]] ta' Newfoundland u [[Labrador]] qrib St. Anthony. Skont l-istimi tad-datazzjoni bil-karbonju għal bejn id-990 u l-1050 [[WK|W.K]].,<ref>Nydal, Reidar (1989). "A Critical Review of Radiocarbon Dating of a Norse Settlement at L'Anse Aux Meadows, Newfoundland Canada". ''Radiocarbon''. '''31''' (3): 976–985.</ref><ref>Cordell, Linda S.; Lightfoot, Kent; McManamon, Francis; Milner, George (2009). "L'Anse aux Meadows National Historic Site". ''Archaeology in America: An Encyclopedia''. ABC-CLIO. p. 82. ISBN <bdi>978-0-313-02189-3</bdi>.</ref><ref>Ledger, Paul M.; Girdland-Flink, Linus; Forbes, Véronique (15 July 2019). "New horizons at L'Anse aux Meadows". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. '''116''' (31): 15341–15343.</ref> tad-datazzjoni taċ-ċrieki taz-zkuk tas-siġar għall-1021<ref>{{Ċita web|url=https://www.zmescience.com/science/archaeology/viking-arrived-north-america-year/|titlu=Vikings did reach North America a thousand years ago -- and now we know exactly when|kunjom=Andrei|isem=Mihai|data=2023-09-11|sit=ZME Science|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-06-17}}</ref><ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M.; Forbes, Véronique; Vermeeren, Caroline (l-20 ta' Ottubru 2021). "Evidence for European presence in the Americas in AD 1021". ''Nature''. '''601''' (7893): 388–391.</ref> u tad-datazzjoni medja bil-karbonju għall-1014, l-Anse aux Meadows huwa l-uniku sit ċert fejn sar kuntatt transoċeaniku pre-[[Kolombja|Kolombjan]] bejn l-[[Ewropa|Ewropej]] u l-Amerki 'l barra minn [[Greenland]]. Huwa notevoli bħala evidenza tal-preżenza Nordika fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]] u għall-kollegament possibbli ma' [[Leif Erikson]] kif imsemmi fis-Saga taċ-Ċittadini ta' Greenland u fis-Saga ta' [[Erik l-Aħmar]],<ref>Wallace, Birgitta (2009). "L'Anse aux Meadows, Leif Eriksson's Home in Vinland". ''Journal of the North Atlantic'': 115. ISSN 1935-1984. JSTOR 26686942.</ref> li nkitbu fis-seklu 13. Evidenza arkeoloġika li nstabet fis-sit tindika li l-Anse aux Meadows jaf intuża bħala bażi għall-esplorazzjoni Nordika tal-Amerka ta' Fuq, inkluż ir-reġjuni lejn in-Nofsinhar.<ref>Kuitems, Margot; Wallace, Birgitta L.; Lindsay, Charles; Scifo, Andrea; Doeve, Petra; Jenkins, Kevin; Lindauer, Susanne; Erdil, Pınar; Ledger, Paul M.; Forbes, Véronique; Vermeeren, Caroline; Friedrich, Ronny; Dee, Michael W. (Jannar 2022). "Evidence for European presence in the Americas in ad 1021". ''Nature''. '''601''' (7893): 388–391.</ref> Is-sit ikopri 7,991 ettaru (30.85 mil kwadru) ta' art u ta' baħar, u fih il-fdalijiet ta' tmien binjiet li nbnew b'saff tal-ħamrija bil-ħaxix fuq qafas tal-[[injam]]. Fis-sit ġew skavati iktar minn 800 oġġett Nordiku.<ref>Sarolta Anna Takacs; Eric H. Cline (is-17 ta' Lulju 2015). ''The Ancient World, Volumes 1–5''. Routledge. pp. 272–. ISBN <bdi>978-1-317-45839-5</bdi>.</ref> Ġiet identifikata wkoll evidenza tal-produzzjoni ta' artefatti tal-[[ħadid]], tal-bronż, tal-għadam u tal-ġebel.<ref>Kirsten Wolf (2004). ''Daily Life of the Vikings''. Greenwood Publishing Group. p. 139. ISBN <bdi>978-0-313-32269-3</bdi>.</ref> Is-sit ġie ddeżinjat bħala Sit Storiku Nazzjonali tal-Kanada fl-1968 u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1978.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/4/|titlu=L&rsquo;Anse aux Meadows National Historic Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> Il-ġestjoni tas-sit hija responsabbiltà ta' Parks Canada kif definit skont l-Att dwar l-Aġenzija Parks Canada (1998) u l-Att dwar il-Parks Nazzjonali tal-Kanada (2000).<ref>{{Ċita web|url=https://www.ourcommons.ca/Content/house/403/reports/envi-e.htm|titlu=ENVIRONMENT|sit=www.ourcommons.ca|data-aċċess=2024-06-17|arkivju-data=2022-10-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20221009031758/https://www.ourcommons.ca/Content/house/403/reports/envi-e.htm|url-status=dead}}</ref> == Etimoloġija == "Anse aux Meadows" huwa isem [[Lingwa Franċiża|Franċiż]]-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] li jista' jiġi [[Traduzzjoni|tradott]] litteralment bħala "Qala tal-Mergħat".<ref>Hamilton, William Baillie (1996). ''Place Names of Atlantic Canada''. University of Toronto Press. p. 226. ISBN <bdi>978-0-8020-7570-3</bdi>.</ref> Ma hemmx qbil dwar kif il-villaġġ stess ingħata l-isem ta' "Anse aux Meadows". Possibbiltà minnhom hi li "Anse aux Meadows" hija varjant tad-deżinjazzjoni bil-Franċiż ''L'Anse aux Méduses'', li tfisser "Qala tal-Bram".<ref>William B. Hamilton, ''The Macmillan book of Canadian place names'', 2<sup>e</sup> édition (1978), Philip 118.</ref><ref>Mentionné également par Lawrence Millman dans ''Coins perdus : un parcours dans l'Atlantique nord'' (titre original : Last Places), Terres d'aventure, 1995 <nowiki>ISBN 2-7427-0475-2</nowiki>.</ref> Suppożizzjoni iktar reċenti hi li l-isem oriġina minn "''L'Anse à la Médée''" ("Qala ta' Medea")<ref>Horwitz, Tony (2008). ''A Voyage Long and Strange: Rediscovering the New World'' (1st ed.). [[Belt ta' New York|New York]]: Henry Holt and Company. p. 18. ISBN <bdi>978-0-8050-7603-5</bdi>.</ref> li huwa l-isem li jidher fuq mappa navali Franċiża tal-1862. Kemm ''Medea'' kif ukoll ''Medusa'', jaf kienu jirreferu għal isem ta' bastiment navali Franċiż.<ref>Gagnon, Marie-julie (27 April 2017). ''Cartes postales du Canada''. Michel Lafon. ISBN <bdi>9782749932941</bdi>.</ref> It-tranżizzjoni lejn "Meadows" minn ''Méduses'' jew ''Médée'' jaf seħħet minħabba [[etimoloġija]] [[Folklor|folkloristika]] li torbot l-isem mal-pajsaġġ miftuħ madwar il-qala, b'bosta mergħat.<ref>Wahlgren, Erik (2000). ''The Vikings and America''. Thames & Hudson. p. 124. ISBN <bdi>978-0-500-28199-4</bdi>.</ref> == [[Storja]] == === Okkupazzjoni indiġena === Qabel il-wasla tan-Nordiċi (jew tal-[[Vikingi]]) f'Newfoundland, hemm evidenza ta' okkupazzjonijiet minn ħames gruppi indiġeni fis-sit ta' Anse aux Meadows, u l-eqdem okkupazzjoni tmur lura għal madwar 6,000 sena ilu. L-ebda okkupazzjoni ma kienet kontemporanja għall-okkupazzjoni min-Nordiċi. L-iżjed prominenti fost dawn l-okkupazzjonijiet bikrin kienet dik mill-poplu ta' [[Dorset]], li okkupa s-sit madwar 300 sena qabel in-Nordiċi. [[Birgitta Wallace]] tagħti datazzjoni bir-radjokarbonju li għal dawn il-gruppi tvarja bejn madwar l-4000 u madwar l-1000 [[Ante Christum natum|Q.K]]. għat-tradizzjoni Marittima Arkajka, bejn madwar l-1000 u madwar il-500 Q.K. għat-tradizzjoni ta' Groswater, bejn madwar l-400 u madwar is-750 għat-tradizzjoni Nofsanija ta' Dorset, bejn madwar it-800 u madwar it-850 għat-tradizzjonijiet tal-Gruppi u tal-Bajjiet ta' Cow Head, u bejn madwar l-1200 u madwar l-1500 W.K. għat-tradizzjoni tal-Passaġġ iż-Żgħir.<ref>{{Ċita web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/lanse-aux-meadows|titlu=L’Anse aux Meadows|sit=www.thecanadianencyclopedia.ca|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> === Attività Nordika === [[File:L'Anse_aux_Meadows_map_with_labels.svg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L'Anse_aux_Meadows_map_with_labels.svg|daqsminuri|Mappa ta' Anse aux Meadows. '''A''' = Sala kbira, '''B''' = Dar, '''C''' = Għorfa, '''D''' = L-iżgħar fost it-tliet swali, '''E''' = Għorfa, '''F''' = Sala tal-mexxej, '''G''' = Għorfa, '''J''' = Għorfa tat-tidwib.]] L-insedjament Nordiku ta' Anse aux Meadows ġie datat li jmur lura għal madwar l-1000 W.K. (skont stimi tad-datazzjoni bil-karbonju lejn l-990–1050), b'datazzjoni medja bil-karbonju tal-1014,<ref>Cordell, Linda S.; Lightfoot, Kent; McManamon, Francis; Milner, George (2009). "L'Anse aux Meadows National Historic Site". ''Archaeology in America: An Encyclopedia''. ABC-CLIO. p. 82. ISBN <bdi>978-0-313-02189-3</bdi>.</ref> valutazzjoni li taqbel mad-datazzjoni relattiva tat-tipi ta' artefatti u ta' strutturi li nstabu fis-sit. Studju tal-2021 tar-rivista ''Nature'', li uża l-analiżi bir-radjokarbonju ta' tliet kampjuni separati taċ-ċrieki taz-zkuk tas-siġar u l-evidenza mill-anomalija fil-konċentrazzjonijiet [[Atmosfera|atmosferiċi]] ta' <sup>14</sup>C fid-993, indika l-1021 bħala d-data tal-attività Nordika f'Anse aux Meadows.<ref>{{Ċita web|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/new-dating-method-shows-vikings-occupied-newfoundland-in-1021-ce-180978903/|titlu=New Dating Method Shows Vikings Occupied Newfoundland in 1021 C.E.|kunjom=Magazine|isem=Smithsonian|kunjom2=Handwerk|isem2=Brian|sit=Smithsonian Magazine|lingwa=en|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> L-[[Antropoloġija|antropologu]] [[John Steinberg]] issuġġerixxa li s-sit jaf kien ġie "okkupat mill-inqas b'mod sporadiku għal x'aktarx 20 sena". [[Eleanor Barraclough]], lekċerer tal-istorja u tal-letteratura [[Medjuevu|Medjevali]] fl-Università ta' [[Durham]],<ref>{{Ċita web|url=https://www.theguardian.com/profile/eleanor-rosamund-barraclough|titlu=Eleanor Rosamund Barraclough {{!}} The Guardian|sit=www.theguardian.com|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> tissuġġerixxi li s-sit ma kienx insedjament permanenti, iżda li minflok kien faċilità temporanja tat-tiswija tad-dgħajjes.<ref>{{Ċita web|url=https://www.pc.gc.ca/en/lhn-nhs/nl/meadows/visit/cartes-maps|titlu=Maps and brochures - L'Anse aux Meadows National Historic Site|data=2019-01-09|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20190109062153/https://www.pc.gc.ca/en/lhn-nhs/nl/meadows/visit/cartes-maps|arkivju-data=2019-01-09|url-status=bot: unknown}}</ref> Hija tinnota li ma kien hemm l-ebda sejba ta' difniet, għodod, agrikoltura jew postijiet għall-[[Annimal|annimali]] — u b'hekk tissuġġerixxi li l-abitanti abbandunaw is-sit b'mod ordnat.<ref>Barraclough, Eleanor Rosamund (2016). ''Beyond the Northlands: Viking Voyages and the Old Norse Sagas''. Oxford University Press. p. 129. ISBN <bdi>978-0-19-100448-3</bdi>.</ref> Skont studju tal-2019 tal-''PNAS'', jaf kien hemm attività Nordika f'Anse aux Meadows saħansitra għal seklu sħiħ.<ref>Forbes, Véronique; Girdland-Flink, Linus; Ledger, Paul M. (l-10 ta' Lulju 2019). "New horizons at L'Anse aux Meadows". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. '''116''' (31): 15341–15343.</ref> [[File:L'AnseAuxMeadowsModel.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L'AnseAuxMeadowsModel.jpg|daqsminuri|Mudell tal-insedjament Nordiku stabbilit f'Anse aux Meadows.]] Ma hemm l-ebda mod kif wieħed jista' jkun jaf kemm għexu nies fis-sit f'xi żmien partikolari; l-evidenza arkeoloġika tal-abitazzjonijiet tissuġġerixxi li kellu kapaċità ta' bejn 30 u 160 ruħ.<ref>Kolodny, Annette (2012). ''In Search of First Contact: The Vikings of Vinland, the Peoples of the Dawnland, and the Anglo-American Anxiety of Discovery''. Duke University Press. p. 95. ISBN <bdi>978-0-8223-5286-0</bdi>.</ref> Il-popolazzjoni kollha ta' Greenland dak iż-żmien kienet ta' madwar 2,500 ruħ, li jfisser li s-sit ta' Anse aux Meadows kien inqas minn 10 fil-mija tal-insedjament Nordiku f'Greenland. Kif jinnota [[Julian D. Richards]]: "Huwa pjuttost improbabbli li n-Nordiċi kellhom biżżejjed riżorsi biex jibnu sensiela ta' tali insedjamenti".<ref>Richards, J. D. (2005). ''The Vikings: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. p. 112. doi:10.1093/actrade/9780192806079.003.0011. ISBN <bdi>978-0-19-280607-9</bdi>.</ref> Illum il-ġurnata, is-sit jikkonsisti l-iktar minn mergħat miftuħa, iżda 1,000 sena ilu kien hemm foresti li kienu konvenjenti għall-bini tad-dgħajjes, għall-bini tad-djar u għall-estrazzjoni tal-ħadid.<ref>Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2000) [1991]. ''The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland''. Breakwater Books. ISBN <bdi>978-1-55081-158-2</bdi>. p. 135.</ref> Instabu l-fdalijiet ta' tmien binjiet (immarkati A–J). Huwa maħsub li nbnew b'saff tal-ħamrija u tal-ħaxix fuq qafas tal-injam. Abbażi ta' artefatti assoċjati, il-binjiet ġew identifikati bħala abitazzjonijiet jew workshops. L-ikbar abitazzjoni (F) kienet 28.8 [[metru]] bi 15.6-il metru (94 pied b'51 pied) u kien fiha diversi kmamar. Tliet binjiet żgħar (B, C u G) jaf kienu workshops jew kwartieri residenzjali għall-ekwipaġġ jew għall-[[Skjavitù|iskjavi]] bi status inferjuri. Il-workshops ġew identifikati bħala faċilità tat-tidwib tal-ħadid (il-binja J) li kien fiha forġa u gagazza tal-ħadid, faċilità ta' mastrudaxxa (il-binja D) li ġġenerat fdalijiet tal-injam, u żona speċjalizzata għat-tiswija tad-dgħajjes li kien fiha msiemer irbattuti mikulin. Oġġetti oħra li nstabu fis-sit kienu jikkonsistu f'oġġetti Nordiċi ta' kuljum, inkluż lampa tal-ġebel li taħdem biż-żejt, imwielaq, qafla tal-bronż, labbra tal-insiġ magħmul mill-għadam u parti minn magħżel. Xi piżijiet tal-ġebel, li nstabu fil-binja G, jaf kienu parti minn newl. Il-preżenza ta' magħżel u ta' labbra tissuġġerixxi li n-[[Mara|nisa]] u l-[[Raġel|irġiel]] kienu jgħixu fl-insedjament.<ref>{{Ċita web|url=https://parks.canada.ca/lhn-nhs/nl/meadows/index|titlu=index|kunjom=Parks Canada Agency|isem=Government of Canada|data=2019-04-04|sit=parks.canada.ca|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> Fost il-fdalijiet tal-ikel instab il-qargħa aħmar, li huwa sinifikanti għaliex ma jikbirx naturalment fit-Tramuntana ta' New Brunswick. Il-preżenza tagħha x'aktarx li tindika li l-abitanti Nordiċi vvjaġġaw iktar lejn in-Nofsinhar biex jiksbuhom.<ref>{{Ċita web|url=http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/nl/meadows/natcul/vinland_e.asp|titlu=Parks Canada - L'Anse aux Meadows National Historic Site of Canada - Is l'Anse aux Meadows Vinland?|data=2007-05-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20070522105216/http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/nl/meadows/natcul/vinland_e.asp|arkivju-data=2007-05-22|url-status=dead}}</ref> Hemm evidenza li tissuġġerixxi li n-Nordiċi kienu jikkaċċjaw firxa ta' annimali li kienu jgħixu fl-inħawi. Dawn kienu jinkludu l-karibù, il-lupu, il-volpi, l-ors, il-linċi, il-marten, bosta tipi ta' [[Għasfur|għasafar]] u ħut, il-foka, il-baliena u l-walrus. F'din iż-żona ma għadhomx jgħixu daqshekk annimali, l-iktar minħabba x-xtiewi qalila. B'hekk l-annimali jkollhom imorru għall-ibernazzjoni jew imorru iktar lejn in-Nofsinhar peress li r-riħ, il-borra fonda, u folji tas-silġ jiksu l-inħawi. Dan kien iwassal biex ix-xtiewi qalila kienu jkunu diffiċli ferm għan-Nordiċi f'Anse aux Meadows.<ref>Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2000) [1991]. ''The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland''. Breakwater Books. ISBN <bdi>978-1-55081-158-2</bdi>. p. 124.</ref> Dan in-nuqqas ta' annimali jappoġġa t-twemmin tal-arkeologi li s-sit kien abitat min-Nordiċi għal żmien relattivament qasir. === Skoperta u importanza (1960–1968) === [[File:Anne_Stine_Moe_Ingstad_(1918-1997)_(5494474208).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anne_Stine_Moe_Ingstad_(1918-1997)_(5494474208).jpg|xellug|daqsminuri|Anne Stine Ingstad f'Anse aux Meadows, 1963. Ingstad, flimkien mar-raġel tagħha, mexxiet l-iskavi arkeoloġiċi tas-sit.]] Fl-1960, ġew skoperti fdalijiet arkeoloġiċi ta' binjiet Nordiċi f'Newfoundland mit-tim ta' koppja [[Norveġja|Norveġiża]] magħmula mill-esploratur [[Helge Ingstad]] u mill-arkeologa [[Anne Stine Ingstad]]. Abbażi tal-idea li l-isem bin-Norveġiż Antik "Vinland", imsemmi fis-''Sagi [[Iżlanda|Iżlandiżi]]'', kien ifisser "l-art tal-inbid", l-istoriċi kienu ilhom jispekulaw li r-reġjun kien jikber fih l-għeneb selvaġġ.<ref>{{Ċita web|url=https://daily.jstor.org/anse-aux-meadows-and-the-viking-discovery-of-north-america/|titlu=L'Anse Aux Meadows & the Viking Discovery of North America|kunjom=Boissoneault|isem=Lorraine|data=2015-07-23|sit=JSTOR Daily|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-06-17}}</ref> Minħabba dan, l-ipoteżi komuni qabel it-teoriji tal-koppja Ingstad kienet li r-reġjun ta' Vinland kien jeżisti xi mkien fin-Nofsinhar tal-kosta tat-Tramuntana ta' [[Massachusetts]], minħabba li l-għeneb jikber naturalment sa dak il-punt fit-Tramuntana. Din hija suppożizzjoni falza. L-għeneb selvaġġ kiber u għadu jikber ukoll tul il-kosta ta' New Brunswick u fil-wied tax-xmara St. Lawrence ta' [[Quebec]]. L-iskavi arkeoloġiċi f<nowiki>''</nowiki>Anse aux Meadows twettqu mill-1960 sal-1968 minn tim internazzjonali mmexxi minn Anne Stine Ingstad.<ref>Wallace, Birgitta Linderoth (2006). ''The Saga of L'Anse aux Meadows.'' Historic Sites Association of Newfoundland and Labrador. pp. 98–99.</ref> Il-koppja Ingstad iddubitaw din l-ipoteżi, u sostnew "li l-isem ta' Vinland x'aktarx kien ifisser l-art tal-mergħat... u jinkludi peniżola".<ref>Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2000) [1991]. ''The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland''. Breakwater Books. ISBN <bdi>978-1-55081-158-2</bdi>. p. 123.</ref> Din l-ispekulazzjoni kienet ibbażata fuq it-twemmin li n-Nordiċi ma kinux ikunu komdi jinsedjaw ruħhom f'żoni tul il-kosta [[Oċean Atlantiku|Atlantika]] [[Stati Uniti|Amerikana]]. Din id-dikotomija bejn iż-żewġ fehmiet jaf seħħet minħabba iż-żewġ modi storiċi kif kien jiġi ppronunzjat il-ħoss tal-ewwel vokali ta' "Vinland". L-iskoperta tal-qargħa aħmar fis-saff Nordiku tas-sit mill-arkeologi ta' Parks Canada timplika li n-Nordiċi kienu marru mill-inqas sal-kosta ta' New Brunswick, fejn jikber il-qargħa aħmar (u fejn kiber għal sekli sħaħ) flimkien mal-għeneb selvaġġ. Għaldaqstant, in-Nordiċi kellhom kuntatt mal-għeneb tas-sagi. [[File:LanseAuxMeadows_LargeBuilding.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:LanseAuxMeadows_LargeBuilding.JPG|daqsminuri|Fdalijiet tal-pedamenti tal-binjiet Nordiċi għall-wiri. Il-fdalijiet ta' seba' binjiet Nordiċi ġew skavati matul l-iskavi arkeoloġiċi tal-koppja Ingstad.]] Fl-1960, [[George Decker]], ċittadin ta' villaġġ tas-sajd żgħir ta' Anse aux Meadows, ħa lil Helge Ingstad lejn grupp ta' tumbati tal-ħamrija u tal-ħaxix qrib il-villaġġ li n-nies tal-post kienu jsejħulhom il-"kamp antik tal-Indjani". Dawn it-tumbati miksijin bil-ħaxix kienu jidhru qishom fdalijiet ta' xi djar. Helge Ingstad u Anne Stine Ingstad wettqu seba' skavi arkeoloġiċi hemmhekk mill-1961 sal-1968. Huma investigaw il-fdalijiet ta' tmien binjiet u x'aktarx il-fdalijiet ta' binja oħra.<ref>Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2000) [1991]. ''The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland''. Breakwater Books. ISBN <bdi>978-1-55081-158-2</bdi>. p. 141.</ref> Huma stabbilew li s-sit kien ta' oriġini Nordika minħabba similaritajiet definittivi bejn il-karatteristiċi tal-istrutturi u tal-artefatti li nstabu fis-sit, meta mqabbla ma' siti f'Greenland u fl-Iżlanda tal-ħabta tal-1000 W.K. Anse aux Meadows huwa l-uniku sit Nordiku kkonfermat fl-Amerka ta' Fuq, 'il barra minn Greenland.<ref>{{Ċita web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/codroy-valley-vikings-report-1.4684066|titlu=Archeological quest for Codroy Valley Vikings comes up short {{!}} CBC News|data=2018-06-03|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180603023906/http://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/codroy-valley-vikings-report-1.4684066|arkivju-data=2018-06-03|url-status=bot: unknown}}</ref> Jirrappreżenta l-iżjed post imbiegħed magħruf tal-esplorazzjoni u tal-insedjament tal-Ewropej fid-Dinja l-Ġdida qabel il-vjaġġi ta' [[Kristofru Kolombu]] kważi 500 sena wara. L-istoriċi spekulaw li kien hemm siti Nordiċi oħra, jew mill-inqas kuntatti kummerċjali oħra bejn in-Nordiċi u l-Amerikani Nattivi fl-Artiku Kanadiż.<ref>{{Ċita web|url=http://www.cbc.ca/natureofthings/episodes/the-norse-an-arctic-mystery|titlu=The Norse: An Arctic Mystery|data=2016-10-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20161027120040/http://www.cbc.ca/natureofthings/episodes/the-norse-an-arctic-mystery|arkivju-data=2016-10-27|url-status=bot: unknown}}</ref> Fl-2012 x'aktarx li ġew identifikati siti Nordiċi oħra f'Nanook fil-Wied ta' Tanfield fil-Gżira ta' Baffin, kif ukoll f'Nunguvik, il-Gżira ta' Willows u fil-Gżejjer Avayalik.<ref>{{Ċita web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2012/11/vikings-and-indians/pringle-text|titlu=Vikings and Native Americans - Pictures, More From National Geographic Magazine|data=2018-01-19|sit=web.archive.org|data-aċċess=2024-06-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180119110451/http://ngm.nationalgeographic.com/2012/11/vikings-and-indians/pringle-text|arkivju-data=2018-01-19|url-status=dead}}</ref> Point Rosee, fil-Lbiċ ta' Newfoundland, li n-[[National Geographic]] u l-[[BBC]] urew bħala sit Nordiku ieħor, ġie skavat fl-2015 u fl-2016, iżda ma nstabet l-ebda evidenza ta' preżenza Nordika. === Sit Storiku Nazzjonali (1968–preżent) === [[File:L'Anse_aux_Meadows,_main_area_inside_long_house.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L'Anse_aux_Meadows,_main_area_inside_long_house.jpg|daqsminuri|Rikostruzzjoni interna ta' dar twila Nordika b'saff tal-ħamrija u tal-ħaxix fuq qafas tal-injam, fit-Tramuntana tas-sit arkeoloġiku.]] F'Novembru 1968, il-gvern tal-Kanada ddeżinja s-sit arkeoloġiku bħala Sit Storiku Nazzjonali tal-Kanada. Is-sit tniżżel ukoll fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1978.<ref name=":0" /> Wara li Anse aux Meadows ġie ddeżinjat bħala Sit Storiku Nazzjonali, l-inħawi, u l-programmi turistiċi relatati, ġew ġestiti minn Parks Canada. Wara li tlestew l-ewwel skavi, ġew ordnati żewġ skavi oħra tas-sit minn Parks Canada. L-iskavi tmexxew minn [[Bengt Schonbach]] mill-1973 sal-1975 u minn Birgitta Wallace fl-1976. Wara kull perjodu ta' skavi, is-sit reġa' ġie mirdum għall-protezzjoni u għall-konservazzjoni tar-riżorsi [[Kultura|kulturali]]. Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet [[Arti|artistiċi]] jew letterarji ta' valur universali straordinarju".<ref name=":0" /> Il-fdalijiet ta' seba' binjiet Nordiċi jinsabu għall-wiri fis-Sit Storiku Nazzjonali. Fit-Tramuntana tal-fdalijiet hemm binjiet rikostruwiti, li nbnew fl-aħħar tas-seklu 20, bħala parti minn wirja interpretattiva tas-Sit Storiku Nazzjonali. Fis-sit hemm ukoll il-fdalijiet ta' kamp tal-kaċċa tal-Aboriġini, fil-Lbiċ tal-fdalijiet Nordiċi. Faċilitajiet oħra fis-sit jinkludu żoni għal picnics u ċentru għall-viżitaturi. == Rabta mas-sagi ta' Vinland == [[Adam ta' Bremen]], ekkleżjastiku [[Ġermanja|Ġermaniż]], kien l-ewwel Ewropew li semma lil Vinland. F'test li fassal għall-ħabta tal-1073, huwa kiteb li:<blockquote>Hu [ir-re [[Danimarka|Daniż]], [[Sven Estridsson]]] qalli wkoll bi gżira oħra skoperta minn bosta f'dak l-oċean. Tissejjaħ Vinland peress li hemmhekk jikber l-għeneb selvaġġ, li jintuża għall-produzzjoni ta' nbid mill-aqwa. Barra minn hekk, li hemmhekk jikbru l-għelejjel selvaġġi b'abbundanza, ma aċċertajnihx mill-għajdut iżda minn rapporti affidabbli tad-Daniżi.<ref>Perkins, R.M. (June 1974). "Norse Implications". ''The Geographical Journal''. '''140''' (2): 199–205.</ref></blockquote> [[File:Skálholt-Karte.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sk%C3%A1lholt-Karte.png|xellug|daqsminuri|Il-Mappa ta' Skálholt tal-1590 li turi l-ismijiet Latinizzati tal-postijiet Nordiċi fl-Amerka ta' Fuq:• L-Art tar-''Risi'' (post mitiku);• Greenland; • Helluland (il-Gżira ta' Baffin)• Markland (il-[[Peniżola]] ta' Labrador); • L-Art tal-i''Skrælings'' (pożizzjoni mhux identifikata);• Promontorju ta' Vinland (il-Peniżola l-Kbira tat-Tramuntana).]] Din is-silta ta' hawn fuq hija minn storja li ħejja Adam ta' Bremen dwar l-arċisqfijiet ta' [[Amburgu]]-Bremen li dak iż-żmien kellhom awtorità ekkleżjastika fuq l-Iskandinavja (id-dar oriġinali tal-popli Nordiċi). Is-sagi Nordiċi huma verżjonijiet bil-miktub ta' tradizzjonijiet iktar antiki bil-fomm. Żewġ sagi Iżlandiżi, magħruf iktar bħala s-''Saga taċ-Ċittadini ta' Greenland'' u s-''Saga ta' Erik l-Aħmar'', jiddeskrivu l-esperjenzi taċ-ċittadini Nordiċi ta' Greenland li skoprew u ppruvaw jinsedjaw l-art lejn il-Punent ta' Greenland, li huma sejħulha Vinland. Is-sagi jissuġġerixxu li l-insedjament ta' Vinland ma rnexxiex minħabba kunflitti fi ħdan il-komunità Nordika, kif ukol bejn in-Nordiċi u l-poplu nattiv tal-post, li sejħulhom l-i''Skrælings''.<ref>Murrin, John M.; Johnson, Paul E.; McPherson, James M.; Fahs, Alice; Gerstle, Gary (2008). ''Liberty, Equality, Power: A History of the American People, Compact'' (5th ed.). Thomson Wadsworth. p. 6. ISBN <bdi>978-0-495-41101-7</bdi>.</ref> Is-sit ta' Anse aux Meadows intuża bħala bażi għall-esplorazzjoni u kamp tax-xitwa għal spedizzjonijiet lejn in-Nofsinhar fil-Golf ta' St. Lawrence. L-insedjamenti ta' Vinland imsemmija f'dawn iż-żewġ sagi, Leifsbudir (Leif Ericson) u Hóp (ċittadini Nordiċi ta' Greenland), it-tnejn ġew indikati bħala s-sit ta' Anse aux Meadows.<ref>Wallace, Birgitta; Sollbach, Gerhard E. (it-18 ta' Mejju 2010). "Vinland-Rätsel gelöst" [Vinland Riddle Solved]. ''Damals'' (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]). Vol. 42, no. 5. pp. 47–48.</ref><ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Wallace|isem1=Birgitta|data=2003|titlu=The Norse in Newfoundland: L'Anse aux Meadows and Vinland|url=https://journals.lib.unb.ca/index.php/NFLDS/article/view/140|rivista=Newfoundland & Labrador Studies|lingwa=en|volum=19|numru=1}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Siti arkeoloġiċi]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Kanada]] [[Kategorija:Parks Nazzjonali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada]] 2o6zh2ph7evyysmn12vhhw3ejmnv2p1 Ian Borg 0 33100 333214 323384 2026-10-27T02:25:58Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333214 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija|image=[[File:Ian Borg in Vienna on 19 October 2023 (cropped).jpg|245px]]|caption=Ian Borg fl-2023, fi [[Vjenna]]}} Dr '''Ian Borg''' (imwieled fl-1986) huwa politiku Malti li bħalissa jservi bħala Deputat Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ, kif ukoll iċ-Chair-in-Office tal- Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE) . Rikonoxxut għat-tmexxija dinamika u d-dehen diplomatiku tiegħu, Dr Borg għandu rwol ċentrali fit-tiswir tal-politika barranija ta’ Malta, jgħolli l-profil internazzjonali tal-pajjiż, irawwem relazzjonijiet ma’ nazzjonijiet individwali u organizzazzjonijiet globali, filwaqt li jikkoordina wkoll inizjattivi leġiżlattivi u jissorvelja kwistjonijiet parlamentari. == Ħajja bikrija u edukazzjoni == Ian Borg twieled u trabba [[Ħad-Dingli]]. L-interess bikri tiegħu fis-servizz pubbliku u l-governanza wassluh biex isegwi edukazzjoni legali. Huwa ggradwa mill-Università ta’ Malta fl-2012 wara li temm b’suċċess Dottorat fil-Liġi, Diploma fil-Prattika Nutarili Pubblika, u Baċellerat fil-Liġi. L-isfond legali tiegħu informa ħafna mix-xogħol tiegħu fis-servizz pubbliku, u pprovdilu pedament sod fil-governanza u fil-liġi internazzjonali. == Ħajja personali == Ian Borg huwa magħruf għall-impenn tiegħu għas-servizz pubbliku u l-passjoni tiegħu għall-iżvilupp ta’ [[Malta]] fix-xena globali. Huwa jkompli jkollu rwol influwenti kemm fl-affarijiet nazzjonali kif ukoll internazzjonali, b'enfasi fuq id-diplomazija, it-tkabbir ekonomiku, u l-iżvilupp sostenibbli. Huwa miżżewweġ lil [[Rachelle Borg Dingli]], u huma ġenituri ta’ Eva. == Karriera politika == Dr Borg huwa figura attiva fil-[[politika Maltija]], li ta’ spiss jimpenja ruħu ma’ udjenzi kemm domestiċi kif ukoll internazzjonali biex jippromwovi l-interessi ta’ [[Malta]] u jippromwovi l-kooperazzjoni globali. '''<big>Sindku ta’ Ħad-Dingli</big>''' Il-karriera politika ta’ Borg bdiet f’età eċċezzjonalment żgħira. Fl-2005, ta’ 19-il sena biss, ġie elett Sindku ta’ [[Ħad-Dingli]], u sar wieħed mill-iżgħar sindki fl-istorja ta’ [[Malta]]. Il-mandat tiegħu bħala Sindku kien ikkaratterizzat minn impenn għall-iżvilupp lokali u l-impenn tal-komunità. Huwa ġie elett mill-ġdid fl-2008 u għal darb'oħra fl-2012, serva sal-2013 meta għadda għall-politika nazzjonali<ref>{{Ċita web|url=https://electoral.gov.mt/ElectionResults/LocalCouncil?year=153&v=null|titlu=Electoral Commission of Malta|sit=electoral.gov.mt|data-aċċess=2024-12-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://electoral.gov.mt/ElectionResults/LocalCouncil?year=153&v=null|titlu=Electoral Commission of Malta|sit=electoral.gov.mt|data-aċċess=2024-12-03}}</ref>. '''<big>Segretarju Parlamentari għall-Presidenza tal-UE 2017 u Fondi tal-UE</big>''' Fl-2013, bħala l-iżgħar membru tal-Kabinett, Borg inħatar Segretarju Parlamentari għall-Presidenza tal-UE 2017 u Fondi tal-[[Unjoni Ewropea|UE]] fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, rwol li fih kien responsabbli mis-sorveljanza tal-presidenza ta’ [[Malta]] tal-[[Kunsill tal-Unjoni Ewropea|Kunsill tal-Unjoni]] Ewropea. u l-ġestjoni tal-fondi tal-UE tal-pajjiż. It-tmexxija tiegħu kienet strumentali biex Malta kisbet rata ta’ assorbiment ta’ 100% tal-fondi tal-UE għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. '''<big>Ministru għat-Trasport, Infrastruttura, u Proġetti Kapitali</big>''' Fl-2017, Borg inħatar [[Ministru għat-Trasport]], Infrastruttura, u Proġetti Kapitali. Matul il-mandat tiegħu, mexxa inizjattivi infrastrutturali kbar immirati biex itejbu l-konnettività u s-sostenibbiltà ta’ [[Malta]]. Taħt il-gwida tiegħu, sar progress sinifikanti fl-iżvilupp ta 'netwerks tat-toroq, sistemi ta' trasport pubbliku, u proġetti oħra ta 'infrastruttura kritika. Matul il-mandat tiegħu, huwa ssorvelja t-twaqqif tal-aġenzija Infrastructure Malta, li wasslet għall-ħolqien ta’ proġetti infrastrutturali importanti bħall-[[junction tal-Kappara]], il-proġett tal-junction tal-Marsa, u l-proġett Central Link. Dr Borg mexxa wkoll diversi inizjattivi trasformattivi, fosthom l-ewwel xogħlijiet ewlenin tal-Park Nazzjonali [[Ta' Qali|Ta’ Qali]] u l-Park Nazzjonali ta’ [[Bengħajsa]], tnejn mill-akbar spazji ħodor u żoni pubbliċi ta’ rikreazzjoni f’[[Malta]]. B’kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali u Infrastructure Malta, huwa beda wkoll proġett fuq livell nazzjonali biex jerġgħu jinbnew mijiet ta’ toroq residenzjali fil-lokalitajiet kollha, u b’mod sinifikanti jtejbu l-infrastruttura u l-aċċessibbiltà għall-komunitajiet madwar [[Malta]]. Barra minn hekk, issorvelja diversi proġetti mwettqa mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi, li kkontribwixxa għall-immodernizzar u t-titjib tal-infrastruttura pubblika tal-pajjiż<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/en/news/works-started-on-concert-area-at-ta-qali-malta-national-park/|titlu=Works started on Concert Area at Ta' Qali Malta National Park|kunjom=Galea|isem=Rachel|data=2020-09-16|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-12-03}}</ref>. Waħda mill-kisbiet ewlenin ta’ Dr Borg kienet it-tnedija tal-ewwel pjan tanġibbli ta’ [[Malta]] għal sistema tal-[[Metro ta' Malta|Metro]], proġett innovattiv immirat li jirrevoluzzjona t-trasport pubbliku u jindirizza l-ħtiġijiet ta’ mobilità fit-tul tan-nazzjon<ref>{{Ċita web|url=https://maltabusinessweekly.com/first-phase-of-metro-project-would-be-complete-within-five-to-eight-years/16200/|titlu=First phase of metro project would be complete within five to eight years {{!}} The Malta Business Weekly|kunjom=Aquilina|isem=Jake|data=2021-10-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2024-12-03|arkivju-data=2024-12-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241219043923/https://maltabusinessweekly.com/first-phase-of-metro-project-would-be-complete-within-five-to-eight-years/16200/|url-status=dead}}</ref>. '''<big>Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ</big>''' F’Marzu 2022, Borg inħatar [[Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ]]. F’dan ir-rwol, huwa kien impenjat b’mod attiv biex javvanza l-għanijiet tal-politika barranija ta’ [[Malta]], partikolarment fl-oqsma tal-paċi globali, is-sigurtà, u l-iżvilupp ekonomiku. L-isforzi diplomatiċi ta’ Borg ġew rikonoxxuti f’diversi livelli, inkluż il-presidenza tiegħu tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti fi Frar 2023 u April 2024. Huwa qed iservi wkoll bħala l-President fil-Kariga tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE) tal-2024. , fejn kien strumentali biex jindirizza sfidi globali urġenti filwaqt li għen lil din l-organizzazzjoni tiżgura r-riżorsi u t-tmexxija meħtieġa għas-sostenibbiltà futura tagħha. Fi Frar 2024, Borg żar l-Ukrajna bħala l-ewwel żjara internazzjonali tiegħu bħala Chairman fil-Kariga f’turija ta’ solidarjetà fost kunflitt kontinwu. Matul iż-żjara tiegħu, huwa enfasizza l-importanza tal-edukazzjoni quddiem id-diffikultajiet, billi kiteb "L-edukazzjoni hija l-akbar ċavetta għall-paċi" (L-edukazzjoni hija ċ-ċavetta għall-paċi) fuq il-ħitan ta’ skola ibbumbardata f’att simboliku ta’ appoġġ. Din iż-żjara enfasizzat l-impenn ta’ [[Malta]] għall-paċi globali u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali fi żmien il-gwerra. It-tmexxija ta’ Borg tkompli tkun rikonoxxuta internazzjonalment, u fl-2025, se jippresiedi l-Presidenza Maltija tal-Kunsill tal-Ewropa, u jkompli jikkontribwixxi għar-rwol ta’ Malta fil-promozzjoni tad-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem, u l-istat tad-dritt madwar l-[[Ewropa]]<ref>{{Ċita web|url=https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/Pages/2024/02/03/pr240159en.aspx|titlu=}}</ref>. '''<big>Viċi Kap għall-Affarijiet tal-Parlament</big>''' F'Settembru 2024, Dr Ian Borg ġie elett Deputat Kap għall-Affarijiet Parlamentari tal-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista]]. F’dan ir-rigward, huwa għalhekk inħatar Deputat Prim Ministru, minbarra r-rwol tiegħu bħala Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ. Din il-pożizzjoni l-ġdida tkompli ssaħħaħ l-influwenza tiegħu fi ħdan il-gvern Malti, fejn se jkollu rwol kritiku fil-koordinazzjoni ta’ inizjattivi leġiżlattivi u s-sorveljanza ta’ kwistjonijiet parlamentari, biex jissolidifika l-pożizzjoni tiegħu bħala figura ewlenija fix-xenarju politiku ta’ [[Malta]]<ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/vot-ta-fiducja-ghal-ian-borg-biex-jokkupa-l-kariga-ta-deputat-mexxej-ghall-affarijiet-tal-parlament/|titlu=Vot ta' fiduċja f'Ian Borg biex jokkupa l-kariga ta' Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Parlament|data=2024-09-14|lingwa=en-US|data-aċċess=2024-12-03|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241204151305/https://one.com.mt/vot-ta-fiducja-ghal-ian-borg-biex-jokkupa-l-kariga-ta-deputat-mexxej-ghall-affarijiet-tal-parlament/|arkivju-data=2024-12-04|url-status=dead}}</ref>. '''<big>[[Ministru għat-Turiżmu]]</big>''' Wara li Clayton Bartolo tefa’ r-riżenja tiegħu mill-Partit Laburista fis-26 ta’ Novembru 2024, Ian Borg ġie assenjat il-portafoll tat-Turiżmu minbarra r-rwol tiegħu bħala Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ. == Referenzi == 39z4iw6irsqeykqphhacf0x2b0b9pm3 2025 fil-mużika ta' Malta 0 33182 333221 331220 2026-10-27T08:13:49Z ToniSant 4257 /* Diċembru */ +1 333221 wikitext text/x-wiki Din hija lista ta' attivitajiet mużikali notevoli li ġraw u diski/recordings maħruġa fl-2025. Kull attività jew recording iridu jkunu sostanzjati minn referenza xierqa, u aktar minn waħda, meta dan possibli. ==Diski u recordings oħra maħruġa fl-2025== === Jannar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Warico |[[Manwel T]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/warico|titlu=Warico, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-03}}</ref> | |- |3 |Lil Din L-Art Ħelwa |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DeUAKTeoCTY|titlu=Lil DIn l-Art Ħelwa|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=3 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |8 |Ashes to Ashes |[[Matthew James]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6CY2qszOZDhyRSfGtTxBnL|titlu=Ashes to Ashes|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=8 Jannar 2025|sit=Spotify|lingwa=en, mt}}</ref> | |- |10 |Dancing with a Danger |[[Gaia Gambuzza]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/gaia-gambuzza-tohrog-il-vidjo-tal-kanzunetta-dancing-with-a-danger/|titlu=Gaia Gambuzza toħroġ il-vidjo tal-kanzunetta ‘’Dancing with a Danger’’|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=15 Jannar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mApyguAzzpY|titlu=Dancing with a Danger|kunjom=Gambuzza|isem=Gaia|data=10 Jannar 2025|sit=en}}</ref> | |- |11 |Burn |[[Luana Schembri]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EZWUIwKxGNA|titlu=Burn|kunjom=Schembri|isem=Luana|data=11 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |State of Mind |[[Nick Morales]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1gZEAxmdxRk|titlu=State of Mind|kunjom=Morales|isem=Nick|data=15 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |No More |[[Hanging by Threads]] |EP |Apple Music<ref>{{Ċita web|url=https://music.apple.com/mt/album/no-more-ep/1785425989|titlu=No More|kunjom=Hanging by Threads|data=15 Jannar 2025|sit=Apple Music|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Love Me |[[Megan May]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bMjd2w8aHt8|titlu=Love Me|kunjom=Megan May|data=17 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Natura Maltija [official sountrack] |[[Robert Farrugia]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/album/natura-maltija-official-soundtrack|titlu=Natura Maltija [official soundtrack], by Robert Farrugia|sit=Robert Farrugia|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-25}}</ref> | |- |17 |Feelings for You |Klingande & [[Shaun Farrugia]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6fSPmQVLaIBLnTSaDHolks|titlu=Feelings for You|kunjom=Klingande|kunjom2=Farrugia|isem2=Shaun|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=17 Jannar 2025}}</ref> | |- |18 |Imħabbatħabbat |Nick Morales |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://nickmorales.bandcamp.com/album/im-abbat-abbat|titlu=Imħabbatħabbat, by Nick Morales|data=18 Jannar 2025|sit=Nick Morales|lingwa=mt,en}}</ref> | |- |20 |Held |[[Claire Tonna]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://clairetonna.bandcamp.com/album/held-ep|titlu=HELD EP, by Claire Tonna|sit=Claire Tonna|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-30}}</ref> | |- |23 |Taħfirli? |[[Philip Vella]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0c6Mo1bIQ8Y|titlu=Taħfirli?|kunjom=Vella|isem=Philip|data=23 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |24 |Cookin' It Up |[[Jay Zinga]] + [[Brenda de Battista|Bee]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6LIykB1eSUI81gXRPjPiLe?si=e790477809b64d3f|titlu=Cookin' It Up|kunjom=Zinga|isem=Jay|kunjom2=de Battista|isem2=Brenda|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Opium |[[The Bride]] |Single |Audio only on YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=udpJyVTtzRg|titlu=Opium|kunjom=The Bride|data=25 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Il-Protesta |[[David Sammut il-Buggly]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tilef-lill-ibnu-bsuwicidju-jipprotesta-bdiska-ghax-thalla-fl-ghama-dwar-l-inkjesta/|titlu=Tilef lil ibnu b’suwiċidju; jipprotesta b’diska għax tħalla fl-għama dwar l-inkjesta|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=27 Jannar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uIz9ks-5QZ0|titlu=Il-Protesta|kunjom=Sammut|isem=David|data=26 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |26 |Gravity |[[Claire Marante]] |Single |Audio only on YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qo4BiZSH-2A|titlu=Gravity|kunjom=Marante|isem=Claire|data=26 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |No Defeat |[[Kiita C]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ceI8eTZP-GE|titlu=No Defeat|kunjom=Cardona|isem=NIkita|data=28 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |Qum Minn Hemm |[[ONE11]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cX9RxbhMJn0|titlu=Qum Minn Hemm|kunjom=ONE11|data=31 Jannar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |} === Frar === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Ticket to the Moon |[[Chasing Pandora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q7wlf1WFJ68|titlu=Ticket to the Moon|kunjom=Chasing Pandora|data=3 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |A Mild Winter (Urulu Remix) |[[Owen Jay]] & [[Melchior Sultana]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://battibatti.bandcamp.com/album/bb26-a-mild-winter-urulu-remix|titlu=BB26 - A Mild Winter (Urulu Remix), by Owen Jay & Melchior Sultana|sit=Battibatti|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-28}}</ref> | |- |5 |Keep On Running |[[That bb]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://thatbb.bandcamp.com/track/keep-on-running|titlu=Keep on Running, by That bb|kunjom=Theuma|isem=Rebecca|data=5 Frar 2025|sit=That bb|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-17}}</ref> | |- |7 |Ġaħan |[[Kill The Action]] feat. [[Myles Azzopardi|Myles]], [[Funky Monkey]] & [[DJ Mac]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KZyOOu238FU|titlu=Ġaħan|kunjom=Kill the Action|data=7 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |7 |Don't Slip Away |[[Martina Fenech]] |Lyric video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/martina-fenech-bhoss-gdid-fdont-slip-away/|titlu=Don't Slip Away|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 Frar 2025|sit=Newbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SXIFmS89IjA|titlu=Don't Slip Away|kunjom=Fenech|isem=Martina|data=7 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Cartwheel |[[Banjo Lucia]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://banjolucia.bandcamp.com/track/cartwheel|titlu=Cartwheel, by Banjo Lucia|kunjom=Caruana-Butler|isem=Banjo|data=7 Frar 2025|sit=Banjo Lucia|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-16}}</ref> | |- |10 |Sparks |[[Notes to Addy]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0DWBx6HcXocjnpyFCJJxCh|titlu=Sparks|kunjom=Grech|isem=Adrian|data=10 Frar 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |Happier |[[Kayati]] |Lyric video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kayati-jniedu-s-single-gdida-taghhom-happier/|titlu=Kayati jniedu s-single ġdida tagħhom ‘Happier’|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=E9rPw0Q9XGI|titlu=Happier|kunjom=Kayati|data=12 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |14 |Għidli Int Ja Mara / Il-Ballata tax-Xagħri |[[David Schembri]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://dejvid.bandcamp.com/album/g-idli-int-ja-mara|titlu=Għidli Int Ja Mara, by David Schembri|kunjom=Schembri|isem=David|data=14 Frar 2025|sit=|lingwa=mt|data-aċċess=2025-02-28}}</ref> | |- |14 |Nisa Tal-Lejl |[[Bruda]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I_rLrmgg5Ek|titlu=Nisa Tal-Lejl|kunjom=Bruda|data=14 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Falling |[[Nate Rope]] + [[Ember Skky]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/02xn84CP3TfhWAhagfc4g2|titlu=Falling|kunjom=Rope|isem=Nate|data=15 Frar 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |Żmien Ieħor |[[Klikka (trio vokali)|Klikka]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=A7Ws-lFPcBw|titlu=Żmien Ieħor|kunjom=Klikka|data=16 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |19 |Tibqax Tgħix fil-Passat |[[Kapitlu Tlettax]] feat. [[Liston Bongailas|Liston]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SnVYbmx5reQ|titlu=Tibqax Tgħix fil-Passat|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=19 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |21 |Raymond Fenech’s Funeral Marches |[[Għaqda Każin Banda San Filep]] |Album |CD<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/composer-raymond-fenech-launch-cd-funeral-marches.1105259|titlu=Composer Raymond Fenech to launch CD of funeral marches (press release)|kunjom=|isem=|data=2025-02-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-02-17}}</ref> | |- |21 |Hank Rules |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/hank-rules|titlu=Hank Rules, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-03}}</ref> | |- |28 |Un Giorno |[[Martina Cutajar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FNb_VJUXyZE|titlu=Un Giorno|kunjom=Cutajar|isem=Martina|data=28 Frar 2025|sit=YouTube|lingwa=it}}</ref> | |- |28 |Xemx Tiela |[[ONE11]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1GmgdAHGJ8SzW4mZNM3gQH|titlu=Xemx Tiela|kunjom=Cordina|isem=CJ|data=28 Frar 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |28 |Serendipity |[[Sandro Zerafa]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1TVFQyCQZbkBYaThNomSsz|titlu=Serendipity|kunjom=Zerafa|isem=Sandro|data=28 Frar 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Marzu === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |No Tears Left To Cry |[[Andre Camilleri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6UWeo9Xf9BE|titlu=No Tears Left To Cry|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=3 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Zulu Drum |Manwel T |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/zulu-drum|titlu=Zulu Drum, by MANWEL T|sit=MANWEL T|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-09}}</ref> | |- |7 |Turn on the Light |[[Luke Chappell]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EoFkJnpz12Q|titlu=Turn on the Light|kunjom=Chappell|isem=Luke|data=7 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Lil Din l-Art Ħelwa (acoustic) |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RJsN9l-LYJ0|titlu=Lil Din l-Art Ħelwa (acoustic)|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=7 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |7 |2x2 |[[Aidan Cassar|Aidan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y5eQQlt-fSk|titlu=2x2|kunjom=Cassar|isem=Aidan|data=7 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=en,mt}}</ref> | |- |8 |Żifna f'Ħolma |[[13 Year Later]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/13-years-later-press-release|titlu=13 YEARS LATER press release|kunjom=|isem=|data=2025-03-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5mQlOqYJkZELOTKl5jIqag|titlu=Żifna f'Ħolma|kunjom=13 Years Later|data=8 Marzu 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Onestament |[[Bużu (rapper)|Bużu]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2YTF0fKhth2RK9bPdgASqy|titlu=Onestament|kunjom=Bużu|data=11 Marzu 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |14 |Where Are You Now |[[Toby Farrugia]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DzTPPeKdyUw|titlu=Where Are You Now|kunjom=Farrugia|isem=Toby|data=14 March 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Nothing Comes Easy |[[OutBound]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0SlQfy7exE|titlu=Nothing Comes Easy|kunjom=OutBound|data=19 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Through Blackened Waters |[[Angelcrypt]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://angelcrypt.bandcamp.com/track/through-blackened-waters|titlu=Through Blackened Waters, by Angelcrypt|sit=Angelcrypt|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-21}}</ref> | |- |20 |Fragile |[[Red Electric]] feat. [[Chasing Pandora]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_RnK8zqdKC4|titlu=Fragile|kunjom=Red Electric|kunjom2=Chasing Pandora|data=20 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Dyż-Location |[[Child]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://child-music.bandcamp.com/album/dy-lokazzjoni|titlu=Dyż-Location|kunjom=Child|data=21 Marzu 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Shalom |[[Karm Debattista mssp]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cJuiA1cxx5A|titlu=Shalom|kunjom=Debattista|isem=Karm|data=21 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |21 |Evil Gnome of Doom Vol.3 |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/evil-gnome-of-doom-volume-3|titlu=Evil Gnome Of Doom Volume 3, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-17}}</ref> | |- |21 |Midnight Pill |[[Faddi]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://khoros-label.bandcamp.com/album/khr078-midnight-pill|titlu=KHR078 {{!}} Midnight Pill, by Faddi|sit=KHOROS RECORDS LTD|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-06}}</ref> | |- |27 |Malju |[[Michael Azzopardi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4e7IMRYU_10|titlu=Malju|kunjom=Azzopardi|isem=Michael|data=27 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |27 |Released |[[Maria Bea]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/from-classical-roots-to-reinvention-maria-borg-on-the-journey-to-maria-bea|titlu=From Classical Roots to Reinvention: Maria Borg on the Journey to Maria Bea|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2025-04-14|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4zHQkkZ2KMhmKVPR0qf658|titlu=Released|kunjom=Borg|isem=Maria|data=27 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Stajna Konna Aħna |[[Jamie Cardona]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1nPcvl1VWqI|titlu=Stajna Konna Aħna|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=28 Marzu 2025}}</ref> | |- |28 |Tfal tax-Xemx |Michael Azzopardi |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://michaelazzopardi.bandcamp.com/album/tfal-tax-xemx|titlu=Tfal tax-Xemx|kunjom=Azzopardi|isem=Michael|data=28 Marzu 2025|sit=Bandcamp|lingwa=mt}}</ref> | |- |28 |Perfett |[[Pamela Bezzina]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vjSzPqHw_Yg|titlu=Perfett|kunjom=Bezzina|isem=Pamela|data=28 Marzu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |31 |Amy |[[The Crowns]] X [[Jimmy Tyrrell]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jGQ9ihG2e04|titlu=Amy|kunjom=The Crowns|kunjom2=Tyrrell|isem2=Jimmy|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === April === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Dak Li Hemm Fil-Qalb |[[Maria Zahra Brincat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bWSS1K2SLUA|titlu=Dak Li Hemm fil-Qalb|kunjom=Zahra Brincat|isem=Maria|data=2 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Walls of Jerico |[[Melbourne Ska Orchestra]] |Single |Various platforms<ref>{{Ċita web|url=https://snd.click/wallsofjericho|titlu=Walls of Jericho|kunjom=Melbourne Ska Orchestra|isem=|data=4 April 2025|sit=snd.click|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-17}}</ref> | |- |6 |Rest, Sir Snock |[[Fake Ophelia]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://myfairlsdy.bandcamp.com/album/rest-sir-snock|titlu=Rest, Sir Snock, by Fake Ophelia|sit=My Fair Lsdy Records|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-17}}</ref> | |- |7 |Kant |[[Splinter Studio]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5y2Wr7qBAtg|titlu=Kant|kunjom=Depasquale|isem=David|data=7 April 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |10 |Ħsibijiet |[[Kapitlu Tlettax]] ft. [[Ema Vella]] + [[Liston Bongailas|Liston]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RlSIt7A5OkA|titlu=Ħsibijiet|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=10 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |10 |Illum |[[Rita Pace]] + [[Renè Mamo]] |Lyric video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kanzunetta-dwar-il-fragilita-tal-hajja-u-kemm-kull-mument-huwa-prezzjuz/|titlu=Kanzunetta dwar il-fragilità tal-ħajja u kemm kull mument huwa prezzjuż|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 April 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qtccmST425U|titlu=Illum|kunjom=Pace|isem=Rita|kunjom2=Mamo|isem2=Renè|data=10 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Melita: Maltese Piano Music |[[Charlene Farrugia]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://x2.timesofmalta.com/20250408/sunday-circle/maltese-piano-music-gets-international-acclaim/|titlu=Maltese piano music gets international acclaim|kunjom=Lafferty|isem=Esther|data=2025-04-08|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-04-17}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0EOLvukeFxM23WypkNTC60|titlu=Melita: Maltese Piano Music|kunjom=Farrugia|isem=Charlene|data=11 April 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Ikaru |[[Stephanie Sant]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YZM1l69TRLc|titlu=Ikaru|kunjom=Sant|isem=Stephanie|data=11 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |Talking to Ghosts |[[Hanging by Threads]] |Single |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/41qVh7HrrWLbJK6RilrgGw|titlu=Talking to Ghosts|kunjom=Hanging by Threads|data=11 April 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Farfett Blu |[[Bard (kantant)|Bard]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=N0QggXu2xkQ|titlu=Farfett Blue|kunjom=Bard|data=12 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |Letter to You |[[Dizzy Goku]] |SIngle |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4hOAvjCjMBBaMrYWsTrbes|titlu=Letter to You|kunjom=Goku|isem=Dizzy|data=20 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Illejla |[[Aicha Xixa]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dwXtbq-EShs|titlu=Illejla|kunjom=Xixa|isem=Aicha|data=17 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Falling Knives |[[Chess Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0RY92M5EW4w|titlu=Falling Knives|kunjom=Galea|isem=Chess|data=18 April 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Out Of This World |[[Carlo Gerada]] + [[Kevin Paul]] + [[Matthew James]] |Video |Love Island Malta Season 3 Official Theme Song - YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14EkahLP2wY|titlu=Out Of This World|kunjom=Gerada|isem=Carlo|kunjom2=Calleja|isem2=Kevin Paul|kunjom3=Borg|isem3=Matthew James|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |24 |Make America Great Again? |[[Andre Camilleri]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/track/make-america-great-again|titlu=Make America Great Again?, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2025-04-24}}</ref> | |- |24 |If ur leavin' |[[Luke Chappell]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xpk96uL87aw|titlu=If ur leavin|kunjom=Chappell|isem=Luke|data=24 April 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Issir Sinjur |[[Myles Azzopardi|Myles]] feat. [[Funky Monkey]] + [[DJ Mac]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KMNAvonJGcM|titlu=Issir Sinjur|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=25 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |25 |Akshara |[[Benji Cachia]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/benji-cachia-press-release|titlu=Benji Cachia press release|kunjom=|isem=|data=2025-01-28|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2025-01-28}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/it-big-mix-ranch-drummer-benji-cachia-launch-solo-album.1108330|titlu=‘It’s a big mix’ – Ranch drummer Benji Cachia to launch solo album|kunjom=Cummings|isem=James|data=2025-04-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-04-20}}</ref> |Vinyl + Apple Music<ref>{{Ċita web|url=https://music.apple.com/album/akshara/1814258019|titlu=Ashkara|kunjom=Cachia|isem=Benji|data=25 April 2025|sit=Apple Music|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Is This How It Ends? |[[Sarah Bonnici]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HnapQcEA0hI|titlu=Is This How It Ends?|kunjom=Bonnici|isem=Sarah|data=25 April 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |Confessional |[[Tara Formosa]] |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6NiildnXauuZ4zYhTgEav6|titlu=Confessional|kunjom=Formosa|isem=Tara|data=25 Mejju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |29 |The Words Are Stuck In My Throat |[[That bb]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://wrongisland.bandcamp.com/album/the-words-are-stuck-in-my-throat|titlu=The Words are Stuck in my Throat, by That bb|sit=Wrong Island Communications|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-17}}</ref> | |- |30 |So What |[[Divine Sinners]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wVLICq3HMRU|titlu=So What|kunjom=Divine Sinners|data=30 April 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |30 |Dawn il-Widien |[[The Travellers (grupp Malti)|The Travellers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z3Y6fblEFFo|titlu=Dawn il-Widien|kunjom=The Travellers|data=30 April 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |30 |Ground Zero |[[Kevin Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6P9KQw6kBaG6JsltJw3paz|titlu=Ground Zero|kunjom=Borg|isem=Kevin|data=30 April 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |} === Mejju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Two |[[Dario Genovese]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4m0CmkGQLcyM6vH3irFbDe|titlu=Two|kunjom=Genovese|isem=Dario|data=2 Mejju 2025|sit=open.spotify.com|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-03}}</ref> | |- |2 |Slave of the Machine |[[Melchior Sultana]] & [[Janelle Pulo]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/slave-of-the-machine|titlu=Slave Of The Machine, by Melchior Sultana & Janelle Pulo|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-10}}</ref> | |- |5 |Don't Forget Me |[[Lighthouse (band)|Lighthouse]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hGqmL0bXg7A|titlu=Don't Forget Me|kunjom=Lighthouse|data=5 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Boogeyman (piano acoustic version) |[[Chess Galea]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=D1HmjZop134|titlu=Boogeyman (piano acoustic version)|kunjom=Galea|isem=Chess|data=9 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |99 |[[Ben Miller]] feat. [[Abire]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=s0YfnOFzgpQ|titlu=99|kunjom=Miller|isem=Ben|data=9 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Bloat Drone / Swallowed by the Swamp |[[Lady Lizard]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://ladylizard.bandcamp.com/album/bloat-drone-swallowed-by-the-swamp|titlu=BLOAT DRONE / SWALLOWED BY THE SWAMP, by Lady Lizard|sit=Lady Lizard|lingwa=en|data-aċċess=2025-06-01}}</ref> / cassette reissue | |- |15 |Runaway Heart |[[K.A.R.R.]] feat [[JJ Mist]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://karrmusic.bandcamp.com/track/runaway-heart-feat-jj-mist|titlu=Runaway Heart (feat. JJ Mist), by K.A.R.R|sit=K.A.R.R|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-22}}</ref> | |- |15 |Carpe Diem |[[Chellcy Reitsma]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1wBoEdCD9KW4gt1d1MYt0q|titlu=Carpe Diem|kunjom=Reitsma|isem=Chellcy|data=15 Mejju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Talking to Ghosts |[[Hanging By Threads]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rFcJuoy-rls|titlu=Talking to Ghosts|kunjom=Hanging By Threads|data=15 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |Lazarene |[[Dean Muscat]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/dean-muscat-to-release-debut-ep-lazarene-press-release|titlu=Dean Muscat to release debut EP 'Lazarene' -press release|kunjom=|isem=|data=2025-05-09|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-17}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://deanmuscat.bandcamp.com/album/lazarene|titlu=LAZARENE, by Dean Muscat|sit=Dean Muscat|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-17}}</ref> | |- |18 |Live at The Garage (13th May 2022) |[[A Black White Satellite]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://ablackwhitesatellite.bandcamp.com/album/live-at-the-garage-13th-may-2022|titlu=Live at The Garage (13th May 2022), by A Black White Satellite|sit=A Black White Satellite|lingwa=en|data-aċċess=2025-06-14}}</ref> | |- |19 |More Than Love |[[Moira Stafrace|Moira]] feat. [[Avenue Sky]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ke-zcMtWdYs|titlu=More Than Love|kunjom=Stafrace|isem=Moira|kunjom2=Avenue Sky|data=19 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Welcome Signs |[[Dizzy Goku]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3eOuAXHmV9dtc0eRsDpkFE|titlu=Welcome Signs|kunjom=Goku|isem=Dizzy|data=20 Mejju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |Il-Kittieb |[[Beheaded]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t2B43MYXo6U|titlu=Il-Kittieb|kunjom=Beheaded|data=22 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |23 |Burgundy |Dario Genovese |EP |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/13PSkOAGz0FWQ3Ic0YDkTw|titlu=Burgundy|kunjom=Genovese|isem=Dario|data=23 Mejju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |The Sound of Tinkering |[[Stephen C. Spiteri|Stephen Spiteri]] |Album |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLfNGgS92pxida6ZrbYt0_2cq3d5TqB1MR|titlu=The Sound of Tinkering|kunjom=Spiteri|isem=Stephen|data=23 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> + CD<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/of-castles-chords-interview-with-stephen-c-spiteri|titlu=Of Castles & Chords – Interview with Stephen C. Spiteri|kunjom=Muscat|isem=Keith|data=2025-06-02|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-06}}</ref> | |- |24 |Jekyll & Hyde |[[Colourblind]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://x2.timesofmalta.com/20250527/sunday-circle/colourblind-return-with-new-single-after-10-year-hiatus/|titlu=Colourblind return with new single after 10-year hiatus|kunjom=|isem=|data=2025-05-27|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-06-01}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qyrUm96l-yk|titlu=Jekyll & Hyde|kunjom=Colourblind|data=24 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |26 |Neon Funk |[[Spooky Monkey]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YLaSoJAJ_Pc|titlu=Neon Funk|kunjom=Spooky Monkey|data=26 Mejju 2025|sit=YouTube}}</ref> | |- |28 |Hawn Għalik |[[Kapitlu Tlettax]] feat. Reanue |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S0ZB_Sh_p1g|titlu=Hawn Għalik|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=28 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |28 |The Ballad Of Monte Loco |[[Melbourne Ska Orchestra]] |Album |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/melbourne-ska-orchestra/sets/the-ballad-of-monte-loco|titlu=The Ballad Of Monte Loco|kunjom=Melbourne Ska Orchestra|sit=SoundCloud|lingwa=en|data-aċċess=2025-06-28}}</ref> | |- |28 |Songs |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/songs-2|titlu=Songs, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2025-07-09}}</ref> | |- |30 |Something in My Head |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8rNnkJsIssM|titlu=Something in My Head|kunjom=The Busker|data=30 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |30 |Do Trees Tire of Standing Still? |[[Claire Cordina]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://benmifsudjoslin.substack.com/p/a-troubling-question-and-a-trip-hop|titlu=A troubling question and a trip-hop direction – In conversation with Claire Cordina|kunjom=Joslin|isem=Ben Mifsud|data=2025-05-17|data-aċċess=2025-05-26}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://clairecordina.bandcamp.com/album/do-trees-get-tired-of-standing-still|titlu=Do Trees Get Tired of Standing Still?, by Claire Cordina|sit=Claire Cordina|lingwa=en|data-aċċess=2025-05-26}}</ref> | |- |30 |Salsa Verde |[[Tom Caruana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://tomcaruana-teasea.bandcamp.com/album/salsa-verde|titlu=Salsa Verde, by Tom Caruana|sit=Tom Caruana|lingwa=en|data-aċċess=2025-03-16}}</ref> | |- |30 |Seven Rays |[[Empire of the Ants]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4IfAWONiL9Myvwphx18OYs|titlu=Seven Rays|kunjom=Empire of the Ants|data=30 Mejju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> + Vinyl | |- |30 |Demel tal-Pakkett |[[Cyberia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/album/midday|titlu=Demel tal-Pakkett|kunjom=Cyberia|data=30 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |30 |Sold My Soul |[[Vinyl Paradise]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|data=30 Mejju 2025|kunjom=Vinyl Paradise|lingwa=en|sit=YouTube|titlu=Sold My Soul|url=https://www.youtube.com/watch?v=61DtRPdw9HA}}</ref> | |- |31 |Il-Ħajja |[[Neo-X]] feat. [[Cher Camilleri]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mY6epDDGEek|titlu=Il-Ħajja|kunjom=Neo-X|kunjom2=Camilleri|isem2=Cher|data=31 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |31 |Miegħek Jien (għal Dar Bjorn) |[[Kevin Paul]] & Midnight |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rR3bG52FPh0|titlu=Miegħek Jien|kunjom=Paul|isem=Kevin|data=31 Mejju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |} === Ġunju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |2 |Minn Għajnejja |[[Lokko]] |Single |Audio only on Youtube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QfhOWYunddQ|titlu=Minn Għanejja|kunjom=Lokko|data=2 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |2 |Ma Jejdu Xejn |Lokko |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=stwvP0pO8jo|titlu=Ma Jejdu Xejn|kunjom=Lokko|data=2 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |3 |Ward Ifuħ (Ċelebrazzjoni tal-Ħajja) |[[Andrew Cauchi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=njWya-82ykc|titlu=Ward Ifuħ|kunjom=Cauchi|isem=Andrew|data=3 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Lullaby |[[Lyndsay Pace|Lyndsay]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zmQ-7ePnEcU|titlu=Lullaby|kunjom=Pace|isem=Lyndsay|data=4 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Misunderstood |[[Cosette Baldacchino]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0aFPG5Y1Dnh1W7LE8jym8I|titlu=Misunderstood|kunjom=Baldacchino|isem=Cosette|data=4 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Cypher Verse (Vers Twil) |[[Lapes (rapper)|Lapes]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xflhYZVVfmg|titlu=Cypher Verse (Vers Twil)|kunjom=Lapes|data=5 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |6 |Unknown |[[Klinsmann Coleiro|Klinsmann]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2Jocx361enebj3uS25DgZV|titlu=Unknown|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=6 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |10 |Għawdex Tiegħi |[[The JoyGivers]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5V1R2JFolNEQIgiF2Cwglc|titlu=Għawdex Tiegħi|kunjom=The JoyGivers|data=10 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Festin għad-Dakkara |[[Christabelle Scerri]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://x2.timesofmalta.com/20250616/child/joyful-song-celebrates-the-importance-of-pollinators/|titlu=Joyful song celebrates the importance of pollinators|kunjom=|isem=|data=2025-06-16|sit=Times of Malta X2|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-06-19}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FZe0qeCks2M|titlu=Festin għad-Dakkara|kunjom=Scerri|isem=Christabelle|data=15 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |If I Ever Lose You |[[Matthew James]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vIaOjNLoNAE|titlu=If I Ever Lose You|kunjom=Borg|isem=Matthew James|data=12 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |Burning Out |Music Boy & Victis Tempo |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WinWlYf6EgY|titlu=Burning Out|kunjom=Musicboy|kunjom2=Victis|isem2=Tempo|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |If I Could |[[Michela Agius]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/4QQ8utayHZqg0uHzRb1Zic|titlu=If I Could|kunjom=Agius|isem=Michela|data=13 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |Abandoned by Humans-Adopted by Wolves |[[Devil's Breath]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://zazensoundspublishings.bandcamp.com/album/zzs-160-devils-breath-abandoned-by-humans-adopted-by-wolves-available-now-in-digi-format-sold-out-high-quality-digital-download|titlu=(ZZS 160) Devil's Breath "Abandoned by Humans-Adopted by Wolves" Available now in Digi Format (Sold Out) & High Quality Digital Download, by Devil's Breath|sit=Zazen Sounds Publishings|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-01}}</ref> | |- |17 |Somebody |[[Toby Farrugia]] ft. [[Noor]] |Single |Soundcloud<ref>{{Ċita web|url=https://soundcloud.com/tobyfarrugia/toby-farrugia-ft-noor-somebody|titlu=Somebody|kunjom=Farrugia|isem=Toby|kunjom2=Noor|data=17 Ġunju 2025|sit=Soundcloud|lingwa=en}}</ref> | |- |19 |Kuljum |[[Chiara Siracusa|Chiara]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://www.gwida.mt/mt/chiara-tniedi-l-kanzunetta-kuljum---il-ver-joni-bil-malti-tal-kanzunetta-angel-li-ng-atat-ukoll-libsa-did-bi-produzzjoni-aktar-moderna|titlu=Chiara Tniedi L-Kanzunetta Kuljum - Il-Verżjoni Bil-Malti Tal-Kanzunetta Angel Li Ngħatat Ukoll Libsa Ġdid Bi Produzzjoni Aktar Moderna!|kunjom=Calleja Bayliss|isem=Emil|data=20 Ġunju 2025|sit=www.gwida.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2025-06-28}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0D2aK0Io9R0WxhPC8Gqd1E|titlu=Kuljum|kunjom=Siracusa|isem=Chiara|data=19 Ġunju 2025|sit=Spotify}}</ref> | |- |20 |Run Away |[[The Alchemist (band)|The Alchemist]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5vkeu8JGWsSnhFMcWIJlcL|titlu=Run Away|kunjom=The Alchemist|data=20 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |20 |Tiny Keys Big Sound |[[Tricia Dawn Williams]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/46ePMho0xAMC7ro5qkxjZj|titlu=Tiny Keys Big Sound|kunjom=Williams|isem=Tricia Dawn|data=20 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2025-10-04}}</ref> | |- |21 |Maqsuma |[[Karmaġenn]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://karmagenn.bandcamp.com/album/maqsuma|titlu=Maqsuma, by Karmaġenn|sit=Karmaġenn|lingwa=en|data-aċċess=2025-06-25}}</ref> | |- |23 |BB27 - Homegrown EP |Various artists |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://battibatti.bandcamp.com/album/bb27-homegrown-ep|titlu=BB27 - Homegrown EP, by Various Artists|sit=Battibatti|lingwa=en|data-aċċess=2025-06-28}}</ref> | |- |25 |e ve ry th ing i am |[[Nate Rope]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2W9aqOpBVeNX2tgqfGKzz6|titlu=e ve ry th ing i am|kunjom=Rope|isem=Nathan|data=25 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-07}}</ref> | |- |26 |Għadam |[[Beheaded]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I7a3eC_PIC0|titlu=Għadam|kunjom=Beheaded|data=26 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |27 |Unknown |Klinsmann |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=plejoP_rngQ|titlu=Unknown|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=27 Ġunju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |27 |Supersonic |[[Mariah Mangion]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7pXovAN7gTUUMABILs4fig|titlu=Supersonic|kunjom=Mangion|isem=Mariah|data=27 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-07}}</ref> | |- |27 |Fractured |[[Johann Caruana]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/maltese-songwriter-makes-waves-debut-ep-us-radio-play.1113254|titlu=Maltese songwriter makes waves with debut EP and US radio play|kunjom=Release|isem=Press|data=2025-07-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-12-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/0ql0oEemo31F1j6uhuCFS7|titlu=Fractured|kunjom=Caruana|isem=Johann|data=27 Ġunju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-10}}</ref> | |} === Lulju === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |FN |[[Explicit]] |Single |Audio only on YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I7a3eC_PIC0|titlu=FN|kunjom=Explicit|data=1 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Unlikely |[[Bee (singer)|Bee]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6wsolblePTRIIEVs6l03LP|titlu=Unlikely|kunjom=de Battista|isem=Brenda|data=4 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Peace of Mind |[[Karhys]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/04zY8yaH7IeWgQNqUYlskk|titlu=Peace of Mind|kunjom=Karhys|data=4 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-07}}</ref> | |- |5 |The Fall |[[Hanging by Threads]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vj7bidHCfgc|titlu=The Fall|kunjom=Hanging by Threads|data=5 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |6 |Jas Rolyn |[[Waiting on Me]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QNPZDo4q9xc|titlu=Waiting on Me|kunjom=Rolyn|isem=Jas|data=6 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Back With The Phonk |[[Melchior Sultana]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://profoundsoundmusic.bandcamp.com/album/back-with-the-phonk|titlu=Back With The Phonk, by Melchior Sultana|kunjom=Sultana|isem=Melchior|data=9 Lulju 2025|sit=Profound Sound Music|lingwa=en|data-aċċess=2025-07-09}}</ref> | |- |9 |Too Much |[[Luke Vella]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4RIpCFmlnLipiX6Dp6kpXc|titlu=Too Much|kunjom=Vella|isem=Luke|data=9 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |9 |Capri |[[Davinia Pace|Davinia]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2FNiEl1xJQmFI9O1XxCfca|titlu=Capri|kunjom=Pace|isem=Davinia|data=9 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |11 |Jekk Taqa' Nkompli Ntik |[[5 Years From Now]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2xMme0yr0w4|titlu=Jekk Taqa' Nkompli Ntik|kunjom=5 Years From Now|data=11 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |11 |No Need To Be Alone |[[James Dratta]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/james-dratta-press-release|titlu=James Dratta press release|kunjom=|isem=|data=2025-07-18|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-01}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/02k0a4l9o9obclWrTe5wsh|titlu=No Need To Be Alone|kunjom=Attard|isem=James|data=11 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-01}}</ref> | |- |12 |Workout Dance |[[Deborah C]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/1o9aBl2tAP7eHR5gyNJa7a|titlu=Workout Dance|kunjom=C|isem=Deborah|data=12 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Dancing in the Sun |[[Scar (band)|Scar]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AmJaiVPxoB4|titlu=Dancing in the Sun|kunjom=Scar|data=15 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Always Mine |[[Kiita-C]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RD2d-e1F9JQ|titlu=Always Mine|kunjom=Cardona|isem=Nikita|data=15 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Int Kollox Għalija |[[Kersten Graham]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kersten-graham-bvidjo-emozzjonanti-ghall-kanzunetta-int-kollox-ghalija/|titlu=Kersten Graham b’vidjo emozzjonanti għall-kanzunetta “Int Kollox Għalija”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Lulju 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-V1cV-jiBKY|titlu=Int Kollox Għalija|kunjom=Graham|isem=Kersten|data=15 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |16 |L-Għanja tal-Poplu 2025 |Artisti Varji |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1LA2sMVegW6DRMLKmDHX2Y|titlu=L-Għanja tal-Poplu 2025|kunjom=Artisti Varji|data=16 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Għajjejt (i8) |[[Miriana Conte]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/miriana-conte-drops-official-music-video-for-ghajjejt-i8/|titlu=Miriana Conte Drops Official Music Video For 'Għajjejt (i8)'|kunjom=|data=2025-07-18|sit=MaltaDaily|lingwa=en-GB|data-aċċess=2025-07-20}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ao3kKfih8DU|titlu=Għajjejt (i8)|kunjom=Conte|isem=Miriana|data=17 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en,mt}}</ref> | |- |17 |Out of Time |[[Fake Ophelia]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://fakeophelia.bandcamp.com/album/out-of-time-ep|titlu=Out of Time (EP), by Fake Ophelia|sit=Fake Ophelia|lingwa=en|data-aċċess=2025-07-20}}</ref> | |- |18 |Imsaħħar f'Għajnejk |[[Kapitlu Tlettax]] feat. [[Debbie Scerri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zmeofn5qBJs|titlu=Imsaħħar f'Għajnejk|kunjom=Kapitlu Tlettax|kunjom2=Scerri|isem2=Debbie|data=18 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Will You? |[[Bee (kantanta)|Bee]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/08QC2RpPKPLlaYkrlXVkMo|titlu=Will You?|kunjom=Debattista|isem=Brenda|data=18 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-01}}</ref> | |- |23 |X'Għandi Bik |[[Kevin Borg]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/7t6bIM6BW8sAcHjPVCANPa|titlu=X'Għandi Bik|kunjom=Borg|isem=Kevin|data=23 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=mt}}</ref> | |- |25 |Għadam |[[Beheaded]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://agoniarecords.bandcamp.com/album/g-adam|titlu=Għadam, by Beheaded|sit=Agonia Records|lingwa=mt,en|data-aċċess=2025-07-31}}</ref> | |- |25 |Double Crossed |[[Mariah Gerada]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/6OCltGRJWh4gUe4gnLQcBS|titlu=Double Crossed|kunjom=Gerada|isem=Mariah|data=25 Lulju 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-22}}</ref> | |- |26 |Workout Dance |Deborah C |Lyric Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hiuz_84F0go|titlu=Workout Dance|kunjom=C|isem=Deborah|data=26 Lulju 2026|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Ġmiel |[[The Travellers (grupp Malti)|The Travellers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EymObc5KHRA|titlu=Ġmiel|kunjom=The Travellers|data=28 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |28 |I Hate It |[[Kayati]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1vTALMXABcs|titlu=I Hate It|kunjom=Kayati|data=28 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Il-Ballata tax-Xagħri |[[David Schembri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2MYovC-qKy0|titlu=Il-Ballata tax-Xagħri|kunjom=Schembri|isem=David|data=28 Lulju 2026|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |30 |Leħħa Dawl |[[Morena Camilleri|Morena]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/morena-tirritorna-bkanzunetta-favur-il-hajja|titlu=Morena tirritorna b’kanzunetta favur il-ħajja|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=30 Lulju 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZQXK0fQWIaA|titlu=Leħħa Dawl|kunjom=Morena|data=30 Lulju 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |} === Awwissu === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |1 |Kaxxa |[[Cyberia (band)|Cyberia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OBkqjs5CNN8|titlu=Kaxxa|kunjom=Cyberia|data=1 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |1 |House on Fire |[[Luke Chappell]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/1nvfzdf8mCR9IGJuOwCErd|titlu=House on Fire|kunjom=Chappell|isem=Luke|data=1 Awwissu 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Will We Survive? |[[Andrew Zammit]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hnDE7E6tZ_k|titlu=Will We Survive?|kunjom=Zammit|isem=Andrew|data=4 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Ejja Minn Hemm |[[Mat Rosales]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=diNoUeaO_uk|titlu=Ejja Minn Hemm|kunjom=Rosales|isem=Mat|data=8 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |8 |Will We Survive? |Andrew Zammit |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3WymTS8aO6Fgy6nOtEI6iV|titlu=Will We Survive?|kunjom=Zammit|isem=Andrew|data=8 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Roses and Thorns |[[Haley Azzopardi|Haley]] |Lyric video<ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/is-skiet-meta-relazzjoni-tibda-tixxellef-kanzunetta-gdida-ta-haley/|titlu=Is-skiet meta relazzjoni tibda tixxellef – kanzunetta ġdida ta' Haley|data=2025-08-08|lingwa=mt|data-aċċess=2025-08-22}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=P1z83TTUVxE|titlu=Roses and Thorns|kunjom=Azzopardi|isem=Haley|data=8 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Desire (25th anniversary version) |[[Claudette Pace]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/wara-25-sena-desire-titla-fil-quccata-tal-klassifika/|titlu=Wara 25 sena Desire titla’ fil-quċċata tal-klassifika|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Settembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3UobGVuBdZxn67fBlxmWBv|titlu=Desire|kunjom=Pace|isem=Claudette|data=8 Awwissu 2025|sit=Spotify|lingwa=en, mt|data-aċċess=2025-09-07}}</ref> | |- |8 |X' kopp għandek sieħbi |[[RawgħaDawgħa]] |Single |Audio only on YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z1SqYPPgoDc|titlu=X' kopp għandek sieħbi|kunjom=RawgħaDawgħa|data=8 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |8 |Lilek Irrid |[[Liston Bongailas|Liston]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/0YODMVrLwejJp8PICkMPTA|titlu=Lilek Irrid|kunjom=Bongailas|isem=Liston|data=8 Awwissu 2025|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2025-12-26}}</ref> | |- |14 |Mera tal-Passat |[[Kiita C]] feat. [[Majċa]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DJ67FXsFYUE|titlu=Mera tal-Passat|kunjom=Cordina|isem=Nikita|kunjom2=Lanzon|isem2=Eugenio|data=14 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Punky Tonk |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/punky-tonk|titlu=Punky Tonk|kunjom=Camilleri|isem=Andre|data=15 Awwissu 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Letter to You |[[Dizzy Goku]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lHRvVpJgy_U|titlu=Letter to You|kunjom=Goku|isem=Dizzy|data=15 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |15 |Promises |[[Mama Kin Spender]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://mamakinspender.bandcamp.com/album/promises|titlu=Promises, by Mama Kin Spender|sit=Mama Kin Spender|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-26}}</ref> | |- |16 |Another Yesterday |[[James Dratta]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eBahxhENs2I|titlu=Another Yesterday|kunjom=Attard|isem=James|data=16 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Beautiful Waste |Kristijan Volchev & [[Dylan De Bono]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=x4qiHlBtKZ8|titlu=Beautiful Waste|kunjom=Volchev|isem=Kristijan|kunjom2=De Bono|isem2=Dylan|data=18 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |18 |Mariana From Tijuana |[[Andre Camilleri]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/mariana-from-tijuana|titlu=Mariana From Tijuana, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2025-10-26}}</ref> | |- |19 |Tiftakar |[[Kapitlu Tlettax]] Ft . Yanika & Federica |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NcIEE3st3z0|titlu=Tiftakar|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=19 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |The Voice of Merzouga |[[Benji Cachia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MDxN47L6VjE|titlu=The Voice of Merzouga|kunjom=Cachia|isem=Benji|data=20 Awwissu 2025|sit=YouTube}}</ref> | |- |22 |Divergent Paths |[[Timothy Garrett]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://timothy-garrett.bandcamp.com/album/divergent-paths|titlu=Divergent Paths|kunjom=Garrett|isem=Timothy|data=22 Awwissu 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |22 |midday |[[Robert Farrugia]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://robertfarrugia.bandcamp.com/album/midday|titlu=midday|kunjom=Farrugia|isem=Robert|data=22 Awwissu 2025|sit=Badncamp|lingwa=en}}</ref> | |- |25 |my Oh my |[[The Busker]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=F3mPbqHqn1Y|titlu=my Oh my|kunjom=The Busker|data=25 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |28 |Nixtieq Kont Banana |[[Marija Bellia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=q-0KHQ98ZV8|titlu=Nixtieq Kont Banana|kunjom=Bellia|isem=Marija|data=28 Awwissu 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |29 |Plunge (A Live EP) |[[Ben Mifsud Joslin]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://benmifsudjoslin.bandcamp.com/album/plunge-a-live-ep|titlu=Plunge (A Live EP)|kunjom=Mifsud Joslin|isem=Ben|data=29 Awwissu 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |29 |Capricorn |[[Manwel T]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/capricorn|titlu=Capricorn|kunjom=Tabone|isem=Emanuel|data=29 Awwissu 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |} === Settembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Higher |[[Victorio Gauci]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5VmABIbAImdtXzuPEHNK6W|titlu=Higher|kunjom=Gauci|isem=Victorio|data=3 Settembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-13}}</ref> | |- |4 |Ħames Minuti |[[Jamie Cardona]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2MPSFh06itc|titlu=Ħames Minuti|kunjom=Cardona|isem=Jamie|data=4 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |L-Innu tal-Bikkej |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EsJJtmD8-x0|titlu=L-Innu tal-Bikkej|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=4 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |4 |Stonefruit |[[Alexandra Alden]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PODTQ-i1xvM|titlu=Stonefruit|kunjom=Alden|isem=Alexandra|data=4 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |4 |Collidescope |[[Peach Talk]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|titlu=Collidescope|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en|url=https://open.spotify.com/track/407QlrNeVb0fJTyiuW2Fr8|sit=Spotify|data=4 Settembru 2025|kunjom=Peach Talk}}</ref> | |- |5 |Crying on the Dance Floor |[[Martina Cutajar]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2Lf5NCXoKvu4Tic6MfUsI4|titlu=Crying on the Dance Floor|kunjom=Cutajar|isem=Martina|data=5 Settembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-09-07}}</ref> | |- |8 |Down |[[Nathan Psaila|Nathan]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MEttsSPz6GI|titlu=Down|kunjom=Psaila|isem=Nathan|data=8 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |12 |Ma' Nżul ix-Xemx |[[Lara Zammit]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=D0f-g4G2SbM|titlu=Ma' Nżul ix-Xemx|kunjom=Zammit|isem=Lara|data=12 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |12 |Peaches & Cream |[[El Ferr]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|data=12 Settembru 2025|kunjom=El Ferr|lingwa=en|sit=Spotify|titlu=Peaches & Cream|url=https://open.spotify.com/track/0SNW9rjv6kj2iZPWvx3TuF}}</ref> | |- |12 |Il-Każin tal-Imqarbin (L-Album Live tal-Cast Oriġinali tal-2024) |[[Saydon Studio]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5T15gyRe2oLmBKJbd3ZevA|titlu=Il-Każin tal-Imqarbin (L-Album Live tal-Cast Oriġinali tal-2024)|kunjom=Saydon Studio|data=12 Settembru 2025|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref> | |- |17 |The Fall |[[Kill the Action]] feat. [[Moira Stafrace]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY14rV7xxAE|titlu=The Fall|kunjom=Kill the Action|data=17 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Mal-Ħlejjaq Infaħħruk |[[Karen Debattista]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kanzunetta-gdida-fit-800-anniversarju-mill-kantiku-tal-holqien-ta-san-frangisk/|titlu=Kanzunetta ġdida fit-800 anniversarju mill-Kantiku tal-Ħolqien ta’ San Franġisk|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=17 Settembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H11_NjfURhY|titlu=Mal-Ħlejjaq Infaħħruk|kunjom=Debattista|isem=Karen|data=17 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |18 |Ittra Lil Tfuliti |[[ONE11]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FJLj5wBid2s|titlu=Ittra Lil Tfuliti|kunjom=Cordina|isem=CJ|data=18 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |19 |Sweet Little Bird |[[Mark Anthony Bartolo]] |Single<ref>{{Ċita web|titlu='Sweet Little Tiny Bird' Tfakkarna Kemm Hi Sabiħa S-Sempliċità - Mark Anthony B'Kanzunetta Ġdida|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=mt|url=https://www.gwida.mt/mt/sweet-little-tiny-bird-tfakkarna-kemm-hi-sabi-a-s-sempli-it---mark-anthony-b-kanzunetta-dida|sit=www.gwida.mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/5rDWy2wQLg4bBR5zMyR983|titlu=Sweet Little Bird|kunjom=Bartolo|isem=Mark Anthony|data=19 Settembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-22}}</ref> | |- |19 |Tell Your Mama |[[Kayati]] |Single<ref>{{Ċita web|titlu=L-Aħwa Kayati Jniedu Kanzunetta Ġdida Bl-Isem Ta' 'Tell Your Mama'|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=mt|url=https://www.gwida.mt/mt/l-a-wa-kayati-jniedu-kanzunetta-dida-bl-isem-ta-tell-your-mama|sit=www.gwida.mt}}</ref><ref>{{Ċita web|titlu=Kayati press release|isem=Noel|kunjom=Mifsud|data=2025-09-19|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en|url=https://www.melodija.eu/post/kayati-press-release-1|sit=Melodija}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|titlu=Tell Your Mama|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en|url=https://open.spotify.com/track/258Yia5B4AHK8N8Q9bQgcN|sit=Spotify|data=19 Settembru 2025|kunjom=Kayati}}</ref> | |- |19 |Mine |[[Banjo Lucia]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://banjolucia.bandcamp.com/album/mine|titlu=Mine, by Banjo Lucia|sit=Banjo Lucia|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |26 |Illum Illum |[[Mikiel Camilleri Haber|Mik il-Malti]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/2du26fs1fPhxjDQlY1SgqO|titlu=Illum Illum|kunjom=Camilleri Haber|isem=Mikiel|data=26 Settembru 2025|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2025-10-12}}</ref> | |- |26 |Chaos & Cadence |[[Klinsmann Coleiro|Klinsmann]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/6JPGXqXdrEeVrqovmgqjLR|titlu=Chaos & Cadence|kunjom=Coleiro|isem=Klinsmann|data=26 Settembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-10-12}}</ref> | |- |26 |Everything We Know Has Changed |[[Timothy Garrett]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://timothy-garrett.bandcamp.com/album/everything-we-know-has-changed|titlu=Everything We Know Has Changed, by Timothy Garrett|sit=Timothy Garrett|lingwa=en|data-aċċess=2025-10-12}}</ref> | |- |30 |Ascending |[[Niko Jay]] |EP<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/watch-music-producer-niko-jay-aged-12-releases-first-ep.1117867|titlu=Meet the 12-year-old music producer releasing records|kunjom=Cummings|isem=James|data=2025-10-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-10-25}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://battibatti.bandcamp.com/album/bb28-ascending-ep|titlu=BB28 - Ascending EP, by Niko Jay|sit=Batti Batti|lingwa=en|data-aċċess=2025-10-25}}</ref> | |- |30 |Kelma Ħielsa |[[Alwyn Borg Myatt]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BcuZPTkfua4|titlu=Kelma Ħielsa|kunjom=Borg Myatt|isem=Alwyn|data=30 Settembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |} === Ottubru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Africa |[[Manwel T]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://manwelt.bandcamp.com/album/africa|titlu=Africa, by MANWEL T|kunjom=Tabone|isem=Emanuel|data=3 Ottubru 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-23}}</ref> | |- |3 |You |[[Toby Farrugia]] feat. Sean Kamati |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=exwOwxKCIkk|titlu=You|kunjom=Farrugia|isem=Toby|data=3 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Two Sugars Less |[[Brenda Debattista|Bee]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9KmRC3CTJjo|titlu=Two Sugars Less|kunjom=Debattista|isem=Brenda|data=3 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |3 |Unlikely |Bee |EP<ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/lifestyle/music/unlikely-maltese-artist-bees-debut-ep-a-gentle-gut-punch-in-five-tracks/|titlu='Unlikely' Maltese Artist Bee’s Debut EP: A Gentle Gut Punch In Five Tracks|kunjom=Azzopardi|isem=John|data=2025-07-05|lingwa=en-GB|data-aċċess=2025-12-10}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/3ANJ5zDLu4kSDaGKqa2ZXe|titlu=Unlikely|kunjom=Bee|data=3 Ottubru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-10}}</ref> | |- |10 |Picture on the Wall |[[Ivan Grech]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ACHvfA2VQYY|titlu=Picture on the Wall|kunjom=Grech|isem=Ivan|data=10 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |10 |28 Tabs Open |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9zw9BEp7IBs|titlu=28 Tabs Open|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=10 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |13 |I Found You |[[Malcolm Pisani]] |Video<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-jiddedika-kanzunetta-lit-tfajla-li-ilha-ta-sapport-qawwi-ghal-11-il-sena/|titlu=Ara: Jiddedika kanzunetta lit-tfajla “li ilha ta’ sapport qawwi għal 11-il sena”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=19 Settembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=15QkA8OD7R8|titlu=I Found You|kunjom=Pisani|isem=Malcolm|data=13 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Revenge of the Hedgehog |[[Divine Sinners]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RQnZp8BhR-Y|titlu=Revenge of the Hedgehog|kunjom=Divine Sinners|data=17 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |17 |Fl-Eternità |[[Eleanor Cassar]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iNkw9bMuasE|titlu=Fl-Eternità|kunjom=Cassar|isem=Eleanor|data=17 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |23 |Dance to the Sound |[[Johann Caruana]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CRv59y_0SxU|titlu=Dance to the Sound|kunjom=Caruana|isem=Johann|data=23 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |23 |My Time |[[Nedved Galea|Nedx]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Vo65739Vu14|titlu=My Time|kunjom=Galea|isem=Nedved|data=23 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en,mt}}</ref> | |- |23 |Stella Maris |[[Kyl0]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2zH1F4m2IJIkTzZdo0ricA|titlu=Stella Maris|kunjom=Drakard|isem=Kyle|data=23 Ottubru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-22}}</ref> | |- |24 |Loco |[[Bahjat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PMiyWkji-oE|titlu=Loco|kunjom=Bahjat|isem=|data=24 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=ar, en, es}}</ref> | |- |26 |Il-Ħadd Filgħaxija |[[Mistura (band)|Mistura]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fI9n59jFXSs|titlu=Il-Ħadd Filgħaxija|kunjom=Mistura|data=26 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |30 |Reverberations |[[ĠENN]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q2X3IS1EqyU|titlu=Reverberations|kunjom=ĠENN|data=30 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> + Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://genntheband.bandcamp.com/track/reverberations-2|titlu=Reverberations|kunjom=ĠENN|data=30 Ottubru 2025|sit=Bandcamp|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |Weenhollow |[[K.A.R.R.]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://karrmusic.bandcamp.com/track/weenhallow|titlu=Weenhallow, by K.A.R.R|sit=K.A.R.R|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-22}}</ref> | |- |31 |Monster After Midnight |[[Ira Losco]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=exwOwxKCIkk|titlu=Monster After Midnight|kunjom=Losco|isem=Ira|data=31 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |A Thousand Wolves |[[Bila (band)|Bila]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VqDlPZjZ3Zs|titlu=A Thousand Wolves|kunjom=Bila|data=31 Ottubru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |Biża' |[[Hooli]] feat. [[Patrick Gaffiero]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/4YM2MS49wNRsE00vNv8eCH|titlu=Biża'|kunjom=Hooli|data=31 Ottubru 2025|sit=Spotify|lingwa=mt|data-aċċess=2025-11-23}}</ref> | |} === Novembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |6 |Lament Kuntent |[[Stjanu]] |Single |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://stjanu.bandcamp.com/track/lament-kuntent|titlu=Lament Kuntent - stjanu|kunjom=Debono|isem=Christian|data=7 Novembru 2025|sit=Bandcamp|lingwa=mt|data-aċċess=2025-11-23}}</ref> | |- |7 |Sun in the Gutter |[[A Broken Design]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pTeVvZQUC_Y|titlu=Sun in the Gutter|kunjom=A Broken Design|data=7 Novembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |7 |Bank Punk |[[5 Years from Now]] |Album |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/5Wmw3JqZFUPpee95sVFj8w|titlu=Bank Punk|kunjom=5 Years from Now|data=7 Novembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-23}}</ref> | |- |7 |Big Sky |[[Alexandra Alden]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ypv2Lw3sq88|titlu=Big Sky|kunjom=Alden|isem=Alexandra|data=7 Novembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |8 |Kyl0 World |[[Kyle Drakard|Kyl0]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://kyl0.bandcamp.com/album/kyl0-world|titlu=KYL0 World, by KYL0|sit=KYL0|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-17}}</ref> + Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/album/70tiEEAV8FjZSs38qDD8i0|titlu=Kyl0 World|kunjom=Drakard|isem=Kyle|data=9 Jannar 2026|sit=Spotify|lingwa=en,mt|data-aċċess=2026-01-17}}</ref> | |- |10 |Honeymoon |[[Muxu]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|data=10 Novembru 2025|isem=Matthew|kunjom=Mercieca|lingwa=en|sit=YouTube|titlu=Honeymoon|url=https://www.youtube.com/watch?v=xPdkmrVfqTs}}</ref> | |- |10 |Evil Songs of Doom |[[Andre Camilleri]] |Video |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://andrecamilleri.bandcamp.com/album/evil-songs-of-doom|titlu=Evil Songs Of Doom, by Andre Camilleri|sit=Andre Camilleri|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-25}}</ref> | |- |13 |Beautifully Lost |Muxu |Album<ref>{{Ċita web|titlu=His songs brought people joy. But inside, he felt empty|isem=Giulia|kunjom=Magri|data=2025-11-19|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en-gb|url=https://timesofmalta.com/article/beauty-lost.1119685|sit=Times of Malta}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|titlu=Beautifully Lost|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en|url=https://open.spotify.com/album/5H8orH2hX5Edmi94JMAAaR|sit=Spotify|data=13 Novembru 2025|isem=Matthew|kunjom=Mercieca}}</ref> | |- |14 |MDLXV - Fidi, Vendetta |[[Marton Saliba|Saħħar]], [[Mnajdra (band)|Mnajdra]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://sahhar.bandcamp.com/album/mdlxv-fidi-vendetta|titlu=MDLXV - Fidi, Vendetta, by Saħħar, Mnajdra|sit=Saħħar|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-13}}</ref> | |- |14 |Follow |[[Myles Azzopardi|Myles]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uyWHiraj-x4|titlu=Follow|kunjom=Azzopardi|isem=Myles|data=14 November 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Sugar Rush |[[Gaia Gambuzza]] |Single<ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/gaia-gambuzza-tirritorna-bsugar-rush/|titlu=Gaia Gambuzza tirritorna b’Sugar Rush|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=22 Novembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/47d2iQRpLc106tcAmefins|titlu=Sugar Rush|kunjom=Gambuzza|isem=Gaia|data=17 Novembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-23}}</ref> | |- |19 |Analitika |[[Cyberia]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LNrkMRAh6n4|titlu=Analitika|kunjom=Cyberia|data=19 Novembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |20 |Dynasty of Fire |[[Johann Caruana]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OB9i5CDPw8s|titlu=Destiny of Fire|kunjom=Caruana|isem=Johann|data=20 Nov 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |21 |Up Brown |[[Mark Anthony Bartolo]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/67HzxY0NHVs6gKvzQwbZ3b|titlu=Up Brown|kunjom=Bartolo|isem=Mark Anthony|data=21 Nov 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2025-12-25}}</ref> | |- |21 |Reboot |[[Eyes to Argus]] |EP |Bandcamp<ref>{{Ċita web|titlu=Reboot, by Eyes to Argus|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en|url=https://eyestoargus.bandcamp.com/album/reboot|sit=Eyes to Argus}}</ref> | |- |21 |Twelve-Tone Suite |[[Warren Galea]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|titlu=Twelve-Tone Suite, by Warren Galea|data-aċċess=2025-11-30|lingwa=en|url=https://warrengalea.bandcamp.com/album/twelve-tone-suite|sit=Warren Galea}}</ref> | |- |21 |Maybe I'm the Villain |[[Bahjat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|data=21 Novembru 2025|kunjom=Bahjat|lingwa=en|sit=YouTube|titlu=Maybe I'm a Villain|url=https://www.youtube.com/watch?v=5azFiqPFnug}}</ref> | |- |21 |Hush |[[Karhys]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/2YP8ei9cvq7elqoIeFbghv|titlu=Hush|kunjom=Karhys|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-17}}</ref> | |- |24 |Sbejħa |[[The Travellers (grupp Malti)|The Travellers]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|data=24 Novembru 2025|kunjom=The Travellers|lingwa=mt|sit=YouTube|titlu=Sbejħa|url=https://www.youtube.com/watch?v=mNlZ6KtbNh4}}</ref> | |- |24 |Nikkompeti |[[Aicha Xixa]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OB9i5CDPw8s|titlu=Nikkompeti|kunjom=Xixa|isem=Aicha|data=24 Nov 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |26 |Fid-Dlam Hemm Ġenna |[[Lara Zammit]] Ft. [[Cher Camilleri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|data=26 Novembru 2025|isem=Lara|kunjom=Zammit|lingwa=mt|sit=YouTube|titlu=Fid-Dlam Hemm Ġenna|url=https://www.youtube.com/watch?v=7oTMG97DrSw|kunjom2=Camilleri|isem2=Cher}}</ref> | |- |27 |Mandy |[[Jamie Cardona]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|data=27 Novembru 2025|isem=Jamie|kunjom=Cardona|lingwa=mt|sit=YouTube|titlu=Mandy|url=https://www.youtube.com/watch?v=11woljgKRbQ}}</ref> | |- |28 |Bloom |[[Stefan Galea]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yi7_THxvaCc|titlu=Bloom|kunjom=Galea|isem=Stefan|data=28 Novembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} === Diċembru === {| class="wikitable" |+ !Data !Titlu !Artist/i !Mod !Referenzi u/jew noti !Wikidata |- |3 |Ozzy Forever |[[Lord Adder]] |Lyric video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9il6nB9_LV0|titlu=Ozzy Forever|kunjom=Lord Adder|data=3 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |5 |Beżżalart |[[Bila (band)|Bila]] |Album<ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bila-release-fulllength-record.1119937|titlu=BILA release full-length record|kunjom=|isem=|data=2025-11-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2025-12-26}}</ref> |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://bilapower.bandcamp.com/album/be-alart|titlu=BEŻŻALART, by BILA|sit=BILA|lingwa=en,mt|data-aċċess=2025-12-25}}</ref> | |- |12 |M'hemm Għalfejn Ngħidu Xejn |[[Cher Camilleri]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=g451-Q9ZhQ0|titlu=M'hemm Għalfejn Ngħidu Xejn|kunjom=Camilleri|isem=Cher|data=12 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |13 |L-Irxoxt |[[Djun (band)|Djun]] |Album |Bandcamp<ref>{{Ċita web|url=https://djunband.bandcamp.com/album/l-irxoxt|titlu=L-Irxoxt|kunjom=Djun|data=13 Diċembru 2026|sit=djunband.bandcamp.com|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-24}}</ref> | |- |15 |Aħsad |[[Liston Bongailas|Liston]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=W4LbY0ki_nY|titlu=Aħsad|kunjom=Bongailas|isem=Liston|data=15 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |Kemm Nixtieq |[[Joseph Azzopardi (mużiċist)|Joseph Azzopardi]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y16gyjukYsE|titlu=Kemm Nixtieq|kunjom=Azzopardi|isem=Joseph|data=15 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |15 |I'll Be Fine |[[Dean Muscat]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/3SbQlsbrhsxM62O8xbPPwx|titlu=I'll Be Fine|kunjom=Muscat|isem=Dean|data=15 Diċembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en}}</ref> | |- |16 |F'Għanejn Xulxin |[[Kapitlu Tlettax]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=a91vHOrQyq0|titlu=F'Għajnejn Xulxin|kunjom=Kapitlu Tlettax|data=16 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=mt}}</ref> | |- |17 |Irmied u Ġebel |[[Digby]] |Video |Facebook<ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1299362538615549|titlu=Irmied u Ġebel|kunjom=Digby|isem=Joseph|data=17 Diċembru 2025|sit=Facebook|lingwa=mt}}</ref> | |- |19 |Napolitana |[[Miriana Conte|Mirana Conte]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4uVHqnFKISI|titlu=Napolitana|kunjom=Conte|isem=Miriana|data=19 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en,it}}</ref> | |- |19 |It's Never Too Late |[[The Alchemist]] |Single |Spotify<ref>{{Ċita web|url=https://open.spotify.com/track/20t7CMvDPQmbmaBnKGpFIp|titlu=It's Never Too Late|kunjom=The Alchemist|data=19 Diċembru 2025|sit=Spotify|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> | |- |19 |Ma Maa Salama |[[Bahjat]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kF53G3qyOXM|titlu=Ma Maa Salama|kunjom=Etorjman|isem=Bahjat|data=19 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en,ar}}</ref> | |- |20 |Ararara |Forty Two Ways feat Sdb Okojie |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sOYwUyD9nYM|titlu=Ararara|kunjom=Forty Two Ways|data=20 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |- |31 |No Crown In The Rain |[[Keith Anthony]] |Video |YouTube<ref>{{Ċita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eSLJjl1W5ZU|titlu=No Crown In The Rain|kunjom=Anthony|isem=Keith|data=31 Diċembru 2025|sit=YouTube|lingwa=en}}</ref> | |} ==Referenzi== {{Referenzi}} [[Kategorija:Mużika]] [[Kategorija:Kultura Maltija]] [[Kategorija:2025 f'Malta]] [[Kategorija:Listi ta' mużika]] nvctf637r2pc0m915yetd2gfqcvpbqq Forti ta' Rohtas 0 33316 333213 320911 2026-10-27T01:51:45Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333213 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Kabuli Gate - Rohtas Fort by Usman Ghani.jpg|daqsminuri|Id-Daħla ta' [[Kabul]] tal-Forti ta' Rohtas.]] Il-'''Forti ta' Rohtas''' (bil-Paxto: د روهتاس قلعہ; bil-Punjabi: روہتاس قلعہ, b'ittri Rumani: ''Rohtās Qillā''; bl-[[Lingwa Urdu|Urdu]]: قلعہِ روہتاس, b'ittri Rumani: ''Qilā-e-Rohtās'') huwa ċittadella tas-seklu 16 u jinsab qrib il-belt ta' Dina fid-disrett ta' Jhelum, Punjab, il-[[Pakistan]]. [[Todar Mal]], il-ministru tar-re tad-dinastija Sur [[Sher Shah Suri]], issorvelja l-kostruzzjoni tal-forti li issa huwa wieħed mill-ikbar u mill-iktar grandjużi f'Punjab. Il-forti għadu relattivament intatt u tniżżel fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]] fl-1997. L-UNESCO ddeskrivietu bħala "eżempju eċċezzjonali tal-arkitettura militari [[Iżlam|Musulmana]] tal-[[Asja]] Ċentrali u tan-Nofsinhar tal-Asja".<ref name=":0" /><ref>{{Ċita web|url=https://www.world-archaeology.com/features/pakistan-rohtas-fort/|titlu=Pakistan: Rohtas Fort|kunjom=Archaeology|isem=Current World|data=2006-05-07|lingwa=en-US|data-aċċess=2025-02-13}}</ref> == Pożizzjoni == Il-Forti ta' Rohtas jinsab madwar 16-il kilometru (9.9 mili) fil-Majjistral ta' Jhelum, qrib il-belt ta' Dina. Il-forti jinsab 3 kilometri (1.9 mil) minn Khukha u minn Gaggar Khurd u 8 kilometri (5.0 mili) fin-Nofsinhar tar-Rotta l-Kbira tas-Sniedaq, waħda mill-iktar rotot tal-qedem tal-Asja. Ir-Rotta Storika ta' Badshahi fl-imgħoddi kienet tgħaddi tul is-swar esterni tat-Tramuntana tal-forti. Il-Forti ta' Rohtas jinsab fuq għolja fil-Katina Muntanjuża ta' Tilla Jogian, faċċata ta' fondoq fejn ix-xmara Kahān tiltaqa' ma' nixxiegħa staġonali msejħa Parnal Khas. Il-forti huwa ppożizzjonat 91.5 [[metru]] (300 pied) 'il fuq mill-pajsaġġ ta' madwaru. Jinsab 819-il metru (2,687 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar u jkopri erja ta' 70 ettaru (170 akru). Qrib in-naħa tat-Tramuntana tal-Forti ta' Rohtas, biswit id-Daħla ta' Talaqi tal-forti, hemm Gurdwara Chowa Sahib. == [[Storja]] == === Żmien id-dinastija Sur === [[File:Oriental_Scenery_Fig_5.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Oriental_Scenery_Fig_5.jpg|daqsminuri|"Raje Gaut, it-triq prinċipali lejn Rotas Ghur", inċiżjoni ta' [[Thomas Daniell]], 1795.]] Sher Shah Sur, il-fundatur tal-Imperu Sur, ikkummisjona l-Forti ta' Rohtas skont il-parir tal-ġenerali tiegħu, li ssuġġerewlu juża strateġija tal-ħruq tal-art biex jegħleb it-tribù Musulmana lokali tal-Gakhar f'Punjab, li kienu għadma iebsa għad-dinastija Sur, qrib ir-reġjun tal-Katina Muntanjuża ta' Salt f'Punjab.<ref>Beveridge, H. (1907). ''The Akbarnama Of Abul Fazl Vol. 1''. pp. 398–399.</ref> B'hekk ġiet stabbilita l-idea tal-Forti ta' Rohtas, u Sher Shah stabbilixxa l-pedamenti tal-forti. Il-forti kien jokkupa pożizzjoni strateġika bejn il-muntanji tal-[[Afganistan]] u l-pjanuri ta' Punjab, sabiex [[Humayun]] ma jerġax lura l-[[Indja]] mill-eżilju tiegħu fil-[[Iran|Persja]]. Isem il-forti jfakkar il-ħakma tal-Forti ta' Rohtas fid-distrett ta' Shahabad, Bihar minn idejn prinċep [[Ħinduiżmu|Induist]] min-naħa ta' Sher Shah Suri fl-1539. Il-kostruzzjoni tal-Forti ta' Rohtas bdiet fl-1541 taħt is-superviżjoni tal-ministru għall-finanzi Todar Mal, li kien ''Khatri'' minn Punjab. Madankollu, il-kostruzzjoni tal-forti waqfet ħesrem meta l-popolazzjoni Gakhar lokali ma riditx taħt fuq il-kostruzzjoni. Dan għaliex l-[[Raġel|irġiel]] kollha tat-tribù għamlu wegħda li ma jikkooperawx mad-dinastija Sur sabiex ma jiġux mhedda bi skomunika jew bi tkeċċija. Għaldaqstant Todar Mal ma rniexxilux isib imqar ħaddiem biex jgħin fil-kostruzzjoni tal-forti. L-affarijiet baqgħu hekk sakemm skont l-ordnijiet ta' Sher Shah huwa żied il-pagi tal-ħaddiema tant li bosta Gakhar tħajjru jgħinu fil-kostruzzjoni tal-forti. Sher Shah Suri laħaq miet fl-1545 qabel ma tlesta l-forti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.orientalarchitecture.com/sid/889/pakistan/jhelum/rohtas-fort|titlu=Rohtas Fort, Jhelum, Pakistan|kunjom=orientalarchitecture.com|sit=Asian Architecture|lingwa=EN|data-aċċess=2025-02-13}}</ref> === Żmien id-dinastija Mugal === [[File:Another_great_bastion_of_Rohtas_Fort_by_Usman_Ghani.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Another_great_bastion_of_Rohtas_Fort_by_Usman_Ghani.jpg|daqsminuri|Il-Forti ta' Rohtas inbniet fuq għolja faċċata ta' Gaggar Khurd.]] Mal-[[mewt]] ta' Sher Shah Suri, Humayaun irritorna biex imexxi r-reġjun ta' Punjab. Il-Forti ta' Rohtas ġie ċedut lil Humayun fl-1555. B'hekk, il-forti tilef ħafna mill-importanza difensiva li kellu. Qatt ma kien popolari mad-dinastija Mugal minħabba l-istil militari sempliċi tiegħu u n-nuqqas ta' ġonna. Fis-snin 80 tas-seklu 16, l-[[Imperatur Akbar]] bena l-Forti ta' Attock fil-qrib li iktar kien jaqdi l-interessi tad-dinastija Mugal. Akbar baqa' fil-Forti ta' Rohtas għal lejla waħda biss. L-[[Imperatur Jahangir]] straħ hemmhekk għal lejla matul il-vjaġġ tiegħu lejn Kashmir. Huwa nnota li "Dan il-forti ġie stabbilit f'xaqq u l-qawwa tiegħu lanqas biss setgħet tiġi immaġinata". Iktar 'il quddiem, wara r-ritorn rebbieħ tiegħu mill-eżilju mġiegħel tiegħu f'Jahangir, huwa laqqa' l-qorti tiegħu fil-Forti ta' Rohtas għal żmien qasir. Matul l-era tad-dinastija Mugal, il-forti kien jintuża kważi b'mod kontinwu sal-1707. Il-mexxej Afxarid [[Nader Shah]] ikkampja fil-forti matul l-invażjoni tiegħu tal-Imperu Mugal. Imbagħad, il-forti ntuża mill-kap Afgan Durrani, [[Ahmad Shah Durrani]], matul l-invażjonijiet tiegħu f'Punjab kontra s-Sikh.<ref>Dale, Stephen Frederic (1994). ''Indian Merchants and Eurasian Trade, 1600-1750''. Cambridge University Press. p. 33. ISBN <bdi>978-0-521-52597-8</bdi>.</ref><ref>Bhramadeva Prasad Ambashthya. ''Tarikh I Sher Shahi Of Abbas Khan Sarwani Persian To English K P Jayaswal Research Institute Patna Bhramadeva Prasad Ambashthya''. pp. 817–818.</ref> === Żmien l-Imperu Sikh === [[Gurmukh Singh Lamba]] ħataf il-Forti ta' Rohtas fl-1825 mingħand Nur Khan, kap tat-tribù Gakhar. Raja Fazal Din Khan kien l-aħħar li uża l-Forti ta' Rohtas għal skopijiet militari meta pparteċipa f'ribelljoni ta' suċċess immexxija minn Sher Singh fl-aħħar tas-snin 30 tas-seklu 19; madankollu, il-forti qatt ma esperjenza xi ġlied. L-Imperu Sikh uża l-forti għal skopijiet amministrattivi sa ma l-[[Renju Unit|Brittaniċi]] ħatfu r-reġjun fl-1849.<ref>{{Ċita web|url=https://tribune.com.pk/story/252369/rohtas-fort--the-treasure-of-potohar|titlu=Rohtas fort — the treasure of Potohar|kunjom=umair.jaffar|data=2011-09-18|sit=The Express Tribune|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-13}}</ref><ref>Mehta, J.L. (2005). ''Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813''. New Dawn Press, Incorporated. p. 259. ISBN <bdi>9781932705546</bdi>.</ref> == Arkitettura == Id-disinjaturi tal-Forti ta' Rohtas hemżu iktar valur lill-funzjoni tas-sit milli lill-għamla tiegħu. L-istil tiegħu huwa influwenzat mit-tradizzjonijiet [[Arti|artistiċi]] [[Turkija|Torok]], tal-Lvant Nofsani u tan-Nofsinhar tal-Asja. [[File:Overview-of-Rohtas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Overview-of-Rohtas.jpg|daqsminuri|Mappa tal-konfigurazzjoni tal-forti.]] === Konfigurazzjoni === Il-Forti ta' Rohtas ikopri erja ta' 70 ettaru (170 akru), u huwa mdawwar b'4 kilometri (2.5 mili) ta' swar. It-torrijiet tal-bastjuni u t-tnax-il daħla [[Monument|monumentali]] tiegħu jagħtu aċċess għan-naħa ta' ġewwa tal-forti. Il-forti għandu għamla ta' triangolu irregolari u jsegwi l-kontorn tal-għolja li fuqha nbena. In-naħa tal-Majjistral tal-forti hija mdawwra bil-ħitan u hija separata mill-bqija tal-istruttura b'ħajt ta' 533 metru (1,749 pied). Is-sezzjoni mdawwra bil-ħitan kienet tintuża bħala ċittadella għall-elit u fl-imgħoddi kienet tesa' sa 30,000 ruħ. === Swar === [[File:Fort_Rohtas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fort_Rohtas.jpg|daqsminuri|Il-fortifikazzjonijiet difensivi tal-forti ssaħħu b'bastjuni kbar.]] Is-swar tal-forti huma tal-ġebel ramli u tal-brikks imkaħħla bil-ġir. L-għoli tas-swar ta' barra jvarja bejn 10 metri (33 pied) u 18-il metru (59 pied), bi ħxuna bejn 10 metri (33 pied) u 13-il metru (43 pied). Il-ħitan iffortifikati jinkludu 68 torri tal-bastjuni f'intervalli irregolari. Is-swar isegwu l-kontorn tal-quċċata tal-għolja. Is-swar tal-forti kellhom sa tliet meded ta' artijiet imtarrġa f'livelli differenti, ikkollegati bejniethom permezz ta' taraġ. Il-medda ta' fuq nett għandha bastjuni b'għamla ta' pizzi li minnhom is-suldati setgħu jisparaw bl-ixkubetti tagħhom u jferrgħu ċ-ċomb imdewweb fuq l-għadu. Barra minnhekk, il-forti jinkludi mijiet ta' toqob żgħar, kull waħda mżejna bir-reqqa b'disinn [[Ġeometrija|ġeometriċi]]. Dawn it-toqob żgħar kien iservu għad-drenaġġ tal-ilma tax-xita iżda anke biex is-suldati setgħu jferrgħu ċ-ċomb imdewweb jew likwidi jikwu oħra mill-ħitan ta' ġewwa għal dawk ta' barra kontra l-għadu li kien jippruva jitla' mas-swar tal-forti. === Daħliet === Il-Forti ta' Rohtas għandu 14-il daħla tal-blokok tal-ġebel griż. ==== Sohail ==== [[File:Sohail_Gate_Closeup.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sohail_Gate_Closeup.jpg|daqsminuri|Id-Daħla ta' Sohail.]] Id-Daħla ta' Sohail x'aktarx li fiha l-aqwa lavur tal-[[Bennej|bennejja]] tal-Imperu Sur u x'aktarx li kienet tintuża bħala d-daħla prinċipali ċerimonjali tal-forti. L-isem tad-daħla oriġina mill-qaddis lokali, Sohail Bukhari, midfun fil-Lbiċ tad-daħla. Din id-daħla rettangolari hija għolja 21.34 metru (70.0 pied), wiesgħa 20.73 metru (68.0 pied), u fonda 15-il metru (49 pied). L-arkata ċentrali tagħha hija wiesgħa 4.72 metri (15.5-il pied) u l-għamla tagħha tinżamm għall-fond kollu tad-daħla. Id-daħla hija mżejna b'motivi ta' fjuri ornamentali u b'dekorazzjonijiet iktar rikki mal-faċċata esterna tagħha. Fiha seba' battaljuni tul il-faċċata esterna tagħha. Fis-sular ta' fuq tad-daħla hemm kamra bi twieqi li jagħtu għan-naħa ta' ġewwa tal-forti. Hemm ukoll tieqa żgħira fin-nofs tal-ħnejja interna. ==== Shah Chandwali ==== Shah Chandwali hija daħla doppja li tikkollega ċ-ċittadella mal-forti prinċipali. Id-daħla esterna tagħti għaċ-ċittadella. Hija wiesgħa 13.3-il metru (44 pied) u fonda 8.23 metri (27.0 pied). Id-daħla interna hija sempliċi arkata wiesgħa 3.66 metri (12.0-il pied). Isem id-daħla oriġina mill-qaddis Shah Chandwali li rrifjuta li jaħdem fuq id-daħla għal xi paga. Huwa miet hu u jaħdem fil-kostruzzjoni tad-daħla u ndifen fil-qrib. Is-santwarju tiegħu għadu jeżisti sal-lum. ==== Kabuli ==== Id-Daħla ta' Kabul tagħti għall-Majjistral fid-direzzjoni ġenerali ta' Kabul, l-Afganistan, il-belt li għaliha ssemmiet din id-daħla. Issa d-daħla tospita ċentru ta' informazzjoni għall-viżitaturi u [[mużew]] stabbilit mill-Fondazzjoni tan-Natura Selvaġġa tal-Himalayas. Id-daħla jaf inbniet f'żewġ stadji. Tikkonsisti minn daħla interna u esterna b'bir imtarraġ fi ħdanha. Il-fetħa tagħha hija wiesgħa 3.15 metri (10.3 piedi) u fuq kull naħa tagħha hemm żewġ bastjuni. Id-daħla fiha ħames bastjuni fuq nett, b'taraġ li jagħti fuq il-ħajt estern. Fin-Nofsinhar tad-daħla hemm il-Moskea ta' Shahi, li ħafna jafuha bħala Shahi Darwaza. ==== Shishi ==== Isem id-Daħla ta' Shishi oriġina mill-madum igglejżjat li jżejjen l-arkata esterna tagħha. Dan il-madum [[ikħal]] huwa l-iżjed eżempju bikri magħruf ta' din it-teknika, li iktar 'il quddiem ġiet irfinuta f'Lahore. Fix-xellug tad-daħla hemm inċiżjoni ta' kalligrafija mnaqqxa bid-data tal-kostruzzjoni tal-forti. L-inċiżjoni bil-[[Lingwa Persjana|Persjan]] tgħid:<blockquote>Fis-sena Hijri 948 [1541 [[WK|W.K]].] wasal is-setgħan Li bena l-forti l-kbir dak iż-żmien L-Imperatur Sher, għomru twil Ħadd ma għandu l-ġid li għandu hu Il-forti tlesta minn Shahu Sultan.</blockquote> ==== Langar Khani ==== [[File:Langar_Khani_Gate_Plan.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Langar_Khani_Gate_Plan.jpg|daqsminuri|Pjanta tad-Daħla ta' Langar Khani.]] Id-Daħla ta' Langar Khani tagħti direttament fiċ-ċittadella iżda ġiet iddisinjata bħala nasba f'linja diretta tal-isparar mill-bastjuni tal-forti. Hija daħla doppja b'fetħa b'arkata ċentrali, għolja 15.25-il metru (50.0 pied) u wiesgħa 3.5 metri (11-il pied). L-arkata esterna fiha tieqa żgħira bħad-Daħla ta' Sohail. Il-fetħa esterna tagħti għal Langar Khana (kċina). Fuq kull naħa tad-daħla hemm żewġ bastjuni li jinkludu kċejjen, imħażen u bir għall-ilma. Il-fetħa ta' din id-daħla għandha għamla tal-ittra L, u b'hekk wieħed irid idur lejn il-lemin wara li jidħol minn ġo fiha. Id-daħla hija mżejna b'inċiżjonijiet ta' kalligrafija mnaqqxa. ==== Talaqi ==== Id-Daħla ta' Talaqi għandha żewġ bastjuni fuq kull naħa. Id-daħla hija għolja 15.25-il metru (50.0 pied) u wiesgħa 13.8-il metru (45 pied). Din id-daħla fiha replika tal-inċiżjoni ta' kalligrafija mnaqqxa mad-Daħla ta' Shishi. L-oriġini tal-isem tad-Daħla ta' Talaqi mhix magħrufa. Uħud isostnu li isem id-daħla ġej minn "Talaq", li tfisser "divorzju". Skont leġġenda oħra, il-Prinċep Sabir Suri daħal minn din id-daħla u kellu attakk tad-deni fatali. Mewtu ġiet meqjusa bħala seħta, u b'hekk id-daħla bdiet tissejjaħ bħala d-Daħla ta' "Talaqi". ==== Mori ==== Id-Daħla ta' Mori tagħti għat-Tramuntana u tħares lejn Kashmir. B'hekk, din id-daħla tissejjaħ ukoll bħala d-Daħla ta' Kashmir. Id-Daħla ta' Mori tagħti għal kompartiment wieħed, li jagħti għal kompartiment ieħor. ==== Khwas Khani ==== [[File:Gatali_Gate.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gatali_Gate.jpg|daqsminuri|Id-Daħla ta' Gatali.]] Khwas Khani hija daħla doppja li ngħatat dan l-isem f'ġieħ wieħed mill-ikbar ġenerali ta' Sher Shah Suri, [[Khawas Khan Marwat]]. Din kienet id-daħla prinċipali oriġinali tal-forti mir-Rotta l-Kbira tas-Sniedaq. Id-daħla esterna hija wiesgħa 12.8-il metru (42 pied) u fonda 8 metri (26 pied). Id-daħla esterna fiha bastjun b'ħames pizzi fil-quċċata, u maġenb il-ħitan difensivi hemm il-kanuni. Il-pizzi kollha fihom toqob apposta biex is-suldati setgħu jisparaw minnhom jew iferrgħu xi likwidi jikwu fuq l-għadu. Id-daħliet interni u esterni huma kważi identiċi. In-naħa ta' ġewwa tad-Daħla ta' Khwas Khani fiha battaljuni b'ħames pizzi wkoll, u b'hekk hija unika fost id-daħliet interni tal-forti. L-arkati interni u esterni fihom inċiżjonijiet ta' kalligrafija u motivi ta' ġirasol bħad-Daħla ta' Sohail. Id-daħla interna fiha wkoll kamra bit-twieqi li jagħtu għal ġewwa u għal barra. Id-daħla hija aċċessibbli minn naħa waħda u tinkludi bir imtarraġ uniku, li jagħti x'jifhem li x'aktarx kienet tintuża mill-familja rjali. ==== Gatali ==== Id-Daħla ta' Gatali hija daħla unika għolja 9.15 metri (30.0 pied) u fonda 6.1 metri (20 pied). Tħares lejn il-punt tal-qsim tax-xmara tal-villaġġ ta' Gatali, magħruf ukoll bħala Patan Gatiali jew Gatiyalian. Dan il-punt kien kritiku għall-qsim tax-xmara Jhelum lejn il-Wied ta' Kashmir. Id-Daħla ta' Gatali hija mżejna b'inċiżjonijiet ta' kalligrafija mnaqqxa. ==== Sar ==== Id-Daħla ta' Sar hija daħla żgħira li milli jidher saret min-nies tal-post billi waqqgħu l-ħajt prinċipali (il-konfini estern) bħala passaġġ għall-ġungla fil-qrib. Qrib din id-daħla hemm bastjun. Isem id-daħla oriġina mill-għadira mitluqa ta' quddiemha li ilha teżisti mill-bidu tal-forti; "Sar" tfisser "għadira". ==== Tulla Mori u Pippli ==== Tulla Mori u Pippli iktar huma entrati milli daħliet. Tulla Mori, wiesgħa 2 metri (6.6 piedi), tinsab fuq in-naħa tal-Lvant tal-forti u biswitha hemm bastjun. Pippli hija wiesgħa 2.13 metri (7.0 piedi). === Moskea rjali === [[File:Shahi_Masjid_Rohtas_Fort.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shahi_Masjid_Rohtas_Fort.jpg|daqsminuri|Il-fdalijiet tal-Moskea Rjali.]] Il-moskea rjali ż-żgħira ta' Shahi Masjid tinsab qrib id-Daħla ta' Kabul u hija l-iżjed binja mżejna fost il-binjiet oriġinali tal-forti. Il-moskea tinkludi kompartiment għat-talb u bitħa żgħira. Mill-bitħa hemm taraġ li jagħti sal-quċċata tad-Daħla ta' Kabul. Il-ħajt estern tal-moskea huwa wkoll fortifikazzjoni, li jfisser li s-suldati kienu jimxu fuq il-bejt tal-moskea. [[File:Allah_in_Stone_in_Rohtas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Allah_in_Stone_in_Rohtas.jpg|daqsminuri|Il-motiv tal-ġirasoli bl-inċiżjoni ta' "Allah".]] Il-kompartiment għat-talb huwa twil 19.2-il metru (63 pied) u fond 7.3 metri (24 pied). Fih tliet sezzjonijiet indaqs b'soqfa bil-koppli li mhumiex viżibbli minn barra l-istruttura. Il-''Pesh Imam'' (il-mexxej tat-talb) kellu kamra żgħira fl-aħħar tal-kompartiment għat-talb. Din il-kamra għandha koppla żgħira fuq ġewwa, li wkoll mhix viżibbli minn barra l-moskea. Il-moskea ma fihiex post għat-tisfija (it-tindif bl-ilma qabel it-talb). Il-moskea għandha tinqix dekorattiv fil-ġebel b'motiv ta' ġirasoli u ta' kalligrafija. Tinqixa partikolari tinsab barra l-kamra tal-''Pesh Imam'' u turi l-[[kelma]] "[[Allah]]" bil-kalligrafija [[Lingwa Għarbija|Għarbija]]. L-amberżuni tal-quċċata tal-Moskea Rjali għandhom l-istess tinqix. Il-motiv tal-ġirasoli jinsab ukoll fuq kull naħa tal-arkati tal-Moskea Rjali u l-postijiet tal-għassa bejn kull daħla. Hemm ukoll tinqix tond tas-Sitt Kalima bil-kitba Naskh, imdawwar bil-ġilju, fuq il-ħajt estern tal-moskea. [[File:'Pakistan'-_Rani_Mahal_Rohtas_Fort_Near_Jhelum-_By_@ibneazhar_SEp_2016_(10).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:'Pakistan'-_Rani_Mahal_Rohtas_Fort_Near_Jhelum-_By_@ibneazhar_SEp_2016_(10).jpg|daqsminuri|Rani Mahai jew il-Palazz tar-Reġina.]] === Palazz === Ir-Raja Man Singh Haveli, li jinsab fl-ogħla punt taċ-ċittadella, huwa l-uniku palazz tal-forti. Ir-Rani Mahal (il-Palazz tar-Reġina) hija struttura ta' sular li tinsab fi ħdan il-forti. Oriġinarjament kellha erbat ikmamar, iżda llum il-ġurnata għad fadal kamra waħda biss ta' 2.45 metri b'2.45 metri (8.0 piedi bi 8.0 piedi), u għolja 6.1 metri (20 pied), b'tiżjin mill-isbaħ minn ġewwa u minn barra. In-naħa ta' ġewwa tas-saqaf hija mżejna bi fjuri dekorattivi, disinni ġeometriċi u twieqi taparsi. Il-koppla tal-ġebel hija mnaqqxa minn barra u qisha fjura. [[File:Baoli_at_Rohtas_Fort.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baoli_at_Rohtas_Fort.jpg|daqsminuri|Il-bir imtarraġ ċentrali.]] === Bjar imtarrġin === Fil-forti hemm tliet ''baoli'' jew bjar imtarrġin, imħaffrin fil-fond fil-[[ġebla tal-ġir]]. Il-bir imtarraġ ċentrali jinsab fin-nofs tal-forti u kien jintuża mis-suldati, mill-[[Iljunfant|iljunfanti]] u miż-[[Żiemel|żwiemel]]. Dan il-bir imtarraġ fih 148 tarġa. Kull tarġa hija wiesgħa 20 ċentimetru (8 pulzieri). Tul il-bjar hemm ukoll tliet arkati. Il-bir imtarraġ irjali jinsab qrib id-Daħla ta' Kabul. Fih 60 tarġa u kompartimenti żgħar li kienu jintużaw bħala banjijiet mill-familja rjali. Il-bir imtarraġ qrib id-Daħla ta' Sar huwa iżgħar u x'aktarx li kien jintuża mis-suldati. == Sit ta' Wirt Dinji == Il-Forti ta' Rohtas ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.<ref name=":0">{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/586|titlu=Rohtas Fort - UNESCO|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2025-02-08}}</ref> Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-'''kriterju (iv)''' "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".<ref name=":0" /> Il-forti huwa magħruf għall-integrità u għall-awtentiċità tiegħu. L-arkata ċentrali tad-Daħla ta' Chandwali dan l-aħħar ġiet irrestawrata u hija l-unika kostruzzjoni moderna tal-forti. Madankollu, fil-bidu tal-2005, il-faċċata interna tax-xellug tad-Daħla ta' Talaqi ċediet minħabba li daħal l-ilma, bix-xita qliel u bit-telqa ġenerali li kienet tinsab fiha. Fl-istess żmien, in-naħa tal-lemin u l-pedament tas-sit inqatgħu mill-istruttura oriġinali. Maż-żmien, il-bastjun tal-lemin tad-Daħla ta' Gatali u l-ħajt ta' appoġġ tiegħu ċedew minħabba li daħal l-ilma tax-xita u minħabba l-erożjoni tal-pedamenti. Il-Fondazzjoni tan-Natura Selvaġġa tal-Himalayas stabbiliet il-Programm ta' Konservazzjoni tal-Forti ta' Rohtas fis-sena 2000 biex tgħin fil-promozzjoni u fl-iżvilupp tal-forti bħala wirt storiku. Il-fondazzjoni qed twettaq diversi proġetti flimkien mal-Ambaxxata Rjali [[Norveġja|Norveġiża]], inkluż it-tlestija tar-restawr tad-Daħla ta' Shah Chandwali u l-konservazzjoni ta' Haveli Man Singh, id-Daħla ta' Talaqi, u d-Daħla ta' Gatali. Il-proġett kien jinkludi wkoll il-ħolqien tal-Mużew ta' Sher Shah Suri fis-sular ta' fuq tad-Daħla ta' Sohail. == Ordni ta' żgumbrament == Fl-1992, il-gvern tal-Pakistan ordna liċ-ċittadini tal-belt ta' Rohtas jitilqu min-naħa ta' ġewwa tal-forti, u stqarr li kienu se jinbnew djar għalihom fuq in-naħa ta' barra tal-forti. [[Zafar Chughtai]], il-President tal-belt ta' Rohtas, oppona l-ordna u ddikjara li l-ebda gvern ma seta' jieħu l-proprjetà taċ-ċittadini ta' Rohtas. L-ordni ta' żgumbrament għadha effettiva, iżda l-ebda gvern sussegwenti ma ħsieb iwettaqha u b'hekk ir-residenti tħallew joqogħdu fi ħdan il-forti.<ref>{{Ċita web|url=https://www.prideofpakistan.com/explore-pakistan-detail/Rohtas-Fort-is-one-of-the-largest-and-most-formidable-in-the-subcontinent/82|titlu=Rohtas Fort is one of the largest and most formidable in the subcontinent... {{!}} Explore Pakistan {{!}} PrideofPakistan.com|sit=www.prideofpakistan.com|lingwa=en|data-aċċess=2025-02-13|arkivju-data=2024-09-08|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20240908230026/https://www.prideofpakistan.com/explore-pakistan-detail/Rohtas-Fort-is-one-of-the-largest-and-most-formidable-in-the-subcontinent/82|url-status=dead}}</ref> == Referenzi == [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]] [[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Pakistan]] [[Kategorija:Fortifikazzjonijiet]] [[Kategorija:Pakistan]] r0k6j2f7yxace3yqxk5rcax8e1g42gy Nies Maltin li mietu fl-2026 0 34089 333193 333052 2026-10-26T19:06:27Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ +Frank Portelli 333193 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14|arkivju-data=2026-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261007174303/https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|url-status=dead}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier kreattiv ma' [[Elia Caterers]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> * 22: [[Lorry Borg]], 88, mużiċist u surmast tal-banda <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/22/imut-is-surmast-lorry-borg/|titlu=Imut is-surmast Lorry Borg|kunjom=|isem=|data=2026-10-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/grazzi-mast-grazzi-fuq-kollox-tat-taghlim-siewi-li-ghallimtni-mark-spiteri-lucas-isellem-il-memorja-ta-mro-lorry-borg/|titlu="Grazzi Mast... Grazzi Fuq Kollox Tat-Tagħlim Siewi Li Għallimtni" – Mark Spiteri Lucas Isellem Il-Memorja Ta’ Mro. Lorry Borg|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-22|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-maestro-lorry-borg-halla-warajh-wirt-importanti-fil-muzika-maltija/|titlu=Imut Maestro Lorry Borg – ħalla warajh wirt importanti fil-mużika Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/mro-lawrence-borg-passes-away-aged-88|titlu=Mro Lawrence Borg passes away aged 88|kunjom=Zammit|isem=Nicole|data=23 Ottubru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}</ref> * 26: [[Frank Portelli]], 82, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-it-tabib-u-eks-deputat-parlamentari-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks deputat parlamentari Frank Portelli|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/26/imut-it-tabib-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib Frank Portelli|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2026-10-26|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] cqrt4v95nvg7makqedofxf8qs4nnkif 333194 333193 2026-10-26T19:20:51Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ +ref 333194 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14|arkivju-data=2026-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261007174303/https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|url-status=dead}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier kreattiv ma' [[Elia Caterers]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> * 22: [[Lorry Borg]], 88, mużiċist u surmast tal-banda <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/22/imut-is-surmast-lorry-borg/|titlu=Imut is-surmast Lorry Borg|kunjom=|isem=|data=2026-10-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/grazzi-mast-grazzi-fuq-kollox-tat-taghlim-siewi-li-ghallimtni-mark-spiteri-lucas-isellem-il-memorja-ta-mro-lorry-borg/|titlu="Grazzi Mast... Grazzi Fuq Kollox Tat-Tagħlim Siewi Li Għallimtni" – Mark Spiteri Lucas Isellem Il-Memorja Ta’ Mro. Lorry Borg|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-22|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-maestro-lorry-borg-halla-warajh-wirt-importanti-fil-muzika-maltija/|titlu=Imut Maestro Lorry Borg – ħalla warajh wirt importanti fil-mużika Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/mro-lawrence-borg-passes-away-aged-88|titlu=Mro Lawrence Borg passes away aged 88|kunjom=Zammit|isem=Nicole|data=23 Ottubru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}</ref> * 26: [[Frank Portelli]], 82, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-it-tabib-u-eks-deputat-parlamentari-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks deputat parlamentari Frank Portelli|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/26/imut-it-tabib-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib Frank Portelli|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2026-10-26|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://simonmercieca.com/2026/10/26/frank-portelli-farewell-to-a-gentleman-a-politician-and-a-pioneer-in-healthcare/|titlu=Frank Portelli: Farewell to a Gentleman, a Politician and a Pioneer in Healthcare|kunjom=Mercieca|isem=Simon|data=2026-10-26|sit=Simon Mercieca's Free Press|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] h4yw0t1nl3w9s2u159p58l5gjozw8c1 333196 333194 2026-10-26T19:29:08Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ +ref 333196 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14|arkivju-data=2026-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261007174303/https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|url-status=dead}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier kreattiv ma' [[Elia Caterers]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> * 22: [[Lorry Borg]], 88, mużiċist u surmast tal-banda <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/22/imut-is-surmast-lorry-borg/|titlu=Imut is-surmast Lorry Borg|kunjom=|isem=|data=2026-10-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/grazzi-mast-grazzi-fuq-kollox-tat-taghlim-siewi-li-ghallimtni-mark-spiteri-lucas-isellem-il-memorja-ta-mro-lorry-borg/|titlu="Grazzi Mast... Grazzi Fuq Kollox Tat-Tagħlim Siewi Li Għallimtni" – Mark Spiteri Lucas Isellem Il-Memorja Ta’ Mro. Lorry Borg|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-22|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-maestro-lorry-borg-halla-warajh-wirt-importanti-fil-muzika-maltija/|titlu=Imut Maestro Lorry Borg – ħalla warajh wirt importanti fil-mużika Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/mro-lawrence-borg-passes-away-aged-88|titlu=Mro Lawrence Borg passes away aged 88|kunjom=Zammit|isem=Nicole|data=23 Ottubru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}</ref> * 26: [[Frank Portelli]], 82, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-it-tabib-u-eks-deputat-parlamentari-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks deputat parlamentari Frank Portelli|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/26/imut-it-tabib-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib Frank Portelli|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2026-10-26|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://simonmercieca.com/2026/10/26/frank-portelli-farewell-to-a-gentleman-a-politician-and-a-pioneer-in-healthcare/|titlu=Frank Portelli: Farewell to a Gentleman, a Politician and a Pioneer in Healthcare|kunjom=Mercieca|isem=Simon|data=2026-10-26|sit=Simon Mercieca's Free Press|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-surgeon-mp-frank-portelli-dies.1136194|titlu=Former surgeon and MP Frank Portelli dies|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] s8361eqq0yv5lrlcz722d8kgcnoewu0 333197 333196 2026-10-26T19:30:42Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ +ref 333197 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14|arkivju-data=2026-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261007174303/https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|url-status=dead}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier kreattiv ma' [[Elia Caterers]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> * 22: [[Lorry Borg]], 88, mużiċist u surmast tal-banda <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/22/imut-is-surmast-lorry-borg/|titlu=Imut is-surmast Lorry Borg|kunjom=|isem=|data=2026-10-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/grazzi-mast-grazzi-fuq-kollox-tat-taghlim-siewi-li-ghallimtni-mark-spiteri-lucas-isellem-il-memorja-ta-mro-lorry-borg/|titlu="Grazzi Mast... Grazzi Fuq Kollox Tat-Tagħlim Siewi Li Għallimtni" – Mark Spiteri Lucas Isellem Il-Memorja Ta’ Mro. Lorry Borg|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-22|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-maestro-lorry-borg-halla-warajh-wirt-importanti-fil-muzika-maltija/|titlu=Imut Maestro Lorry Borg – ħalla warajh wirt importanti fil-mużika Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/mro-lawrence-borg-passes-away-aged-88|titlu=Mro Lawrence Borg passes away aged 88|kunjom=Zammit|isem=Nicole|data=23 Ottubru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}</ref> * 26: [[Frank Portelli]], 82, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-it-tabib-u-eks-deputat-parlamentari-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks deputat parlamentari Frank Portelli|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/26/imut-it-tabib-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib Frank Portelli|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2026-10-26|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://simonmercieca.com/2026/10/26/frank-portelli-farewell-to-a-gentleman-a-politician-and-a-pioneer-in-healthcare/|titlu=Frank Portelli: Farewell to a Gentleman, a Politician and a Pioneer in Healthcare|kunjom=Mercieca|isem=Simon|data=2026-10-26|sit=Simon Mercieca's Free Press|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-surgeon-mp-frank-portelli-dies.1136194|titlu=Former surgeon and MP Frank Portelli dies|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-10-26/local-news/Former-PN-MP-and-doctor-Frank-Portelli-dies-aged-82-6736294109|titlu=Former PN MP and doctor Frank Portelli dies aged 82 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] i1yffz80esu5cs73scnojbt2hxhcmnr 333198 333197 2026-10-26T19:32:00Z ToniSant 4257 /* Ottubru */ +ref 333198 wikitext text/x-wiki '''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.''' F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn: * Data: Isem u Kunjom, età (jew "??" meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli) '''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.'' ---- == Jannar == * 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}</ref> * 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> * 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}</ref> * 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}</ref> * 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince & Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> * 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu="Nimmissjak Immens, Għażiż" - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> == Frar == * 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref> * 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}</ref> * 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}</ref> * 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) <ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista <ref> {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}</ref> * 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}</ref> == Marzu == * 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant <ref>{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}</ref> * 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}</ref> * 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> == April == * 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}</ref> * 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}</ref> * 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}</ref> == Mejju == * 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group <ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}</ref> * 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}</ref> * 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}</ref> * 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ġunju == * 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}</ref> * 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}</ref> * 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu="Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid"|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}</ref> * 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}</ref> * 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}</ref> == Lulju == * 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku <ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}</ref> * 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}</ref> * 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu="Mhu se ninsewk qatt" - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}</ref> == Awwissu == * 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}</ref> * 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> * 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}</ref> * 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu="Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ" – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}</ref> * 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref> * 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}</ref> * 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}</ref> * 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Settembru == * 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}</ref> * 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef <ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}</ref> * 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu="Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek" - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}</ref> * 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu <ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}</ref> * 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija <ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant <ref>{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref> * 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur <ref>{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref> * 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin <ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}</ref> == Ottubru == * 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14|arkivju-data=2026-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261007174303/https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|url-status=dead}}</ref> * 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier kreattiv ma' [[Elia Caterers]] <ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}</ref> * 22: [[Lorry Borg]], 88, mużiċist u surmast tal-banda <ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/22/imut-is-surmast-lorry-borg/|titlu=Imut is-surmast Lorry Borg|kunjom=|isem=|data=2026-10-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://gwida.mt/grazzi-mast-grazzi-fuq-kollox-tat-taghlim-siewi-li-ghallimtni-mark-spiteri-lucas-isellem-il-memorja-ta-mro-lorry-borg/|titlu="Grazzi Mast... Grazzi Fuq Kollox Tat-Tagħlim Siewi Li Għallimtni" – Mark Spiteri Lucas Isellem Il-Memorja Ta’ Mro. Lorry Borg|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-22|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-maestro-lorry-borg-halla-warajh-wirt-importanti-fil-muzika-maltija/|titlu=Imut Maestro Lorry Borg – ħalla warajh wirt importanti fil-mużika Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/mro-lawrence-borg-passes-away-aged-88|titlu=Mro Lawrence Borg passes away aged 88|kunjom=Zammit|isem=Nicole|data=23 Ottubru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}</ref> * 26: [[Frank Portelli]], 82, tabib u politiku <ref>{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-it-tabib-u-eks-deputat-parlamentari-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks deputat parlamentari Frank Portelli|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/26/imut-it-tabib-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib Frank Portelli|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2026-10-26|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://simonmercieca.com/2026/10/26/frank-portelli-farewell-to-a-gentleman-a-politician-and-a-pioneer-in-healthcare/|titlu=Frank Portelli: Farewell to a Gentleman, a Politician and a Pioneer in Healthcare|kunjom=Mercieca|isem=Simon|data=2026-10-26|sit=Simon Mercieca's Free Press|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-surgeon-mp-frank-portelli-dies.1136194|titlu=Former surgeon and MP Frank Portelli dies|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-10-26/local-news/Former-PN-MP-and-doctor-Frank-Portelli-dies-aged-82-6736294109|titlu=Former PN MP and doctor Frank Portelli dies aged 82 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-it-tabib-u-eks-mp-dr-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks MP Dr Frank Portelli|kunjom=Teuma|isem=Owen|data=26 Ottiubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}</ref> == Ara aktar == * [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026 == Referenzi == {{Referenzi}} [[Kategorija:Nies Maltin]] [[Kategorija:2026 f'Malta]] [[Kategorija:Imwiet f'Malta]] [[Kategorija:Mietu fl-2026|*]] [[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]] bowtk9zf6gmoxt2g0nw6vi07v7j8fit Netanya 0 34102 333215 327471 2026-10-27T05:06:13Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333215 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Netanya''' <ref name=":2">{{Ċita web|url=https://langue-francaise.tv5monde.com/decouvrir/dictionnaire/N/Natanya|titlu=Natanya : définition et synonyme de Natanya en français {{!}} TV5Monde-LangueFrancaise|sit=langue-francaise.tv5monde.com|data-aċċess=2025-02-10}}</ref> (נתניה) jew '''Netanya''' <ref name=":2" /> {{,}} <ref name=":0">{{Ċita web|url=https://gonetanya.com/netanya-history/?lang=en|titlu=Netanya History|kunjom=admin|data=2019-07-16|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-06}}</ref> hija belt fl [[Iżrael|- Iżrael]] li tinsab fid - Distrett Ċentrali, {{unité|29|km}} fit - tramuntana ta ' [[Tel Aviv-Jaffa|Tel Aviv - Jaffa]] . Din saret il-belt kapitali tal-Pjanura ta' Sharon . Il-muniċipalità tkopri {{nombre|29|km|2}} u l-popolazzjoni tagħha fl- 2022 laħqet il 225,321 abitant. == Storja == Il-belt twaqqfet fl-1929 minn bdiewa taċ-ċitru fuq art verġni u fuq art Għarbija mixtrija mill-organizzazzjoni Bnei Binyamin, li ħadmet biex tistabbilixxi l-belt. Il-belt hija msemmija għall-filantropu Amerikan [[Nathan Straus]]. Il-viċinanza tagħha mal-belt Palestinjana ta’ [[Tulkarm]] fix-Xatt tal-Punent, li tinsab 14-il km 'il bogħod u amministrata mill-Awtorità Palestinjana, tagħmilha vulnerabbli għal attakki terroristiċi minn militanti Palestinjani. F'Marzu 2002, Netanya kienet is-sit tal-ibbumbardjar tal-Park Hotel, li qatel 30 persuna u ndarab serjament 144 f'attakk attribwit lill-[[Ħamas]]<ref name=":0" />. Il-bini tal-ħajt tas-separazzjoni bejn l-[[Iżrael]] u t-territorji [[Palestina|Palestinjani]] wassal għal tnaqqis sinifikanti fin-numru ta’ attakki terroristiċi f’Netanya mill-2004—l-aħħar attakk suwiċida seħħ hemmhekk fl-2005. Iż-żieda fis-sigurtà fil-belt ikkontribwiet għal żieda fid-domanda għad-djar u l-iżvilupp ta’ bosta kwartieri ġodda, bħal Ir Yamim u Agamim, li jinsabu fin-nofsinhar tal-belt. Numru konsiderevoli ta’ torrijiet residenzjali, li wħud minnhom jilħqu l-40 sular, qed jinbnew hemmhekk biex jissodisfaw din id-domanda. Minkejja dan l-isforz ta’ kostruzzjoni, il-belt esperjenzat żieda qawwija fil-prezzijiet tal-proprjetà immobbli mill-2020<ref>{{Ċita web|url=https://www.torah-box.net/news/news/the-story-of-the-city-of-netanya_1445.html|titlu=The Story of the City of Netanya|sit=Torah-Box|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-06}}</ref>. Netanya għandha d-distinzjoni li hija ċ-ċentru ewlieni tal-kultura Franċiża f'[[Iżrael]]. Li tisma' l-[[Franċiż]] mitkellem fit-triq huwa pjuttost komuni. Ħafna ħwienet u ristoranti għandhom vetrina, faċċata, jew menu bil-[[Franċiż]]. Bosta billboards huma miktuba wkoll bil-[[Franċiż]]. Huwa stmat li terz tar-residenti ta' Netanya huma Franċiżi. Il-belt issa tibbenefika minn influss sinifikanti ta' turisti, grazzi għall-bajjiet tagħha u l-viċinanza tagħha ma' [[Tel Aviv-Jaffa|Tel Aviv]]. == Ekonomija == L-industrija f’Netanya hija fil-parti l-kbira maqsuma bejn żewġ parks industrijali. Fin-nofsinhar tal-belt, l-aktar wieħed ġdid minn dawn, Pinchas Sapir (KA Poleg), fih l-ewwel fergħa tal-[[IKEA]] f’[[Iżrael]] kif ukoll kumpaniji tat-teknoloġija bħal Ceedo. It-turiżmu wkoll għandu rwol ewlieni fl-ekonomija ta’ Netanya b’madwar 19-il lukanda fil-belt li għandhom 1,452 kamra<ref>{{Ċita web|url=https://anglo-list.com/living-in-netanya/|titlu=Living in Netanya|kunjom=Administrator|data=2013-08-04|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-06|arkivju-data=2026-01-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260117011924/https://anglo-list.com/living-in-netanya/|url-status=dead}}</ref>. == Belt bil-Fjuri == Fl-2007, il-belt ta’ Netanya ġiet ivvutata bħala waħda mill-aktar bliet mimlija fjuri fil-pajjiż. Dan kien minħabba l-influss ta’ immigranti Lhud fl-2006, li matulu s-sindku ddeċieda li jittrasforma d-dehra tal-belt billi żied bosta qsari tal-fjuri. Il-lift li jipprovdi aċċess għall-bajja kien ukoll parti minn din it-trasformazzjoni. == Edukazzjoni == Il-[[Kulleġġ Akkademiku ta' Netanya]] joffri lawrji tal-Baċellerat u tal-masters, u programm uniku għall-istudenti tal-iskola sekondarja. Istituzzjonijiet oħra ta' edukazzjoni għolja fil-belt huma l-Kulleġġ tal-Inġinerija Ort Hermelin, il-Kulleġġ Zinman tal-Edukazzjoni Fiżika u x-Xjenzi tal-Isport, il-Kulleġġ Lesley, u l-Iskola Tesler għall-Infermiera. L-Istitut Wingate, iċ-Ċentru Nazzjonali tal-Iżrael għall-Edukazzjoni Fiżika u l-Isport, jinsab fin-nofsinhar tal-belt. == Sports == [[Stampa:WikiAir Flight IL-14-02 - Netanya Stadium (4).JPG|nofs|daqsminuri|Stadju Muniċipali ta' Netanya]] Netanya għandha tliet klabbs tal-futbol, l-aktar wieħed huwa Maccabi Netanya, rebbieħa tal-kampjonat nazzjonali ħames darbiet u rebbieħa tat-Tazza Iżraeljana darba, u tiftaħar bi stadium b'kapaċità ta' 13,800. Il-belt għandha wkoll klabb tal-basketball, Elitzur Netanya, li jilgħab fit-tieni diviżjoni tal-kampjonat nazzjonali. Fil-baseball, il-belt hija rappreżentata fil-Lega Iżraeljana min-''Netanya Tigers''. Netanya tospita wkoll il-Kampjonat Dinji tas-Surfing Seat Pro. == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|UK}} [[Bournemouth]] ([[Renju Unit]]) ; * {{Flagicon|ISR}} [[Yessud Haméala]] ([[Iżrael]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Como]] ([[Italja]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Dortmund]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|SLE}} [[Freetown]] ([[Sierra Leone]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Glessen]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|AUS}} [[Gold Coast]] ([[Awstralja]]) ; * {{Flagicon|MEX}} [[Acapulco]] ([[Messiku]]) ; * {{Flagicon|FRA}} [[Nizza]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|FRA}} [[Sarcelles]] ([[Franza]]) ; * {{Flagicon|HUN}} [[Siófok]] ([[Ungerija]]) ; * {{Flagicon|NOR}} [[Stavanger]] ([[Norveġja]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Sunny Isles Beach]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|CHN}} [[Xiamen]] ([[Ċina]]). == Referenzi == 453g7egdhmxquzvpqgifom76sxmb2aj Reġjuni tal-Italja 0 34106 333219 327488 2026-10-27T06:28:47Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333219 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} Ir- '''reġjuni tal-Italja''' ('''Regioni d'Italia''') jikkostitwixxu l-ewwel livell ta' suddiviżjoni tat-territorju Taljan. Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tar-reġjuni huma definiti fl-Artikoli 114 sa 133 tal-Kostituzzjoni. Ħamsa mill-għoxrin reġjun igawdu minn "status speċjali". Kull reġjun, ħlief il -Wied ta' Aosta, huwa maqsum fi provinċji. Statistikament, ir-reġjuni huma unitajiet tal-livell 2, bil-ħames gruppi ta’ reġjuni jikkostitwixxu l-livell 1. == Storja == Ir-Renju tal-Italja kellu muniċipalitajiet u provinċji (il- ''mandamenti'' tneħħew fl-1923, iċ- ''circondari'' fl-1927), iżda r-reġjuni ma kinux għadhom jeżistu bħala entitajiet territorjali. Diġà fit-tieni nofs tas XIXseklu 19 Madankollu, XIX, [[Pietro Maestri]] ġabar il-provinċji fi " distretti territorjali "Jew" kompartimenti "għal skopijiet statistiċi, li kienu l-prekursuri tar-reġjuni Taljani tal-lum. Madankollu, il-kompartimenti kienu biss suddiviżjonijiet ġeografiċi għal skopijiet statistiċi u la kellhom gvern u lanqas amministrazzjoni." It-terminu " reġjun » se jidher għall-ewwel darba fl- ''Annuarju Statistiku Taljan'' tal-1912. L-« kompartimenti statistiċi » definita minn Maestri kellha partizzjoni, li għadha kważi l-istess fid-delimitazzjoni tal-« reġjuni "tat- [[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]], sa tali punt li huwa diffiċli li wieħed jinnota differenzi bejn il-kompartimenti tal-1870 u r-reġjuni attwali (ħlief għat-territorji li għadhom mhumiex annessi)." == Tipoloġija == === Reġjuni bi status normali === [[Stampa:Autonomous_Regions_of_Italy.svg|daqsminuri|279x279px|{{Légende/Début}}{{Leġenda|#D02010|Régions autonomes}}{{Légende/Fin}}]] Maħluqa fis- snin sebgħin, 15-il reġjun għandhom status normali jew ordinarju, li huwa approvat direttament mill-Kunsill Reġjonali. === Reġjuni awtonomi bi status speċjali === Ħames reġjuni għandhom status speċjali, approvat mill- [[Parlament tar-Repubblika Taljana|Parlament Taljan]], u għandhom l-istatus ta’ liġi kostituzzjonali. Skont l-Artikolu 116 tal- Kostituzzjoni Taljana '', forom u kundizzjonijiet speċjali ta’ awtonomija jingħataw lil Sqallija, Sardinja, Trentino-Alto Adige, Friuli-Venezia Giulia, u Valle d'Aosta, skont l-istatuti speċjali rispettivi tagħhom adottati mil-liġi kostituzzjonali'' . Huwa għalhekk li għandhom setgħat leġiżlattivi wesgħin u awtonomija finanzjarja konsiderevoli. Valle d'Aosta żżomm 90 % tat-taxxi kollha tagħha, Sqallija xi kultant 100 %. Erba' reġjuni awtonomi nħolqu fl-1948 : Sardinja (bil-minoranzi lingwistiċi Sardini u Katalani tagħha), [[Sqallija]] (bil-minoranzi lingwistiċi Albaniżi u Griegi tagħha), Trentino-Alto Adige (bil-minoranzi lingwistiċi li jitkellmu bil-Ġermaniż u bil-Ladin tagħha) u l-Wied ta' Aosta (bil-minoranzi lingwistiċi li jitkellmu bil-Franċiż, bil-Franko-Provenżal u bil-Ġermaniż tagħha). === Lista === {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |Post ! class="unsortable" |Bandiera !Isem !Akronimu !Kapitale !Popolazzjoni <br /><br />(ab.) !Żona<br /><br />(km2) |- | align="center" |[[Stampa:Abruzzo_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Abruzzo_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Abruzzo.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Abruzzo.svg|80x80px]] |'''[[Abruzzo]]'''<br /><br />(''Abruzzo'') |ABR |L'Aquila | +1 316 625<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +10 763, |- | align="center" |[[Stampa:Basilicata_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Basilicata_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Basilicata.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Basilicata.svg|80x80px]] |'''[[Basilicata]]'''<br /><br />(''Basilicata'') |BAS |Potenza | +0567 669,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +09 992, |- | align="center" |[[Stampa:Calabria_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Calabria_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Calabria.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Calabria.svg|80x80px]] |'''[[Kalabrija]]'''<br /><br />(''Calabria'') |CAL |Catanzaro | +1 958 296,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +15 079, |- | align="center" |[[Stampa:Campania_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Campania_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Campania.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Campania.svg|80x80px]] |'''[[Kampanja]]'''<br /><br />(''Campania'') |CAM |[[Napli]]<br /><br />(''Napoli'') | +5 827 949,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +13 590, |- | align="center" |[[Stampa:Emilia-Romagna_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Emilia-Romagna_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Fictional_Emilia-Romagna_Flag.svg|ħolqa=Fichier:Fictional_Emilia-Romagna_Flag.svg|150x150px]] |'''[[Emilia-Romagna]]'''<br /><br />(''Emilia-Romagna'') |EMR |[[Bolonja]]<br /><br />(''Bologna'') | +4 449 499,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +22 446, |- | align="center" |[[Stampa:Friuli-Venezia_Giulia_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Friuli-Venezia_Giulia_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Friuli-Venezia_Giulia.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Friuli-Venezia_Giulia.svg|80x80px]] |'''[[Friuli-Venezia Giulia]]'''<br /><br />(''Friuli-Venezia Giulia'') |FVG |Trieste | +1 215 401,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +07 844, |- | align="center" |[[Stampa:Lazio_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Lazio_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Lazio_Flag.svg|ħolqa=Fichier:Lazio_Flag.svg|80x80px]] |'''[[Lazjo|Lazju]]'''<br /><br />(''Lazio'') |LAZ |[[Ruma]]<br /><br />(''Roma'') | +5 897 965,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +17 236, |- | align="center" |[[Stampa:Liguria_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Liguria_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Liguria.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Liguria.svg|80x80px]] |'''[[Liguria|Ligurija]]'''<br /><br />(''Liguria'') |LIG |[[Ġenova]]<br /><br />(''Genova'') | +1 558 812,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +05 416, |- | align="center" |[[Stampa:Lombardy_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Lombardy_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Lombardy.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Lombardy.svg|80x80px]] |'''[[Lombardija]]'''<br /><br />(''Lombardia'') |LOM |[[Milan]]<br /><br />(''Milano'') | +10 031 195,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +23 863, |- | align="center" |[[Stampa:Marches_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Marches_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Marche.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Marche.svg|100x100px]] |'''[[Marche]]'''<br /><br />(''Marche'') |MAR |Ankona<br /><br />(''Ancona'') | +1 532 643,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +09 366, |- | align="center" |[[Stampa:Molise_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Molise_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Molise.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Molise.svg|80x80px]] |'''[[Molise]]''' |MOL |Campobasso | +0308 846,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +04 438, |- | align="center" |[[Stampa:Umbria_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Umbria_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Umbria.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Umbria.svg|80x80px]] |'''[[Umbrija]]'''<br /><br />(''Umbria'') |UMB |[[Perugia]]<br /><br />(''Perugia'') | +0885 081, <br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +08 456, |- | align="center" |[[Stampa:Piedmont_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Piedmont_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Bandiera_della_regione_Piemonte.svg|ħolqa=Fichier:Bandiera_della_regione_Piemonte.svg|80x80px]] |'''[[Piemonte]]'''<br /><br />(''Piemonte'') |PMN |[[Turin]]<br /><br />(''Torino'') | +4 378 224,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +25 402, |- | align="center" |[[Stampa:Apulia_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Apulia_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Apulia.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Apulia.svg|100x100px]] |'''[[Pulja|Puglia]]'''<br /><br />(''Puglia'') |PUG |[[Bari]] | +4 051 846,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +19 358, |- | align="center" |[[Stampa:Sardinia_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Sardinia_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Sardinia.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Sardinia.svg|80x80px]] |'''[[Sardinja]]'''<br /><br />(''Sardegna'') |SAR |[[Cagliari]] | +1 649 412,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +24 090, |- | align="center" |[[Stampa:Sicily_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Sicily_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Sicily_(revised).svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Sicily_(revised).svg|80x80px]] |'''[[Sqallija]]'''<br /><br />(''Sicilia'') |SIC |[[Palermo]]<br /><br />(''Palermo'') | +5 032 818,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +25 711, |- | align="center" |[[Stampa:Tuscany_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Tuscany_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Tuscany.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Tuscany.svg|80x80px]] |'''[[Toskana]]'''<br /><br />(''Toscana'') |TOS |[[Firenze]]<br /><br />(''Firenze'') | +3 739 769, <br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +22 994, |- | align="center" |[[Stampa:Trentino-Alto_Adige_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Trentino-Alto_Adige_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Trentino-South_Tyrol.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Trentino-South_Tyrol.svg|80x80px]] |'''[[Trentino-Alto Adige]]'''<br /><br />(''Trentino-Alto Adige'') |TAA |Trente<br /><br />(''Trento'') | +1 066 180,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +13 607, |- | align="center" |[[Stampa:Aosta_Valley_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Aosta_Valley_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Valle_d'Aosta.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Valle_d'Aosta.svg|80x80px]] |'''[[Wied ta' Aosta]]'''<br /><br />(''Valle d'Aosta'') |VAO |[[Aosta]] ''(Aosta)'' | +0126 283,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +03 263, |- | align="center" |[[Stampa:Veneto_in_Italy.svg|ħolqa=Fichier:Veneto_in_Italy.svg|101x101px]] | align="center" |[[Stampa:Flag_of_Veneto.svg|ħolqa=Fichier:Flag_of_Veneto.svg|80x80px]] |'''[[Veneto]]'''<br /><br />(''Veneto'') |VEN |[[Venezja|Veneżja]]<br /><br />(''Venezia'') | +4 904 184,<br /><br /><small>(30/09/2017)</small> | +18 399, |} == Istituzzjonijiet == Kull reġjun għandu Kunsill Reġjonali, li jeżerċita s-setgħat leġiżlattivi speċifiċi għar-reġjun, u Ġunta Reġjonali ( ''{{Lang|it|Giunta Regionale}}'' ), li hija l-korp eżekuttiv tar-reġjun. Il- ''{{Lang|it|Giunta}}'' hija mmexxija mill-President tar-Reġjun ( ''{{Lang|it|Presidente della Regione}}'' ), li jiġi elett b'suffraġju universali dirett (sakemm l-istatuti speċifiċi ma jipprovdux mod ieħor) <ref>{{Ċita web|url=https://www.senat.fr/ga/ga41/ga4110.html|titlu=L'ORGANISATION ET LE FONCTIONNEMENT DES RÉGIONS ITALIENNES|data=|sit=senat.fr|data-aċċess=1er novembre 2018|arkivju-data=2025-09-16|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250916085848/https://www.senat.fr/ga/ga41/ga4110.html|url-status=dead}}.</ref> . === Is-setgħa eżekuttiva reġjonali === Huwa miżmum mill- '''Junta''' ( ''{{Lang|it|Giunta}}'' ) u l-president tagħha, li jiġi elett hu stess b'suffraġju universali dirett (sakemm ma jiddeċidux statuti speċjali mod ieħor). Il-membri tal-Kunsill Reġjonali jinħatru u jistgħu jitneħħew mill-President tar-Reġjun. Il-Kunsill Reġjonali huwa responsabbli għat-tħejjija u l-eżekuzzjoni tal-baġit tar-Reġjun u għall-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kunsill Reġjonali. Għandu s-setgħa li jagħti bidu għal liġijiet reġjonali u jista' jipproponi regolamenti, iżda m'għandux is-setgħa li jimponihom (ħlief fil-ħames reġjuni b'setgħat speċjali). Il- '''President tal-Gvern Reġjonali''' huwa l-kap tal-eżekuttiv reġjonali. Huwa jirrappreżenta r-reġjun u jidderieġi l-politiki deċiżi mill-Gvern Reġjonali. Huwa jippromulga l-liġijiet reġjonali mgħoddija mill-Kunsill Reġjonali, kif ukoll ir-regolamenti. Huwa responsabbli mill-oqsma amministrattivi delegati mill-Istat. === Setgħa leġiżlattiva reġjonali === Dan jinżamm mill- '''Kunsill Reġjonali''', magħmul minn 30 sa 80 kunsillier (skont ir-reġjun) eletti b'suffraġju universali dirett, għal mandat ta' ħames snin. Il-Kunsill Reġjonali jiddibatti u jivvota dwar liġijiet reġjonali u jista' jipproponi leġiżlazzjoni lill- Kamra tad-Deputati Taljana . Jista' japprova jew jemenda l-istatuti tar-reġjun, soġġett għall-kostituzzjonalità, u jibda referendum popolari biex japprova l-istatuti. Il- gvern Taljan jagħti l-approvazzjoni tiegħu għal-liġijiet reġjonali fi żmien tletin jum mill-adozzjoni tagħhom biex jagħtihom forza legali. Fil-każ ta’ nuqqas ta’ qbil bejn il-gvern Taljan u r-reġjun, il-Kunsill Reġjonali jintalab jerġa’ jikkunsidra l-abbozz ta’ liġi. Jekk in-nuqqas ta’ qbil jippersisti, dan jiġi solvut jew mill-Parlament tar-Repubblika Taljana jekk in-nuqqas ta’ qbil ikun ta’ natura politika, jew mill-Qorti Kostituzzjonali jekk it-test ikun preżunt illegali. Għal Sqallija, huwa possibbli biss rikors lill-Qorti Kostituzzjonali. Barra minn hekk, il-gvern Taljan jista’ jipproponi x-xoljiment ta’ Kunsill Reġjonali jekk jiġu osservati atti kuntrarji għal-liġi jew għall-Kostituzzjoni, jew jekk il-funzjonament tiegħu jsir impossibbli minħabba n-nuqqas ta’ maġġoranza. Ix-xoljiment imbagħad jista’ jiġi ddikjarat biss mill-President tar-Repubblika wara deliberazzjoni fil-Kunsill tal-Ministri u reviżjoni ta’ rapport parlamentari. == Referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] t6r04sjutw1jon2cd0tp53dhrwutvhs Wiki Science Competition 0 34719 333208 333080 2026-10-26T22:49:37Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333208 wikitext text/x-wiki [[Stampa:Logo for Wiki Science Competition.svg|daqsminuri|alt=Logo ta' Wiki Science Competition|Logo ta' Wiki Science Competition]] Il-'''Wiki Science Competition''' (WSC) hija kompetizzjoni globali ta' fotografija xjentifika għall-istudenti, riċerkaturi, u oħrajn biex jikkontribwixxu immaġini u midja oħra ta' kwalità għolja, b'sors tajjeb, u b'liċenzja ħielsa għal Wikimedia Commons.<ref name="Focus2018">{{Ċita web|url=https://www.focus.it/scienza/scienze/wiki-science-competition-le-foto-vincitrici|titlu=Wiki Science Competition: i vincitori|sit=Focus.it|data-aċċess=2026-10-24}}</ref><ref name="GazzettaModena">{{Ċita web|url=https://www.gazzettadimodena.it/modena/cronaca/2018/11/10/news/le-foto-a-muffe-e-batteri-di-stefania-rizzelli-diventano-opere-d-arte-1.17449240|titlu=Le foto a muffe e batteri di Stefania Rizzelli diventano opere d’arte|sit=Gazzetta di Modena|lingwa=it|data-aċċess=2026-10-24}}</ref> Din l-inizattiva evolviet mill-Estonian Science Photo Competition. L-ewwel kompetizzjoni globali saret fl-2017<ref name="Gorey2017">{{Ċita web|url=https://www.siliconrepublic.com/innovation/wikimedia-science-photographers-ireland|titlu=Irish Wikimedia community issues calls for best science photographers|kunjom=Gorey|isem=Colm|data=1 Nov 2017|sit=Silicon Republic|lingwa=en}}</ref> u issa ssir kull sentejn,<ref name="Delfi">[https://forte.delfi.ee/artikkel/81103055/fotod-vaata-millised-on-eesti-parimad-teadusfotod "PHOTOS | See what are the best science photos in Estonia"] Delfi Forte, 13 February 2018</ref> u fil-parti l-kbira ssir madwar Novembru jew Diċembru.<ref>{{Ċita web|url=https://www.srf.ch/kultur/wikimedia-fotowettbewerb-so-wunderschoen-kann-wissenschaft-sein|titlu=Wikimedia-Fotowettbewerb - So wunderschön kann Wissenschaft sein|sit=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|lingwa=de|data-aċċess=2026-10-24}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://www.numerama.com/sciences/548772-pourrait-on-envoyer-un-vaisseau-vers-la-comete-borisov-prochain-visiteur-interstellaire.html|titlu=Faudrait-il envoyer un vaisseau vers la comète Borisov, qui pourrait être le prochain visiteur interstellaire ?|kunjom=Lesage|isem=Nelly|data=2019-09-18|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-10-24}}</ref> L-organizzatur ewlieni tal-kompetizzjoni huwa Ivo Kruusamägi. L-ewwel kompetizzjoni rat parteċipazzjoni minn aktar minn 2,200 konkorrent, b'numru ta' immaġini li jaqbeż l-10,000.<ref name=GazzettaModena/><ref name="Delfi" /> Fl-2023 kienu sottomessi aktar minn 7,500 ritratt.<ref>{{Ċita web|url=https://news.err.ee/1609554919/estonian-scientific-photographers-nab-several-recognitions-at-wikipedia-contest|titlu=Estonian scientific photographers nab several recognitions at Wikipedia contest|kunjom=ERR|isem=Jaan-Juhan Oidermaa {{!}}|data=2024-12-18|sit=ERR|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-24}}</ref> Fl-2017, kien hemm ħames kategoriji: In-nies fix-Xjenza, Immaġini tal-Mikroskopija, Medja mhux fotografika, Settijiet ta' immaġini, u kategorija Ġenerali. Fl-2019, ġiet miżjuda kategorija ġdida, Natura; fl-2021, ġiet miżjuda l-Astronomija.<ref>{{Ċita aħbar|data=2021-12-01|titlu=Wikimedia CH lancia un concorso internazionale di fotografia scientifica|url=https://www.tio.ch/newsblog/ated/1551089/wikimedia-wiki-concorso-competition-science-nazionale-svizzera-ch-foto|lingwa=it-IT|data-aċċess=2026-10-24|arkivju-data=2024-12-01|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20241201230833/https://www.tio.ch/newsblog/ated/1551089/wikimedia-wiki-concorso-competition-science-nazionale-svizzera-ch-foto|url-status=dead}}</ref> Premju speċjali għan-"Nisa fl-iSTEM" huwa offrut ukoll.<ref name="Gorey2017" /> Is-sottomissjonijiet jiġu vvalutati bbażati fuq id-dettall tad-deskrizzjoni tagħhom, u tingħata prijorità lis-sorsi minn ġurnali ta' impatt għoli, settijiet ta' dejta, u partijiet terzi oħra affidabbli. Dan jinkoraġġixxi kontribuzzjonijiet immexxija minn esperti appoġġjati minn materjali verifikabbli. Fost il-pajjiżi fejn isir b'mod regolari hemm l-[[Estonja]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]], l-[[Repubblika tal-Irlanda|Irlanda]], l-[[Stati Uniti|Istati Uniti]], il-[[Polonja]],<ref>{{Ċita web|url=https://apcz.umk.pl/closed/|titlu=apcz.umk.pl|sit=apcz.umk.pl|data-aċċess=2026-10-24}}</ref> l-[[Ukrajna]], u r-[[Russja]] (fejn isir fir-Rebbiegħa).<ref>{{Ċita web|url=https://www.nkj.ru/info/35870/|titlu=Объявлен старт конкурса «Снимай науку!»|kunjom=жизнь|isem=Редакция журнала Наука и|data=2019-04-02|sit=www.nkj.ru|lingwa=ru|data-aċċess=2026-10-24}}</ref> == Referenzi == {{Referenzi}} == Ħoloq esterni == * [http://www.wikisciencecompetition.org wikisciencecompetition.org] - sit uffiċjali tal-konkors [[Kategorija:Attivitajiet tal-Wikimedia]] [[Kategorija:Xjenza]] [[Kategorija:Konkorsi]] d5h4iob0b99jvnnd8gwf8knl8itoh41 Alexander Bonnici 0 34725 333178 333156 2026-10-26T14:34:18Z EnriqueTabone 15661 {{Infobox bijografija}} 333178 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Patri Alexander Bonnici''' (1936–2006) kien patri Franġiskan Konventwali u studjuż Malti li ddedika parti importanti mir-riċerka tiegħu għall-istorja tal-Knisja f’Malta, b’mod partikolari għall-istorja tal-Inkwiżizzjoni Maltija, il-ġurisdizzjoni ekkleżjastika u r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet reliġjużi u ċivili fil-gżejjer Maltin.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Duncan|isem=Hermann|data=2020-01-08|titlu=Patri Alexander Bonnici OFM Conv. (1936-2006)|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/67442|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Ħajja u ħidma akkademika''' Bonnici kien membru tal-Ordni tal-Franġiskani Konventwali (OFM Conv.). Permezz tal-istudji u l-pubblikazzjonijiet tiegħu, huwa kkontribwixxa għall-istudju tal-istorja reliġjuża u istituzzjonali ta’ Malta. Ir-riċerka tiegħu kienet ibbażata wkoll fuq dokumentazzjoni storika, inklużi dokumenti mhux ippubblikati u materjal miżmum fl-arkivji.<ref name=":1">{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1968|titlu=L'Inquisizione di Malta 1561-1798|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/36709|lingwa=it}}</ref> '''Riċerka dwar l-Inkwiżizzjoni f’Malta''' Wieħed mill-oqsma ewlenin tar-riċerka ta’ Bonnici kien l-Inkwiżizzjoni f’Malta, kemm fil-perjodu medjevali kif ukoll matul il-perjodu tal-Ordni ta’ San Ġwann. Huwa studja l-istorja tat-tribunal, il-ħidma tal-inkwiżituri, il-ġurisdizzjoni tagħhom u r-relazzjonijiet tagħhom mal-awtoritajiet l-oħra f’Malta. Fl-1968 ippubblika l-istudju L'Inquisizione di Malta 1561–1798 fil-ġurnal Melita Historica. F’dan ix-xogħol eżamina dokumenti storiċi relatati mal-Inkwiżizzjoni Maltija u l-istorja tal-arkivji u tal-librerija tal-Vatikan.<ref name=":1" /> Fl-1982 u l-1985 ippubblika sensiela ta’ artikli bl-Ingliż bit-titlu The Inquisition in Malta fil-perjodiku Civilization. Dawn kienu jittrattaw aspetti differenti tat-tribunal, fosthom id-drawwiet u t-tradizzjonijiet, il-problemi li kienu jiltaqgħu magħhom l-inkwiżituri u s-sentenzi mogħtija mill-qorti.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1985|titlu=The inquisition in Malta (11) : the tribunal's sentences|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/48784|lingwa=en}}</ref> Fl-1989 ippubblika wkoll l-istudju Medieval Inquisition in Malta, 1433–1561, li deher fil-ġurnal Hyphen. Dan ix-xogħol indirizza l-perjodu qabel it-twaqqif tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta fl-1561.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1989|titlu=Medieval inquisition in Malta, 1433-1561|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/25171|lingwa=en}}</ref> Fl-1991, Bonnici ppubblika studju ieħor fil-ġurnal Melita Historica, dwar il-fond dokumentarju ta’ Malta fis-Segreterija tal-Istat tal-Vatikan. L-istudju kien jiffoka fuq dokumenti u ittri relatati mal-istorja ta’ Malta u mal-Inkwiżizzjoni.<ref>{{Ċita rivista|kunjom1=Bonnici|isem1=Alexander|data=1991|titlu=Il fondo 'Malta' della segreteria di stato nell'archivio segreto Vaticano|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/41432|lingwa=it}}</ref> Pubblikazzjonijiet oħra Minbarra l-istudji dwar l-Inkwiżizzjoni, Bonnici kiteb ukoll dwar l-istorja tal-Knisja u tal-ordnijiet reliġjużi f’Malta. Fl-2004, pereżempju, ippubblika studju dwar it-twaqqif tal-Provinċja Maltija tas-Sorijiet tal-Karità, li deher fil-gazzetta Leħen is-Sewwa. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu jinkludu wkoll il-ktieb Storja tal-Inkwiżizzjoni ta' Malta, ippubblikat f’diversi volumi fis-snin 1990 u 1992–1994, skont il-katalgu tal-Maltese Library in Bremen.<ref>{{Ċita aħbar|kunjom=Bonnici|isem=Alexander|data=2004-04-03|titlu=L-erezzjoni tel-Provinċja ta' Malta tas-sorijiet tal-Karità|url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/134426|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> '''Wirt''' Il-kitbiet ta’ Alexander Bonnici jibqgħu sors bibliografiku għall-istudju tal-Inkwiżizzjoni f’Malta u tal-istorja reliġjuża tal-pajjiż. Diversi mill-istudji tiegħu huma aċċessibbli jew katalogati fir-repożitorju tar-riċerka tal-Università ta’ Malta, li jippermetti lill-istudenti u lir-riċerkaturi jikkonsultaw ix-xogħlijiet tiegħu. '''Referenzi''' <references /> qp273hb041g04i0cl9jg5xntffazz82 It-Tlieta 0 34726 333162 333161 2026-10-26T12:21:36Z Trigcly 17859 /* Osservanzi reliġjużi */ 333162 wikitext text/x-wiki [[Stampa:IB 299 4to Tyr.jpg|daqsminuri|L-alla Týr jew Tiw, imqabbel ma' Marte, li għalih ingħata isem il-jum tat-Tlieta b'lingwi bħall-Ingliż. Il-Librerija Nazzjonali Iżlandiża, [[Rejkjavik|Reykjavík]].]] '''It-Tlieta''' huwa l-jum fil-ġimgħa bejn [[it-Tnejn]] u [[l-Erbgħa]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, it-Tnejn huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa; għaldaqstant, it-Tlieta huwa t-tieni jum tal-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:8601:-1:ed-1:v1:en|titlu=ISO 8601-1:2019(en) Date and time – Representations for information interchange – Part 1: Basic rules|sit=www.iso.org|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Madankollu, skont bosta kalendarji tradizzjonali, il-Ħadd huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi t-tielet jum tal-ġimgħa (għalhekk x'aktarx li bil-[[Lingwa Maltija|Malti]] ngħidu t-Tlieta). F'xi pajjiżi [[Iżlam|Musulmani]], is-Sibt huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa, għaldaqstant it-Tlieta jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. Bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-isem ta' "Tuesday" oriġina mill-Ingliż Nofsani ''Tewesday'', li ġie mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'', jiġifieri "l-Jum ta' Tīw jew Týr", l-alla tal-ġlied uniku, tal-[[Dritt|liġi]] u tal-ġustizzja fil-mitoloġija Nordika. Tiw kien meqjus ugwali għal Marte fl-''interpretatio germanica'', u l-"Jum ta' Tīw" huwa t-[[traduzzjoni]] tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Martis''. == [[Etimoloġija]] == L-isem tat-Tlieta bl-Ingliż ġej mill-Ingliż Antik ''Tiwesdaeg'' u litteralment ifisser "il-Jum ta' Tiw".<ref>{{Ċita web|url=https://www.etymonline.com/word/Tuesday|titlu=Tuesday - Etymology, Origin & Meaning of the Name|sit=etymonline|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Tiw huwa l-forma bl-Ingliż Antik tal-alla Proto-Ġermaniku ''*Tîwaz'' jew Týr bin-Nordiku Antik. L-isem ta' ''*Tîwaz'' ġej mill-għerq Proto-Indo-Ewropew ''*dei-'', ''*deyā-'', ''*dīdyā-'', li tfisser "jiżreġ", u li minnhom jinsiltu [[Kelma|kliem]] bħal "divinità".<ref>Klein, E., "deity" and "Tuesday", ''Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language'' (Elsevier Publishing, 1966), pp. 417—18, 1662.</ref> It-Tlieta bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] ''Dienstag'' u bl-[[Lingwa Olandiża|Olandiż]] ''dinsdag'', ġejja mid-drawwa Ġermanika tat-''thing'', peress li Tiw / Týr ukoll kellu rabta qawwija mat-''thing''. L-isem tal-jum bil-Latin ''dies Martis'' ("il-jum ta' Marte") huwa ekwivalenti għall-Grieg ἡμέρα Ἄρεως (hēméra Áreōs, jiġifieri "l-jum ta' Ares"). Bil-biċċa l-kbira tal-[[Lingwa|lingwi]] b'oriġini Latina (it-[[Lingwa Taljana|Taljan]], il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]], il-[[Lingwa Katalana|Katalan]], ir-[[Lingwa Rumena|Rumen]], il-Galizjan, il-lingwa Sarda, il-Korsikan, iżda mhux il-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]), l-isem tal-jum ingħata f'ġieħ Marte, l-ekwivalenti [[Imperu Ruman|Ruman]] tad-divinità tal-Greċja Antika Ares (Ἄρης). F'xi [[lingwi Slavi]], l-isem tal-jum oriġina mill-kelma Slava tal-Knisja tal-qedem въторъ li tfisser "it-tieni". L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Bulgara|Bulgaru]] u bir-[[Lingwa Russa|Russu]] Вторник (Vtornik) jew bis-[[Lingwa Serbjana|Serbjan]]: уторак utorak oriġina mill-aġġettiv għat-"tieni" – Втори (Vtori) jew Второй (Vtoroi). Bil-[[Lingwa Ġappuniża|Ġappuniż]], it-tieni jum tal-ġimgħa huwa 火曜日 (kayōbi), minn 火星 (kasei), jiġifieri l-[[pjaneta]] [[Marte (pjaneta)|Marte]]. B'mod simili, bil-[[Lingwa Koreana|Korean]] isem il-jum huwa 화요일 (hwa yo il), li litteralment tfisser il-jum tan-nar, u l-pjaneta Marte titqies bħala l-[[Stilla|istilla]] tan-nar bl-istess kliem, iżda ma hemmx rabta mal-alla Ruman Marte, li tinħass fonetikament bħala "Mars". Bil-lingwi Indo-Arjani Pali u Sanskritu, isem il-jum ġej mill-Angaraka ("dak li għandu [[lewn]] [[aħmar]]"), titlu ta' Mangala (jew mod kif issir referenza għalih, l-alla tal-gwerra, u ta' Marte, il-pjaneta ħamra. Bin-Nahuatl, it-Tlieta huwa Huītzilōpōchtōnal (nah) li tfisser "il-jum ta' Huitzilopochtli". Bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]], it-Tlieta huwa {{lang|ar|الثلاثاء}} ({{lang|ar-Latn|al-Thulatha'}}), u bl-[[Ebrajk]] huwa {{lang|he|יום שלישי}} ({{lang|he-Latn|Yom Shlishi}}), li jfisser "it-tielet jum". Meta dan jiżdied wara l-kelma يوم / יום (''yom'' jew ''youm''), l-isem ifisser "it-tielet jum". == Osservanzi reliġjużi == Fil-Knisja Ortodossa tal-Lvant, it-Tlieta huwa l-jum li huwa ddedikat lil [[Ġwanni l-Battista|San Ġwann Battista]]. L-''Octoechos'' fih innijiet dwar din it-tema, irranġati f'ċiklu ta' 8 ġimgħat, li jiġu kantati nhar ta' Tlieta matul is-sena kollha. Fi tmiem is-Servizzi Divini nhar ta' Tlieta, it-tislima tal-aħħar tibda bil-kliem: "J'Alla Sidna Ġesù Kristu, permezz tal-interċessjonijiet ta' Ommu mill-iktar safja, tal-Profeta, Pijunier u Battist onorevoli u glorjuż Ġwanni…". Fl-[[Ħinduiżmu|Induiżmu]], it-Tlieta huwa jum popolari għall-qima u għat-talb lil Hanuman u lil Kartikeya. Uħud iqimu wkoll lil Kali, lil Durga, lil Parvati u lil Ganexa. Bosta Induisti jsumu nhar ta' Tlieta. Bosta nisa miżżewġin Induisti josservaw ukoll is-sawm tal-Mangala Gauri Vrat kull nhar ta' Tlieta fix-xahar Induist ta' Xravana, bħala x-xahar iddedikat lil Gauri u lil Xiva. It-Tlieta jitqies ukoll bħala l-jum immexxi minn Mangala (Marte) fl-Induiżmu.<ref>{{Ċita web|url=https://pujayagna.com/blogs/hindu-fasting-days/fasting-in-hinduism|titlu=Hindu Fasting - Vrat - Importance of fasting in Hinduism, Hindu Vrats|sit=Eshwar Bhakti|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == Referenzi kulturali == Fid-dinja [[Lingwa Griega|Griega]], it-Tlieta (il-jum tal-ġimgħa tal-Waqgħa ta' [[Kostantinopli]]) jitqies bħala jum ta' xorti ħażina.<ref>{{Ċita aħbar|data=1999-12-23|titlu=The fall of Constantinople|url=https://www.economist.com/europe/1999/12/23/the-fall-of-constantinople|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> L-istess japplika fid-dinja Spanjola; huwa maħsub li dan huwa minħabba l-assoċjazzjoni bejn it-Tlieta u Marte, l-alla tal-gwerra u għaldaqstant b'rabta mal-[[mewt]]. Kemm għall-kelliema tal-Grieg kif ukoll tal-Ispanjol, it-13 tax-xahar jitqies bħala jum ta' xorti ħażina jekk jinzerta jkun it-Tlieta, minflok il-Ġimgħa, li huwa twemmin iktar mifrux madwar id-dinja minħabba Apollo-13. Min-naħa l-oħra, fil-[[Ġudaiżmu]] t-Tlieta jitqies bħala jum ta' xorti partikolarment tajba, minħabba li fil-''Bereshit'' (''parashah''), magħruf fit-tradizzjoni Kristjana bħala l-ewwel kapitli tal-Ġenesi,<ref>{{Ċita web|url=https://www.chabad.org/library/bible_cdo/aid/8165/jewish/Chapter-1.htm|titlu=Bereshit - Genesis - Chapter 1 (Parshah Bereshit)|sit=www.chabad.org|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> il-paragrafu dwar dan il-jum fih il-frażi "kien tajjeb" darbtejn.<ref>''Bereishi''t 1:9-13 (in the Christian tradition known as Genesis). Discussed in Marvin J. Heller, "Frankfurt on the Oder—First Edition: Background", in ''Printing the Talmud: Complete Editions, Tractates, and Other Works and the Associated Presses from the Mid-17th Century through the 18th Century'' (Leiden: Brill), 47-56. DOI: <nowiki>https://doi.org/10.1163/9789004376731_005</nowiki> and {{ISBN|9789004376724}}.</ref> Fil-kalendarju solari [[Tajlandja|Tajlandiż]], isem il-jum ġej mill-kelma bil-Pali għall-pjaneta Marte, li tfisser ukoll "l-Irmied tal-Mejtin"; il-lewn assoċjat mat-Tlieta huwa r-roża. Fir-rima folkloristika ''Monday's Child'', "wild it-Tlieta huwa mimli grazzja". == Okkorrenzi komuni == === L-[[Stati Uniti|Istati Uniti]] === It-Tlieta huwa l-jum li normalment iseħħu fih l-elezzjonijiet fl-Istati Uniti. L-elezzjonijiet federali jseħħu t-Tlieta ta' wara l-ewwel Tnejn f'Novembru; din id-data ġiet stabbilita skont [[Dritt|liġi]] tal-1845 għall-elezzjonijiet Presidenzjali (speċifikament għall-għażla tal-Kulleġġ Elettorali), u ġiet estiża għall-elezzjonijiet tal-Kamra tar-Rappreżentanti fl-1875 u għas-Senat fl-1914. It-Tlieta kien l-ewwel jum tal-ġimgħa li kien prattiku għall-poloz elettorali fil-bidu tas-seklu 19: iċ-ċittadini jaf kien ikollhom jivvjaġġaw għal jum sħiħ biex jixħtu l-vot tagħhom, u ma kinux ikunu jridu jitilqu l-Ħadd li kien meqjus bħala jum ta' qima għall-maġġoranza. Madankollu, ġie introdott abbozz ta' liġi fl-2012 biex l-elezzjonijiet jitressqu għal tmiem il-ġimgħa, b'kosponsor li ddikjara li "biċ-ċaqliq ta' Jum l-Elezzjoni minn jum uniku f'nofs il-ġimgħa tax-xogħol għal tmiem il-ġimgħa sħiħ, qed inħeġġu lil iktar ħaddiema Amerikani jipparteċipaw. Id-[[demokrazija]] tagħna se titħares l-iktar meta l-mexxejja tagħna jiġu eletti bl-ikbar għadd ta' Amerikani possibbli".<ref>{{Ċita web|url=https://www.cbsnews.com/news/bill-introduced-to-move-election-day-to-weekend/|titlu=Bill introduced to move Election Day to weekend - CBS News|data=2012-03-09|sit=www.cbsnews.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Il-logħbiet elettroniċi spiss jinħarġu nhar ta' Tlieta fl-Istati Uniti; dan il-fatt spiss huwa dovut għall-kampanja ta' kummerċjalizzazzjoni ta' ''Sonic the Hedgehog 2'' tal-1992.<ref>{{Ċita web|url=https://www.businessinsider.com/why-video-games-are-released-on-tuesdays-2014-11|titlu=The Weird Reason Why Video Games Are Released On Tuesdays|kunjom=Levy|isem=Karyne|sit=Business Insider|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Id-DVDs u l-Blu-rays jinħarġu nhar ta' Tlieta wkoll.<ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref><ref>{{Ċita aħbar|titlu=Why Albums Are Released On Tuesdays In The U.S.|url=https://www.npr.org/sections/therecord/2010/09/08/129725205/why-albums-are-released-on-tuesdays|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> L-albums tipikament kienu jinħarġu nhar ta' Tlieta wkoll, iżda dan inbidel globalment għal nhar ta' [[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]] fl-2015.<ref>{{Ċita web|url=https://www.billboard.com/pro/friday-global-record-release-day-ifpi/|titlu=Industry Sets Friday as Global Record Release Day|kunjom=Flanagan|isem=Andrew|data=2015-02-26|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> === L-[[Awstralja]] === Fl-Awstralja, il-bord tal-Bank tar-Riżerva tal-Awstralja jiltaqa' fl-ewwel Tlieta ta' kull xahar għajr f'Jannar.<ref>{{Ċita web|url=https://www.rba.gov.au/about-rba/boards/index.html|titlu=Reserve Bank Boards|sit=Reserve Bank of Australia|lingwa=en-au|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> Il-gvern federali jippubblika l-baġit federali fit-tieni Tlieta f'Mejju, u din il-prattika ilha ssir mill-1994 (għajr fl-1996 u fl-2016). It-Tazza ta' [[Melbourne]] tiġi organizzata kull sena fl-ewwel Tlieta ta' Novembru.<ref>{{Ċita web|url=https://www.timeanddate.com/holidays/australia/melbourne-cup-day|titlu=Melbourne Cup Day 2026 in Australia|sit=www.timeanddate.com|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-26}}</ref> == [[Astroloġija]] == Fl-astroloġija, it-Tlieta huwa allinjat mal-pjaneta Marte u mal-Wott u mal-Għaqreb taż-[[żodjaku]]. == Jiem importanti == * It-Tlieta Iswed, fl-Istati Uniti, jirreferi għat-Tlieta, id-29 ta' Ottubru 1929, bħala parti mill-Kriżi tal-Borża tal-1929. Dan kien it-Tlieta ta' wara l-Ħamis Iswed; * it-Tlieta tal-Għid huwa t-Tlieta fi ħdan l-Ottava tal-Għid; * it-Tlieta Mqaddes huwa t-Tlieta tal-Ġimgħa Mqaddsa, ta' qabel l-Għid. Ifakkar ir-ritorn ta' [[Ġesù]] f'[[Ġerusalemm]] mill-[[Al-Maghtas|Betanija]] u s-Seħta tas-siġra tat-tin; * it-Tlieta tal-Patches huwa t-tieni Tlieta ta' kull xahar meta [[Microsoft]] toħroġ il-patches għall-prodotti tagħha. Xi amministraturi informatiċi lil dan il-jum isejħulu t-Tlieta Iswed; * Mardi Gras – il-jum ta' qabel l-ewwel jum tar-Randan fil-kalendarju [[Kristjaneżmu|Kristjan]] tal-Punent; * it-Tlieta Super huwa l-jum li fih bosta stati Amerikani jorganizzaw l-elezzjonijiet primarji Presidenzjali tagħhom; * Twosday (mill-fużjoni ta' tnejn u t-Tlieta) huwa l-isem mogħti lit-Tlieta, it-22 ta' Frar 2022, u osservanza lajka mhux uffiċjali ta' darba li saret dakinhar; * it-Tlieta tal-Ivvjaġġar hija osservanza mhux uffiċjali li ssir it-Tlieta ta' wara Thanksgiving; * Giving Tuesday jew #GivingTuesday huwa jum li fih in-nies jiġu mħeġġa jagħmlu l-ġid u huwa moviment globali għall-promozzjoni tal-ġenerożità. Dan il-jum ikun it-Tlieta ta' wara l-Ġimgħa Iswed u tnieda fl-2012 fl-Istati Uniti. == Referenzi == <references />{{Ġranet tal-ġimgħa}} svr16txw95y4b7pzvjoslgew49x1t80 Anġeliku Busuttil 0 34727 333164 2026-10-26T14:19:00Z EnriqueTabone 15661 Intro 333164 wikitext text/x-wiki '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri Karmelitan Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-traduzzjoni ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == 9k58eut8lv613jw48gc6do0c0pnpu1d 333165 333164 2026-10-26T14:19:34Z EnriqueTabone 15661 /* Ħidma letterarja */ 333165 wikitext text/x-wiki '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri Karmelitan Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-traduzzjoni ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == Busuttil huwa marbut mal-pubblikazzjoni tas-sensiela ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù'', li tagħmel il-kitbiet ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù disponibbli bil-Malti.<ref name="OCD Malta">[https://www.ocdmonline.org/about/religious-items/ Order of the Discalced Carmelites Malta, Religious Items].</ref> It-tielet volum, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', huwa attribwit lil Angeliku M. Busuttil O.C.D. u jinkludi kitbiet spiritwali ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù.<ref name="OCD Malta" /> ac5ulfvsqd0ftbqeh9ao72nafes60lb 333166 333165 2026-10-26T14:21:11Z EnriqueTabone 15661 Premju Nazzjonali tal-Ktieb 333166 wikitext text/x-wiki '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri Karmelitan Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-traduzzjoni ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == Busuttil huwa marbut mal-pubblikazzjoni tas-sensiela ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù'', li tagħmel il-kitbiet ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù disponibbli bil-Malti.<ref name="OCD Malta">[https://www.ocdmonline.org/about/religious-items/ Order of the Discalced Carmelites Malta, Religious Items].</ref> It-tielet volum, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', huwa attribwit lil Angeliku M. Busuttil O.C.D. u jinkludi kitbiet spiritwali ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù.<ref name="OCD Malta" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1993, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', ta’ Fr Anġeliku Busuttil, kiseb it-tielet post fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1992.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, Premju Nazzjonali tal-Ktieb].</ref> oewv28vmzb7kgtfgxhi1bkiqx45gkqy 333167 333166 2026-10-26T14:22:05Z EnriqueTabone 15661 Referenzi u kategorija 333167 wikitext text/x-wiki '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri Karmelitan Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-traduzzjoni ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == Busuttil huwa marbut mal-pubblikazzjoni tas-sensiela ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù'', li tagħmel il-kitbiet ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù disponibbli bil-Malti.<ref name="OCD Malta">[https://www.ocdmonline.org/about/religious-items/ Order of the Discalced Carmelites Malta, Religious Items].</ref> It-tielet volum, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', huwa attribwit lil Angeliku M. Busuttil O.C.D. u jinkludi kitbiet spiritwali ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù.<ref name="OCD Malta" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1993, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', ta’ Fr Anġeliku Busuttil, kiseb it-tielet post fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1992.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, Premju Nazzjonali tal-Ktieb].</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] jkefpkq9dp6zy5hdh3cgq6pnwn4m6iy 333177 333167 2026-10-26T14:33:32Z EnriqueTabone 15661 {{Infobox bijografija}} 333177 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri Karmelitan Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-traduzzjoni ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == Busuttil huwa marbut mal-pubblikazzjoni tas-sensiela ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù'', li tagħmel il-kitbiet ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù disponibbli bil-Malti.<ref name="OCD Malta">[https://www.ocdmonline.org/about/religious-items/ Order of the Discalced Carmelites Malta, Religious Items].</ref> It-tielet volum, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', huwa attribwit lil Angeliku M. Busuttil O.C.D. u jinkludi kitbiet spiritwali ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù.<ref name="OCD Malta" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1993, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', ta’ Fr Anġeliku Busuttil, kiseb it-tielet post fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1992.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, Premju Nazzjonali tal-Ktieb].</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] k7h1lyzb29dcyotnjbbzcebdtll0dh2 333190 333177 2026-10-26T15:17:44Z EnriqueTabone 15661 Links 333190 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri [[Karmelitani|Karmelitan]] Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-[[traduzzjoni]] ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == Busuttil huwa marbut mal-pubblikazzjoni tas-sensiela ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù'', li tagħmel il-kitbiet ta’ [[Santa Tereża]] ta’ Ġesù disponibbli bil-Malti.<ref name="OCD Malta">[https://www.ocdmonline.org/about/religious-items/ Order of the Discalced Carmelites Malta, Religious Items].</ref> It-tielet volum, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', huwa attribwit lil Angeliku M. Busuttil O.C.D. u jinkludi kitbiet spiritwali ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù.<ref name="OCD Malta" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1993, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', ta’ Fr Anġeliku Busuttil, kiseb it-tielet post fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]]. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1992.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, Premju Nazzjonali tal-Ktieb].</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] s557ql5e1aidej72n9povj2d666rhwa 333192 333190 2026-10-26T19:06:14Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333192 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Anġeliku M. Busuttil''' huwa patri [[Karmelitani|Karmelitan]] Tereżjan Malti magħruf għall-ħidma tiegħu fit-[[traduzzjoni]] ta’ kitbiet spiritwali għall-Malti. == Ħidma letterarja == Busuttil huwa marbut mal-pubblikazzjoni tas-sensiela ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù'', li tagħmel il-kitbiet ta’ [[Santa Tereża]] ta’ Ġesù disponibbli bil-Malti.<ref name="OCD Malta">[https://www.ocdmonline.org/about/religious-items/ Order of the Discalced Carmelites Malta, Religious Items].</ref> It-tielet volum, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', huwa attribwit lil Angeliku M. Busuttil O.C.D. u jinkludi kitbiet spiritwali ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù.<ref name="OCD Malta" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1993, ''Il-Kitba ta’ Santa Tereża tal-Bambin Ġesù, Vol. 3'', ta’ Fr Anġeliku Busuttil, kiseb it-tielet post fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]]. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1992.<ref name="KNK">[https://web.archive.org/web/20261013014742/https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, Premju Nazzjonali tal-Ktieb].</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] l7qbdovvzowyo2khduon2clsvxavre0 Karmenu Ellul Galea 0 34728 333168 2026-10-26T14:25:14Z EnriqueTabone 15661 Intro 333168 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> n9c4u8pw0fj3b1izvwxnfq5esevnx9y 333169 333168 2026-10-26T14:26:57Z EnriqueTabone 15661 Hajja u karriera 333169 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> jfdx06n2zq953ry1jxc82srar5xxbqj 333170 333169 2026-10-26T14:27:38Z EnriqueTabone 15661 GWU 333170 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-GWU kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> 2a8g076uz8tod15b3q6flzl0dwoyij0 333171 333170 2026-10-26T14:28:28Z EnriqueTabone 15661 Ġurnaliżmu u kitba 333171 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-GWU kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> == Ġurnaliżmu u kitba == Minbarra l-ħidma trejdunjonistika tiegħu, Ellul Galea kellu karriera fil-ġurnaliżmu u fil-kitba. Serva fuq il-bord tal-istampa tal-GWU u kien involut fil-pubblikazzjonijiet tagħha. Bejn l-1959 u l-1962 kien editur u editur letterarju ta’ ''It-Torċa''. Ikkontribwixxa wkoll għal diversi gazzetti u rivisti Maltin u kiteb poeżiji.<ref name="Times" /> Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Twemmini'', ġabra ta’ poeżiji, ''L-Istorja tat-Tarzna'', ''Pijunieri tas-Sigurtà Soċjali'' u ''Fratellanzi u Xirkiet tas-Snajja’''. Ix-xogħol ewlieni tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta ġie ppubblikat f’diversi volumi taħt it-titlu ''It-Trejdunjonizmu f’Malta''.<ref name="Independent" /><ref name="Times" /> m0ztxv5td9n5ibhjficdstut1moj55b 333172 333171 2026-10-26T14:29:37Z EnriqueTabone 15661 Premju Nazzjonali tal-Ktieb 333172 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-GWU kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> == Ġurnaliżmu u kitba == Minbarra l-ħidma trejdunjonistika tiegħu, Ellul Galea kellu karriera fil-ġurnaliżmu u fil-kitba. Serva fuq il-bord tal-istampa tal-GWU u kien involut fil-pubblikazzjonijiet tagħha. Bejn l-1959 u l-1962 kien editur u editur letterarju ta’ ''It-Torċa''. Ikkontribwixxa wkoll għal diversi gazzetti u rivisti Maltin u kiteb poeżiji.<ref name="Times" /> Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Twemmini'', ġabra ta’ poeżiji, ''L-Istorja tat-Tarzna'', ''Pijunieri tas-Sigurtà Soċjali'' u ''Fratellanzi u Xirkiet tas-Snajja’''. Ix-xogħol ewlieni tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta ġie ppubblikat f’diversi volumi taħt it-titlu ''It-Trejdunjonizmu f’Malta''.<ref name="Independent" /><ref name="Times" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Ellul Galea rebaħ il-premju fil-kategorija tar-riċerka fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''It-Trejdjoniżmu f’Malta, Vol. 3'', ippubblikat minn Pubblikazzjonijiet Indipendenza.<ref name="Premju">[https://artikeldigital.com/mt/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb Premju Nazzjonali tal-Ktieb], lista tal-premjijiet.</ref> Fl-istess sena, fit-13 ta’ Diċembru 1999, ingħata l-unur ta’ Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name="Times" /> n0p2s82pyvvzvu6bcwicfcv8kc80wpd 333173 333172 2026-10-26T14:30:29Z EnriqueTabone 15661 mewt u wirt 333173 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-GWU kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> == Ġurnaliżmu u kitba == Minbarra l-ħidma trejdunjonistika tiegħu, Ellul Galea kellu karriera fil-ġurnaliżmu u fil-kitba. Serva fuq il-bord tal-istampa tal-GWU u kien involut fil-pubblikazzjonijiet tagħha. Bejn l-1959 u l-1962 kien editur u editur letterarju ta’ ''It-Torċa''. Ikkontribwixxa wkoll għal diversi gazzetti u rivisti Maltin u kiteb poeżiji.<ref name="Times" /> Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Twemmini'', ġabra ta’ poeżiji, ''L-Istorja tat-Tarzna'', ''Pijunieri tas-Sigurtà Soċjali'' u ''Fratellanzi u Xirkiet tas-Snajja’''. Ix-xogħol ewlieni tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta ġie ppubblikat f’diversi volumi taħt it-titlu ''It-Trejdunjonizmu f’Malta''.<ref name="Independent" /><ref name="Times" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Ellul Galea rebaħ il-premju fil-kategorija tar-riċerka fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''It-Trejdjoniżmu f’Malta, Vol. 3'', ippubblikat minn Pubblikazzjonijiet Indipendenza.<ref name="Premju">[https://artikeldigital.com/mt/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb Premju Nazzjonali tal-Ktieb], lista tal-premjijiet.</ref> Fl-istess sena, fit-13 ta’ Diċembru 1999, ingħata l-unur ta’ Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name="Times" /> == Mewt u wirt == Karmenu Ellul Galea miet fid-29 ta’ Jannar 2007, fl-età ta’ 92 sena. Huwa baqa’ mfakkar għall-kontribut tiegħu għall-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta, għall-kitbiet dwar il-ħaddiema u t-Tarzna, u għall-ħidma tiegħu fil-ġurnaliżmu u fil-letteratura Maltija.<ref name="Independent" /><ref name="Tribute">[https://timesofmalta.com/article/tribute-to-an-author.27750 ''Tribute to an author''], ''Times of Malta''.</ref> 91859df3td9osa8msphbwaeha9bvfoa 333174 333173 2026-10-26T14:30:51Z EnriqueTabone 15661 Ref u kategorija 333174 wikitext text/x-wiki '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-GWU kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> == Ġurnaliżmu u kitba == Minbarra l-ħidma trejdunjonistika tiegħu, Ellul Galea kellu karriera fil-ġurnaliżmu u fil-kitba. Serva fuq il-bord tal-istampa tal-GWU u kien involut fil-pubblikazzjonijiet tagħha. Bejn l-1959 u l-1962 kien editur u editur letterarju ta’ ''It-Torċa''. Ikkontribwixxa wkoll għal diversi gazzetti u rivisti Maltin u kiteb poeżiji.<ref name="Times" /> Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Twemmini'', ġabra ta’ poeżiji, ''L-Istorja tat-Tarzna'', ''Pijunieri tas-Sigurtà Soċjali'' u ''Fratellanzi u Xirkiet tas-Snajja’''. Ix-xogħol ewlieni tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta ġie ppubblikat f’diversi volumi taħt it-titlu ''It-Trejdunjonizmu f’Malta''.<ref name="Independent" /><ref name="Times" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Ellul Galea rebaħ il-premju fil-kategorija tar-riċerka fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''It-Trejdjoniżmu f’Malta, Vol. 3'', ippubblikat minn Pubblikazzjonijiet Indipendenza.<ref name="Premju">[https://artikeldigital.com/mt/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb Premju Nazzjonali tal-Ktieb], lista tal-premjijiet.</ref> Fl-istess sena, fit-13 ta’ Diċembru 1999, ingħata l-unur ta’ Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name="Times" /> == Mewt u wirt == Karmenu Ellul Galea miet fid-29 ta’ Jannar 2007, fl-età ta’ 92 sena. Huwa baqa’ mfakkar għall-kontribut tiegħu għall-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta, għall-kitbiet dwar il-ħaddiema u t-Tarzna, u għall-ħidma tiegħu fil-ġurnaliżmu u fil-letteratura Maltija.<ref name="Independent" /><ref name="Tribute">[https://timesofmalta.com/article/tribute-to-an-author.27750 ''Tribute to an author''], ''Times of Malta''.</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Trejdunjonisti Maltin]] qeltb9ozrcyatfe869whjna74u15zlb 333176 333174 2026-10-26T14:33:02Z EnriqueTabone 15661 {{Infobox bijografija}} 333176 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’Malta.<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-Kalkara fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-Żabbar. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-General Workers’ Union, u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-GWU kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> == Ġurnaliżmu u kitba == Minbarra l-ħidma trejdunjonistika tiegħu, Ellul Galea kellu karriera fil-ġurnaliżmu u fil-kitba. Serva fuq il-bord tal-istampa tal-GWU u kien involut fil-pubblikazzjonijiet tagħha. Bejn l-1959 u l-1962 kien editur u editur letterarju ta’ ''It-Torċa''. Ikkontribwixxa wkoll għal diversi gazzetti u rivisti Maltin u kiteb poeżiji.<ref name="Times" /> Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Twemmini'', ġabra ta’ poeżiji, ''L-Istorja tat-Tarzna'', ''Pijunieri tas-Sigurtà Soċjali'' u ''Fratellanzi u Xirkiet tas-Snajja’''. Ix-xogħol ewlieni tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta ġie ppubblikat f’diversi volumi taħt it-titlu ''It-Trejdunjonizmu f’Malta''.<ref name="Independent" /><ref name="Times" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Ellul Galea rebaħ il-premju fil-kategorija tar-riċerka fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''It-Trejdjoniżmu f’Malta, Vol. 3'', ippubblikat minn Pubblikazzjonijiet Indipendenza.<ref name="Premju">[https://artikeldigital.com/mt/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb Premju Nazzjonali tal-Ktieb], lista tal-premjijiet.</ref> Fl-istess sena, fit-13 ta’ Diċembru 1999, ingħata l-unur ta’ Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name="Times" /> == Mewt u wirt == Karmenu Ellul Galea miet fid-29 ta’ Jannar 2007, fl-età ta’ 92 sena. Huwa baqa’ mfakkar għall-kontribut tiegħu għall-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta, għall-kitbiet dwar il-ħaddiema u t-Tarzna, u għall-ħidma tiegħu fil-ġurnaliżmu u fil-letteratura Maltija.<ref name="Independent" /><ref name="Tribute">[https://timesofmalta.com/article/tribute-to-an-author.27750 ''Tribute to an author''], ''Times of Malta''.</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Trejdunjonisti Maltin]] 7z1hfde0pni3cnl8cl1p8lb6fi25ldn 333189 333176 2026-10-26T15:16:27Z EnriqueTabone 15661 Links 333189 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Karmenu Ellul Galea''' (Kalkara, 10 ta’ Novembru 1914 – 29 ta’ Jannar 2007) kien trejdunjonista, kittieb, ġurnalist u riċerkatur Malti. Huwa kien wieħed mill-persuni involuti fit-twaqqif tal-General Workers’ Union (GWU) fl-1943 u huwa magħruf għall-kitbiet tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu u l-ħaddiema f’[[Malta]].<ref name="Independent">[https://www.independent.com.mt/articles/2007-01-30/local-news/Death-Of-veteran-trade-unionist-168362 ''Death of veteran trade unionist''], ''The Malta Independent'', 30 ta’ Jannar 2007.</ref> == Ħajja u karriera == Ellul Galea twieled il-[[Kalkara]] fl-10 ta’ Novembru 1914 u qatta’ tfulitu ż-[[Ħaż-Żabbar|Żabbar]]. Fl-1930 daħal jaħdem fit-Tarzna bħala apprendist ta’ mastrudaxxa tal-vapuri u kompla jistudja fil-Kulleġġ Tekniku tat-Tarzna. Fl-1936 sar ħaddiem kwalifikat.<ref name="Times">[https://timesofmalta.com/article/karmenu-ellul-galea-unionist-editor-and-author.27580 ''Karmenu Ellul Galea – unionist, editor and author''], ''Times of Malta'', 3 ta’ Frar 2007.</ref> Matul is-snin tletin beda jieħu sehem fl-attivitajiet trejdunjonistiċi. Fl-1937 ingħaqad mad-Dockyard and Imperial Workers’ Union u fl-1942 inħatar assistent segretarju. Huwa kien fost dawk li ħadmu biex titwaqqaf il-[[General Workers’ Union]], u f’Mejju 1943 tkellem f’laqgħa pubblika għall-ħaddiema tat-Tarzna. F’Ottubru tal-istess sena ħa sehem fil-laqgħat li wasslu għat-twaqqif tal-unjin.<ref name="Times" /> Fil-[[GWU]] kellu diversi responsabbiltajiet, fosthom bħala teżorier tal-kumitat eżekuttiv tas-sezzjoni tal-Ammiraljat u bħala membru tal-Kunsill Nazzjonali. Ħadem ukoll fuq it-twaqqif tal-iskema tal-benefiċċji tal-unjin.<ref name="Times" /> == Ġurnaliżmu u kitba == Minbarra l-ħidma trejdunjonistika tiegħu, Ellul Galea kellu karriera fil-ġurnaliżmu u fil-kitba. Serva fuq il-bord tal-istampa tal-GWU u kien involut fil-pubblikazzjonijiet tagħha. Bejn l-1959 u l-1962 kien editur u editur letterarju ta’ ''It-Torċa''. Ikkontribwixxa wkoll għal diversi gazzetti u rivisti Maltin u kiteb poeżiji.<ref name="Times" /> Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu hemm ''Twemmini'', ġabra ta’ poeżiji, ''L-Istorja tat-Tarzna'', ''Pijunieri tas-Sigurtà Soċjali'' u ''Fratellanzi u Xirkiet tas-Snajja’''. Ix-xogħol ewlieni tiegħu dwar l-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta ġie ppubblikat f’diversi volumi taħt it-titlu ''It-Trejdunjonizmu f’Malta''.<ref name="Independent" /><ref name="Times" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Ellul Galea rebaħ il-premju fil-kategorija tar-riċerka fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għal ''It-Trejdjoniżmu f’Malta, Vol. 3'', ippubblikat minn Pubblikazzjonijiet Indipendenza.<ref name="Premju">[https://artikeldigital.com/mt/Premju_Nazzjonali_tal-Ktieb Premju Nazzjonali tal-Ktieb], lista tal-premjijiet.</ref> Fl-istess sena, fit-13 ta’ Diċembru 1999, ingħata l-unur ta’ Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.<ref name="Times" /> == Mewt u wirt == Karmenu Ellul Galea miet fid-29 ta’ Jannar 2007, fl-età ta’ 92 sena. Huwa baqa’ mfakkar għall-kontribut tiegħu għall-istorja tat-trejdunjoniżmu f’Malta, għall-kitbiet dwar il-ħaddiema u t-Tarzna, u għall-ħidma tiegħu fil-ġurnaliżmu u fil-letteratura Maltija.<ref name="Independent" /><ref name="Tribute">[https://timesofmalta.com/article/tribute-to-an-author.27750 ''Tribute to an author''], ''Times of Malta''.</ref> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Kittieba Maltin]] [[Kategorija:Trejdunjonisti Maltin]] f50pk1fxhvfspbwcyt7djd6xpzxrcwo L-Erbgħa 0 34729 333175 2026-10-26T14:32:14Z Trigcly 17859 Kontenut inizjali 333175 wikitext text/x-wiki '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett. L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.).<ref name=":0" /> L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". In Japanese, the word for Wednesday is {{Nihongo krt|2=水曜日|3=sui youbi}} meaning 'water day' and is associated with {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): Mercury (the planet), literally meaning 'water star'. Similarly, in Korean the word for Wednesday is {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, also meaning 'water day'. In most of the languages of India, the word for Wednesday is {{Lang|sa-latn|Budhavāra}} — {{Lang|sa-latn|vāra}} meaning 'day' and ''Budha'' being the planet Mercury. In Armenian ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), Turkish ({{Lang|tr|çarşamba}}), and Tajik ({{Lang|tg-latn|chorshanbiyev}}) languages the word literally means 'four (days) from Saturday' originating from Persian ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). Portuguese uses the word {{Lang|pt|quarta-feira}}, meaning 'fourth day', while in Greek the word is {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) meaning simply 'fourth'. Similarly, Arabic {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} means 'fourth', Hebrew {{Lang|he|רביעי}} means 'fourth', and Persian {{Lang|fa|چهارشنبه|rtl=yes}} means 'fourth day'. Yet the name for the day in Estonian {{Lang|et|kolmapäev}}, Lithuanian {{Lang|lt|trečiadienis}}, and Latvian {{Lang|lv|trešdiena}} means 'third day' while in Mandarin Chinese {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}), means 'day three', as Sunday is unnumbered. == Osservanzi reliġjużi == The Creation narrative in the Hebrew Bible places the creation of the Sun and Moon on "the fourth day" of the divine workweek. Quakers traditionally referred to Wednesday as "Fourth Day" to avoid the pagan associations with the name "Wednesday", or in keeping with the practice of treating each day as equally divine. The Eastern Orthodox Church observes Wednesday (as well as Friday) as a fast day throughout the year (with the exception of several fast-free periods during the year). Fasting on Wednesday and Fridays entails abstinence from meat or animal products (i.e., four-footed animals), poultry and dairy products. Unless a feast day occurs on a Wednesday, the Orthodox also abstain from fish, from using oil in their cooking and from alcoholic beverages (there is some debate over whether abstention from oil involves all cooking oil or only olive oil). For the Orthodox, Wednesdays and Fridays throughout the year commemorate the betrayal of Jesus (Wednesday) and the Crucifixion of Christ (Friday). There are hymns in the Octoekhos which reflect this liturgically. These include special ''Theotokia'' (hymns to the Mother of God) called {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}} ('Cross-Theotokia'). The dismissal at the end of services on Wednesday begins with these words: "May Christ our true God, through the power of the precious and life-giving cross...." In Irish and Scottish Gaelic, the name for Wednesday also refers to fasting, as it is {{Lang|ga|Dé Céadaoin}} in Irish Gaelic and {{Lang|gd|Di-Ciadain}} in Scottish Gaelic, which comes from ''{{lang|ga|chéad}}'', meaning 'first', and ''{{lang|ga|aoine}}'', meaning 'fasting', which combined means 'first day of fasting'. In American culture many Catholic and Protestant churches schedule study or prayer meetings on Wednesday nights. The sports calendar in many American public schools reflects this, reserving Mondays and Thursdays for girls' games and Tuesdays and Fridays for boys' games while generally avoiding events on Wednesday evening. In the Catholic devotion of the Holy Rosary, the glorious mysteries are meditated on Wednesday and also Sunday throughout the year. Wednesday is the day of the week devoted by the Catholic tradition to Saint Joseph. In Hinduism, Budha is the god of Mercury, Wednesday, and of merchants and merchandise. Krishna, Vithoba, and Ganesha are also worshipped on Wednesday. == Użu kulturali == According to the Thai solar calendar, the color associated with Wednesday is green. In the folk rhyme Monday's Child, "Wednesday's child is full of woe". In the rhyme Solomon Grundy, Grundy was "married on Wednesday". In ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', the disagreeable nature of the weather is attributed to it being "Winds-Day" (a play on ''Wednesday''). In Richard Brautigan's ''In Watermelon Sugar'' Wednesday is the day when the sun shines grey.{{Full citation needed|date=November 2011}} Wednesday Friday Addams is a member of the fictional family The Addams Family. Her name is derived from the idea that Wednesday's child is full of woe. Wednesday sometimes appears as a character's name in literary works. These include ''Thursday's fictions'' by Richard James Allen, Wednesday Next from the Thursday Next series by Jasper Fforde and Neil Gaiman's novel ''American Gods''. In the 1945 John Steinbeck novel ''Sweet Thursday'', the titular day is preceded by "Lousy Wednesday". Wednesday is sometimes informally referred to as "'''hump day'''" in North America, a reference to the fact that Wednesday is the middle day—or "hump"—of a typical work week. ''Lillördag'', or "little Saturday", is a Nordic tradition of turning Wednesday evening into a small weekend-like celebration. Humpday is also a name of a 2009 film. In Poland, Wednesday night is often referred by young people as "vodka-time", after a song of that name by Bartosz Walaszek "Środowa noc to wódy czas." == Astrology == The astrological sign of the planet Mercury, '''<big>☿</big>''', represents Wednesday—{{Lang|la|dies Mercurii}} to the Romans, it had similar names in Latin-derived languages, such as the Italian {{Lang|it|mercoledì}} ({{Lang|it|dì}} means 'day'), the French {{Lang|fr|mercredi}}, and the Spanish {{Lang|es|miércoles}}. In English, this became "Woden's Day", since the Roman god Mercury was identified by Woden in Northern Europe and it is especially aligned by the astrological signs of Gemini and Virgo. == Jiem importanti == * Ash Wednesday, the first day of Lent in the Western Christian tradition, occurs forty-six days before Easter (forty, not counting Sundays). * Black Wednesday, the day of a financial crisis in the United Kingdom * Holy Wednesday, sometimes called Spy Wednesday in allusion to the betrayal of Jesus by Judas Iscariot, is the Wednesday immediately preceding Easter. * Wednesday at the beginning of April or ''Red Wednesday'', the Yezidi New Year festival celebrated in Iraq == Referenzi == <references responsive="1"></references> 14ahswdw5sloeq1vj92d27t85tc29kj 333179 333175 2026-10-26T14:35:42Z Trigcly 17859 added [[Category:Ġranet]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 333179 wikitext text/x-wiki '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett. L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.).<ref name=":0" /> L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". In Japanese, the word for Wednesday is {{Nihongo krt|2=水曜日|3=sui youbi}} meaning 'water day' and is associated with {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): Mercury (the planet), literally meaning 'water star'. Similarly, in Korean the word for Wednesday is {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, also meaning 'water day'. In most of the languages of India, the word for Wednesday is {{Lang|sa-latn|Budhavāra}} — {{Lang|sa-latn|vāra}} meaning 'day' and ''Budha'' being the planet Mercury. In Armenian ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), Turkish ({{Lang|tr|çarşamba}}), and Tajik ({{Lang|tg-latn|chorshanbiyev}}) languages the word literally means 'four (days) from Saturday' originating from Persian ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). Portuguese uses the word {{Lang|pt|quarta-feira}}, meaning 'fourth day', while in Greek the word is {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) meaning simply 'fourth'. Similarly, Arabic {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} means 'fourth', Hebrew {{Lang|he|רביעי}} means 'fourth', and Persian {{Lang|fa|چهارشنبه|rtl=yes}} means 'fourth day'. Yet the name for the day in Estonian {{Lang|et|kolmapäev}}, Lithuanian {{Lang|lt|trečiadienis}}, and Latvian {{Lang|lv|trešdiena}} means 'third day' while in Mandarin Chinese {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}), means 'day three', as Sunday is unnumbered. == Osservanzi reliġjużi == The Creation narrative in the Hebrew Bible places the creation of the Sun and Moon on "the fourth day" of the divine workweek. Quakers traditionally referred to Wednesday as "Fourth Day" to avoid the pagan associations with the name "Wednesday", or in keeping with the practice of treating each day as equally divine. The Eastern Orthodox Church observes Wednesday (as well as Friday) as a fast day throughout the year (with the exception of several fast-free periods during the year). Fasting on Wednesday and Fridays entails abstinence from meat or animal products (i.e., four-footed animals), poultry and dairy products. Unless a feast day occurs on a Wednesday, the Orthodox also abstain from fish, from using oil in their cooking and from alcoholic beverages (there is some debate over whether abstention from oil involves all cooking oil or only olive oil). For the Orthodox, Wednesdays and Fridays throughout the year commemorate the betrayal of Jesus (Wednesday) and the Crucifixion of Christ (Friday). There are hymns in the Octoekhos which reflect this liturgically. These include special ''Theotokia'' (hymns to the Mother of God) called {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}} ('Cross-Theotokia'). The dismissal at the end of services on Wednesday begins with these words: "May Christ our true God, through the power of the precious and life-giving cross...." In Irish and Scottish Gaelic, the name for Wednesday also refers to fasting, as it is {{Lang|ga|Dé Céadaoin}} in Irish Gaelic and {{Lang|gd|Di-Ciadain}} in Scottish Gaelic, which comes from ''{{lang|ga|chéad}}'', meaning 'first', and ''{{lang|ga|aoine}}'', meaning 'fasting', which combined means 'first day of fasting'. In American culture many Catholic and Protestant churches schedule study or prayer meetings on Wednesday nights. The sports calendar in many American public schools reflects this, reserving Mondays and Thursdays for girls' games and Tuesdays and Fridays for boys' games while generally avoiding events on Wednesday evening. In the Catholic devotion of the Holy Rosary, the glorious mysteries are meditated on Wednesday and also Sunday throughout the year. Wednesday is the day of the week devoted by the Catholic tradition to Saint Joseph. In Hinduism, Budha is the god of Mercury, Wednesday, and of merchants and merchandise. Krishna, Vithoba, and Ganesha are also worshipped on Wednesday. == Użu kulturali == According to the Thai solar calendar, the color associated with Wednesday is green. In the folk rhyme Monday's Child, "Wednesday's child is full of woe". In the rhyme Solomon Grundy, Grundy was "married on Wednesday". In ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', the disagreeable nature of the weather is attributed to it being "Winds-Day" (a play on ''Wednesday''). In Richard Brautigan's ''In Watermelon Sugar'' Wednesday is the day when the sun shines grey.{{Full citation needed|date=November 2011}} Wednesday Friday Addams is a member of the fictional family The Addams Family. Her name is derived from the idea that Wednesday's child is full of woe. Wednesday sometimes appears as a character's name in literary works. These include ''Thursday's fictions'' by Richard James Allen, Wednesday Next from the Thursday Next series by Jasper Fforde and Neil Gaiman's novel ''American Gods''. In the 1945 John Steinbeck novel ''Sweet Thursday'', the titular day is preceded by "Lousy Wednesday". Wednesday is sometimes informally referred to as "'''hump day'''" in North America, a reference to the fact that Wednesday is the middle day—or "hump"—of a typical work week. ''Lillördag'', or "little Saturday", is a Nordic tradition of turning Wednesday evening into a small weekend-like celebration. Humpday is also a name of a 2009 film. In Poland, Wednesday night is often referred by young people as "vodka-time", after a song of that name by Bartosz Walaszek "Środowa noc to wódy czas." == Astrology == The astrological sign of the planet Mercury, '''<big>☿</big>''', represents Wednesday—{{Lang|la|dies Mercurii}} to the Romans, it had similar names in Latin-derived languages, such as the Italian {{Lang|it|mercoledì}} ({{Lang|it|dì}} means 'day'), the French {{Lang|fr|mercredi}}, and the Spanish {{Lang|es|miércoles}}. In English, this became "Woden's Day", since the Roman god Mercury was identified by Woden in Northern Europe and it is especially aligned by the astrological signs of Gemini and Virgo. == Jiem importanti == * Ash Wednesday, the first day of Lent in the Western Christian tradition, occurs forty-six days before Easter (forty, not counting Sundays). * Black Wednesday, the day of a financial crisis in the United Kingdom * Holy Wednesday, sometimes called Spy Wednesday in allusion to the betrayal of Jesus by Judas Iscariot, is the Wednesday immediately preceding Easter. * Wednesday at the beginning of April or ''Red Wednesday'', the Yezidi New Year festival celebrated in Iraq == Referenzi == <references responsive="1"></references> [[Kategorija:Ġranet]] 4vo9vuq692ypgrstwqyg6wt3l071w0u 333181 333179 2026-10-26T14:44:41Z Trigcly 17859 żieda stampa 333181 wikitext text/x-wiki [[Stampa:NKS 1867 4to, 97v, Odin on Sleipnir.jpg|daqsminuri|L-alla Nordiku Odin jew Wōden, f'manuskritt Iżlandiż tas-seklu 18, li għalih jissejjaħ il-jum b'ċerti lingwi bħall-Ingliż.]] '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett. L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.).<ref name=":0" /> L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". In Japanese, the word for Wednesday is {{Nihongo krt|2=水曜日|3=sui youbi}} meaning 'water day' and is associated with {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): Mercury (the planet), literally meaning 'water star'. Similarly, in Korean the word for Wednesday is {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, also meaning 'water day'. In most of the languages of India, the word for Wednesday is {{Lang|sa-latn|Budhavāra}} — {{Lang|sa-latn|vāra}} meaning 'day' and ''Budha'' being the planet Mercury. In Armenian ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), Turkish ({{Lang|tr|çarşamba}}), and Tajik ({{Lang|tg-latn|chorshanbiyev}}) languages the word literally means 'four (days) from Saturday' originating from Persian ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). Portuguese uses the word {{Lang|pt|quarta-feira}}, meaning 'fourth day', while in Greek the word is {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) meaning simply 'fourth'. Similarly, Arabic {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} means 'fourth', Hebrew {{Lang|he|רביעי}} means 'fourth', and Persian {{Lang|fa|چهارشنبه|rtl=yes}} means 'fourth day'. Yet the name for the day in Estonian {{Lang|et|kolmapäev}}, Lithuanian {{Lang|lt|trečiadienis}}, and Latvian {{Lang|lv|trešdiena}} means 'third day' while in Mandarin Chinese {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}), means 'day three', as Sunday is unnumbered. == Osservanzi reliġjużi == The Creation narrative in the Hebrew Bible places the creation of the Sun and Moon on "the fourth day" of the divine workweek. Quakers traditionally referred to Wednesday as "Fourth Day" to avoid the pagan associations with the name "Wednesday", or in keeping with the practice of treating each day as equally divine. The Eastern Orthodox Church observes Wednesday (as well as Friday) as a fast day throughout the year (with the exception of several fast-free periods during the year). Fasting on Wednesday and Fridays entails abstinence from meat or animal products (i.e., four-footed animals), poultry and dairy products. Unless a feast day occurs on a Wednesday, the Orthodox also abstain from fish, from using oil in their cooking and from alcoholic beverages (there is some debate over whether abstention from oil involves all cooking oil or only olive oil). For the Orthodox, Wednesdays and Fridays throughout the year commemorate the betrayal of Jesus (Wednesday) and the Crucifixion of Christ (Friday). There are hymns in the Octoekhos which reflect this liturgically. These include special ''Theotokia'' (hymns to the Mother of God) called {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}} ('Cross-Theotokia'). The dismissal at the end of services on Wednesday begins with these words: "May Christ our true God, through the power of the precious and life-giving cross...." In Irish and Scottish Gaelic, the name for Wednesday also refers to fasting, as it is {{Lang|ga|Dé Céadaoin}} in Irish Gaelic and {{Lang|gd|Di-Ciadain}} in Scottish Gaelic, which comes from ''{{lang|ga|chéad}}'', meaning 'first', and ''{{lang|ga|aoine}}'', meaning 'fasting', which combined means 'first day of fasting'. In American culture many Catholic and Protestant churches schedule study or prayer meetings on Wednesday nights. The sports calendar in many American public schools reflects this, reserving Mondays and Thursdays for girls' games and Tuesdays and Fridays for boys' games while generally avoiding events on Wednesday evening. In the Catholic devotion of the Holy Rosary, the glorious mysteries are meditated on Wednesday and also Sunday throughout the year. Wednesday is the day of the week devoted by the Catholic tradition to Saint Joseph. In Hinduism, Budha is the god of Mercury, Wednesday, and of merchants and merchandise. Krishna, Vithoba, and Ganesha are also worshipped on Wednesday. == Użu kulturali == According to the Thai solar calendar, the color associated with Wednesday is green. In the folk rhyme Monday's Child, "Wednesday's child is full of woe". In the rhyme Solomon Grundy, Grundy was "married on Wednesday". In ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', the disagreeable nature of the weather is attributed to it being "Winds-Day" (a play on ''Wednesday''). In Richard Brautigan's ''In Watermelon Sugar'' Wednesday is the day when the sun shines grey.{{Full citation needed|date=November 2011}} Wednesday Friday Addams is a member of the fictional family The Addams Family. Her name is derived from the idea that Wednesday's child is full of woe. Wednesday sometimes appears as a character's name in literary works. These include ''Thursday's fictions'' by Richard James Allen, Wednesday Next from the Thursday Next series by Jasper Fforde and Neil Gaiman's novel ''American Gods''. In the 1945 John Steinbeck novel ''Sweet Thursday'', the titular day is preceded by "Lousy Wednesday". Wednesday is sometimes informally referred to as "'''hump day'''" in North America, a reference to the fact that Wednesday is the middle day—or "hump"—of a typical work week. ''Lillördag'', or "little Saturday", is a Nordic tradition of turning Wednesday evening into a small weekend-like celebration. Humpday is also a name of a 2009 film. In Poland, Wednesday night is often referred by young people as "vodka-time", after a song of that name by Bartosz Walaszek "Środowa noc to wódy czas." == Astrology == The astrological sign of the planet Mercury, '''<big>☿</big>''', represents Wednesday—{{Lang|la|dies Mercurii}} to the Romans, it had similar names in Latin-derived languages, such as the Italian {{Lang|it|mercoledì}} ({{Lang|it|dì}} means 'day'), the French {{Lang|fr|mercredi}}, and the Spanish {{Lang|es|miércoles}}. In English, this became "Woden's Day", since the Roman god Mercury was identified by Woden in Northern Europe and it is especially aligned by the astrological signs of Gemini and Virgo. == Jiem importanti == * Ash Wednesday, the first day of Lent in the Western Christian tradition, occurs forty-six days before Easter (forty, not counting Sundays). * Black Wednesday, the day of a financial crisis in the United Kingdom * Holy Wednesday, sometimes called Spy Wednesday in allusion to the betrayal of Jesus by Judas Iscariot, is the Wednesday immediately preceding Easter. * Wednesday at the beginning of April or ''Red Wednesday'', the Yezidi New Year festival celebrated in Iraq == Referenzi == <references responsive="1"></references> [[Kategorija:Ġranet]] pme5sp1p0hrxh59kvufr39x00xr6hkn 333222 333181 2026-10-27T09:27:00Z Trigcly 17859 żieda kontenut 333222 wikitext text/x-wiki [[Stampa:NKS 1867 4to, 97v, Odin on Sleipnir.jpg|daqsminuri|L-alla Nordiku Odin jew Wōden, f'manuskritt Iżlandiż tas-seklu 18, li għalih jissejjaħ il-jum b'ċerti lingwi bħall-Ingliż.]] '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett. L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.). L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". Bil-Ġappuniż, il-kelma għall-Erbgħa hija 水曜日 (''sui youbi'') li tfisser "il-jum tal-ilma" u hija assoċjata ma' {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] (il-pjaneta), li litteralment tfisser "l-istilla tal-ilma". B'mod simili, bil-Korean il-kelma għall-Erbgħa hija {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, li tfisser ukoll "il-jum tal-ilma". Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi tal-[[Indja]], il-kelma għall-Erbgħa hija ''Budhavāra'' — ''vāra'' tfisser "jum" u ''Budha'' tfisser il-pjaneta Merkurju. Bl-[[Lingwa Armena|Armen]] ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), bil-Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), bit-[[Lingwa Torka|Tork]] (''çarşamba'') u bit-Taġik (''chorshanbiyev'') il-kelma tfisser litteralment "erbat ijiem mis-Sibt", u din oriġinat mill-[[Lingwa Persjana|Persjan]] ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). L-istess bħall-[[Lingwa Maltija|Malti]], bil-Portugiż isem il-jum hija ''quarta-feira'', li jfisser "ir-raba' jum", filwaqt li bil-Grieg isem il-jum huwa {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) li jfisser "ir-raba'". B'mod simili, l-isem Għarbi {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} ifisser "ir-raba'", l-isem [[Ebrajk]] רביעי ifisser "ir-raba'", u l-isem Persjan چهارشنبه ifisser "ir-raba' jum". Madankollu, isem il-jum bl-Estonjan ''kolmapäev'', bil-Litwan ''trečiadienis'' u bil-[[Lingwa Latvjana|Latvjan]] ''trešdiena'' jfissru "t-tielet jum" u biċ-Ċiniż Mandarin {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}) tfisser "it-tielet jum" peress li l-Ħadd ma għandux numru. == Osservanzi reliġjużi == Il-ġrajja tal-ħolqien fil-[[Bibbja]] bl-Ebrajk tikkolloka l-ħolqien tax-[[xemx]] u tal-[[qamar]] fir-"raba' jum" tal-ġimgħa divina. Il-Quakers tradizzjonalment kienu jirreferu għall-Erbgħa bħala "r-Raba' Jum" biex jevitaw l-assoċjazzjonijiet pagani mal-isem pagan, jew sabiex iżommu mal-prattika li jittrattaw kull jum bħala divin bl-istess mod. Il-Knisja Ortodossa tal-Lvant tosserva s-sawm nhar ta' Erbgħa (kif ukoll nhar ta' Ġimgħa) matul is-sena kollha (bl-eċċezzjoni ta' diversi perjodi mingħajr sawm matul is-sena). Is-sawm nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa jinvolvi l-astinenza mil-laħam jew mill-prodotti tal-[[Annimal|annimali]] (jiġifieri l-annimali b'erba' saqajn), mill-pollam u mill-prodotti tal-ħalib. Sakemm jum ta' festa ma jinzertax nhar ta' Erbgħa, l-Ortodossi ma jeħdux lanqas ħut, ma jużawx iż-żejt fit-tisjir tagħhom u ma jeħdux xorb alkoħoliku (ma hemmx qbil dwar jekk l-astinenza miż-żejt tinvolvix iż-żejt kollu tat-tisjir jew iż-żejt taż-żebbuġa biss). Għall-Ortodossi, nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa matul is-sena jiġi mfakkar it-tradiment ta' Ġesù (l-Erbgħa) u l-Kurċifissjoni ta' Kristu (il-Ġimgħa). Hemm innijiet fl-''Octoekhos'' li jirriflettu din ix-xejra liturġikament. Dawn jinkludu ''Theotokia'' speċjali (innijiet lil Omm Alla) imsejħa {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}}. L-aħħar tislima lejn tmiem is-servizzi nhar ta' Erbgħa tibda b'dawn il-kelmiet: "J'Alla Kristu Sidna li hu Alla, permezz tas-setgħa mogħtija lilu bis-salib prezzjuż u tal-għoti tal-ħajja....". Bil-Gaeliku Irlandiż u Skoċċiż, l-isem għall-Erbgħa jirreferi wkoll għas-sawm, bħala ''Dé Céadaoin'' bil-Gaeliku Irlandiż u ''Di-Ciadain'' bil-Gaeliku Skoċċiż, li oriġina minn ''{{lang|ga|chéad}}'', li jfisser "l-ewwel", u ''{{lang|ga|aoine}}'', li jfisser "sawm", u flimkien ifissru "l-ewwel jum tas-sawm". Fil-kultura Amerikana, bosta knejjes Kattoliċi u Protestanti jiskedaw l-laqgħat ta' studju jew tat-talb nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Il-kalendarju sportiv f'bosta skejjel pubbliċi Amerikani jirrifletti din ix-xejra, u t-Tnejn u l-Ħamis jiġu rriżervati għal-logħbiet tal-bniet u t-Tlieta u l-Ġimgħa jiġu rriżervati għal-logħbiet tas-subien, filwaqt li ġeneralment jiġu evitati l-avvenimenti nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Skont id-devozzjoni Kattolika tar-Rużarju Mqaddes, il-misterji glorjużi jiġu mmeditati nhar ta' Erbgħa kif ukoll nhar ta' Ħadd matul is-sena. L-Erbgħa huwa l-jum fil-ġimgħa ddedikat lil [[San Ġużepp]] skont it-tradizzjoni Kattolika. Fl-Induiżmu, Budha huwa l-alla ta' Merkurju, l-Erbgħa, u tal-merkanti u tal-merkanzija. Krixna, Vitoba u Ganexa jiġu meqjuma wkoll nhar ta' Erbgħa. == Użu kulturali == Skont il-kalendarju solari Tajlandiż, il-[[lewn]] assoċjat mal-Erbgħa huwa l-[[aħdar]]. Fir-rima folkloristika ''Monday's Child'', "wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa". Fir-rima ta' Solomon Grundy, Grundy kien "miżżewweġ l-Erbgħa". F'<nowiki/>''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', in-natura xejn favorevoli tat-temp jingħad li kienet dovuta għal "Winds-Day" (jum ir-riħ abbażi ta' ''Wednesday''). F'''In Watermelon Sugar'' ta' Richard Brautigan, l-Erbgħa huwa l-jum meta x-xemx tiżreġ fil-griż. Wednesday Friday Addams hija membru tal-familja fittizja ''The Addams Family''. Isimha oriġina mill-idea li wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa. ''Wednesday'' xi kultant jintuża wkoll bħala isem xi karattru fix-xogħlijiet letterarji. Dawn jinkludu ''Thursday's fictions'' ta' Richard James Allen, Wednesday Next mis-sensiela ta' ''Thursday Next'' ta' Jasper Fforde u r-rumanz ta' Neil Gaiman ''American Gods''. Fir-rumanz tal-1945 ta' John Steinbeck ''Sweet Thursday'', il-jum titolari huwa ppreċedut mill-"Erbgħa tal-Qamel". L-Erbgħa xi kultant jissejjaħ informalment bħala "hump day" fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]], b'referenza għall-fatt li l-Erbgħa huwa l-jum tan-nofs (litteralment "ħotba") ta' ġimgħa tax-xogħol tipika. ''Lillördag'' jew "is-Sibt iż-żgħir", hija tradizzjoni Nordika li l-Erbgħa filgħaxija jiġi kkonvertit f'ċelebrazzjoni żgħira qisha ta' tmiem il-ġimgħa. Humpday huwa wkoll isem ta' film tal-2009. Fil-[[Polonja]], l-Erbgħa billejl spiss jitqies biż-żgħażagħ bħala "żmien il-vodka", b'referenza għal kanzunetta b'dak l-isem ta' Bartosz Walaszek ''Środowa noc to wódy czas''. == [[Astroloġija]] == Is-simbolu astroloġiku tal-pjaneta Merkurju, '''<big>☿</big>''', jirrappreżenta l-Erbgħa — ''dies Mercurii'' għar-Rumani, u ismijiet simili b'lingwi li oriġinaw mil-Latin, bħal bit-Taljan mercoledì (dì tfisser "jum"), bil-Franċiż ''mercredi'', u bl-Ispanjol ''miércoles''. Bl-Ingliż, l-isem sar "il-Jum ta' Woden", ladarba l-alla Ruman Merkurju kien identifikat bħala Woden fit-Tramuntana tal-[[Ewropa]] u huwa speċjalment allinjat mas-simboli astroloġiċi taż-[[żodjaku]] tat-Tewmin u tal-Għodra. == Jiem importanti == * L-Erbgħa tal-Irmied, l-ewwel jum tar-Randan skont it-tradizzjoni Kristjana tal-Punent, jokkorri 46 jum qabel l-[[Għid]] (40 jekk wieħed ma jgħoddx il-Ħdud); * l-Erbgħa Iswed, il-jum ta' kriżi finanzjarja fir-[[Renju Unit]]; * l-Erbgħa Mqaddes, xi kultant imsejjaħ l-Erbgħa tal-Ispjun b'allużjoni għat-tradiment ta' Ġesù minn Ġuda l-Iskarjota, huwa l-Erbgħa eżatt qabel l-Għid; * l-Erbgħa fil-disu ta' April jew l-Erbgħa Aħmar, il-festival tas-Sena l-Ġdida Yezidi ċċelebrat fl-[[Iraq]]. == Referenzi == <references responsive="1"></references> [[Kategorija:Ġranet]] pi5t4fpjqhh2h5a06uwntdlvf9e7llc 333223 333222 2026-10-27T09:32:29Z Trigcly 17859 żieda referenzi 333223 wikitext text/x-wiki [[Stampa:NKS 1867 4to, 97v, Odin on Sleipnir.jpg|daqsminuri|L-alla Nordiku Odin jew Wōden, f'manuskritt Iżlandiż tas-seklu 18, li għalih jissejjaħ il-jum b'ċerti lingwi bħall-Ingliż.]] '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett.<ref>"Wednesday, n. & adv.", Oxford English Dictionary (3 ed.), Oxford University Press, 2024-10-10, doi:10.1093/OED/9209520053.</ref> L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.).<ref>Neugebauer, O. (1983), "Mathematical Methods in Ancient Astronomy", Astronomy and History Selected Essays, New York, NY: Springer New York, pp. 99–127, ISBN 978-0-387-90844-1.</ref><ref>Rüpke, Jörg (2011-03-21). The Roman Calendar from Numa to Constantine. Wiley. <nowiki>ISBN 978-0-470-65508-5</nowiki>.</ref> L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". Bil-Ġappuniż, il-kelma għall-Erbgħa hija 水曜日 (''sui youbi'') li tfisser "il-jum tal-ilma" u hija assoċjata ma' {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] (il-pjaneta), li litteralment tfisser "l-istilla tal-ilma". B'mod simili, bil-Korean il-kelma għall-Erbgħa hija {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, li tfisser ukoll "il-jum tal-ilma". Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi tal-[[Indja]], il-kelma għall-Erbgħa hija ''Budhavāra'' — ''vāra'' tfisser "jum" u ''Budha'' tfisser il-pjaneta Merkurju. Bl-[[Lingwa Armena|Armen]] ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), bil-Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), bit-[[Lingwa Torka|Tork]] (''çarşamba'') u bit-Taġik (''chorshanbiyev'') il-kelma tfisser litteralment "erbat ijiem mis-Sibt", u din oriġinat mill-[[Lingwa Persjana|Persjan]] ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). L-istess bħall-[[Lingwa Maltija|Malti]], bil-Portugiż isem il-jum hija ''quarta-feira'', li jfisser "ir-raba' jum", filwaqt li bil-Grieg isem il-jum huwa {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) li jfisser "ir-raba'". B'mod simili, l-isem Għarbi {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} ifisser "ir-raba'", l-isem [[Ebrajk]] רביעי ifisser "ir-raba'", u l-isem Persjan چهارشنبه ifisser "ir-raba' jum". Madankollu, isem il-jum bl-Estonjan ''kolmapäev'', bil-Litwan ''trečiadienis'' u bil-[[Lingwa Latvjana|Latvjan]] ''trešdiena'' jfissru "t-tielet jum" u biċ-Ċiniż Mandarin {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}) tfisser "it-tielet jum" peress li l-Ħadd ma għandux numru. == Osservanzi reliġjużi == Il-ġrajja tal-ħolqien fil-[[Bibbja]] bl-Ebrajk tikkolloka l-ħolqien tax-[[xemx]] u tal-[[qamar]] fir-"raba' jum" tal-ġimgħa divina. Il-Quakers tradizzjonalment kienu jirreferu għall-Erbgħa bħala "r-Raba' Jum" biex jevitaw l-assoċjazzjonijiet pagani mal-isem pagan, jew sabiex iżommu mal-prattika li jittrattaw kull jum bħala divin bl-istess mod.<ref>{{Ċita web|url=https://iymc.org/calendarnames.html|titlu=Quaker Calendar Names, Iowa Yearly Meeting (Conservative)|sit=iymc.org|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Il-Knisja Ortodossa tal-Lvant tosserva s-sawm nhar ta' Erbgħa (kif ukoll nhar ta' Ġimgħa) matul is-sena kollha (bl-eċċezzjoni ta' diversi perjodi mingħajr sawm matul is-sena). Is-sawm nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa jinvolvi l-astinenza mil-laħam jew mill-prodotti tal-[[Annimal|annimali]] (jiġifieri l-annimali b'erba' saqajn), mill-pollam u mill-prodotti tal-ħalib. Sakemm jum ta' festa ma jinzertax nhar ta' Erbgħa, l-Ortodossi ma jeħdux lanqas ħut, ma jużawx iż-żejt fit-tisjir tagħhom u ma jeħdux xorb alkoħoliku (ma hemmx qbil dwar jekk l-astinenza miż-żejt tinvolvix iż-żejt kollu tat-tisjir jew iż-żejt taż-żebbuġa biss). Għall-Ortodossi, nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa matul is-sena jiġi mfakkar it-tradiment ta' Ġesù (l-Erbgħa) u l-Kurċifissjoni ta' Kristu (il-Ġimgħa). Hemm innijiet fl-''Octoekhos'' li jirriflettu din ix-xejra liturġikament. Dawn jinkludu ''Theotokia'' speċjali (innijiet lil Omm Alla) imsejħa {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}}. L-aħħar tislima lejn tmiem is-servizzi nhar ta' Erbgħa tibda b'dawn il-kelmiet: "J'Alla Kristu Sidna li hu Alla, permezz tas-setgħa mogħtija lilu bis-salib prezzjuż u tal-għoti tal-ħajja....". Bil-Gaeliku Irlandiż u Skoċċiż, l-isem għall-Erbgħa jirreferi wkoll għas-sawm, bħala ''Dé Céadaoin'' bil-Gaeliku Irlandiż u ''Di-Ciadain'' bil-Gaeliku Skoċċiż, li oriġina minn ''{{lang|ga|chéad}}'', li jfisser "l-ewwel", u ''{{lang|ga|aoine}}'', li jfisser "sawm", u flimkien ifissru "l-ewwel jum tas-sawm".<ref>{{Ċita web|url=https://www.bitesize.irish/blog/days-of-the-week/|titlu=The Days of the Week in Irish (with human recordings!)|kunjom=Nickel|isem=Audrey|data=2012-08-04|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Fil-kultura Amerikana, bosta knejjes Kattoliċi u Protestanti jiskedaw l-laqgħat ta' studju jew tat-talb nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Il-kalendarju sportiv f'bosta skejjel pubbliċi Amerikani jirrifletti din ix-xejra, u t-Tnejn u l-Ħamis jiġu rriżervati għal-logħbiet tal-bniet u t-Tlieta u l-Ġimgħa jiġu rriżervati għal-logħbiet tas-subien, filwaqt li ġeneralment jiġu evitati l-avvenimenti nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Skont id-devozzjoni Kattolika tar-Rużarju Mqaddes, il-misterji glorjużi jiġu mmeditati nhar ta' Erbgħa kif ukoll nhar ta' Ħadd matul is-sena. L-Erbgħa huwa l-jum fil-ġimgħa ddedikat lil [[San Ġużepp]] skont it-tradizzjoni Kattolika. Fl-Induiżmu, Budha huwa l-alla ta' Merkurju, l-Erbgħa, u tal-merkanti u tal-merkanzija. Krixna, Vitoba u Ganexa jiġu meqjuma wkoll nhar ta' Erbgħa. == Użu kulturali == Skont il-kalendarju solari Tajlandiż, il-[[lewn]] assoċjat mal-Erbgħa huwa l-[[aħdar]].<ref>{{Ċita web|url=https://dukelanguage.com/2014/01/color-meaning/|titlu=Did you know that in Thailand, there’s an auspicous color for every… {{!}} DLS|kunjom=School|isem=Duke Language|data=2014-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Fir-rima folkloristika ''Monday's Child'', "wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa". Fir-rima ta' Solomon Grundy, Grundy kien "miżżewweġ l-Erbgħa". F'<nowiki/>''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', in-natura xejn favorevoli tat-temp jingħad li kienet dovuta għal "Winds-Day" (jum ir-riħ abbażi ta' ''Wednesday''). F'''In Watermelon Sugar'' ta' Richard Brautigan, l-Erbgħa huwa l-jum meta x-xemx tiżreġ fil-griż. Wednesday Friday Addams hija membru tal-familja fittizja ''The Addams Family''. Isimha oriġina mill-idea li wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa. ''Wednesday'' xi kultant jintuża wkoll bħala isem xi karattru fix-xogħlijiet letterarji. Dawn jinkludu ''Thursday's fictions'' ta' Richard James Allen, Wednesday Next mis-sensiela ta' ''Thursday Next'' ta' Jasper Fforde u r-rumanz ta' Neil Gaiman ''American Gods''. Fir-rumanz tal-1945 ta' John Steinbeck ''Sweet Thursday'', il-jum titolari huwa ppreċedut mill-"Erbgħa tal-Qamel". L-Erbgħa xi kultant jissejjaħ informalment bħala "hump day" fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]], b'referenza għall-fatt li l-Erbgħa huwa l-jum tan-nofs (litteralment "ħotba") ta' ġimgħa tax-xogħol tipika. ''Lillördag'' jew "is-Sibt iż-żgħir", hija tradizzjoni Nordika li l-Erbgħa filgħaxija jiġi kkonvertit f'ċelebrazzjoni żgħira qisha ta' tmiem il-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/worklife/article/20210129-lillrdag-swedens-workers-destress-with-little-saturday|titlu=Lillördag: Sweden's workers de-stress with 'Little Saturday'|data=2021-02-03|sit=www.bbc.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Humpday huwa wkoll isem ta' film tal-2009. Fil-[[Polonja]], l-Erbgħa billejl spiss jitqies biż-żgħażagħ bħala "żmien il-vodka", b'referenza għal kanzunetta b'dak l-isem ta' Bartosz Walaszek ''Środowa noc to wódy czas''. == [[Astroloġija]] == Is-simbolu astroloġiku tal-pjaneta Merkurju, '''<big>☿</big>''', jirrappreżenta l-Erbgħa — ''dies Mercurii'' għar-Rumani, u ismijiet simili b'lingwi li oriġinaw mil-Latin, bħal bit-Taljan mercoledì (dì tfisser "jum"), bil-Franċiż ''mercredi'', u bl-Ispanjol ''miércoles''. Bl-Ingliż, l-isem sar "il-Jum ta' Woden", ladarba l-alla Ruman Merkurju kien identifikat bħala Woden fit-Tramuntana tal-[[Ewropa]] u huwa speċjalment allinjat mas-simboli astroloġiċi taż-[[żodjaku]] tat-Tewmin u tal-Għodra. == Jiem importanti == * L-Erbgħa tal-Irmied, l-ewwel jum tar-Randan skont it-tradizzjoni Kristjana tal-Punent, jokkorri 46 jum qabel l-[[Għid]] (40 jekk wieħed ma jgħoddx il-Ħdud); * l-Erbgħa Iswed, il-jum ta' kriżi finanzjarja fir-[[Renju Unit]]; * l-Erbgħa Mqaddes, xi kultant imsejjaħ l-Erbgħa tal-Ispjun b'allużjoni għat-tradiment ta' Ġesù minn Ġuda l-Iskarjota, huwa l-Erbgħa eżatt qabel l-Għid; * l-Erbgħa fil-disu ta' April jew l-Erbgħa Aħmar, il-festival tas-Sena l-Ġdida Yezidi ċċelebrat fl-[[Iraq]].<ref>Rodziewicz, Artur (19 December 2016). "And the Pearl Became an Egg: The Yezidi Red Wednesday and Its Cosmogonic Background". Iran and the Caucasus. 20 (3–4): 347–367. doi:10.1163/1573384X-20160306.</ref> == Referenzi == <references responsive="1"></references> [[Kategorija:Ġranet]] 2fq89oe6x6bb7f7p7pblnmpdepbezk9 333224 333223 2026-10-27T09:33:22Z Trigcly 17859 /* Osservanzi reliġjużi */ 333224 wikitext text/x-wiki [[Stampa:NKS 1867 4to, 97v, Odin on Sleipnir.jpg|daqsminuri|L-alla Nordiku Odin jew Wōden, f'manuskritt Iżlandiż tas-seklu 18, li għalih jissejjaħ il-jum b'ċerti lingwi bħall-Ingliż.]] '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett.<ref>"Wednesday, n. & adv.", Oxford English Dictionary (3 ed.), Oxford University Press, 2024-10-10, doi:10.1093/OED/9209520053.</ref> L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.).<ref>Neugebauer, O. (1983), "Mathematical Methods in Ancient Astronomy", Astronomy and History Selected Essays, New York, NY: Springer New York, pp. 99–127, ISBN 978-0-387-90844-1.</ref><ref>Rüpke, Jörg (2011-03-21). The Roman Calendar from Numa to Constantine. Wiley. <nowiki>ISBN 978-0-470-65508-5</nowiki>.</ref> L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". Bil-Ġappuniż, il-kelma għall-Erbgħa hija 水曜日 (''sui youbi'') li tfisser "il-jum tal-ilma" u hija assoċjata ma' {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] (il-pjaneta), li litteralment tfisser "l-istilla tal-ilma". B'mod simili, bil-Korean il-kelma għall-Erbgħa hija {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, li tfisser ukoll "il-jum tal-ilma". Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi tal-[[Indja]], il-kelma għall-Erbgħa hija ''Budhavāra'' — ''vāra'' tfisser "jum" u ''Budha'' tfisser il-pjaneta Merkurju. Bl-[[Lingwa Armena|Armen]] ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), bil-Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), bit-[[Lingwa Torka|Tork]] (''çarşamba'') u bit-Taġik (''chorshanbiyev'') il-kelma tfisser litteralment "erbat ijiem mis-Sibt", u din oriġinat mill-[[Lingwa Persjana|Persjan]] ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). L-istess bħall-[[Lingwa Maltija|Malti]], bil-Portugiż isem il-jum hija ''quarta-feira'', li jfisser "ir-raba' jum", filwaqt li bil-Grieg isem il-jum huwa {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) li jfisser "ir-raba'". B'mod simili, l-isem Għarbi {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} ifisser "ir-raba'", l-isem [[Ebrajk]] רביעי ifisser "ir-raba'", u l-isem Persjan چهارشنبه ifisser "ir-raba' jum". Madankollu, isem il-jum bl-Estonjan ''kolmapäev'', bil-Litwan ''trečiadienis'' u bil-[[Lingwa Latvjana|Latvjan]] ''trešdiena'' jfissru "t-tielet jum" u biċ-Ċiniż Mandarin {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}) tfisser "it-tielet jum" peress li l-Ħadd ma għandux numru. == Osservanzi reliġjużi == [[Stampa:US Navy 080206-N-7869M-057 Electronics Technician 3rd Class Leila Tardieu receives the sacramental ashes during an Ash Wednesday celebration.jpg|daqsminuri|It-tqegħid tal-irmied fl-Erbgħa tal-Irmied.]] Il-ġrajja tal-ħolqien fil-[[Bibbja]] bl-Ebrajk tikkolloka l-ħolqien tax-[[xemx]] u tal-[[qamar]] fir-"raba' jum" tal-ġimgħa divina. Il-Quakers tradizzjonalment kienu jirreferu għall-Erbgħa bħala "r-Raba' Jum" biex jevitaw l-assoċjazzjonijiet pagani mal-isem pagan, jew sabiex iżommu mal-prattika li jittrattaw kull jum bħala divin bl-istess mod.<ref>{{Ċita web|url=https://iymc.org/calendarnames.html|titlu=Quaker Calendar Names, Iowa Yearly Meeting (Conservative)|sit=iymc.org|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Il-Knisja Ortodossa tal-Lvant tosserva s-sawm nhar ta' Erbgħa (kif ukoll nhar ta' Ġimgħa) matul is-sena kollha (bl-eċċezzjoni ta' diversi perjodi mingħajr sawm matul is-sena). Is-sawm nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa jinvolvi l-astinenza mil-laħam jew mill-prodotti tal-[[Annimal|annimali]] (jiġifieri l-annimali b'erba' saqajn), mill-pollam u mill-prodotti tal-ħalib. Sakemm jum ta' festa ma jinzertax nhar ta' Erbgħa, l-Ortodossi ma jeħdux lanqas ħut, ma jużawx iż-żejt fit-tisjir tagħhom u ma jeħdux xorb alkoħoliku (ma hemmx qbil dwar jekk l-astinenza miż-żejt tinvolvix iż-żejt kollu tat-tisjir jew iż-żejt taż-żebbuġa biss). Għall-Ortodossi, nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa matul is-sena jiġi mfakkar it-tradiment ta' Ġesù (l-Erbgħa) u l-Kurċifissjoni ta' Kristu (il-Ġimgħa). Hemm innijiet fl-''Octoekhos'' li jirriflettu din ix-xejra liturġikament. Dawn jinkludu ''Theotokia'' speċjali (innijiet lil Omm Alla) imsejħa {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}}. L-aħħar tislima lejn tmiem is-servizzi nhar ta' Erbgħa tibda b'dawn il-kelmiet: "J'Alla Kristu Sidna li hu Alla, permezz tas-setgħa mogħtija lilu bis-salib prezzjuż u tal-għoti tal-ħajja....". Bil-Gaeliku Irlandiż u Skoċċiż, l-isem għall-Erbgħa jirreferi wkoll għas-sawm, bħala ''Dé Céadaoin'' bil-Gaeliku Irlandiż u ''Di-Ciadain'' bil-Gaeliku Skoċċiż, li oriġina minn ''{{lang|ga|chéad}}'', li jfisser "l-ewwel", u ''{{lang|ga|aoine}}'', li jfisser "sawm", u flimkien ifissru "l-ewwel jum tas-sawm".<ref>{{Ċita web|url=https://www.bitesize.irish/blog/days-of-the-week/|titlu=The Days of the Week in Irish (with human recordings!)|kunjom=Nickel|isem=Audrey|data=2012-08-04|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Fil-kultura Amerikana, bosta knejjes Kattoliċi u Protestanti jiskedaw l-laqgħat ta' studju jew tat-talb nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Il-kalendarju sportiv f'bosta skejjel pubbliċi Amerikani jirrifletti din ix-xejra, u t-Tnejn u l-Ħamis jiġu rriżervati għal-logħbiet tal-bniet u t-Tlieta u l-Ġimgħa jiġu rriżervati għal-logħbiet tas-subien, filwaqt li ġeneralment jiġu evitati l-avvenimenti nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Skont id-devozzjoni Kattolika tar-Rużarju Mqaddes, il-misterji glorjużi jiġu mmeditati nhar ta' Erbgħa kif ukoll nhar ta' Ħadd matul is-sena. L-Erbgħa huwa l-jum fil-ġimgħa ddedikat lil [[San Ġużepp]] skont it-tradizzjoni Kattolika. Fl-Induiżmu, Budha huwa l-alla ta' Merkurju, l-Erbgħa, u tal-merkanti u tal-merkanzija. Krixna, Vitoba u Ganexa jiġu meqjuma wkoll nhar ta' Erbgħa. == Użu kulturali == Skont il-kalendarju solari Tajlandiż, il-[[lewn]] assoċjat mal-Erbgħa huwa l-[[aħdar]].<ref>{{Ċita web|url=https://dukelanguage.com/2014/01/color-meaning/|titlu=Did you know that in Thailand, there’s an auspicous color for every… {{!}} DLS|kunjom=School|isem=Duke Language|data=2014-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Fir-rima folkloristika ''Monday's Child'', "wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa". Fir-rima ta' Solomon Grundy, Grundy kien "miżżewweġ l-Erbgħa". F'<nowiki/>''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', in-natura xejn favorevoli tat-temp jingħad li kienet dovuta għal "Winds-Day" (jum ir-riħ abbażi ta' ''Wednesday''). F'''In Watermelon Sugar'' ta' Richard Brautigan, l-Erbgħa huwa l-jum meta x-xemx tiżreġ fil-griż. Wednesday Friday Addams hija membru tal-familja fittizja ''The Addams Family''. Isimha oriġina mill-idea li wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa. ''Wednesday'' xi kultant jintuża wkoll bħala isem xi karattru fix-xogħlijiet letterarji. Dawn jinkludu ''Thursday's fictions'' ta' Richard James Allen, Wednesday Next mis-sensiela ta' ''Thursday Next'' ta' Jasper Fforde u r-rumanz ta' Neil Gaiman ''American Gods''. Fir-rumanz tal-1945 ta' John Steinbeck ''Sweet Thursday'', il-jum titolari huwa ppreċedut mill-"Erbgħa tal-Qamel". L-Erbgħa xi kultant jissejjaħ informalment bħala "hump day" fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]], b'referenza għall-fatt li l-Erbgħa huwa l-jum tan-nofs (litteralment "ħotba") ta' ġimgħa tax-xogħol tipika. ''Lillördag'' jew "is-Sibt iż-żgħir", hija tradizzjoni Nordika li l-Erbgħa filgħaxija jiġi kkonvertit f'ċelebrazzjoni żgħira qisha ta' tmiem il-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/worklife/article/20210129-lillrdag-swedens-workers-destress-with-little-saturday|titlu=Lillördag: Sweden's workers de-stress with 'Little Saturday'|data=2021-02-03|sit=www.bbc.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Humpday huwa wkoll isem ta' film tal-2009. Fil-[[Polonja]], l-Erbgħa billejl spiss jitqies biż-żgħażagħ bħala "żmien il-vodka", b'referenza għal kanzunetta b'dak l-isem ta' Bartosz Walaszek ''Środowa noc to wódy czas''. == [[Astroloġija]] == Is-simbolu astroloġiku tal-pjaneta Merkurju, '''<big>☿</big>''', jirrappreżenta l-Erbgħa — ''dies Mercurii'' għar-Rumani, u ismijiet simili b'lingwi li oriġinaw mil-Latin, bħal bit-Taljan mercoledì (dì tfisser "jum"), bil-Franċiż ''mercredi'', u bl-Ispanjol ''miércoles''. Bl-Ingliż, l-isem sar "il-Jum ta' Woden", ladarba l-alla Ruman Merkurju kien identifikat bħala Woden fit-Tramuntana tal-[[Ewropa]] u huwa speċjalment allinjat mas-simboli astroloġiċi taż-[[żodjaku]] tat-Tewmin u tal-Għodra. == Jiem importanti == * L-Erbgħa tal-Irmied, l-ewwel jum tar-Randan skont it-tradizzjoni Kristjana tal-Punent, jokkorri 46 jum qabel l-[[Għid]] (40 jekk wieħed ma jgħoddx il-Ħdud); * l-Erbgħa Iswed, il-jum ta' kriżi finanzjarja fir-[[Renju Unit]]; * l-Erbgħa Mqaddes, xi kultant imsejjaħ l-Erbgħa tal-Ispjun b'allużjoni għat-tradiment ta' Ġesù minn Ġuda l-Iskarjota, huwa l-Erbgħa eżatt qabel l-Għid; * l-Erbgħa fil-disu ta' April jew l-Erbgħa Aħmar, il-festival tas-Sena l-Ġdida Yezidi ċċelebrat fl-[[Iraq]].<ref>Rodziewicz, Artur (19 December 2016). "And the Pearl Became an Egg: The Yezidi Red Wednesday and Its Cosmogonic Background". Iran and the Caucasus. 20 (3–4): 347–367. doi:10.1163/1573384X-20160306.</ref> == Referenzi == <references responsive="1"></references> [[Kategorija:Ġranet]] pro1fsa4gvev0kt2eudffsgikc7sxm8 333225 333224 2026-10-27T09:34:15Z Trigcly 17859 333225 wikitext text/x-wiki [[Stampa:NKS 1867 4to, 97v, Odin on Sleipnir.jpg|daqsminuri|L-alla Nordiku Odin jew Wōden, f'manuskritt Iżlandiż tas-seklu 18, li għalih jissejjaħ il-jum b'ċerti lingwi bħall-Ingliż.]] '''L-Erbgħa''' huwa l-jum tal-ġimgħa li jiġi bejn it-[[It-Tlieta|Tlieta]] u l-[[Il-Ħamis|Ħamis]]. Skont l-istandard internazzjonali ISO 8601, dan huwa t-tielet jum tal-ġimgħa. Madankollu, fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tradizzjonali tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum tal-ġimgħa, l-Erbgħa jiġi r-raba' jum tal-ġimgħa. L-isem bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]] "Wednesday" ġej mill-Ingliż Antik Wōdnesdæg u mill-Ingliż Nofsani Wednesdei, jiġifieri "l-jum ta' Woden", u jirrifletti r-[[reliġjon]] ipprattikata mill-Anglo-Sassoni, l-ekwivalenti Ingliż tal-alla Nordiku Odin. F'bosta [[lingwi Rumanzi]], bħall-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] ''mercredi'', l-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] ''miércoles'' jew it-[[Lingwa Taljana|Taljan]] ''mercoledì'', isem il-jum huwa kalk tal-[[Lingwa Latina|Latin]] ''dies Mercurii'', jiġifieri "l-jum ta' [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]]". L-Erbgħa jiġi f'nofs il-ġimgħa ta' ġimgħa tax-xogħol normali fil-Punent li tibda t-[[It-Tnejn|Tnejn]] u tispiċċa l-[[Il-Ġimgħa|Ġimgħa]]. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-Ingliż ''Wednesday'' ġej mill-Ingliż Nofsani ''Wednesdei''. Bl-Ingliż Antik l-isem kien ''wōdnesdæg'' ("il-jum ta' Woden"), li mbagħad baqa' bħala ''Wodnesday''. Bil-Friżjan Antik hemm ukoll il-forma ''wednesdei''. Sa żmien l-Ingliż Nofsani, l-ortografija ta' ''Wednesday'' żviluppat permezz ta' bidliet analoġiċi u ortografiċi iktar milli permezz ta' wirt [[Fonoloġija|fonoloġiku]] dirett.<ref>"Wednesday, n. & adv.", Oxford English Dictionary (3 ed.), Oxford University Press, 2024-10-10, doi:10.1093/OED/9209520053.</ref> L-isem huwa kalk tal-Latin ''dies Mercurii'' li tfisser "il-jum ta' Merkurju", li jirrifletti l-fatt li l-alla Ġermaniku Woden (Wodanaz jew Odin) matul l-epoka Rumana kien interpretat bħala "Merkurju Ġermaniku" fl-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 [[WK|W.K]]. Dan huwa kalk tal-Grieg ἡμέρα Ἕρμου (heméra Hérmou), li huwa terminu li ġie attestat għall-ewwel darba flimkien mas-sistema tat-tismija tas-sebat ijiem tax-xogħol għas-seba' pjaneti klassiċi, fl-''Anthologiarum'' ta' [[Vettius Valens]] (għall-ħabta tal-170 W.K.).<ref>Neugebauer, O. (1983), "Mathematical Methods in Ancient Astronomy", Astronomy and History Selected Essays, New York, NY: Springer New York, pp. 99–127, ISBN 978-0-387-90844-1.</ref><ref>Rüpke, Jörg (2011-03-21). The Roman Calendar from Numa to Constantine. Wiley. <nowiki>ISBN 978-0-470-65508-5</nowiki>.</ref> L-isem bil-Latin huwa rifless direttament fl-isem tal-jum tal-ġimgħa tax-xogħol fl-iżjed lingwi Rumanzi moderni: mércuris (bil-lingwa Sarda), mercredi (bil-Franċiż), mercoledì (bit-Taljan), miércoles (bl-Ispanjol), miercuri (bir-Rumen), dimecres (bil-Katalan), marcuri jew mercuri (bil-Korsikan), mèrcore (bil-Venezjan). Bil-Welsh l-isem tal-jum huwa {{Lang|cy|Dydd Mercher}}, li jfisser ukoll "il-Jum ta' Merkurju". L-isem tal-jum bl-Olandiż, ''woensdag'', għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż ''Wednesday''; ġej mill-Olandiż Nofsani ''wodenesdag'', ''woedensdag'' ("il-jum ta' Wodan"). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]], ''Mittwoch'' (litteralment: "nofs il-ġimgħa"), ħa post l-isem ta' qabel Wodenstag ("il-jum ta' Wodan") fis-seklu 10. B'mod simili, il-kelma bil-Yiddish għall-Erbgħa hija מיטוואך (''mitvokh''), li tfisser u tinstema' ħafna bħall-isem bil-Ġermaniż li oriġinat minnha. Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsegwu din ix-xejra u jużaw derivazzjonijiet ta' "in-nofs" (bil-Belarussu: ''серада serada'', bil-Bulgaru: сряда sryada, bil-Kroat: srijeda, bil-Bożnijaku: ''srijeda'', biċ-Ċek: středa, bil-Maċedonjan: среда sreda, bil-Pollakk: środa, bir-Russu: среда sredá, bis-Serbjan: среда sreda jew cриједа srijeda, bis-[[Lingwa Slovakka|Slovakk]]: streda, bis-[[Lingwa Slovena|Sloven]]: sreda, bl-[[Lingwa Ukrena|Ukren]]: середа sereda). L-isem tal-jum bil-[[Lingwa Finlandiża|Finlandiż]] huwa ''keskiviikko'' ("in-nofs tal-ġimgħa"), filwaqt li l-isem tal-jum bl-Iżlandiż huwa miðvikudagur, u l-isem tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]]: ''mikudagur'' ("il-jum ta' nofs il-ġimgħa"). Xi [[Djalett|djaletti]] tal-Gżejjer Faroe jużaw ónsdagur, li huwa isem li għandu l-istess etimoloġija bħall-Ingliż. Bid-Daniż, bin-Norveġiż u bl-Iżvediż l-isem tal-jum huwa onsdag li jfisser "il-jum ta' Odin". Bil-Ġappuniż, il-kelma għall-Erbgħa hija 水曜日 (''sui youbi'') li tfisser "il-jum tal-ilma" u hija assoċjata ma' {{Lang|ja|水星}} ({{Lang|ja-latn|suisei}}): [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] (il-pjaneta), li litteralment tfisser "l-istilla tal-ilma". B'mod simili, bil-Korean il-kelma għall-Erbgħa hija {{Korean|hangul=수요일|rr=su yo il|labels=no}}, li tfisser ukoll "il-jum tal-ilma". Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi tal-[[Indja]], il-kelma għall-Erbgħa hija ''Budhavāra'' — ''vāra'' tfisser "jum" u ''Budha'' tfisser il-pjaneta Merkurju. Bl-[[Lingwa Armena|Armen]] ({{Lang|hy|Չորեքշաբթի}} {{Lang|hy-latn|chorekshabti}}), bil-Georgian ({{Lang|ka|ოთხშაბათი}} {{Lang|ka-latn|otkhshabati}}), bit-[[Lingwa Torka|Tork]] (''çarşamba'') u bit-Taġik (''chorshanbiyev'') il-kelma tfisser litteralment "erbat ijiem mis-Sibt", u din oriġinat mill-[[Lingwa Persjana|Persjan]] ({{lang|fa|چهارشنبه}} {{Lang|fa|cheharshanbeh}}). L-istess bħall-[[Lingwa Maltija|Malti]], bil-Portugiż isem il-jum hija ''quarta-feira'', li jfisser "ir-raba' jum", filwaqt li bil-Grieg isem il-jum huwa {{Lang|el-latn|Tetarti}} ({{lang|el|Τετάρτη}}) li jfisser "ir-raba'". B'mod simili, l-isem Għarbi {{Lang|ar|أربعاء|rtl=yes}} ifisser "ir-raba'", l-isem [[Ebrajk]] רביעי ifisser "ir-raba'", u l-isem Persjan چهارشنبه ifisser "ir-raba' jum". Madankollu, isem il-jum bl-Estonjan ''kolmapäev'', bil-Litwan ''trečiadienis'' u bil-[[Lingwa Latvjana|Latvjan]] ''trešdiena'' jfissru "t-tielet jum" u biċ-Ċiniż Mandarin {{Lang|zh|星期三}} ({{Lang|zh-latn|xīngqīsān}}) tfisser "it-tielet jum" peress li l-Ħadd ma għandux numru. == Osservanzi reliġjużi == [[Stampa:US Navy 080206-N-7869M-057 Electronics Technician 3rd Class Leila Tardieu receives the sacramental ashes during an Ash Wednesday celebration.jpg|daqsminuri|It-tqegħid tal-irmied fl-Erbgħa tal-Irmied.]] Il-ġrajja tal-ħolqien fil-[[Bibbja]] bl-Ebrajk tikkolloka l-ħolqien tax-[[xemx]] u tal-[[qamar]] fir-"raba' jum" tal-ġimgħa divina. Il-Quakers tradizzjonalment kienu jirreferu għall-Erbgħa bħala "r-Raba' Jum" biex jevitaw l-assoċjazzjonijiet pagani mal-isem pagan, jew sabiex iżommu mal-prattika li jittrattaw kull jum bħala divin bl-istess mod.<ref>{{Ċita web|url=https://iymc.org/calendarnames.html|titlu=Quaker Calendar Names, Iowa Yearly Meeting (Conservative)|sit=iymc.org|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Il-Knisja Ortodossa tal-Lvant tosserva s-sawm nhar ta' Erbgħa (kif ukoll nhar ta' Ġimgħa) matul is-sena kollha (bl-eċċezzjoni ta' diversi perjodi mingħajr sawm matul is-sena). Is-sawm nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa jinvolvi l-astinenza mil-laħam jew mill-prodotti tal-[[Annimal|annimali]] (jiġifieri l-annimali b'erba' saqajn), mill-pollam u mill-prodotti tal-ħalib. Sakemm jum ta' festa ma jinzertax nhar ta' Erbgħa, l-Ortodossi ma jeħdux lanqas ħut, ma jużawx iż-żejt fit-tisjir tagħhom u ma jeħdux xorb alkoħoliku (ma hemmx qbil dwar jekk l-astinenza miż-żejt tinvolvix iż-żejt kollu tat-tisjir jew iż-żejt taż-żebbuġa biss). Għall-Ortodossi, nhar ta' Erbgħa u nhar ta' Ġimgħa matul is-sena jiġi mfakkar it-tradiment ta' Ġesù (l-Erbgħa) u l-Kurċifissjoni ta' Kristu (il-Ġimgħa). Hemm innijiet fl-''Octoekhos'' li jirriflettu din ix-xejra liturġikament. Dawn jinkludu ''Theotokia'' speċjali (innijiet lil Omm Alla) imsejħa {{Lang|grc-latn|Stavrotheotokia}}. L-aħħar tislima lejn tmiem is-servizzi nhar ta' Erbgħa tibda b'dawn il-kelmiet: "J'Alla Kristu Sidna li hu Alla, permezz tas-setgħa mogħtija lilu bis-salib prezzjuż u tal-għoti tal-ħajja....". Bil-Gaeliku Irlandiż u Skoċċiż, l-isem għall-Erbgħa jirreferi wkoll għas-sawm, bħala ''Dé Céadaoin'' bil-Gaeliku Irlandiż u ''Di-Ciadain'' bil-Gaeliku Skoċċiż, li oriġina minn ''{{lang|ga|chéad}}'', li jfisser "l-ewwel", u ''{{lang|ga|aoine}}'', li jfisser "sawm", u flimkien ifissru "l-ewwel jum tas-sawm".<ref>{{Ċita web|url=https://www.bitesize.irish/blog/days-of-the-week/|titlu=The Days of the Week in Irish (with human recordings!)|kunjom=Nickel|isem=Audrey|data=2012-08-04|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Fil-kultura Amerikana, bosta knejjes Kattoliċi u Protestanti jiskedaw l-laqgħat ta' studju jew tat-talb nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Il-kalendarju sportiv f'bosta skejjel pubbliċi Amerikani jirrifletti din ix-xejra, u t-Tnejn u l-Ħamis jiġu rriżervati għal-logħbiet tal-bniet u t-Tlieta u l-Ġimgħa jiġu rriżervati għal-logħbiet tas-subien, filwaqt li ġeneralment jiġu evitati l-avvenimenti nhar ta' Erbgħa filgħaxija. Skont id-devozzjoni Kattolika tar-Rużarju Mqaddes, il-misterji glorjużi jiġu mmeditati nhar ta' Erbgħa kif ukoll nhar ta' Ħadd matul is-sena. L-Erbgħa huwa l-jum fil-ġimgħa ddedikat lil [[San Ġużepp]] skont it-tradizzjoni Kattolika. Fl-Induiżmu, Budha huwa l-alla ta' Merkurju, l-Erbgħa, u tal-merkanti u tal-merkanzija. Krixna, Vitoba u Ganexa jiġu meqjuma wkoll nhar ta' Erbgħa. == Użu kulturali == Skont il-kalendarju solari Tajlandiż, il-[[lewn]] assoċjat mal-Erbgħa huwa l-[[aħdar]].<ref>{{Ċita web|url=https://dukelanguage.com/2014/01/color-meaning/|titlu=Did you know that in Thailand, there’s an auspicous color for every… {{!}} DLS|kunjom=School|isem=Duke Language|data=2014-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Fir-rima folkloristika ''Monday's Child'', "wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa". Fir-rima ta' Solomon Grundy, Grundy kien "miżżewweġ l-Erbgħa". F'<nowiki/>''Winnie the Pooh and the Blustery Day'', in-natura xejn favorevoli tat-temp jingħad li kienet dovuta għal "Winds-Day" (jum ir-riħ abbażi ta' ''Wednesday''). F'''In Watermelon Sugar'' ta' Richard Brautigan, l-Erbgħa huwa l-jum meta x-xemx tiżreġ fil-griż. Wednesday Friday Addams hija membru tal-familja fittizja ''The Addams Family''. Isimha oriġina mill-idea li wild l-Erbgħa huwa mimli dieqa. ''Wednesday'' xi kultant jintuża wkoll bħala isem xi karattru fix-xogħlijiet letterarji. Dawn jinkludu ''Thursday's fictions'' ta' Richard James Allen, Wednesday Next mis-sensiela ta' ''Thursday Next'' ta' Jasper Fforde u r-rumanz ta' Neil Gaiman ''American Gods''. Fir-rumanz tal-1945 ta' John Steinbeck ''Sweet Thursday'', il-jum titolari huwa ppreċedut mill-"Erbgħa tal-Qamel". L-Erbgħa xi kultant jissejjaħ informalment bħala "hump day" fl-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka ta' Fuq]], b'referenza għall-fatt li l-Erbgħa huwa l-jum tan-nofs (litteralment "ħotba") ta' ġimgħa tax-xogħol tipika. ''Lillördag'' jew "is-Sibt iż-żgħir", hija tradizzjoni Nordika li l-Erbgħa filgħaxija jiġi kkonvertit f'ċelebrazzjoni żgħira qisha ta' tmiem il-ġimgħa.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.com/worklife/article/20210129-lillrdag-swedens-workers-destress-with-little-saturday|titlu=Lillördag: Sweden's workers de-stress with 'Little Saturday'|data=2021-02-03|sit=www.bbc.com|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-27}}</ref> Humpday huwa wkoll isem ta' film tal-2009. Fil-[[Polonja]], l-Erbgħa billejl spiss jitqies biż-żgħażagħ bħala "żmien il-vodka", b'referenza għal kanzunetta b'dak l-isem ta' Bartosz Walaszek ''Środowa noc to wódy czas''. == [[Astroloġija]] == Is-simbolu astroloġiku tal-pjaneta Merkurju, '''<big>☿</big>''', jirrappreżenta l-Erbgħa — ''dies Mercurii'' għar-Rumani, u ismijiet simili b'lingwi li oriġinaw mil-Latin, bħal bit-Taljan mercoledì (dì tfisser "jum"), bil-Franċiż ''mercredi'', u bl-Ispanjol ''miércoles''. Bl-Ingliż, l-isem sar "il-Jum ta' Woden", ladarba l-alla Ruman Merkurju kien identifikat bħala Woden fit-Tramuntana tal-[[Ewropa]] u huwa speċjalment allinjat mas-simboli astroloġiċi taż-[[żodjaku]] tat-Tewmin u tal-Għodra. == Jiem importanti == * L-Erbgħa tal-Irmied, l-ewwel jum tar-Randan skont it-tradizzjoni Kristjana tal-Punent, jokkorri 46 jum qabel l-[[Għid]] (40 jekk wieħed ma jgħoddx il-Ħdud); * l-Erbgħa Iswed, il-jum ta' kriżi finanzjarja fir-[[Renju Unit]]; * l-Erbgħa Mqaddes, xi kultant imsejjaħ l-Erbgħa tal-Ispjun b'allużjoni għat-tradiment ta' Ġesù minn Ġuda l-Iskarjota, huwa l-Erbgħa eżatt qabel l-Għid; * l-Erbgħa fil-disu ta' April jew l-Erbgħa Aħmar, il-festival tas-Sena l-Ġdida Yezidi ċċelebrat fl-[[Iraq]].<ref>Rodziewicz, Artur (19 December 2016). "And the Pearl Became an Egg: The Yezidi Red Wednesday and Its Cosmogonic Background". Iran and the Caucasus. 20 (3–4): 347–367. doi:10.1163/1573384X-20160306.</ref> == Referenzi == <references responsive="1"></references>{{Ġranet tal-ġimgħa}} [[Kategorija:Ġranet]] 1sf7jzevfxn00oj0i5hwa5qpez0ssih Charles Farrugia 0 34730 333182 2026-10-26T14:59:10Z EnriqueTabone 15661 Intro 333182 wikitext text/x-wiki '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ Malta u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> 8wiwf2xdsmz2yxkfq05mckp2egqtr6v 333183 333182 2026-10-26T14:59:40Z EnriqueTabone 15661 Ricerka 333183 wikitext text/x-wiki '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ Malta u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> pabytwgt2u2xttuf3fuop3u1j01tdll 333184 333183 2026-10-26T15:00:26Z EnriqueTabone 15661 premju nazzionali tal ktieb 333184 wikitext text/x-wiki '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ Malta u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Charles Farrugia ngħata '''Premju Speċjali''' fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għall-ktieb ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien''. Il-premju jidher fil-lista uffiċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fost il-premjijiet speċjali marbuta mal-kotba tal-1998.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb''].</ref> lt9oybh29n8z5sthxmh38p47vgtro5h 333185 333184 2026-10-26T15:01:06Z EnriqueTabone 15661 Arkivist 333185 wikitext text/x-wiki '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ Malta u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Charles Farrugia ngħata '''Premju Speċjali''' fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għall-ktieb ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien''. Il-premju jidher fil-lista uffiċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fost il-premjijiet speċjali marbuta mal-kotba tal-1998.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb''].</ref> == Arkivista Nazzjonali == Fl-2005, Farrugia nħatar bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta. Huwa kellu rwol fil-qasam tal-ġestjoni tal-arkivji u fl-iżvilupp tal-istudji relatati mar-rekords u l-wirt dokumentarju.<ref name="MHS" /> 05l3mvyr41n7cd4ux8iaalrwhxkwqgr 333186 333185 2026-10-26T15:01:24Z EnriqueTabone 15661 Referenzi u kategorija 333186 wikitext text/x-wiki '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ Malta u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Charles Farrugia ngħata '''Premju Speċjali''' fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għall-ktieb ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien''. Il-premju jidher fil-lista uffiċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fost il-premjijiet speċjali marbuta mal-kotba tal-1998.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb''].</ref> == Arkivista Nazzjonali == Fl-2005, Farrugia nħatar bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta. Huwa kellu rwol fil-qasam tal-ġestjoni tal-arkivji u fl-iżvilupp tal-istudji relatati mar-rekords u l-wirt dokumentarju.<ref name="MHS" /> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Storja ta’ Malta]] lxu58m8ulw9q42m545do3qw5xv1maw5 333187 333186 2026-10-26T15:12:43Z EnriqueTabone 15661 333187 wikitext text/x-wiki '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ [[Malta]] u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel [[Arkivist|Arkivista]] Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Charles Farrugia ngħata Premju Speċjali fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-ktieb ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien''.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb''].</ref> == Arkivista Nazzjonali == Fl-2005, Farrugia nħatar bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta. Huwa kellu rwol fil-qasam tal-ġestjoni tal-arkivji u fl-iżvilupp tal-istudji relatati mar-rekords u l-wirt dokumentarju.<ref name="MHS" /> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Storja ta’ Malta]] gec48xcwyjhxfpal8cl5qj6czhsvx6l 333188 333187 2026-10-26T15:13:36Z EnriqueTabone 15661 333188 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ [[Malta]] u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel [[Arkivist|Arkivista]] Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Charles Farrugia ngħata Premju Speċjali fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-ktieb ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien''.<ref name="KNK">[https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb''].</ref> == Arkivista Nazzjonali == Fl-2005, Farrugia nħatar bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta. Huwa kellu rwol fil-qasam tal-ġestjoni tal-arkivji u fl-iżvilupp tal-istudji relatati mar-rekords u l-wirt dokumentarju.<ref name="MHS" /> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Storja ta’ Malta]] 0768pd9mho4bam6hxt6290wmoawo65s 333195 333188 2026-10-26T19:26:07Z InternetArchiveBot 18288 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333195 wikitext text/x-wiki {{Infobox bijografija}} '''Charles J. Farrugia''' huwa storiku u arkivista Malti, magħruf għar-riċerka tiegħu dwar l-istorja ta’ [[Malta]] u b’mod partikolari dwar l-Imqabba. Huwa ħadem fuq diversi pubblikazzjonijiet storiċi u serva bħala l-ewwel [[Arkivist|Arkivista]] Nazzjonali ta’ Malta.<ref name="MHS">[https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/60thAnniversary_2010.pdf Malta Historical Society, pubblikazzjoni kommemorattiva tal-60 anniversarju].</ref> == Riċerka u pubblikazzjonijiet == Farrugia wettaq riċerka dwar l-istorja lokali u l-wirt kulturali Malti. Fost ix-xogħlijiet marbuta miegħu hemm ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien'', pubblikazzjoni ddedikata lill-istorja u l-iżvilupp tar-raħal tal-Imqabba. Il-ktieb jiġbor kontribuzzjonijiet dwar aspetti differenti tal-ħajja, l-istorja u l-kultura tal-komunità.<ref name="UM1">[https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/115603 Università ta’ Malta, ''L-Imqabba 400 sena parroċċa: l-arti viżiva u l-letteratura f’tifkira deijiema''].</ref> Farrugia ħadem ukoll fuq studji u pubblikazzjonijiet oħra dwar l-istorja ta’ Malta, inkluż ''L-Arkivji ta’ Malta'' u ''Guardians of Memory''.<ref name="MHS" /> '''Premju Nazzjonali tal-Ktieb''' Fl-1999, Charles Farrugia ngħata Premju Speċjali fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għall-ktieb ''L-Imqabba mal-Medda taż-Żmien''.<ref name="KNK">[https://web.archive.org/web/20261012160710/https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, ''L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb''].</ref> == Arkivista Nazzjonali == Fl-2005, Farrugia nħatar bħala l-ewwel Arkivista Nazzjonali ta’ Malta. Huwa kellu rwol fil-qasam tal-ġestjoni tal-arkivji u fl-iżvilupp tal-istudji relatati mar-rekords u l-wirt dokumentarju.<ref name="MHS" /> == Referenzi == {{reflist}} [[Kategorija:Storja ta’ Malta]] po3ql18befeo1r35rdmbe9tai99ynim Cantilena 0 34731 333200 2026-10-26T19:49:19Z MalteseFalconnfirn 24800 MalteseFalconnfirn mexxa l-paġna [[Cantilena]] għal [[Il-Kantliena]] 333200 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Il-Kantliena]] 9f5t9gnnxl5vppiaxstykcpjq82hyg8 Diskussjoni:Cantilena 1 34732 333202 2026-10-26T19:49:19Z MalteseFalconnfirn 24800 MalteseFalconnfirn mexxa l-paġna [[Diskussjoni:Cantilena]] għal [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] 333202 wikitext text/x-wiki #RINDIRIZZA [[Diskussjoni:Il-Kantliena]] paifbbkltwg1xbror2c600s9jy9u4cv