Pawlu Boffa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>mtwiki</dbname>
    <base>https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medja</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speċjali</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussjoni</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utent</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskussjoni utent</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskussjoni Wikipedija</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Stampa</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskussjoni stampa</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskussjoni MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mudell</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskussjoni mudell</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Għajnuna</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskussjoni għajnuna</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskussjoni kategorija</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Diskussjoni portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pawlu Boffa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2063</id>
    <revision>
      <id>333336</id>
      <parentid>281815</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13125" sha1="2nau4jv38si8tdi3hy53gc08wffi05u" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Pawlu Boffa''' (twieled fit-30 ta' Ġunju 1890 – miet fis-6 ta' Lulju 1962) kien [[politiku]] [[Malta|Malti]] li serva bħala s-sitt [[Prim Ministru ta' Malta]], l-ewwel Prim Ministru ta' wara l-gwerra, u l-ewwel Prim Ministru [[Partit Laburista (Malta)|Laburista]]. 

Imwieled il-[[Birgu]], bin Carmelo u Carmela née Serracino. Studja fl-iskola Primarja tal-Birgu, fil-Liċeo u fl-Università Rjali ta' Malta fejn iggradwa bħala tabib fl-età ta' 23 sena. Fis-16 ta' Jannar 1921, iżżewweġ lil Genoveffa Ceci u kellhom erbat itfal - Hilda, Melina, Joseph u Vivi. Fl-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]], Boffa serva fir-[[Royal Army Medical Corps]], fejn wettaq servizz mediku fuq vapuri li kienu jiġu Malta bil-feruti tal-gwerra.

== Fil-Partit Laburista ==

Il-karriera politika ta' Sir Paul Boffa bdiet fl-1923 meta ngħaqad mal-Partit Laburista u fl-1924 ġie elett għall-ewwel darba bħala Membru fl-Assemblea Leġislattiva għall-Ħames Distrett. 

Is-sena 1926 rat żvilupp importanti fl-istorja tal-Partit Laburista. Fis-snin ta' qabel, il-Partit Laburista kien ipprova jtejjeb il-qagħda soċjali tal-ħaddiema Maltin billi ta l-appoġġ tiegħu lill-''Unione Politica Maltese'', partit lemini. Saħansitra kien daħal f'koalizzjoni miegħu iżda kien mgħoddi biż-żmien u, għalhekk, ittieħdet deċiżjoni li jsir ftehim ma' [[Gerald Strickland]] u sħabu. Permezz tal-“Compact” mal-[[Partit Kostituzzjonali]], il-Partit Laburista ftiehem li jagħti l-appoġġ tiegħu lill-partit politiku mmexxi minn Gerald Strickland bil-patt li meta dan tal-aħħar ikun fil-gvern jgħaddi leġiżlazzjoni li ttejjeb il-qagħda soċjali tal-ħaddiema Maltin. 

Fl-1928, it-Tabib Boffa nħatar Mexxej tal-[[Malta Labour Party]]. Bejn l-[[1927]] u l-[[1932]] il-Partit Laburista u l-[[Partit Kostituzzjonali]] ngħaqdu u kien iffurmat il-Gvern tal-[[Compact]]. Kien bis-saħħa tal-“Compact” li l-element progressiv fi ħdan il-Partit Laburista seta' jaħdem biex isiru liġijiet ta' fejda kbira fil-pajjiż. Biżżejjed li wieħed isemmi l-Workmen's Compensation Act li saret mill-Gvern tal-“Compact” fl-1929. 

== Is-Snin Tletin ==

Boffa kien elett fil-Parlament ukoll fl-1927 u fl-1932. Is-snin tletin kienu ibsin ħafna għall-Partit Laburista. Imdaħħal bla bżonn fil-kwistjoni politiko-reliġjuża tal-1928-32 minħabba l-appoġġ tiegħu lil Gerald Strickland u 'l-Partit Kostituzzjonali, permezz tal-“Compact”, il-Partit Laburista ħallas prezz għoli għax tilef ħafna voti riżultat tal-kwistjoni mal-Knisja. 

Kien grazzi għat-tmexxija tat-Tabib Pawlu Boffa u li meta faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija l-Partit Laburista kien għadu ħaj. Is-snin tletin kienu snin tassew iebsa għal kull min kien Laburist. Kienet waslet it-telfa kbira elettorali ta' Ġunju 1932, li kienet riżultat tal-kwistjoni politiko-reliġjuża. Boffa kien wieħed minn dawk fi ħdan il-Partit Laburista li kien jemmen li l-Partit ma kellux għalfejn jitlob maħfra lill-Isqfijiet Maltin. Iżda mhux l-istess għamel il-Mexxej tal-Partit Kostituzzjonali, Gerald Strickland, li għamel apoloġija lill-Isqof u hemm min jaħseb li aktar swietlu ta' deni milli ta' ġid fl-elezzjoni ġenerali tal-1932 għax b'hekk ammetta pubblikament li kellu tort fil-kwistjoni kollha.
 
Wara, kien hemm il-każ tas-Sedizzjoni tal-1933 meta ttellgħu Laburisti l-Qorti u tawhom anke l-kundanna għaliex qalu li sabulhom materjal hekk imsejjaħ “sedizzjuż” fil-pussess tagħhom, u t-telfa tal-Kostituzzjoni tal-1921 fl-istess sena (1933). 

Fl-1936 Boffa nħatar Membru tal-Kunsill Eżekuttiv u fl-1939 ġie elett bħala Membru tal-Kunsill tal-Gvern. Ġie elett ukoll għat-Tieni Sessjoni tal-Kunsill tal-Gvern, li saret f'Novembru, 1945. Boffa kellu sehem importanti ħafna fil-laqgħat tal-Assemblea Nazzjonali, li x-xogħol tagħha kellu jkun it-tfassil ta' kostituzzjoni ġdida. Boffa kien wieħed mill-kelliema prinċipali tal-Labour Front, jiġifieri l-General Workers' Union u l-Partit Laburista. Il-kelliema prinċipali l-oħra kienu [[Ġużè Ellul Mercer]], [[Reggie Miller]], Mosè Gatt, Indri Cilia, Leli Tabone, Nestu Laiviera u Turu Colombo. Bis-saħħa ta' nies bħal Boffa u sħabu saru kisbiet kbar għall-poplu Malti. Biżżejjed wieħed isemmi li Malta ngħatat lura s-Self-Government fil-5 ta' Settembru, 1947; issa sew l-irġiel kif ukoll in-nisa li jagħlqu 21 sena setgħu jivvutaw u kull elettur seta' jkollu vot wieħed biss għall-elezzjoni tal-Assemblea Leġislattiva.

It-Tieni Gwerra Dinjija kien se jkollha effett kbir fuq il-politika Maltija. Dan għax il-Partit Laburista kien mess il-qiegħ meta bdiet iżda kien f'pożizzjoni li jaħseb serjament biex jibda jmexxi l-pajjiż meta ntemmet. Għalhekk, nistgħu ngħidu li t-Tieni Gwerra Dinjija għamlitha possibbli li f'Malta jkun hawn l-ewwel Gvern Laburista fl-1947.

== L-Ewwel Prim Ministru Laburista ==

Meta waslet l-elezzjoni ġenerali ta' Ottubru, 1947, il-Partit Laburista kien f'pożizzjoni ferm aħjar mill-partiti politiċi l-oħra biex jirbaħ il-poter. In-Nazzjonalisti kienu għadhom ma ħadux ruħ wara l-mewt ta' Sir Ugo P. Mifsud u d-deportazzjoni ta' [[Nerik Mizzi]] matul it-Tieni Gwerra Dinjija. 

Il-Partit Kostituzzjonali ħa daqqa ta' ħarta kbira bil-mewt ta' Gerald Strickland fl-1940 u spiċċa fix-xejn. Il-partiti politiċi l-oħra li kkontestaw l-elezzjoni ġenerali tal-1947 kienu dgħajfa meta mqabbla mal-Partit Laburista li kien bena reputazzjoni tajba ta' xogħol siewi u kisbiet għall-poplu Malti. 

Il-Mexxej Laburista Pawlu Boffa kien rispettat ħafna minn kulħadd. Fl-1947 il-Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni u t-Tabib Boffa sar l-ewwel Prim Ministru Laburista u baqa' f'din il-kariga sa Settembru 1950. Fl-1998, [[Dom Mintoff]] fil-Parlament qal hekk:

{{kwota|Fl-1947 ma kienx hemm iktar skużi; il-partiti kollha ħarġu għan-nofs u din kienet l-ewwel elezzjoni fejn seta' jivvota kulħadd, anke n-nisa...  Fil-fatt f'dik l-elezzjoni - hawn ta' min wieħed jirrimarka li dak iż-żmien kien hemm 40 Membru f'dan il-Parlament - il-Partit Laburista tella' 24 Membru filwaqt li l-Oppożizzjoni kienet tellgħet 16-il Membru u għalhekk tistgħu timmaġinaw x'maġġoranza kellu l-Partit Laburista dak iż-żmien fil-Parlament; u bħal dik il-maġġoranza qatt ma kellna iktar.  Jekk xi ħadd irid joqgħod jara ta' min kien il-credit, jien nista' ngħid li dakinhar il-leader kien Pawlu Boffa u ma kienx ħaddieħor.  Veru li jien kont id-deputy leader tiegħu u veru li kien hemm miegħi Dr. Colombo, li kien għenni dak iż-żmien...  Anke dakinhar fil-partit kien hemm il-left wing u kien hemm ir-right wing u filwaqt li Boffa kien fuq ir-right wing, kemm jien, kemm Dr. Colombo kif ukoll it-Tabib Schembri Adami - bħalissa nsejt x'kien jismu - konna fuq il-left wing.}} 

Fost il-merti ta' Boffa hemm il-ġlieda tiegħu favur l-Ilsien Malti. Fl-1998, Dom Mintoff fil-Parlament qal hekk:

{{kwota|Il-Partit tal-Ħaddiema, li għandu rekords mill-iktar sbieħ, speċjalment Boffa ...  Jekk hawn ħaġa li Boffa jistħoqqlu li jkollu statwa għaliha hija l-mod kif iddefenda l-ilsien Malti mill-bidu, biex ma noqogħdux insemmu Aquilinijiet.  Aquilina veru kien bravu; ddefenda l-ilsien Malti u għamel ''living'' minnu imma Boffa ddefenda l-ilsien Malti, medd għonqu u ħadem u ma ħa xejn minn dan kollu ħlief xebgħa mingħand il-gradwati sħabu tal-Universita'.  Jien qed insemmi dawn l-affarijiet biex nuri kemm sofra dan il-bniedem.}} 

== Jitneħħa minn mexxej tal-Partit ==

Minħabba f'inkwiet fil-Partit Laburista, Pawlu Boffa tneħħa minn mexxej tal-Partit fl-1949, mill-Konferenza Ġenerali, iżda huwa għażel li xorta waħda jibqa' Prim Ministru. Iż-żmien bejn Ġunju, 1950, meta waqa' l-Gvern immexxi mit-Tabib Boffa, u Frar, 1955, meta l-Partit Laburista kien elett fil-Gvern, kien żmien ta' instabilita' politika kbira f'Malta. 

Wara l-“iSplit” tal-1949, Boffa fforma l-''Malta Workers' Party'' biex b'hekk ħoloq firda fi ħdan ix-Xellug f'Malta. Dan kien ta' vantaġġ kbir għall-[[Partit Nazzjonalista]] li, mkisser kif kien wara t-telfa kbira tal-1947, b'din il-mossa ta' Boffa ngħata ċ-ċans li jerġa' jirkupra l-pożizzjoni politika li kien tilef għal bosta snin. Fil-fatt, fl-elezzjoni ġenerali tal-1950, minkejja l-fatt li bejniethom il-Partit Laburista u l-''Malta Workers Party'' ġabu aktar voti u aktar siġġijiet mill-Partit Nazzjonalista, kien dan tal-aħħar li eventwalment ifforma Gvern ta' minoranza għaliex baqa' ma ntlaħaqx ftehim bejn iż-żewġ partiti politiċi tal-ħaddiema.

Il-Gvern Nazzjonalista ħa daqqa ta' ħarta bil-mewt ta' Nerik Mizzi fl-20 ta' Diċembru, 1950 u floku laħaq Prim Ministru, [[Ġorġ Borg Olivier]]. Dan, però, kien imexxi Gvern dgħajjef ta' minoranza li kellu ħajja qasira tant li f'Mejju, 1951 saret elezzjoni ġenerali oħra. 

Hawn il-Partit Laburista ġab siġġu anqas min-Nazzjonalisti iżda kieku ngħata l-appoġġ mill-''Malta Workers' Party'' ta' Boffa, seta' jiggverna. B'sorpriża ta' kulħadd, però, it-Tabib Boffa u l-Partit immexxi minnu ddeċidew li jidħlu fi Gvern ta' Koalizzjoni mal-Partit Nazzjonalista mmexxi minn Borg Olivier. Boffa ngħata l-kariga ta' Ministru tas-Saħħa u Servizzi Soċjali. Il-''Malta Workers' Party'' kien diġa' beda jmajna sewwa fl-appoġġ tiegħu mill-elettorat u din il-mossa, li ħafna ħaddiema rawha bħala tradiment tal-interessi tagħhom, kienet il-bidu tat-tmiem tal-karriera politika ta' Boffa u tal-''Malta Workers' Party''.

Il-Gvern ta' Koalizzjoni bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Malta Workers' Party ma damx wisq u f'Diċembru, 1953 kellha ssir elezzjoni ġenerali oħra. Din id-darba l-Partit Laburista ġab siġġu aktar mill-Partit Nazzjonalista, dsatax għal tmintax, iżda l-Malta Workers' Party, bit-tliet siġġijiet biss li kien kiseb fl-Assemblea Leġiżlattiva, qaleb il-bilanċ favur in-Nazzjonalisti billi reġa' fforma Gvern ta' Koalizzjoni magħhom.

Kellu jkun il-Ministru John J. Cole li jwaqqa' l-Gvern ta' Koalizzjoni u, għalhekk, saret elezzjoni ġenerali oħra fi Frar, 1955 li ntrebħet mill-Partit Laburista mmexxi mill-Perit Duminku Mintoff. Il-''Malta Workers' Party'' tat-Tabib Pawlu Boffa kien spiċċa fix-xejn qabel din l-Elezzjoni Ġenerali.

Fl-1998, Dom Mintoff fil-Parlament qal hekk:
 
{{kwota|Dakinhar il-ġlieda mal-Gvern Ingliż dwar il-Marshall Aid konna ġġelidnieha weħidna.  Issa meta qed ngħid &quot;weħidna&quot; qed nirriferi għal min kien baqa' fil-Labour Party u għal min kien fl-eżekuttiv tal-Labour Party u wara ħafna xhur iddeċieda li dawk huma l-veru soċjalisti.  Biex niftehmu, il-konferenza ġenerali ħadet din id-deċiżjoni wara ħafna xhur u mhux mil-lum għal għada, malajr malajr, għax hemm il-makna taħdem.  Il-konferenza ġenerali ddeċidiet u qalet lil Boffa:  Jiddispjaċina imma m'għandniex iktar fiduċja fik.  U din kienet tfisser xi ħaġa.  Ara ma taħsbux li din ma kienet tfisser xejn!  U kellu credentials Boffa. U kif kellu credentials għall-partit!...  Ir-raġuni li għaliha l-partit ta' Boffa spiċċa mill-istorja ta' Malta kienet waħda, li dan ma baqax Laburista iktar. Bl-eċċezzjoni ta' Colombo, kollha reġgħu resqu lejn il-Partit Laburista b'xi mod, inkluż Boffa, għax Boffa ma baqax jiġġieled iktar lill-Partit Laburista fl-aħħar ta' ħajtu. Meta nħares lura lejn l-istorja jien illum forsi nħoss li għamilt xi dnub dakinhar; forsi qed ngħid għax ma nafx.  Meta hu kien ried li joqgħod figurehead, imqar għal tliet xhur jew għal erba' xhur biex jidher u jiġi identifikat li baqa' mal-partit, jien bżajt - u din se ngħidha ċar u tond issa - li l-partit se jerġa' jinqasam, u ma ridtx li l-partit jerġa' jinqasam.}} 

Sir Paul Boffa rtira mill-ħajja politika fit-[[13 ta' Jannar]], [[1955]]. F'Ġunju 1941 għall-kontribut qalbieni b'risq ħutu l-Maltin ir-[[Re Ġorg IV]] ħatar lit-Tabib Boffa bħala [[Uffiċjal tal-Imperu Brittaniku]] (O.B.E.) u f'Jannar 1956 kien onorat mir-[[Reġina Eliżabetta II]] bit-titlu ta' [[Knight Bachelor]], bit-titolu ''Sir''.

Huwa miet fid-dar tiegħu f'[[Ħal-Tarxien]], fis-[[6 ta' Lulju]], [[1962]], fl-età ta' 72 sena.

== Ħoloq Esterni ==

* [http://www.youtube.com/watch?v=RMat6rT6vLQ&amp;list=UUb_pqqIa6zZigtiCdxEh2AA&amp;index=8&amp;feature=plcp Il-Partit Laburista jagħti ġieħ lil Boffa f'għeluq il-50 sena minn mewtu]

{{kaxxa tal-bidu}}
{{kaxxa ta' suċċessjoni | qabel=[[Michael Dundon]] | titlu=[[Partit Laburista (Malta)|Mexxej tal-Partit Laburista]] | snin=1947–1950 | wara=[[Dom Mintoff]]}}
{{kaxxa ta' suċċessjoni | qabel=[[Ugo Pasquale Mifsud]] | titlu=[[Prim Ministru ta' Malta|Prim Ministru]] | snin=1947–1950 | wara=[[Enrico Mizzi]]}}
{{kaxxa tat-tmiem}}

{{Prim Ministri ta' Malta}}

{{DEFAULTSORT:Boffa, Pawlu}}
[[Kategorija:Tobba Maltin]]
[[Category:Twieldu fl-1890|Boffa,Pawlu]]
[[Category:Mietu fl-1962|Boffa,Pawlu]]
[[Kategorija:Politiċi Maltin]]
[[Kategorija:Prim Ministri ta' Malta]]
[[Kategorija:Politiċi tal-Partit Laburista (Malta)]]
[[Kategorija:Mexxejja tal-Partit Laburista (Malta)]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>2nau4jv38si8tdi3hy53gc08wffi05u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melchiorre Gafà</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7018</id>
    <revision>
      <id>333338</id>
      <parentid>325801</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11087" sha1="cyhi9my89y3d66xfsfk43cg44fj0yvs" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija|caption=}}
'''Melchiorre Gafà ''' (Jannar 1636 &amp;ndash; 4 ta' Settembru 1667), f'[[Malta]] magħruf ukoll bħala Gafa, Gaffar or Gafar u fl-[[Italja]] bħala Cafà u Caffà,&lt;ref&gt; Fuq l-iskulturi tiegħu hu kiem jiffirma Cafà &lt;/ref&gt; kien skultur [[Maltin|Malti]] li fil-ħajja qasira tiegħu sar famuż f'[[Ruma]] għax-xogħol tiegħu fl-istil [[Barokk]]. 
[[Image: Gafa1.jpg |thumb|right|250px| Melchiorre Gafà: ''Apoteożi ta' Santa Katerina'', Ruma, il-Knisja ta' Santa Katerina ta' Siena, Magnanapoli, Ritratt L. Sapiano]]

==Bijografija==
Twieled il-[[Birgu]], Malta, bin Marco Gafà u Veronica, imwielda Spiteri, u kien id-disa' tifel fost għaxar ulied. Tgħammed fil-21 ta' Jannar 1636 u ngħata l-isem Marcello għal ħuh li twieled fl-1634 u kien miet. Milli jidher ma damx ma beda jissejjaħ Melchiorre. Fl-1658 kien baqa' biss ħamsa ħajjin mill-ulied: Giuseppe, Grazio, Gio-Maria, [[Lorenzo Gafà|Lorenzo]] u Melchiorre.

Ma tantx nafu fuq il-ħajja ta' Gafà. Dan li ġej hu bbażat fuq il-ktieb editjat minn K. Sciberras.&lt;ref&gt; ''Melchiorre Cafà. Maltese Genius of the Roman Baroque'', Midsea Books, Valletta 2006 ISBN:978-99932-7-092-X, 978-99932-7-097-O&lt;/ref&gt;

Marco Gafà mar joqgħod il-Birgu fl-1610 u żżewweġ  fl-1616. Ma nafux x'[[sengħa]] kellu imma kien jissejjaħ ''Maestro''; skont Sciberras aktarx kien [[skarpan]].

Hemm storja mhux konfermata (f'traskrizzjoni tas-seklu 19 ta' manuskritt mitluf miktub mill-kapuċċin Patri Pelaġju) li tgħid li ta' xi għaxar snin, Gafà kien lavrant mal-iskultur Dozzinale, il-Birgu. Meta kavallier [[Spanja|Spanjol]] talab lil Dozzinale biex jagħmillu xi [[Statwa|statwi]] għall-villa tiegħu f'[[Paola|Casal Paola]] u dan ma aċċettax, il-kavallier offra x-xogħol lit-tifel Gafà. Tant għoġbu x-xogħol li ħa t-tifel taħt il-protezzjoni tiegħu.

Milli jidher meta kellu xi sittax-il sena kien lavrant mal-iskulturi Casanova, fosthom Michele, Antonio u Damiano. Dawn kienu jaħdmu fil-ġebla tal-franka u kellhom ħanut il-Birgu. Gafà (Marcello Gaffar) kien imdaħħal magħhom fix-xogħol fil-[[Kappella]] Torres fil-[[Katidral]] ta' [[Siracusa]] fi [[Sqallija]] li għalih skolpixxa figuri ta' putti u rjus ta' serafini fuq kolonni.

Ma nafux żgur kif Gafà ħalla Malta għal Ruma u min għenu biex jitlaq. Nistgħu nissuspettaw xi patrunaġġ mill-[[Ordni Militari Sovran ta' Malta|Kavallieri]], ekkleżjatiċi jew nobbli Taljani li kienu Malta. L-iskultur żagħżugħ kien ingħata parir għaqli għax daħal fil-''bottega'' tal-iskultur stabbilit [[Ercole Ferrata]] ([[Pellio Intelvi]], 1610 – Ruma, 1686) mill-ewwel meta wasal Ruma.  Però, skont Sciberras, x'aktarx ma kienx hemm appoġġ uffiċjali mill-Kavallieri għax meta ġie kkunsidrat għall-ewwel darba għax-xogħol fil-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]], l-ambaxxatur tagħhom f'Ruma sejjaħlu &quot;un certo Maltese&quot; u żgur li ma kienx jgħid hekk kieku kienu jafuh sewwa. Hemm suġġeriment li kellu l-għajnuna ta' [[Fabio Chigi]], li sar [[Papa Alessandru VII]], li kien delegat Apostoliku bejn l-1634 u l-1639 u kien joqgħod il-Birgu. Suġġeriment ieħor hu li kien megħjun mill-kavallier Fra Giovanni Bichi, li kien dam joqgħod Malta imma dak iż-żmien kien ilu ftit joqgħod Ruma. M'hemm l-ebda konferma għal dawn is-suġġerimenti.

Meta daħal fil-''bottega'' ta' Ferrata, l-ewwel xogħlijiet tiegħu kienu statwi għal knejjes fil-[[Valletta|Belt Valletta]]: il-Madonna tar-Rużarju għall-Knisja tad-Dumnikani (din waslet Malta f'Mejju tal-1661) u San Pawl għall-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl (din kienet ordnata mill-familja Testaferrata u mogħtija lill-knisja qabel l-1694). It-tnejn jidher li kienu influwenzati mill-istil tal-iskultur [[Bolonja|Bolonjiż]] [[Alessandro Algardi]].

L-ewwel kummissjoni indipendenti importanti tiegħu kienet fl-1660 għall-Knisja prestiġjuża ta' Sant'Agnese in Angone, fi [[Pjazza]] Navona. Din kienet għat-titular skolpit tal-altar ta' Sant'Ewstakju u ordnah [[Camillo Pamphili]]. Kif jidher mill-abbozzi, Gafà ħadem ħafna fuq il-preparazzjoni għal dan ix-xogħol. Pamphili tant għoġbuh dawn il-buzzetti li fl-1663 tah kummissjoni oħra biex jagħmel statwa li tirrapreżenta l-''Karità ta' San Tumas'' għall-kappella tal-familja tiegħu fil-Knisja ta' [[Santu Wistin]], ukoll fi Pjazza Navona. Pamphili tant kien impressjonat bil-mudell ta' San Tumas li ordna inċiżjoni li saret minn [[Pietro del Po]]. 

Sadattant l-istil ta' Gafà żviluppa u tbiegħed minn Algardi u resaq iżjed lejn [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]] mingħajr ma waqa' taħt il-ħakma tiegħu. Minkejja s-suċċess tiegħu, Gafà baqa' jaħdem fl-istudju ta' Ferrata u bejn l-1663 u l-1667, hu u Ferrata kienu joqogħdu fl-istess dar. Però jidher li Gafà kellu grupp jaħdem miegħu. Pereżempju, fl-1664 l-iskultur Sqalli [[Pietro Papaleo]] kien student tiegħu u l-pittur [[Michelangelo Mamilla]] kien jogħqod miegħu. 

Il-fama ta' Gafà baqgħet tikber u allavolja kien għadu ma lesta xejn biex jidher fil-pubbliku, fl-1662 daħħluh fl-Akkademja ta' San Luqa u fis-''Sodalizio dei Virtuosi al Pantheon''. Fl-istess sena kellu ordni għal titular skolpit jirrappreżenta l-Apoteożi ta' [[Santa Katerina ta' Siena]] għall-Knisja tad-Dumnikani ta' Santa Caterina a Magnapoli.

Fl-istess żmien, Gafà, li kellu konnessjoni qawwija mal-ordni tad-Dumnikani (forsi minħabba li ħuh Giuseppe kien Dumnikan), kiseb ordni għal statwa ta' Santa Roża ta' Lima biex tintuża fiċ-ċerimonji tal-beatifikazzjoni u wara tittieħed fil-Knisja ta' San Domingo, f'[[Lima]], il-[[Peru|Perù]]. Ir-rappreżentazzjoni tal-qaddisa qiegħda tmut, li kienet influwenzata minn Bernini u influwenzat lil Bernini, kienet suċċess u saru ħafna kopji tagħha bil-metall. Id-data fuq l-istatwa hi l-1665.

Dik is-sena, waqt li Gafà kien qiegħed jaħdem fuq erba' kummissjonijiet [[Monument|monumentali]], ikkuntattjawh il-Kavallieri ta' Malta. Sa dak iż-żmien kellu xogħol biżżejjed u pożizzjoni stabbilita biżżejjed li seta' jgħid lil Gran Mastru [[Cottoner]] biex jistenna sa meta jmissu. Wara xi tħassib, Gafà accetta x-xogħol u mar Malta biex jiftiehem fuq il-grupp tal-Magħmudija ta'[[San Ġwann Battista| San Ġwann]] għall-knisja konventwali fil-Belt Valletta.

Gafà kien Malta minn Jannar sa Mejju 1666 u kellu miegħu lill-pittur Marullo (li waqt li kien Malta pinġa t-titular f'kappella fil-Knisja ta' San Pawl tar-[[Rabat (Malta)|Rabat]]) u tifel ta' 13-il sena, Antonio Garsin. Matul dan iż-żmien għamel abbozzi għal San Ġwann u kiseb ordnijiet oħra: reredos għall-kappella ta' [[Franza]] fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann u ieħor għall-Knisja tal-Erwieħ fil-Belt Valletta, statwa ta' San Pawl għall-Grotta ta' San Pawl, ir-Rabat, u lampier-relikwarju għall-Knisja ta' San Pawl. 

Sa nofs l-1667 Santa Roża kienet lesta. Jidher li Ġafà kellu xi interess fil-proġett għall-kolonnata tal-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]]. Ħadem ukoll fuq bust tal-Papa Alessandru VII u kellu kummissjoni għal statwa kbira ta' Alessandru III għall-Katidral ta' [[Siena]]. Kien wieħed mill-iżjed skulturi mfittxija f'Ruma, imma miet f'daqqa fl-4 ta' Settembu 1667. Indifen fil-Knisja ta' San Biagio della Pagnotta f'Ruma. 

Ħafna mill-ordnijiet tlestew minn Ferrata. Kien hemm litigazzjoni bejn l-eredi u l-klijenti ta' Gafà, l-familja Pamphili, li damet għaddejja sentejn. L-Ordni ta' San Ġwann indaħlet ukoll. Xi affarijiet ta' Ġafà, fosthom xi abbozzi ntbagħtu lill-familja tiegħu f'Malta.

L-uniku ritratt tiegħu hu tpinġija li qiegħda [[Stokkolma]]. [[Leone Pascoli]]&lt;ref&gt; Le Vite de’ Pittori, Scultori ed Architetti moderni, vol. I, Ruma, 1730 &lt;/ref&gt; jiddiskrivih bħala raġel qasir, ismar, irqiq, imħasseb u buruż. Kellu xbin żgħir, għajnejn suwed fil-ħofra u xagħar qasir iswed bin-nokkli żgħar.

==Xogħlijiet==
Kellu ħafna kummissjonijiet fil-ħajja qasira tiegħu imma laħaq lesta ftit xogħlijiet importanti minn dawn: 

*Statwa ta' ''San Pawl'' fil-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl fil-Belt Valletta (għall-ħabta tal-1659).
*Statwa tal-''Madonna tar-Rużarju'' fil-Knisja tad-Dumnikani, ir-Rabat, Malta (1660-61).
*Statwa tal-irħam ta' ''Santa Roża ta' Lima fl-agunija tal-mewt'' (iffirmata bid-data tal-1665; Lima, Santo Domingo) kienet iċ-ċentru fiċ-ċerimonja tal-beatifikazzjoni tal-qaddisa fl-1668 f'Santa Maria sopra Minerva, Ruma u mibgħuta l-Perù immedjatament wara ċ-ċerimonji.
*Ir-riljiev fl-irħam abjad tal-''Apoteożi ta' Santa Katarina ta' Siena'' fil-Knisja ta' Santa Caterina a Magnanapoli, [[Ruma]]. M'hemmx data għal din l-opra imma hu ġeneralment aċċettat li lestiha hu stess fl-1667 jew qabel.
*Bust tal-Papa Alessandru VII: hemm verżjoni tat-terrakotta f'Palazzo Chigi f'Ariccia. Fil-[[Metropolitan Museum]] fil-[[Belt ta' New York]], hemm verżjoni tal-bronż iffirmata (bid-data tal-1667) [http://www.metmuseum.org/toah/hd/baro/hob_57.20.htm (ritratt hawn)] u hemm bronż ieħor fil-Katidral ta' Siena. 

Hemm numru ta' statwi tat-terrakotta fil-Mużew tal-Hermitage f'[[San Pietruburgu]] [http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/quickSearch.mac/gallery?selLang=English&amp;tmCond=Caffa%2C+Melchiore+&amp;Go.x=11&amp;Go.y=11 (ara hawn)], ir-[[Russja]], fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti fil-Belt Valletta, fil-Museo di Palazzo Venezia, f'[[Ruma]] u f'Palazzo Braschi, Museo di Roma. 

Fost ix-xogħlijiet mhux kompluti li komplihom Ercole Ferrata, hemm pereżempju:

*''Il-Martirju ta' Sant'Ewstakju'' fil-Knisja ta' Sant'Agnese in Agone, Ruma (1660-69).
*''San Tumas ta' Villanova jqassam il-Karità'' fil-knisja ta' Sant'Agostino, Ruma (1663-69). L-abbozz tat-terrakotta qiegħed fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti, il-Belt Valletta.
*Statwa tal-irħam tal-''Papa Alessandru III'' fil-Katidral ta' Siena (1665/66).
*Statwa tal-irħam ta' ''San Pawl'' fil-Grotta ta' San Pawl, ir-Rabat, Malta (1666-69).

==Noti==
{{reflist}}

== Bibljografija ==
*Sante Guido, Giuseppe Mantella, ''Melchiorre Cafà insigne modellatore. La Natività, l'Adorazione dei pastori e altre opere in cera'', Soveria Mannelli (CZ) 2010. (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]])
*Keith Sciberras (Ed.), ''Melchiorre Cafà. Maltese Genius of the Roman Baroque'', Midsea Books, Valletta 2006 ISBN:978-99932-7-092-X, 978-99932-7-097-O (bl-Ingliż u t-Taljan). Rivista tal-ktieb fil-ġurnal [http://www.dinlarthelwa.org/Upload/Vigilo31.pdf Vigilo (31)], p. 48. (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]])
*Gerhard Bissell, f'''Allgemeines Künstlerlexikon'', vol. 15, 1997, pp. 493-495 (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]) 
*Rudolf Preimesberger, fid-''Dizionario Biografico degli Italiani'', vol. 16, 1973, pp. 230-235 (bit-Taljan).

==Ħoloq Esterni==
* [http://www.wga.hu/html/c/caffa/  Web Gallery of Art: Melchiore Caffa]
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/ferrata_ercole.html Artcyclopedia: Melchiore Caffa]


[[Category:Twieldu fl-1636|Gafà,Melchiorre]]
[[Category:Mietu fl-1667|Gafà,Melchiorre]]
[[Category:Skulturi Maltin|Gafà,Melchiorre]]
[[Category:Skulturi Taljani|Gafà,Melchiorre]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>cyhi9my89y3d66xfsfk43cg44fj0yvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333354</id>
      <parentid>333338</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+defaultsort +awtorità</comment>
      <origin>333354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11132" sha1="tkzl4z2p8dveg0if9ga17l92vd7xnro" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija|caption=}}
'''Melchiorre Gafà ''' (Jannar 1636 &amp;ndash; 4 ta' Settembru 1667), f'[[Malta]] magħruf ukoll bħala Gafa, Gaffar or Gafar u fl-[[Italja]] bħala Cafà u Caffà,&lt;ref&gt; Fuq l-iskulturi tiegħu hu kiem jiffirma Cafà &lt;/ref&gt; kien skultur [[Maltin|Malti]] li fil-ħajja qasira tiegħu sar famuż f'[[Ruma]] għax-xogħol tiegħu fl-istil [[Barokk]]. 
[[Image: Gafa1.jpg |thumb|right|250px| Melchiorre Gafà: ''Apoteożi ta' Santa Katerina'', Ruma, il-Knisja ta' Santa Katerina ta' Siena, Magnanapoli, Ritratt L. Sapiano]]

==Bijografija==
Twieled il-[[Birgu]], Malta, bin Marco Gafà u Veronica, imwielda Spiteri, u kien id-disa' tifel fost għaxar ulied. Tgħammed fil-21 ta' Jannar 1636 u ngħata l-isem Marcello għal ħuh li twieled fl-1634 u kien miet. Milli jidher ma damx ma beda jissejjaħ Melchiorre. Fl-1658 kien baqa' biss ħamsa ħajjin mill-ulied: Giuseppe, Grazio, Gio-Maria, [[Lorenzo Gafà|Lorenzo]] u Melchiorre.

Ma tantx nafu fuq il-ħajja ta' Gafà. Dan li ġej hu bbażat fuq il-ktieb editjat minn K. Sciberras.&lt;ref&gt; ''Melchiorre Cafà. Maltese Genius of the Roman Baroque'', Midsea Books, Valletta 2006 ISBN:978-99932-7-092-X, 978-99932-7-097-O&lt;/ref&gt;

Marco Gafà mar joqgħod il-Birgu fl-1610 u żżewweġ  fl-1616. Ma nafux x'[[sengħa]] kellu imma kien jissejjaħ ''Maestro''; skont Sciberras aktarx kien [[skarpan]].

Hemm storja mhux konfermata (f'traskrizzjoni tas-seklu 19 ta' manuskritt mitluf miktub mill-kapuċċin Patri Pelaġju) li tgħid li ta' xi għaxar snin, Gafà kien lavrant mal-iskultur Dozzinale, il-Birgu. Meta kavallier [[Spanja|Spanjol]] talab lil Dozzinale biex jagħmillu xi [[Statwa|statwi]] għall-villa tiegħu f'[[Paola|Casal Paola]] u dan ma aċċettax, il-kavallier offra x-xogħol lit-tifel Gafà. Tant għoġbu x-xogħol li ħa t-tifel taħt il-protezzjoni tiegħu.

Milli jidher meta kellu xi sittax-il sena kien lavrant mal-iskulturi Casanova, fosthom Michele, Antonio u Damiano. Dawn kienu jaħdmu fil-ġebla tal-franka u kellhom ħanut il-Birgu. Gafà (Marcello Gaffar) kien imdaħħal magħhom fix-xogħol fil-[[Kappella]] Torres fil-[[Katidral]] ta' [[Siracusa]] fi [[Sqallija]] li għalih skolpixxa figuri ta' putti u rjus ta' serafini fuq kolonni.

Ma nafux żgur kif Gafà ħalla Malta għal Ruma u min għenu biex jitlaq. Nistgħu nissuspettaw xi patrunaġġ mill-[[Ordni Militari Sovran ta' Malta|Kavallieri]], ekkleżjatiċi jew nobbli Taljani li kienu Malta. L-iskultur żagħżugħ kien ingħata parir għaqli għax daħal fil-''bottega'' tal-iskultur stabbilit [[Ercole Ferrata]] ([[Pellio Intelvi]], 1610 – Ruma, 1686) mill-ewwel meta wasal Ruma.  Però, skont Sciberras, x'aktarx ma kienx hemm appoġġ uffiċjali mill-Kavallieri għax meta ġie kkunsidrat għall-ewwel darba għax-xogħol fil-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]], l-ambaxxatur tagħhom f'Ruma sejjaħlu &quot;un certo Maltese&quot; u żgur li ma kienx jgħid hekk kieku kienu jafuh sewwa. Hemm suġġeriment li kellu l-għajnuna ta' [[Fabio Chigi]], li sar [[Papa Alessandru VII]], li kien delegat Apostoliku bejn l-1634 u l-1639 u kien joqgħod il-Birgu. Suġġeriment ieħor hu li kien megħjun mill-kavallier Fra Giovanni Bichi, li kien dam joqgħod Malta imma dak iż-żmien kien ilu ftit joqgħod Ruma. M'hemm l-ebda konferma għal dawn is-suġġerimenti.

Meta daħal fil-''bottega'' ta' Ferrata, l-ewwel xogħlijiet tiegħu kienu statwi għal knejjes fil-[[Valletta|Belt Valletta]]: il-Madonna tar-Rużarju għall-Knisja tad-Dumnikani (din waslet Malta f'Mejju tal-1661) u San Pawl għall-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl (din kienet ordnata mill-familja Testaferrata u mogħtija lill-knisja qabel l-1694). It-tnejn jidher li kienu influwenzati mill-istil tal-iskultur [[Bolonja|Bolonjiż]] [[Alessandro Algardi]].

L-ewwel kummissjoni indipendenti importanti tiegħu kienet fl-1660 għall-Knisja prestiġjuża ta' Sant'Agnese in Angone, fi [[Pjazza]] Navona. Din kienet għat-titular skolpit tal-altar ta' Sant'Ewstakju u ordnah [[Camillo Pamphili]]. Kif jidher mill-abbozzi, Gafà ħadem ħafna fuq il-preparazzjoni għal dan ix-xogħol. Pamphili tant għoġbuh dawn il-buzzetti li fl-1663 tah kummissjoni oħra biex jagħmel statwa li tirrapreżenta l-''Karità ta' San Tumas'' għall-kappella tal-familja tiegħu fil-Knisja ta' [[Santu Wistin]], ukoll fi Pjazza Navona. Pamphili tant kien impressjonat bil-mudell ta' San Tumas li ordna inċiżjoni li saret minn [[Pietro del Po]]. 

Sadattant l-istil ta' Gafà żviluppa u tbiegħed minn Algardi u resaq iżjed lejn [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]] mingħajr ma waqa' taħt il-ħakma tiegħu. Minkejja s-suċċess tiegħu, Gafà baqa' jaħdem fl-istudju ta' Ferrata u bejn l-1663 u l-1667, hu u Ferrata kienu joqogħdu fl-istess dar. Però jidher li Gafà kellu grupp jaħdem miegħu. Pereżempju, fl-1664 l-iskultur Sqalli [[Pietro Papaleo]] kien student tiegħu u l-pittur [[Michelangelo Mamilla]] kien jogħqod miegħu. 

Il-fama ta' Gafà baqgħet tikber u allavolja kien għadu ma lesta xejn biex jidher fil-pubbliku, fl-1662 daħħluh fl-Akkademja ta' San Luqa u fis-''Sodalizio dei Virtuosi al Pantheon''. Fl-istess sena kellu ordni għal titular skolpit jirrappreżenta l-Apoteożi ta' [[Santa Katerina ta' Siena]] għall-Knisja tad-Dumnikani ta' Santa Caterina a Magnapoli.

Fl-istess żmien, Gafà, li kellu konnessjoni qawwija mal-ordni tad-Dumnikani (forsi minħabba li ħuh Giuseppe kien Dumnikan), kiseb ordni għal statwa ta' Santa Roża ta' Lima biex tintuża fiċ-ċerimonji tal-beatifikazzjoni u wara tittieħed fil-Knisja ta' San Domingo, f'[[Lima]], il-[[Peru|Perù]]. Ir-rappreżentazzjoni tal-qaddisa qiegħda tmut, li kienet influwenzata minn Bernini u influwenzat lil Bernini, kienet suċċess u saru ħafna kopji tagħha bil-metall. Id-data fuq l-istatwa hi l-1665.

Dik is-sena, waqt li Gafà kien qiegħed jaħdem fuq erba' kummissjonijiet [[Monument|monumentali]], ikkuntattjawh il-Kavallieri ta' Malta. Sa dak iż-żmien kellu xogħol biżżejjed u pożizzjoni stabbilita biżżejjed li seta' jgħid lil Gran Mastru [[Cottoner]] biex jistenna sa meta jmissu. Wara xi tħassib, Gafà accetta x-xogħol u mar Malta biex jiftiehem fuq il-grupp tal-Magħmudija ta'[[San Ġwann Battista| San Ġwann]] għall-knisja konventwali fil-Belt Valletta.

Gafà kien Malta minn Jannar sa Mejju 1666 u kellu miegħu lill-pittur Marullo (li waqt li kien Malta pinġa t-titular f'kappella fil-Knisja ta' San Pawl tar-[[Rabat (Malta)|Rabat]]) u tifel ta' 13-il sena, Antonio Garsin. Matul dan iż-żmien għamel abbozzi għal San Ġwann u kiseb ordnijiet oħra: reredos għall-kappella ta' [[Franza]] fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann u ieħor għall-Knisja tal-Erwieħ fil-Belt Valletta, statwa ta' San Pawl għall-Grotta ta' San Pawl, ir-Rabat, u lampier-relikwarju għall-Knisja ta' San Pawl. 

Sa nofs l-1667 Santa Roża kienet lesta. Jidher li Ġafà kellu xi interess fil-proġett għall-kolonnata tal-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]]. Ħadem ukoll fuq bust tal-Papa Alessandru VII u kellu kummissjoni għal statwa kbira ta' Alessandru III għall-Katidral ta' [[Siena]]. Kien wieħed mill-iżjed skulturi mfittxija f'Ruma, imma miet f'daqqa fl-4 ta' Settembu 1667. Indifen fil-Knisja ta' San Biagio della Pagnotta f'Ruma. 

Ħafna mill-ordnijiet tlestew minn Ferrata. Kien hemm litigazzjoni bejn l-eredi u l-klijenti ta' Gafà, l-familja Pamphili, li damet għaddejja sentejn. L-Ordni ta' San Ġwann indaħlet ukoll. Xi affarijiet ta' Ġafà, fosthom xi abbozzi ntbagħtu lill-familja tiegħu f'Malta.

L-uniku ritratt tiegħu hu tpinġija li qiegħda [[Stokkolma]]. [[Leone Pascoli]]&lt;ref&gt; Le Vite de’ Pittori, Scultori ed Architetti moderni, vol. I, Ruma, 1730 &lt;/ref&gt; jiddiskrivih bħala raġel qasir, ismar, irqiq, imħasseb u buruż. Kellu xbin żgħir, għajnejn suwed fil-ħofra u xagħar qasir iswed bin-nokkli żgħar.

==Xogħlijiet==
Kellu ħafna kummissjonijiet fil-ħajja qasira tiegħu imma laħaq lesta ftit xogħlijiet importanti minn dawn: 

*Statwa ta' ''San Pawl'' fil-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl fil-Belt Valletta (għall-ħabta tal-1659).
*Statwa tal-''Madonna tar-Rużarju'' fil-Knisja tad-Dumnikani, ir-Rabat, Malta (1660-61).
*Statwa tal-irħam ta' ''Santa Roża ta' Lima fl-agunija tal-mewt'' (iffirmata bid-data tal-1665; Lima, Santo Domingo) kienet iċ-ċentru fiċ-ċerimonja tal-beatifikazzjoni tal-qaddisa fl-1668 f'Santa Maria sopra Minerva, Ruma u mibgħuta l-Perù immedjatament wara ċ-ċerimonji.
*Ir-riljiev fl-irħam abjad tal-''Apoteożi ta' Santa Katarina ta' Siena'' fil-Knisja ta' Santa Caterina a Magnanapoli, [[Ruma]]. M'hemmx data għal din l-opra imma hu ġeneralment aċċettat li lestiha hu stess fl-1667 jew qabel.
*Bust tal-Papa Alessandru VII: hemm verżjoni tat-terrakotta f'Palazzo Chigi f'Ariccia. Fil-[[Metropolitan Museum]] fil-[[Belt ta' New York]], hemm verżjoni tal-bronż iffirmata (bid-data tal-1667) [http://www.metmuseum.org/toah/hd/baro/hob_57.20.htm (ritratt hawn)] u hemm bronż ieħor fil-Katidral ta' Siena. 

Hemm numru ta' statwi tat-terrakotta fil-Mużew tal-Hermitage f'[[San Pietruburgu]] [http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/quickSearch.mac/gallery?selLang=English&amp;tmCond=Caffa%2C+Melchiore+&amp;Go.x=11&amp;Go.y=11 (ara hawn)], ir-[[Russja]], fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti fil-Belt Valletta, fil-Museo di Palazzo Venezia, f'[[Ruma]] u f'Palazzo Braschi, Museo di Roma. 

Fost ix-xogħlijiet mhux kompluti li komplihom Ercole Ferrata, hemm pereżempju:

*''Il-Martirju ta' Sant'Ewstakju'' fil-Knisja ta' Sant'Agnese in Agone, Ruma (1660-69).
*''San Tumas ta' Villanova jqassam il-Karità'' fil-knisja ta' Sant'Agostino, Ruma (1663-69). L-abbozz tat-terrakotta qiegħed fil-Mużew Nazzjonali tal-Arti, il-Belt Valletta.
*Statwa tal-irħam tal-''Papa Alessandru III'' fil-Katidral ta' Siena (1665/66).
*Statwa tal-irħam ta' ''San Pawl'' fil-Grotta ta' San Pawl, ir-Rabat, Malta (1666-69).

==Noti==
{{reflist}}

== Bibljografija ==
*Sante Guido, Giuseppe Mantella, ''Melchiorre Cafà insigne modellatore. La Natività, l'Adorazione dei pastori e altre opere in cera'', Soveria Mannelli (CZ) 2010. (bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]])
*Keith Sciberras (Ed.), ''Melchiorre Cafà. Maltese Genius of the Roman Baroque'', Midsea Books, Valletta 2006 ISBN:978-99932-7-092-X, 978-99932-7-097-O (bl-Ingliż u t-Taljan). Rivista tal-ktieb fil-ġurnal [http://www.dinlarthelwa.org/Upload/Vigilo31.pdf Vigilo (31)], p. 48. (bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]])
*Gerhard Bissell, f'''Allgemeines Künstlerlexikon'', vol. 15, 1997, pp. 493-495 (bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]]) 
*Rudolf Preimesberger, fid-''Dizionario Biografico degli Italiani'', vol. 16, 1973, pp. 230-235 (bit-Taljan).

==Ħoloq Esterni==
* [http://www.wga.hu/html/c/caffa/  Web Gallery of Art: Melchiore Caffa]
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/ferrata_ercole.html Artcyclopedia: Melchiore Caffa]

{{DEFAULTSORT:Gafa, Melchiorre}}{{Awtorità}}
[[Category:Twieldu fl-1636|Gafà,Melchiorre]]
[[Category:Mietu fl-1667|Gafà,Melchiorre]]
[[Category:Skulturi Maltin|Gafà,Melchiorre]]
[[Category:Skulturi Taljani|Gafà,Melchiorre]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>tkzl4z2p8dveg0if9ga17l92vd7xnro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikiel Gonzi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14757</id>
    <revision>
      <id>333337</id>
      <parentid>322785</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21413" sha1="htejiz7l8rcc4m00wn5ccwx2egmdjvj" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}

Monsinjur '''Mikiel Gonzi''' ([[Birgu]], [[13 ta' Mejju]] [[1885]] – [[22 ta' Jannar]] [[1984]]) kien Isqof ta' [[Djoċesi ta' Għawdex|Għawdex]], u aktar tard, il-ħmistax u l-aħħar Isqof ta' Malta, u l-ewwel Arċisqof tal-[[Arċidjoċesi ta' Malta|Arċidjoċesi ta' Malta]].

== Tfulija ==

Mikiel Gonzi twieled il-[[Birgu]] fi Triq ta' Biswit il-Kwartier. Bin Ġużè u Margerita mwielda Tonna, hu ġie mgħammed fil-Knisja Kolleġġjata ta' San Lawrenz. Meta kellu ħames snin il-familja marret tgħix il-[[Kalkara]]. Hu attenda l-Iskola Primarja tal-Birgu.

== Saċerdozju ==

Wara li studja fis-[[Seminarju ta' Malta]] huwa ġie ordnat saċerdot nhar id-19 ta' Diċembru 1908. Mill-[[Università ta' Malta]] ġab il-Baċellerat fil-Letteratura u d-Dottorat fit-Teoloġija. Fl-1909, Gonzi mar jistudja fl-Università Gregorjana ta' [[Ruma]], mnejn ġab id-Dottorat fil-Liġi Kanonika. Attenda wkoll l-Istitut Bibbliku. Meta fl-1912 ġie lura Malta, beda jgħallem l-Iskrittura fis-Seminarju u iktar tard il-Liġi Kanonika. Fl-1922 beda jgħallem l-[[Lingwa Ebrajka|Ebrajk]] u l-Iskrittura fl-Università ta' Malta. Bħala saċerdot żagħżugħ, Dun Mikiel Gonzi ħadem fil-parroċċa tal-Kalkara. Kien ukoll Rettur tal-Iskola ta' San Pawl, il-[[Belt Valletta]], u Direttur Spiritwali għall-Iskejjel tal-Gvern.

Matul l-[[L-Ewwel Gwerra Dinjija|Ewwel Gwerra Dinjija]] kien Kappillan Militari fl-Isptar tal-[[Mtarfa|Imtarfa]]. Fl-1919 sar ''Defensor Vinculi'', avukat fil-kawżi ta' żwiġijiet.

== Senatur ==

Fi żmien meta s-saċerdoti kienu mħajra jieħdu sehem attiv fix-xena [[politika]], Dun Mikiel Gonzi daħal membru tal-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista]] li kien għadu kif twaqqaf fil-15 ta' Mejju 1921, u kien jissejjaħ ''La Camera del Lavoro''. Mal-[[Partit Nazzjonalista (Malta)|Partit Nazzjonalista]] kien hemm Mons. Dandria u Mons. Panzavecchia. Probabbilment kienu ħajruh is-[[Alfons Maria Galea|Sur Fons]] u l-Kurunell [[William Savona|Willie Savona]]. Wara li mar ħa parir mingħand l-[[Mauro Caruana|Isqof Mawru Caruana]], dan qallu:

{{kwota|Mhux intik parir – nobbligak... biex ikun hemm bniedem ekkleżjastiku fil-Kumitat... Mur, nobbligak.}} 

Huwa attenda l-Kumitat Ġenerali tal-Partit Laburista għall-ewwel darba fis-7 ta' Ottubru 1921 u ħareġ kandidat għas-Senat fl-Elezzjonijiet Ġenerali tal-1921. Kien hemm kandidat ieħor għamillu kawża għax qal li Gonzi ma kellux età biżżejjed biex joħroġ għas-Senat imma tilifha għax Gonzi kellu 35 sena. &quot;Imbagħad ġiet l-elezzjoni,&quot; jgħid Gonzi, &quot;ifforma ruħu l-partit tal-Labour sewwa, kellhom nies jagħmlu unur lill-Partit, tant mill-punt di viżta politiku u wkoll reliġjuż.&quot; Il-Partit Laburista tella' 7 deputati fil-Kamra Leġislattiva u 2 senaturi, fosthom [[Alfons Maria Galea]] fuq l-Ewwel Distrett u Mikiel Gonzi fuq it-Tieni Distrett. Gonzi daħal fis-Senat fl-1 ta' Novembru u għamel biss nofs il-leġislatura: tliet snin mis-sitta li seta' jagħmel (għax fl-1924 sar Isqof t'Għawdex). L-ewwel liġi li għaddew kien ''The Religion of Malta Declaration Act''. Gonzi jgħid li fiż-żmien li kien fis-Senat inkoraġixxa l-istudju tal-[[Lingwa Maltija|ilsien Malti]], xi ħaġa li kienet fil-Programm Elettorali tal-Partit Laburista.

== Isqof t'Għawdex ==

Fl-1922, l-Isqof Mawru Caruana ħatru segretarju privat tiegħu. Lejn nofs is-sena 1924 irriżenja mis-Senat u sar il-ħames [[Djoċesi t'Għawdex|Isqof]] t'[[Għawdex]]. Dam dsatax-il sena f'din il-kariga sakemm fl-1943 inħatar Isqof ko-adjatur ta' Malta. Fl-eqqel tat-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]], l-Isqof Gonzi għen ħafna biex tittaffa l-problema tal-ġuħ minħabba n-nuqqas ta' qamħ f'Malta, li seta' jwassal biex Malta ċċedi. F'laqgħa sigrieta nhar il-5 ta’ Lulju 1942, li sejjaħ il-Gvernatur Lord Gort kien hemm preżenti l-Isqof Gonzi, li fuq din il-laqgħa jikteb hekk:

{{kwota|Konna hu, jiena, il-Lieutenant Governor, ċertu Mr. Ward (li kien inkarigat mid-dqiq) u ieħor militari (kien inkarigat mir-raba’). U qalilna “se nafdalkom ''a top secret''. Ħadd ma jista' jitkellem: ara min jitkellem.” Qal: “dqiq għandna għal ftit xhur biss. X'se nagħmlu? Jaqbeż Mr. Ward: “''I beg your pardon Sir; it's not a question of months, its a question of days. I have flour for only about one month. I’m not sure whether that will last for one month …''” Il-gvernatur qal: ''“What can we do? We cannot let the Maltese die of hunger. We must find …”'' ghedtlu: “''May I say a word?”'' (kien is-Sibt dan) ghedtlu: ''“I could find a remedy … I’ll get wheat from Gozo. It’s the time of the harvest”.'' Qalli “taghmilha?” għedtlu: “nagħmilha”. “Jirnexxilek?” “Sa ċertu punt tirnexxi. Imma biex nagħmilha: on two conditions. Inti għedtilna li dan ''top secret''. ''I mean to ask the farmers of Gozo to give us the wheat. How can I persuade them unless I lay before them the situation?”. “Alright. Tell them what the situation is like. What is your second condition? “Give me petrol. I have only one can of petrol per week as bishop of Gozo. “You will have as much as you need”.''  
… It-Tnejn morna. Dorna r-raba’ kollu ta’ Għawdex. U nista’ nghid li l-bdiewa kollha ġenerozament tawni. Dawk li kienu jikkonservaw ħafna minnu għall-familja tagħhom u jbigħu … għedtilhom “ara, inħallsukom tal-qamħ”. Kienu “jadurawni”: la l-Isqof qed jgħidilna hekk, mela nagħmlu hekk. Ċempilt lill-gvernatur, għedtlu: ''send two trucks tomorrow morning and you have all the wheat of Gozo''.}}

L-għajnuna ta' Mons. Gonzi li ħeġġeġ lill-bdiewa Għawdxin jiġbru l-[[qamħ]] biex jintbagħat lejn Malta ingħatat rikonoxximent meta l-Gvernatur Lord Gort laqqa' lil Gonzi mar-[[Re Ġorġ VI]] fi żjara qasira li dan għamel f'Malta fl-20 ta’ Ġunju 1943. Meta l-Isqof Caruana xjaħ ħafna, għall-ewwel l-Ingliżi kienu kontra li Mikiel Gonzi jinħatar isqof ko-adjutur ta' Malta għax kienu jqisuh filo-Taljan. Imma fil-kwistjoni tal-qamħ, l-Ingliżi raw fih att leali lejhom u għalhekk ma baqgħux jopponu.
 
== Isqof u l-ewwel Arċisqof ta' Malta ==

Tliet xhur wara li nħatar Isqof ko-adjatur, miet l-Isqof Mawru Caruana, u nhar is-17 ta' Diċembru Mons. Mikiel Gonzi sar Isqof ta' Malta. Fl-1944, id-Djoċesi ta' Malta kienet elevata għal Arċidjoċesi u hekk Gonzi sar l-ewwel Arċisqof ta' Malta. Fi żmienu saru l-Kungress Marjan (1949) u ċ-Ċelebrazzjonijiet Ċentinarji ta' [[Pawlu minn Tarsu|San Pawl]] (1960). Wara li ħa sehem fil-[[Konċilju Vatikan II]], huwa ma qagħadx lura milli jimplimenta r-riformi konċiljari fl-Arċidjoċesi ta' Malta.
=== Parroċċi ġodda ===
Fiż-żmien li Mons. Gonzi għamel Arċisqof ta' Malta, twaqqfu 14-il parroċċa ġdida f'Malta:

* Wied il-Għajn (1949)
* Fgura (1965)
* San Ġwann (1965)
* Marija Reġina, Marsa (1967)
* Kunċizzjoni, Ħamrun (1967)
* Santu Wistin, il-Belt (1968)
* Ta' Xbiex (1969)
* Santa Luċija (1969)
* Burmarrad (1971)
* San Ġużepp Ħaddiem (1973)
* Nazzarenu, Sliema (1973)
* Balluta (1974)
* Fleur-de-Lys (1974)
* Ta' Lourdes, Raħal Ġdid (1974)

== [[Kwistjoni Politiko-Reliġjuża]] ==

Fis-snin ħamsin, il-Partit Laburista taħt it-tmexxija ta' [[Dom Mintoff]], ħareġ bil-proposta tal-''[[Integration]]''. Dan kien pjan biex Malta tingħaqad mal-Ingilterra fuq bażi ta' ugwaljanza politika, soċjali u ekonomika bl-iskop li jissolvew il-problemi tal-qgħad, ta' nuqqas ta' servizzi soċjali, u ta' nuqqas ta' leġislazzjoni biex id-drittijiet tal-bniedem, kif kienu gawduti mill-Ingliżi dak iż-żmien, jitgawdew ukoll mill-Maltin. L-Arċisqof Gonzi beża' li Mintoff kien sejjer idaħħal il-[[Komuniżmu]], u l-Integration kienet l-ewwel pass biex jeqred ir-reliġjon minn Malta. 

=== L-Interdett ===
Nhar il-21 ta' Frar 1960, l-Arċisqof Gonzi u l-Isqof Pace ta' Għawdex, ħarġu l-Pastorali tar-Randan u fiha qalu li 
{{kwota|Il-velenu soċjalista dieħel ġmielu speċjalment fost ċerti żgħażagħ. X'ġid jista' jikseb il-Partit tal-Ħaddiema mill-kuntatti perikolużi li qed isiru ma' għaqdiet u ma' personalitajiet soċjalisti ta' barra, speċjalment kontinentali? Biex naħdmu għall-ġid ekonomiku tal-pajjiż, hemm bżonn nesponuh għall-periklu li jitlef ruħu.}} 

L-Isqfijiet ħeġġew biex 
{{kwota|Il-prinċipji soċjalisti, li, kif rajna, bdew iġibu naturalment xi firda fostna, ma jibqgħux jixterdu, anzi jiġu mbiegħda għalkollox mill-moħħ ta' wliedna kollha kemm huma.}} 

Qalu wkoll li 
{{kwota|Ħadd ma jista' fl-istess ħin ikun kattoliku sinċier u soċjalista fil-veru sens tal-kelma.}} 

F'''The Struggle'', organu tal-Għaqda Żgħażagħ Laburisti ta' Marzu 1960, f'artiklu bl-isem ''Kummenti dwar il-Pastorali tar-Randan'', kien hemm miktub li l-Pastorali tar-Randan ma kinitx tittratta ż-żmien tar-Randan iżda kienet attakk fuq iż-żgħażagħ Laburisti u fuq il-Partit Laburista, b'bosta ineżattezzi u tagħwiġ tat-twemmin soċjalista. Ftit jiem wara, lill-Editur [[Lorry Sant]] il-Kurja ordnatlu jippubblika dikjarazzjoni ta' apoloġija fil-ħarġa li jmiss ta' ''The Struggle''. Nhar id-9 ta' April, Lorry Sant irċieva digriet mingħand l-Arċisqof Gonzi bil-piena tal-interdett personali fuq artiklu li skont il-Kurja kasbar u naqqas mir-rispett lejn l-awtorità tal-Isqfijiet. Minbarra l-kundanna personali, kull min jistampa The ''Struggle'', jikteb fih, ibigħu jew jaqrah, jkun qed jagħmel dnub mejjet.

Nhar it-8 ta' April 1961, l-interdett ingħata lill-Eżekuttiv Laburista, inkluż il-Kap tal-Oppożizzjoni Dom Mintoff. Dan wara li fil-15 ta' Marzu l-Partit Laburista kien ħareġ stqarrija li fiha kkundanna l-aġir tal-Arċisqof Gonzi bħala persuna privata minħabba li bl-imġieba tiegħu kien qed joħloq ħsara lill-pajjiż u xkiel lejn il-ksieb tal-Indipendenza. Il-Kurja wieġbet li jekk l-Eżekuttiv nazzjonali tal-Partit Laburista ma kienx se jagħmel apoloġija pubblika, kienet se tagħmel użu tal-pieni tal-interdett. Fit-8 ta' April, il-Kurja għarrfet lill-aġent Segretarju tal-Partit Laburista, li wara li l-Eżekuttiv sejjaħ Konferenza Ġenerali minflok li rtira l-istqarrija tal-politika tal-Partit, l-Isqfijiet taw l-interdett personali lill-membri kollha li ħadu sehem fil-laqgħa tal-Eżekuttiv tal-Partit Laburista ta' nhar il-15 ta' Marzu. 

F'Settembru 1961 tħabbret il-mewt ta' [[Ġużè Ellul Mercer]], Deputat Mexxej tal-Partit Laburista, u awtur tar-rumanz ''Leli ta' Ħaż-Żgħir''. Billi kien taħt il-pieni tal-interdett, indifen fil-parti taċ-ċimiterju tal-Addolorata mhux ikkonsagrata, magħrufa bħala l-Miżbla.

Fl-istess sena, il-Partit Laburista daħal fl-A.A.P.S.O (''Afro-Asian Peoples' Solidarity Organization'') li skont il-Moviment Azzjoni Soċjali kienet &quot;għaqda reġjonali li taħt pretesti jew skopijiet tajba bħall-ġlieda għal-libertà tal-poplu qed isservi għall-penetrazzjoni tal-Komuniżmu fl-Asja u fl-Afrika.&quot;

Nhar l-24 ta' Mejju 1961, l-Arċisqof ħareġ din id-direttiva lill-Kleru:

{{kwota|Bħalma nafu lkoll, dawn l-aħħar ġimgħat, kull fejn qiegħed imur l-E.T.l-Arċisqof, qiegħed jiġi milqugħ b´ferħ kbir u turija ta' sottomissjoni filjali sħiħa. L-Eċċellenza tiegħu ma jistax ma jifraħx b'dan kollu, mhux għalih innifsu, imma għax din l-imġiba turi illi l-maġġoranza l-kbira tal-Maltin raw li dak il-partit, li għall-mottivi politiċi ġodda tiegħu, qiegħed iwettaq gwerra kontra l-Knisja, qabad triq ħażina li mhix vantaġġjuża għall-ġid spiritwali ta' Malta u għalhekk għandha tiġi miċħuda.

Iżda min-naha l-ohra l-Eċċellenza Tiegħu ma jistax jieħu pjaċir bis-sitwazzjoni li nħolqot f'Malta f'materji li jaffettwaw is-sentiment reliġjuż ta' Malta; huwa jrid il-għaqda li jrid Sidna Ġesù Kristu. U għax il-Knisja ma tistax tasal fi ftehim ma' dawk li ma jridux jimxu skond it-tagħlim t'Alla, bħal ma għedna awtorevolment aħna, huma ħassru d-dmir tiegħi li juri x'għandu jkun imwarrab, almenu minn dawk li jridu jibqgħu magħqudin mal-Knisja. L-Eċċellenza tiegħu l-Arċisqof, għalhekk, iwissi illi fiċ-ċirkostanzi li għandna llum, dan li ġej għandu jkun ikkundannat bil-qawwa kollha possibbli.

a) L-offizi gravi bil-fomm, bil-kitba jew għemil kontra l-arċisqof u l-kleru;

b) L-appoġġ lill-mexxejja tal-M.L.P., sakemm dawn jibqgħu fi stat ta' gwerra mal-Knisja, u f'kuntatt mas-soċjalisti, il-komunisti u l-AAPSO;

ċ) Il-kitba, il-qari u l-bejgħ ta' &quot;Il-Ħelsien&quot; u l-&quot;Voice of Malta&quot; sakemm dawn ikomplu jimxu fuq il-linja li mixjin biha fil-preżent, minkejja li dawn diġà kienu pubblikament imwiddba mill-awtoritajiet ekklesjatiċi; l-istess jgħodd għal &quot;The Whip&quot;;

L-Eċċellenza Tiegħu l-Arċisqof iwissi wkoll lill-ġenituri bir-responsabilità kbira li għandhom fuq spallejhom quddiem Alla, meta huma jħallu lil uliedhom jiffrekwentaw il-Brigata tal-M.L.P., fejn jitgħallmu jistmerru l-awtoritajiet ekkleżjastiċi, u fil-pieni serji li joħorġu minn dan. Billi jidher li xi whud jitqarbnu anke ta' sikwit, u dawn id-dnubiet ma jqerruhomx, il-konfessuri, bhalma huwa d-dover taghhom, għandhom, skont ir-regola tal-prudenza, jistaqsu lill-penitenti d-domandi meħtieġa.

Għandna niftakru li fil-Knisja s-setgħa qiegħda fil-kapijiet, magħżula minn Alla u mhux mill-poplu, u għalhekk meta, fl-ambjent taghħa hija toħroġ direttivi, ħadd m'għandu d-dritt jikkritikaha, u inqas u inqas, bħal ma ntqal, li jikkundannaha...}}

=== L-Elezzjonijiet tal-1962 ===
Nhar l-4 ta' Frar 1962, l-Arċisqof Gonzi xandar ittra pastorali dwar l-elezzjonijiet li kienu fil-qrib. Hu wissa lill-votanti li kellhom id-dmir u l-obbligu li jużaw il-voti biex jgħinu lil dawk il-partiti li kienu jappoġġjaw lill-Knisja. Minkejja dan, fl-Elezzjonijiet Ġenerali tal-1962, kważi 51,000 Malti (34% tal-elettorat) ivvutaw lill-Partit Laburista, li beda jsejħilhom &quot;suldati tal-azzar&quot;. 

Wara l-Elezzjonijiet, nhar is-7 ta' Marzu 1962, l-Arċisqof Gonzi ħareġ struzzjonijiet bil-Latin biex jitqassmu biss bl-idejn:

{{kwota|A) Lill-Konfessuri

1) L-ewwel haga, il-konfessuri ghandhom jistaqsu lil min imur iqerr jekk kienx ivvota jew le.

2) Jekk, il-penitent ma kienx mar jivvota, il-konfessur ghandu jistaqsih ghaliex kien skarta li jaqdi obbligu tant gravi:

i) Jekk il-penitent kien skarta dan l-obbligu bi traskuragni waqt li kien jaf bil-gravità ta'dil-haga, allura ghandu jigi akkuzat b´ommisjoni serja; imma jekk ikollu rieda tajba, ghandu jinghata l-assoluzzjoni.

ii) Jekk kien skarta dan l-obbligu ghax ma kellu fiducja f´ebda wiehed mill-kandidati tal-partiti l-ohrajn (barra minn dawk il-kandidati ta'´dak il-partit kontra l-Knisja) ghandu dan jigi mdawwar bl-argumenti u ghandu jigi mfiehem kemm kienet gravi din l-omissjoni; b´danakollu m´ghandux jinghata assoluzzjoni jekk ma jaccettax fedelment id-direttivi, li ghandhom x´jaqsmu ma'dan, li kienu hargu f´Mejju 1961, kontra l-kelliema tal-partit politiku ta'kontra t-taghlim ta'Ommna l-Knisja Mqaddsa.

iii) Jekk ma kienx ivvota ghax kien marid serjament, ghandu jigi skuzat u tinghatalu l-assoluzzjoni.

iv) Jekk fil-fatt kien skarta dan l-obbligu malizzjozament, ghandu jigi michud l-assoluzzjoni, jekk il-konfessur ma jkunx assolutament cert mid-dispozizzjoni sinciera tal-penitent.

3) Jekk il-penitent ikun ivvota ghal dak il-partit ostili ghall-Knisja, il-konfessur ghandu jistaqsih jekk, meta ghamel dan, kienx dineb privatament jew fil-pubbliku (tali agir pubbliku jfisser jew li ghamel l-intenzjoni tieghu maghrufa jew ikkanvazzja ghal dak il-partit).

i) Jekk il-penitent jiddikjara li kien dineb privatament, biex tinghatalu l-assoluzzjoni jkun jiddependi mis-sincerita tieghu u kif se jimxi nkwantu d-direttivi msemmijin izjed 'il fuq.

ii) Jekk, min-naha l-ohra, ikun dineb fil-pubbliku, m´ghandux jinghata assoluzzjoni jekk u sakemm ma jindimx fil-pubbliku u onestament iwieghed li, fejn hu possibli, jaghmel reparazzjonijiet tal-istess daqs tal-hsara li kien ghamel lill-Knisja,lill-isqfijiet, lill-qassisin u lill-ohrajn kollha li seta' offenda.

4) Izjed, f´dawk il-kazi fejn tighata l-assoluzzjoni, ghandu jkun hemm certezza assoluta li l-penitent ikun ihoss bis-sincerita kollha l-gravita tal-hazin li ghamel; meta ma tistax tinghata assoluzzjoni, il-penitent ghandu jigi trattat bil-hlewwa u bil-pacenzja jigi mistieden biex jerga jhejji ruhu biex ikun denn tal-assoluzzjoni

B) Lill-Predikaturi
5) Il-predikaturi jistghu jkunu tassew siewja biex il-Knisja terga tirriasserixxi ruhha fuq materji sew civili kemm politici skond kif titlob l-okkazjoni; biex jergghu jintrebhu l-erwieh mitlufin minhabba materji politici. Fil-priedki u t-tahditiet taghhom huma ghandhom ifiehmu dawk il-veritajiet li ghandhom x'jaqsmu hafna mal-htigijiet spiritwali u temporali tal-lum; huma jenfasizzjaw l-ezistenza, il-htiega u l-assertazzjoni (anke pubblika) ta' religjon wahda u Alla wiehed; ghandhom jitkellmu dwar l-influwenza divina tal-Knisja biex issehh socjeta perfetta kemm privata kif ukoll pubblika; dwar is-setgha divina tal-Knisja u l-gudizzju li qatt ma jizbalja taghha wkoll fuq il-ligijiet civili fejn ikun hemm il-bzonn; ghandhom jitkellmu fuq il-gravita tad-dnub il-mejjet, il-formazzjoni oggettiva tal-kuxjenza, fuq il-kastig ta´l-Infern ghal dejjem, fuq ic-censura u l-kastig tal-Knisja, siewja u fil-waqt, fuq l-edukazzjoni tajba tat-tfal u zghazagh, fuq il-htiega tal-ghaqdiet kattolici u fuq materji bhal dawn.

Fil-priedki taghhom, il-predikaturi m´ghandhomx jitghajru imma ghandhom ikunu sodi; ghandhom ikunu helwin u prudenti sabiex jirbhu l-erwieh ghal Ommna l-Knisja u mhux igerrxuhom ´il boghod minnha. Hemm veri qassisin li jqieghdu l-htigijiet tal-Knisja qabel kull kunsiderazzjoni taghhom. Bil-prudenza u l-karita nisranija ghandhom ifiehmu l-qerq tal-ghedewwa tal-Knisja li juzaw id-duttrina socjalista taghhom biex iqarrqu u jwaddbu fl-infern dal-gens Nisrani.}}

Fl-1966, il-Partit Laburista, li kien għadu sanzjonat mill-Knisja ġab 43% tal-voti - żieda ta' 11,000 vot.

=== Ftehim bejn il-MLP u l-Knisja ===
Nhar l-4 ta’ April 1969, tħabbar il-[[Ftehim bejn il-MLP u l-Knisja]], f'dokument li kien jgħid:

{{kwota|Fis-Soċjetà moderna huwa neċessarju li ssir distinzjoni bejn il-komunità politika u l-Knisja. In-natura stess tal-Knisja tesiġi li din ma tindaħalx fil-politika. L-Awtorità tal-Knisja għandha d-dmir u l-jedd li tħares l-interess spiritwali u temporali tagħha, u meta jkun hemm il-bżonn tgħallem liema huma l-prinċipji tajba u ħżiena. Il-Knisja ma timponix id-dnub mejjet bħala ċensura. Bil-pjaċir kollu niddikjaraw li fl-ispirtu tal-Konċilju Vatikan II ir-relazzjonijiet bejn il-Knisja u l-Malta Labour Party tjiebu ħafna. Nittamaw li bil-għajnuna ta’ Alla ’l quddiem din ir-rieda tajba sservi biex issaltan il-paċi fostna.}}

=== Mintoff u Gonzi ===

Wara li Dom Mintoff tela' fil-Gvern fl-1971, ir-relazzjoni bejnu u l-Arċisqof Gonzi tjiebet ħafna. Gonzi kien anki ta' għajnuna għall-Gvern Laburista tas-sebgħinijiet. Meta fid-19 ta' Ġunju 1998, Mintoff fil-Parlament qal hekk:

{{kwota|ll-poplu tagħna jaf kemm iġġieled miegħi Gonzi. Lili hu tani l-iskomunika, u n-neputi tiegħu li qiegħed hawn jaf imma żgur qatt ma semagħni ngħid xi ħaġa personali kontra tiegħu għax l-affarijiet personali m'għandhomx x'jaqsmu.  U malli Gonzi bidel l-ideat tiegħu u beda jimxi magħna, jien sirt ħabib tiegħu u tgħidx kemm iddefendejtu kontra l-Arċisqof tal-lum ([[Ġużeppi Mercieca]]). Jiena ma ridtx li jkollna l-Arċisqof tal-lum imma ridt li jibqa' Gonzi.  Forsi neputih din ma kienx jafha imma jiena lil Gonzi ddefendejtu quddiem il-Papa [[Papa Pawlu VI|Pawlu VI]] biex iħallih hemmhekk għaliex kienu se jneħħuh.  Kienu jgħidulu żmagat imma dan ma kien veru xejn.  Kien trux, bħalma qed nittarrax jien, imma naħseb li ħadd minnkom li qed tisimgħuni hawnhekk m'hu se jgħid li sema' lil dak l-iżmagat!  U hekk ukoll jien ma kontx ngħid li Gonzi huwa żmagat imma li huwa trux.}} (Dibattitu fil-Parlament, 19 ta' Ġunju 1998)

== Sorsi ==
* Storja 78 (ed. Henry Frendo, 1978), L-Arċisqof Gonzi intervistat minn Prof Andrew Vella, pp 121-133
* Bonnici, Alexander, Malta tas-Seklu Għoxrin.
* Bonnici, Arthur (1975), History of the Church in Malta, Vol III, Veritas Press.
* Fenech, D. (1976), The making of archbishop Gonzi, Union Press. 
* Galea, M. &amp; Tonna, E. (1984), L-arċisqof Gonzi, Valletta: Associated News.
* Grech, Sergio (2004), Patri Feliċjan Bilocca.

== Ħoloq esterni ==

* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgonzi.html Mons. Mikiel Gonzi] fuq Catholic-Hierarchy
* [https://web.archive.org/web/20140222184437/http://www.maltadiocese.org/ Sit uffiċjali tal-Arċidjoċesi Maltija]

{{kaxxa tal-bidu}}
{{kaxxa ta' suċċessjoni |qabel=[[Mauro Caruana]] (isqof) |titlu=[[Arċidjoċesi ta' Malta|Arċisqof ta' Malta]] |snin=1976&amp;ndash;2006 |wara=[[Ġużeppi Mercieca]] }}
{{kaxxa tat-tmiem}}

{{DEFAULTSORT:Gonzi, Mikiel}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1885]]
[[Kategorija:Mietu fl-1984]]
[[Kategorija:Arċisqfijiet Maltin]]
[[Kategorija:Arċisqfijiet Kattoliċi Rumani tas-Seklu XX]]
[[Kategorija:Politiċi tal-Partit Laburista (Malta)]]
[[Kategorija:Politiċi Maltin]]
[[Kategorija:Isqfijiet ta' Għawdex]]
[[Kategorija:Isqfijiet Maltin]]
[[Kategorija:Isqfijiet Kattoliċi Rumani tas-Seklu XX]]
[[Kategorija:Arċisqfijiet ta' Malta]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>htejiz7l8rcc4m00wn5ccwx2egmdjvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joseph Muscat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15257</id>
    <revision>
      <id>333331</id>
      <parentid>316646</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+diżambigwazzjoni</comment>
      <origin>333331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86020" sha1="e796stlizsss8tviha54gelbrfawxt3" xml:space="preserve">{{Ara ukoll|Joseph Muscat (diżambigwazzjoni)}}
{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat'''  (twieled fit-22 ta' Jannar 1974) kien is-seba' Prim Ministru ta' Malta indipendenti (2013-2020) u s-seba' mexxej tal-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista Malti]] 2008-2020). Huwa ħa l-ġurament ta' Prim Ministru nhar il-11 ta' Marzu 2013, wara li l-Partit Laburista rebaħ waħda mill-akbar maġġoranzi elettorali fl-istorja politika ta' Malta, meta rebaħ l-[[Elezzjonijiet Ġenerali 2013]] b'maġġoranza ta' 55% jew 36,000 vot b'vantaġġ inizjali ta' disa' siġġijiet fil-Parlament. Muscat ġab l-ikbar ammont ta' voti li qatt seta' jikseb kandidat fl-Elezzjonijiet Ġenerali kollha li saru f'Malta, 26,000 vot minn fuq żewġ distretti. Wara [[Elezzjonijiet Ġenerali 2017 (Malta)|elezzjoni bikrija]] fit-3 ta' Ġunju 2017, huwa kien ikkonfermat fil-kariga wara rebħa storika oħra bi kważi bl-istess numri. 

Huwa rriżenja minn Prim Ministru nhar it-13 ta' Jannar 2020.

== Edukazzjoni ==

Bin Salvu, negozjant, u Grace, ħajjata, Joseph Muscat irċieva l-edukazzjoni tiegħu fl-Iskola ta' St Francis, l-Iskola Primarja ta' San Pawl il-Baħar, l-Iskola Stella Maris, fil-Kulleġġ San Alwigi, u fl-[[Università ta' Malta]]. Fl-1995, huwa ggradwa bil-Baċellerat tal-Kummerċ, bi speċjalizzazzjoni fil-''Management'' u ''Public Policy''. Fl-1996 iggradwa fil-Baċellerat tal-Arti bl-Unuri fil-Public Policy. Fl-1997 ġab il-''Masters'' tal-Arti fl-Istudji Ewropej u d-Dottorat fil-''Management Research'' mill-Università ta' Bristol, b'teżi dwar riċerka innovattiva fuq intrapriżi żgħar u l-multinazzjonali, fl-2007.

==Fil-Politika==

Fl-1992, meta Muscat kien għad kellu 18-il sena, ngħaqad ma' ONE Radio, l-istazzjon tar-radju tal-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista]], li dak iż-żmien kien jismu Super One Radio. Fl-1994 daħal fil-Forum Żgħażagħ Laburisti (FŻL) u nħatar Segretarju Finanzjarju, Deputat Chairperson u Aġent Chairperson. Fl-1995, kien elett fl-Eżekuttiv Nazzjonali tal-Partit Laburista, fejn dam sal-2001 meta nħatar Segretarju Edukattiv tal-Partit Laburista, kariga li żamm sal-2004.

Bejn l-1997 u 1998 huwa ta sehem fl-implimentazzjoni tal-istrateġija industrijali tal-Gvern Laburista ta' [[Alfred Sant]]. Kien parti mill-grupp li waqqaf l-Istitut għall-Promozzjoni tal-Intrapriżi ż-Żghar (IPSE), li ngħata fondi Ewropej għar-ristrutturar tal-industrija.

Muscat kien membru tal-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, membru tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Moralità Fiskali u membru tad-Djalogu Ewro-Għarbi tal-Kunsill tal-Ewropa. Kien iċ-Chairperson tal-Kumitat tal-Mediterran tal-International Union of Socialist Youth (IUSY) waqt il-laqgha ta' Malta fl-1999, u attenda bosta laqgħat tal-European Young Socialists (ECOSY) f'isem il-Forum Żgħażagħ Laburisti.

Fl-2001, Muscat tqabbad mill-Partit Laburista biex jagħmel sit elettroniku tal-aħbarijiet bl-Ingliż, ''maltastar.com''.

Fl-2003, Joseph Muscat inħatar membru fi grupp ta' ħidma, immexxi minn George Vella u Evarist Bartolo, li fassal il-politika Laburista dwar l-Unjoni Ewropea, li ħareġ id-dokument ''Il-Partit Laburista u l-Unjoni Ewropea: Għall-Ġid tal-Maltin u l-Għawdxin'' li f'Novembru ta' dik is-sena kien aċċettat mill-Konferenza Ġenerali. Fl-istess konferenza, Muscat kien approvat bħala kandidat tal-Partit Laburista għall-Elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew.

== Membru tal-Parlament Ewropew ==

Muscat ġie elett fil-[[Parlament Ewropew]] f'Ġunju 2004 bi kważi 37,000 vot, l-iktar kandidat li ġab voti għall-Partit Laburista. Fil-Parlament Ewropew, Muscat kien membru tal-Kumitat għall-Ekonomija u Affarijiet Monetarji, il-Kumitat għas-Suq Intern u Protezzjoni tal-Konsumatur. Fl-2007, kien elett Viċi President tal-Kumitat għall-Ekonomija u Affarijiet Monetarji tal-Parlament Ewropew. Muscat tqabbad ukoll jagħmel rapporti fuq il-kontijiet tat-telefonija ċellulari (Roaming) u rapport fuq il-bejgħ u xiri tal-banek. Ħadem fuq it-tneħħija tat-taxxa fuq id-dixxijiet tas-satelliti, d-dritt li konsumaturi jaraw avvenimenti sportivi ewlenin mingħajr ħlas, u l-kwistjoni tar-reġistrazzjoni tal-mediċini.

Muscat irriżenja mill-Parlament Ewropew fil-25 ta' Settembru 2008 biex jieħu postu fil-Parlament Malti u jassumi l-irwol ta' Kap tal-Oppożizzjoni wara li kien elett Mexxej tal-Partit Laburista. 

== Mexxej tal-Partit Laburista ==

Nhar l-24 ta' Marzu 2008 Muscat ħabbar il-kandidatura tiegħu għal Mexxej tal-Partit Laburista, wara r-riżenja ta' Alfred Sant. Nhar il-5 ta' Ġunju 435 minn 879 delegat ivvutaw għal Joseph Muscat, 3 voti biss inqas mill-kwota meħtieġa, jiġifieri 50% u wieħed tal-voti validi mitfugħin. It-tieni l-eqreb kontestant lejn Joseph Muscat kien [[George Abela]], li kiseb 200 vot. It-tliet kontestanti l-oħra li kienu eliminati mit-tiġrija għall-ħatra ta' Mexxej Laburista - [[Michael Falzon]], [[Evarist Bartolo]] u [[Marie Louise Coleiro Preca]] kisbu 181 vot, 32 vot u 26 vot rispettivament. L-għada 865 delegat reġgħu vvutaw f'votazzjoni oħra bejn Joseph Muscat u George Abela biss, li fiha Muscat kiseb 574 vot, 66%. George Abela kiseb 291 vot, 34%. Dan kien żieda ta' 139 vot fuq l-ammont tal-jum ta' qabel fil-każ ta' Joseph Muscat u żieda ta' 91 vot fil-każ ta' George Abela. Mat-tħabbira tar-rebħa tiegħu, Muscat talab lil dawk kollha li kienu fis-sala biex jagħtu applaws kbir lil George Abela. B'messaġġ dirett lejn Abela, Muscat qallu li dik hija daru u li fil-Partit Laburista hemm post għalih.

Nhar it-8 ta' Ġunju 2008, Muscat għamel ''mass rally'' fil-Kwartieri tal-Partit fil-Ħamrun li fih dehru eks-Membri Parlamentari Laburisti u eks-Ministri Laburisti li kienu ilhom ma jidhru fil-Partit Laburista bħal John Dalli, Salvu Sant, Lino Debono, Bertu Pace, Joe Abela, Joe Brincat, Maria Camilleri, [[Joe Micallef Stafrace]], [[Joe Grima]], [[Reno Calleja]], Louis Buhagiar, Philip Muscat, Joseph Saliba, Carmelo Brincat u Paul Chetcuti Caruana. Bagħtu t-tislijiet tagħhom, imma minħabba impenji oħrajn ma setgħux jiġu Carmen Sant, Carmelo Borg, Daniel [[Piscopo]], Cettina Darmenia Brincat, [[Alex Sciberras Trigona]] u Carmelo Buttigieg. Muscat qal li hu kien stieden b'mod personali lil dawk kollha li kienu jirrappreżentaw lil Partit Laburista fil-Parlament tul iż-żmien kollu u lil dawn qalilhom li: 

{{kwota|Intom postkom magħna, kollha kemm intkom. Stedint ukoll lil dawk li huma membri Parlamentari tal-lum - it-tim tal-azzar – għax il-Partit Laburista, bl-għażla tiegħi bħala mexxej, qiegħed jiftaħ staġun politiku ġdid. Għalhekk mal-poplu Malti rridu nkunu onesti miegħu u ngħidulu li fejn fil-passat żbaljajna jiddispjaċina, imma fil-passat għamilna ħafna affarijiet tajbin u se nfakkruhom.}}

Joseph Muscat, għamel diskors li baqa' magħruf, meta qal lil dawk preżenti:

{{kwota|Inħobbkom u ejjew inħobbu lil xulxin. Ir-reposnsabbilità li fdajtuli jumejn ilu hija unur, piż u privileġġ għax naf li qabli kien hemm nies ta' stoffa enormi. Bl-għażla tiegħi qed jiftaħ bil-fatt staġun politiku ġdid.}}

Muscat semma l-mexxejja tal-Partit Laburista, lil [[William Savona|Willie Savona]] li ħoloq u mexxa lill-Partit Laburista fi żmien meta l-ħsibijiet tiegħu ma kinux jiġu milqugħin. Semma li qed jimla l-post ta' [[Pawlu Boffa]] li kien il-bniedem li ta tifsira lid-demokrazija soċjali bil-fatti. Qal li huwa ġej wara dak li kien, għadu, u jibqa' Missier il-Partit Laburista, [[Dom Mintoff]], liema isem ħadd mhu se jħassru minn qalbu. Semma li dieħel fl-istess post tal-bniedem li żamm flimkien lill-Partit Laburista fi żmien tant delikat, [[Karmenu Mifsud Bonnici]] u finalment qal li huwa qiegħed jiġi fdat bil-fiduċja biex jimla l-post tal-bnidem li għaqqad lill-Partit Laburista, [[Alfred Sant]]. Iżda qal li

{{kwota|Iż-żmien ta' qabel, fejn kien hemm xi ħadd minna li kellu jagħmel għażla jekk hux ta Mintoff, ta' Sant jew ta' ħaddieħor spiċċa. Aħna kollha tal-Labour. Irridu nħarsu 'l quddiem... 

It-terrimot intern li se nwettaq forsi mhux se jogħġob lil kulħadd u se jdarras lil min qiegħed hawn ġew. Imma huma bidliet bżonnjużi. L-istaġun politiku ġdid ifisser ukoll li l-Gvern se jsib quddiemu oppożizzjoni soda li mhix se ċċedi. Imma n-nies tal-età tiegħi, jien inkluż, għax irrid inbiddel l-affarijiet, se mmexxi lill-Partit fl-interess nazzjonali, naħdmu id f'id mal-Gvern. Dan huwa stil ta' politika li hawn għatx għalih f'Malta u f'Għawdex.}}

Muscat kien ko-optjat fil-Parlament Malti nhar l-1 ta' Ottubru 2008 biex jimla s-siġġu tad-Deputat Laburista Joseph Cuschieri.

Ġimgħa wara l-ħatra tiegħu bħala Mexxej, Muscat stieden lil Dom Mintoff iżur il-Kwartieri Ġenerali tal-Partit. Nhar il-31 ta' Marzu 2009, Mintoff attenda għaċ-ċele­b­razzjonijiet tat-30 sena ta' Jum il-Ħel­sien organizzati mill-Partit Laburista fil-Birgu. Nhar il-5 ta' Dicembru, 2009, Dom Mintoff għamel żjara fiċ-Ċentru Naz­zjonali Laburista l-Ħamrun, l-ewwel darba li Mintoff daħal f'dan il-bini li ilu jservi ta' kwartieri tal-Partit Laburista sa mill-1995. Mintoff intlaqa' fiċ-Ċentru minn Muscat li mbagħad kellhom laqgħa privata flimkien fl-uffiċċju tiegħu.

==== Uċuh ġodda fil-Partit Laburista ====

Fl-ewwel tliet snin tat-tmexxija ta' Joseph Muscat ingħaqdu mal-Partit Laburista persuni li qabel kienu jaħdmu fil-kamp Nazzjonalista bħal [[Manuel Mallia]] (li fl-2013 sar il-Ministru tal-Intern u Sigurtà Nazzjonali)[[Marisa Micallef Leyson]], [[Mario Farrugia Borg]], [[Deborah Schembri]] (li fl-2013 telgħet fil-Parlament) u [[Cyrus Engerer]] (li ħiereġ għall-Elezzjonijiet Ewropej tal-2014). Ħareġ ukoll mal-Partit Laburista għall-elezzjonijiet Ewropej il-Professur [[Edward Scicluna]], li qabel ma kienx fil-politika u li fl-2013 sar Ministru tal-Finanzi, u Dr. [[Konrad Mizzi]] (li fl-2013 sar Ministru għall-Enerġija u wara Ministru għall-Enerġija u s-Saħħa, qabel ma tneħħielu l-portafoll minħabba li ismu deher fil-Panama Papers, bħala azzjonist ewlieni ta' kumpanija sigrieta fil-Panama). [[Lydia Abela]], mart iben il-President [[George Abela]] saret is-segretarju eżekuttiv tal-Partit Laburista. [[Robert Abela]], bin il-President, ikkampanja fl-elezzjoni ġenerali favur il-Partit Laburista. [[John Bundy]], eks-kandidat tal-PN, beda jippreżenta programm fuq ONE TV. Fil-Konferenza Ġenerali tal-2011, ħabbru li se joħorġu għall-ewwel darba għall-elezzjoni mal-Partit il-mużiċista Sigmund Mifsud, l-avukat tal-General Workers' Union Joanne Vella Cuschieri, u t-tobba Deo Debattista (li fl-2013 tela' fil-Parlament) u Silvio Grixti.

==== L-Elezzjonijiet Ewropej tal-2009 ====

Nhar is-6 ta' Ġunju 2009, Muscat iffaċċja l-ewwel elezzjoni tiegħu bħala Mexxej tal-Partit Laburista, sena wara l-ħatra tiegħu. Il-Partit Laburista rebaħ l-Elezzjonijiet Ewropej b'55% tal-voti, 35,600 vot iktar mill-[[Partit Nazzjonalista]], li ġab 40% tal-voti. Il-Partit Laburista ġab 7% aktar minn kemm kien ġab fl-2004. Reġa' ġab 3 siġġijiet minn 5, u jieħu anke s-sitt siġġu meta dan jiġi approvat it-Trattat ta' Lisbona.

Il-kandidat minn fost it-tnax li kienu qegħdin jikkontestaw f’isem il-Partit Laburista bl-akbar għadd ta’ voti fl-ewwel għadd kien Louis Grech, il-Kap tad-Delegazzjoni Maltija għall-Parlament Ewropew li kiseb 27,753 vot, 20% tal-voti li kiseb il-Partit Laburista jew 11% tal-voti kollha miftugħin f’din l-elezzjoni; żieda ta’ 12,382 vot fuq kemm kien ġab fl-ewwel Elezzjoni tal-Parlament Ewropew tal-2004.

Il-Professur Edward Scicluna li kkontesta l-ewwel darba f'isem il-Partit Laburista, ġab 24,574 vot (9.7% tal-voti mitfugħin u 18% tal-voti Laburisti). 

John Attard Montalto naqqas 12,407 vot u ġab 12,880 jew 9.5% tal-voti kollha li nkisbu mill-Partit Laburista, imma xorta kien elett bil-voti li wiret. 

Joseph Cuschieri ġab 19,672 vot (7.7% tal-voti miftugħin u 14.5% tal-voti tal-Partit Laburista.

Glenn Bedingfield ġab 4,982 vot u ma kienx elett, 8,453 inqas mill-voti li kien kiseb fl-ewwel għadd ta’ ħames snin ilu meta dakinhar huwa kiseb 13,435 vot.

Marlene Mizzi li ukoll ikkontestat għall-ewwel darba f'isem il-Partit Laburista, ġabet 17,724 vot (7% tal-voti mitfugħin jew 13% tal-voti Laburisti) imma ma kinitx eletta.

==== Il-Liġi tad-Divorzju (2011) ====

Sa minn qabel il-ħatra tiegħu bħala mexxej tal-Partit Laburista f'Ġunju 2008, Joseph Muscat wiegħed kemm-il darba li fl-ewwel darba li jkun hemm Gvern Laburista hu personalment (''Private Member’s Bill'') kien se jressaq liġi tad-[[divorzju]] għall-approvazzjoni tal-Parlament. Nhar is-6 ta' Lulju 2010, id-Deputat Nazzjonalista Jeffrey Pullicino Orlando ressaq ''Private Member’s Bill'' fil-Parlament biex jiġi introdott id-divorzju. F'Novembru 2010 twaqqaf il-Moviment Iva għad-Divorzju, b'Deborah Schembri, ċerpersin tal-moviment, u b'membri prominenti bħall-Membru Parlamentari u eks-Ministru Laburista Evarist Bartolo, u Jeffrey Pulli­cino Orlando, iċ-Ċerpersin tal-Alternattiva Michael Briguglio, l-eks Ministru Nazzjonalista Michael Falzon u Marlene Mizzi. 

Nhar is-16 ta' Marzu 2011 tressqet mozzjoni tal-Oppożizzjoni quddiem il-Parlament dwar kif għandha tkun il-mistoqsija tar-referendum li se jsir fit-28 ta' Mejju 2011, jiġifieri “Taqbel mal-introduzzjoni tal-għażla tad-divorzju f’każ ta’ koppja miż­żewġa li tkun ilha sseparata jew tkun ilha ma tgħix flimkien għal mill-inqas erba’ snin u meta ma jkun hemm l-ebda tama raġjonevoli ta’ rikonċiljazzjoni bejn il-miżżewġin, fil-waqt li jkun garantit manteniment adegwat u jkunu mħarsa t-tfal?” Din għaddiet għax ivvutat għaliha l-Oppożizzjoni kollha u żewġ Membri Parlamentari Nazzjonalisti, Jeffrey Pullicino Orlando u Jesmond Mugliett. Għar-Referendum tat-28 ta' Mejju ħarġu jivvutaw 232,691 persuna jew 73% ta' dawk li kellhom dritt jivvutaw, u dan għadda b’maġġoranza ta’ 53.2%, b'distakk ta' 14,576 vot. L-għada, Muscat sejjaħ konferenza tal-aħbarijiet li fiha ddikjara li b’dan ir-riżultat, bdiet titwieled Malta differenti, Malta ġdida.  

Nhar it-2 ta' Ġunju 2011, id-deputata Laburista [[Marie Louise Coleiro Preca]] ħabbret li fiċ-ċirkostanzi kif żviluppaw mhux se tkun qed tikkontesta l-elezzjoni ġenerali li jmiss bħala kandidata elettorali f'isem il-Partit Laburista. Qalet li kienet diġa' infurmat lill-Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat b'din id-deċiżjoni nhar it-Tlieta 31 ta' Mejju, jiġifieri jumejn wara li tħabbar ir-riżultat tar-referendum. Fi stqarrija l-ġurnata ta' qabel, hija kienet semmiet kif kien hemm min hedded, immalafama u intimida lilha u lill-familja tagħha dwar il-pożizzjoni li kienet ħadet fil-kampanja għar-referendum, kontra d-dħul tad-divorzju. Iżda tmintax-il jum wara din l-istqarrija, nhar l-20 ta' Ġunju, Coleiro Preca ħabbret li se terġa' tikkontesta mill-ġdid l-elezzjoni ġenerali li jmiss mal-Partit Laburista wara t-turija kbira ta' appoġġ u solidarjeta' li l-elettorat tas-Sitt Distrett u l-insistenza u l-ħeġġa li urew l-eluf ta' familji fid-distrett u barra minnu biex terġa' tikkounsidra d-deċiżjoni tagħha, ġabuha f'qagħda li kellha tirrifletti bis-sħiħ fuq id-deċiżjoni li kienet ħadet. Hi semmiet ukoll l-istqarrijiet tal-Mexxej Laburista Joseph Muscat li ikkonferma li hi kienet konformi mal-linja tal-partit komplew għabbewha bil-piż biex tirrevedi d-deċiżjoni dwar il-kandidatura tagħha. 

Nhar it-3 ta' Ġunju, l-avukatessa [[Deborah Schembri]], ċerpersin tal-moviment ''Iva għad-Divorzju'', ħabbret li fl-elezzjoni ġenerali li kien imiss kienet se tikkontesta f'isem il-Partit Laburista wara talba li saritilha minn Muscat.

Nhar it-13 ta' Lulju 2011, għadda mill-Parlament it-tieni qari tal-abbozz ta' liġi dwar id-dħul tad-divorzju f'Malta, b'44 vot favur, 13-il vot kontra u 12-il astensjoni. Il-Prim ministru Gonzi u l-Ministri kollha, barra wieħed (Joseph Cassar) ivvutaw kontra jew astjenew. Il-Membri Parlamentari tal-Oppożizzjoni vvutaw kollha favur, ħlief Adrian Vassallo li vvota kontra u [[Marie Louise Coleiro Preca|Marie-Louise Coleiro Preca]] li astjeniet. Tnax -il Membru Parlamentari Nazzjonalista vvutaw favur. 

Nhar il-15 ta' Lulju 2011 il-Viċi Sindku ta' Tas-Sliema [[Cyrus Engerer]] irriżenja minn kull kariga fi ħdan il-Partit Nazzjonalista u ngħaqad mal-Partit Laburista. Dan għamlu għax iddiżappunta ruħu għall-mod kif il-Prim Ministru vvota fil-parlament dwar it-tieni qari tal-abbozz tal-liġi dwar id-divorzju u &quot;l-prinċipji u l-valuri liberali u demokratiċi tiegħi huma f'kunflitt mal-prattiċi li qed jippersistu fil-Partit Nazzjonalista&quot;.

==== L-Elezzjonijiet Lokali tal-2012 ==== 

Nhar l-10 ta' Marzu 2012, il-Partit Laburista rebaħ l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali li saru f’35 lokalità madwar Malta u Għawdex bi swing ta’ 5.5% fil-voti għall-Partit Laburista u tnaqqis ta’ 5.26% fil-voti għall-Partit Nazzjonalista. F’dawn l-elezzjonijiet ħarġu jivvotaw ftit aktar minn 59%, bi kważi 56% tal-voti jmorru għall-PL. Il-PL rebaħ lokalitajiet li tradizzjonalment dejjem kienu f’idejn il-PN, f'San Pawl il-Baħar, Ħal Safi u l-Qala. F’lokalitajiet oħrajn tradizzjonalment Nazzjonalisti, il-PL irnexxielu jżid il-voti b’persentaġġi sostanzjali fosthom f’Ħal Balzan, is-Siġġiewi u San Ġiljan fejn żied il-voti b’7%, b’4% u 10.7% rispettivament. Minn 35 lokalità li fihom saru l-elezzjonijiet, f’21 minnhom il-Partit Laburista ġab maġġoranza tal-voti. B'kollox kien hemm 61,751 li vvutaw għall-Partit Laburista, 46,409 li vvutaw għall-Partit Nazzjonalista, 1,797 vot għall-Alternattiva Demokratika u 960 għall-kandidati indipendenti. Il-PL ġab 15,342 vot iktar mill-PN, 14% iktar.

==== L-Elezzjonijiet Ġenerali tal-2013 ====

Nhar l-10 ta' Diċembru 2012, Franco Debono flimkien mal-Oppożizzjoni Laburista vvutaw fil-Parlament kontra l- Baġit imressaq ġimagħtejn qabel u allura dan m’għaddiex b’35 vot kontra l-34 favur, u l-Gvern Nazzjonalista waqa’. Dan ġiegħel lill-Prim ministru Lawrence Gonzi imur l-għada għand il-President tar-Repubblika Dr George Abela fil-Palazz il-Belt biex jissuġġerilu li l-Parlament jiġi xolt u tissejjaħ elezzjoni ġenerali bil-Parlament ixolji fis-7 ta’ Jannar, 2013, waqt li l-elezzjoni ġenerali ssir fl-istess jum mal-elezzjoni tal- kunsilli lokali, jiġifieri s-Sibt 9 ta’ Marzu 2013.

Il-Partit Laburista għamel waħda mill-akbar rebħiet elettorali fl-istorja politika ta' Malta, meta rebaħ l-[[Elezzjonijiet Ġenerali 2013]] b'maġġoranza ta' 167,533 vot, 35,107 aktar mill-[[Partit Nazzjonalista (Malta)|Partit Nazzjonalista]] li kiseb 132,426 vot f’dik li tista’ tiġi meqjusa bħala l-ikbar differenza għal diversi snin tant li bħala persentaġġi l-PL ġab kważi 55% u l-PN 43%, kif kien ħabbar kull stħarriġ li sar qabel l-elezzjoni. Il-PL ingħata vantaġġ ta' disa' siġġijiet fil-Parlament. Il-vantaġġ tas-siġġijiet ġie mnaqqas għal seba, b'segwitu ta' proċedimenti fil-Qorti Kostituzzjonali, fejn ġie konfermat żball fl-għadd tal-voti.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;http://www.independent.com.mt/articles/2015-02-05/local-news/Constitutional-Court-orders-that-the-Nationalist-Party-be-given-two-additional-seats-in-parliament-6736130146&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://www.maltatoday.com.mt/news/national/71964/constitutional_court_grants_pn_two_additional_parliamentary_seats#.WP3kcmmGPIU&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.timesofmalta.com/articles/view/20160526/local/pn-should-have-two-more-seats-in-parliament-court-rules.613345&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;http://www.timesofmalta.com/articles/view/20160526/local/pn-should-have-two-more-seats-in-parliament-court-rules.613345&lt;/ref&gt; 

Muscat li nħatar Prim ministru fil-11 ta' Marzu 2013, kiseb 26,170 vot bħala l-ewwel preferenza miż-żewġ distretti li kkontesta fuqhom, 13,968 vot mit-Tieni Distrett u 12,202 vot mir-Raba’ Distrett, ifisser li Muscat kiseb aktar voti personali milli qatt kisbu żewġ persuni meqjusin kbar fix-xena politika lokali, [[Dom Mintoff]] u [[Eddie Fenech Adami]]

==== L-Elezzjonijiet Lokali tal-2013 ====

F'Marzu 2013, fl-istess jum tal-[[Elezzjonijiet Ġenerali 2013 (Malta)|Elezzjonijiet Ġenerali 2013]], il-Partit Laburista reġa' rebaħ l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali li saru fi 33 lokalità u żied il-voti fuq l-elezzjonijiet ta’ erba' snin qabel fl-istess lokalitajiet bi 2.2% biex issa ġab kważi 57%. Min-naħa tiegħu, il-Partit Nazzjonalista naq­qas il-voti bi kważi 2% u ġab 42%. F’dawn l-elezzjonijiet, il-Partit Laburista rebaħ għall-ewwel darba il-kunsill lokali ta’ Birkirkara u kien hemm ħames lokalitajiet oħra li fihom il-Partit Nazzjonalista tilef il-maġġoranza: l-Imtarfa, Tal-Pietà, il-Mellieħa, l-Imqabba u Santa Venera.

Hekk fl-2013, il-Partit Laburista għandu kważi żewġ terzi, 65%, tal-lokalitajiet kollha f'idejh, 44 lokalità minn 68.

== Prim Ministru ta' Malta - L-ewwel Leġislatura (2013-2017) ==

Joseph Muscat ħa l-ġurament ta' Prim ministru nhar il-11 ta' Marzu 2013 fil-Palazz tal-President fil-Belt Valletta. Bħala Prim Ministru huwa kien responsabbli ukoll mill-Awditjar Intern u Investigazzjonijiet, l-Amministrazzjoni Pubblika, il-Ko-ordinazzjoni ta’ Politika Strateġika, it-Taqsima tal-Immaniġġjar tal-Effiċjenza, l-Informazzjoni, l-Ippjanar u Kordinazzjoni ta’ Prijoritajiet, il-MEPA, l-Istamperija tal-Gvern, id-Dipartiment tal-Artijiet, ir-Reġistru tal-Artijiet u l-Uffiċċju Konġunt.

Jumejn wara ġie ffurmat il-[[Kabinett tal-Gvern Laburista Malti 2013|kabinett ta' gvern ġdid]], magħmul minn [[Kabinett tal-Gvern Laburista Malti 2013|14-il Ministru u 8 Segretarji Parlamentari]], wieħed mill-akbar kabinetti fl-istorja politika Maltija. F'dan il-Kabinett inħolqu żewġ Ministeri ġodda: dak għall-Affarijiet Ewropej, u l-Ministeru għad-Djalogu Soċjali, Affarijiet tal-Konsumatur u Drittijiet Ċivili. Inħolqu 7 segretarjati parlamentari ġodda: dak għall-Ippjanar, dak għall-Affarijiet tal-Unjoni Ewropea u l-Presidenza Ewropea 2017, dak għall-Kultura u Gvern Lokali, dak għar-Riċerka, Innovazzjoni, Żgħażagħ u Sport, dak għall-Agrikoltura s-Sajd u d-Drittijiet tal-Annimali, dak għall-kompetittivita' u t-Tkabbir Ekonomiku, dak għall-Anzjanita' Attiva u d-Drittijiet ta' Persuni b' Diżabilita', u dak għall-Ġustizzja.

=== L-ewwel 100 Jum ===

Fl-ewwel xhur tal-Gvern, saru diversi ħatriet ġodda fosthom Kummissarju ġdid tal-Pulizija, Peter Paul Zammit. [[Franco Debono]] inħatar Kummissarju għal-Liġijiet, u [[Giovanni Bonello]] inħatar President tal-Kummissjoni għar-Riforma fil-Ġustizzja. Tonio Portughese sar iċ-Ċermen ġdid tal-PBS, ix-Xandir Pubbliku, u Reno Bugeja sar il-Kap tat-Taqsima tal-Aħbarijiet. Wara li nstabu serje ta' abbużi fil-ħabs, irriżenja d-Direttur tal-Ħabs. [[Oliver Friggieri]] nħatar ċermen tal-Fondazzjoni Ċelebrazzjonijiet Nazzjonali Maltin. Helen D'Amato kienet konfermata Kummissarju għat-tfal. [[John Dalli]] kien maħtur mill-Gvern biex jagħmel riforma fl-Isptar Mater Dei. 

Fil-qasam tal-edukazzjoni, il-Gvern Laburista beda strateġija nazzjonali kontra l-illitteriżmu u ħareġ żewġ miljun ewro f’opportunitajiet ġodda ta’ scholarships ta’ Masters u Dottorat.

Fil-qasam tax-xogħol beda l-istrateġija ''Jobs+'' bil-għan li l-ħaddiema, b’mod partikolari żgħażagħ, ikunu iktar imħarrġa u jagħtu iktar valur lil min jimpjega. Nieda l-''Global Residence Scheme'' u għamel sejħa għall-interess fl-iżvilupp tal-eks-shipbuilding, bħala parti mill-istrateġija li jagħmel minn Malta hub marittimu tal-aqwa kwalità fil-Mediterran. 

Naqqas it-tariffi tal-MEPA biex jitnaqqsu l-piżijiet fuq kull min irid jinvesti f’daru jew fuq in-negozju tiegħu. 

Saret sejħa għall-interess biex ikun żviluppat ''cruise terminal'' f’Għawdex u l-pjan ġdid tal-enerġija, li għalih dsatax-il kumpanija li wrew interess u ħdax li issa ntgħażlu biex jikkompetu għal dan il-proġett.

Fil-qasam tad-drittijiet ċivili, il-Gvern emenda l-liġi biex persuna transesswali tkun tista’ tiżżewweġ. Waqqaf ukoll Kunsill Konsultattiv li se jkun qed ifassal il-liġi tal-unjoni ċivili għal koppji tal-istess sess. Ta d-dritt tal-vot lil żgħażagħ ta’ sittax-il sena fl-elezzjonijiet lokali. 

Neħħa l-liġi tal-preskrizzjoni fuq reati ta’ korruzzjoni politika għall-politiċi u dawk kompliċi magħhom.

Bejn it-3 u l-25 ta’ Ġunju 2013, fil-Berġa ta’ Kastilja, saret il-konsultazzjoni pubblika bit-tema ''Gvern Li Jisma''', bl-għan li l-membri kollha tal-Kabinett jisimgħu lin-nies sa mill-bidu nett tal-leġislatura u mhux lejliet l-elezzjoni ġenerali sabiex il-Gvern jasal għad-deċiżjonijiet tiegħu wara li jkun sema’ bir-reqqa dak li għandhom xi jgħidu l-Maltin. Kull Ministru u kull Segretarju Parlamentari poġġa lilu nnifsu għad-dispożizzjoni ta’ dawk kollha li xtaqu jaqsmu magħhom il-ħsibijiet, l-ideat u l-proposti tagħhom.  B'kollox għal dawn il-laqgħat attendew madwar 3,200 persuna minn Malta, Għawdex u anki barranin residenti Malta. Dawn il-laqgħat damu tletin siegħa mifruxin fuq erba' ġimgħat. Waqthom, kien hemm xejn inqas minn 600 intervent. Dawn il-konsultazzjonijiet pubbliċi ser jibqgħu jsiru kull sitt xhur, bis-sensiela ta' laqgħat li jmiss ippjanata li tibda f'Jannar 2014.

Il-Kabinett ma baqax biss jiltaqa' Kastilja iżda wkoll f'diversi lokalitajiet madwar Malta u Għawdex matul il-legiżlatura biex jagħti ċ-ċans liċ-ċittadini u r-rapprezentanti taghhom fil-Kunsilli Lokali biex jsemmu lehinhom.

Fl-elezzjonijiet każwali tal-Elezzjonijiet Ewropej li saru f'April 2013, il-Partit Laburista tella' l-ewwel Membru tal-Parlament Ewropew mara fl-istorja politika Maltija, [[Marlene Mizzi]], li kienet ċermen tas-Sea Malta, u ġabet kważi 24,000 vot.

=== Ħidma tal-Gvern fl-ewwel sitt xhur tiegħu ===

* Nhar it-2 ta' Settembru 2013, il-Gvern Malti ffirma ftehim importanti mal-Libja li permezz tieghu Malta ser tkun qed tieħu prodotti taż-żejt b'rati favorevoli. Ġie miftiehem ukoll bejn iż-żewġ pajjiżi li jkun hemm l-esplorazzjoni konġunta f'żoni fejn hemm nuqqas ta' qbil dwarhom.
* 
* Nhar il-11 ta' Settembru 2013, iffirma ftehim importanti ieħor maċ-Ċina li din tinvesti fil-qasam tal-enerġija f'Malta, fosthom permezz ta' investment dirett fl-Enemalta, bil-possibilità wkoll li titwaqqaf kumpanija li tgħaqqad il-panelli solari Ċinizi għall-Ewropa f'Malta u li Malta tintuża bħala ċentru minn fejn iċ-Ċina tagħmel servicing ta' power stations li għandha fil-Mediterran. Permezz ta' dan il-ftehim, Malta se jkollha kumpanija kbira miċ-Ċina, li hija t-tieni l-akbar ekonomija fid-dinja, bħala msieħba strateġika tagħha.
* 
* Skont statistika tal-Unjoni Ewropea, f'Awwissu 2013 il-qgħad f’Malta kien jinsab fl-anqas livelli mill-2007 'l hawn. Malta rreġistrat żieda ta’ 3.6% fl-impjiegi, l-akbar żieda fl-impjiegi fl-Unjoni Ewropea kollha. 
* 
* Fil-qasam edukattiv, il-Gvern iffirma ukoll ftehim li permezz tiegħu studenti Maltin jistgħu jkomplu l-istudji tagħhom fiċ-Ċina u studenti Ċiniżi jistgħu jsegwu korsijiet fl-Universita' ta' Malta. Laħaq ukoll ftehim mal-Gvern Żvizzeru li permezz tiegħu Malta tpoġġiet fil-lista ta’ pajjiżi li r-residenti tagħhom saru eleġibbli għal ‘scholarships’ mill-Gvern Żvizzeru għal ‘post graduate studies’ u riċerka fl-Iżvizzera. Ingħataw scholarships fl-arti lil 11-il student. Ittieħdet id-deċiżjoni li ċ-children’s allowance ta' Settembru tingħata kmieni fix-xahar, biex b’hekk il-familji jkollhom biex iħallsu għall-ispejjeż marbutin mal-edukazzjoni, wara suġġeriment ta' omm partikulari.
* 
* Fil-qasam tas-saħħa, il-Gvern alloka €3.6 miljun biex jin­xtara apparat ġdid għall-Isptar Ġe­nerali ta’ Għawdex. Alloka wkoll €3.4 miljun biex jinxtara apparat relatat mal-‘iscreening’. Alloka €8.4 miljun biex jinbnew żewġ swali ġodda fl-Isptar Mater Dei bi 68 sodda, li fihom se jilqgħu pazjenti li jkunu daħlu f’sitwazzjoni akuta. Infetħet klinika ghal individwi Down Syndrome fiċ-Ċentru tas-Saħħa ta' Birkirkara. Tnieda t-tender sabiex ikun provdut is-servizz tal-IVF fl-isptar Mater Dei.
* 
* Fil-Ħabs għamel kamra apposta għat-tfal li jżuru lill-ġenituri tagħhom, kamra li se tkun qisha bħal ‘playroom’ addattata għat-tfal.
* 
* Għamel sejħa internazzjonali għall-iżvilupp tas-sit fejn kienet ix-Shipbuilding, u 28 investitur urew interess fiċ-Ċentru Marittimu.
* 
* Approva 39 applikazzjoni għal fabbriki ġodda u estensjonijiet
* 
* Fetaħ ambaxxata ġdida fil-Qatar, kif ukoll żewġ konsolati, wieħed f’Misurata u ieħor fil-Brażil.
* 
* Fil-kwistjoni tal-immigrazzjoni irregolari, il-Prim Ministru Muscat kellu kuntatti kontinwi mal-Prim Ministri tal-Libja, Greċja u l-Italja. Min-naħa tiegħu l-Ministru Manwel Mallia kellu taħdi­tiet mal-Kummissarju Ewropew għall-Affarijiet Interni Cecilia Malmstrom filwaqt li l-Ministru George Vella kellu taħditiet mal-Kummissarju Ewropew għall-Affarijiet Barranin Catherine Ashton.  
* 
* Nieda s-sejħa ta’ interess għar-reklamazzjoni tal-art intiża biex kumpaniji privati joħorġu b’ideat dwar proġetti li jistgħu jsiru fuq art mibnija fil-baħar.
* 
* Iffirma ftehim mal-Gvern ta' New Zealand li bih ċittadini Maltin li jgħixu fi New Zealand u jirritornaw Malta jibqgħu jgawdu l-pensjoni li kienu jieħdu fi New Zealand.
* 
* Nieda skema għall-pannelli fotovoltajċi. Wara 3 xhur daħlu 4,546 applikazzjoni.
* 
* Laħaq ftehim biex il-kumpanija Genel tibda tħaffer għaż-żejt fit-territorju Malti fl-ewwel kwart tas-sena 2014.
* 
* Lesta xogħolijiet infrastrutturali fi 30 triq differenti. Sar xoghol ta' tindif kbir fil-Bajja ta' San Blas f'Ghawdex u xoghol ta' tisbih fil-bajja tar-Rinella fil-Kalkara. F'Ottubru 2013 jibda x-xoghol ta' kostruzzjoni ta' pont bejn Bormla u l-Isla. Ġie deciz li nofs il-Bajja tal-Ghadira tkun irritornata lin-nies, u azzjonijiet simili se jittiehdu fil-futur fil-kaz tal-bajjiet ta' Kemmuna, Paradise Bay, l-Armier u Little Armier.
* 
* Ħames bajjiet f' Malta u Ghawdex gew iddikjarati bhala zoni tal-għawm għall-klieb. Ġew introdotti regolamenti ġodda għall-protezzjoni tal-annimali fil-pet shops.
* 
* Żieda ta' 10.6% fin-numru ta' Maltin li siefru matul ix-xahar ta' Gunju meta paragunat ma' Gunju tas-sena l-ohra.
* 
* Malta u l-Ukrajna jiffirmaw ftehim dwar it-Tneħħija tat-Taxxa Doppja, liema ftehim kien iffirmat waqt zjara li l-Prim Ministru Joseph Muscat ghamel fl-Ukrajna, fejn iltaqa' mal-President Victor Yanukovych u l-Prim Ministru Mykola Azarov.
* 
* Iddeċieda li studenti Għawdxin li qed jistudjaw Malta u studenti Maltin li qed isegwu xi korsijiet f'Għawdex ikunu ssussidjati għall-prezz tal-vapur, liema. Sar xogħol ta' tisbiħ fil-Heliport li hemm fl-inħawi ta' Lambert fix-Xewkija Għawdex.

=== Ħidma tal-Gvern fit-tieni sitt xhur tiegħu ===

Muscat żar l-Istati Uniti u l-Kanada, fejn filwaqt li fl-Istati Uniti ndirizza l-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda u kellu għadd kbir ta’ laqgħat ma’ mexxejja diversi minn pajjiżi minn madwar id-dinja u anke laqgħat mal-kommunità Maltija, fil-Kanada ffokka l-attenzjoni tiegħu fuq il-laqgħat mal-komunitajiet Maltin.

Muscat għamel l-ewwel żjara li qatt għamel Priministru Malti f'Iżrael. Huwa tella' miegħu delegazzjoni kummerċjali fl-Iżrael u l-Palestina.

Kellu taħditiet mal-Gvern tal-Kuwajt dwar diversi opportunitajiet għaż-żewġ pajjiżi fejn ukoll il-kumpanija tal-investiment tal-Gvern tal-Kuwajt xtrat il-maġġoranza tal-ishma fil-Fimbank.

Wara taħditiet mal-Gvern Laburista Malti, l-Istati Uniti għażlu lil Malta biex f’pajjizna jkun ibbażat Istitut dwar il-Ġustizzja. 

Fuq it-tħaffir għaż-żejt f’żoni kkontestati, il-Gvern laħaq ftehim ta’ strateġija, biex issir ħidma flimkien mal-Libja fuq esplorazzjoni taż-żejt fin-Nofsinhar u ftehim simili ġie reġistrat mal-Italja biex jittieħdu inizjattivi flimkien fit-Tramuntana.

Tibdil fis-sistema li biha jiġu determinati l-prezzijiet taċ-ċilindri tal-gass biex ikun hemm aktar stabbilità fil-prezz fuq medda ta’ xhur, bl-iskop li l-konsumatur ikun jista’ jippjana aħjar.

€3 miljun fi proġetti fil-lokalità ta’ Birżebbuġa. 

Iddeċieda li aktar minn 40,000 familja jirċievu ċ-Children’s Allowance u s-Supplementari qabel iż-żmien biex ikunu jistgħu jixtru l-bżonnijiet ta’ wliedhom qabel il-bidu ta’ sena skolastika ġdida.

Malta rreġistrat it-tieni l-ogħla rata ta’ żieda ta’ kummerċ fil-ħwienet fost il-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea f’dawn l-aħħar xhur.

Il-proġett ġdid tal-­enerġija kif propost se jkun ifisser 50% inqas emissjonijiet u 90% inqas ta’ trab fl-arja.

It-telf fl-Air Malta niżel minn €6.1 miljun għal €3.3 miljun.

Bini ta' sptar għall-kura mentali viċin l-Isptar Mater Dei, biex il-pazjent iħossu aktar integrat fis-sistema tas-saħħa.

=== It-Tieni Budget tal-Gvern (għas-Sena 2014) ===

Wara li f'Marzu 2013, il-Gvern Laburista għadda mill-Parlament il-Budget li ma kienx għadda fil-Leġislatura ta' qabel meta waqa' l-Gvern Nazzjonalista, il-Gvern immexxi minn Muscat ressaq l-ewwel veru budget tiegħu fl-4 ta' Novembru 2013. Dan kien budget imfaħħar mill-korpi kostitwiti kollha, u f'ħafna elementi tiegħu anke mill-Oppożizzjoni Nazzjonalista. Fost l-aktar miżuri li ssemmew f'dan il-budget kien hemm li :

fil-qasam tal-'''enerġija'''
* Iraħħas il-kontijiet tad-dawl b’25%.
* Iraħħas il-kont tal-ilma b’5%.

fil-qasam tax-'''Xogħol'''
* Inaqqas il-piż tal-Income '''Tax'''
* Jiffranka kważi €6,000 lil '''sidien li jimpjegaw''' persuni bejn il-45 u l-65 sena.
* Jgħin lil min ilu jirreġistra għax-xogħol biex jidħol fid-dinja tax-xogħol, u fl-ewwel snin xorta jagħti persentaġġ tal-benefiċċju soċ­jali.
* Inaqqas it-taxxa lil min jaħdem partajm.
* Jassigura li dawk bil-paga minima ma jħallsux taxxa.
*  350 żagħżugħ li huma inattivi jew qegħdin ifittxu x-xogħol se jibbenefikaw minn attenzjoni individwali biex jintegraw fid-dinja tax-xogħol jew jibdew xi kors f’xi istituzzjoni edukattiva. Dawn iż-żgħażagħ se jibbenefikaw minn ħlas ta’ madwar €1,500 kull wieħed.
*  Se jħarreġ u jsib xogħol lil dawk il-persuni li għandhom 45 sena u aktar.
* Naqqas il-ħlas tat-taxxi ndiretti bi €11-il miljun.
* Iraħħas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma lin-negozji f’Marzu 2015.
* Titwettaq riforma fil-Pitkalija fl-interess tal-bidwi u l-konsumatur.

* Joħloq postijiet ġodda għal '''persuni b’diżabilità'''.
* Iżid l-‘allowance’ tat-tfal b’diżabilità.
* Jeħles mill-ħlas tal-bolla lil ''carers'' impjegati minn persuni b’diżabilità.

F’'''Għawdex''' 
* jingħata sussidju ta’ nofs il-paga għal min jimpjega persuni b’diżabilità.
* jingħata sussidju tal-pagi ta’ dawk l-impjegati li jinżammu jaħdmu ''full-time'' fl-''offpeak'' tal-istaġun turistiku.
* jiftaħ dar għall-anzjani li takkomoda 140 anzjan.

Fl-'''Edukazzjoni'''
* Joffri '''Child Care''' b’xejn għat-tfal ta’ kull min jaħdem.
* Jagħti żieda ta’ €700 f’‘tax credit’ lil dawk il-ġenituri li jibagħtu t-tfal tagħhom f’Child Care Centres privati.
* Iniedi servizz ġdid ta’ kolazzjon nutrittiv għat-tfal siegħa qabel tibda l-iskola.
* Jagħti bidu għall-implimentazzjoni tal-għoti tat-‘tablets’ lill-istudenti.
* Jibni ħames skejjel ġodda u jkompli jirranġa u jsebbaħ oħrajn eżistenti.
* Impenja ruħu li mhux biss iżid l-istipendji s-sena d-dieħla, imma jkompli jżid­hom ukoll fis-snin ta’ wara, kull sena.
* Jibda jagħti għall-ewwel darba stipendju lil studenti veterinarji Maltin li qegħdin jistudjaw barra minn Malta.
* Jassigura stipendju lil dawk l-istudenti li jirrepetu sena fil-kors tagħhom.
* Jagħti opportunità lill-għalliema li jagħmlu sena jistudjaw barra minn Malta u jassiguralhom is-salarju tagħ­hom.

Fit-'''trasport'''
* Jibda jħallas il-flus lil dawk kollha li ħallsu taxxa fuq ir-reġistrazzjoni tal-vettura tagħhom.
* Se jipprojbixxi vetturi industrijali kbar u żwiemel mit-toroq arterjali waqt il-ħinijiet tal-ġurnata.
* Minn Diċembru li ġej id-dħul tal-karozzi fil-Belt se jkun b’xejn wara s-2.00p.m. matul il-ġimgħa, u s-Sibt il-ġurnata kollha. Dan biex ikun mgħejjun in-negozju fil-Belt. 
* Se titnaqqas it-taxxa tar-reġistrazzjoni fuq il-karozzi u l-muturi.

Fis-'''saħħa'''
* Se jinbnew żewġ swali ġodda fl-Isptar Mater Dei li jakkomodaw 68 pazjent.
* Mis-sena d-dieħla s-servizz tal-kimoterapija se jibda jingħata f’Għawdex ukoll.
* Se jingħataw mediċini ġodda b’xejn għal diversi kundizzjonijiet ta’ mard.
* Se jibda jħallas għal żewġ ġenituri flok għal wieħed meta tfal ikollhom bżonn jitilgħu barra minn Malta għall-kura.

Fil-qasam tad-'''djar'''
* Jiffranka madwar €5,000 lil dawk kollha li se jixtru l-ewwel proprjetà tagħhom.
* Kien deċiż li jinbnew aktar appartamenti għal dawk il-persuni b’mezzi li­mi­tati.
* Se ssir manutenzjoni u tisbiħ ta’ numru ta’ Housing Estates.

Fil-qasam tal-'''anzjani u r-romol'''
* Ir-romol jirċievu l-pensjoni sħiħa bla tnaqqis.
* Se jingħata benefiċċju ta’ €300 lill-anzjani li għandhom 78 sena jew aktar u mis-sena d-dieħla dan il-benefiċċju se jingħata lil dawk l-anzjani li għandhom 75 sena u aktar.
* Se jinfetħu żewġ ‘day centres’ ġodda għall-anzjani, wieħed fil-Birgu u ieħor f’Ħal-Balzan.
* Se jimmodernizza l-qasam tat-Telecare.

=== Ħidma ekonomika tal-Gvern fit-Tieni Sena tiegħu (2014) ===

Fit-tieni ta' amministrazzjoni Laburista, l-ekonomija Maltija kompliet tikber b’rata ta’ 3.2% f’termini reali, bi tkabbir ekonomiku fost l-ogħla fl-Unjoni Ewropea. L-ammont totali tal-pagi tal-impjegati kiber b’5.6%. Fl-istess waqt, il-profitti tal-kumpaniji żdiedu b’1.7%.

F'sena, inħolqu ’l fuq minn 6,000 impjieg ġdid li jfisser aktar minn 17-il impjieg ġdid kuljum. Kien is-settur privat li xpruna l-ħolqien ta’ dawn l-impjiegi permezz tal-ingaġġ ta’ aktar minn 4,000 impjieg ġdid full-time. Setturi bħal manifattura, tar-retail u kostruzzjoni kellhom ukoll żieda fl-impjiegi. Ir-rata tal-qgħad niżlet għal 5.8 fil-mija li hi l-anqas rata li qatt rat Malta kif ukoll fost l-anqas rati fl-Unjoni Ewropea.

Iż-żieda fil-prezzijiet bdiet kull ma tmur tonqos speċjalmenti wara r-roħs fit-tariffi tad-dawl u l-ilma għall-familji. F’Settembru 2014, ir-rata tal-inflazzjoni kienet ta’ 0.6%.

Id-defiċit tal-Gvern naqas bi 2.7%.

=== It-Tielet Budget ta' Gvern Laburista (għas-Sena 2015) ===

* Se jingħata “bonus” addizzjonali ta’ darba ta’ €35 ewro fis-sena, li mhux se jkun taxxabbli.
Dan se jeħduh il-“full time” kollha li mhux qed igawdu mit-tnaqqis fit-taxxa tad-dħul, il-pensjonanti kollha u dawk kollha fuq il-benefiċċji soċjali u se tingħata wkoll “pro-rata” għall-ħaddiema “part-timers” u għall-istudenti.
Tħabbar li se jkun il-Gvern li se jħallas dan il-“bonus” ta’ darba lill-ħaddiema fis-settur privat.

* Il-kumpens għall-għoli tal-ħajja se jkun ta’ 58c fil-ġimgħa, maħdum skont il-mekkaniżmu maqbul mal-imsieħba soċjali.
It-taxxa ta’ 29% għal dawk li jaqilgħu inqas minn €60,000 se titnaqqas għal 25%.
Se jiżdied ukoll il-limitu tal-paga minima biex il-Gvern jieħu kont tal-COLA u dan se jkun qed japplika wkoll għall-pensjonijiet.
Mis-sena d-dieħla, il-Gvern se jagħti l-ammont kollu tal-COLA lill-pensjonanti sabiex jirċievu l-kumpens tal-għoli tal-ħajja.

* Qed tiddaħħal sisa fuq l-għalf għall-“fish farms”.
* Tħabbret rata ta’ sisa fuq l-inbid se tkun ta’ 20 ċenteżmu l-litru.
L-inbid huwa l-uniku alkoħol li mhux intaxxat u għalhekk qed joħloq diskrepanza fis-suq.
Il-Gvern jemmen fil-prodott lokali u għalhekk se tibda kampanja ta’ promozzjoni favur l-użu tal-inbid Malti.
* Id-dazju fuq is-sigaretti, it-tabakk tal-pipa u t-taxxa fuq prodotti oħra se jinbidlu.
* Id-dazju fuq is-servizzi tat-telefonija ċellulari se jiżdied b’1% filwaqt li d-dazju fuq is-siment se jiżdied bi €8 għal kull tunnellata.

* Qed tiġi riveduta l-bolla li titħallas fuq il-poloz tal-assigurazzjoni b’ċenteżmu fuq kull ewro bil-minimu jkun ta’ €13. Il-poloz tal-assigurazzjoni fuq il-ħajja mhux se jintlaqtu.

* Il-liċenzji tal-karozzi se jiżdiedu b’ammont marġinali.
Il-liċenzji tal-karozzi li ġew reġistrati mill-bidu tal-2009 ‘l quddiem u b’emissjonijiet tal-karbonju baxx se jibqa’ l-istess. It-taxxa tar-reġistrazzjoni għall-ATV’s jew quad bikes se titnaqqas bi kważi 50%.
Dwar il-muturi, dawk li għandhom ċilindraġġ żgħar u li jiġu klassifikati bħala “vintage” se jkunu eżentati mit-taxxa tar-reġistrazzjoni.
Tħabbret ukoll reviżjoni tar-rati mħallsa mill-krejnijiet u apparat ieħor li jintuża fil-kostruzzjoni.
“Tower Cranes” sa 10 metru kwadru se jibdew iħallsu r-rata ta’ €10 kuljum filwaqt li “tower cranes” ikbar se jibdew iħallsu €15 kuljum.

* Se tiżdied ukoll il-liċenzja tas-“swimming pools” bi 15%.

* Se jkun hemm żieda fil-miżati mid-Dipartiment tal-Gvern.

* Il-prezz tal-gass se jibqa’ stabbli għal €18 sa’ April 2015.
Id-dazju fuq il-“leaded petrol”, li jintuża mill-ajruport biss, se jiżdied b’2 ċenteżmi kull litru filwaqt li dak fuq “unleaded petrol” se jiżdied b’ċenteżmu kull litru.
Id-dazju fuq il-“gas oil”, “diesel”, “biodiesel”, “heavy fuel oil” u l-pitrolju se jiżdied b’2 ċenteżmi kull litru.
Għalkemm se jiżdied id-dazju, il-prezz tal-“petrol” u d-“diesel” xorta se jonqos.
Permezz ta’ ftehim mal-Enemalta, il-prezz tal-“petrol unleaded” se jorħos b’2 ċenteżmi għal €1.42c kull litru u dak tad-“diesel” ukoll se jorħos b’ċenteżmu għal €1.35c kull litru.
Dawn il-prezzijiet se jibqgħu stabbli sal-aħħar ta’ Marzu 2015.

* Riforma fis-sistema tat-taxxa proviżorja u dik finali dwar il-propjetà, bl-introduzzjoni ta’ taxxa finali ta’ 12%.
Mill-1 ta’ Jannar 2015 se titneħħa t-taxxa ta’ 35% u minflok se tidħol fis-seħħ taxxa finali ta’ 8% fuq il-valur tal-propjetà trasferita.
Dan ifisser li r-rata kurrenti ta’ 12% se tonqos għal 8%.
Trasferimenti ta’ propjetà se jkunu suġġetti għal taxxa finali fuq il-valur mibjugħa mingħajr ma jitnaqqsu l-ispejjeż u din it-taxxa se titħallas mal-kuntratt tal-bejgħ.
Il-konċessjoni għal min jixtri propjetà għall-ewwel darba ġew eżentati mill-boll fuq l-ewwel €150,000 tal-valur tal-propjetà.
L-iskema introdotta fl-aħħar baġit ġiet estiża sat-30 ta’ Ġunju 2015.

* L-eko kontribuzzjoni fuq it-“tyres”, skrataċ u ċertu tipi ta’ żjut qiegħda titneħħa u minflokha qed jidaħħal dazju tas-sisa.
Ir-reviżjoni fl-eko kontribuzzjoni se titneħħa minn fuq l-apparat elettroniku u li jaħdem bl-elettriku, minn mowbaljs sa’ televixins u “fridges”.
L-eko kontribuzzjoni fuq l-apparat kollu elettroniku se tispiċċa mill-1 ta’ Settembru 2015.

=== Il-Ħatra tal-President Coleiro Preca ===
Fl-4 ta' Marzu 2014 il-Prim Ministru Joseph Muscat innomina lin-Nutar [[Marie Louise Coleiro Preca]] bħala d-disa' [[President ta' Malta|President tar-Repubblika]], u t-tieni mara f'din l-ogħla kariga tal-pajjiż, u l-iżgħar President fl-età ta' 55 sena. Hija ħadet il-ħatra nhar l-4 ta' April 2014 wara li tlett ijiem qabel għadda vot unanimu mill-Parlament.

=== L-Elezzjonijiet Ewropej tal-2014 ===

Nhar l-24 ta' Mejju 2014, Muscat iffaċċja l-ewwel elezzjoni tiegħu bħala Prim Ministru, sena wara l-ħatra tiegħu. Il-Partit Laburista rebaħ l-Elezzjonijiet Ewropej għat-tielet darba b'53.3% tal-voti, 33,675 vot iktar mill-[[Partit Nazzjonalista]], li ġab 40% tal-voti. Il-Partit Laburista ġab 1.5% inqas minn kemm kien ġab fl-[[Elezzjonijiet Ewropej 2009|2009]], għalkemm irid jingħad li l-ammont ta' nies li ħargu jivvutaw fl-2014 kien 4% inqas mill-[[Elezzjonijiet Ewropej 2009|elezzjonijiet tal-2009]].

Il-kandidat minn fost it-tnax li kienu qegħdin jikkontestaw f’isem il-Partit Laburista bl-akbar għadd ta’ voti fl-ewwel għadd kien Alfred Sant, li kiseb 48,739 vot, 36% tal-voti li kiseb il-Partit Laburista.

=== Ir-Raba' Budget ta' Gvern Laburista (għas-Sena 2016) ===
'''Tnaqqis fl-Income Tax''' 

Il-Gvern se jnaqqas l-income tax. Bħalma ġara fil-Baġit preċedenti, kull min jaqla’ dħul minn impjieg jew pensjoni li ma taqbiżx il-paga minima se jerġa’ma jħallasx taxxa.

Barra minn hekk, kull min ma gawdiex mit-tnaqqis fl-income tax ta’ sentejn ilu, se jgawdi minn tnaqqis ta’ bejn €90 u €120 f’taxxa fis-sena.

'''Kumpens Għoli tal-Ħajja'''

Il-kumpens għall-għoli tal-ħajja s-sena d-dieħla ser ikun ta’ €1.75.

'''Miżuri tad-Dħul'''

Id-dazju tas-SISA fuq il-fjuwil se jogħla bi 3ċ fuq il-petrol u 3ċ fuq id-diesel. Minkejja li se jiżdied id-dazju, il-prezzijiet tal-fjuwil se jonqsu minn Jannar 2016 għaliex l-Enemed, ikkonkludiet ftehim li permezz tiegħu l-prezz tal-petrol se jorħos b’3ċ għal €1.32ċ kull litru u tad-diesel b’4ċ għal €1.22ċ kull litru.

Se jkun hemm ukoll żieda ta’ dazju tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk (sigaretti medja ta’ +30 ċenteżmu), iż-żjut lubrikanti (+0.02ċ) u s-siment (żieda ta’ €5 għal kull tunellata). L-Eko-kontribuzzjoni li kien hemm fuq il-basktijiet tal-plastik, kontenituri tal-birra, l-inbid, fermented beverages, intermediate products, xarbiet non-alkoħoliċi kif ukoll iċ-chewing gum qed titneħħa u għaldaqstant, biex jinżamm il-messaġġ favur l-ambjent filwaqt li s-sistema tkun aktar faċli li tiġi implimentata u tnaqqas l-abbużi, se tiġi sostitwita bid-dazju tas-sisa.

'''Taxxa tad-Dħul imnaqqsa għal 7.5% għall-atleti u plejers ta’ kull sport'''

Fil-baġit ta’ sentejn ilu ddaħħel rata ta’ taxxa mnaqqsa ta’ 7.5% għall–plejers tal-futbol. Is-sena l-oħra ġiet estiża għall-plejers tal-waterpolo wkoll. Minn din is-sena dan il-benfiċċju se jinfetaħ għall-plejers u atleti ta’ kull sport, li b’hekk ikunu jistgħu igawdu mir-rata favorevoli ta’ 7.5%. Dan il-benefiċċju qiegħed jiġi estiż ukoll għall-kowċis.

'''Rata ta’ VAT imnaqqsa (7%) fuq faċilitajiet sportivi'''

Se titnaqqas ir-rata ta’ VAT minn 18% għal 7% fuq kull faċilità sportiva, inklużi l-gyms, fitness centres, futbol nurseries u faċilitajiet sportivi.

'''Ħin Żejjed Maħdum mill-Pulizija ntaxxat b’rata ta’ 15%'''

B’ effett mill-1 ta’ Jannar 2016, il-ħlas li jingħata lill-pulizija għal xogħol extra duty li hu xogħol li jsir minn pulizija għal organizzazzjonijiet, individwi u kumpaniji se jibda jkun intaxxat separatament b’rata ta’ taxxa ta’ 15 fil-mija.

'''Estensjoni tal-Benefiċċju ‘In Work’'''

Koppja fejn persuna waħda biss tkun fl-impjieg bi dħul baxx u fejn hemm ulied dipendenti li għandhom inqas minn 23 sena se jingħataw il-benefiċċju ta ‘In-Work’. Dan se jkun qed jiġi estiż għal dawk il-familji b’persuna waħda li taħdem bi qligħ ta’ bejn €6,600 u €12,700. Il-beneficcju massimu se jkun ta’ €150 għal kull wild.

Madwar 3,700 familja u kważi 5,000 tifel u tifla, li ħafna minnhom jinsabu f’riskju ta’ faqar, se jibbenefikaw minn din il-miżura. L-inċentiv li t-tieni ġenitur jidħol jaħdem se jibqa’. Fil-fatt fejn iz-żewġ ġenituri ikunu f’impjieg, il-benefiċċju jogħla għall-massimu ta’ €1000 kull wild.

'''Żieda medja ta’ €5 fil-ġimgħa għal 20,000 pensjonant'''

Mal-20,000 pensjonant se jibdew igawdu sa 5 ewro żieda fil-ġimgħa, sakemm jibdew jitħallsu ż-żidiet dovuti kull sena sakemm kull pensjonant jibda jirċievi pensjoni minima nazzjonali ekwivalenti għal 60 fil-mija tad-dħul medju nazzjonali.

'''L-Għotja lil anzjani ta’ iktar 75 sena'''

L-anzjani li jkollhom minn 75 sena ‘l fuq se jibqgħu jirċievu l-għotja ta’ €300 fis-sena.

'''Fond pilota għal Live-In Carers'''

Se jitwaqqaf fond pilota ta’ miljun ewro li minnu, familji li għandhom anzjan/anzjana dipendenti u li hemm bżonn ta’ kura kostanti, se jkun qed jingħatalhom sussidju meta dawn jimpjegaw, fuq bażi ta’ full-time carer għal dan/din l-anzjan/a. Mill-fond allokat, huwa stmat li madwar 160 anzjan se jingħatalhom din it-tip ta’ għajnuna.

Huwa propost li dan is-sussidju jammonta għal €6,300 fis-sena għal kull anzjan/a bejn l-età ta’ 65-74, u sussidju ta’ €6,100 għal dawk ta’ età minn 75 sena ’l fuq, meta dawn jipprovdu dokumenti li qed jimpjegaw carer għal dan l-iskop. Meta kkumparat li dawn il-160 anzjan jidħlu f’xi istituzzjoni, dan jammonta għal spiża ta’ madwar €2.35 miljun. Għalhekk, b’dan il-fond ta’ miljun ewro, il-Gvern se jkun qiegħed jiffranka d-differenza ta’ madwar €1.35 miljun.

'''Estiż il-programm ta’ Childcare b’xejn'''

Din is-sena l-Gvern se jkomplu bil-programm ta’ Childcare b’xejn b’valur ta’€5,000 għal kull wild.

'''Childcare Centres Ġodda'''

Hu ppjanat li jinfetħu Child Care Centres ġodda għat-tfal f’Ħaż-Żebbuġ, San Ġiljan, u Wied il-Għajn.

'''Eżenzjoni għall-First Time Buyers'''

L-eżenzjoni mill-boll għal first time buyers ser tiġi estiża. Il-Gvern se jġedded dan il-programm sa tmiem is-sena d-dieħla sabiex iż-żgħażagħ jiffrankaw sa €5,000 fuq l-ewwel dar tagħhom. Dan se jkun b’seħħ b’lura għal konvenji li sena mill-1 ta’ Lulju li għadda meta għalaq il-programm l-ieħor. Dawk il-first time buyers li laħqu għamlu konvenju u kuntratt wara l-ewwel ta’ Lulju se jingħataw refund tal-boll li ħallsu.

'''Penali fuq Proprjeta’ Kummerċjali Abbandunata'''

Il-Gvern jixtieq jgħolli l-livell tal-ambjent li ngħixu fih u l-proprejatà abbandunata hija fattur li tkerrah il-bliet tagħna. Għal dan il-għan il-Gvern qal li se jikkonsulta l-pubbliku u s-settur tal-proprejeta biex jiġi mfassal pjan biex għall-ewwel darba jiġi stabbilit obbligu fil-liġi li proprjetà tinżamm fi stat tajjeb. L-ewwel fil-mira tal-Gvern se jkun bini kummerċjali bħal showrooms li tħallew mitluqa u miftuħa, u f’ċertu każijiet b’mod perikolużfejn faċilment jista’ jweġġa’ xi ħadd

'''Rifużjoni ta’ VAT imħallsa fuq it-taxxa ta’ reġistrazzjoni tal-karozzi'''

Is-sena li jmiss se jitħallsu lura l-ammont kollu ta’ taxxa lil dawk li rreġistraw vettura matul l-2005. Għalhekk matul is-sena d-dieħla se tinħareġ skema oħra għal min irreġistra vettura bejn l-1 ta’ Jannar u l- 31 ta’ Diċembru 2005 u kien eliġibbli fl-iskema li kienet inħarġet matul l-2014. Dan ifisser li sal-aħħar tas-sena d-dieħla se jkunu tħallsu lura b’ kollox madwar €9.7 miljun f’taxxa li kienet inġabret żejda.

'''Kontribuzzjoni Ambjentali ta’ 50ċ minn kull turist'''

Il-Gvern ħa d-deċiżjoni li mill-1 t’April 2016, se tiddaħħal kontribuzzjoni ambjentali li se titħallas mit-turisti kollha, mill-eta’ ta’ 18 il-sena ‘l fuq, li jżuru pajjiżna. Din se titħallas bir-rata ta’ 50 ċentezmu għal kull lejl li t-turist iqatta’ Malta, iżda sa massimu ta’ €5 għal kull żjara. Għal dan il-għan ser isiru d-diskussjonijiet kollha mal-partijiet involuti dwar it-twettiq ta’ din il-miżura.

Id-dħul minn din il-miżura, li mistenni jkun ta’ madwar €5 miljuni, ser jitħaddem mill-Fondazzjoni għall-Iżvilupp Ta’ Żoni Turistiċi bil-għan li jsir upgrading, titjib u manutenzjoni ta’ żoni pubbliċi ewlenin fil-pajjiż.

'''Żieda ta’ 3 ċenteżmi fid-dazju tal-petrol u d-diesel u 30 ċenteżmu fuq is-sigaretti'''

Miżuri oħra fiskali jinkludu d-dazju tas-sisa fuq il-fjuwil li se jogħla bi 3 ċenteżmi fuq il-petrol u 3 ċenteżmi fuq id-dijżil. Minkejja ż-żieda iżda, il-Ministru Scicluna qal li minn Jannar tas-sena d-dieħla l-prezzijiet tal-fjuwis se jonqsu – 3 ċenteżmu fuq il-petrol għal ewro u 32 ċenteżmu kull litru u 4 ċenteżmi fuq id-dijżil għal ewro u 22 ċenteżmu kull litru.

Se tiżdied is-sisa fuq it-tabakk bi 30 ċenteżmu; kif ukoll fuq iż-żjut lubrikanti b’żewġ ċentżmi, u s-siment b’5 ewro. Se titneħħa l-ekokontribuzzjoni fost orhajn fuq il-basktijiet tal-plastik u kontenituri tal-plastik u minflok ser tidhol fuqhom is-sisa biex jinqata l-abbuz u fl-istess waqt ser ikun hemm ukoll taxxa tas-sisa fuq ic-chewing gum.

'''Ingaġġ ta’ spetturi tax-xogħol biex jiġġieldu l-prekarjat'''

Fil-ġimgħat li ġejjin, il-Gvern se jkun qed jingaġġa seba’ spetturi tax-xogħol u staff ieħor biex ikunu mħarsa wkoll ir-regolamenti tal-Gvern kontra x-xogħol prekarju.

Id-Dipartiment għall-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali se jkun ukoll qed jippubblika u jqassam Charter bil-kundizzjonijiet bażiċi tax-xogħol f’kull dar f’Malta u Għawdex sabiex il-partijiet kollha involuti, inklużi ħaddiema f’setturi vulnerabbli, ikunu mgħarrfa bil-kundizzjonijiet bażiċi li huma jistennew li jkollhom fil-postijiet tax-xogħol rispettivi tagħhom.

=== Il-Ħames Budget ta' Gvern Laburista (għas-Sena 2017) ===
Budget li jrid iwassal biex fi żmien tliet snin it-tfal kollha f’familja fejn minn tal-inqas taħdem persuna waħda jkunu ħarġu mill-faqar. L-uniku gvern fl-istorja li naqqas kull sena t-taxxa tad-dħul u li żied il-pensjonijiet fi kwart ta’ seklu għat-tieni darba konsekuttiva.

L-ikbar tliet miżuri ta’ dan il-baġit huma;

Kull min hu fuq il-paga minima se jieħu żieda

Se jiżdied id-dħul tal-pensjonanti

Se tiżdied l-għajnuna lil eluf ta’ familji li jgħixu f’post mikri

'''Miżuri li jinċentivaw lin-nies biex jaħdmu'''

Fl-aħħar żewġ baġits daħlet l-iskema tal-in work benefit fejn fl-ewwel sena kienet għal familji bi dħul baxxa u żewġ ġenituri li jaħdmu u din is-sena kienet estiża għal familji bi dħul baxx fejn jaħdem ġenituri wieħed. Din is-sena l-gvern se jgħolli c-ceiling.

Għal koppji li jaħdmu t-tnejn is-ceiling se jogħla minn €20,400 għal €24,000 fis-sena. Għas-single parents li jaħdmu s-ceiling se jogħla minn €15,000 għal €16,500 fis-sena. Filwaqt li koppji fejn wieħed biss jaħdem is-ceiling se jogħla minn €13,000 għal €16,500 fis-sena.

Għal koppji li se jaħdmu tnejn il-benefiċċju se jiżdied minn €1,000 għal €1,200 fis-sena. Għas-single parents li jaħdmu ir-rati se jgħolew b’€50 fis-sena għal €1,250 fis-sena. Filwaqt li għal koppji fejn wieħed biss jaħdem ir-rati se jgħolew minn €150 sa massimu ta’ €350 fis-sena skont id-dħul.

Se ssir riforma fl-għajnuna supplimentari li titħallas lill-ħaddiema miżżewġin u m’għadndhomx tfal u ma jiħdux childrens allowance.  Is-ceiling se jiżdied minn €11,089 għal €13,000.

Iżda, mhux biss. Persuni single li jaħdmu u d-dħul tagħhom ma jaqbiżx id-9,012 se jibbenefikaw minn żieda ta’ €126.36.

Minn din ir-riforma se jgawdu mal-ħdax-il elf koppja u ħames t’elef persuna single. Total ta’ sebgħa u għoxrin elf persuna.

Permezz ta’ dawn ir-riformi u meta wieħed jieħu inkonsiderazzjoni l-COLA kull min qiegħed bil-Minimum wage se jiżdied b’minn tal-inqas erbgħa ewro fil-ġimgħa, jew mitejn u tmin ewro fis-sena. Żieda li se jerfagħħha kollha l-gvern.

'''Inizjattivi biex ikattru l-investiment'''

* Minn jinvesti f’negozji żgħar u medji ġodda jingħata ''tax credit'' sa massimu ta’ kwart ta’ miljun ewro.
* Biex tonqos il-burokrazija, kumpaniji żgħir li jkunu għadhom kif jibdew m’għandhomx għalfejn jagħmlu ''audit'' finanzjarju.
Dawn kienu tnejn mill-miżuri mħabbra waqt il-qari tal-baġit għall-2017, li jinkludi numru ta’ inizjattivi maħsuba biex ikattru l-investiment.

Il-Gvern se jinvesti €30 miljun f’Bank ta’ Żvilupp li se jkollu kapital awtorizza ta’ €200 miljun.

Mill-fond strateġiku ta’ investiment, grazzi għall-miljuni ta’ ewro li daħlu mill-programm ta’ ċittadianza b’investiment, se jkunu investiti miljuni ta’ ewro f’diversi oqsma.

Se ssir reviżjoni li biha persuni bi dħul minn dividends jiffrankaw bejniethom maż-żewġ miljun ewro.

Wara li sar ''memorandum of understanding'' bejn il-Gvern u l-kumpanija Huawei, se jsir ċentru konġunt ta’ innovazzjoni bejn l-Università ta’ Malta u l-Huawei għall-iżvilupp ta’ applikazzjonijiet tal-informatika.

'''Drittijiet tal-Ħaddiema'''

Wara diskussjonijiet bejn l-imsieħba soċjali fi ħdan il-Bord għar-Relazzjonijiet Industrijali, matul is-sena li ġejja se jidħlu fis-seħħ emendi importanti fil-liġi tax-xogħol.

Is-sena 2017 se tkun sena li fiha d-Dipartiment tax-Xogħol, minbarra li jkompli jaħdem bis-sħiħ kontra l-prekarjat, jibda jagħmel użu minn sistema elettronika aġġornata li qed tiġi żviluppata li permezz tagħha jkunu jistgħu jsiru spezzjonijiet f’postijiet tax-xogħol f’anqas ħin u b’aktar effiċjenza.

Fil-kuntest tal-proposta li għandu jingħata ħlas ugwali għal xogħol tal-istess valur, fl-2017 se jinfetaħ proċess ta’ konsultazzjoni mal-istakeholders kollha involuti, inklużi dawk involuti f’aġenziji ta’ xogħol temporanju, biex jinġabar tagħrif sħih dwar l-implikazzjonijiet kollha ta’ pass bħal dan li permezz tiegħu l- paga u l-kundizzjoniet tax-xoghol ta’ ħaddiema ta’ kuntrattur (sub- contractor) ikunu fuq l-istess livell bħal dawk tal-ħaddiema li jkunu tal-post fejn huma jkunu qed jaħdmu.

'''Leave tal-mard (sick leave)'''

Il-Gvern se jniedi proċess ta’ konsultazzjoni dwar il-proposta li ġenitur ikun jista’ jibbenefika minn leave tal-mard meta jimirdu t- tfal.

'''Għajnuna finanzjarja f’każ ta’ inċident fatali jew gravi fuq il-post tax-xogħol.'''

Matul is-sena id-dieħla l-impjegati kollha fis-servizz pubbliku se jkunu qed jingħataw aktar dettalji fuq din il-miżura.

'''Il-bidliet fil-qasam tas-saħħa'''

* ''Il-pazjenti bid-dijabete se jkollhom benefiċċji ġodda''
* ''Konsultazzjoni dwar leave mediku speċjali''
* ''Iktar persuni li jibbenefikaw mill-karta r-roża u għalhekk iktar mediċini b’xejn''
* ''Liġi ġdid kontra t-tipjip fil-karozza fil-preżenza tat-tfal''
Fil-qasam tas-saħħa se jibqgħu l-prijoritajiet  li jonqos iż-żmien ta’ stennija għall-operazzjonijiet u fl-emerġenza fost oħrajn.

Is-sena d-dieħla se tkompli tkun estiża l-kura primarja u jingħata bidu għal hub reġjonali fis-sit fejn kien hemm il-ground Pace Grasso. Se jibda wkoll il-proġett li se jwassal għal ċentru ta’ saħħa ġdid f’Ħal Kirkop.

Is-sena d-dieħla se tibda ħidma li għandha twassal biex fis-snin li ġejjin ikollna sptar speċjalizzat fil-kura għall-ommijiet u t-tfal.

Il-proġett pilota li li jwassal għal mediċini fid-djar tal-pazjenti l-fuq minn sebgħin sena jew li għandhom problemi ta’ mobbiltà se jilħaq aktar lokalitajiet.

Bil-għan li jindirizza l-problema tad-dijabete, se jiddaħlu mediċini ġodda fil-formolarju tal-gvern u nintroduċu insulini ġodda. Se jingħataw b’xejn ukoll glucose sticks għal min ibati mid-dijabete tat-tip wieħed u tip tnejn. Il-pazjenti bid-dijabete se jkollhom benefiċċji ġodda.

Pazjenti dijabetiċi bil-kartuna s-safra se jibdew jibbenefikaw minn kura dentali bla ħlas; sussidju fuq in-nuċċalijiet; aċċess għal antibijotiċi b’ xejn, kif ukoll kontra l-kura taz-zokkor.

Fil-formolarju tal-Gvern se jidħlu wkoll mediċini ġodda kontra l-kanċer.  Il-Gvern se jikkonsulta mal-imsieħba soċjali dwar l-introduzzjoni ta’ ''leave'' mediku speċjali bi ħlas b’żieda mal-''leave'' ta’ mard statutorju lil ħaddiem li jkunu qed jieħdu xi forma ta’ kura kontra din il-marda.

Se jkun hemm iktar persuni li jibbenefikaw mill-karta r-roża u għalhekk iktar mediċini b’xejn. Filwaqt li l-gvern se jniedi proċess ta’ konsultazzjoni dwar il-proposta li ġenitur ikun jista’ jibbenefika minn leave tal-mard meta jimirdu t-tfal.

Mill-ewwel ta Jannar se jsir kontra l-liġi tipjip f’karozzi fil-preżenza tat-tfal.

'''Edukazzjoni'''

Għat-tielet sena konsekuttiva, se jinbnew tliet skejjel ġodda. Din id-darba f’San Pawl il-Baħar, Marsascala, u r-Rabat Għawdex. Se jinbena ċentru ġdid għall-ħarsien tat-tfal fl-iskola Primarja ta’ San Ġiljan. Dan flimkien ma’ xogħol fi skejjel oħra.

Għal sena oħra se jerġgħu jiżdiedu l-istipendji ''pro rata,'' biż-żieda għall-għoli tal-ħajja. Dawk li jattendu l-Alternative Learning Programme f’Raħal Ġdid se jieħdu stipendju.

Studenti b’diżabbiltà u studenti li jgħixu fid-djar tal-Knisja u konservatorji se tingħatalhom b’mod awtomatiku l-għotja supplimentari mal-istipendju.

Għas-sena d-dieħla wkoll se jkunu allokati €400,000 għal ħaddiema minn skejjel statali u minn skejjel oħra li jitolbu ''leave'' mħallas biex ikollhom ċans jistudjaw.

Se jkunu investiti madwar seba’ miljun ewro fl-Università fi proġett kapitali li jinkludi l-estensjoni ta’ laboratorji, faċilitajiet, residenza u parkeġġ f’Tal-Qroqq.

Investimenti oħra se jsiru fl-MCAST.

'''Ġustizzja'''

Fl-2017 se jkunu qed jitwettqu dawn il-miżuri prinċipali fil-qasam tal-ġustizzja
* aktar prosekuzzjonijiet jitmexxew mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u mhux mill-Korp tal-Pulizija;

* jitwaqqaf reġistru elettroniku ta’ kumpaniji jew persuni dikjarati insolventi;

* tkompli tissaħħaħ il-medjazzjoni bħala mod alternattiv biex wieħed jirriżolvi t-tilwim; u

* ikompli jiżidied l-ammont ta’ atti ġudizzjarji li jistgħu jiġu preżentati online;
Fl-2017 se jiżdiedu tlett awli ġodda fil-bini tal-Qorti biex l-ammont ta’ awli jitla’ għal 27 u nagħmlu faċilitajiet infrastrutturali oħra bħal-librerija u training room ġdida.

Se jsir studju dwar jekk wasalx il-mument li f’pajjiżna jkollna mill-ġdid sezzjoni tal-Kummerċ fi ħdan il-Qorti Ċivili.

Se tkompli tissaħħaħ l-Aġenzija tal-Għajnuna Legali u titwettaq il-wegħda li jiġi assenjat imħallef biex iservi fil-Qorti ta’ Għawdex.

Se jkomplu jiżdiedu r-riżorsi u jitjiebu iktar il-faċilitajiet eżistenti fil-Qorti tal-Familja.

Fl-2017 se jkun estiż il-proġett pilota tas-sistema ġdida tal- informatika fil-kamp kriminali.

=== Kontroversji fl-Ewwel Leġislatura ===

====Diċembru 2014 u April 2015: Iż-Żjarat fl-Ażerbajġan====

F'Diċembru 2014, Joseph Muscat, Keith Schembri, [[Konrad Mizzi]] u Kurt Farrugia żaru l-[[Ażerbajġan]] għal laqgħat mal-President tal-Ażerbajġan, [[wikipedia:Ilham_Aliyev|Ilham Aliyev]]. Id-delegazzjoni ma kinitx akkumpanjata minn ġurnalisti jew rappreżentanti taċ-ċivil. Iż-żjara l-[[Ażerbajġan]] ġiet żvelata biss mill-gazzetta &quot;The Sunday Times of Malta&quot; dakinhar stess.&lt;ref&gt;http://www.timesofmalta.com/articles/view/20141214/local/PM-s-visit-to-Azerbaijan-is-shrouded-in-secrecy.548107&lt;/ref&gt; Il-ftehim għax-xiri taż-żejt li irriżulta minn din iż-żjara ġie ffirmat mingħajr rappreżentanza mill-Kumitat għax-xiri taż-żejt.&lt;ref&gt;http://www.independent.com.mt/articles/2014-12-21/local-news/Malta-s-shady-deal-with-Azerbaijan-raises-questions-6736127681&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.trend.az/azerbaijan/politics/2343854.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://daphnecaruanagalizia.com/2014/12/flash-news-from-baku-maltese-government-signs-two-agreements-with-azerbaijan/&lt;/ref&gt;

F'April tal-2015, Muscat reġa’ jżur l-[[Ażerbajġan]]. Għall-darb’oħra, iż-żjara l-[[Ażerbajġan]] ma ġietx akkumpanjata la mill-media u lanqas minn rappreżentanza miċ-ċivil.&lt;ref&gt;http://www.independent.com.mt/articles/2015-04-27/local-news/Why-is-Joseph-Muscat-so-interested-in-Azerbaijan-Nationalist-Party-asks-6736134519&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.maltatoday.com.mt/news/national/52287/opposition_questions_muscats_personal_interest_in_azerbaijan#.WQOz01KB1-U&lt;/ref&gt;

====April 2016: Konrad Mizzi fil-Panama Papers====

Muscat iħabbar ''reshuffle'' fil-Kabinet fit-28 t'April 2016 wara li isem [[Konrad Mizzi]] deher fl-hekk imsejħa [[wikipedia:Panama_Papers|Panama Papers]]. Muscat neħħa lil Mizzi minn Ministru tas-Saħħa u l-Enerġija, filwaqt li żammu bħala Ministru bla portafoll fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru. Il-Prim Ministru nnifsu ħa r-responsabbiltà tas-settur tal-enerġija filwaqt li [[Chris Fearne]] laħaq Ministru tas-Saħħa. Fl-istess jum tħabbar li Konrad Mizzi kien se jirriżenja minn Deputat Mexxej tal-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista]].&lt;ref&gt;http://www.independent.com.mt/articles/2016-04-28/local-news/Konrad-Mizzi-removed-from-energy-health-portfolio-to-remain-minister-under-PM-6736157042&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |data-aċċess=2017-04-28 |titlu=Archive copy |url=http://parlament.mt/mizzi-konrad |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20170326052431/http://parlament.mt/mizzi-konrad |arkivju-data=2017-03-26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== April 2017: L-allegazzjoni ta' Egrant ====
Nhar l-20 ta' April, [[Daphne Caruana Galizia]], fil-blogg tagħha allegat li l-kumpanija Egrant hija ta' [[Michelle Muscat]], mart il-Prim Ministru, u li minn din il-kumpanija għaddew mal-$1 miljun mingħand bint il-mexxej tal-Ażerbajġan, Ilham Aliyev. Fil-blogg ta' Caruana Galizia, u anke fil-media tal-Partit Nazzjonalista ingħad li hemm dokumenti li jippruvaw li l-kumpanija Egrant hi ta' Michelle Muscat. L-istorja qajmet furur u l-Kap tal-Partit Nazzjonalista [[Simon Busuttil]] talab għar-riżenja ta' Muscat. Il-PN beda kampanja biex Joseph u Michelle Muscat ikunu arrestati, b'banners ma' diversi każini li juru lil Muscat fil-ħabs. 

F'konferenza tal-aħbarijiet f'Kastilja, il-Prim Ministru ċaħad kategorikament, &quot;u naħlef f'ismi, f'isem marti u l-familja tiegħi li kelli qatt kelli jew għandi xi tip ta' kont jew kumpanija mhux dikjarati f'Malta jew barra.&quot; Żied jgħid li la hu u lanqas martu qatt iffirmaw dokumenti biex jitrasferixxu ishma ta' xi kumpanija fuqu fil-futur. Muscat kompla jgħid li hu u martu, qabel ma daħal għall-ħajja politika iddeċidew li jiftħu mill-inqas libelli u jagħtu kas mill-inqas lil Daphne Caruana Galizia. Minkejja dan, Joseph Muscat qal li f'dan il-mument ma jistax ma jiħux azzjoni, &quot;speċjalment meta dan huwa sostnut bl-aktar mod inetiku mill-Kap tal-Oppożizzjoni u l-media tal-Partit Nazzjonalista.&quot;

Muscat qal li hu u martu se jkunu qed jiftħu proċeduri legali kontra Daphne Caruana Galizia u l-mezzi tax-xandir tal-PN, &quot;talli qegħdin jirrepetu din il-gidba faħxija.&quot; Muscat appella wkoll li jekk hemm xi ħadd għandu l-iċken prova, din tinħareġ b'mod immedjat, u jsiru l-verifiki kollha neċessarji tal-awtentiċità, &quot;għaliex jekk hawn min wasal biex jagħmel din l-ikbar gidba faħxija, xejn ma neskludi li hawn min hu lesti li jagħmel il-falsifikazzjonijiet.&quot;

Muscat qal li hu m'għandu xejn x'jaħbi u li, &quot;nittama li qabel rikeb fuq dan il-karru moqżież, Simon Busuttil għamel il-verifiki tiegħu,&quot; waqt li sostna li  se jżomm responsabbli lill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Il-Prim Ministru talab li ssir Inkjesta Maġisterjali.

===== L-allegazzjonijiet jinstabu li kienu foloz =====

Nhar it-22 ta' Lulju 2018, wara kważi sena u nofs, [[Inkjesta Egrant|l-Inkjesta]] tal-Maġistrat Aaron Bugeja dwar il-kumpanija Egrant ikkonkludiet li l-ishma f’din il-kumpanija ma kinux tal-Prim Ministru Joseph Muscat, ta’ martu Michelle, jew ta’ xi membru tal-familja tagħhom. Il-konklużjonijiet prinċipali tal-inkjesta ġew ippubblikati mill-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali.

L-inkjesta stabbiliet li l-Prim Ministru u martu ma kinux involuti f’korruzzjoni jew f’ħasil ta’ flus u xejnet l-allegazzjoni li kien hemm miljun dollaru li ġew trasferiti mill-kont bankarju tal-familja Aliyev fl-Ażerbajġan għall-kont ta’ Egrant. L-inkjesta tal-Maġistrat Bugeja sabet li ġew falsifikati dokumenti u firem, dikjarazzjonijiet ta’ xhieda ewlenin li ma qablux, u li l-allegazzjoni li c-Chairman tal-Bank Pilatus ħa evidenza f’bagalji ma ġietx sostnuta b’filmati miġbuda minn kameras tas-sigurtà.

L-inkjesta maġisterjali ntalbet tara wkoll jekk il-Prim Ministru jew membri tal-familja tiegħu jew John Dalli, Keith Schembri u Konrad Mizzi għandhomx kontijiet bankarji fil-bank Pilatus u jekk xi ħadd minnhom kienx involut f’xi transazzjonijiet suspettużi jew f’atti ta’ korruzzjoni jew ħasil ta’ flus ma’ persuni mill-Azerbaijan bil-Bank Pilatus. Dwar dan, il-Maġistrat Bugeja kkonkluda li ma nstabx li xi ħadd minn dawn il-persuni setgħu kienu involuti f’korruzzjoni, ħasil ta’ flus jew transazzjonijiet finanzjarji suspettati minn kontijiet ta’ Ażeri esposti politikament permezz ta’ kontijiet fil-Bank Pilatus. Din il-konklużjoni twieġeb għall-allegazzjoni ta’ Daphne Caruana Galizia li aktar minn miljun dollaru ġew trasferiti f’salt minn kumpanija fl-Azerbaijan għall-kumpanija Egrant.

== Prim Ministru ta' Malta - It-Tieni Leġislatura (2017-2020) ==
Nhar l-1 ta' Mejju 2017, 11-il jum biss wara l-allegazzjoni serja ta' [[Daphne Caruana Galizia]] u l-instabbiltà li nħolqot fil-pajjiż bl-akkużi ta' korruzzjoni fil-konfront tal-Prim Minustru u ta' martu, Muscat ħabbar waqt mass meeting tal-Partit Laburista fl-okkażjoni ta' Jum il-Ħaddiem, li wara, dakinhar stess kien se jmur għand il-President tar-Repubblika [[Marie Louise Coleiro Preca]] fil-Palazz ta' Sant'Anton biex jissuġġerilha li l-Parlament jiġi xolt u tissejjaħ elezzjoni ġenerali bil-Parlament ixolji dakinhar stess, waqt li l-elezzjoni ġenerali ssir is-Sibt 3 ta’ Ġunju 2017.

Għall-[[Elezzjonijiet Ġenerali 2017 (Malta)|Elezzjonijiet Ġenerali]], 333,380 kienu eliġibbli li jivvutaw, wara waħda mill-iqsar kampanji elettorali fl-istorja ta' Malta, uffiċjalment ħames ġimgħat. Il-[[Partit Laburista (Malta)|Partit Laburista]] kiseb 170,976 vot; 35,280 aktar mill-[[Partit Nazzjonalista (Malta)|Partit Nazzjonalista]] li kiseb 135,696 vot; u bħala persentaġġi l-PL ġab 55% u l-PN 43.7%, kważi ripetizzjoni tal-istess riżultat tal-[[Elezzjonijiet Ġenerali 2013 (Malta)|Elezzjonijiet Ġenerali 2013 (Malta).]]Fil-fatt din kienet l-ikbar rebħa elettorali f'Malta minn wara t-Tieni Gwerra Dinjija sal-lum.

=== Is-Sitt Budget ta' Gvern Laburista (għas-Sena 2018) ===
Fid-9 ta' Ottubru 2017, tressaq il-Budget għall-2018, budget li ma kien fih ebda żieda fit-taxxa, filwaqt li kien fih pakkett ta’ miżuri u benefiċċji b’valur ta’ €35 miljun li ser jolqtu prattikament lill-ħaddiema u l-pensjonanti kollha. Il-mira tal-''Budget'' hija li l-Gvern anke s-sena d-dieħla jkollu ''surplus'' ta’ madwar €100 miljun  b’riżultat taż-żieda fl-attivita ekonomika li tiġġenera aktar dħul għall-Gvern.

'''Benefiċċji għall-Ħaddiema'''

Bit-tema, Malta lesta għall-futur, il-''Budget'' fost oħrajn jinkludu benefiċju għal madwar 200,000 ħaddiem li  s-sena d-dieħla se jirċievu ''rebate'' tat-taxxa li jvarja bejn €40 u €68 li se jitħallas anke lil persuni li ma humiex taxxabbli. Ser tiżdied ġurnata mal-leave tal-ħaddiema.

Mal-200,000 ħaddiem, is-sena id-dieħla ser jirċievu rebate tat-taxxa li jvarja bejn €40 u €68 li ser jitħallas anke lill-persuni li ma humiex taxxabbli. Ser tiżdied ġurnata mal-leave tal-ħaddiema biex tibda titwettaq il-weghda tal-kumpens għall-festi pubbliċi li jaqgħu fit-tmiem il-ġimgħa. Il-ħaddiema fil-''community workers’ scheme'' ser jingħataw żieda ta’ €200 fix-xahar.

Il-Gvern ser jalloka €10 miljun biex isewwi l-inġustizzji ma’ bosta kategoriji ta’ ħaddiema.

'''Benefiċċji lill-Pensjonanti'''

Minbarra l-kumpens tal-għoli tal-ħajja li se jkun ta’ €1.75 fil-ġimgħa, il-pensjonanti kollha anke dawk li jirċievu pensjoni mhux kontributorja, ser jingħataw żieda oħra ta’ €2 fil-ġimgħa, waqt li mhux ser iħallsu taxxa fuq l-ewwel €13,200.

Għall-pensjonanti wkoll, il-Gvern ser jerga’ joħroġ bond iehor 62+ b’rata ta’ imgħax vantaġġjuża. Ġenituri li jadottaw ser jingħataw għotja ta’ €10,000 waqt li l-benefiċċju tal-''foster carers'' ser jiżdied minn €70 għal €100 fil-ġimgħa.

'''Edukazzjoni'''

Fil-qasam tal-edukazzjoni fuq medda ta’ sentejn, ser jispiċċa l-ħlas għall-eżamijiet tas-SEC u tal-MATSEC, miżura li tista’ €2 miljun. Mill-2018, ser ikun provdut trasport b’xejn ghat-tfal fl-iskejjel privati u tal-Knisja. Ser tkun estiża l-iskema tat-trasport pubbliku b’xejn li din is-sena kienet għall-persuni li għalqu 18-il sena li minnha ser igawdu ż-żgħażagħ fl-età bejn is-16 u l-20 sena. Tħabbret ukoll eżenzjoni mit-taxxa ta’ sena jew sentejn għal min jikseb Masters jew Phd wara kors ''full-time'' b’ċerti kundizzjonijiet.

'''Suq tal-Propjetà'''

Il-Budget fih sensiela ta’ miżuri għas-suq tal-propjetà. Fost oħrajn ser tkun estiza l-iskema tal-''first-time buyers'' u issa persuni li jbiegħu l-propjetà tagħhom u jixtru propjetà oħra minflokha ser jibbenefikaw sa €3,000 ħelsien mit-taxxa tal-boll. Fis-suq tal-kera fost oħrajn ser tiddaħħal ir-reġistrazzjoni tal-kuntratti tal-kirjiet biex is-sidien u l-kerrejja igawdu mill-protezzjoni tal-liġi u ser issir reviżjoni tal-liġi tal-kera. Il-Gvern ser iwessa’ l-kriterji għas-sussidju tal-kera li għandu jgħin l-iżjed lill-pensjonanti.

Miżura oħra hija għotja mill-Gvern ta’ €25,000 għat-tiswija ta’ djar abbundannati li s-sidien tagħhom ikunu lesti jirranġawhom u jgħadduhom lill-Awtorità tad-Djar għal 10 snin għall-akkomodazzjoni soċjali. L-anzjani li joqogħdu f’appartamenti tal-Gvern u jirritornaw iċ-ċwievet meta jidħlu fid-djar tal-anzjani ser jibbenfikaw billi jonqos minn 80 għal 60% l-ammont li jitnaqsilhom mill-pensjoni.

'''Trasport'''

Ser titneħħa t-taxxa tar-reġistrazzjoni fuq vetturi ''hybrid'' u tal-elettriku.

=== Is-Seba' Budget ta' Gvern Laburista (għas-Sena 2019) ===

* Se jingħata kumpens ta’ €2.33 għall-għoli tal-ħajja;
* Il-kumpens għall-għoli tal-ħajja se jingħata ''pro–rata'' fl-istipendji;
* Il-ħaddiema se jibbenefikaw minn ġurnata oħra ''leave'', it-tieni waħda miżjuda f’sentejn;
* Il-ħaddiema bil-paga minima se jieħdu wkoll żieda ta’ €3 fil-ġimgħa minbarra l-kumpens għall-għoli tal-ħajja ta’ €2.33 ;
* Il-Paga minima se tibqa’ ma tiġix intaxxata;
* Familji b’paga minima se jieħdu żieda ta’ €96 fiċ-''children’s allowance'' għal kull wild (jekk jaqilgħu inqas minn €20,00 f’sena);
* €40 – €68 f’rifużjoni tat-taxxa għat-tieni sena, miżura li se tolqot 200,000 ħaddiem
* Min jaħdem għal rasu se jkun jista’ japplika għall-benefiċċji tal-qgħad skont il-kontribuzzjonijiet imħallsa;
* Membri tal-Forzi tas-Sigurtà li jmutu jew isofru diżabiltà permanenti waqt ix-xogħol se jingħataw kumpens;
* 92,000 pensjonant se jieħdu żieda ta’ b’€4.50 fil-ġimgħa inkluża l-COLA
* Żieda fil-bonus ta’ €50 għal dawk li ma ħallsux bolol biżżejjed bejn sena u ħames snin. Il-benefiċċju se jiżdied minn €150 għal €200 fis-sena. Min ħallas aktar minn 5 snin bolol se jiżdied minn €250 għal €300;
* Se jingħata ħlas lura tal-VAT li tħallset żejda fuq it-taxxa tar-reġistrazzjoni tal-karozzi li nxtraw fl-2008. Dan se jkun l-aħħar pagament biex il-Gvern ikun ta €25miljun lura lill-familji;
* Persuni b’diżabiltà li ma jistgħux jaħdmu se jingħataw €150 fil-ġimgħa minflok €140. 600 persuna oħra se jkunu jibbenfikaw minn din il-miżura;
* Ġenituri ta’ tfal b’diżabiltà se jingħataw €25 fil-ġimgħa, żieda ta’ €5 fil-ġimgħa;
* Ġenituri ta’ tfal fi skejjel indipendenti se jibbenefikaw minn rifużjoni tat-taxxa, b’żieda ta’ €300 għal kull wild.
* Se tingħata rifużjoni tat-taxxa ta’ €70 fuq xiri u installazzjoni ta’ Reverse Osmosis fid-djar;
* Koppji se jingħtaw rifużjoni tat-taxxa fuq spejjeż tat-tieġ, li issa se tlaħħaq l-€2,000;
* Xerrejja se jibbenefikaw minn tnaqqis ta’ 5% minn fuq e-books jew strumenti mużikali, anke jekk jinxtraw mnn barra;
* Se jkun hemm ukoll tnaqqis fit-taxxa tal-boll minn 5% għal 1.5% għal trasferiment tan-negozji se jkun estiż b’sena.

'''Akkomodazzjoni soċjali'''

* Se jitkompla l-proġett ta’ €50 miljun għall-bini ta’ 700 residenza ġdida;
* Se tkompli r-riġenerazzjoni ta’ oqsma ta’ djar diġà eżistenti;
* Persuni li għandhom aktar minn 40 sena li jixtru dar se jħallsu nofs il-propjetà u jissellfu għan-nofs l-ieħor. Il-Gvern se jkun qed iħallas l-imgħax fuq dan;
* L-iskemi tal-''first-time buyers'' u s-''second-time buyers'' ġew estiża għal sena oħra;
* Propjetà li tinxtara f’Għawdex se tara tnaqqis fit-taxxa tal-boll minn 5% għal 2%.

'''Trasport u Infrastruttura'''

* Is-servizz ta’ trasport pubbliku b’xejn se jkun estiż għal żgħażagħ ta’ bejn is-16 u l-20 sena;
* Studenti ta’ bejn l-14 u l-15-il sena se jingħataw iTal-Linja Card b’xejn;
* Żgħażagħ li għandhom aktar minn 20 sena, u għadhom jistudjaw fuq bażi ''full-time'', ukoll se jibbenefikaw minn trasport pubbliku b’xejn;
* Il-Gvern se jinvesti €100 miljun għall-bini ta’ toroq ġodda bħala parti mill-wegħda elettorali biex jinbnew it-toroq kollha ta’ Malta;
* Se jiddaħħlu skemi ġodda biex żviluppaturi joħolqu parkeġġi ġodda l-aktar f’żoni urbani;
* Se jkunu estiżi bosta inċentivi fosthom l-eżenzjoni minn kull taxxa ta’ reġistrazzjoni lil kull min jixtri karozza elettrika jew hybrid u l-iskema ta’ skrappjar ta’ vetturi.

'''Għawdex'''

* Adulti li jaqsmu lejn Malta ma’ Għawdxin biex jieħdu trattament mediku f’Malta se jingħataw rifużjoni fuq il-biljett tal-vapur;
* Maltin li jaqsmu lejn Għawdex biex jieħdu trattament mediku se jingħataw rifużjoni tal-biljett tal-vapur;
* Il-ħaddiema kollha Għawdxin li jiġu jaħdmu Malta se jgawdu minn rifużjoni tal-biljett tal-vapur;
* Għawdxin li jaħdmu mal-Gvern, se jingħataw kumpens ta’ €1.50 kuljum għal servizz ta’ trasport kollettiv.
* Se jkun estiż is-sussidju taħt l-iskema akkomodazzjoni soċjali għall-istudenti Għawdxin li jidħlu fi spejjeż oħra biex jiġu jistudjaw u jikru post f’Malta;
* L-iskema ta’ rifużjoni ta’ 30% tal-paga medja għal kull impjieg ġdid maħluq fis-settur privat f’Għawdex se tiġi estiża wkoll.

'''Edukazzjoni u Sport'''

* L-eżamijiet kollha tal-MATSEC u tas-SEC se jiġu mingħajr ħlas mis-sena d-dieħla;
* 18-il spazju miftuħ fi 15-il lokalità madwar Malta u Għawdex se jiġu mtejba b’investiment ta’ €600,000;
* L-istudenti tal-iskola Sekondarja se jidħlu b’xejn fis-siti kollha ta’ Heritage Malta. Magħhom se jkunu jistgħu jidħlu wkoll żewġ adulti b’xejn;
* NGOs żgħar li jdaħħlu anqas minn €10,00 ewro se jkunu eżentati mit-taxxa.

=== It-Tmien Budget ta' Gvern Laburista (għas-Sena 2020) ===
Bit-tema, Malta inkomplu nikbru flimkien, il-Ministru tal-Finanzi Edward Scicluna ppreżenta l-Baġit b’nefqa ta’ 5,000 miljun ewro. Il-baġit ma kienx fih taxxi ġodda u fost il-miżuri li tħabbru kien hemm żewġ bonuses għal ħaddiema flimkien mal-kumpens għall-għoli tal-ħajja. Ser tonqos ukoll ir-rata tat-taxxa fuq is-sahra u tħabbar bonus għal kull tarbija li titwieled jew tiġi adottata. Fil-baġit fost oħrajn tħabbret ukoll żieda fil-pensjonijiet.

Iż-żieda għall-għoli tal-ħajja se tkun ta’ €3.49 ċenteżmu fil-ġimgħa. Minbarra din iż-żieda, il-Gvern ser jagħti wkoll bonus ta’ darba ta’ €15-il ewro lil familji ta’ persuna waħda u €35 lil familji ta’ aktar minn persuna waħda biex tagħmel tajjeb għal żidiet fil-prezz tal-ħalib li s’issa ma nqabditx bis-sistema tal-COLA. Il-Ministru Scicluna ħabbar ukoll li t-tax refund lil mitejn elf ħaddiem li għandhom dħul inqas minn sittin elf ewro fis-sena ser jerġa’ jingħata u ser ivarja bejn €40 u €68, bl-ogħla rata titħallas lil dawk li għandhom dħul baxx.

'''Ħaddiema u pensjonanti'''

* Żieda ta' €3.49 u ċekk f'kull dar biex jagħmel tajjeb għaż-żieda fil-prezz tal-ħalib u l-ħobż
* Żieda ta' €7 għall-anzjani u titjieb fl-għajnuna supplimentari
* Tiżdied ġurnata oħra mal-leave u rata ta' 15% taxxa fuq l-ewwel 100 siegħa overtime
* Se jkollok tarbija s-sena dieħla? Se tirċievi bonus ta' €300

'''Akkomodazzjoni'''

* Il-Gvern se jħallaslek l-10% jekk għandek anqas minn 40 sena u qed tipprova tixtri post
* Koppja b'żewġt itfal bi dħul annwali ta' €32,000 se tkun eliġibbli għas-sussidju tal-kera

'''Ambjent u Infrastruttura'''

* Għotja ta' €200,000 għal makkinarju li jħares l-ambjent
* Estiżi diversi skemi dwar il-vetturi u l-iskrappjar
* Sejħiet għal aktar trasport bil-baħar fosthom lejn Marsaxlokk, San Pawl u l-Mellieħa
* Funtani tal-ilma potabbli fl-iskejjel u daqshekk plastik li jintuża darba biss
* 'Ma neskludux li nsaqqfu t-Teatru Rjal'
* Restawr fuq il-Forti Ricasoli, Cottonera Lines u Victoria Lines
* Park ta' avventura fil-Kottonera

'''Trasport'''

* Sejħiet għal aktar trasport bil-baħar fosthom lejn Marsaxlokk, San Pawl u l-Mellieħa
* Trasport pubbliku b'xejn għall-anzjani li għandhom aktar minn 75 sena

'''Edukazzjoni u skejjel'''

* Ċekkjatur għall-Malti u €850 għall-istudenti li jistudjaw lingwa barranija f'pajjiż ieħor

'''Saħħa u persuni b'diżabilità'''

* Il-Gvern se jixtri aktar mediċini fosthom dawk għall-mard rari
* Għajnuna għal ġenituri bi tfal b'mard rari u għal dawk li jbatu mill-Fibromyalgia
* L-Għotja fuq xiri ta' apparat speċjali għall-persuni b'diżabbiltà se titla' għal €1000

'''Għawdex'''

* Kwestjonarju biex ikun assigurat li l-kuntratturi prospettivi tal-mina jkollhom il-ħiliet u l-esperjenza

'''Sigurtà'''

* Xiri ta' karozzi, dgħajjes u proprjetà bi flus kontanti u li jaqbeż l-€10,000 mhux permess

=== L-Assassinju ta' Daphne Caruana Galizia ===
Nhar it-Tnejn 16 ta’ Ottubru 2017, fit-3.00 p.m., il-karozza li kienet fiha [[Daphne Caruana Galizia]] splodiet u l-ġurnalista mietet fuq il-post. Fi stqarrija f’Kastilja madwar siegħa u nofs wara d-delitt, il-Prim Ministru Joseph Muscat qal li dak li seħħ hu inaċċettabbli fuq kull livell. Ikkundanna bla riżervi dan “l-attakk barbaru fuq il-persuna u l-liberta’ tal-espressjoni f’pajjiżna.”

Muscat qal li filwaqt l Caruana Galizia kienet kritika ħarxa tiegħu, kemm politikament kif ukoll personalment, “madanakollu ma nista’ nuża qatt dan il-fatt biex jiġġustifika bl-ebda mod possibbli dan l-att barbaru li jmur kontra kull dinjita’ u kull ċiviltà.” Qal li ta struzzjonijiet lill-pulizija kif ukoll lis-servizzi kollha tas-sigurta’ fil-pajjiż biex jieħdu kull miżura biex il-ħati jew ħatja jitressqu quddiem il-ġustizzja. Ta struzzjonijiet biex tiġi mitluba assistenza minn korpi tas-sigurta’ minn pajjiżi oħra fl-investigazzjonijiet.

Muscat qal li hu l-Prim Ministru ta’ kulħadd u s-saħħa tad-demokrazija tagħna toħroġ f’mumenti bħal dan, fejn irridu nkunu lesti niddefendu l-prinċipji tagħna u d-drittijiet ta’ kull wieħed u waħda minna. Hu appella għall-għaqda nazzjonali u mhux se jistrieħ sakemm issir ġustizzja għaliex il-pajjiż jistħoqqlu ġustizzja.

“Kulħadd għandu dritt jikteb u jgħid li jrid f’pajjiżna u min iħossu nġurjat, għandu d-dritt tal-protezzjoni tal-Qrati u ebda rimedju ieħor. Mhux se nistrieħ qabel nara li ssir ġustizzja f’dan il-każ. Għaliex pajjiżna jistħoqqlu ġustizzja,” temm il-Prim Ministru.

==== Arresti ====
7 ġimgħat biss wara l-assassinju ta' Caruana Galizia, nhar it-Tnejn 4 ta’ Diċembru 2017, operazzjoni kbira fl-inħawi tal-Menqa fil-Marsa twassal biex jiġu arrestati l-aħwa Alfred u George Degiorgio u Vince Muscat. Din l-operazzjoni kienet fost l-akbar li qatt saret f’Malta u li rat is-sehem tal-Pulizija u l-Forzi Armati. Ftit wara, Muscat indirizza konferenza tal-aħbarijiet f'Kastilja li fiha ta dettalji dwar l-operazzjoni. Fid-19 ta' Diċembru bdiet il-kumpilazzjoni tax-xhieda

== Riżenja ==
Il-Prim Ministru Joseph Muscat ħabbar ir-riżenja tiegħu minn Prim Ministru ta' Malta u Mexxej tal-Partit Laburista,  fl-1 ta' Diċembru tal-2019. Wara l-elezzjoni interna fil-Partit li seħħet nhar il-11 ta' Jannar, 2020, l-avukat Robert Abela intagħżel bħala l-Mexxej il-ġdid, Muscat irriżenja minn Prim Ministru.

== Ħajja Personali ==

Joseph Muscat huwa miżżewweġ lil Michelle imwielda Tanti (kienet Assistenta Personali ta' Alfred Sant), u għandu żewġ bniet tewmin: Etoile Ella u Soleil Sophie.

== Referenzi ==
&lt;references/&gt;

== Ħoloq esterni ==

*[http://www.josephmuscat.com/ Sit uffiċjali]
* [http://www.youtube.com/watch?v=CFMIzC4Eug0&amp;feature=related Filmat bijografiku ta' Joseph Muscat]
* [http://www.youtube.com/watch?v=4fuGtbLfp9c&amp;feature=related Joseph Muscat maħtur Kap tal-Oppożizzjoni fl-2008]
* [http://www.youtube.com/watch?v=WORAzCihQxE Servizz ta' Xarabank fuq Joseph Muscat fil-Kampanja Elettorali 2013]
* [http://www.youtube.com/watch?v=ldQ5ZnKArek Joseph Muscat maħtur Prim ministru fl-2013]
* [http://www.youtube.com/watch?v=zLWb7TebCSI L-Ewwel Messaġġ lin-Nazzjon ta' Joseph Muscat]
* [http://www.youtube.com/watch?v=RCRuwvCX0Aw&amp;feature=related Oliver Friggieri dwar Joseph Muscat]


{{kaxxa tal-bidu}}
{{kaxxa ta' suċċessjoni |qabel=[[Lawrence Gonzi]] |titlu=[[Prim Ministru ta' Malta]] |snin=2013–2020|wara=[[Robert Abela]]}}
{{kaxxa ta' suċċessjoni |qabel=[[Alfred Sant]] |titlu=[[Kap tal-Oppożizzjoni]] |snin=2008-2013|wara=[[Lawrence Gonzi]] }}
{{kaxxa ta' suċċessjoni |qabel=[[Alfred Sant]] |titlu=[[Mexxej tal-Partit Laburista]] |snin=2008-2020|wara=[[Robert Abela]] }}

{{kaxxa tat-tmiem}}
{{Prim Ministri ta' Malta}}


{{DEFAULTSORT:Muscat, Joseph}}
[[Kategorija:Nies ħajjin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1974]]
[[Kategorija:Ġurnalisti Maltin]]
[[Kategorija:Politiċi tal-Partit Laburista (Malta)]]
[[Kategorija:Ewroparlamentari Maltin]]
[[Kategorija:Mexxejja tal-Partit Laburista (Malta)]]
[[Kategorija:Prim Ministri ta' Malta]]</text>
      <sha1>e796stlizsss8tviha54gelbrfawxt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prospero Grech</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16724</id>
    <revision>
      <id>333351</id>
      <parentid>322801</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8247" sha1="pzhxd79p0m295jso3i5j0gpn7o77034" xml:space="preserve">{{infobox bijografija}}
Il-'''[[Kardinal]] Prospero Grech''' ([[Birgu]], 24 ta' Diċembru, 1925 - Ruma, Italja, 30 ta' Diċembru, 2019), imwieled Stanley Grech, kien it-tieni [[Kardinal]] Malti fl-istorja tal-[[Knisja Kattolika]].

Bin Vincenzo Grech u Amelia mwielda Gatt. Ir-Reġistru tal-Magħmudija tal-parroċċa ta’ San Lawrenz tal-Belt Vittoriosa jgħid li Patri Prospero kien mgħammed jumejn wara li twieled, jiġifieri fis-26 ta’ Diċembru, mill-Arċipriet ta’ dak iż-żmien, il-Kan Joseph Maria Farrugia. Hu ngħata l-isem ta’ Stanley. Ingħata wkoll ħames ismijiet oħra: David, John, Arthur, Lawrence u Joseph. Il-parrinijiet tiegħu tal-magħmudija kienu John u Sophia Craig.

[[Stampa:Coat of arms of Prospero Grech.svg|190px|thumb|]]

== Studji ==

Studja l-Liċeo u serva bħala gunner fil-Home Guard tal-Università fi żmien il-Gwerra. Wara li għamel tliet xhur fl-Army, beda l-kors tal-mediċina fl-Università ta’ Malta, iżda wara sena daħal mal-Patrijiet Agostinjani fl-1943. Il-professjoni solenni tiegħu għamilha fi ħdan dan l-Ordni fis-26 ta’ Ottubru 1947. Ħa l-isem reliġjuż ta’ Prospero. Kien ordnat subdjaknu f’Ruma fit-3 ta’ Lulju 1949 u ordnat presbiteru fil-Bażilika ta’ San Giovanni Laterano f’Ruma fil-25 ta’ Marzu 1950. 

Patri Prospero Grech studja l-filosofija fil-Monasteru ta’ San Mark, ir-[[Rabat]], Malta, u t-Teoloġija fil-Kulleġġ ta’ Santa Monika f’Ruma. Huwa kiseb Dottorat fit-Teoloġija mill-Università Gregorjana ta’ Ruma (1953), Liċenzjat fl-Iskrittura Mqaddsa mill-Istitut Pontifiċju Bibliku ta’ Ruma (1954) u Diploma fil-Psikoloġija Edukattiva minn Freibourg, l-[[Iżvizzera]] (1951). Patri Prospero Grech irriċerka l-lingwi Semitiċi fl-Università ta’ Oxford (1957-58) wara li kien akkwista ‘scholarship’ tal-British Council u f’dik ta’ Cambridge (1958-59). Fl-1958, il-Professur Arberry tal-Istudji Orjentali fl-Università ta’ Cambridge, ried skular Malti ħalli jgħinu f’xogħol li kien qed jagħmel. Il-Professur [[Ġużè Aquilina]] kien irrakkomanda lill-Professur Prospero Grech għal dan ix-xogħol. Il-Professur Prospero Grech għen lill-Professur Arberry fil-ktieb “A Maltese Anthology” ta’ poeżija u proża Maltija maqluba bl-Ingliż u fi ktieb ieħor bl-isem “[[Dun Karm Psaila|Dun Karm]] – Poet of Malta” maħruġ minn Arberry u Grech minn Cambridge University Press.

[http://www.catholicherald.co.uk/commentandblogs/2012/01/09/father-prospero-possibly-the-most-intelligent-man-alive-is-to-become-malta%E2%80%99s-second-ever-cardinal/ Artiklu] ppubblikat fil-''Catholic Herald'' jikkwota lill-kittieb u l-kritiku Nigel Dennis jgħid li Patri Prospero huwa possibilment l-iktar persuna intelliġenti li teżisti. Din l-allegata stqarrija ta' Dennis għaddiet mingħand l-armla ta' Dennis għal għand il-kittieb tal-artiklu, Patri Alexander Lucie-Smith.

== Karigi u Unuri ==

Fost id-diversi karigi li okkupa fl-Ordni Agostinjan, fl-1971 inħatar l-ewwel President tal-Istitut Patristiku Augustinianum tal-Ordni ta' Santu Wistin. Barra minn hekk Patri Prospero ħadem f'diversi universitajiet barra minn Malta u f'Kummissjonijiet Pontifiċji. Kien ukoll Konsultur tal-Kongregazzjoni tad-Duttrina tal-Fidi.

Fit-13 ta’ Diċembru 2011, Jum ir-Repubblika, Patri Prospero Grech kien onorat mill-President ta’ Malta, Dr George Abela, bħala Kumpann tal-Ordni Nazzjonali tal-Meritu.

== Medjatur fil-Kwistjoni Politiko-Reliġjuża tas-Sittinjiet ==

Waqt konferenza li kienet saret fl-2010, intitolata ''Revisiting Labour's History'', il-Professur Godfrey Pirotta kien qal li fis-snin sittin Patri Prospero kien ghamilha ta' medjatur bejn il-[[Partit Laburista]] u l-[[Vatikan]] fuq il-kwistjoni tas-sitt punti. Ftit huma dawk li jafu b'dan is-sehem ta' medjatur li kellu Patri Prospero, u dan proprju ghax din il-medjazzjoni ma kinitx giet imxandra. Fl-1963 kienet saret laqgħa sigrieta bejn [[Dom Mintoff]] u Patri Prospero gewwa Ruma, fejn iktar tard Patri Prospero kien ressaq l-argumenti tal-Mexxej Laburista quddiem il-Vatikan. Dan kollu kien qed isir bhala parti mill-isforz tal-Partit Laburista biex il-kwistjonijiet bejn l-Istat u l-Knisja jissolvew darba ghal dejjem.

Is-sitt punti li Mintoff kien qed jinsisti fuqhom biex jintlahaq qbil bejn iz-zewg nahat kienu jinkludu: is-separazzjoni bejn Stat u l-Knisja; l-ugwaljanza bejn religjonijiet differenti; ir-rikon-oxximent legali taz-zwieg civili u anki d-divorzju ghal min kien jemmen fih; it-taghlim tar-religjon fl-iskejjel tal-Istat li jinghata biss lil min jixtiequ; li l-iskejjel privati jghaddu min process ta' spezzjoni qabel jikkwalifikaw ghall-fondi mill-Gvern; is-servizzi socjali jinghataw lil kulhadd minghajr diskriminazzjoni (anki lil tfal imwielda barra z-zwieg); li l-Knisja taghti kontribut finanzjarju u l-privilegum fori jkun ristrett; ic-censura fuq l-arti tkun hielsa mill-influwenza tal-Knisja; u li l-Knisja ma tindahalx fl-affarijiet tal-Istat.

Skont il-ġurnal Laburista ''Kullħadd'', Patri Prospero kien wieħed minn żewġ patrijiet, li kienu ġew indikati minn Ruma li setgħu jieħdu post l-Isqof [[Emmanuel Gerada]]. Imma allegatament Monsinjur [[Mikiel Gonzi]] kien instema' jgħid li f'din il-kariga ried jaħtar qassis, u mhux patri. L-istess sorsi jispekulaw ukoll jekk din kinitx verament ir-raguni li ghalfejn Gonzi kien oggezzjona li Patri Prospero jinhatar f'din kariga, u dan fid-dawl tal-fatt li Patri Prospero kellu parentela ma' familja b'konnotazzjonijiet Laburisti qawwija.

[http://www.orizzont.com.mt/FullArticle.php?ID1='Kontribuzzjoni'&amp;ID2=86384 Skont il-ġurnalista Anton Cassar], Grech jiġi t-tifel ta’ oħt Mosè Gatt li serva fil-Kumitat Eżekuttiv tal-[[Partit Laburista]] sal-isplit fil-partit. Fr Prospero Grech kien imsemmi biex isir isqof iżda billi kien jiġi mil-Laburista Mosè Gatt, il-Gvern ta’ Borg Olivier ma approvax in-nomina tiegħu.

== Ħatra ta' Isqof u Kardinal ==

Kien is-Sibt 6 ta’ Jannar 2012, festa tal-Epifanija f’Ruma, li l-Papa Benedittu XVI, wara l-Angelus ta’ nofsinhar, ħabbar li kien se jlaqqa’ Konċistorju biex jinnomina 22 membru ġdid tal-Kulleġġ tal-Kardinali fosthom lil Grech. Il-Papa dakinhar iddeskriva lil Patri Prospero Grech OSA bħala “professur emeritu ta’ għadd ta’ universitajiet Rumani u Konsultur tal-Kongregazzjoni tad-Duttrina tal-Fidi”. Patri Prospero huwa t-tieni Kardinal Malti fl-istorja tal-Knisja, wara li fis-seklu dsatax Malta kellha Kardinal ieħor, [[Fabrizio Sceberras Testaferrata]], li kien nominat Kardinal mill-Papa Piju VII, kważi 200 sena qabel, fil-Konċistorju tas-6 t’April 1818. 

Patri Prospero Grech inħatar Isqof ta' San Leone fit-8 ta' Frar 2012 fil-Konkatidral ta' San Ġwann, il-Belt Valletta. Fit-18 ta' Frar inħatar Kardinal mill-[[Papa Benedittu XVI]]. Il-Provinċja Agostinjana Maltija ferħet lil Patri Prospero ghan-nomina li rcieva bhala Kardinal. &quot;Minbarra li huwa unur fuq livell personali, huwa wkoll unur ghall-Ordni ta' Santu Wistin li fin-nomina tieghu jara r-rikonoxximent tal-Knisja Universali ghas-servizz lejn l-Evangelju&quot;.

Patri Prospero ngħata t-titlu personali ta' Arċisqof Titulari ta' San Leone fil-Basilicata, titlu li qablu ġarru l-Kardinal Stanislaw Dziwisz, bl-arma tiegħu, li tirrappreżenta s-salib ta' Malta u l-arma tal-Agostinjani bil-baklu u s-salib. Interessanti ċ-ċurkett tad-deheb li ngħata mill-Kurja Arċiveskovili Maltija lill-Isqof Prospero Grech, maħdum kollu Malta u li juri lil San Pawl bis-salib, ħuġġieġa u l-lifgħa.

== Ħoloq Esterni ==

* [http://www.youtube.com/watch?v=a_coiCrTbbc&amp;feature=channel_video_title L-Aħbar li Prospero Grech se jinħatar Kardinal]
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bgrechp.html Patri Grech] fuq Catholic-Hierarchy
* [https://press.vatican.va/content/salastampa/en/documentation/cardinali_biografie/cardinali_bio_grech_p.html Biografija ta' Prospero Grech]

{{DEFAULTSORT:Grech, Prospero}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1925]]
[[Kategorija:Mietu fl-2019]]
[[Kategorija:Arċisqfijiet Maltin]]
[[Kategorija:Arċisqfijiet Kattoliċi Rumani tas-Seklu XXI]]
[[Kategorija:Kardinali Maltin]]
[[Kategorija:Knisja Kattolika Maltija]]
[[Kategorija:Akkademiċi]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>pzhxd79p0m295jso3i5j0gpn7o77034</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mġarr United FC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17776</id>
    <revision>
      <id>333330</id>
      <parentid>324002</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:L-Imġarr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="hccje10i48d9rq9z0jzi21sqsojgssj" xml:space="preserve">{{grammatika}}
{{wikifikazzjoni}}
{{Infobox Tim tal-Futbol
| isem = Mġarr
| stampa = [[File:Mgarr utd. logo.jpg|190px|]]|
| isem_sħiħ = Mġarr United Football Club
| grawnd = [[Grawnds tal-futbol f'Malta|Grawnd tal-Imġarr]], [[Mġarr]]
| jesa'  = 
| fundazzjoni  = 1967 bħala ''Mġarr Eagles''
| president  = 
| kowċ  = 
| kampjonat  =
| staġun      = 
| pożizzjoni  = 
| sit_elettroniku = http://www.mgarrutd.com/
  |pattern_la1=|pattern_b1=_thinwhitesides|pattern_ra1=|
  leftarm1=00CC00|body1=00CC00|rightarm1=00CC00|shorts1=00CC00|socks1=00CC00|
  pattern_la2=_whiteshoulders|pattern_b2=_whiteshoulders|pattern_ra2=_whiteshoulders|
  leftarm2=0000FF|body2=0000FF|rightarm2=0000FF|shorts2=0000FF|socks2=FFFFFF|
}}

'''Mġarr United FC''' hu [[klabb tal-futbol|klabb]] tal-[[futbol]] [[Malta|Malti]] ibbażat fl-I[[mġarr]], li attwalment jilgħab fit-[[It-Tielet Diviżjoni Maltija|Tielet Diviżjoni]].
==Storja==
L-Istorja ta 'l-Imġarr United FC bdiet fl-1967 meta wara xoljiment tal-Imġarr Eagles FC, ​​tim ta' taħt is-16 imsejjaħ ''Juvenals Mġarr'' li beda minn Mr.France Debono, huma ridu ibiddlu isimhom għall-Imġarr United FC. It-Tim ġie deċiż li li jilbsu l-kuluri bojod u ħodor u l-ewwel sessjonijiet ta 'taħriġ kienu miżmuma fil-bajja tad-deheb. Id-Direttur ta dak iż-zmien kien;Dun Ġuzepp Vella, Mgarr United FC bdew laqgħat u t-taħriġ f'bini apposta mibni għall-klabb.

L-ewwel kowċ tal-klabb kien Lolly Debattista li kien leġġendarju fil-klabb. Il-Membri taw daqqa t'id biex dan il-klabb ikun professjonali bħal ċertu klabbs oħra. Ċertu membri kienu Fr.Hilary Tagliaferro u Salvu Cuschieri. L-ewwel kompetizzjoni tal-klabb kienet fl-ASCC filwaqt li l-ewwel logħba kienet fl-1 ta' Novembru 1968 li lagħbu kontra 'Wolves Giorni' fil-Gżira ta Manwel, li Mġarr rebħu 2-0 b'żewġ gowls li ġew skorjati minn Joe Muscat magħruf bħala Terry.

Fl-istaġun 1969/70 Mġarr United kellhom persistenza minn 'Mr.John Mary Vella li ħa sehem fil-kampjonat tal-MFA fl-ewwel logħba li lagħbu fl-4 t'Ottubru, 1969 kontra [[Vittoriosa Stars FC]] u kienu rebħu 1-0, Louis Vella kien skurja l-gowl tar-rebħa. Fl-1971 il-bini ġie mċaqlaq disponibbli mis-Sur Pio Vassallo u sessjonijiet ta 'taħriġ bdew isiru ġewwa l-Iskola Primarja tal-Imġarr.

Fl-1974 wara ftehim bejn Żebbiegh Wolves u Mġarr United FC li miż-żewġ naħat kien hemm l-azzjonijiet u għall-ewwel darba ħadu sehem fir-4 diviżjoni tal-MFA. Taħt il-President;Sur John Bezzina, l-ewwel logħba uffiċjali saret fit-12 t'Ottubru 1974 ġol-Grawnd Pace Grasso, ikowċjati mis-Sur Marcel Scicluna iżda Imġarr kienu tilfu l-logħba.

Fl-1980, il-kumitat wara li għamel xogħol tajjeb li sar mis-Sur Carmel Muscat u Joe Schembri, Mgarr kellhom bini ġdid fil-Qasam tad-Djar u fil-viċin inbena grawnd ġdid meta l-klabb kien jista jagħmel taħriġ f'darhu.


[[Stampa:Mgarrgrawnd.jpg|xellug|thumb|250px]]

==Grawnd tal-Imġarr ==
Il-Grawnd tal-Imġarr li qiegħed fit-triq Plejju fl-Imġarr, kien il-bażi ta' ''Mġarr United'' mill-inawgurazzjoni fl-1980. Il-Grawnd tal-Imġarr huwa ta' daqs ''full'' u għandu sistema ta' floodlighting eċċellenti, approvat mill-FIFA. Il-grawnd għandu turf artifiċjali mal-wiċċ tal-aħħar teknoloġija u  5 dressing-rooms, tekniċi u faċilitajiet ta' eżerċizzju. Il-kamra tal-ewwel għajnuna, kamra tar-referee u l-uffiċċju tal-amministrazzjoni jiffurmaw ukoll parti mill-faċilitajiet tal-grawnd, u jgħinu biex jagħmlu l-kumpless tal-Grawnd tal-Imġarr ideali għal logħbiet kompetittivi u ċentru ta' taħriġ. Fl-istadju jistgħu joqgħodu sa 300 spettatur. It-turf sintetiku kienet iffinanzjat mill-MFA, il-gvern malti u l-klabb. Il-kumpless sportiv sar possibbli b'ħafna għajnuna minn voluntiera, donaturi u kumpaniji li offrew ix-xogħol tagħhom.

==Ħoloq esterni==
* ?

{{L-Ewwel Diviżjoni Maltija}}
[[Kategorija:Klabbs tal-futbol Maltin]]
[[Kategorija:Klabbs tal-futbol stabbiliti fl-1967]]
[[Kategorija:L-Imġarr]]</text>
      <sha1>hccje10i48d9rq9z0jzi21sqsojgssj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mġarr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19328</id>
    <revision>
      <id>333321</id>
      <parentid>329737</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:L-Imġarr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6434" sha1="57oycz3b2a7ekiet62gdz46csosld5j" xml:space="preserve">{{Infobox city}}
'''L-Imġarr''', magħruf qabel bħala ''Mgiarro'', huwa raħal żgħir fil-Majjistral tal-pajjiż ta' [[Malta]]. L-Imġarr huwa raħal rurali tipiku li jinsab f'reġjun iżolat, fil-Punent tal-[[Mosta]]. Huwa mdawwar bl-art agrikola sinjura u dwieli. Skond l-aħħar stima tas-sena 2024, il-popolazzjoni tal-lokalità huwa ta' 5,249 persuna.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Storja u żvilupp==
L-Imġarr għandu żewġ siti preistoriċi importanti: [[Tempji Ta' Ħaġrat|Ta' Ħaġrat]], li għadu fi stat tajjeb ta' konservazzjoni, li jinsab fiż-żona ħdejn iċ-ċentru tar-raħal; [[Ta' Skorba]], skavat fl-1963, li jinsab barra l-villaġġ.

L-istorja tal-Imġarr hija dik ta' komunità tal-biedja minn diversi familji mill-[[mdina|Imdina]]. Mgiarro ngħatat mir-[[Monarki ta' Napli u Sqallija|Re ta' Sqallija]] lill-familja Inguanez, u maż-żmien kienet mibjugħa lill-familja Falsone. Maż-żmien, l-art kienet maqsuma u mogħtija lid-dixxendenti.

Illum l-Imġarr kiber sew, għalkemm għadu meqjus baħal raħal, pajjiż b'arja nadifa friska bogħod mill-ibliet industrijali ewlenin ta 'Malta.

Inħawi tal-Imġarr qegħdin iħaddnu żoni diversi bħall-[[Binġemma]], [[Wardija]], [[Fomm ir-Riħ]], Għajn Tuffieha u l-Bajja tal-[[Ġnejna]]. L-Imġarr huwa post ta' waqfien popolari għall-persuni fil-kampanja tagħha u għal dawk li jivvjaġġaw bil-karozzi għall-bajjiet fil-qrib. L-[[Skola San Anton|Iskola San Anton]] hija skola privata li tinsab fi ħdan wieħed mill-widien xeniċi tal-Imġarr.

==Knisja&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.com/sites/church/|titlu=Mgarr Local Council {{!}} Churches &amp; Chapels|sit=mgarrlc.com|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;==
[[Stampa:Iglesia de la Asunción de María, Mġarr, isla de Malta, Malta, 2021-08-25, DD 170.jpg|nofs|daqsminuri|[[Knisja Parrokkjali tal-Assunta, l-Imġarr|Knisja Parrokkjali tal-Assunta]]]]
Kien biss fil-bidu tas-seklu 20 li l-Imġarr bnew il-parroċċa tagħhom u l-knisja lesta għal kollox. Il-knisja għandha waħda mill-akbar koppli fid-dinja, wara tal-knisja tal-[[Mosta]]. Il-forma unika, dik tal-koppla ovali, hija attribwita mill-fondi estensivi miġbura mill-bejgħ tal-prodott tal-bajd lokalment: aktar minn 300,000 kienu mibjugħa fl-għajnuna tal-proġett.

Il-knisja parrokkjali ta' [[Santa Marija]] (l-Assunta) hija kopja minjatura tar-[[Bażilika ta' Santa Marija Assunta, Mosta|Rotunda tal-Mosta]]. Il-bini tagħha beda fl-1912 u l-kien jiddependi fuq ix-xogħol volontarju u fuq il-kontribuzzjonijiet ġenerużi miksuba mill-parruċċani mill-bejgħ ta' prodotti tal-biedja. Minkejja l-isforzi kollha biex iħaffu x-xogħol, il-bini ma tlestiex qabel l-1946.

Il-knisja tinsab fuq art għolja u z-zuntier elevat tagħha għandu veduta tal-għelieqi u l-għoljiet tal-madwar. Fl-Imġarr għad hemm ħafna djar fit-toroq dojoq madwar il-knisja. Bini modern u proprjetà tad-djar huma żidiet ġodda għar-raħal.

==Il-Kunsill Lokali tal-Imġarr==
Il-membri attwali tal-kunsill lokali tal-Imġarr huma:
*Vella Paul (Sindku - PN)
*Vella Wistin (Vici-Sindku - PN)
*Gauci Clayton (PL)
*Borg Busuttil Tiziana (PL)
*Muscat Odette (PN)

== Edukazzjoni&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.gov.mt/edukazzjoni/|titlu=Edukazzjoni|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt; ==
'''&lt;big&gt;Kulleġġ San Nikola, Skola Primarja tal-Imġarr&lt;/big&gt;''' 

L-Iskola Primarja tal-Imġarr infetħet fid-19 ta’ Settembru 1923. Qabel il-ftuħ tagħha, 1% biss tal-popolazzjoni kienet litterata bl-Ingliż u/jew bit-Taljan, u 4% biss kienu litterati bil-Malti. Dun Edgar Salomone ħadem ħafna u rnexxielu jinfluwenza lill-membri tal-Self Government li għadu kif ġie elett favur l-iskola primarja. Fl-1946, l-Imġarr kellu l-ogħla rata ta’ attendenza tal-iskola fuq livell nazzjonali. 

Eventwalment, l-iskola espandiet u bniet klassijiet ġodda biex takkomoda t-tkabbir fil-popolazzjoni tal-istudenti. Issieħeb ukoll man-netwerk ta’ skejjel tal-Kulleġġ San Nikola&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://stnicholascollegemalta.net/|titlu=St.Nicholas College Malta|data=2023-09-28|sit=St.Nicholas College Malta|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Skola San Andrea&lt;/big&gt;''' 

L-Iskola San Andrea hija skola privata li tinsab fl-Imġarr. L-iskola twaqqfet fl-1992 fin-Naxxar. Din twaqqfet mill-Fondazzjoni tal-Ġenituri tal-Edukazzjoni, li waqqfet ukoll l-Iskola San Anton&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sanandrea.edu.mt/|titlu=Home|sit=San Andrea School|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Skola San Anton&lt;/big&gt;''' 

L-Iskola San Anton hija skola privata li tinsab fl-Imġarr. L-iskola twaqqfet fl-1988 fir-raħal ta’ Ħ’Attard, qrib il-Palazz tal-President San Anton, u tat isimha l-iskola&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sananton.edu.mt/|titlu=Home {{!}} San Anton School|sit=www.sananton.edu.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;.

==Żoni fl-Imġarr==

*Abatija 
*Ballut 
*Binġemma 
*Binġemma Gap 
*Dar il-Ħamra 
*Darrenzi 
*Dwejra 
*Fawwara 
*[[Fomm ir-Riħ]]
*Ġnejna Bay 
*[[Għajn Tuffieħa]]
*Għemieri 
*Ħanxara 
*Ħotba ta' San Martin 
*Iċ-Ċagħaq 
*Iċ-Ċarċar 
*Id-Dahar 
*Il-Għalqa 
*L-Imselliet
*L-Iskorvit 
*Lippija 
*Misraħ Miet 
*Ras il-Pellegrin 
*Ras il-Wied 
*Skorba 
*Ta' Mrejnu 
*Ta' Tewma 
*Ta' l-Għajn 
*Ta' Qarawas 
*Tal-Faċċol 
*Tal-Ħżejjen 
*Tal-Palma 
*Tal-Qanfud 
*Tar-Ragħad  
*Tas-Santi 
*Wied Santi 
*Wied tal-Ġnejna
*Wied ta' l-Imselliet 
*Żebbiegħ

== Popli notevoli ==

* [[Alicia Bugeja Said]], (imwieled fl-1987), politiku.
* [[Christabelle Borg]], (imwieled fl-1992), kantant, irrappreżentat lil Malta fil-Eurovision Song Contest 2018.
* [[Myles Beerman]], (imwieled fl-1999), futboler professjonali li jilgħab bħala difensur għal [[Rangers F.C]].
* [[Gaia Cauchi]], (imwieled fl-2002), kantant, rebaħ il-Junior Eurovision Song Contest 2013.

== Ġemellaġġ ==

* {{Flagicon|ITA}} Mathi ([[Italja]]).

==Referenzi==
{{Referenzi}}

==Ħoloq esterni==
* {{Sit uffiċjali|https://mgarrlc.gov.mt}}

{{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}}
[[Kategorija:Bliet ta' Malta]]
[[Kategorija:L-Imġarr]]</text>
      <sha1>57oycz3b2a7ekiet62gdz46csosld5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333322</id>
      <parentid>333321</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:Bliet ta' Malta]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6403" sha1="rb598bb40abb0cmjuagv17bxk92plag" xml:space="preserve">{{Infobox city}}
'''L-Imġarr''', magħruf qabel bħala ''Mgiarro'', huwa raħal żgħir fil-Majjistral tal-pajjiż ta' [[Malta]]. L-Imġarr huwa raħal rurali tipiku li jinsab f'reġjun iżolat, fil-Punent tal-[[Mosta]]. Huwa mdawwar bl-art agrikola sinjura u dwieli. Skond l-aħħar stima tas-sena 2024, il-popolazzjoni tal-lokalità huwa ta' 5,249 persuna.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|titlu=World Population Day: 11 July 2025|kunjom=Migliore|isem=Sharon|data=2025-07-10|lingwa=en|data-aċċess=2025-11-19|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20250803152942/https://nso.gov.mt/population/world-population-day-11-july-2025/|arkivju-data=2025-08-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Storja u żvilupp==
L-Imġarr għandu żewġ siti preistoriċi importanti: [[Tempji Ta' Ħaġrat|Ta' Ħaġrat]], li għadu fi stat tajjeb ta' konservazzjoni, li jinsab fiż-żona ħdejn iċ-ċentru tar-raħal; [[Ta' Skorba]], skavat fl-1963, li jinsab barra l-villaġġ.

L-istorja tal-Imġarr hija dik ta' komunità tal-biedja minn diversi familji mill-[[mdina|Imdina]]. Mgiarro ngħatat mir-[[Monarki ta' Napli u Sqallija|Re ta' Sqallija]] lill-familja Inguanez, u maż-żmien kienet mibjugħa lill-familja Falsone. Maż-żmien, l-art kienet maqsuma u mogħtija lid-dixxendenti.

Illum l-Imġarr kiber sew, għalkemm għadu meqjus baħal raħal, pajjiż b'arja nadifa friska bogħod mill-ibliet industrijali ewlenin ta 'Malta.

Inħawi tal-Imġarr qegħdin iħaddnu żoni diversi bħall-[[Binġemma]], [[Wardija]], [[Fomm ir-Riħ]], Għajn Tuffieha u l-Bajja tal-[[Ġnejna]]. L-Imġarr huwa post ta' waqfien popolari għall-persuni fil-kampanja tagħha u għal dawk li jivvjaġġaw bil-karozzi għall-bajjiet fil-qrib. L-[[Skola San Anton|Iskola San Anton]] hija skola privata li tinsab fi ħdan wieħed mill-widien xeniċi tal-Imġarr.

==Knisja&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.com/sites/church/|titlu=Mgarr Local Council {{!}} Churches &amp; Chapels|sit=mgarrlc.com|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;==
[[Stampa:Iglesia de la Asunción de María, Mġarr, isla de Malta, Malta, 2021-08-25, DD 170.jpg|nofs|daqsminuri|[[Knisja Parrokkjali tal-Assunta, l-Imġarr|Knisja Parrokkjali tal-Assunta]]]]
Kien biss fil-bidu tas-seklu 20 li l-Imġarr bnew il-parroċċa tagħhom u l-knisja lesta għal kollox. Il-knisja għandha waħda mill-akbar koppli fid-dinja, wara tal-knisja tal-[[Mosta]]. Il-forma unika, dik tal-koppla ovali, hija attribwita mill-fondi estensivi miġbura mill-bejgħ tal-prodott tal-bajd lokalment: aktar minn 300,000 kienu mibjugħa fl-għajnuna tal-proġett.

Il-knisja parrokkjali ta' [[Santa Marija]] (l-Assunta) hija kopja minjatura tar-[[Bażilika ta' Santa Marija Assunta, Mosta|Rotunda tal-Mosta]]. Il-bini tagħha beda fl-1912 u l-kien jiddependi fuq ix-xogħol volontarju u fuq il-kontribuzzjonijiet ġenerużi miksuba mill-parruċċani mill-bejgħ ta' prodotti tal-biedja. Minkejja l-isforzi kollha biex iħaffu x-xogħol, il-bini ma tlestiex qabel l-1946.

Il-knisja tinsab fuq art għolja u z-zuntier elevat tagħha għandu veduta tal-għelieqi u l-għoljiet tal-madwar. Fl-Imġarr għad hemm ħafna djar fit-toroq dojoq madwar il-knisja. Bini modern u proprjetà tad-djar huma żidiet ġodda għar-raħal.

==Il-Kunsill Lokali tal-Imġarr==
Il-membri attwali tal-kunsill lokali tal-Imġarr huma:
*Vella Paul (Sindku - PN)
*Vella Wistin (Vici-Sindku - PN)
*Gauci Clayton (PL)
*Borg Busuttil Tiziana (PL)
*Muscat Odette (PN)

== Edukazzjoni&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.gov.mt/edukazzjoni/|titlu=Edukazzjoni|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt; ==
'''&lt;big&gt;Kulleġġ San Nikola, Skola Primarja tal-Imġarr&lt;/big&gt;''' 

L-Iskola Primarja tal-Imġarr infetħet fid-19 ta’ Settembru 1923. Qabel il-ftuħ tagħha, 1% biss tal-popolazzjoni kienet litterata bl-Ingliż u/jew bit-Taljan, u 4% biss kienu litterati bil-Malti. Dun Edgar Salomone ħadem ħafna u rnexxielu jinfluwenza lill-membri tal-Self Government li għadu kif ġie elett favur l-iskola primarja. Fl-1946, l-Imġarr kellu l-ogħla rata ta’ attendenza tal-iskola fuq livell nazzjonali. 

Eventwalment, l-iskola espandiet u bniet klassijiet ġodda biex takkomoda t-tkabbir fil-popolazzjoni tal-istudenti. Issieħeb ukoll man-netwerk ta’ skejjel tal-Kulleġġ San Nikola&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://stnicholascollegemalta.net/|titlu=St.Nicholas College Malta|data=2023-09-28|sit=St.Nicholas College Malta|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Skola San Andrea&lt;/big&gt;''' 

L-Iskola San Andrea hija skola privata li tinsab fl-Imġarr. L-iskola twaqqfet fl-1992 fin-Naxxar. Din twaqqfet mill-Fondazzjoni tal-Ġenituri tal-Edukazzjoni, li waqqfet ukoll l-Iskola San Anton&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sanandrea.edu.mt/|titlu=Home|sit=San Andrea School|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Skola San Anton&lt;/big&gt;''' 

L-Iskola San Anton hija skola privata li tinsab fl-Imġarr. L-iskola twaqqfet fl-1988 fir-raħal ta’ Ħ’Attard, qrib il-Palazz tal-President San Anton, u tat isimha l-iskola&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sananton.edu.mt/|titlu=Home {{!}} San Anton School|sit=www.sananton.edu.mt|lingwa=en|data-aċċess=2024-12-17}}&lt;/ref&gt;.

==Żoni fl-Imġarr==

*Abatija 
*Ballut 
*Binġemma 
*Binġemma Gap 
*Dar il-Ħamra 
*Darrenzi 
*Dwejra 
*Fawwara 
*[[Fomm ir-Riħ]]
*Ġnejna Bay 
*[[Għajn Tuffieħa]]
*Għemieri 
*Ħanxara 
*Ħotba ta' San Martin 
*Iċ-Ċagħaq 
*Iċ-Ċarċar 
*Id-Dahar 
*Il-Għalqa 
*L-Imselliet
*L-Iskorvit 
*Lippija 
*Misraħ Miet 
*Ras il-Pellegrin 
*Ras il-Wied 
*Skorba 
*Ta' Mrejnu 
*Ta' Tewma 
*Ta' l-Għajn 
*Ta' Qarawas 
*Tal-Faċċol 
*Tal-Ħżejjen 
*Tal-Palma 
*Tal-Qanfud 
*Tar-Ragħad  
*Tas-Santi 
*Wied Santi 
*Wied tal-Ġnejna
*Wied ta' l-Imselliet 
*Żebbiegħ

== Popli notevoli ==

* [[Alicia Bugeja Said]], (imwieled fl-1987), politiku.
* [[Christabelle Borg]], (imwieled fl-1992), kantant, irrappreżentat lil Malta fil-Eurovision Song Contest 2018.
* [[Myles Beerman]], (imwieled fl-1999), futboler professjonali li jilgħab bħala difensur għal [[Rangers F.C]].
* [[Gaia Cauchi]], (imwieled fl-2002), kantant, rebaħ il-Junior Eurovision Song Contest 2013.

== Ġemellaġġ ==

* {{Flagicon|ITA}} Mathi ([[Italja]]).

==Referenzi==
{{Referenzi}}

==Ħoloq esterni==
* {{Sit uffiċjali|https://mgarrlc.gov.mt}}

{{Kunsilli lokali ta' Malta u Għawdex}}
[[Kategorija:L-Imġarr]]</text>
      <sha1>rb598bb40abb0cmjuagv17bxk92plag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napuljun Tagliaferro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22479</id>
    <revision>
      <id>333347</id>
      <parentid>326002</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1811" sha1="eui005e0ry1hsyqjqz3ewh7rwpwtaqs" xml:space="preserve">{{L-ewwel bil-Malti}}
{{Wikifikazzjoni}}[[Stampa:napuljuntagliaferro.jpg|thumb|lemin|200px|Napuljun Tagliaferro &lt;small&gt;bil-korteżija tal-[http://www.akkademjatalmalti.com/ Akkademja tal-Malti]&lt;/small&gt;]]{{Infobox bijografija}}
'''Napuljun Tagliaferro''' (1843, [[Birgu|il-Birgu]] - 3 ta' Ottubru 1915) kien matematiku, arkeologu u awtur ta' kotba dwar l-ilsien Malti.

Napuljun Tagliaferro kien matematiku brillanti (fil-bidu kien is-Sorbonne ta' Pariġi) li r-riċerka tiegħu wasslet għal għadd ta' pubblikazzjonijiet importanti fit-teorija tan-[[Teorija tan-numri|numri traxxendenti]] u ppreżenta bosta artikli f'konferenzi internazzjonali (pereżempju Pariġi 1878). Ikkontribwixxa f'bosta oqsma skolastiċi oħra, fosthom l-Arkeoloġija, ix-Xjenzi Naturali u l-ilsien Malti.

Għamel xi żmien bħala Direttur tal-Edukazzjoni. Inkoraġġixxa lil bosta kittieba żgħażagħ li jiktbu bil-Malti, fosthom lil Patri [[Anastasju Cuschieri]]. Infatti fl-4 ta' Novembru , 1915 dan għamel taħdita fl-aula magna tal-università ad unur ta' Tagliaferro. Din dehret  fid-''Daily Malta Chronicle'' bħala ''In Morte di Napoleone Tagliaferro'' 

Kiteb l-istudju lingwistiku ''L'Elemento Neo-Latino nel Lessico Maltese'', biex jikkumbatti t-tendenzi puristiċi. 

Fl-1897 inħatar rettur tal-[[Università ta' Malta]] fejn qasam il-Fakultà tal-Arti, li sa dak iż-żmien kienet magħrufa bħal l-Fakultà tal-Letteratura u x-Xjenza f'żewġ oqsma ta' studju separati - arti u xjenza. Dam rettur sal-1904.

{{Awtorità}}{{DEFAULTSORT:Tagliaferro, Napuljun}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1843]]
[[Kategorija:Mietu fl-1915]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Matematiċi Maltin]]
[[Kategorija:Akkademiċi]]
[[Kategorija:Retturi tal-Università ta' Malta]]
[[Kategorija:Arkeologi]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>eui005e0ry1hsyqjqz3ewh7rwpwtaqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lino Bugeja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23507</id>
    <revision>
      <id>333349</id>
      <parentid>273042</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="b2cskrxyk3v2wjvevf0ay0hcebk5oar" xml:space="preserve">'''Lino Bugeja''' (Il-[[Birgu]], 1930 - 10 ta' Jannar 2017) kien sportiv, [[ġurnalist]], edukatur, u ambjentalista.

== Studji ==

Studja l-Liċeo u fil-Kulleġġ tal-[[Edukazzjoni]] ta’ Malta, minn fejn ikkwalifika bħala għalliem fl-1949. 

Hu kompla l-istudji tiegħu fil-Kulleġġ ta’ Edinburgh, fl-Iskozja (1960-61) u fl-Università ta’ Londra (1965-66). 

Hu kiseb Associateship fl-Istitut tal-Edukazzjoni tal-Università ta’ Londra. 

== Edukazzjoni u Sport ==

Hu ħadem fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni f’diversi karigi. Hu kien ukoll lettur fil-Fakultà tal-Edukazzjoni tal-Università ta’ Malta.

Hu kien atleta tajjeb u rebbieħ nazzjonali f’distanzi medji. Fl-1951, huwa rrapreżenta lil Malta fil-Logħob tal-Mediterran f’Lixandra, l-Egittu, fejn kiser ir-rekord nazzjonali fl-400 metru f’ħin ta’ 52.8 sekondi.

Fl-1972, Lino Bugeja għen lil [[Fr Hilary Tagliaferro]] fit-twaqqif taċ-Ċentru Sportiv Edukattiv. 

Bejn l-1972 u l-1980, hu kien Segretarju Ġenerali tal-Kumitat Olimpiku ta’ Malta. 

Fl-1985, inħatar l-ewwel direttur tal-Akkademja Olimpika ta’ Malta. 

Bejn l-1988 u l-1993, hu kien magħżul mill-Kumitat Olimpiku Internazzjonali bħala espert sabiex jagħti lezzjonijiet dwar l-Istorja tal-Isport.

Fl-2005, hu waqqaf ir-Ramblers Association of Malta.

Hu ppubblika għadd ta’ kotba u artikli f’ġurnali akkademiċi. Sa ftit qabel miet, baqa' jikteb artikli f’gazzetti lokali dwar il-wirt artistiku u storiku ta’ Malta.

== Unuri ==

Fl-2003, hu ngħata l-unur Croce dell’Ordine al Merito Melitense mill-Ordni Sovran Militari ta’
Malta. 

Fl-2004, hu rebaħ l-2003 Journalism Award for Sports Journalism. 

Fl-2008, Lino Bugeja rċieva l-unur li jiddaħħal fil-Malta Olympic Committee’s Hall of Fame.

Fl-2013, Lino Bugeja ngħata Ġieħ ir-Repubblika b’għarfien tas-servizz distint lill-ġid tal-poplu Malti, partikularment fl-oqsma tal-edukazzjoni, kultura, sports u l-protezzjoni tal-ambjent.

{{DEFAULTSORT:Bugeja, Lino}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1930]]
[[Kategorija:Mietu fl-2017]]
[[Kategorija:Sportivi Maltin]]
[[Kategorija:Ġurnalisti Maltin]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>b2cskrxyk3v2wjvevf0ay0hcebk5oar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333350</id>
      <parentid>333349</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>immarkat għall-wikifikazzjoni</comment>
      <origin>333350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="fjfyfuu9a99a05px805jie3zi0gl0k6" xml:space="preserve">{{Wikifikazzjoni}}

'''Lino Bugeja''' (Il-[[Birgu]], 1930 - 10 ta' Jannar 2017) kien sportiv, [[ġurnalist]], edukatur, u ambjentalista.

== Studji ==

Studja l-Liċeo u fil-Kulleġġ tal-[[Edukazzjoni]] ta’ Malta, minn fejn ikkwalifika bħala għalliem fl-1949. 

Hu kompla l-istudji tiegħu fil-Kulleġġ ta’ Edinburgh, fl-Iskozja (1960-61) u fl-Università ta’ Londra (1965-66). 

Hu kiseb Associateship fl-Istitut tal-Edukazzjoni tal-Università ta’ Londra. 

== Edukazzjoni u Sport ==

Hu ħadem fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni f’diversi karigi. Hu kien ukoll lettur fil-Fakultà tal-Edukazzjoni tal-Università ta’ Malta.

Hu kien atleta tajjeb u rebbieħ nazzjonali f’distanzi medji. Fl-1951, huwa rrapreżenta lil Malta fil-Logħob tal-Mediterran f’Lixandra, l-Egittu, fejn kiser ir-rekord nazzjonali fl-400 metru f’ħin ta’ 52.8 sekondi.

Fl-1972, Lino Bugeja għen lil [[Fr Hilary Tagliaferro]] fit-twaqqif taċ-Ċentru Sportiv Edukattiv. 

Bejn l-1972 u l-1980, hu kien Segretarju Ġenerali tal-Kumitat Olimpiku ta’ Malta. 

Fl-1985, inħatar l-ewwel direttur tal-Akkademja Olimpika ta’ Malta. 

Bejn l-1988 u l-1993, hu kien magħżul mill-Kumitat Olimpiku Internazzjonali bħala espert sabiex jagħti lezzjonijiet dwar l-Istorja tal-Isport.

Fl-2005, hu waqqaf ir-Ramblers Association of Malta.

Hu ppubblika għadd ta’ kotba u artikli f’ġurnali akkademiċi. Sa ftit qabel miet, baqa' jikteb artikli f’gazzetti lokali dwar il-wirt artistiku u storiku ta’ Malta.

== Unuri ==

Fl-2003, hu ngħata l-unur Croce dell’Ordine al Merito Melitense mill-Ordni Sovran Militari ta’
Malta. 

Fl-2004, hu rebaħ l-2003 Journalism Award for Sports Journalism. 

Fl-2008, Lino Bugeja rċieva l-unur li jiddaħħal fil-Malta Olympic Committee’s Hall of Fame.

Fl-2013, Lino Bugeja ngħata Ġieħ ir-Repubblika b’għarfien tas-servizz distint lill-ġid tal-poplu Malti, partikularment fl-oqsma tal-edukazzjoni, kultura, sports u l-protezzjoni tal-ambjent.

{{DEFAULTSORT:Bugeja, Lino}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1930]]
[[Kategorija:Mietu fl-2017]]
[[Kategorija:Sportivi Maltin]]
[[Kategorija:Ġurnalisti Maltin]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>fjfyfuu9a99a05px805jie3zi0gl0k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lorenzo Attard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23789</id>
    <revision>
      <id>333352</id>
      <parentid>256890</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="p512e8hnlz0n7qciywgtr3qx8uwzu95" xml:space="preserve">{{wikifikazzjoni}}
'''Lorenzo Attard''' ([[Birgu|Il-Birgu]], 1897 - 1964) iddistingwa ruħu għall-azzjonijiet kuraġġużi
li wettaq sabiex jikseb ikel u fjuwil fiż-żmien tal-gwerra meta [[Malta]] kien hemm il-ġuħ.

== Eroiżmu ==

Matul [[It-Tieni Gwerra Dinjija|it-Tieni Gwerra Dinjija]], Malta kellha bżonn kbir tal-provvisti tal-ikel u l-fjuwil u tnediet Operation Pedestal bl-intenzjoni li tikseb dawn il-provvisti fi żmien meta gżiritna kienet taħt assedju. Konvojs kellhom jgħaddu mill-Port il-Kbir akkost ta’ kollox, speċjalment biex iwasslu l-fjuwil, li twassal permezz tat-tanker Ohio. 

Dak iż-żmien l-użanza kienet li l-bdoti Maltin imexxu lill-vapuri fil-port, iżda minħabba attakki ma jaqtgħu xejn, l-Ammiraljat kien talab lill-Kaptan biex hu nnifsu jmexxi l-vapur ġewwa l-Port. Madankollu din id-darba, l-Ammirall iddeċieda li bdot Malti għandu jerfa’ din ir-responsabbiltà. 

Lorenzo Attard, b’kuraġġ kbir, offra li jieħu dan ir-riskju għad li kien jaf li t-tanker kien mimli fjuwil b’riskju kbir ta’ splużjoni jekk ikun hemm attakk ieħor. Waqt li familtu kienu qed jagħmlu minn kollox biex jipperswaduh ħalli jibdel il-ħsieb tiegħu, Attard irħiela lejn il-Port u rnexxa fil-missjoni tiegħu.

Lorenzo Attard ikkontribwixxa bil-kbir sabiex ġew salvati l-provvisti tal-qamħ, fjuwil u ikel
ieħor li kien qed jiġi trasportat mill-Ohio. Dan sewa sabiex jiżdied il-moral tal-Maltin u reġgħet iġġedded fihom ir-rieda li jissieltu għal ħajjithom.

{{DEFAULTSORT:Attard, Lorenzo}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1897]]
[[Kategorija:Mietu fl-1964]]
[[Kategorija:Bdoti Maltin]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>p512e8hnlz0n7qciywgtr3qx8uwzu95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria de Dominici</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24688</id>
    <revision>
      <id>333348</id>
      <parentid>260489</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5077" sha1="5wgyjn7qoizadguxz7slgrmizyd1mmu" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
Suor '''Maria de Dominici''' (Birgu, Malta 6 ta' Diċembru 1645 – Ruma, l-Italja 18 ta' Marzu 1703) kienet artista Maltija u soru Karmelitana Terzjarja. Hija twieldet f'familja ta' artisti bbażati fil-[[Birgu]]&lt;ref name=&quot;Hoe&quot;&gt;'Hoe, Susanna. 'Malta: Women, History, Books and Places'' (HOLO Books: 2015) ISBN: 978-0-9572153-5-1 pp. 3, 116, 117&lt;/ref&gt;, bint arġentier u assessur għall-Ordni tal-[[Kavallieri ta' San Ġwann]] f'Malta.&lt;ref name=&quot;Gaze&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Tnejn minn ħutha, [[Raimondo de Dominici]] u [[Francesco de Dominici]], kienu pitturi.&lt;ref name=&quot;Gaze&quot;&gt;Delia Gaze, ed. (1997). ''Dictionary of Women Artists. 1.'' Taylor &amp; Francis. p. 462.&lt;/ref&gt; Bernardo, bin Raimondo, kiteb dwar l-istorja kontemporanja tal-arti minn [[Napli]], fejn inkluda ukoll lil Maria bħala parti mill-familja de Dominici.&lt;ref name=&quot;de Dominici&quot;&gt;de Dominici, Bernardo. [https://archive.org/details/vitedeipittoris01domigoog ''Vite dei pittori, scultori ed architetti napoletani'']&lt;/ref&gt;

== Hajjitha ==
Meta kienet għadha xbejba, de Dominici studjat il-pittura u l-iskultura taħt [[Mattia Preti]], li kien qed jaħdem fuq il-pitturi u skulturi fil-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]] fil-belt Valletta. Huwa mifhum li hija kkontribwiet f'dan ix-xogħol,&lt;ref name=&quot;cauchi&quot;&gt;Fr Mark Cauchi, OSA. ''Times of Malta'', [http://www.timesofmalta.com/articles/view/20130216/letters/Mattia-Preti-a-friend-of-the-poor-and-needy.457778#.UvDw7PldWtM 'Mattia Preti, a friend of the poor and needy'] 2013-02-16&lt;/ref&gt; u hemm ukoll referenza speċifika għall-ħidma tagħha ma' Preti fuq sensiela ta' pitturi li juru l-ħajja u l-martirju ta' [[San Ġwann Battista]], maħduma bejn l-1661 u l-1666), mas-saqaf tal-kon-katidral.&lt;ref name=&quot;Hoe&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Il-katattru tagħha jidher li kien wieħed sod u versatili, skond ma jidher minn żewġ testmenti li ħalliet.&lt;ref name=&quot;de Dominici&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Fil-ktieb ''Malta Illustrata'' Giovannantonio Ciantar (1772) jippreżentha bħala personal li kienet taf sew xi trid fil-ħajja sa minn età żgħira:

: &quot;[Maria showed a] repugnance to apply her energies to female duties and was thus often rebuked by her parents ... She would do nothing other than draw figures and other things according to her whim and natural talents. At last her parents, seeing her so inclined and disposed to painting, provided an art master to teach her design.&quot;&lt;ref name=&quot;Hoe&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Skond Ciantar, taħt id-direzzjoni ta' Preti hija tant ħadmet sew li fdalha tpinġi uħud mill-figuri fil-konkatidral.&lt;ref name=&quot;Hoe&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Dan huwa ddikjarat ukoll minn Giuseppe Maria de Piro f'''Squarci di Storia'' (1839), fejn jgħid li hija kienet aħjar minn studenti oħra ta' Preti tant li huwa għażel lilha biex tikkollabora miegħu fuq il-pitturi mas-saqaf fil-konkatidral ta' San Ġwann.&lt;ref name=&quot;Hoe&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

Bħala soru Karmelitana terzjarja, hija kienet ħliesa biex tgħix barra l-ħitan tal-kunvent u 'l hinn mill-irbit mal-familja. 

Fl-1682, de Dominici telqet minn Malta, aktarx flmkien ma' kontaġġ tan-neputi tal-Gran Mastru u l-mara tiegħu Isabella d'Avalos d'Aquino d'Aragona, li, flimkien ma' Preti, ħeġġuha timraħ barra minn Malta. Eventwalment hija stabbilit l-istudju tagħha f'Ruma fejn bdiet tirċievi diversi kummissjonijiet għal skulturi u pitturi, anke bis-saħħa ta' ittri ta' introduzzjoni li kellha mingħand il-Gran Mastru. F'Ruma, hija kellha mara tgħix magħha fl-istudju tagħha ħdejn San Giovanni dei Fiorentini.&lt;ref name=&quot;Gaze&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== Xogħlijiet ==
Fiż-żmien li għexet f'Malta, Maria de Dominici ħadmet fuq numri ta' vari għall-knejjes.&lt;ref name=&quot;Gaze&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Għalkemm hemm diversi xogħlijiet f'isimha ftit minnhom huma aċċessibli għall-pubbliku u ħafna oħrajn huma mitlufa. Fost ix-xogħlijiet ta' de Dominici f'Malta insibu: ''Iż-Żjara'' fil-parroċċa ta' Ħaż-Żebbuġ; ''Beato Franco'' fil-Knisja tal-Karmnu fil-Belt Valletta, ''L’Annunciazione'' fil-Mużew tal-Konkatidral ta' San Ġwann, kif ukoll partjiet mill-vara tal-Kunċizzjoni f'Bormla.

== Legat ==
Maria de Dominici hija inkluża fid-''Dictionary of Women Artists'' ta' Delia Gaze.

Fl-2010, krater fuq il-pjaneta [[Merkurju (pjaneta)|Merkurju]] issemma għaliha.&lt;ref name=mercury&quot;&gt;[http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14642 Gazetteer of Planetary Nomenclature]. USGS Astrogeology Science Center&lt;/ref&gt;  Kien propju d-dizzjunarju ta' Gaze li ntuża biex jissimmew partijiet mill-pjaneti li wasal għal dan wara t-tieni żjara qrib din il-pjaneta min-NASA-MESSENGER. Kif tispjega Susanna Hoe fl-introduzzjoni għal ''Malta: Women, History, Books and Places:''&lt;blockquote&gt;&quot;Exciting or not as an explanation, the thought of a crater on Mercury named after a neglected Maltese woman artist is delightful, inspiring even, particularly when you come across Maria's crater on the internet, a lovely sight!&quot;.&lt;ref name=&quot;Hoe&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Referenzi ==


{{DEFAULTSORT:de Dominici, Maria}}
[[Kategorija:Twieldu fl-1645]]
[[Kategorija:Mietu fl-1703]]
[[Kategorija:Pitturi Maltin]]
[[Kategorija:Pittriċi]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>5wgyjn7qoizadguxz7slgrmizyd1mmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ġlormu Cassar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25382</id>
    <revision>
      <id>333339</id>
      <parentid>323496</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8616" sha1="nkgteokqngefoiovne92hih78uby23r" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġlormu Cassar''' ([[Lingwa Taljana|Taljan]]: ''Girolamo Cassar'', c. 1520 – c. 1592) kien perit u inġinier militari Malti li hu magħruf għall-irwol tiegħu fil-kostruzzjoni tal-Belt [[Valletta]]. Hu beda bħala assistent ta' [[Francesco Laparelli]], u wara li dan telaq minn Malta Cassar ħa l-proġett f'idejh u ddiżinja ħafna bini pubbliku, reliġjuż u privat fil-belt kapitali l-ġdida, inkluż il-Knisja Konventwali (illum magħrufa bħala l-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]]), il-[[Palazz tal-Gran Mastru]] u l-bereġ. Hu sar l-inġinier residenti tal-[[Ordni ta' San Ġwann]], u sar membru fl-Ordni fl-1569. Wieħed mit-tfal tiegħu, [[Vitor Cassar]], ukoll sar perit u inġinier militari.

== Bijografija ==
Id-data tat-twelid ta' Cassar mhix magħrufa, iżda hu maħsub li twieled madwar l-1520 fil-[[Birgu]] jew fil-[[Gudja]]. Il-familja Cassar probabbilment kienet toriġina minn [[Sqallija]], u kienet ilha stabbilita f'Malta minn madwar l-1440. Cassar kellu żewġt aħwa jisimhom Andrea u Ians, u hu żżewweġ lil martu Mattea fil-bidu tas-snin 1560. Ġlormu u Mattea Cassar kellhom ħames itfal: żewġ subien, [[Vitor Cassar|Vittorio]] u Gabriele; u tliet tfajliet, Marietta, Battistina u Caterinella.&lt;ref&gt;Mangion, Giovanni (1973). &quot;[http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.06(1972-75)/MH.6(1972)2/orig07.pdf Girolamo Cassar Architetto maltese del cinquecento]&quot;. ''Melita Historica'' (bit-Taljan). Malta Historical Society. 6 (2): 192–200. [https://web.archive.org/web/20160416133159/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.06%281972-75%29/MH.6%281972%292/orig07.pdf Arkivjat] mill-oriġinal fis-16 ta' Marzu 2016.&lt;/ref&gt; Cassar kellu tifel ieħor jismu Gio Domenico minn relazzjoni extra-matrimonjali u ma riedx li dan ikollu parti mill-wirt tiegħu, u ironikament iġġustifika dan billi kiteb li ibnu kien diżubbidjenti.&lt;ref&gt;Abela, Joan (2007). &quot;[http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.14(2004-07)/MH.14(2007)4/02.pdf ''De uxore proxima futura magistri Hieroniymi Cassar'': New light on Girolamo Cassar's immediate family]&quot;. ''Melita Historica'' (bl-Ingliż). Malta Historical Society. XIV (4): 375–385. [http://web.archive.org/web/20200517160853/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.14%282004-07%29/MH.14%282007%294/02.pdf Arkivjat] mill-oriġinal fis-17 ta' Mejju 2020.&lt;/ref&gt;

Cassar beda l-karriera tiegħu bħala [[kapumastru]], u kien student ta' [[Evangelista Menga]], l-inġinier residenti tal-[[Ordni ta' San Ġwann]]. Hu ħadem bħala inġinier militari waqt il-[[Battalja ta' Ġerba]] fl-1560 u fl-[[Assedju ta' Malta (1565)|Assedju l-Kbir ta' Malta]] fl-1565. Matul l-aħħar assedju, huwa ħadem fuq it-tiswija ta' swar li ġarrbu ħsara mill-attakki Ottomani, xi drabi taħt riskju personali kbir.&lt;ref name=&quot;schiavone2009&quot; /&gt;

Wara l-assedju, il-kavallieri ddeċidew li jibnu belt kapitali ġdida bl-isem ta' [[Valletta]], u Cassar sar l-assistent ta' [[Francesco Laparelli]] inġinier militari Taljan li ntbagħat Malta biex jiddiżinja s-swar u l-pjanta ġenerali tal-belt. Fit-22 t'April 1569, Cassar sar membru tal-Ordni bħala rikonoxximent tal-merti tiegħu bħala perit u inġinier. Il-Gran Mastru ħariġlu passaport u Cassar qatta l-bqija tas-sena jdur diversi bliet Taljani,&lt;ref name=&quot;schiavone2009&quot; /&gt; inkluż [[Napli]], [[Ruma]] u [[Lucca]]. Waqt li kien l-Italja hu sar familjari mal-[[Manneriżmu]], u uża dan l-istil f'ħafna mill-bini li ddiżinja wara.&lt;ref&gt;Ellul, Michael (2004). ![http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.14(2004-07)/MH.14(2004)1/02.pdf In search of Girolamo Cassar: An unpublished manuscript at the State Archives of Lucca]&quot;. ''Melita Historica'' (bl-Ingliż). XIV (1): 37. ISSN 1021-6952. [https://web.archive.org/web/20160313191703/http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.14%282004-07%29/MH.14%282004%291/02.pdf Arkivjat] mill-oriġinal fit-13 ta' Marzu 2016.&lt;/ref&gt;[[File:St John&amp;#039;s Co-Cathedral, Valletta 001.jpg|thumb|Faċċata tal-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]]]]Cassar irritorna lejn Malta fl-aħħar tal-1569. Sadattant, ix-xogħol fuq is-swar kien kważi lest u wara li Laparelli telaq minn Malta hu ħa l-proġett f'idejh u sar il-perit u inġinier residenti tal-Ordni. Huwa ddiżinja ħafna bini pubbliku, reliġjuż u privat fil-belt kapitali l-ġdida, inkluż il-Knisja Konventwali (illum magħrufa bħala l-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]]), il-[[Palazz tal-Gran Mastru]], is-seba' bereġ oriġinali u possibilment is-Sacra Infermeria. Cassar iddiżinja wkoll xi binjiet barra l-Belt, inkluż il-[[Palazz ta' Verdala]].&lt;ref name=&quot;schiavone2009&quot;/&gt;

Id-data u ċ-ċirkostanzi tal-mewt ta' Cassar mhumhiex magħrufin. Hu għamel it-tieni testment tiegħu fid-9 ta' Jannar 1589, u maħsub li miet fil-Belt madwar is-sena 1592. Hu kien midfun fil-[[Bażilika ta' San Duminku, Valletta|Knisja ta' Porto Salvo]].&lt;ref name=&quot;schiavone2009&quot;&gt;Schiavone, Michael J. (2009). ''Dictionary of Maltese Biographies Vol. 1 A–F'' (bl-Ingliż). [[Tal-Pietà]]: Pubblikazzjonijiet Indipendenza. p. 520–521. ISBN 9789993291329.&lt;/ref&gt;

== Bini attribwit lil Cassar ==
[[File:Auberge d&amp;#039;Aragon Valletta, Malta façade.jpeg|thumb|[[Berġa ta' Aragona]]]]
[[File:Forni della Signoria 02.jpg|thumb|Il-[[Forni della Signoria]], li twaqqgħu fis-seklu 20]]

Din hi lista ta' binjiet li huma magħrufin li ġew iddiżinjati minn Cassar jew li huma attribwiti lejh:&lt;ref name=&quot;schiavone2009&quot;/&gt;

;Il-Belt Valletta
*[[Swar tal-Belt Valletta]] (1566 'il quddiem; ma Francesco Laparelli)
*[[Knisja tal-Madonna tal-Vitorja, Valletta|Knisja tal-Madonna tal-Vitorja]] (1566–67)
*Dar ta' Fra Eustachio del Monte (1569)
*L-Ewwel Berġa ta' Franza (madwar 1570)
*[[Bażilika tal-Madonna tal-Karmnu, Valletta|Knisja tal-Madonna tal-Karmnu]] (madwar 1570)
*L-Ewwel Berġa tal-Italja (1570–71)
*[[Berġa ta' Aragona]] (1571)
*[[Berġa ta' Alemanja]] (1571–75)
*[[Berġa ta' Alvernja]] (madwar 1571–83)
*[[Berġa ta' Provenza]] (1571–75)
*[[Bażilika ta' San Duminku, Valletta|Knisja ta' San Duminku]] (1571)
*[[Knisja ta' Santu Wistin, Valletta|Knisja ta' Santu Wistin]] (1571–96)
*[[Knisja ta' Ġieżu, Valletta|Knisja u kunvent ta' Ġieżu]] (1571–75)
*[[Kon-Katidral ta' San Ġwann|Knisja Konventwali ta' San Ġwann]] (1572–77)
*[[Berġa ta' Kastilja]] (1573–74)
*[[Berġa tal-Italja]] (1574–79)
*[[Palazz tal-Gran Mastru]] (1574)
*[[Sacra Infermeria]] (1574)
*[[Knisja ta' Santa Katerina tal-Italja, Valletta|Knisja ta' Santa Katerina tal-Italja]] (1576)
*Monasteru ta' Santa Katerina (1576)
*Kunvent tal-Karmelitani (1576)
*[[Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl, Valletta|Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl]] (1577–82)
*[[Forni della Signoria]] (madwar 1584)
*[[Berġa ta' Franza]] (madwar 1588)
*Kappella Del Soccorso fil-[[Forti Sant'Iermu]]
*Mtieħen

[[File:Building Malta.jpg|thumb|Il-[[Palazz Verdala]]]]
;Postijiet oħra madwar Malta
*Rikostruzzjoni tal-[[Birgu]] u l-[[Isla]] wara l-Assedju l-Kbir
*[[Knisja ta' San Mark, Rabat|Knisja ta' San Mark]], [[Rabat (Malta)|Rabat]] (1571–88)
*[[Palazz Verdala]] (1586)
*Kunvent ta' Santu Wistin, Rabat (1588)
*Kunvent ta' San Franġisk, Rabat (1588)
*Kunvent tal-Kapuċċini, [[Floriana]] (1586)

Ħafna minn dawn il-binjiet twaqqgħu jew reġgħu nbnew mill-ġdid bejn is-sekli 17 u 20, u illum ftit binjiet għadhom jeżistu li għad għandhom id-disinn oriġinali ta' Cassar. Mill-bereġ tal-Belt, l-unika waħda li għadha bil-faċċata ta' Cassar hija l-[[Berġa ta' Aragona]], fejn l-unika alterazzjoni tikkonsisti f'portiku li kien miżjud mal-bieb prinċipali fis-seklu 19. Bini ieħor li jżomm id-disinn estern ta' Cassar jinkludi l-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]] u l-[[Knisja ta' San Mark, Rabat|Knisja ta' San Mark]] fir-Rabat, iżda minn ġewwa dawn inbidlu ukoll maż-żmien.&lt;ref&gt;&quot;[https://www.independent.com.mt/articles/2016-06-30/local-news/Facade-of-church-dedicated-to-St-Mark-in-Rabat-to-be-restored-6736160244 Façade of church dedicated to St Mark in Rabat to be restored]&quot;. ''[[The Malta Independent]]'' (bl-Ingliż). 30 ta' Ġunju 2016. [https://web.archive.org/web/20160701131243/http://www.independent.com.mt/articles/2016-06-30/local-news/Facade-of-church-dedicated-to-St-Mark-in-Rabat-to-be-restored-6736160244 Arkivjat] mill-oriġinal fl-1 ta' Lulju 2016.&lt;/ref&gt;

== Referenzi ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cassar, Glormu}}
[[Kategorija:Twieldu fis-seklu 16]]
[[Kategorija:Mietu fis-seklu 16]]
[[Kategorija:Arkitetti Maltin]]
[[Kategorija:Cassar (kunjom)]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>nkgteokqngefoiovne92hih78uby23r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lorenzo Gafà</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29068</id>
    <revision>
      <id>333335</id>
      <parentid>280841</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5176" sha1="9re14wy49btuo23bg51xjikcum0ri7h" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}

'''Lorenzo Gafà''' (twieled fl-1639 u miet fis-16 ta' Frar 1703) kien [[arkitett]] u skultur [[Barokk]] [[Maltin|Malti]]. Huwa ddisinja bosta knejjes fil-[[Malta|Gżejjer Maltin]], fosthom il-[[Katidral]] ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]] fl-[[L-Imdina|Imdina]] u l-Katidral tat-Tlugħ is-Sema fir-[[Rabat (Għawdex)|Rabat, Għawdex]]. Huwa kien ħu ż-żgħir l-iskultur [[Melchiorre Gafà]].

== Ħajja u xogħol ==
Gafà twieled fl-1639 fil-[[Birgu]], u missieru kien in-naġġar [[Marco Gafà]] u ommu kienet [[Veronica Gafà]]. Huwa beda l-ħajja tax-xogħol tiegħu bħala naġġar ma' missieru u ma' ħuh il-kbir Melchiorre, li sar skultur rinomat. X'aktarx li studja l-arkitettura f'[[Ruma]], l-[[Italja]], għalkemm ma hemm l-ebda evidenza dokumentarja li huwa qatt siefer minn Malta.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Schiavone, Michael J. (2009). ''Dictionary of Maltese Biographies Vol. II G-Z''. Pietà: Pubblikazzjonijiet Indipendenza. pp. 851–852. ISBN &lt;bdi&gt;9789993291329&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Jista' jkun ukoll li Gafà kien apprendist tal-arkitett Taljan [[Francesco Buonamici]] meta dan kien jgħix f'Malta.&lt;ref&gt;Sciberras, Keith (2007). &quot;An Architect in Context – Francesco Buonamici&quot;. ''Baroque Routes''. No. 7. pp. 14–15.&lt;/ref&gt;{{multiple image|caption_align=center|header_align=center|align=right|total_width=360|image1=St Paul's Cathedral Mdina.jpg|image2=Cathedral St. Marija, Victoria Gozo Nov 2014.JPG|footer=Il-Katidral ta' San Pawl, l-Imdina u l-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna, ir-Rabat, Għawdex, ġew iddisinjati minn Lorenzo Gafà fl-aħħar tas-seklu 17 u fil-bidu tas-seklu 18.}}

Sal-bidu tas-snin 60 tas-[[seklu 17]], Gafà kien żviluppa interess qawwi fid-disinn arkitettoniku u fl-1661 huwa magħruf li kien involut fil-kor tal-Knisja ta' San Filep f[[Ħaż-Żebbuġ|'Ħaż-Żebbuġ]]. Xi żmien qabel l-1666, huwa ħadem fuq ir-retabli tal-artal prinċipali tal-knisja ta' Santa Skolastika u fil-Knisja Dumnikana tat-Tlugħ is-Sema, it-tnejn li huma f'raħal twelidu, il-Birgu. Huwa magħruf ukoll għad-disinn tal-artal tal-Knisja ta' San Nikola fil-[[Valletta|Belt Valletta]]. Huwa ddisinja wkoll jew kien involut fil-kostruzzjoni tal-knejjes li ġejjin:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* il-Knisja ta' San Pawl, ir-[[Ir-Rabat (Malta)|Rabat]] (1664-1683);
* il-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl, il-Belt Valletta (1666-1680);
* il-Knisja tal-Karmlitani, l-Imdina (1668-1672);
* il-Knisja ta' Sarria, il-[[Furjana]] (1676);
* il-Knisja ta' San Nikola, is-[[Siġġiewi]] (1676-1693);
* il-Monasteru ta' Santa Skolastika, il-Birgu (1679);
* il-Knisja ta' San Rokku, il-Belt Valletta (għall-ħabta tal-1680);
* il-Knisja ta' [[San Lawrenz]], il-Birgu (1681–97);
* il-Knisja ta' San Pietru l-Martri, [[Marsaxlokk]] (1682);
* il-Koppla tal-Knisja ta' San Ġorġ, [[Ħal Qormi]] (1684);
* il-Knisja ta' Santa Marija, il-[[Qrendi]] (1685-1712);
* il-Knisja tal-Ħlas, Ħal Qormi (1690);
* il-Knisja ta' Santa Katerina, iż-[[Żejtun]] (1692-1744);
* il-Knisja tal-[[Spirtu s-Santu|Ispirtu s-Santu]], iż-Żejtun (1688);
* il-Katidral tat-Tlugħ is-Sema tal-Madonna, ir-Rabat, Għawdex (1697-1711);
* it-Tkabbir tal-[[Knisja tal-Vitorja]], il-Belt Valletta (1699).

=== Xogħol attribwit ===
Xi sorsi jsostnu wkoll li Gafà kien involut fil-kostruzzjoni tal-Knisja ta' Santa Katerina, iż-[[Iż-Żurrieq|Żurrieq]] (1632–55), tal-Knisja tas-Salvatur, il-[[Kalkara]] (1650), tal-Knisja ta' Santa Marija, Ħaż-Żebbuġ (1683), tal-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, iż-Żejtun (1688), il-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, l-Imdina (1688), tal-kor tal-Knisja tan-Natività, in-[[Naxxar]] (1691), tal-Knisja tat-Tlugħ is-Sema, [[Ħal Tarxien]] (1692), tal-Knisja ta' San Nikola, l-Imdina (1692), tal-Knisja ta' Sant'Agata, l-Imdina (1694), u tal-Knisja ta' [[Ġiljan l-Ospitalier|San Ġiljan]], l-[[L-Isla|Isla]] (1696).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Xogħol ieħor ===
Fl-1679, Gafà ddisinja u ssorvelja l-kostruzzjoni tal-kor tal-Katidral ta' San Pawl, l-Imdina, u iktar 'il quddiem iddisinja l-Palazz tal-Isqof. Il-katidral inqered parzjalment ftit snin wara matul it-terremot ta' [[Sqallija]] tal-1693, għalkemm il-kor il-ġdid li kien għadu kemm inbena baqa' intatt. Il-katidral l-antik twaqqa', u bejn l-1696 u l-1705 inbena katidral ġdid skont id-disinni Barokki ta' Lorenzo Gafà. Il-katridral ġie kkonsagrat fit-8 ta' Ottubru 1702, u jitqies bħala l-kapulavur ta' Gafà.&lt;ref&gt;De Lucca, Denis (1979). &quot;Mdina: the Cathedral area&quot;. ''Heritage: An Encyclopedia of Maltese Culture and Civilization''. Midsea Books Ltd. '''1''': 122.&lt;/ref&gt;

Gafà ddisinja wkoll xi binjiet lajċi, fosthom Villa Bigi (1675), il-Palazz tal-Ġeneral fil-Birgu (qabel l-1695) u x'aktarx l-Isptar Ta' Saura, ir-Rabat (1655).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Gafà miet fis-16 ta' Frar 1703 tal-età ta' 64 sena.&lt;ref&gt;Deguara, Aloysius (2008). ''The Metropolitan Cathedral – Mdina''. Santa Venera: Heritage Books (subsidiary of Midsea Books Ltd). p. 7. ISBN &lt;bdi&gt;9789993271727&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

== Referenzi ==
{{DEFAULTSORT:Gafà, Lorenzo}}

[[Kategorija:Arkitetti Maltin]]
[[Kategorija:Skulturi Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1639]]
[[Kategorija:Mietu fl-1703]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>9re14wy49btuo23bg51xjikcum0ri7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Évora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30149</id>
    <revision>
      <id>333311</id>
      <parentid>331740</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T06:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>28970</id>
      </contributor>
      <comment>Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg; Cloister of Sé Catedral de Évora 17.jpg</comment>
      <origin>333311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36159" sha1="h6zoso16iwbfestzhkyngsoqpxtb9tb" xml:space="preserve">{{Infobox city}}

'''Évora''' (pronunzja bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: [ˈɛvuɾɐ]) hija belt u muniċipalità fil-[[Portugall]]. Għandha 53,591 abitant (2021), f'erja ta' 1307.08 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|titlu=DGTerritório - Carta Administrativa Oficial de Portugal - Versão 2017 (em vigor)|data=2018-11-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181105172426/http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|arkivju-data=2018-11-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hija l-[[belt kapitali]] storika tal-[[Alentejo]] u s-sede tad-Distrett ta' Évora.

Bis-saħħa taċ-ċentru storiku ppreservat sew tagħha, li għadu parzjalment imdawwar bi swar [[Medjuevu|Medjevali]] u b'bosta [[Monument|monumenti]] li jmorru lura għal diversi perjodi storiċi, fosthom tempju Ruman, Évora tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &amp;Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;

Minħabba l-pożizzjoni interna tagħha, Évora hija waħda mill-iżjed bliet Portugiżi li jesperjenzaw l-ogħla temperaturi fis-sajf, u spiss tkun soġġetta għal mewġiet tas-sħana.

Évora ġiet ikklassifikata fit-tieni post fl-istħarriġ dwar l-iżjed bliet Portugiżi li wieħed jgħix l-aħjar fihom, f'termini ta' kundizzjonijiet tal-għajxien, li jiġi ppubblikat kull sena fl-''Expresso''.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://semanal.expresso.clix.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf|titlu=Stħarriġ Expresso tal-2007.|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=http://arquivo.pt/wayback/20081025035303/http%3A//clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF%2Du0321.pdf|arkivju-data=2008-10-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ġiet ikklassfikata fl-ewwel post fi studju dwar il-kompetittività tal-bliet kapitali tad-distretti Portugiżi li sar fl-2006 mir-riċerkaturi tax-[[xjenza]] ekonomika tal-Università ta' Minho.

Flimkien ma' [[Liepāja]], il-[[Latvja]], Évora ntgħażlet biex tkun il-[[Kapitali Ewropea tal-Kultura]] fl-2027.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.portugalresident.com/evora-named-2027-european-capital-of-culture/|titlu=Évora named 2027 European Capital of Culture|kunjom=Bruxo|isem=Michael|data=2022-12-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230201232936/https://www.portugalresident.com/evora-named-2027-european-capital-of-culture/|arkivju-data=2023-02-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Storja ==

=== Storja bikrija ===
[[File:Foral_Evora_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_2.jpg|xellug|daqsminuri|161x161px|Il-Foral ta' Évora tal-1501, meta  l-belt kienet tgawdi l-appoġġ ta' Manwel I tal-Portugall.]]
Évora għandha [[storja]] li tmur lura għal iktar minn ħames millenji.

Kienet magħrufa bħala ''Ebora'' miċ-Ċeltiċi, konfederazzjoni tribali, fin-Nofsinhar tal-Lusitani (u tax-xmara Tagus), li għamlu r-raħal bħala l-belt kapitali reġjonali tagħhom.

L-oriġini [[Etimoloġija|etimoloġika]] tal-isem ''Ebora'' ġej mill-kelma antika Ċeltika ''ebora/ebura'', li hija l-plural ġenittiv tal-kelma ''eburos'' (tip ta' siġra tal-ispeċi ''Taxus baccata''), u għaldaqstant l-isem ifisser &quot;tas-siġar tal-ispeċi ''Taxus baccata''&quot;. Il-belt ta' [[York]], fit-Tramuntana tal-[[Renju Unit|Ingilterra]], fi żmien l-[[Imperu Ruman]], kienet tissejjaħ ''Eboracum/Eburacum'', abbażi tal-isem Ċeltiku antik tal-post *''Eborakon'' (il-post fejn hemm is-siġar tat-''Taxus baccata''); għalhekk l-isem antik ta' York huwa etimoloġikament marbut mal-belt ta' Évora. Ipoteżi alternattiva hi li l-isem oriġina minn ''oro'', ''aurum'' (deheb), peress li r-Rumani kienu jwettqu bosta xogħlijiet estensivi tal-estrazzjoni tad-deheb fil-Portugall; inkella ngħatat dak l-isem għall-ħaddiem tal-avorju peress li ''ebur'' (bil-ġenittiv ''eboris'') bil-[[Lingwa Latina|Latin]] tfisser avorju. Jaf kienet il-belt kapitali tar-renju ta' Astolpas ukoll.

=== Żmien ir-Rumani ===
[[File:Foral_Evora_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_1.jpg|xellug|daqsminuri|283x283px|Tpinġija ta' Évora fl-1503, meta l-belt kienet miżgħuda rikkezzi Manwelini.]]
Ir-Rumani ħakmu r-raħal fis-57 [[Ante Christum natum|Q.K]]. u kabbruh f'raħal iffortifikat bis-swar. Għad hemm fdalijiet minn dan il-perjodu fil-belt (is-swar u l-fdalijiet tal-banjijiet Rumani). [[Ġulju Ċesri]] sejħilha ''Liberalitas Julia'' (ġenerożità ta' Ġuljanu). Il-belt kibret fl-importanza tagħha peress li kienet tinsab f'salib it-toroq ta' diversi rotot importanti. Matul il-vjaġġi tiegħu f'Gaul u fil-Lusitanja, [[Plinju x-Xiħ]] żar ir-raħal ukoll u semmih fil-ktieb tiegħu ''Naturalis Historia'' bħala ''Ebora Cerealis'', minħabba l-bosta għelieqi tal-qamħ tal-madwar. Dak iż-żmien Évora saret belt rikka. Il-livell għoli tagħha fost il-muniċipalitajiet fil-''Hispania'' Rumana joħroġ fid-dieher b'mod ċar fil-bosta iskrizzjonijiet u fil-bosta muniti. It-tempju monumentali tal-Korinzji fiċ-ċentru tal-belt imur lura għas-seklu 1 [[WK|W.K]]. u x'aktarx inbena f'ġieħ l-imperatur [[Awgustu]]. Fis-seklu 4 W.K., ir-raħal diġà kellu l-isqof [[Quintianus]].

Waqt l-invażjonijiet barbariċi, Évora sfat taħt it-tmexxija tar-re tal-Viżigoti [[Leovigild]] fil-584. Iktar 'il quddiem ir-raħal ingħata l-istatus ogħla ta' belt ta' [[katidral]]. Minkejja dan, dak il-perjodu kien wieħed ta' deklin u ma tantx instabu wisq artefatti.

=== Żmien l-Għarab ===
Fis-715, il-belt inħakmet mill-[[Għarab]] Iberiċi taħt [[Tariq ibn-Ziyad]]. Matul it-tmexxija tal-Għarab (715-1165), ir-raħal, li kien parti mit-Taifa ta' Badajoz, bil-mod il-mod reġa' beda jiffjorixxi u żviluppa f'ċentru agrikolu b'fortizza u b'moskea. L-influwenza tal-Għarab għadha tista' tiġi osservata fin-natura tal-belt storika. Matul dak iż-żmien, diversi nies notevoli kienu minn Évora, inkluż Abd al-Majid ibn Abdun Al-Yaburi عبد المجيد بن عبدون اليابري, [[poeta]] b'''diwan'' li għadu jeżisti sa llum il-ġurnata.

=== Rikonkwista ===
Évora ġiet ikkonkwistata mill-ġdid mill-Għarab permezz ta' attakk sorpriża minn Gerald il-Qalbieni (Geraldo Sem Pavor) f'Settembru 1165. Ir-raħal spiċċa taħt it-tmexxija tar-re Portugiż [[Afonso I]] fl-1166. Imbagħad iffjorixxa bħala waħda mill-iżjed bliet dinamiċi fir-Renju tal-Portugall matul il-Medju Evu, speċjalment fis-seklu 15. Il-qorti tal-ewwel u tat-tieni dinastiji kienu jirresjedu hemmhekk għal perjodi twal, u bnew palazzi, monumenti u binjiet reliġjużi. Évora ospitat bosta tiġijiet irjali u fiha ttieħdu bosta deċiżjonijiet importanti.

=== Żmien Manwelin ===
[[File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Fis-seklu 19, il-poter nazzjonali ta' Évora batta, minħabba l-Gwerra taż-Żewġ Aħwa.]]
Évora għaddiet minn perjodu tad-deheb partikolarment matul id-Dinastija tal-Avis (1385-1580), speċjalment matul ir-renju ta' [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], u saret ċentru ewlieni għall-umanitajiet ([[André de Resende]] - midfun fil-[[katidral]]) u għal artisti bħall-iskultur [[Nicolau Chanterene]], il-pitturi [[Cristóvão de Figueiredo]] u [[Gregório Lopes]]; il-[[Kompożitur|kompożituri]] [[Manuel Cardoso]] u Duarte Lobo, il-kronista [[Duarte Galvão]], u l-missier tat-teatru Portugiż [[Gil Vicente]].

Évora kellha wkoll parti kbira mill-popolazzjoni tal-iskjavi tal-Portugall. [[Nicolas Clenard]], tutur Fjamming fil-qorti Portugiża, fl-1535 iddikjara li &quot;F'Évora, qisek mort f'belt tal-[[infern]]: kull fejn tmur tiltaqa' mas-suwed biss&quot;.

Il-belt saret is-sede ta' arċiveskovat fl-1540. L-università ġiet stabbilita mill-[[Ġiżwiti]] fl-1559, u mastri Ewropej kbar bħall-umanisti Fjammingi Nicolaus Clenardus (Nicolaas Cleynaerts; 1493-1542), Johannes Vasaeus (Jan Was; 1511-1561) u t-teologu [[Luis de Molina]] għaddew l-għarfien tagħhom lill-ġenerazzjonijiet lokali. Fis-seklu 18, il-Ġiżwiti, li kienu firxu l-illuminiżmu intellettwali u reliġjuż mis-seklu 16, tkeċċew mill-Portugall, l-università ngħalqet fl-1759 mill-Markiż ta' Pombal, u Évora qabdet it-triq tan-niżla. L-università reġgħet infetħet biss fl-1973.

=== Storja reċenti ===
[[File:VistaDeÉvora134.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VistaDe%C3%89vora134.jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Veduta ta' Évora mis-swar.]]
Il-Battalja ta' Évora ġiet miġġielda fid-29 ta' Lulju 1808 matul il-Gwerra Peniżolari. Forza żgħira ta' 2,500 Portugiż-Spanjol, megħjuna minn milizja raħħala armati b'li kellhom, ippruvat twaqqaf diviżjoni Franċiża-Spanjola kkmandata minn [[Louis Henri Loison]] iżda mingħajr suċċess. Immexxija mill-mibgħud Loison, magħruf bħala ''Maneta'' jew &quot;ta' id waħda&quot;, il-Franċiżi attakkaw il-belt li kienet difiża mis-suldati, mill-milizja u miċ-ċittadini armati. Fl-attakk kontra l-belt, l-attakkanti qatlu lill-ġellieda u liċ-ċittadini li sabu qabel ma serqu r-rikkezzi kollha. L-invażjoni tal-Franċiżi kkawżat saħansitra 8,000 imwiet fost l-għadu, mentri l-Franċiżi ġarrbu 290 imwiet biss.

Fl-1834, Évora kienet is-sit fejn il-forzi tar-Re Miguel I arrendew, u dan immarka t-tmiem tal-Gwerer Liberali. Il-bosta monumenti mibnija mill-artisti ewlenin ta' kull perjodu issa jixhdu l-wirt kulturali, artistiku u storiku rikk ta' Évora. Il-varjetà tal-istili arkitettoniċi (Rumanesk, Gotiku, Manwelin, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokk), il-palazzi u l-labirint pittoresk tal-[[Pjazza|pjazez]] u tat-toroq dojoq taċ-ċentru tal-belt huma kollha parti mill-wirt rikk tal-belt-[[mużew]].

Fl-1909 il-belt ġarrbet ħsarat minħabba terremot.

== Sit ta' Wirt Dinji ==
Iċ-Ċentru Storiku ta' Évora ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' &quot;Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona [[Kultura|kulturali]] fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, [[L-Arti|l-arti]] monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ&quot;; u l-'''kriterju (iv)''' &quot;Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ġeografija ==

=== Ġeografija fiżika ===
Évora (b'altitudni ta' 300 metru) tinsab fl-Alentejo, reġjun kbir ta' pjanuri wesgħin fin-Nofsinhar tal-Portugall, li jmiss fit-Tramuntana max-xmara Tagus u fin-Nofsinhar mar-reġjunt ta' Algarve. Il-belt tinsab 140 kilometru (87 mil) mill-belt kapitali ta' [[Liżbona]], u 80 kilometru (50 mil) minn [[Badajoz]] fil-fruntiera [[Spanja|Spanjola]]. Hija l-belt ewlenija tar-reġjun.

Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Évora, magħmula mill-parroċċi ċiviċi ta' Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão) fiċ-ċentru storiku u mill-parroċċi urbani ta' Bacelo, Senhora da Saúde, Malagueira u Horta das Figueiras 'il barra mis-swar antiki tal-belt fejn fil-fatt tirresjedi l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. Il-kumplament tal-parroċċi ċiviċi fil-muniċipalità huma rurali jew sottourbani u ma jagħmlux parti mill-belt għal skopijiet statistiċi. Iċ-ċentru storiku tal-belt għandu madwar 4,000 binja f'erja ta' 1.05 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (0.41 mili kwadri).

=== Klima ===
Évora għandha klima [[Mediterran|Mediterranja]] bi sjuf sħan u nexfin u bi xtiewi miti u bl-indewwa. Il-pożizzjoni tal-belt fuq ġewwa tan-Nofsinhar tal-Portugall sikwit tagħmilha soġġetta għal nixfiet u għal deżertifikazzjoni. Bħalma huwa tipiku fuq ġewwa tal-Alentejo, Évora spiss tesperjenza temperaturi ta' sħana estrema, fejn intlaħaq saħansitra rekord ta' 46.0 °C (114.8 °F). Madankollu, it-temperatura għolja medja fis-sajf normalment tkun ta' madwar 30 °C (86 °F); ferm inqas sħuna mit-temperatura fuq ġewwa, fl-inħawi b'altitudni iktar baxxa tal-[[Peniżola]] Iberika. Dan iseħħ minħabba l-effetti marittimi fuq skala baxxa kkawżati mill-prossimità relattiva tagħha mal-[[Oċean Atlantiku]], li tikkawża wkoll spostament staġonali fit-temperaturi predominanti matul il-perjodi iktar sħan, b'temperaturi ta' billejl iktar miti f'Settembru milli f'Ġunju, kif ukoll f'Ottubru milli f'Mejju. Il-ġlata fix-xitwa hija frekwenti iżda ssoltu ma takkumulax wisq, filwaqt li l-borra niżlet darbtejn biss f'dan l-aħħar deċennju.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 309 metri jew 1,014-il pied, temp. normali fl-1981-2010, temp. estremi mill-1981 sal-preżent
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)'''
|24.7
(76.5)
|24.3
(75.7)
|31.3
(88.3)
|32.3
(90.1)
|37.8
(100.0)
|41.8
(107.2)
|45.3
(113.5)
|46.0
(114.8)
|44.2
(111.6)
|36.7
(98.1)
|27.6
(81.7)
|24.4
(75.9)
|46.0
(114.8)
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.4
(56.1)
|14.7
(58.5)
|18.0
(64.4)
|19.1
(66.4)
|22.6
(72.7)
|27.9
(82.2)
|31.1
(88.0)
|31.1
(88.0)
|27.8
(82.0)
|22.2
(72.0)
|17.1
(62.8)
|13.8
(56.8)
|21.6
(70.8)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|9.6
(49.3)
|10.7
(51.3)
|13.3
(55.9)
|14.3
(57.7)
|17.1
(62.8)
|21.4
(70.5)
|23.9
(75.0)
|24.1
(75.4)
|21.9
(71.4)
|17.7
(63.9)
|13.4
(56.1)
|10.5
(50.9)
|16.5
(61.7)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|5.8
(42.4)
|6.7
(44.1)
|8.6
(47.5)
|9.5
(49.1)
|11.7
(53.1)
|14.8
(58.6)
|16.6
(61.9)
|17.0
(62.6)
|16.0
(60.8)
|13.2
(55.8)
|9.7
(49.5)
|7.1
(44.8)
|11.4
(52.5)
|-
!Temp. baxxa rekord f'°C (°F)
|−2.9
(26.8)
|−1.4
(29.5)
|−2.3
(27.9)
|2.9
(37.2)
|4.9
(40.8)
|6.7
(44.1)
|10.9
(51.6)
|11.4
(52.5)
|9.1
(48.4)
|5.5
(41.9)
|0.0
(32.0)
|−0.5
(31.1)
|−2.9
(26.8)
|-
!Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)
|60.7
(2.39)
|51.9
(2.04)
|43.9
(1.73)
|55.0
(2.17)
|46.5
(1.83)
|16.5
(0.65)
|4.1
(0.16)
|8.2
(0.32)
|32.2
(1.27)
|83.6
(3.29)
|87.6
(3.45)
|95.1
(3.74)
|585.3
(23.04)
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: IPMA&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://www.ipma.pt/en/oclima/normais.clima/1981-2010/007/|titlu=IPMA - 007|sit=www.ipma.pt|data-aċċess=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 321 metru jew 1,053 pied, temp. normali u estremi fl-1961-1990
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)'''
|21.0
(69.8)
|24.2
(75.6)
|26.0
(78.8)
|29.6
(85.3)
|34.2
(93.6)
|41.0
(105.8)
|40.6
(105.1)
|39.5
(103.1)
|39.7
(103.5)
|32.4
(90.3)
|28.4
(83.1)
|21.5
(70.7)
|41.0
(105.8)
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|12.8
(55.0)
|13.7
(56.7)
|15.9
(60.6)
|17.8
(64.0)
|21.6
(70.9)
|26.2
(79.2)
|30.0
(86.0)
|30.2
(86.4)
|27.4
(81.3)
|21.7
(71.1)
|16.3
(61.3)
|13.1
(55.6)
|20.6
(69.0)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|9.4
(48.9)
|10.2
(50.4)
|11.8
(53.2)
|13.4
(56.1)
|16.3
(61.3)
|20.1
(68.2)
|23.0
(73.4)
|23.2
(73.8)
|21.6
(70.9)
|17.3
(63.1)
|12.7
(54.9)
|9.9
(49.8)
|15.7
(60.3)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|6.1
(43.0)
|6.7
(44.1)
|7.7
(45.9)
|8.9
(48.0)
|11.1
(52.0)
|14.0
(57.2)
|16.0
(60.8)
|16.3
(61.3)
|15.7
(60.3)
|12.9
(55.2)
|9.1
(48.4)
|6.6
(43.9)
|10.9
(51.7)
|-
!Temp. baxxa rekord f'°C (°F)
|−2.9
(26.8)
|−2.1
(28.2)
|−0.8
(30.6)
|2.0
(35.6)
|4.9
(40.8)
|6.7
(44.1)
|9.8
(49.6)
|11.0
(51.8)
|7.6
(45.7)
|4.0
(39.2)
|0.6
(33.1)
|−2.9
(26.8)
|−2.9
(26.8)
|-
!'''Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)'''
|88
(3.5)
|86
(3.4)
|57
(2.2)
|56
(2.2)
|38
(1.5)
|29
(1.1)
|8
(0.3)
|4
(0.2)
|27
(1.1)
|69
(2.7)
|80
(3.1)
|85
(3.3)
|627
(24.6)
|-
!Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm)
|10
|10
|7
|8
|6
|3
|1
|traċċi
|3
|7
|9
|9
|73
|-
!Umdità relattiva medja (%)
|79
|77
|70
|67
|63
|58
|52
|51
|56
|67
|75
|79
|66
|-
!Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar
|148
|148
|203
|220
|285
|301
|363
|346
|251
|204
|158
|144
|2,771
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: IPMA&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Mitra), 1941-1990, altitudni: 200 metru (660 pied)
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.5
(56.3)
|14.7
(58.5)
|17.3
(63.1)
|19.5
(67.1)
|23.2
(73.8)
|28.1
(82.6)
|32.0
(89.6)
|31.8
(89.2)
|28.5
(83.3)
|23.1
(73.6)
|17.5
(63.5)
|14.2
(57.6)
|22.0
(71.5)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|8.5
(47.3)
|9.7
(49.5)
|11.7
(53.1)
|13.6
(56.5)
|16.6
(61.9)
|20.5
(68.9)
|23.3
(73.9)
|23.3
(73.9)
|20.9
(69.6)
|16.8
(62.2)
|12.3
(54.1)
|9.3
(48.7)
|15.5
(60.0)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|3.4
(38.1)
|4.6
(40.3)
|6.0
(42.8)
|7.6
(45.7)
|9.9
(49.8)
|12.8
(55.0)
|14.6
(58.3)
|14.7
(58.5)
|13.3
(55.9)
|10.5
(50.9)
|7.0
(44.6)
|4.3
(39.7)
|9.1
(48.3)
|-
!Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)
|10.3
|10.0
|10.0
|9.2
|6.5
|3.4
|0.7
|0.8
|3.4
|7.2
|8.6
|9.3
|79.4
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: Instituto de Meteorologia&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Agua/DRH/PlaneamentoOrdenamento/PGRH/2010-2015/PTRH6/PGRH_1_RH6_Parte2_T1A.pdf|titlu=IdM|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230429192347/https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Agua/DRH/PlaneamentoOrdenamento/PGRH/2010-2015/PTRH6/PGRH_1_RH6_Parte2_T1A.pdf|arkivju-data=2023-04-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Currais), 1941-1990, altitudni: 230 metru (750 pied)
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.5
(56.3)
|14.7
(58.5)
|17.3
(63.1)
|19.8
(67.6)
|23.6
(74.5)
|28.8
(83.8)
|32.6
(90.7)
|32.3
(90.1)
|29.2
(84.6)
|23.3
(73.9)
|17.7
(63.9)
|14.1
(57.4)
|22.2
(72.0)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|8.6
(47.5)
|9.5
(49.1)
|11.5
(52.7)
|13.5
(56.3)
|16.5
(61.7)
|20.8
(69.4)
|23.6
(74.5)
|23.4
(74.1)
|21.4
(70.5)
|17.1
(62.8)
|12.4
(54.3)
|9.2
(48.6)
|15.6
(60.1)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|3.6
(38.5)
|4.3
(39.7)
|5.7
(42.3)
|7.2
(45.0)
|9.4
(48.9)
|12.7
(54.9)
|14.5
(58.1)
|14.4
(57.9)
|13.5
(56.3)
|10.9
(51.6)
|7.1
(44.8)
|4.3
(39.7)
|9.0
(48.1)
|-
!Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)
|79.2
(3.12)
|67.2
(2.65)
|65.3
(2.57)
|49.2
(1.94)
|39.8
(1.57)
|20.2
(0.80)
|4.3
(0.17)
|3.9
(0.15)
|22.4
(0.88)
|57.4
(2.26)
|70.8
(2.79)
|79.9
(3.15)
|559.6
(22.05)
|-
!Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)
|13.5
|11.9
|11.2
|9.1
|6.9
|3.8
|0.8
|0.7
|3.4
|8.1
|10.3
|12.7
|92.4
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: Instituto de Meteorologia&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|}

=== Ġeografija umana ===
[[File:Evora_(35569773722).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_(35569773722).jpg|daqsminuri|250x250px|Il-Ġnien ta' Diana.]]
Évora hija belt ta' daqs medju u għandha bosta monumenti. Bis-saħħa tal-istorja twila tagħha, il-monumenti u l-binjiet storiċi tagħha huma attrazzjoni prinċipali għall-barranin. Madankollu, hemm ukoll bosta &quot;Festas Populares&quot; fejn jiġu ċċelebrati l-qaddisin, btajjel, &quot;Feiras&quot; (fieri) u avvenimenti kulturali (fosthom preżentazzjonijiet [[Mużika|mużikali]] mxandra fuq it-televiżjoni) li jiġu sponsorjati mill-muniċipalità u minn organizzazzjonijiet oħra.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.visitevora.net/|titlu=VisitEvora|sit=VisitEvora|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;

Is-sindku attwali huwa Carlos Pinto de Sá tal-koalizzjoni tas-CDU. Id-29 ta' Ġunju hija btala muniċipali. Il-muniċipalità tikkonsisti mit-12-il parroċċa ċivika li ġejjin:&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://dre.pt/pdf1sdip/2013/01/01901/0000200147.pdf|titlu=Liġi Portugiża 11/A2013}}&lt;/ref&gt;

* Bacelo e Senhora da Saúde;
* Canaviais;
* Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão);
* Malagueira e Horta das Figueiras;
* Nossa Senhora da Graça do Divor;
* Nossa Senhora da Tourega e Nossa Senhora de Guadalupe;
* Nossa Senhora de Machede;
* São Bento do Mato;
* São Manços e São Vicente do Pigeiro;
* São Miguel de Machede;
* São Sebastião da Giesteira e Nossa Senhora da Boa Fé;
* Torre de Coelheiros.

== Ġemellaġġ ==
Évora hija ġemellata ma':

* [[Angra do Heroísmo]], il-[[Portugall]], mill-1986;
* [[Chartres]], [[Franza]], mill-2003;
* [[Qazvin]], [[Iran]], mill-2016;
* Il-Gżira ta' Mozambique, il-[[Możambik|Mozambique]], mill-1997;
* [[Suzdal]], ir-[[Russja]], mill-1986.

== Ekonomija ==
[[File:Evora_Sé-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_S%C3%A9-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|lemin|daqsminuri|275x275px|Largo das Portas da Moura.]]
Évora hija l-belt ewlenija tar-reġjun ta' Alentejo u taqdi rwol importanti bħala ċentru agrikolu u tas-servizzi. Tospita diversi istituzzjonijiet ta' importanza kbira għar-reġjun, bħall-Università statali ta' Évora u l-isptar distrettwali.

Fl-2015, Embraer bnew żewġ fabbriki għall-produzzjoni tal-partijiet tal-inġenji tal-ajru flimkien ma' Ċentru [[Ewropa|Ewropew]] tal-Inġinerija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://economico.sapo.pt/noticias/fabricas-da-embraer-em-evora-vao-aumentar-numero-de-trabalhadores-em-30_212126.html|titlu=Fábricas da Embraer em Évora vão aumentar número de trabalhadores em 30% {{!}} Económico|data=2016-01-29|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160129122259/http://economico.sapo.pt/noticias/fabricas-da-embraer-em-evora-vao-aumentar-numero-de-trabalhadores-em-30_212126.html|arkivju-data=2016-01-29|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Fl-2022, dawn il-fabbriki nbigħu lill-kumpanija ajruspazjali Aernnova, entità korporattiva marbuta ma' Siemens Gamesa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://oglobo.globo.com/economia/negocios/embraer-vende-fabricas-em-portugal-que-continuarao-fornecer-componentes-para-seus-avioes-25351469|titlu=Embraer vende fábricas em Portugal, que continuarão a fornecer componentes para seus aviões|data=2022-01-12|sit=O Globo|lingwa=pt-BR|data-aċċess=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;

Minħabba l-importanza storika u kulturali estensiva tagħha, Évora, kif ukoll l-inħawi tal-madwar tal-belt, fis-snin 10 tas-seklu 21 esperjenzaw żieda kbira fis-settur tat-turiżmu internazzjonali, li wasslet għall-kostruzzjoni ta' bosta lukandi, B&amp;Bs u stili oħra ta' akkomodazzjoni. Fost l-iżjed attrazzjonijiet popolari tal-belt insibu t-Tempju Ruman ta' Évora, il-[[Kappella]] tal-Għadam, il-Katidral ta' Évora, il-Mużew ta' Évora, u ċ-ċentru storiku tal-belt.

=== Trasport ===
Wieħed jista' jasal Évora bil-karozza tal-linja jew bil-ferrovija. L-istazzjon ferrovjarju tal-belt huwa l-venda tal-Linha de Évora; mill-2023 bdiet tinbena estensjoni sa [[Elvas]], in-Nova Linha de Évora. Din il-linja ferrovjarja elettrifikata b'binarju uniku hija maħsuba l-iktar għat-traffiku tal-merkanzija, iżda se tintuża wkoll minn xi ferroviji tal-passiġġieri, b'veloċitajiet sa 250 km/h (155 mph).

Hemm mitjar żgħir, l-Ajruport Muniċipali ta' Évora, li attwalment ma għandux servizz tal-linji tal-ajru kummerċjali. L-eqreb ajruporti ewlenin huma dawk ta' [[Beja]], Liżbona, [[Faro]] u Badajoz.

== Arkitettura ==

=== [[Preistorja|Preistorika]] ===

* Anta Grande do Zambujeiro, madwar 10 km (6.2 mili) minn Évora qrib Valverde: l-ikbar dolmen fir-reġjun.
* Cromeleque dos Almendres, 15-il kilometru (9.3 mili) minn Évora: monument megalitiku ta' interess arkeoastronomiku.

=== Ċivika ===
[[File:Evora-RomanTemple_edit.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora-RomanTemple_edit.jpg|daqsminuri|200x200px|It-Tempju Ruman.]]
[[File:GiraldoSquare_Évora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GiraldoSquare_%C3%89vora.jpg|lemin|daqsminuri|200x200px|Pjazza Giraldo f'Évora.]]
[[File:IgrejadaGraça-Évora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IgrejadaGra%C3%A7a-%C3%89vora.jpg|daqsminuri|200x200px|Il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] tal-Grazzja.]]
[[File:Cloister of Sé Catedral de Évora 17.jpg|daqsminuri|227x227px|Is-Sé – il-katidral ta' Évora]]
Fil-qalba tal-belt ta' Évora nsibu l-pjazza storika ta' ''Praça do Geraldo'', fejn ir-Re Duarte bena l-Palazz ta' Estaus. F'nofs il-pjazza hemm il-funtana ta' Henriquina, li tmur lura għall-1570, li tinkludi tmien ġettijiet tal-ilma li jissimbolizzaw it-tmien toroq li jwasslu sal-pjazza. Fin-naħa tat-Tramuntana tal-pjazza hemm il-Knisja ta' San Indrija (bil-Portugiż: ''Igreja de Santo Antão'') li nbniet minn Manuel Pires fis-seklu 16. Din hija knisja pjuttost kbira bi tliet navati, inkluż antependju siewi tal-artal mis-seklu 13 b'bassoriljiev. Fl-1483, Fernando II, id-Duka ta' [[Braganza]] ġie ġġustizzjat fil-pjazza, fil-preżenza ta' ħuh tar-rispett, ir-Re Ġwanni II. Fl-istess pjazza kien hemm eluf ta' ''autos-da-fé'' matul l-[[Inkwiżizzjoni Spanjola|Inkwiżizzjoni]]; bi 22,000 kundanna fi żmien 200 sena.&lt;ref&gt;Guia de Portugal. Estremadura, Alentejo, Algarve. Ed. F. C. Gulbenkian, 1991. p. 54.&lt;/ref&gt;

* '''Il-Funtana ta' Portas de Moura''' (bil-Portugiż: ''Chafariz das Portas de Moura/Fonte da Porta de Moura''), funtana Rinaxximentali (li tinsab fil-''Largo das Portas de Moura'') li nbniet fl-1556, b'disinn oriġinali li jinkludi globu mdawwar bl-ilma (b'referenza għall-Epoka tal-Iskoperti).
* '''Il-Kulleġġ tal-[[Spirtu s-Santu|Ispirtu s-Santu]] tal-Ordni ta' [[Ġesù|Kristu]]''' (bil-Portugiż: ''Colégio do Espírito Santo/Colégio da Companhia de Jesus/Universidade de Évora''), illum il-ġurnata nukleu tal-Università ta' Évora; il-kostruzzjoni tal-eks kulleġġ tal-Ġiżwiti ġiet ordnata mill-Kardinal-Re Henrique fl-1559, u jinkludi elementi tal-Manjeriżmu tas-seklu 16, flimkien mal-binjiet akkademiċi li nbnew bejn is-sekli 17 u 18 (inkluż il-kjostru).
* '''Il-Palazz Irjali ta' Évora''': fdalijiet ta' palazz li kien inbena mir-Re Manwel I bi stil Gotiku-Rinaxximentali. Skont xi kronisti, f'dan il-palazz, fl-1487, [[Vasco da Gama]] ngħata l-kmand tal-iskwadra li mexxa fil-vjaġġ marittimu tiegħu lejn l-[[Indja]].
* '''Il-Palazz tal-Kontijiet ta' Basto''' (bil-Portugiż: ''Palácio dos Condes de Basto / Paço de São Miguel da Freiria / Palácio do Pátio de São Miguel''), kastell [[Għarab|Għarbi]] primittiv u iktar 'il quddiem residenza tar-rejiet dinastiċi Afonsini. L-arkitettura esterna tiegħu fiha karatteristiċi tal-istil Gotiku, Manwelin, Mudéjar u Rinaxximentali.
* '''Il-Palazz tad-Duki ta' Cadaval''' (bil-Portugiż: ''Paço dos Duques de Cadaval/Palácio dos Duques de Cadaval''), palazz tas-[[seklu 17]], li nbena mill-fdalijiet ta' kastell antik (li kien ingħata n-nar fl-1384), u li iktar 'il quddiem intuża bħala residenza għall-gvernaturi u għar-rejiet. Il-palazz jinkludi elementi arkitettoniċi Manwelini-Għarab (inkluż it-Torri tal-Ħames Tarki), u fl-ewwel sular tiegħu jospita kollezzjoni ta' manuskritti, ritratti tal-familja rjali, u [[arti]] reliġjuża mis-seklu 16.
* '''L-Akkwedott ta' Prata''' (bil-Portugiż: ''Aqueduto da Água de Prata''), iddisinjat mill-[[arkitett]] militari Francisco de Arruda (li qabel kien iddisinja t-[[Torri ta' Belém]]), inbena matul ir-renju tar-Re João III bejn l-1531 u l-1537, bl-arkati enormi tiegħu tul disa' kilometri (sitt mili), biex jipprovdi l-ilma min-naħa ta' ġewwa tal-Portugall lejn Évora. Oriġinarjament, l-akkwedott kien jintemm fil-''Praça do Giraldo'', u kien jaqsam il-belt fi tnejn, bil-kostruzzjoni ta' djar, ħwienet u kafetteriji bejn l-arkati (bħal fl-inħawi ta' ''Rua da Cano'', ''Travessa das Nunes'' u ''Rua do Salvador''). Segment mis-swar Rumani u l-pedamenti tal-binjiet tal-qedem huma ppreservati tul it-''Travessa Alcárcova de Cima'', triq dejqa fiċ-ċentru storiku. Din l-istruttura ssemmiet fil-[[poeżija]] epika ''Os Lusíadas'' ta' [[Luís de Camões]].

* '''It-Tempju Ruman ta' Évora''' (bil-Portugiż: ''Templo romano de Évora''), li kemm-il darba jissejjaħ bħala t-Tempju ta' Diana, kien tempju tas-seklu 1 [[WK|W.K]]. (f'xi referenzi tas-seklu 2 jew 3), iddedikat lis-setta tal-Imperatur Awgustu, li kien inkorporat fil-binja Medjevali, u għaldaqstant ħelisha mill-qerda. Dan it-tempju huwa l-iżjed attrazzjoni famuża ta' Évora u nbena b'7.68 metri (25.20 pied) ta' kolonni Korinzji u 14-il kolonna tal-granit, u b'bażi, b'kapitelli u b'arċitravi tal-irħam skavati minn [[Estremoz]].

=== Reliġjuża ===

* '''Il-Katidral ta' Évora''' (bil-Portugiż: ''Catedral de Évora''): inbena l-iktar bejn l-1280 u l-1340, u huwa wieħed mill-iżjed monumenti Gotiċi importanti tal-Portugall. Il-katidral għandu portal prinċipali notevoli bi [[Statwa|statwi]] tal-Appostli (għall-ħabta tal-1335) u navata u kjostru mill-isbaħ. Kappella partikolari tat-transett għandha stil Manwelin u l-kappella prinċipali straordinarja hija Barokka. L-orgni u s-sedji tal-kor huma Rinaxximentali (għall-ħabta tal-1566).
* '''Il-Kappella ta' São Brás''' (bil-Portugiż: ''Capela de São Brás''): inbniet għall-ħabta tal-1480, u hija eżempju tajjeb tal-istil Mudéjar-Gotiku b'riffieda ċilindriċi. Hija miftuħa biss għat-talb.
* '''Il-Knisja ta' [[San Franġisk t'Assisi|San Franġisk]]''' (''Igreja de São Francisco''): inbniet bejn it-tmiem tas-seklu 15 u l-bidu tas-seklu 16 bi stil Gotiku-Manwelin imħallat. In-navata wiesgħa hija kapulavur tal-arkitettura Gotika aħħarija. Fiha bosta kappelli mżejna bi stil Barokk, inkluż il-Kappella tal-Għadam (bil-Portugiż: ''Capela dos Ossos''), miksija kompletament b'għadam uman.
* '''Il-Kunvent u l-Knisja ta' Lóios''': inbniet fis-seklu 15, fihom għadd ta' oqbra; il-knisja u l-kjostru għandhom stil Gotiku, b'binja Manwelina b'portal mill-isbaħ. Il-knisja minn ġewwa hija miksija bl-''azulejos'' (madum taċ-ċeramika) mis-seklu 18. Fl-1965 ġiet ikkonvertita f'''pousada'' (lukanda tradizzjonali Portugiża) lussuża.

== Nies notevoli ==
[[File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|daqsminuri|173x173px|João Manuel, il-Prinċep tal-Portugall.]]
[[File:Túlio_Espanca,_Primavera,Évora_1987.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%BAlio_Espanca,_Primavera,%C3%89vora_1987.png|daqsminuri|188x188px|Túlio Espanca, 1987.]]
[[File:Maria_Leal_da_Costa,_Lituânia,_2009.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maria_Leal_da_Costa,_Litu%C3%A2nia,_2009.JPG|daqsminuri|187x187px|Maria Leal da Costa, 2009.]]

=== Storiċi ===

* [[Abd al-Majid ibn Abdun]] (għall-ħabta tal-1050-1135 f'Évora) kien [[poeta]] minn Al-Andalus;
* [[Marija I tal-Portugall|Marija tal-Portugall]] (1342-1375) kienet prinċipessa Portugiża (infanta), l-ewwel bint tar-Re [[Pietru I]];
* [[Garcia de Resende]] (1470-1536) kien poeta u editur Portugiż. Huwa serva lir-Re Ġwanni II bħala ajjutant u segretarju privat;&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Resende, Garcia de|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Resende,_Garcia_de|data-aċċess=2023-04-30|volum=Volume 23}}&lt;/ref&gt;
* [[Miguel da Silva]] (għall-ħabta tal-1480-1556) kien nobbli Portugiż, maħtur tar-Re Manwel I bħala l-ambaxxatur għal [[Ruma]] fl-1514;
* [[André de Resende]] (1498-1573) kien patri Dumnikan, missier l-[[arkeoloġija]] fil-Portugall;
* [[Cristóvão da Gama]] (għall-ħabta tal-1516-1542) kien kmandant militari Portugiż li mexxa armata Portugiża ta' 400 muskettiera fi [[kruċjata]] fl-[[Etjopja]] u fis-[[Somalja]];
* [[Gaspar da Cruz]] (għall-ħabta tal-1520-1570) a Portuguese Dominican friar who traveled to Asia and wrote one of the first detailed European accounts about China;
* [[João Manuel, Prinċep tal-Portugall]] (1537-1554) kien prinċep Portugiż (infante), it-tmien iben tar-Re Ġwanni III;
* [[Luís Mendes de Vasconcellos]] (għall-ħabta tal-1542–1623) kien nobbli Portugiż, il-Gvernatur kolonjali tal-[[Angola]] u l-55 Gran Mastru tal-[[Ordni ta' San Ġwann]];
* [[Pedro Fernandes de Queirós]] (1565-1614) kien navigatur Portugiż għas-servizz ta' [[Spanja]], magħruf għall-vjaġġi Spanjoli ta' skoperta fl-[[Oċean Paċifiku]];
* [[João dos Santos]] (Évora – [[Goa]] 1622) kien missjunarju Dumnikan fl-Indja u fl-[[Afrika]];
* [[Estevão Brioso de Figueiredo]] (1630-1689) kien prelat [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Ruman, li kien l-Isqof ta' [[Funchal]] (1683-1689) u l-ewwel Isqof ta' [[Olinda]] (1676-1683);
* [[José Ribeiro da Fonseca]] (1690-1752) kien Franġiskan Portugiż li sar l-Isqof ta' [[Porto]];
* [[Joaquim Heliodoro da Cunha Rivara]] (1809-1879) kien [[tabib]], professur, intellettwali u [[politiku]] Portugiż.
[[File:Inês_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:In%C3%AAs_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|daqsminuri|210x210px|Inês Cristina Zuber, 2015.]]

=== Reċenti ===

* [[Celestino David]] (1880-1952), [[kittieb]] Portugiż, ċittadin onorarju ta' Évora;
* [[Túlio Espanca]] (1913-1993), storiku Portugiż li kkontribwixxa b'mod sinifikanti għall-istorja kulturali u artistika ta' Évora u tal-Alentejo;
* [[José Augusto Alegria]] (1917-2004), mużikologu Portugiż;
* [[António Marcos Galopim de Carvalho]] (1931), professur, xjenzat u kittieb Portugiż;
* [[José Cutileiro]] (1934), diplomatiku u kittieb Portugiż;
* [[Vitorino Salomé Vieira]] (1942), [[kantant]] u kantawtur Portugiż, b'[[mużika]] li żżewweġ il-mużika tradizzjonali tal-Alentejo mal-kanzunetta popolari urbana;
* [[António Livramento]] (1943-1999), plejer u kowċ Portugiż tar-roller hockey rinomat mad-dinja kollha;
* [[Joaquim Palminha Silva]] (1945-2015), [[ġurnalist]] u storiku Portugiż;
* [[Vítor Norte]] (1951), attur u doppjatur Portugiż;
* [[Carlos Francisco Carvalho Falé]] (1952), eks plejer tal-[[futbol]] Portugiż, li lagħab 271 partita għal-[[Lusitano de Évora]];
* [[Hernâni Neves]] (1963), magħruf bħala Hernâni, huwa eks plejer tal-futbol u tal-futbol ta' fuq il-bajja Portugiż;
* [[Maria Leal da Costa]] (1964), skultriċi Portugiża, li qed tiżviluppa l-park [[Skultura|skulturali]] tal-Alentejo;
* [[João Magueijo]] (1967), kożmologu u professur Portugiż fil-Fiżika Teorika fil-Kulleġġ Imperjali ta' [[Londra]];
* [[Orlanda Velez Isidro]] (1972), soprana klassika Portugiża mħarrġa għall-''coloratura''; li tippreferi l-ġeneru tar-repertorju Rinaxximentali u Barokk;
* [[Inês Zuber]] (1980), politiku Portugiż, kien Membru [[Parlament Ewropew|Parlamentari Ewropew]] mill-2012 sal-2016 għall-Partit [[Komuniżmu|Komunista]] Portugiż;
* [[Carla Matadinho]] (1982), mudella Portugiża;
* [[Pedro Rebocho]] (1995), plejer tal-futbol.

== Gallerija ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Templo_de_Évora_e_Catedral.jpg|Veduta parzjali tat-Tempju Ruman ta' Évora, bil-katidral tal-belt fl-isfond.
File:Praca_do_Giraldo,_Evora,_Alentejo,_Portugal,_28_September_2005.jpg|''Praça do Giraldo'', Évora.
File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg|Il-Katidral ta'  Évora
File:Evora_Portugal.JPG|Évora.
File:Igreja_do_Santo_Antao_Praca_do_Giraldo_Evora.jpg|Il-Knisja ta' San Indrija.
File:Cidade_de_Évora.jpg|Veduta panoramika ta' Évora.
&lt;/gallery&gt;

== Referenzi ==

[[Kategorija:Bliet tal-Portugall]]
[[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]]
[[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]]
[[Kategorija:Portugall]]</text>
      <sha1>h6zoso16iwbfestzhkyngsoqpxtb9tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30562</id>
    <revision>
      <id>333309</id>
      <parentid>333141</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T21:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>28970</id>
      </contributor>
      <comment>/* Siti ta' Wirt Dinji */ Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg</comment>
      <origin>333309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21327" sha1="az6cco81k153l38cm1eeiqgd0ru8dhe" xml:space="preserve">[[Stampa:Belem Tower (46384128782).jpg|daqsminuri|249x249px|It-Torri ta' Belém.]]
Is-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura ([[UNESCO]]) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/convention/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The World Heritage Convention|data=2016-08-27|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/|arkivju-data=2016-08-27|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Il-wirt kulturali jikkonsisti minn [[Monument|monumenti]] (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, [[Skultura|skulturi]] monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u [[Bijoloġija|bijoloġiċi]]), [[Ġeoloġija|ġeoloġiċi]] u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' [[Annimal|annimali]] u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-[[xjenza]], tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage|data=2021-02-01|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/|arkivju-data=2021-02-01|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Il-[[Portugall]] irratifika l-Konvenzjoni fit-30 ta' Settembru 1980, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/pt/|titlu=Portugal - UNESCO World Heritage Centre|data=2015-07-21|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-13|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150721102456/https://whc.unesco.org/en/statesparties/pt/|arkivju-data=2015-07-21|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

Mill-2022, fil-Portugall hemm 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel erba' siti li tniżżlu fil-Portugall kienu l-[[Monasteru tal-Ġlormini]] u t-[[Torri ta' Belém]] f'[[Liżbona]], il-[[Monasteru ta' Batalha]], il-[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]], u r-raħal ta' [[Angra do Heroísmo]], fl-1983. L-iżjed siti reċenti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu s-[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte]] fi [[Braga]] u l-[[Palazz ta' Mafra]] bil-park tal-kaċċa tiegħu fl-2019. Il-[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]] huma l-unika sit naturali tal-Portugall; is-siti l-oħra kollha huma siti kulturali. Żewġ siti jinsabu fl-[[arċipelagu]] tal-[[Azores]]. Is-[[Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa]] u [[Siega Verde]] huma sit kondiviż ma' [[Spanja]], u huma l-unika sit transnazzjonali tal-Portugall.

== Siti ta' Wirt Dinji ==
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The Criteria for Selection|data=2016-06-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|arkivju-data=2016-06-12|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:180px;&quot; |Sit
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; |Stampa
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; |Post
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Sena tad-deżinjazzjoni
! data-sort-type=&quot;number&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:80px;&quot; |Kriterji tal-Għażla
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Deskrizzjoni
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Angra do Heroísmo|Żona Ċentrali tar-Raħal ta' Angra do Heroismo fl-Azores]]
|[[File:Angra_do_Heroísmo_-_Sicht_vom_Obelisken_auf_Stadt_und_Hafenbucht_mit_Monte_Brasil.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Angra_do_Hero%C3%ADsmo_-_Sicht_vom_Obelisken_auf_Stadt_und_Hafenbucht_mit_Monte_Brasil.JPG|alt=Coastal town with white houses and churches with red roofs|150x150px]]
|Gżira ta' Terceira
|1983
|iv, vi (kulturali)
|Ir-raħal ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 15 matul l-Era tal-Iskoperti. Għal 400 sena, sal-wasla tal-bastimenti li jaħdmu bl-istim, intuża bħala port għall-bastimenti sejrin lejn l-[[Afrika]] ekwatorjali u l-Indji tal-Lvant u tal-Punent, u lura lejn l-[[Ewropa]]. Is-sistemi ta' difiża tar-raħal jinkludu l-fortijiet ta' São Sebastiã u ta' São João Baptista. Hemm diversi knejjes [[Barokk|Barokki]]. Ir-raħal ġarrab ħsarat sinifikanti fit-terremot tal-1980 iżda minn dak iż-żmien ġie sostanzjalment irrestawrat.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/206/|titlu=Central Zone of the Town of Angra do Heroismo in the Azores|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Monasteru tal-Ġlormini]] u t-[[Torri ta' Belém]] f'Liżbona
|[[File:Torre_Belém_April_2009-4a.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Torre_Bel%C3%A9m_April_2009-4a.jpg|alt=White tower near the sea|150x150px]]
|[[Liżbona]]
|1983
|iii, vi (kulturali)
|Kemm il-Monasteru kif ukoll it-Torri, li jinsabu fid-distrett ta' Belém f'[[Liżbona]] tul ix-xmara Tagus, huma marbutin simbolikament mal-Era tal-Iskoperti meta l-Portugall esplora d-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-Monasteru ġie stabbilit għall-memorja tal-Prinċep Enriku n-Navigatur u għall-patrijiet biex ikunu jistgħu jitolbu għar-re u għall-baħħara. It-Torri (fl-istampa) inbena biex jitfakkar il-vjaġġ ta' [[Vasco da Gama]] u biex il-port jiġi protett. Iż-żewġ binjiet inbnew fil-bidu tas-seklu 16 bl-istil Manwelin. Modifika minuri taż-żona ta' lqugħ tas-sit saret fl-2008.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&amp;eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Monasteru ta' Batalha]]
|[[File:Batalha September 2021-53.jpg|alt=Gothic church|150x150px]]
|Batalha
|1983
|i, ii (kulturali)
|Il-Monasteru Dumnikan ta' Batalha nbena fil-bidu tas-seklu 15 biex titfakkar ir-rebħa Portugiża fuq il-Kastiljani fil-Battalja ta' Aljubarrota fl-1385. Il-monasteru huwa kapulavur tal-arkitettura [[Gotiku|Gotika]], b'żidiet li saru wara bl-istil Manwelin. Għal iktar minn żewġ sekli, intuża bħala studjo tax-xogħol importanti għall-monarkija Portugiża, bħala sit fejn ġew stabbilit l-karatteristiċi tal-arti nazzjonali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/264/|titlu=Monastery of Batalha|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]]
|[[File:Convento de Cristo, safe inside Tomar castle (54199027283).jpg|alt=Christian religious building with a bell|150x150px]]
|Tomar
|1983
|i, vi (kulturali)
|Il-kunvent ġie stabbilit fis-seklu 12 bħala fortizza tat-Templari. Meta l-ordni ġiet xolta fis-seklu 14, il-fergħa Portugiża nbidlet fil-Kavallieri tal-Ordni ta' Kristu li iktar 'il quddiem appoġġaw l-iskoperti marittimi tal-Portugall tas-seklu 15. Il-kunvent inbena tul diversi sekli u fih elementi tal-arkitettura [[Rumanesk|Rumaneska]], Gotika, Manwelina, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokka u [[Manjeriżmu|Manjerista]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/265/|titlu=Convent of Christ in Tomar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Évora|Ċentru Storiku ta' Évora]]
|[[File:Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|alt=Ruins of a classical columned temple|150x150px]]
|Évora
|1986
|ii, iv (kulturali)
|Il-belt ta' Évora hija l-ifjen eżempju ta' belt tal-epoka tad-deheb tal-Portugall (peress li Liżbona nqerdet kważi għalkollox fit-terremot tal-1755). Il-belt fiha monumenti minn perjodi differenti, inkluż it-Tempju [[Imperu Ruman|Ruman]] (fl-istampa), fortifikazzjonijiet tal-[[Għarab]] Iberiċi, u knejjes u palazzi li nbnew wara s-seklu 15 meta Évora saret ir-residenza tal-monarki Portugiżi. Karatteristika tipika tal-belt huma d-djar miżbugħin bl-[[abjad]] mis-seklu 16 sas-seklu 18. Huma mżejna b'madum impitter (''azulejos'') u b'gallariji bil-[[ħadid]] ferrobattut. Il-monumenti ta' Évora ispiraw l-arkitettura kolonjali Portugiża fil-[[Brażil]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &amp;Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Monasteru ta' Alcobaça]]
|[[File:Mosteiro_de_Alcobaça_(Portugal)_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mosteiro_de_Alcoba%C3%A7a_(Portugal)_2.jpg|alt=Church facade integrated into a complex of white buildings with red roofs|150x150px]]
|[[:en:Alcobaça,_Portugal|Alcobaça]]
|1989
|i, iv (kulturali)
|Il-monasteru taċ-Ċisterċensi ġie stabbilit fis-seklu 12 u sar ċentru reġjonali [[Kultura|kulturali]], [[Reliġjon|reliġjuż]] u [[Politika|politiku]]. Il-knisja u l-binjiet monastiċi nbnew fis-seklu 13 bi stil Gotiku, filwaqt li l-faċċata ġiet rinnovata fis-seklu 18 bi stil Barokk. Il-kċina wkoll tmur lura għas-seklu 18. Il-knisja fiha l-oqbra ħdejn xulxin tar-Re [[Pedro I]] u ta' [[Inês de Castro]], mill-1360, li huma eżempji fini ta' [[Skultura|skulturi]] funebri Gotiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/505/|titlu=Monastery of Alcoba&amp;ccedil;a|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Sintra|Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra]]
|[[File:Palácio Nacional de Sintra from above 74.jpg|alt=Aerial view of a castle with a white façade and orange roofs|150x150px]]
|Sintra
|1995
|ii, iv, v (kulturali)
|Il-pajsaġġ kulturali jinsab fil-Muntanji ta' Sintra. Fis-seklu 19, l-inħawi saru ċentru tal-arkitettura [[Romantiċiżmu|Romantika]]. Fost l-attrazzjonijiet prominenti hemm il-Palazz ta' Pena, li huwa fdalijiet ta' monasteru li ġew ikkonvertiti f'kastell b'taħlita eklettika ta' stili, il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra (fl-istampa), Quinta da Regaleira, il-Palazz ta' Monserrate, u l-Kastell tal-Għarab Iberiċi. Il-parks biswit il-palazzi jospitaw diversi speċijiet ta' pjanti eżotiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/723/|titlu=Cultural Landscape of Sintra|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Porto|Ċentru Storiku ta' Oporto, il-Pont ta' Luiz I u l-Monasteru ta' Serra do Pilar]]
|[[File:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|alt=Metal bridge across a river and city centre built on a hillside|150x150px]]
|Porto
|1996
|iv (kulturali)
|Il-belt ta' Oporto jew Porto, tinsab fil-bokka tax-xmara Douro. Oriġinarjament kienet insedjament kummerċjali tal-[[Feniċi]], u ilha abitata kontinwament minn żmien ir-Rumani. Il-monumenti fil-belt imorru lura għal perjodi differenti: il-[[Katidral]] inbena bir-Rumanesk, il-Knisja ta' Santa Klara bil-Manwelin, u l-Palazz tal-Borża bl-istil Neoklassiku.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/755/|titlu=Historic Centre of Oporto, Luiz I Bridge and Monastery of Serra do Pilar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0E7FF;&quot; |[[Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa]] u [[Siega Verde]]*
|[[File:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|alt=Rock carvings of animals including a horse|150x150px]]
|Reġjun ta' Douro
|1998
|i, iii (kulturali)
|Dan is-sit transnazzjonali huwa magħmul minn żewġ siti b'tinqix fil-blat fil-beraħ. Is-sit Portugiż, elenkat fl-1998, jinsab fil-Wied ta' Côa. Siega Verde fi Spanja ġiet miżjuda bħala estensjoni fl-2010. It-tinqix, li jirrappreżenta speċjalment l-[[Annimal|annimali]] (iżjed minn 5,000 figura), saru matul diversi millenji, mill-Paleolitiku Superjuri sal-Magdalenjan/Epipaleolitiku (22,000 sa 8,000 [[Ante Christum natum|Q.K]].).&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/866/|titlu=Prehistoric Rock Art Sites in the C&amp;ocirc;a Valley and Siega Verde|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Foresti tas-Siġar tar-Rand ta' Madeira]]
|[[File:Laurissilva_da_Madeira_10.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Laurissilva_da_Madeira_10.jpg|alt=Old roads and passages between villages and other places in Madeira Island surrounded by prehistoric forest|150x150px]]
|Madeira
|1999
|ix, x (naturali)
|Il-foresti tas-siġar tar-rand ta' Madeira jirrappreżentaw fdalijiet ta' tip ta' foresta li kienet tkopri partijiet kbar min-Nofsinhar tal-Ewropa bejn 40 sa 15-il miljun sena ilu. Il-foresta tikkonsisti prinċipalment minn siġar li dejjem iħaddru u arbuxelli, b'weraq aħdar skur u ċatt. L-ekosistema, li prinċipalment hija foresta primarja, tospita bosta speċijiet ta' pjanti u ta' annimali, ħafna minnhom endemiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/934/|titlu=Laurisilva of Madeira|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Guimarães|Ċentru Storiku ta' Guimarães]]
|[[File:D._Afonso_Torre.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:D._Afonso_Torre.jpg|alt=A monument in front of a castle|150x150px]]
|Guimarães
|2001
|ii, iii, iv (kulturali)
|Bħala r-residenza tad-duki li ddikjaraw l-indipendenza fis-seklu 12, Guimarães huwa raħal importanti fl-istorja tal-Portugall. Kien l-ewwel [[belt kapitali]] tal-pajjiż. L-iżvilupp tar-raħal [[Medjuevu|Medjevali]] seħħ madwar il-kastell u l-kumpless monastiku. Bejn l-aħħar tas-seklu 15 u s-[[seklu 17]], inbnew djar tan-nobbli u binjiet ċiviċi fiċ-ċentru storiku li ġie ppreservat sew. It-tekniki speċjalizzati tal-kostruzzjoni żviluppati f'Guimarães fil-Medju Evu ġew trażmessi lill-kolonji Portugiżi fl-Afrika u fl-Amerki.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1031/|titlu=Historic Centre of Guimar&amp;atilde;es|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Alto Douro|Reġjun tal-Inbid ta' Alto Douro]]
|[[File:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|alt=A river with terraced vineyards|150x150px]]
|Provinċja ta' Trás-os-Montes u Alto Douro
|2001
|ii, iv, v (kulturali)
|Il-wied tax-xmara Douro u t-tributarji prinċipali tagħha huwa pajsaġġ kulturali fejn l-inbid ilu jiġi prodott għal madwar żewġ millenji. Il-pajsaġġ issawwar mill-attivitajiet tal-bniedem, b'vinji mtarrġin, ''quintas'' (azjendi li jipproduċu l-inbid), toroq, u [[Kappella|kappelli]]. Minn nofs is-seklu 18, l-iżjed prodott magħruf tar-reġjun huwa l-inbid ta' Porto.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1046/|titlu=Alto Douro Wine Region|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Gżira ta' Pico|Pajsaġġ tal-Kultura tal-Vinji tal-Gżira ta' Pico]]
|[[File:Lajido_da_Criação_Velha,_vista_para_o_Faial.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lajido_da_Cria%C3%A7%C3%A3o_Velha,_vista_para_o_Faial.jpg|alt=Vineyards with low walls built of boulders and the sea in the distance|150x150px]]
|Gżira ta' Pico
|2004
|iii, v (kulturali)
|Il-produzzjoni tal-inbid fil-Gżira ta' Pico bdiet fis-seklu 15. Sabiex jipproteġu l-irziezet u l-vinji mir-riħ u mill-ilma baħar, il-[[Bidwi|bdiewa]] bnew network ta' ħitan twal tal-ġebel tul il-gżira kollha. Il-binjiet marbuta mal-vitikoltura jinkludu d-djar fil-kampanja tal-bidu tas-seklu 19, il-kantini tal-inbid, il-portijiet, u l-knejjes. Il-produzzjoni tal-inbid fil-gżira laħqet il-qofol tagħha fis-seklu 19 u mbagħad majnat. Fis-seklu 21, għadha għaddejja fuq skala iżgħar.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1117/|titlu=Landscape of the Pico Island Vineyard Culture|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Elvas|Raħal tal-Fruntiera tal-Gwarniġjon ta' Elvas u l-Fortifikazzjonijiet Tiegħu]]
|[[File:Elvas_e_muralhas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elvas_e_muralhas.jpg|alt=Ramparts of Elvas|150x150px]]
|Elvas
|2012
|iv (kulturali)
|Il-belt ta' Elvas tinsab qrib il-fruntiera ma' Spanja. Il-Portugall reġa' kiseb l-indipendenza minn Spanja fl-1640 u madwar il-belt inbniet sistema kumplessa ta' fortifikazzjonijiet bil-bastjuni u bil-ħniedaq mingħajr ilma (fortijiet b'għamla ta' [[stilla]]). Ġiet iddisinjata mill-patri [[Ġiżwiti|Ġiżwita]] [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiż]] Cosmander skont l-aħħar xejriet difensivi Olandiżi. Is-sit jinkludi wkoll il-Forti ta' Nossa Senhora da Graça tas-seklu 18 u l-Akkwedott ta' Amoreira tas-seklu 16. Fl-2013 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1367/|titlu=Garrison Border Town of Elvas and its Fortifications|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Università ta' Coimbra|Università ta' Coimbra – Alta u Sofia]]
|[[File:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|alt=Palace courtyard, university buildings|150x150px]]
|Coimbra
|2013
|1387bis; ii, iv, vi (kulturali)
|L-Università ta' Coimbra ġiet stabbilita lejn l-aħħar tas-seklu 13 fuq l-għolja faċċata tar-raħal (Alta). Fl-1537, ġiet ittrasferita lejn il-Palazz Irjali ta' Alcáçova u iktar 'il quddiem żviluppat sensiela ta' kulleġġi. Intużat bħala mudell għall-universitajiet fil-kolonji Portugiżi. L-istorja tal-belt ta' Coimbra hija minsuġa mill-qrib ma' dik tal-università. Uħud mill-binjiet ewlenin jinkludu  l-Katidral l-Antik tas-seklu 12, il-Librerija Ġwannina Barokka, il-Kappella ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]], u l-kulleġġi tul Triq Sofia fil-belt. Fl-2019 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1387/|titlu=University of Coimbra &amp;ndash; Alta and Sofia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Palazz ta' Mafra|Binja Rjali ta' Mafra – Palazz, Bażilika, Kunvent, Ġnien ta' Cerco u l-Park tal-Kaċċa (Tapada)]]
|[[File:Mafra_May_2013-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mafra_May_2013-2.jpg|alt=A massive building with yellow facade and two bell towers in the middle|150x150px]]
|Mafra
|2019
|iv (kulturali)
|Il-kumpless tal-palazz ta' Mafra ġie kkummissjonat fil-bidu tas-seklu 18 mir-Re João V. Il-kumpless jinkludi bażilika, il-palazzi tar-re u tar-reġina, monasteru, u librerija. Inbena bl-istil Barokk [[Italja|Taljan]], ispirat b'mod partikolari mill-arkitettura ta' [[Ruma]]. Is-sit jinkludi wkoll il-Ġnien ta' Cerco, biswit il-palazz, u l-artijiet irjali tal-kaċċa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1573/|titlu=Royal Building of Mafra &amp;ndash; Palace, Basilica, Convent, Cerco Garden and Hunting Park &amp;#x28;Tapada&amp;#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte|Santwarju ta' Bom Jesus do Monte fi Braga]]
|[[File:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|alt=Elaborate staircase leading to a church on a hill|150x150px]]
|Braga
|2019
|iv (kulturali)
|Is-santwarju jinsab fuq ix-xaqlibiet tal-Għolja ta' Espinho fuq Braga, u huwa eżempju ta' sit sagru tal-pellegrinaġġi fuq għolja. Il-binjiet prinċipali nbnew bl-istil Barokk, u l-iżjed kostruzzjoni emblematika hi t-Taraġ tal-Ħames Sensi (fl-istampa).&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1590/|titlu=Sanctuary of Bom Jesus do Monte in Braga|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|}

== Referenzi ==

[[Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji]]
[[Kategorija:Portugall]]</text>
      <sha1>az6cco81k153l38cm1eeiqgd0ru8dhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Nofsinhar tal-Ewropa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30674</id>
    <revision>
      <id>333310</id>
      <parentid>333142</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T21:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>28970</id>
      </contributor>
      <comment>/* Siti ta' Wirt Dinji */ Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg</comment>
      <origin>333310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163787" sha1="bzn1o4j0lnyalkkx42rex0drbyu89ui" xml:space="preserve">[[Stampa:Kolosseum - Amphitheatrum Novum - Amphitheatrum Flavium - Colosseo - panoramio (3).jpg|daqsminuri|234x234px|Il-[[Kolossew]] ta' [[Ruma]] minn ġewwa.]]
L-Organizzazzjoni tan-[[Ġnus Magħquda|Nazzjonijiet Uniti]] għall-[[Edukazzjoni]], ix-[[Xjenza]] u l-[[Kultura]] ([[UNESCO]]) iddeżinjat 187 [[Sit ta' Wirt Dinji]] fil-15-il pajjiż sovran (imsejħa wkoll &quot;stati li huma partijiet għall-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji&quot;) tan-[[Ewropa t'Isfel|Nofsinhar tal-Ewropa]]: l-[[Albanija]], [[Andorra]], il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]], il-[[Kroazja]], il-[[Greċja]], l-[[Italja]], [[Malta]], il-[[Montenegro]], il-[[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta' Fuq]], il-[[Portugall]], [[San Marino]], is-[[Serbja]], is-[[Slovenja]], [[Spanja]] u l-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]], kif ukoll sit wieħed fit-territorju ekstra-Ewropew Brittaniku ta' [[Ġibiltà]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/&amp;order=region|titlu=UNESCO World Heritage Centre - World Heritage List|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-29}}&lt;/ref&gt; Filwaqt li t-[[Turkija]] għandha territorju fin-Nofsinhar tal-[[Ewropa]], is-siti tagħha mhumiex inkluż hawnhekk iżda mas-Siti ta' Wirt Dinji tal-Punent tal-[[Asja]]. Is-siti ta' [[Ċipru]] huma inklużi wkoll mas-siti tal-Punent tal-Asja.

L-iżjed żewġ pajjiżi li għandhom Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'dan ir-reġjun huma l-Italja b'61 sit u Spanja b'50 sit (45 sit jekk wieħed ma jgħoddx dawk tal-Gżejjer Kanarji, li huma inklużi mas-siti fl-[[Afrika]]). Seba' siti huma kondiviżi bejn diversi pajjiżi. L-ewwel siti tar-reġjun tniżżlu fl-1979, sena wara li ġiet stabbilita l-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u kienu jinkludu sitt siti fl-Eks Jugoslavja u sit fl-Italja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;l=en&amp;action=stat&amp;mode=table#s4|titlu=UNESCO World Heritage Centre - World Heritage List Statistics|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Intergovernmental Committee for the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, Second Session, Final Report. Washington, D.C.: UNESCO. 5–8 September 1978. pp. 7–8.&lt;/ref&gt; Kull sena, il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO jista' jżid siti ġodda mal-lista, jew ineħħi xi siti li ma jibqgħux jissodisfaw il-kriterji tal-għażla tal-UNESCO.

== Siti ta' Wirt Dinji ==
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali. Is-siti li jkollhom kriterji kulturali u naturali jissejħu siti mħallta.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|titlu=UNESCO World Heritage Centre - The Criteria for Selection|data=2016-06-12|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-03-17|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|arkivju-data=2016-06-12|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

NB: * Siti transnazzjonali (bl-asterisk)
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Sit
!Stampa
!Post
!Kriterji tal-Għażla
!Erja f'ettari (akri)
!Sena tad-deżinjazzjoni
!Deskrizzjoni
|-
![[Inċiżjonijiet fuq il-Blat f’Valcamonica]]
|[[Stampa:Capodiponte0001.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Capodiponte0001.jpg|alt=Rock drawing of an animal|150x150px]]
|Brescia, Lombardia, l-Italja
45°57′25″N 10°17′50″E
|kulturali:
(iii)(vi)
|{{convert|432|ha|abbr=values|sortable=on}}
|1979
|F'[[Valcamonica]] hemm waħda mill-ikbar kollezzjonijiet ta' inċiżjonijiet fuq il-blat fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Saru iktar minn 300,000 inċiżjoni fil-wied fuq perjodu ta' 8,000 sena mill-Epipaleolitiku sal-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Juru xeni mill-agrikoltura, min-navigazzjoni, mill-gwerer u mill-maġija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/94/|titlu=Rock Drawings in Valcamonica|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.rockartscandinavia.com/images/articles/a8anati.pdf|titlu=Rock Art|kunjom=Anati|isem=Emanuele}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Ruma]], il-Proprjetajiet tal-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]] f'Dik il-Belt li Jgawdu Drittijiet Ekstraterritorjali u l-Knisja ta' [[Pawlu l-Appostlu|San Pawl]] ''Foris Portas*''
|[[Stampa:Colosseo_2020.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Colosseo_2020.jpg|alt=Coloseum building|150x150px]]
|[[Ruma]], l-Italja u l-[[Belt tal-Vatikan]]
41°53′25″N 12°29′32″E
|kulturali:
(i)(ii)(iii)(iv)(vi)
|{{convert|1485|ha|abbr=values|sortable=on}}
|1980
|Il-belt ta' Ruma kienet iċ-ċentru tal-[[Imperu Ruman]] u iktar 'il quddiem tad-dinja [[Kristjaneżmu|Kristjana]]. Fiha bosta [[Monument|monumenti]] ewlenin tal-antikità, inkluż il-[[Kolossew]] (fl-istampa), il-[[Panteon]], u l-[[Forum Ruman]], kif ukoll binjiet [[Rinaxximent]]&lt;nowiki/&gt;ali u Barokki. Oriġinarjament is-sit ġie ddeżinjat bħala ċ-&quot;Ċentru Storiku ta' Ruma&quot;, iżda mbagħad tkabbar fl-1990 u ngħata l-isem attwali. Modifika oħra fil-konfini seħħet fl-2015. Is-sit huwa kondiviż mal-Vatikan.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/91/|titlu=Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Knisja u Kunvent Dumnikan ta' [[Knisja ta' Santa Marija tal-Grazzji (Milan)|Santa Marija tal-Grazzji]] b'&quot;''[[L-Aħħar Ċena (Leonardo)|L-Aħħar Ċena]]''&quot; ta' [[Leonardo da Vinci]]
|[[Stampa:Santa_Maria_delle_Grazie,_Milano,_vista_di_tre_quarti_dal_Corso_Magenta.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santa_Maria_delle_Grazie,_Milano,_vista_di_tre_quarti_dal_Corso_Magenta.jpg|alt=A church in red brick|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Milan]], l-[[Italja]]
45°27′57″N 9°10′14″E
|kulturali:
(i), (ii)
|1.50 (3.7)
|1980
|Il-kumpless tal-Kunvent Dumnikan f'Milan inbena fit-tieni nofs tas-seklu 15, u ġie parzjalment attribwit lil [[Donato Bramante|Bramante]]. Il-ħajt tat-Tramuntana tar-refettorju tal-kunvent fih l-affresk ta' ''L-Aħħar Ċena'' ta' Leonardo da Vinci, kapulavur ta[[L-Arti|l-arti]] Rinaxximentali Aħħarija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/93/|titlu=Church and Dominican Convent of Santa Maria delle Grazie with “The Last Supper” by Leonardo da Vinci|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Firenze]]
|[[Stampa:Piazza_Signoria_-_Firenze.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Piazza_Signoria_-_Firenze.jpg|alt=Square with the town hall with a prominent tower|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Firenze]], l-[[Italja]]
43°46′23″N 11°15′22″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv),(vi)
|505 (1,250)
|1982
|Il-belt ta' Firenze hija s-simbolu tar-Rinaxximent u kienet ċentru importanti tal-umaniżmu Rinaxximentali. Kellha influwenza kbira fuq l-arkitettura u l-arti tal-Italja u tal-[[Ewropa]], u tiġi assoċjata ma' artisti bħal [[Giotto]], [[Filippo Brunelleschi|Brunelleschi]], [[Sandro Botticelli|Botticelli]], u [[Mikelanġlu|Michelangelo]]. Il-monumenti fil-belt jinkludu l-[[Katidral ta' Firenze]], il-Bażilika ta' Santa Croce, l-[[Uffizi]], u Palazzo Pitti. Fl-2015 u fl-2021 saru modifiki minuri fil-konfini tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/174/|titlu=Historic Centre of Florence|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Venezja]] u l-Laguna tagħha
|[[Stampa:Rio_Priuli_o_de_Santa_Sofia_(Venice).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rio_Priuli_o_de_Santa_Sofia_(Venice).jpg|alt=A channel in Venice with boats parked|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Venezja]], l-[[Italja]]
45°26′3.5″N 12°20′20″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv), (v), (vi)
|—
|1987
|Il-belt ta' Venezja ġiet stabbilita fis-seklu 5 u żviluppat f'setgħa marittima ewlenija, ir-Repubblika ta' Venezja, fis-seklu 10. Inbniet fuq iktar minn 100 gżira fil-laguna u fiha monumenti bħall-[[Bażilika ta' San Mark]], il-Palazz tad-Doge, u bosta knejjes u pontijiet. Anke wara d-deklin tagħha bħala poter politiku, Venezja baqgħet influwenti fil-qasam tal-arti, bl-innovazzjonijiet ta' pitturi bħal  Bellini, Giorgione, [[Tizjanu|Tiziano]], [[Tintoretto]], [[Veronese]], u Tiepolo. Venezja hija assoċjata wkoll mal-esploratur tas-seklu 13 [[Marco Polo]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/394/|titlu=Venice and its Lagoon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pjazza tal-Mirakli]], [[Pisa]]
|[[Stampa:CampodeiMiracoliPisa_edit.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CampodeiMiracoliPisa_edit.jpg|alt=White church, leaning tower and a circular baptistery|150x150px]]
|Pisa, l-[[Italja]]
43°43′23″N 10°23′47″E
|kulturali:
(i), (ii), (iv), (vi)
|8.87 (21.9)
|1987
|Il-Pjazza tal-Mirakli hija wieħed mill-ifjen kumplessi arkitettoniċi Medjevali fid-dinja. Tħaddan erba' kapulavuri tas-sekli 11-14: il-[[katidral]], il-battisterju, iċ-ċimiterju, u t-[[Torri Mmejjel ta' Pisa|torri mmejjel]]. L-arkitettura Rumaneska ta' Pisa li żviluppat hawnhekk kienet influwenti fi bliet oħra tat-[[Toskana]]. Il-kumpless huwa assoċjat ukoll ma' [[Galileo Galilei]] li kien iwettaq l-esperimenti tiegħu f'Pisa. Modifika minuri fil-konfini tas-sit seħħet fl-2007.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/395/|titlu=Piazza del Duomo, Pisa|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/1363/|titlu=31 COM 8B.61 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[San Gimignano]]
|[[Stampa:SanGimignanoPanorama7.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SanGimignanoPanorama7.jpg|alt=A small town dominated by many tall stone towers|150x150px]]
|[[San Gimignano]],[[Siena]], l-[[Italja]]
43°28′5″N 11°2′30″E
|kulturali:
(i), (iii), (iv)
|14 (35)
|1990
|Ir-raħal ta' San Gimignano kien waqfa importanti għall-pellegrini tal-''[[Via Francigena]]'' fil-Medju Evu. Ir-raħal ippreserva l-karattru Medjevali tiegħu, u l-iktar karatteristika prominenti tiegħu huma t-torrijiet għoljin, li nbnew bejn is-sekli 11 u 13  mill-familji nobbli u mill-merkanti tal-klassi medja superjuri. Erbatax minn dawn it-torrijiet waslu sa żminijietna. Il-knejjes u l-palazzi tar-raħal fiho diversi kapulavuri ta' artisti mis-sekli 14 u 15.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/550/|titlu=Historic Centre of San Gimignano|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Is-[[Sassi ta' Matera|Sassi]] u l-Park tal-Knejjes Rupestri ta' [[Matera]]
|[[Stampa:&quot;_12_-_ITALY_-_Sassi_di_Matera_UNESCO.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22_12_-_ITALY_-_Sassi_di_Matera_UNESCO.JPG|alt=Structures built into the rock|150x150px]]
|Matera, l-[[Italja]]
40°39′59″N 16°36′37″E
|kulturali:
(ii), (iv), (v)
|1,016 (2,510)
|1993
|Dan is-sit jinkludi żewġ distretti ta' Matera, b'&quot;għerien&quot; li ilhom abitati mill-Paleolitiku. Fil-qedem in-nies bdew jgħixu fl-għerien naturali tal-promontorju karstiku ta' Murgia u mbagħad bdew iħaffru u jibnu strutturi iktar elaborati, inkluż knejjes, monasteri, u eremitaġġi. Il-Katidral Rumanesk ta' Matera jmur lura għas-seklu 13.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/670/|titlu=The Sassi and the Park of the Rupestrian Churches of Matera|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Belt ta’ Vicenza u l-Vilel ta’ Palladio fil-Veneto|Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto]]
|[[Stampa:VillaChiericati_2007_07_18_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VillaChiericati_2007_07_18_2.jpg|alt=A villa with columns in front|150x150px]]
|Padova, Rovigo, Treviso, il-Belt Metropolitana ta' [[Venezja]], [[Verona]], Vicenza, l-[[Italja]]
45°32′57″N 11°32′58″E
|kulturali:
(i), (ii)
|334 (830)
|1994
|Fis-seklu 16, taħt ir-Repubblika ta' Venezja, inbnew diversi vilel fil-belt ta'  Vicenza u fir-reġjun ta' Veneto mill-[[arkitett]] [[Andrea Palladio]] (1508-1580). Id-disinni tiegħu kellhom influwenza kbira fuq l-arkitettura u ispira l-istil Palladjan. Oriġinarjament is-sit tniżżel fl-1994 bħala &quot;Vicenza, il-Belt ta' Palladio&quot;, iżda fl-1996 tkabbar biex jiġu inklużi diversi vilel fir-reġjun.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/712/|titlu=City of Vicenza and the Palladian Villas of the Veneto|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3008/|titlu=20 COM VIII.C - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Siena]]
|[[Stampa:Siena_cathedral_panoramic_frontview.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Siena_cathedral_panoramic_frontview.jpg|alt=Central square in Siena with a large gothic cathedral|150x150px]]
|[[Siena]], l-[[Italja]]
43°19′7″N 11°19′54″E
|kulturali: (i), (ii), (iv)
|170 (420)
|1995
|Il-belt ta' Siena ppreservat il-karattru [[Gotiku]] Medjevali tagħha mis-sekli 12 sa 15. Il-belt inbniet madwar Piazza del Campo. Diversi pitturi Rinaxximentali importanti ħadmu u twieldu fi Siena, inkluż [[Duccio]], [[Ambrogio Lorenzetti]], u [[Simone Martini]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/717/|titlu=Historic Centre of Siena|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Napli]]
|[[Stampa:Castel_Nuovo_(29)_(15584302832).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Castel_Nuovo_(29)_(15584302832).jpg|alt=A large stone castle|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Napli]], l-[[Italja]]
40°51′5″N 14°15′46″E
|kulturali:
(ii), (iv)
|—
|1995
|Napli, stabbilita fl-470 [[QK|Q.K]]. mill-kolonjalisti [[Greċja|Griegi]], kienet waħda mill-iżjed bliet importanti tal-''Magna Graecia'', tar-Repubblika Rumana, u l-[[belt kapitali]] tar-Renju ta' Napli taħt diversi familji rjali. Kienet influwenti ferm fl-oqsma tal-arti u tal-arkitettura fl-Ewropa. Uħud mill-monumenti importanti jinkludu l-Knisja ta' Santa Kjara tas-seklu 14, Castel Nuovo tas-seklu 13 (fl-istampa), u l-Palazz Irjali tas-[[Seklu XVII|seklu 17]]. Fl-2011 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/726/|titlu=Historic Centre of Naples|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Crespi d'Adda]]
|[[Stampa:Vista_di_Crespi_d'Adda.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vista_di_Crespi_d'Adda.JPG|alt=A row of parallel and connected factory buildings|150x150px]]
|[[Crespi d'Adda|Crespi d-Adda]], Bergamo, l-[[Italja]]
45°35′36″N 9°32′18″E
|kulturali: (iv), (v)
|—
|1995
|Crespi d'Adda huwa raħal ippreservat sew u li għadu jintuża parzjalment bħala raħal madwar kumpanija. Inbena fis-sekli 19 u 20 għall-forza tax-xogħol tal-manifattur tat-tessuti [[Cristoforo Crespi]]. Ir-raħal jinkludi kemm binjiet residenzjali kif ukoll servizzi pubbliċi komuni bħal klinika, skola, teatru u ċentru sportiv.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/730/|titlu=Crespi d'Adda|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ferrara]], Belt tar-Rinaxximent, u d-Delta tal-[[Po]] tagħha
|[[Stampa:Palais_ferrare.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palais_ferrare.JPG|alt=A castle in red brick|150x150px]]
|[[Ferrara]], l-[[Italja]]
44°50′16″N 11°37′10″E
|kulturali:
(ii), (iii), (iv), (v), (vi)
|46,712 (115,430)
|1995
|Ferrara, is-sede tal-[[familja d'Este]], kienet ċentru intellettwali u artistiku matul ir-Rinaxximent Taljan tas-sekli 15 u 16. Attirat l-artisti li żejnu diversi vilel u palazzi (fosthom il-Kastell tal-Familja d'Este fl-istampa), filwaqt li l-iskola arkitettonika influwenzat l-istili fl-Italja u fl-Ewropa. Oriġinarjament tniżżel bħala &quot;Ferrara, belt tar-Rinaxximent&quot;, iżda fl-1999 is-sit tkabbar biex jinkludi l-pajsaġġ kulturali tad-Delta tal-Po.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/733/|titlu=Ferrara, City of the Renaissance, and its Po Delta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/2641/|titlu=23 COM VIII.C.2 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Castel del Monte, Puglia|Castel del Monte]]
|[[Stampa:Castel_del_Monte_BW_2016-10-14_12-26-11_r.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Castel_del_Monte_BW_2016-10-14_12-26-11_r.jpg|alt=Octagonal castle with a tower on each of the eight corners.|150x150px]]
|Barletta-Andria-Trani, l-[[Italja]]
41°5′5″N 16°16′15″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii)
|3.10 (7.7)
|1996
|Il-kastell ottagonali nbena mill-Imperatur [[Federiku II]] fis-seklu 13. Fih taħlita ta' elementi arkitettoniċi [[Iżlam|Musulmani]], Gotiċi, Ċisterċensi, u tat-Tramuntana tal-Ewropa, kif ukoll elementi mill-antikità klassika, f'disinn perfettament simetriku.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/398/|titlu=Castel del Monte|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!It-''Trulli'' ta' [[Alberobello]]
|[[Stampa:Alberobello_BW_2016-10-16_13-43-03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alberobello_BW_2016-10-16_13-43-03.jpg|alt=Small white houses with conic roofs|150x150px]]
|[[Alberobello]], Bari, l-[[Italja]]
40°46′57″N 17°14′13″E
|kulturali:
(iii), (iv), (v)
|11 (27)
|1996
|It-''trulli'' huma għorfiet tradizzjonali tal-[[ġebla tal-ġir]], tipiċi tar-reġjun ta' [[Puglia]]. Bdew jinbnew mill-inqas minn nofs is-seklu 14 b'teknika [[Preistorja|preistorika]] mingħajr tkaħħil, u s-soltu jkollhom soqfa koniċi, piramidali jew b'għamla ta' koppla magħmula minn ġebel imdaħħal f'xulxin mingħajr tkaħħil. Is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi t-''trulli'' f'Alberobello, b'iżjed minn 1,500 struttura ppreservata.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/787/|titlu=The Trulli of Alberobello|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Monumenti Kristjani Bikrin ta' [[Ravenna]]
|[[Stampa:Basilica_di_San_Vitale,_Ravenna,_Italia_(1).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Basilica_di_San_Vitale,_Ravenna,_Italia_(1).JPG|alt=A church in red brick|150x150px]]
|[[Ravenna]], l-[[Italja]]
44°25′14″N 12°11′47″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv)
|1.32 (3.3)
|1996
|Dan is-sit huwa magħmul minn tmien monumenti fil-belt ta' Ravenna, li kienet is-sede tal-Imperu Ruman fis-seklu 5. Il-knejjes u l-mawżolej huma mżejna b'mużajk ta' kwalità artistika  b'taħlita ta' motivi mill-arti tal-Punent u [[Biżantini|Biżantina]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/788/|titlu=Early Christian Monuments of Ravenna|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku tal-Belt ta'  [[Pienza]]
|[[Stampa:Pienza_Piazza_Pio_II.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pienza_Piazza_Pio_II.JPG|alt=Town square with Renaissance buildings|150x150px]]
|Pienza, [[Siena]], l-[[Italja]]
43°4′37″N 11°40′43″E
|kulturali:
(i), (ii), (iv)
|4.41 (10.9)
|1996
|Fl-1459, il-[[Papa Piju II]] ddeċieda li jittrasforma raħal twelidu skont l-ideat Umanisti Rinaxximentali tad-disinn urban. Il-proġett ħa ħsiebu l-arkitett [[Bernardo Rossellino]] li bena pjazez, knejjes u palazzi ġodda. Pienza iktar 'il quddiem saret mudell għall-iżvilupp urban fi bliet Taljani u Ewropejj oħra.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/789/|titlu=Historic Centre of the City of Pienza|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Palazz Irjali ta' Caserta]] tas-seklu 18, bil-Park, l-Akkwedott ta' Vanvitelli u l-Kumpless ta' San Leucio
|[[Stampa:Caserta_jardín_44.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caserta_jard%C3%ADn_44.JPG|alt=|150x150px]]
|Caserta u Benevento, l-[[Italja]]
41°4′24″N 14°19′35″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv)
|87 (210)
|1997
|Il-kumpless fuq skala kbira tal-palazz ġie kkummissjonat mir-Re ta' Napli [[Karlu III]] f'nofs is-seklu 18. Ġie ddisinjat mill-arkitett [[Luigi Vanvitelli]] u ġie ispirat mill-palazzi f'[[Palazz ta' Versailles|Versailles]] u f'[[El Escorial|Madrid]]. Ispirat mill-ideat tal-Illuminazzjoni, il-kumpless huwa integrat sew fil-pajsaġġ. Is-sit jinkludi akkwedott u l-kumpless industrijali ta' San Leucio fejn kien jiġi prodott il-[[ħarir]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/549/|titlu=18th-Century Royal Palace at Caserta with the Park, the Aqueduct of Vanvitelli, and the San Leucio Complex|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Residenzi tal-Familja Savoia|Residenzi tal-Familja Rjali tas-Savoia]]
|[[Stampa:Exterior of the Palazzina di caccia of Stupinigi.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palazzina_di_caccia_di_Stupinigi1.JPG|alt=Large symmetrical palace complex with white walls|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Torino]], Cuneo, l-[[Italja]]
45°4′21″N 7°41′9″E
|kulturali:
(i), (ii), (iv), (v)
|371 (920)
|1997
|Dan is-sit jinkludi 22 palazz u villa li nbnew bħala turija tal-poter li kellha l-monarkija renjanti wara t-trasferiment tal-belt kapitali tal-familja tas-Savoia lejn Torino minn [[Emmanuele Filiberto]] fl-1562. Il-binjiet, il-biċċa l-kbir bi stil [[Barokk]], huma rappreżentattivi tal-arkitettura monumentali Ewropea tas-sekli 17 u 18. Fl-2010 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/823/|titlu=Residences of the Royal House of Savoy|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/4041/|titlu=34 COM 8B.58 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ġnien Botaniku ta' Padova]]
|[[Stampa:OrtoBotPadova_Incrocio_viali.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:OrtoBotPadova_Incrocio_viali.jpg|alt=A garden fountain in the middle|150x150px]]
|Padova, l-[[Italja]]
|kulturali:
(ii), (iii)
|2.20 (5.4)
|1997
|Il-Ġnien Botaniku ta' Padova ġie stabbilit fl-1545 bħala l-ewwel ġnien botaniku universitarju tad-dinja. Ilu ċentru tar-riċerka [[Xjenza|xjentifika]] għal sekli sħaħ, kif ukoll mudell għal ġonna oħra. Ġie rinnovat fis-seklu 18 iżda għad għandu l-konfigurazzjoni oriġinali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/824/|titlu=Botanical Garden (Orto Botanico), Padua|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Portovenere]], [[Cinque Terre]], u l-Gżejjer ([[Palmaria]], [[Tino]] u [[Tinetto]])
|[[Stampa:Chiesa_di_San_Pietro_Porto_Venere_Panorama_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chiesa_di_San_Pietro_Porto_Venere_Panorama_2.jpg|alt=A coastal town with multi storied colorful houses.|150x150px]]
|La Spezia, l-[[Italja]]
44°6′25″N 9°43′45″E
|kulturali:
(ii), (iv), (v)
|4,689 (11,590)
|1997
|Il-pajsaġġ kulturali tul il-kosta tal-Liguria ssawret mill-[[bniedem]] f'dan l-aħħar millenju. Hemm bosta rħula żgħar xeniċi li nbnew mal-irdumijiet weqfin, u l-art ġiet ikkonvertita f'raba' mtarraġ. Hemm ukoll tliet gżejjer lil hinn mill-kosta bi fdalijiet ta' binjiet monastiċi bikrin. Fl-2021 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/826/|titlu=Portovenere, Cinque Terre, and the Islands (Palmaria, Tino and Tinetto)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Katidral, Torri Ċiviku u Piazza Grande, [[Modena]]
|[[Stampa:Duomo_di_Modena_20.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Duomo_di_Modena_20.JPG|alt=A white stone church with one tall tower.|150x150px]]
|[[Modena]], l-[[Italja]]
44°38′46″N 10°55′32″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv)
|1.20 (3.0)
|1997
|Il-kumpless tas-seklu 12 magħmul mill-katidral, it-torri u l-[[pjazza]], huwa eżempju eċċellenti ta' arti Rumaneska bikrija, b'influwenza qawwija fuq l-iżvilupp tal-istil. Il-katidral ġie ddisinjat mill-arkitett [[Lanfranco]] u ġie mżejjen mill-iskultur [[Wiligelmo]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/827/|titlu=Cathedral, Torre Civica and Piazza Grande, Modena|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Żoni Arkeoloġiċi ta' [[Pompej]], [[Ercolano]] u [[Oplontis|Torre Annunziata]]
|[[Stampa:Ancient_Roman_Pompeii_-_Pompeji_-_Campania_-_Italy_-_July_10th_2013_-_32.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ancient_Roman_Pompeii_-_Pompeji_-_Campania_-_Italy_-_July_10th_2013_-_32.jpg|alt=A street with ruined houses.|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Napli]], l-[[Italja]]
40°45′0″N 14°29′0″E
|
|98 (240)
|1997
|Dan is-sit huwa magħmul minn tliet siti li ndifnu taħt l-irmied [[Vulkan (diżambigwazzjoni)|vulkaniku]] meta żbroffa l-[[Vesuvju]] fid-79 W.K. L-irħula ta' Pompej  Ercolano huma żewġ irħula Rumani li ġew ippreservati għalkollox u li jagħtu ħjiel kif kienet il-ħajja fis-seklu 1 W.K., filwaqt li ż-żewġ vilel f'Torre Annunziata fihom affreski ppreservati tajjeb ħafna. Is-siti progressivament ġew skavati minn nofs is-seklu 18.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/829/|titlu=Archaeological Areas of Pompei, Herculaneum and Torre Annunziata|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Kosta ta' Amalfi]] (Costiera Amalfitana)
|[[Stampa:Amalfi_coast_-_panoramio_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amalfi_coast_-_panoramio_(1).jpg|alt=Mountainous coastline with terraces and buildings|150x150px]]
|Salerno, l-[[Italja]]
40°39′0″N 14°36′0″E
|kulturali: (ii), (iv), (v)
|11,231 (27,750)
|1997
|Il-pajsaġġ kulturali [[Mediterran|Mediterranju]] tal-Kosta ta' Amalfi ssawret b'mod prominenti fiż-żmien id-Dukat Medjevali ta' Amalfi (mis-sekli 9 sa 11) b'taħlita ta' influwenzi tal-Punent u Biżantini. Il-kosta tinkludi l-irħula ta' Amalfi u Ravello, kif ukoll il-vinji, l-għelieqi bis-siġar tal-[[frott]], u l-mergħat, fejn il-muntanji jmissu mal-baħar.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/830/|titlu=Costiera Amalfitana|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Wied tat-Tempji|Żona Arkeoloġika ta' Agrigento]]
|[[Stampa:Valle_dei_templi_(tone-mapping)_II.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Valle_dei_templi_(tone-mapping)_II.jpg|alt=Ruins of a classical temple with columns.|150x150px]]
|Agrigento, [[Sqallija]], l-[[Italja]]
37°17′23″N 13°35′36″E
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv)
|934 (2,310)
|1997
|Agrigento, kolonja Griega li ġiet stabbilita fis-seklu 6 Q.K., żviluppat f'waħda mill-bliet ewlenin tal-''Magna Graecia'' u tal-Mediterran. Diversi tempji Doriċi ġew ippreservati, u jirrappreżentaw wieħed mill-iżjed siti notevoli tal-arti u tal-kultura Griega.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/831/|titlu=Archaeological Area of Agrigento|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Villa Romana del Casale]]
|[[Stampa:Villa_del_Casale_(9528013749).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_del_Casale_(9528013749).jpg|alt=Villa del Casale's basilica with marble panels|150x150px]]
|Enna, [[Sqallija]], l-[[Italja]]
37°21′58″N 14°20′3″E
|kulturali: (i), (ii), (iii)
|8.92 (22.0)
|1997
|Il-villa f'Piazza Armerina hija waħda mill-iktar vilel Rumani lussużi li nbnew fis-seklu 4, u hija eżempju rappreżentattiv tal-ekonomija u tal-istruttura soċjali ta' dak il-perjodu. Hija mżejna b'mużajk rikk ta' kwalità eċċezzjonali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/832/|titlu=Villa Romana del Casale|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Su Nuraxi]] ta' Barumini
|[[Stampa:Nuraghe_Su_Nuraxi_-_Barumini_-_Sardinia_-_Italy_-_29.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nuraghe_Su_Nuraxi_-_Barumini_-_Sardinia_-_Italy_-_29.jpg|alt=A stone ruin|150x150px]]
|Nofsinhar ta' Sardenja, l-[[Italja]]
39°42′21″N 8°59′29″E
|kulturali: (i), (iii), (iv)
|2.33 (5.8)
|1997
|Su Nuraxi huwa l-ifjen u l-iktar eżempju komplut ta' ''nuraghe'' (qisha girna), struttura megalitika difensiva ta' ċiviltà ta' Żmien il-Bronż tat-tieni millenju Q.K. Su Nuraxi oriġinarjament kien għoli iktar minn 18.5-il metru. Is-sit ġie abbandunat fis-seklu 6 Q.K. u l-biċċa l-kbira tan-''nuragi'' ma baqgħux jintużaw wara l-kolonizzazzjoni Rumana fis-seklu 2 Q.K.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/833/|titlu=Su Nuraxi di Barumini|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Żona Arkeoloġika u l-Bażilika Patriarkali ta' [[Aquileia]]
|[[Stampa:Basilica_Aquileia_1.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Basilica_Aquileia_1.JPG|alt=Church in stone and a baptistery|150x150px]]
|Udine, l-[[Italja]]
45°46′6″N 13°22′3″E
|kulturali: (iii), (iv), (vi)
|155 (380)
|1998
|Aquileia kienet waħda mill-iktar bliet għonja tal-Imperu Ruman Bikri. Fl-452, ir-rikkezzi tagħha nsterqu mill-[[Unni]] taħt [[Attila]]; il-biċċa l-kbira tal-belt antika baqgħet ippreservata u għadha ma ġietx skavata. Il-Bażilika Patriarkali, bl-art bil-mużajk tagħha, tmur lura għas-seklu 4. Ġiet rikostruwita bejn is-sekli 11 u 14. Kellha rwol ewlieni fit-tifrix tal-Kristjaneżmu fil-Medju Evu Bikri. Fl-2017 u fl-2018 saru modifiki minuri fil-konfini tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/825/|titlu=Archaeological Area and the Patriarchal Basilica of Aquileia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Urbino]]
|[[Stampa:Urbino-vista_paese.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Urbino-vista_paese.jpg|alt=Panorama of a city|150x150px]]
|Pesaro u Urbino, l-[[Italja]]
43°43′30″N 12°38′0″E
|kulturali: (ii), (iv)
|29 (72)
|1998
|Fis-seklu 15, Urbino iffjorixxiet taħt it-tmexxija ta' [[Federico da Montefeltro]], umanista li attira wħud mill-iżjed artisti u xjenzati prominenti lejn il-belt. Il-biċċa l-kbira tal-arkitettura Rinaxximentali tal-belt ġiet ippreservata minkejja li Urbino daħlet f'perjodu ta' staġnar kulturali u ekonomiku mis-seklu 16 'il quddiem.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/828/|titlu=Historic Centre of Urbino|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Park Nazzjonali ta' Cilento, Vallo di Diano u Alburni|Park Nazzjonali ta' Cilento u Vallo di Diano]] bis-Siti Arkeoloġiċi ta' [[Paestum]] u [[Velia]], u l-Monasteru ta' Padula
|[[Stampa:Paestum_BW_2013-05-17_13-22-35.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Paestum_BW_2013-05-17_13-22-35.jpg|alt=Ruins of a temple with columns|150x150px]]
|Salerno, l-[[Italja]]
40°17′0″N 15°16′0″E
|kulturali: (iii), (iv)
|159,110 (393,200)
|1998
|Il-pajsaġġ kulturali ssawwar minn soċjetajiet differenti matul is-sekli, fosthom l-[[Etruski]], il-Lukanji, il-kolonjalisti Griegi, u iktar 'il quddiem ir-Rumani. Is-sit jinkludi l-fdalijiet ta' Paestum u Velia, żewġ irħula ewlenin taż-żmien klassiku. Il-monasteru Kartużjan ta' Padula jmur lura għall-1306, għalkemm il-biċċa l-kbira ta' dak li hemm illum huwa tas-sekli 17-18 bi stil Barokk.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/842/|titlu=Cilento and Vallo di Diano National Park with the Archeological Sites of Paestum and Velia, and the Certosa di Padula|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Villa ta' Adrijanu]], [[Tivoli]]
|[[Stampa:Villa_Hadriana_(Villa_Adriana_Tivoli)_1000_03.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_Hadriana_(Villa_Adriana_Tivoli)_1000_03.jpg|alt=Roman ruins with columns around a pool|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Ruma]] Kapitali, l-[[Italja]]
41°56′39″N 12°46′19″E
|kulturali: (i), (ii), (iii)
|80 (200)
|1999
|Il-Villa ta' Adrijanu jew &quot;''Villa Adriana''&quot; f'Tivoli, barra Ruma, inbniet fis-seklu 2 W.K. bħala post ta' rtir għall-Imperatur [[Adrijanu]]. Tgħaqqad flimkien elementi arkitettoniċi mill-Greċja, mill-Eġittu u minn Ruma. Il-kumpless jinkludi binjiet rikreattivi u residenzjali, ġonna u pixxini. L-iskoperta tagħha mill-ġdid f'nofs is-seklu 15 influwenzat l-arkitetti tal-perjodi Rinaxximentali u [[Barokk|Barokki]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/907/|titlu=Villa Adriana (Tivoli)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Verona]]
|[[Stampa:Arche_scaligere_(Verona).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arche_scaligere_(Verona).jpg|alt=Gothic monument with a horseman|150x150px]]
|[[Verona]], l-[[Italja]]
45°26′19″N 10°59′38″E
|kulturali: (ii), (iv)
|453 (1,120)
|2000
|Verona, stabbilita bħala raħal Ruman fis-seklu 1 Q.K., ilha tiżviluppa bla interruzzjoni għal iktar minn 2,000 sena u tippreserva strutturi urbani u monumenti minn epoki differenti. Dawn jinkludu l-anfiteatru Ruman u daħla Rumana, l-Oqbra Gotiċi tal-familja Della Scala (fl-istampa), kif ukoll diversi pjazez u palazzi storiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/797/|titlu=City of Verona|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Gżejjer Eolji]]
|[[Stampa:Isole_Eolie_dall'alto.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Isole_Eolie_dall'alto.jpg|alt=A group of volcanic islands from above|150x150px]]
|Messina, [[Sqallija]], l-[[Italja]]
38°29′16″N 14°56′44″E
|naturali: (viii)
|1,216 (3,000)
|2000
|Dan l-[[arċipelagu]] lil hinn mill-kosta ta' [[Sqallija]] ġie studjat b'mod estensiv mill-ġeologi mill-inqas mis-seklu 18. Il-gżejjer fihom diversi karatteristiċi klassiċi ta' formazzjonijiet vulkaniċi, li kienu importanti fl-iżvilupp tal-vulkanoloġija bħala dixxiplina xjentifika. Żewġ tipi ta' żbroffar vulkaniku ngħataw isem xi gżira tal-arċipelago, it-tip ta' [[Stromboli]] u t-tip ta' [[Vulcano]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/908/|titlu=Isole Eolie (Aeolian Islands)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Assisi]], il-Bażilika ta' [[San Franġisk t'Assisi|San Franġisk]] u Siti Franġiskani Oħra
|[[Stampa:Assisi_San_Francesco_BW_2.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Assisi_San_Francesco_BW_2.JPG|alt=A white church with some people in front|150x150px]]
|[[Assisi]], Perugia, l-[[Italja]]
43°3′58″N 12°37′21″E
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|14,563 (35,990)
|2000
|Assisi kienet raħal twelid San Franġisk, il-fundatur tal-Ordni Franġiskana. Il-Bażilika nbniet fis-seklu 13. Fiha [[Pittura|pitturi]] ta' [[Cimabue]], [[Pietro Lorenzetti]], Simone Martini, u Giotto, u ntużat bħala referenza għall-arti Taljana u tal-Punent.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/990/|titlu=Assisi, the Basilica of San Francesco and Other Franciscan Sites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Villa d'Este]], Tivoli
|[[Stampa:Villa_Deste_park_Rometta_2011_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_Deste_park_Rometta_2011_2.jpg|alt=Panoramic view of Villa d'Este with gardens and sculptures|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Ruma]] Kapitali, l-[[Italja]]
41°57′50″N 12°47′47″E
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|4.50 (11.1)
|2001
|Il-ġonna tas-seklu 16 ta' Villa d'Este huma wieħed mill-ewwel u l-aqwa eżempji ta' ġonna Rinaxximantali Taljani. Il-ġonna għandhom konfigurazzjoni ġeometrika f'konformità mal-estetika Rinaxximentali u huma mżejna b'vaski u b'funtani, iddisinjati minn [[Pirro Ligorio]]. Kellhom influwenza kbira fuq id-disinn tal-ġonna Ewropej.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1025/|titlu=Villa d'Este, Tivoli|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Irħula tal-Barokk Aħħari ta' [[Val di Noto]] (ix-Xlokk ta' Sqallija)
|[[Stampa:CattedraleNoto-1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CattedraleNoto-1.jpg|alt=A baroque church, front view|150x150px]]
|Catania, Ragusa, [[Siracusa]], [[Sqallija]], l-[[Italja]]
36°53′35.5″N 15°4′8″E
|kulturali: (i), (ii), (iv), (v)
|113 (280)
|2002
|Fl-1693, terremot qawwi heżżeż lil Sqallija, u qered diversi rħula u bliet. Wara dan l-avveniment, l-irħula ta' [[Caltagirone]], [[Militello]] Val di Catania, [[Catania]], [[Modica]], [[Noto]], [[Palazzolo]], [[Ragusa]], u [[Scicli]] ġew rikostruwiti f'konformità max-xejriet tal-ippjanar urban Barokk. Jirrappreżentaw il-quċċata tal-Barokk Aħħari fl-Ewropa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1024/|titlu=Late Baroque Towns of the Val di Noto (South-Eastern Sicily)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Għoljiet Sagri ta' Piemonte u ta' Lombardia]]
|[[Stampa:Sacro_Monte_di_Domodossola.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sacro_Monte_di_Domodossola.JPG|alt=A church and surrounding buildings|150x150px]]
|disa' siti differenti, l-[[Italja]]
45°58′28″N 9°10′10″E
|kulturali: (ii), (iv)
|91 (220)
|2003
|Il-fenomenu tas-''Sacri Monti'' (Għoljiet Sagri) beda fl-aħħar tas-seklu 15 bl-għan li jinħolqu siti alternattivi tal-pellegrinaġġi u tat-talb minħabba li l-[[Ġerusalemm|Art Imqaddsa]] kienet inaċċessibbli. Is-sit jinkludi disa' kumplessi fi [[Piemonte]] u fil-[[Lombardia]] li nbnew fl-aħħar tas-seklu 16 u fis-seklu 17. Fihom bosta opri tal-arti u huma integrati sew fil-pajsaġġ.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1068/|titlu=Sacri Monti of Piedmont and Lombardy|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Val d'Orcia]]
|[[Stampa:Val_D_Orcia_Sunrise_(151505625).jpeg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Val_D_Orcia_Sunrise_(151505625).jpeg|alt=Hilly grass landscape|150x150px]]
|[[Siena]], l-[[Italja]]
43°4′N 11°33′E
|kulturali: (iv), (vi)
|61,188 (151,200)
|2004
|Il-pajsaġġ kultural ta' Val d'Orcia fil-periferiji ta' Siena ġie ddisinjat mill-ġdid b'reqqa kbira matul is-sekli 14 u 15 f'konformità mal-ideali estetiċi Rinaxximentali. Il-pajsaġġ jikkonsisti minn villaġġi żgħar-irħula, għelieqi, mergħat, imraġ u rziezet żgħar. Dehret b'mod prominenti fil-pitturi tal-Iskola ta' Siena.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1026/|titlu=Val d'Orcia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Nekropoli ta' Monterozzi|Nekropoli Etruski]] ta' [[Cerveteri]] u ta' [[Tarquinia]]
|[[Stampa:Tarquinia_Tomb_of_the_Leopards.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tarquinia_Tomb_of_the_Leopards.jpg|alt=Wall painting depicting people banqueting and two leopards|150x150px]]
|Viterbo, Belt Metropolitana ta' [[Ruma]] Kapitali, l-[[Italja]]
42°0′25″N 12°6′7″E
|kulturali: (i), (iii),(iv)
|21 (52)
|2004
|Cerveteri u Tarquinia huma żewġ ċimiterji Etruski mis-sekli 9 sa 1 [[Ante Christum natum|Q.K]]. Diversi oqbra, li kienu ddisinjati bħala repliki tad-djar Etruski, huma mżejna b'affreski straordinarji b'xeni tal-ħajja ta' kuljum ta' dak iż-żmien.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1158/|titlu=Etruscan Necropolises of Cerveteri and Tarquinia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Siracusa]] u n-[[Nekropoli ta' Pantalica]]
|[[Stampa:Nekropolis_von_Pantalica.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nekropolis_von_Pantalica.jpg|alt=Rock caves on a hillside|150x150px]]
|[[Siracusa]], [[Sqallija]], l-[[Italja]]
37°3′34″N 15°17′35″E
|kulturali: (ii), (iii),(iv), (vi)
|—
|2005
|Siracusa ġiet stabbilita fis-seklu 8 Q.K. mill-Korinzji u saret waħda mill-iżjed bliet importanti tal-''Magna Graecia''. Monument importanti ta' dak iż-żmien huwa t-Tempju Doriku ta' Apollo. In-Nekropoli ta' Pantalica (fl-istampa) fiha iktar minn 5,000 qabar, il-biċċa l-kbira minnhom imorru lura għas-sekli 13 sa 7 Q.K., u fdalijiet ta' strutturi ta' żmien il-Biżantini.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1200/|titlu=Syracuse and the Rocky Necropolis of Pantalica|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi]]
|[[Stampa:Genova-palazzo_Belimbau.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Genova-palazzo_Belimbau.jpg|alt=A large palace with a beige facade|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' Genova, l-[[Italja]]
44°24′44″N 8°55′52″E
|kulturali: (ii), (iv)
|16 (40)
|2006
|Is-sit jinkludi żewġ żviluppi urbani f'Genova mis-sekli 16 u 17, meta r-Repubblika ta' Genova laħqet il-quċċata tal-poter. Is-''Strade Nuove'' (Toroq Ġodda) huma grupp ta' toroq (inkluż Via Giuseppe Garibaldi) li nbnew mill-aristokrazjija ta' Genova. Il-''Palazzi dei Rolli'' (Palazzi tal-Listi) huma grupp ta' palazzi Rinaxximentali u Barokki li kienu assoċjati ma' sistema partikolari ta' abitazzjonijiet pubbliċi f'residenzi privati, u b'hekk il-mistednin notevoli fuq xi żjara Statali kienu jiġu ospitati f'wieħed minn dawn il-palazzi f'isem l-Istat.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1211/|titlu=Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Il-Linji tal-[[Kumpanija Ferrovjarja Retika]] fil-Pajsaġġi ta' [[Albula]] / [[Bernina]]*
|[[Stampa:55_Tirano,_2014_(02).JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:55_Tirano,_2014_(02).JPG|alt=A train at a train station|150x150px]]
|l-[[Italja]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]]
46°29′54″N 9°50′47″E
|kulturali: (ii), (iv)
|152 (380)
|2008
|Il-linji tal-Kumpanija Ferrovjarja Retika fil-pajsaġġi ta' Albula u Bernina huma żewġ linji ferrovjarji storiċi li jaqsmu l-[[Alpi]] [[Żvizzera|Żvizzeri]]. Inbnew fil-bidu tas-seklu 20 biex jipprovdu rottat rapida u faċli lejn bosta insedjamenti Alpini li qabel kienu iżolati. Sabiex il-linji ferrovjarji nbnew, kellhom jingħelbu sfidi tekniċi permezz ta' pontijiet, galleriji u mini. Is-sit huwa kondiviż mal-Iżvizzera.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1276/|titlu=Rhaetian Railway in the Albula / Bernina Landscapes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Mantova]] u [[Sabbioneta]]
|[[Stampa:Mantova_-_Profilo_di_Mantova.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mantova_-_Profilo_di_Mantova.jpg|alt=Mantua panorama|150x150px]]
|[[Mantova]] u Sabbioneta, l-[[Italja]]
45°9′34″N 10°47′40″E
|kulturali: (ii), (iii)
|235 (580)
|2008
|Dawn iż-żewġ irħula jirrappreżentaw żewġ approċċi tal-ippjanar tal-irħula fir-Rinaxximent. Mantova (fl-istampa), li oriġinat fi żmien ir-Rumani u li ppreservat strutturi mis-seklu 11, ġiet rinnovata fis-sekli 15 u 16. Min-naħa l-oħra, Sabbioneta ġiet stabbilita fit-tieni nofs tas-seklu 16 minn [[Vespasjanu I Gonzaga]] u nbniet bi pjanta b'għamla ta' grilja, f'konformità mal-viżjoni ta' belt ideali ta' dak iż-żmien.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1287/|titlu=Mantua and Sabbioneta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Id-[[Dolomiti]]
|[[Stampa:Marmolata.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marmolata.JPG|alt=Mountain scenery|150x150px]]
|disa' żoni differenti, l-[[Italja]]
46°36′47″N 12°9′47″E
|naturali: (vii), (viii)
|141,903 (350,650)
|2009
|Dan is-sit huwa magħmula minn disa' żoni tad-Dolomiti, katina muntanjuża fit-Tramuntana tal-Alpi Taljani. Hemm 18-il quċċata ta' iktar minn 3,000 metru, b'xenarju muntanjuż li jinkludi rdumijiet tal-blat, ħitan vertikali, u widien twal u dojoq. Mill-perspettiva ġeoloġika, il-blat fih fossili ta' ħlejqiet tal-baħar tat-Triassiku.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1237/|titlu=The Dolomites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monte San Giorgio]]*
|[[Stampa:Lago_di_Lugano3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lago_di_Lugano3.jpg|alt=A wooded mountain and a lake.|150x150px]]
|l-[[Italja]], l-[[Żvizzera|Iżvizzera]]
45°53′20″N 8°54′50″E
|naturali: (viii)
|1,089 (2,690)
|2010
|Monte San Giorgio, li jħares fuq il-Lag ta' [[Lugano]], jitqies bħala l-aqwa ġabra ta' fossili ta' ħlejqiet tal-baħar mit-Triassiku (245-230 miljun sena ilu). F'dak iż-żmien, iż-żona kienet laguna tropikali mimlija  rettili, ħut, bivalvi, sponoż, ekinodermi, u krustaċji. Ġew ippreservati wkoll fossili ta' annimali terrestri, peress li l-laguna kienet qrib l-art. Il-parti tas-sit fl-Iżvizzera tniżżlet fl-2003 u l-parti Taljana żdiedet fl-2010.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1237/|titlu=The Dolomites|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Longobardi fl-Italja: Postijiet tal-Poter (568-774 W.K.)]]
|[[Stampa:CividaledelFriuliDuomo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CividaledelFriuliDuomo.jpg|alt=Church with a stone facade|150x150px]]
|seba' siti differenti, l-[[Italja]]
46°5′39″N 13°25′59″E
|kulturali: (ii), (iii), (vi)
|14 (35)
|2011
|Dan is-sit huwa magħmul minn seba' gruppi ta' monasteri, knejjes u fortizzi assoċjati mal-[[Longobardi]] li kienu jmexxu fl-Italja mis-seklu 6 sa 8. L-arti u l-arkitettura jirriflettu s-sinteżi ta' influwenzi Rumani, Kristjani u Ġermaniċi. Il-monumenti inklużi jinsabu f'Brescia, f'[[Cividale del Friuli]] (il-katidral fl-istampa), [[Castelseprio]], [[Spoleto]], [[Campello sul Clitunno]], [[Benevento]] u [[Monte Sant'Angelo]]. L-arkitettura tas-sit tiġbor fiha sinteżi ta' diversi stili u t-tranżizzjoni lejn il-Medju Evu.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1318/|titlu=Longobards in Italy. Places of the Power (568-774 A.D.)|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Siti preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi|Siti Preistoriċi bil-Puntali madwar l-Alpi]]*
|[[Stampa:Palafitte-Lago_di_Ledro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palafitte-Lago_di_Ledro.jpg|alt=Pile dwelling house, reconstruction|150x150px]]
|111-il sit differenti, l-[[Awstrija]], [[Franza]], il-[[Ġermanja]], l-[[Italja]], is-[[Slovenja]] u l-[[Żvizzera|Iżvizzera]]
&lt;small&gt;47°16′42″N 8°12′27″E&lt;/small&gt;
|kulturali: (iv), (v)
|274 (680)
|2011
|Dan is-sit transnazzjonali (kondiviż bejn l-Italja, l-Awstrija, Franza, il-Ġermanja, is-Slovenja u l-Iżvizzera) fih 111-il sit individwali bil-fdalijiet ta' abitazzjonijiet preistoriċi bil-puntali ta' insedjamenti preistoriċi madwar l-Alpi, li nbnew mill-5000 sal-500 Q.K. f'xifer il-lagi, ix-xmajjar jew l-artijiet mistagħdra. Fihom minjiera ta' informazzjoni dwar il-ħajja u l-kummerċ fil-kulturi agrarji [[Neolitiku|Neolitiċi]] u ta' Żmien il-Bronż fl-Ewropa Alpina.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1363/|titlu=Prehistoric Pile Dwellings around the Alps|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Vilel u Ġonna tal-Familja Medici]] fit-Toskana
|[[Stampa:Villa_medici_di_belcanto,_veduta_00.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Villa_medici_di_belcanto,_veduta_00.JPG|alt=A villa on the slope of a hill|150x150px]]
|diversi siti fit-Toskana, l-[[Italja]]
43°51′28″N 11°18′15″E
|kulturali: (ii), (iv), (vi)
|ii, iv, vi (kulturali)
|2013
|Dan is-sit huwa magħmul minn tnax-il villa u żewġ ġonna li nbnew taħt il-patrunaġġ tal-[[familja Medici]] fis-sekli 15 sa 17 fit-Toskana. Jirrappreżentaw tip ġdid ta' residenzi aristokratiċi, li jitbiegħdu mill-kastelli militari jew irziezet lussużi. Il-vilel u l-ġonna kienu postijiet ta' divertiment, arti u għarfien, u ġew iddisenjati f'konformità mal-prinċipji tal-umaniżmu Rinaxximentali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/175/|titlu=Medici Villas and Gardens in Tuscany|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Etna]]
|[[Stampa:Mt_Etna_and_Catania1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mt_Etna_and_Catania1.jpg|alt=Mt Etna, covered with snow, with a city in front|150x150px]]
|Catania, [[Sqallija]], l-[[Italja]]
37°45′22″N 14°59′48″E
|naturali:
(viii)
|19,237 (47,540)
|2013
|L-Etna hija l-iżjed stratovulkan attiv fid-dinja, kif ukoll wieħed mill-vulkani l-iktar studjati, bi [[storja]] ddokumentata ta' mill-inqas 2,700 sena. Tħaddan diversi fenomeni vulkaniċi tipiċi, fosthom koni tal-ġmamar, flussi tal-[[lava]], u għerien tal-lava. Il-muntanja ssostni wkoll ekosistema partikolari ta' flora u fawna endemiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1427/|titlu=Mount Etna|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pajsaġġ tal-Vinji ta' Piemonte: Langhe-Roero u Monferrato]]
|[[Stampa:Langhe.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Langhe.jpg|alt=Hilly area with vineyards|150x150px]]
|Alessandria, Asti, Cuneo, l-[[Italja]]
44°36′31″N 7°57′49″E
|kulturali:
(iii), (v)
|10,789 (26,660)
|2014
|It-tkabbir u l-ipproċessar tad-dwieli għall-produzzjoni tal-inbid ta' Piemonte diġà seħħ mill-inqas fis-seklu 5 Q.K. Il-pajsaġġ kulturali fih vinji, villaġġi, kantini, azjendi agrikoli u knejjes Rumaneski. Is-sit jinkludi ħames żoni tal-produzzjoni tal-inbid u l-[[Kastell ta' Grinzane Cavour]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1390/|titlu=Vineyard Landscape of Piedmont: Langhe-Roero and Monferrato|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Palermo Għarbija-Normanna u l-Katidrali ta' Cefalù u Monreale]]
|[[Stampa:Palermo-katedrala-santa-vergine-maria-assunta-w-317.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palermo-katedrala-santa-vergine-maria-assunta-w-317.jpg|alt=Church and a palm tree in front|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Palermo]], l-[[Italja]]
38°6′39″N 13°21′11″E
|kulturali:
(ii), (iv)
|6.24 (15.4)
|2015
|Dan is-sit jinkludi disa' binjiet, li nbnew fi żmien ir-Renju Normann ta' Sqallija (1130-1194), bi stil li jinkorpora karatteristiċi tal-arti [[Għarab|Għarbija]], Biżantina u tal-Punent. Żewġ palazzi, tliet knejjes, tliet katidrali (fl-istampa jidher il-[[Katidral ta' Palermo]]), u l-[[Pont tal-Ammirall]] tniżżlu bħala sit wieħed.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1487/|titlu=Arab-Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalú and Monreale|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa]]*
|[[Stampa:ValleFondillo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ValleFondillo.jpg|alt=Forest and mountain landscape|150x150px]]
|diversi siti fl-[[Albanija]], fl-[[Awstrija]], fil-[[Belġju]], fil-[[Bulgarija]], fil-[[Kroazja]], fil-[[Ġermanja]], fl-[[Italja]], fir-[[Rumanija]], fis-[[Slovakkja]], fis-[[Slovenja]], fl-[[Ukrajna]] u fi [[Spanja]]
&lt;small&gt;49°5′10″N 22°32′10″E&lt;/small&gt;
|naturali:
(ix)
|92,023 (227,390)
|2017
|Il-Foresti Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji jintużaw biex jiġi studjat it-tifrix tas-siġar tal-fagu (''Fagus sylvatica'') fl-Emisferu tat-Tramuntana f'varjetà ta' ambjenti u l-ambjent fil-foresti. Is-sit tniżżel għall-ewwel darba fl-2007 b'komponenti mis-Slovakkja u mill-Ukrajna. Ġie estiż fl-2011, fl-2017, u fl-2021 biex jiġu inklużi l-foresti f'total ta' 18-il pajjiż.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1133/|titlu=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: Stato da Terra – Stato da Mar tal-Punent|Opri Venezjani tad-Difiża bejn is-sekli 15 u 17: ''Stato da Terra'' – ''Stato da Mar'' tal-Punent]]*
|[[Stampa:Palmanova1600.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palmanova1600.jpg|alt=Map of a star fort|150x150px]]
|l-[[Italja]], il-[[Montenegro]], [[Kroazja]]
|kulturali:
(iii), (iv)
|—
|2017
|Dan is-sit huwa magħmul minn sitt komponenti ta' opri tad-difiża fl-Italja, fil-Kroazja u fil-Montenegro, tul iktar minn 1,000 kilometru bejn ir-reġjun tal-Lombardia fl-Italja u l-Lvant tal-Kosta [[Baħar Adrijatiku|Adrijatika]]. Id-disinn tal-fortifikazzjonijiet (imlaqqmin ''alla moderna'') ħabat mal-introduzzjoni tal-porvli fil-gwerer, li wasslet għal bidliet sinifikanti fit-tekniki u fl-arkitettura militari. Fl-Italja hemm tliet siti: il-fortizza b'għamla ta' stilla ta' [[Palmanova]] (fl-istampa) u l-fortifikazzjonijiet ta' Bergamo u ta' [[Peschiera del Garda]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1533/|titlu=Venetian Works of Defence between the 16th and 17th Centuries: Stato da Terra – Western Stato da Mar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ivrea]], Belt Industrijali tas-Seklu 20
|[[Stampa:Ivrea_Montenavale_EXMensa_01.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ivrea_Montenavale_EXMensa_01.JPG|alt=Industrial buildings|150x150px]]
|[[Ivrea]], Belt Metropolitana ta' Torino, l-[[Italja]]
45°28′0″N 7°53′0″E
|kulturali: (iv)
|71.185 (175.90)
|2018
|Il-Belt Industrijali ta' Ivrea ġiet stabbilita fl-1908 minn [[Camillo Olivetti]], il-kap tal-kumpanija Olivetti S.p.A. li kienet tipproduċi  t-typewriters, il-kalkolaturi mekkaniċi, u l-[[Kompjuter|kompjuters]]. Fil-biċċa l-kbira bejn is-snin 30 u 60 tas-seklu 20, il-belt ġiet iddisinjata f'konformità mal-ideat politiċi tal-[[Moviment Komunità]]. Il-kumpless jinkludi binjiet industrijali, residenzjali u pubbliċi, u jesprimi viżjoni moderna tar-relazzjoni bejn il-produzzjoni industrijali u l-arkitettura. Fl-2021 saret modifika minuri fil-konfini tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1538/|titlu=Ivrea, industrial city of the 20th century|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Għoljiet tal-Prosecco ta' Conegliano u Valdobbiadene]]
|[[Stampa:Panorama_da_Collalbrigo_-_panoramio.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panorama_da_Collalbrigo_-_panoramio.jpg|alt=Panorama with vineyards|150x150px]]
|Treviso, Veneto, l-[[Italja]]
45°57′10.9″N 12°13′34″E
|kulturali: (v)
|20,334.2 (50,247)
|2019
|Il-pajsaġġ kulturali ta' [[Conegliano]] u ta' [[Valdobbiadene]] huwa kkaratterizzat minn għoljiet partikolari (magħrufa bħala ''ciglioni'') li ġew imtarrġin u kkonvertiti għal vinji mis-seklu 17. Ir-reġjun jipproduċi l-inbid spumanti [[Prosecco]]. Il-pajsaġġ jinkludi wkoll foresti, sisien tax-xitel, irziezet u villaġġi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1571/|titlu=Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa]]*
|[[Stampa:Tempio_termale.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tempio_termale.jpg|alt=Spa in the ancient style with columns|150x150px]]
|l-[[Awstrija]], il-[[Belġju]], iċ-[[Ċekja]], [[Franza]], il-[[Ġermanja]], l-[[Italja]] u r-[[Renju Unit]]
|kulturali: (ii), (iii)
|—
|2021
|L-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huwa sit magħmul minn 11-il raħal bi spa f'seba' pajjiżi Ewropej fejn l-ilmijiet minerali kienu jintużaw għal skopijiet ta' fejqan u terapewtiċi qabel l-iżvilupp tal-[[mediċina]] industrijali fis-seklu 19. Fl-Italja tniżżel ir-raħal ta'  [[Montecatini Terme]]&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1571/|titlu=Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;.
|-
![[Ċikli ta' affreski tas-seklu 14 ta' Padova]]
|[[Stampa:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_Ost_1.jpg|alt=Interior of a chapel covered by frescos|150x150px]]
|Padova, l-[[Italja]]
|kulturali: (ii)
|—
|2021
|Is-sit huwa magħmul minn tmien binjiet, kemm reliġjużi kif ukoll lajċi, f'erba' raggruppamenti. Dawn fihom ċikli ta' affreski li ġew impittra bejn l-1302 u l-1397 minn diversi pitturi prominenti: Giotto, [[Guariento di Arpo]], [[Giusto de' Menabuoi]], [[Altichiero da Zevio]], [[Jacopo d'Avanzi]] u [[Jacopo da Verona]]. L-affreski huma innovattivi fil-mod kif jirrakkontaw ġrajja allegorika u kif jużaw mod ġdid ta' perspettiva.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1623/|titlu=Padua’s fourteenth-century fresco cycles|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Portiċi ta' Bologna]]
|[[Stampa:Portici-1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Portici-1.jpg|alt=Street with porticoes on both sides|150x150px]]
|Belt Metropolitana ta' [[Bolonja|Bologna]], l-[[Italja]]
|kulturali: (iv)
|—
|2021
|Il-portiċi jirrappreżentaw wirt kulturali u arkitettoniku importanti tal-belt ta' Bologna. Għal sekli sħaħ, intużaw bħala mogħdijiet imkennija tal-mixi u bħala postijiet ewlenin għall-attivitajiet tal-merkanti. Inbnew bl-[[injam]], bil-brikks u bil-ġebel, u fis-seklu 20 anke bil-konkrit rinfurzat. Xi kultant jinsabu fuq iż-żewġ naħat tat-toroq. B'kollox tniżżlu 12-il kumpless ta' portiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1650/|titlu=The Porticoes of Bologna|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Stari Ras]] u [[Monasteru ta' Sopoćani|Sopoćani]]
|[[Stampa:Manastir_Sopocani_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manastir_Sopocani_2.jpg|150x150px]]
|Novi Pazar, is-[[Serbja]]
43°7′8″N 20°25′22″E
|kulturali: (i), (iii)
|199 (490)
|1979
|Stari Ras kienet l-ewwel [[belt kapitali]] tas-Serbja u fiha grupp impressjonanti ta' monumenti Medjevali li jikkonsistu minn fortizzi, knejjes u monasteri. Il-Monasteru ta' Sopoćani jfakkar il-kuntatti bejn iċ-ċivilizzazzjoni tal-Punent u d-dinja [[Biżantini|Biżantina]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/96/|titlu=Stari Ras and Sopo&amp;#x107;ani|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteru ta' Studenica]]
|[[Stampa:Manastir_Studenica,_Srbija,_061.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manastir_Studenica,_Srbija,_061.JPG|150x150px]]
|Kraljevo, is-[[Serbja]]
43°29′10″N 20°32′12″E
|kulturali: (i), (ii), (iv), (vi)
|1.16 (2.9)
|1986
|Il-Monasteru ta' Studenica, li ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 12 minn [[Stefan Nemanja]], il-fundatur tal-istat Serbjan Medjevali, huwa l-ikbar monasteru Ortodoss Serbjan u l-iktar wieħed rikk. Iż-żewġ monumenti prinċipali tiegħu, il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] u l-Knisja tar-Re, it-tnejn mibnija bl-irħam abjad, iħaddnu kollezzjonijiet prezzjużi ta' affreski Biżantini tas-sekli 13 u 14.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/389/|titlu=Studenica Monastery|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monumenti Medjevali fil-Kosovo|Monumenti Medjevali fil-]][[Kosovo]]
|[[Stampa:Visoki_Dečani.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visoki_De%C4%8Dani.jpg|alt=Visoki Dečani|150x150px]]
|Dečani, Gračanica, Peć, Prizren, il-[[Kosovo]]/is-[[Serbja]]
42°39′40″N 20°15′56″E
|kulturali: (ii), (iii), (iv)
|2.88 (7.1)
|2004
|Is-sit jinkludi erba' monumenti: il-[[Monasteru ta’ Gračanica|Monasteru ta' Gračanica]], il-Knisja tal-Madonna ta' Ljeviš, il-Monasteru tal-Patriarkat ta' Peć, u l-Monasteru ta' Visoki Dečani. L-erba' binjiet tas-sit jirriflettu l-qofol tal-kultura ekkleżjastika Biżantina-[[Rumanesk|Rumaneska]], bi stil distint ta' affreski mal-ħitan, li żviluppa fil-Balkani bejn is-sekli 13 u [[Seklu 17|17]]. L-istil kellu rwol deċiżiv fl-[[arti]] sussegwenti fil-Balkani.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/724/|titlu=Medieval Monuments in Kosovo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;
Dan is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-periklu fl-2006 minħabba d-diffikultajiet fil-ġestjoni u fil-konservazzjoni tiegħu li jirriżultaw min-nuqqas ta' stabbiltà [[politika]] fir-reġjun.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/news/268/|titlu=World Heritage Committee puts Medieval Monuments in Kosovo on Danger List and extends site in Andorra, ending this year’s inscriptions - UNESCO World Heritage Centre|data=2020-08-22|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-02|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200822145734/https://whc.unesco.org/en/news/268/|arkivju-data=2020-08-22|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Gamzigrad|Gamzigrad-Romuliana, il-Palazz ta' Galerju]]
|[[Stampa:Гамзиград_04а.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_04%D0%B0.jpg|alt=Palace of Galerius|150x150px]]
|Zaječar, is-[[Serbja]]
43°53′57.5″N 22°11′10″E
|kulturali: (iii), (iv)
|179 (440)
|2007
|Il-kumpless tal-palazz iffortifikat u tal-mafkar tal-Aħħar ta' Żmien ir-[[Imperu Ruman|Rumani]] ġie kkummissjonat mill-Imperatur Caius Valerius Galerius Maximianus fl-aħħar tas-seklu 3 u fil-bidu tas-seklu 4 [[WK|W.K]]. Kien magħruf bħala Felix Romuliana, f'ġieħ omm l-imperatur. Is-sit jikkonsisti minn fortifikazzjonijiet, il-palazz fil-parti tal-Majjistral tal-kumpless, bażiliki, tempji, banjijiet termali, kumpless ta' mafkar, u monument b'erba' pilastri (''tetrapylon''). Il-grupp ta' binjiet huwa uniku wkoll minħabba t-taħlita ta' funzjonijiet ċerimonjali u ta' mafkar li kellu.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1253/|titlu=Gamzigrad-Romuliana, Palace of Galerius|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Stećak|Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci]]*
|[[Stampa:Mramorje_Perućac_011.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mramorje_Peru%C4%87ac_011.jpg|alt=Mramorje, Perućac|150x150px]]
|il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]], il-[[Kroazja]], is-[[Serbja]], il-[[Montenegro]]
43°5′31.97″N 17°55′26.59″E
|kulturali: (iii), (vi)
|49 (120)
|2016
|L-iStećci (singular: ''stećak'') huma l-oqbra monolitiċi Medjevali li jinsabu fil-Bożnija-Ħerzegovina kif ukoll f'partijiet tal-[[Kroazja]], tas-[[Serbja]] u tal-[[Montenegro]]. Tfaċċaw għall-ewwel darba fis-seklu 12 u laħqu l-qofol tagħhom fis-sekli 14 u 15. Hemm tliet siti fis-Serbja, f'Perućac, f'Rastište u f'Hrta.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1504/|titlu=Ste&amp;#x107;ci Medieval Tombstone Graveyards|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Għerien ta’ Škocjan|Għerien ta' Škocjan]]
|[[Stampa:SkocjanskeJame_2013jpg.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SkocjanskeJame_2013jpg.jpg|alt=Interior of a cave with dripstone formations and a walking path|150x150px]]
|Škocjan (il-Muniċipalità ta' Divača), is-[[Slovenja]]
45°40′0″N 14°0′0″E
|naturali: (vii), (viii)
|413 (1,020)
|1986
|Is-sistema tal-Għerien ta' Škocjan u l-madwar tagħhom jirrappreżentaw uħud mill-iżjed fenomeni topografiċi karstiċi sinifikanti, inkluż wieħed mill-ikbar kanjons bi xmara taħt l-art magħrufa fid-dinja. Jinsabu fil-Promontorju Karstiku li għandu importanza speċjali fl-istorja tax-[[Xjenza|xjenzi]] tad-[[Id-Dinja|Dinja]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/390|titlu=Škocjan Caves - UNESCO World Heritage Centre|data=2019-12-06|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191206140919/http://whc.unesco.org/en/list/390|arkivju-data=2019-12-06|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
!Wirt tal-Merkurju. [[Almadén]] u [[Idrija]]*
|[[Stampa:Šelštev,_Idrija.jpg|ħolqa=Https://en.wikipedia.org/wiki/File:Šelštev,_Idrija.jpg|alt=A building which is the entrance to Antonijev rov, Idrija|150x150px]]
|[[Idrija]], is-[[Slovenja]], u [[Almadén]], [[Spanja]]
38°46′31″N 4°50′20″W
|kulturali: (ii), (iv)
|104 (260)
|2012
|Idrija kellha waħda mill-ikbar żewġ minjieri tal-[[merkurju]] fid-dinja. Il-merkurju ġie skopert għall-ewwel darba f'Idrija fl-1490. Is-sit jinkludi l-karatteristiċi tal-infrastruttura u tat-teknoloġija b'rabta max-xogħol fil-minjieri u l-produzzjoni tal-merkurju u huwa xhieda tal-kummerċ interkontinentali  tal-merkurju, li ġġenera skambji importani bejn l-[[Ewropa]] u l-[[Stati Uniti|Amerka]] matul is-sekli. Id-daħla tal-minjiera ta'  Antonijev rov tidher fir-ritratt. Is-sit huwa kondiviż mar-raħal tax-xogħol tal-minjieri ta' Almadén, Spanja.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1313/|titlu=Heritage of Mercury. Almadén and Idrija - UNESCO World Heritage Centre|data=2019-12-16|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20191216223523/http://whc.unesco.org/en/list/1313/|arkivju-data=2019-12-16|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem]]
|[[Stampa:Ljubljanica_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ljubljanica_01.jpg|alt=Tromostovje bridges above the Ljubljanica river|150x150px]]
|[[Ljubljana]], is-[[Slovenja]]
|kulturali: (iv)
|—
|2021
|Is-sit jinkludi wħud mill-iżjed xogħlijiet prominenti tal-arkitett Sloven [[Jože Plečnik]] f'Ljubljana. Matul il-perjodu bejn il-gwerer, Plečnik ħadem biex jittrasforma Ljubljana minn belt provinċjali għall-belt kapitali tas-Slovenja billi ħoloq sensiela ta' spazji u istituzzjonijiet pubbliċi u integrahom fin-nisġa urbana eżistenti tal-belt. Fost is-siti hemm il-Knisja ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]] f' Črna Vas, u s-siti li ġejjin f'Ljubljana: l-ispazju għall-mixi tul ix-xtut tax-xmara [[Ljubljanica]] u l-pontijiet li jaqsmu minn naħa għall-oħra tagħha (fir-ritratt jidher il-Pont Triplu), ix-&quot;Xatt Aħdar&quot;:  it-Triq Vegova bil-Librerija Nazzjonali u Universitarja mill-[[Pjazza]] tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] sal-Pjazza tal-Kungress u l-Park tal-Istilla, il-Pont ta' Trnovo, il-Ħitan [[Imperu Ruman|Rumani]] f'Mirje, il-Knisja ta' [[San Franġisk t'Assisi]], u l-Ġnien tal-Qaddisin Kollha fiċ-Ċimiterju ta' Žale.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1643/|titlu=The works of Jože Plečnik in Ljubljana – Human Centred Urban Design - UNESCO World Heritage Centre|data=2021-07-28|sit=web.archive.org|data-aċċess=2022-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210728173715/https://whc.unesco.org/en/list/1643/|arkivju-data=2021-07-28|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Wied ta' Madriu-Perafita-Claror]]
|[[Stampa:Pont_de_la_Tosca_(Escaldes-Engordany)_-_2.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Pont_de_la_Tosca_(Escaldes-Engordany)_-_2.jpg|150x150px]]
|Madriu-Perafita-Claror, [[Andorra]]
42°29′41″N 1°35′44″E
|kulturali: (iii)
|—
|2004
|Dan il-wied jinsab fil-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]] tal-Andorra fejn hemm stil ta' għajxien marbut mar-[[Ragħaj|ragħa]], kif ukoll kenn għall-organiżmi selvaġġi rari jew fil-periklu ta' estinzjoni.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1160/|titlu=Madriu-Perafita-Claror Valley|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' San Marino u [[Monte Titano]]
|[[Stampa:View of Mount Titano - San Marino.jpg|ħolqa=https://it.wikipedia.org/wiki/File:San_Marino_prima_torre.jpg|150x150px]]
|[[San Marino]]43°55′58″N 12°27′7″E
|kulturali: (iii)
|55 (140)
|2008
|Dan is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi lil Monte Titano fejn tinsab il-Belt ta' San Marino, flimkien mal-Muniċipju u l-Bażilika ta' San Marino.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1245/|titlu=San Marino Historic Centre and Mount Titano|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Belt tal-Vatikan]]
|[[File:St_Peter's_Square,_Vatican_City_-_April_2007.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Peter's_Square,_Vatican_City_-_April_2007.jpg|alt=Large circular square with columned buildings and an obelisk in the middle.|150x150px]]
|il-[[Belt tal-Vatikan|Vatikan]]
41°54′8″N 12°27′27″E
|kulturali:
(i), (ii), (iv), (vi)
|—
|1984
|&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/286/|titlu=Vatican City|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-29}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Butrint]]
|[[Stampa:Amphitheatre_of_Butrint_2009.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amphitheatre_of_Butrint_2009.jpg|150x150px|Butrint]]
|Vlorë, Sarandë, l-[[Albanija]]
39°45′4″N 20°1′34″E
|kulturali:
(iii)
|3,980 (9,800)
|1992
|Butrint (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Buthrōtum'') kienet belt Griega antika, imbagħad belt [[Imperu Ruman|Rumana]] u s-sede ta' veskovat Ruman aħħari. Wara perjoduta' abbandun, ġiet okkupata mill-[[Biżantini]], mill-Anġojini u mill-[[Venezja|Venezjani]]. Finalment ġiet abbandunata fl-aħħar tal-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Fost is-siti arkeoloġiċi prominenti hemm teatru Grieg, battisterju tal-aħħar tal-antikità, bażilika tas-seklu 9, u fortifikazzjonijiet mill-perjodu tal-kolonja Griega sal-Medju Evu.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/570/|titlu=Butrint - UNESCO World Heritage Centre|data=2015-05-24|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20150524000554/https://whc.unesco.org/en/list/570/|arkivju-data=2015-05-24|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentri Storiċi ta' [[Berat]] u [[Gjirokastër]]
|[[Stampa:Old_town_of_berat_albania_3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_town_of_berat_albania_3.jpg|150x150px|Berat]]
|[[Berat]] u [[Gjirokastër]], l-[[Albanija]]
40°4′10″N 20°8′0″E
|kulturali:
(iii), (iv)
|59 (150)
|2005
|Berat u Gjirokastër ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala eżempji rari ta' arkitettura tipika tal-perjodu [[Imperu Ottoman|Ottoman]]. Berat hija xhieda tal-koeżistenza ta' diversi komunitajiet [[Reliġjon|reliġjużi]] u kulturali tul is-sekli. Fiha kastell, li l-biċċa l-kbira minnu nbena fis-seklu 13, għalkemm l-oriġini tiegħu jmorru lura għas-seklu 4 [[Ante Christum natum|Q.K]]. Iż-żona taċ-ċittadella fiha bosta knejjes [[Biżantini]], l-iktar mis-seklu 13, kif ukoll diversi moskej li nbnew fis-seklu 15. Gjirokastër fiha sensiela ta' djar b'żewġ sulari li nbnew fis-[[seklu 17]]. Ir-raħal għad għandu wkoll bażar, moskea tas-seklu 18 u żewġ knejjes tal-istess perjodu. Oriġinarjament Gjirokastër tniżżel waħdu fl-2005, imbagħad Berat żdied fl-2008.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Ċita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/569|titlu=Historic Centres of Berat and Gjirokastra - UNESCO World Heritage Centre|data=2012-03-02|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120302171506/http://whc.unesco.org/en/list/569|arkivju-data=2012-03-02|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
!Wirt Naturali u Kulturali tar-Reġjun ta' [[Ohrid]]*
|[[Stampa:Iglesia_San_Juan_Kaneo,_Ohrid,_Macedonia_del_Norte,_2014-04-17,_DD_19.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Iglesia_San_Juan_Kaneo,_Ohrid,_Macedonia_del_Norte,_2014-04-17,_DD_19.jpg|150x150px|Ohrid]]
|l-[[Albanija]] u l-[[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq|Maċedonja ta' Fuq]]
41°7′5″N 20°48′48″E
|kulturali:
(i), (iii), (iv), (vii)
|83,350 (206,000)
|1979
|Ir-raħal ta' Ohrid huwa wieħed mill-eqdem insedjamenti [[Bniedem|umani]] fl-Ewropa bi fdalijiet arkeoloġiċi minn Żmien il-Bronż sal-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Huwa xhieda prominenti tal-[[L-Arti|arti]] u tal-arkitettura [[Biżantini|Biżantina]], bħall-knejjes ta' San Ġwann ta' Kaneo u ta' Santa Sofija. Ohrid fih l-iżjed monasteru Slav antik u l-ewwel università Slava fil-Balkani. Il-Lag ta' Ohrid imur lura għall-perjodu preglaċjali u jipprovdi refuġju uniku għal bosta speċijiet endemiċi u relitti ta' flora u ta' fawna tal-ilma ħelu. Is-sit ġie estiż fl-1980 u fl-2009 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit. Fl-2019, is-sit ġie estiż biex tiġi inkluża l-parti Albaniża tal-lag.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/99|titlu=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region - UNESCO World Heritage Centre|data=2017-12-17|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-09|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171217090041/https://whc.unesco.org/en/list/99|arkivju-data=2017-12-17|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pont Antik ta' Mostar]]
|[[Stampa:Mostar_Brückenspringer_Trevor.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mostar_Br%C3%BCckenspringer_Trevor.jpg|150x150px|Stari Most]]
|Mostar, il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]]
43°20′53″N 17°48′39″E
|kulturali:
(vi)
|—
|2005
|Dan is-sit jinkludi l-Pont Antik ta' Mostar u ż-żona tal-madwar. Il-pont [[Imperu Ottoman|Ottoman]], li jaqsam ix-xmara [[Neretva]], ġie kkummissjonat minn [[Suleiman il-Manjifiku]] u tlesta fl-1566/1567. Fl-1993, matul il-Gwerra tal-Bożnija, ġie mmirat u meqrud apposta mill-Kunsill tad-Difiża [[Kroazja|Kroat]]. Wara l-gwerra, il-pont ġie rikostruwit b'metodi tal-kostruzzjoni tradizzjonali u b'materjali lokali, u reġa' nfetaħ fl-2004.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/946/|titlu=Old Bridge Area of the Old City of Mostar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pont ta' Mehmed Paša Sokolović]]
|[[Stampa:Mehmet_pasa_bridge_and_green_Drina_river.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mehmet_pasa_bridge_and_green_Drina_river.jpg|150x150px|Mehmed Paša Sokolović Bridge]]
|Višegrad, il-[[Bożnija u Ħerżegovina|Bożnija-Ħerzegovina]]
43°46′53″N 19°17′17″E
|kulturali:
(ii), (iv)
|1.50 (3.7)
|2007
|Il-Pont ta' Mehmed Paša Sokolović, li jaqsam ix-xmara [[Drina]], tlesta fl-1577 mill-[[arkitett]] tal-qorti Ottomana [[Mimar Sinan]] skont l-ordnijiet tal-Gran Viżier Mehmed Paša Sokolović. Il-pont huwa twil 179.5 metru (589 pied) u fih 11-il ħnejja. Il-pont għandu wkoll tifsira simbolika bħala post ta' għajxien paċifiku bejn il-[[Kristjaneżmu]] u l-[[Iżlam]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1260/|titlu=Mehmed Pa&amp;scaron;a Sokolovi&amp;#x107; Bridge in Vi&amp;scaron;egrad|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor|Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor]]
|[[Stampa:20090719_Crkva_Gospa_od_Zdravlja_Kotor_Bay_Montenegro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20090719_Crkva_Gospa_od_Zdravlja_Kotor_Bay_Montenegro.jpg|alt=Kotor|150x150px]]
|[[Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta’ Kotor|Kotor]], Herceg Novi, Tivat, il-[[Montenegro]]
42°29′0″N 18°42′0″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv)
|—
|1979
|Il-Bajja ta' Kotor, port naturali strateġiku fil-Lvant tal-[[Baħar Adrijatiku]], kienet ċentru importanti ta[[L-Arti|l-arti]] u tal-kummerċ matul il-[[Medjuevu|Medju Evu]]. Il-valur tar-reġjun huwa integrat fil-kwalità tal-arkitettura tal-bliet iffortifikati u miftuħa, tal-insedjamenti, tal-palazzi u tal-kumplessi monastiċi, kif ukoll l-integrazzjoni tagħhom fil-pajsaġġ imtarraġ ikkultivat fuq ix-xaqlibiet tal-għoljiet tal-blat għoljin. Is-sit jinkludi l-bliet ta' Kotor, [[Perast]] u [[Risan]], kif ukoll il-fortifikazzjonijiet ta' Kotor. Bejn l-1979 u l-2003, is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba li ħsara li ġarrab mit-terremot tal-1979 tal-Montenegro. Fl-2012 u fl-2015 saru xi modifiki minuri fil-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/125/|titlu=Natural and Culturo-Historical Region of Kotor|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Durmitor|Park Nazzjonali ta' Durmitor]]
|[[Stampa:The_Black_Lake_in_Montenegro.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Black_Lake_in_Montenegro.jpg|alt=Durmitor|150x150px]]
|Žabljak, il-[[Montenegro]]
43°7′59″N 19°1′0″E
|naturali: (vii), (viii), (x)
|32,100 (79,000)
|1980
|Durmitor hija katina muntanjuża tal-[[ġebla tal-ġir]] li tifforma parti mill-[[Alpi Dinariċi]]. Issawret permezz tal-glaċieri u mimlija kanjons bix-xmajjar. Il-Kanjon tax-xmara [[Tara]] għandhom l-iżjed fniedaq tax-xmajjar fondi fl-[[Ewropa]], ta' madwar 1,300 metru (4,300 pied). Hemm 18-il lag glaċjali fil- park u l-ikbar wieħed huwa l-[[Lag l-Iswed]]. Il-Park Nazzjonali ta' Durmitor huwa wkoll post importanti għall-[[bijodiversità]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/100/|titlu=Durmitor National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-26}}&lt;/ref&gt; Wara li s-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1980, il-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit ġew immodifikati fl-2005 biex ikunu l-istess bħall-konfini tal-park nazzjonali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/478/|titlu=29 COM 8B.15 - Decision|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ipoġew ta’ Ħal Saflieni|Ipoġew ta' Ħal Saflieni]]
|[[Stampa:Photo_Ellis_Hal_Salflieni.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Photo_Ellis_Hal_Salflieni.jpg|alt=An underground necropolis.|150x150px]]
|[[Ħal Saflieni]], [[Raħal Ġdid]], [[Malta]]
35°52′17″N 14°30′27″E
|kulturali: (iii)
|—
|1980
|L-ipoġew huwa struttura kbira taħt l-art li kienet tintuża bħala ċimiterju taħt l-art bejn l-4000 [[Ante Christum natum|Q.K]]. u l-2500 Q.K. u ġie skopert fl-1902. Tliet livelli sovraimposti ta' kompartimenti tħaffru fil-blat artab tal-[[Ġebla tal-ġir|franka]], u xi kompartimenti imitaw l-arkitettura tat-tempji megalitiċi kontemporanji fuq l-art. L-ipoġew inizjalment kellu l-fdalijiet ta' xi 7,000 individwi. L-iskavi taw ħjiel dwar ir-ritwali funebri [[Neolitiku|Neolitiċi]], li x'aktarx li kienu jsiru f'diversi stadji. Reċipjenti tal-fuħħar u amuleti tal-ġebel u tat-tafal instabu fis-sit, kif ukoll figuri umani tal-ġebel u tat-tafal, inkluż [[statwa]] famuża tal-mara rieqda.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/130/|titlu=Ħal Saflieni Hypogeum|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
!Il-[[Valletta|Belt Valletta]]
|[[Stampa:St_Sebastian_Curtain.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Sebastian_Curtain.jpg|alt=Skyline of a city with a church dome and bell tower.|150x150px]]
|Il-[[Valletta|Belt Valletta]], [[Malta]]
35°54′2″N 14°30′52″E
|kulturali: (i), (vi)
|56 (140)
|1980
|Il-Belt Valletta ġiet stabbilita fl-1566. Il-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri ta' San Ġwann]] ippjanaw u fasslu l-belt bħala ħolqien olistiku uniku tal-aħħar tar-[[Rinaxximent]], b'konfigurazzjoni uniformi ta' grilja fi ħdan swar iffortifikati. Għalkemm esperjenzat rinnovazzjonijiet u ħsarat estensivi matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], proporzjon kbir tan-nisġa urbana ġiet ippreservata jew irrestawrata. Uħud mit-320 [[monument]] tal-Belt Valletta jinkludu l-[[Kon-Katidral ta' San Ġwann]], il-[[Palazz tal-Gran Mastru]], il-[[Berġa ta' Kastilja]], il-[[Berġa ta' Provenza]], il-[[Berġa tal-Italja]], il-[[Berġa ta' Aragona]], u l-Knejjes tal-[[Knisja tal-Vitorja|Vitorja]], ta' [[Knisja ta' Santa Katarina|Santa Katarina]] u ta' [[Ġieżu]], kif ukoll kostruzzjonijiet tas-seklu 18 bħall-[[Berġa ta' Bavarja]], il-Knisja tan-Nawfraġju ta' San Pawl, u t-[[Teatru Manoel]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/131/|titlu=City of Valletta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Tempji Megalitiċi ta’ Malta u Għawdex|Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex]]
|[[Stampa:IMG_1524_Ħaġar_Qim_September_2005.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IMG_1524_%C4%A6a%C4%A1ar_Qim_September_2005.jpg|alt=Façade of a prehistoric temple made up of large megaliths.|150x150px]]
|[[Xagħra]], [[Qrendi]], [[Mġarr]], u [[Ħal Tarxien|Tarxien]], [[Malta]] u [[Għawdex]]
36°2′57″N 14°16′10″E
|kulturali: (iv)
|—
|1980
|Is-sit huwa magħmul minn seba' tempji [[Preistorja|preistoriċi]] f'sitt siti (oriġinarjament, is-sit kien jinkludi ż-żewġ tempji ta' Ġgantija u ġie estiż fl-1992) li nbnew matul ir-raba' u t-tielet millenji [[Ante Christum natum|Q.K]]. Dawn it-tempji huma fost l-eqdem strutturi mingħajr tkaħħil fid-[[Id-Dinja|dinja]] u x'aktarx kellhom importanza ritwali kbira għal soċjetà organizzata ferm. Għalkemm kull tempju huwa differenti bħala disinn arkitettoniku, normalment kollha kellhom spazju elittiku quddiem faċċata konkava. Il-vireg orizzontali fil-ġebel li għadhom viżibbli jindikaw li l-monumenti kienu msaqqfin, xi ħaġa pjuttost sofistikata għal dak iż-żmien. Il-karatteristiċi dekorattivi tat-tempji jinkludu panewijiet b'toqob imħaffrin u panewijiet b'bassoriljievi b'motivi spirali, siġar, pjanti u [[Annimal|annimali]] varji.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/132/|titlu=Megalithic Temples of Malta|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-03-17}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice|Park Nazzjonali tal-Lagi ta' Plitvice]]
|[[Stampa:Plitvice_Lakes_National_park.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plitvice_Lakes_National_park.jpg|150x150px]]
|Plitvička Jezera, il-[[Kroazja]]
44°52′40″N 15°36′52″E
|naturali: (vii), (viii), (ix)
|19,200 (47,000)
|1979
|Tul iż-żmien, il-fluss tal-ilma għadda fuq il-[[ġebla tal-ġir]] u l-ġibs naturali, u ħoloq digi naturali, li min-naħa tagħhom ħolqu sensiela ta' lagi konnessi, kaskati u għerien. Il-foresti fil-qrib jospitaw orsijiet, lupi u ħafna speċijiet rari ta' [[Għasfur|għasafar]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/98/|titlu=Plitvice Lakes National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Kumpless Storiku ta' [[Split, Kroazja|Split]] bil-[[Palazz ta’ Djoklezjanu|Palazz ta' Djoklezjanu]]
|[[Stampa:Peristyle_of_Diocletian's_Palace,_Split_(11908116224).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Peristyle_of_Diocletian's_Palace,_Split_(11908116224).jpg|150x150px]]
|[[Split]], il-[[Kroazja]]
43°30′34″N 16°26′36″E
|kulturali: (ii), (iii), (iv)
|21 (52)
|1979
|Il-palazz inbena mill-[[Imperu Ruman|imperatur Ruman]] Djoklezjanu għall-ħabta tas-seklu 4 W.K., u iktar 'il quddiem intuża bħala l-bażi tal-belt ta' Split. Fil-[[Medjuevu|Medju Evu]] nbena [[katidral]] ġo mawżolew antik, flimkien ma' knejjes, fortifikazzjonijiet, u palazzi [[Gotiku|Gotiċi]] u [[Rinaxximent|Rinaxximentali]]. L-istil [[Barokk]] intuża għall-kumplament tal-binjiet taż-żona.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/97/|titlu=Historical Complex of Split with the Palace of Diocletian|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Dubrovnik|Belt Antika ta' Dubrovnik]]
|[[Stampa:Old_town_of_dubrovnik.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_town_of_dubrovnik.jpg|150x150px]]
|[[Dubrovnik]], il-[[Kroazja]]
42°39′2″N 18°5′29″E
|kulturali: (i), (iii), (iv)
|97 (240)
|1979
|Dubrovnik saret Repubblika Marittima sinjura matul il-Medju Evu u saret l-unika belt-stat fil-Lvant tal-[[Baħar Adrijatiku]] li kienet tħaqqaqha ma' [[Venezja]]. Appoġġata mill-ġid u mid-diplomazija għaqlija, il-belt kisbet livell notevoli ta' żvilupp, b'mod partikolari matul is-sekli 15 u 16.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/95/|titlu=Old City of Dubrovnik|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Bażilika Ewfrasjana ta’ Poreč|Kumpless Episkopali tal-Bażilika Ewfrasjana fiċ-Ċentru Storiku ta' Poreč]]
|[[Stampa:The_Euphrasian_Basilica_in_the_Historic_Centre_of_Poreč_-_panoramio_(2).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Euphrasian_Basilica_in_the_Historic_Centre_of_Pore%C4%8D_-_panoramio_(2).jpg|150x150px]]
|Poreč, il-[[Kroazja]]
45°13′45″N 13°35′40″E
|kulturali: (ii), (iv)
|1.10 (2.7)
|1997
|Il-kumpless episkopali, bil-mużajk tiegħu, imur lura għas-seklu 6, u huwa wieħed mill-aqwa eżempji tal-[[arti]] u tal-arkitettura [[Biżantini]] bikrija fil-[[Mediterran]] u fid-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-kumpless jinkludi l-bażilika stess, sagristija, battisterju, u t-torri tal-kampnar tal-palazz tal-arċisqof fil-qrib.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/809/|titlu=Episcopal Complex of the Euphrasian Basilica in the Historic Centre of Pore&amp;#x10d;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Trogir|Belt Storika ta' Trogir]]
|[[Stampa:View_over_Trogir_-_Croatia.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_over_Trogir_-_Croatia.jpg|150x150px]]
|[[Trogir]], il-[[Kroazja]]
43°30′45″N 16°15′6″E
|kulturali: (ii), (iv)
|6.40 (15.8)
|1997
|Il-kultura rikka ta' Trogir inħolqot taħt l-influwenza tal-[[Greċja|Griegi]], tar-Rumani u tal-Venezjani tal-qedem. Fiha l-iżjed kumpless [[Rumanesk]]-Gotiku ppreservat tajjeb mhux biss fl-Adrijatiku, iżda fl-[[Ewropa Ċentrali]] kollha. Il-qalba Medjevali ta' Trogir, imdawra bil-ħitan, tinkludi kastell u torri ppreservati u sensiela ta' abitazzjonijiet u palazzi mill-perjodi Rumaneski, Gotiċi u Barokki.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/810/|titlu=Historic City of Trogir|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Katidral ta’ Šibenik|Katidral ta' San Ġakbu ta' Šibenik]]
|[[Stampa:St._Jacobuskathedraal_;_Sibenik.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Jacobuskathedraal_;_Sibenik.jpg|150x150px]]
|Šibenik, il-[[Kroazja]]
43°44′11″N 15°53′25″E
|kulturali: (i), (ii), (iv)
|0.10 (0.25)
|2000
|Il-katidral huwa bażilika bi tlieta navati, bi tliet apsidi u b'koppla għolja 32 metru minn ġewwa. Huwa ukoll wieħed mill-iżjed [[Monument|monumenti]] arkitettoniċi Rinaxximentali importanti fil-Lvant tal-Adrijatiku.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/963/|titlu=The Cathedral of St James in &amp;Scaron;ibenik|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pjanura ta’ Stari Grad|Pjanura ta' Stari Grad]]
|[[Stampa:Kupinovik_(9865).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kupinovik_(9865).jpg|150x150px]]
|Hvar, il-[[Kroazja]]
43°10′54″N 16°38′19″E
|kulturali: (ii), (iii), (v)
|1,377 (3,400)
|2008
|Il-Pjanura ta' Stari Grad hija pajsaġġ agrikolu li ġie stabbilit mill-kolonjalisti Griegi tal-qedem fis-seklu 4 [[Ante Christum natum|Q.K]]. li għadu jintuża sa llum. Il-pjanura ġeneralment għadha fil-forma oriġinali tagħha. Il-konfigurazzjoni tal-qedem ġiet ippreservata permezz tal-manutenzjoni bir-reqqa tal-ħitan tas-sejjieħ matul 24 seklu.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1240/|titlu=Stari Grad Plain|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2022-04-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteru tal-Ġlormini]] u t-[[Torri ta' Belém]] f'[[Liżbona]]
|[[Stampa:Torre_Belém_April_2009-4a.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Torre_Bel%C3%A9m_April_2009-4a.jpg|alt=White tower near the sea|150x150px]]
|[[Liżbona]], il-[[Portugall]]
38°41′31″N 9°12′57″W
|kulturali: (iii), (vi)
|2.66 (6.6)
|1983
|Kemm il-Monasteru kif ukoll it-Torri, li jinsabu fid-distrett ta' Belém f'[[Liżbona]] tul ix-xmara Tagus, huma marbutin simbolikament mal-Era tal-Iskoperti meta l-Portugall esplora d-[[Id-Dinja|dinja]]. Il-Monasteru ġie stabbilit għall-memorja tal-Prinċep Enriku n-Navigatur u għall-patrijiet biex ikunu jistgħu jitolbu għar-re u għall-baħħara. It-Torri (fl-istampa) inbena biex jitfakkar il-vjaġġ ta' [[Vasco da Gama]] u biex il-port jiġi protett. Iż-żewġ binjiet inbnew fil-bidu tas-seklu 16 bl-istil Manwelin. Modifika minuri taż-żona ta' lqugħ tas-sit saret fl-2008.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/263/|titlu=Monastery of the Hieronymites and Tower of Bel&amp;eacute;m in Lisbon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteru ta' Batalha]]
|[[Stampa:Batalha September 2021-53.jpg|alt=Gothic church|150x150px]]
|Batalha, il-[[Portugall]]
39°39′28″N 8°49′37″W
|kulturali: (i), (ii)
|0.98 (2.4)
|1983
|Il-Monasteru Dumnikan ta' Batalha nbena fil-bidu tas-seklu 15 biex titfakkar ir-rebħa Portugiża fuq il-Kastiljani fil-Battalja ta' Aljubarrota fl-1385. Il-monasteru huwa kapulavur tal-arkitettura [[Gotiku|Gotika]], b'żidiet li saru wara bl-istil Manwelin. Għal iktar minn żewġ sekli, intuża bħala studjo tax-xogħol importanti għall-monarkija Portugiża, bħala sit fejn ġew stabbilit l-karatteristiċi tal-arti nazzjonali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/264/|titlu=Monastery of Batalha|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Kunvent ta' Kristu f'Tomar]]
|[[Stampa:Convento de Cristo, safe inside Tomar castle (54199027283).jpg|alt=Christian religious building with a bell|150x150px]]
|Tomar, il-[[Portugall]]
39°36′17″N 8°25′3″W
|kulturali: (i), (vi)
|—
|1983
|Il-kunvent ġie stabbilit fis-seklu 12 bħala fortizza tat-Templari. Meta l-ordni ġiet xolta fis-seklu 14, il-fergħa Portugiża nbidlet fil-Kavallieri tal-Ordni ta' Kristu li iktar 'il quddiem appoġġaw l-iskoperti marittimi tal-Portugall tas-seklu 15. Il-kunvent inbena tul diversi sekli u fih elementi tal-arkitettura [[Rumanesk|Rumaneska]], Gotika, Manwelina, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokka u [[Manjeriżmu|Manjerista]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/265/|titlu=Convent of Christ in Tomar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Évora|Ċentru Storiku ta' Évora]]
|[[Stampa:Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|alt=Ruins of a classical columned temple|150x150px]]
|[[Évora]], il-[[Portugall]]
38°24′23″N 7°54′28″W
|kulturali: (ii), (iv)
|—
|1986
|Il-belt ta' Évora hija l-ifjen eżempju ta' belt tal-epoka tad-deheb tal-Portugall (peress li Liżbona nqerdet kważi għalkollox fit-terremot tal-1755). Il-belt fiha monumenti minn perjodi differenti, inkluż it-Tempju [[Imperu Ruman|Ruman]] (fl-istampa), fortifikazzjonijiet tal-[[Għarab]] Iberiċi, u knejjes u palazzi li nbnew wara s-seklu 15 meta Évora saret ir-residenza tal-monarki Portugiżi. Karatteristika tipika tal-belt huma d-djar miżbugħin bl-[[abjad]] mis-seklu 16 sas-seklu 18. Huma mżejna b'madum impitter (''azulejos'') u b'gallariji bil-[[ħadid]] ferrobattut. Il-monumenti ta' Évora ispiraw l-arkitettura kolonjali Portugiża fil-[[Brażil]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &amp;Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteru ta' Alcobaça]]
|[[Stampa:Mosteiro_de_Alcobaça_(Portugal)_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mosteiro_de_Alcoba%C3%A7a_(Portugal)_2.jpg|alt=Church facade integrated into a complex of white buildings with red roofs|150x150px]]
|[[:en:Alcobaça,_Portugal|Alcobaça]]
|kulturali: (i), (iv)
|—
|1989
|Il-monasteru taċ-Ċisterċensi ġie stabbilit fis-seklu 12 u sar ċentru reġjonali [[Kultura|kulturali]], [[Reliġjon|reliġjuż]] u [[Politika|politiku]]. Il-knisja u l-binjiet monastiċi nbnew fis-seklu 13 bi stil Gotiku, filwaqt li l-faċċata ġiet rinnovata fis-seklu 18 bi stil Barokk. Il-kċina wkoll tmur lura għas-seklu 18. Il-knisja fiha l-oqbra ħdejn xulxin tar-Re [[Pedro I]] u ta' [[Inês de Castro]], mill-1360, li huma eżempji fini ta' [[Skultura|skulturi]] funebri Gotiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/505/|titlu=Monastery of Alcoba&amp;ccedil;a|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Sintra|Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra]]
|[[Stampa:Palácio Nacional de Sintra from above 74.jpg|alt=Aerial view of a castle with a white façade and orange roofs|150x150px]]
|[[Sintra]], il-[[Portugall]]
38°47′0″N 9°25′0″W
|kulturali: (ii), (iv), (v)
|946 (2,340)
|1995
|Il-pajsaġġ kulturali jinsab fil-Muntanji ta' Sintra. Fis-seklu 19, l-inħawi saru ċentru tal-arkitettura [[Romantiċiżmu|Romantika]]. Fost l-attrazzjonijiet prominenti hemm il-Palazz ta' Pena, li huwa fdalijiet ta' monasteru li ġew ikkonvertiti f'kastell b'taħlita eklettika ta' stili, il-Palazz Nazzjonali ta' Sintra (fl-istampa), Quinta da Regaleira, il-Palazz ta' Monserrate, u l-Kastell tal-Għarab Iberiċi. Il-parks biswit il-palazzi jospitaw diversi speċijiet ta' pjanti eżotiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/723/|titlu=Cultural Landscape of Sintra|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Porto|Ċentru Storiku ta' Oporto, il-Pont ta' Luiz I u l-Monasteru ta' Serra do Pilar]]
|[[Stampa:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cais_da_Ribeira,_Oporto,_Portugal,_2012-05-09,_DD_16.JPG|alt=Metal bridge across a river and city centre built on a hillside|150x150px]]
|Porto, il-[[Portugall]]
41°8′30″N 8°37′0″W
|kulturali: (iv)
|—
|1996
|Il-belt ta' Oporto jew Porto, tinsab fil-bokka tax-xmara Douro. Oriġinarjament kienet insedjament kummerċjali tal-[[Feniċi]], u ilha abitata kontinwament minn żmien ir-Rumani. Il-monumenti fil-belt imorru lura għal perjodi differenti: il-[[Katidral]] inbena bir-Rumanesk, il-Knisja ta' Santa Klara bil-Manwelin, u l-Palazz tal-Borża bl-istil Neoklassiku.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/755/|titlu=Historic Centre of Oporto, Luiz I Bridge and Monastery of Serra do Pilar|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Siti tal-Arti Preistorika Mnaqqxa fil-Blat fil-Wied ta' Côa]] u [[Siega Verde]]*
|[[Stampa:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rock_Art_Foz_Coa_01.jpg|alt=Rock carvings of animals including a horse|150x150px]]
|il-[[Portugall]] u [[Spanja]]
40°41′51″N 6°39′40″W
|kulturali: (i), (iii)
|—
|1998
|Dan is-sit transnazzjonali huwa magħmul minn żewġ siti b'tinqix fil-blat fil-beraħ. Is-sit Portugiż, elenkat fl-1998, jinsab fil-Wied ta' Côa. Siega Verde fi Spanja ġiet miżjuda bħala estensjoni fl-2010. It-tinqix, li jirrappreżenta speċjalment l-[[Annimal|annimali]] (iżjed minn 5,000 figura), saru matul diversi millenji, mill-Paleolitiku Superjuri sal-Magdalenjan/Epipaleolitiku (22,000 sa 8,000 [[Ante Christum natum|Q.K]].).&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/866/|titlu=Prehistoric Rock Art Sites in the C&amp;ocirc;a Valley and Siega Verde|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Guimarães|Ċentru Storiku ta' Guimarães]]
|[[Stampa:D._Afonso_Torre.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:D._Afonso_Torre.jpg|alt=A monument in front of a castle|150x150px]]
|[[Guimarães]], il-[[Portugall]]
41°26′27″N 8°17′41″W
|kulturali: (ii), (iii), (iv)
|16 (40)
|2001
|Bħala r-residenza tad-duki li ddikjaraw l-indipendenza fis-seklu 12, Guimarães huwa raħal importanti fl-istorja tal-Portugall. Kien l-ewwel [[belt kapitali]] tal-pajjiż. L-iżvilupp tar-raħal [[Medjuevu|Medjevali]] seħħ madwar il-kastell u l-kumpless monastiku. Bejn l-aħħar tas-seklu 15 u s-[[seklu 17]], inbnew djar tan-nobbli u binjiet ċiviċi fiċ-ċentru storiku li ġie ppreservat sew. It-tekniki speċjalizzati tal-kostruzzjoni żviluppati f'Guimarães fil-Medju Evu ġew trażmessi lill-kolonji Portugiżi fl-Afrika u fl-Amerki.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1031/|titlu=Historic Centre of Guimar&amp;atilde;es|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Alto Douro|Reġjun tal-Inbid ta' Alto Douro]]
|[[Stampa:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vila_Nova_de_Foz_Coa_rio_Douro_(14282784962).jpg|alt=A river with terraced vineyards|150x150px]]
|Provinċja ta' Trás-os-Montes u Alto Douro, il-[[Portugall]]
41°6′6″N 7°47′56″W
|kulturali: (ii), (iv), (v)
|24,600 (61,000)
|2001
|Il-wied tax-xmara Douro u t-tributarji prinċipali tagħha huwa pajsaġġ kulturali fejn l-inbid ilu jiġi prodott għal madwar żewġ millenji. Il-pajsaġġ issawwar mill-attivitajiet tal-bniedem, b'vinji mtarrġin, ''quintas'' (azjendi li jipproduċu l-inbid), toroq, u [[Kappella|kappelli]]. Minn nofs is-seklu 18, l-iżjed prodott magħruf tar-reġjun huwa l-inbid ta' Porto.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1046/|titlu=Alto Douro Wine Region|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Elvas|Raħal tal-Fruntiera tal-Gwarniġjon ta' Elvas u l-Fortifikazzjonijiet Tiegħu]]
|[[Stampa:Elvas_e_muralhas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elvas_e_muralhas.jpg|alt=Ramparts of Elvas|150x150px]]
|[[Elvas]], il-[[Portugall]]
38°52′50″N 7°9′48″W
|kulturali: (iv)
|179 (440)
|2012
|Il-belt ta' Elvas tinsab qrib il-fruntiera ma' Spanja. Il-Portugall reġa' kiseb l-indipendenza minn Spanja fl-1640 u madwar il-belt inbniet sistema kumplessa ta' fortifikazzjonijiet bil-bastjuni u bil-ħniedaq mingħajr ilma (fortijiet b'għamla ta' [[stilla]]). Ġiet iddisinjata mill-patri [[Ġiżwiti|Ġiżwita]] [[Pajjiżi l-Baxxi|Olandiż]] Cosmander skont l-aħħar xejriet difensivi Olandiżi. Is-sit jinkludi wkoll il-Forti ta' Nossa Senhora da Graça tas-seklu 18 u l-Akkwedott ta' Amoreira tas-seklu 16. Fl-2013 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1367/|titlu=Garrison Border Town of Elvas and its Fortifications|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Università ta' Coimbra|Università ta' Coimbra – Alta u Sofia]]
|[[Stampa:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Palace,_Universidade_de_Coimbra_(10249002256).jpg|alt=Palace courtyard, university buildings|150x150px]]
|Coimbra, il-[[Portugall]]
40°12′28″N 8°25′32.79″W
|kulturali: (ii), (iv), (vi)
|36 (89)
|2013
|L-Università ta' Coimbra ġiet stabbilita lejn l-aħħar tas-seklu 13 fuq l-għolja faċċata tar-raħal (Alta). Fl-1537, ġiet ittrasferita lejn il-Palazz Irjali ta' Alcáçova u iktar 'il quddiem żviluppat sensiela ta' kulleġġi. Intużat bħala mudell għall-universitajiet fil-kolonji Portugiżi. L-istorja tal-belt ta' Coimbra hija minsuġa mill-qrib ma' dik tal-università. Uħud mill-binjiet ewlenin jinkludu  l-Katidral l-Antik tas-seklu 12, il-Librerija Ġwannina Barokka, il-Kappella ta' [[Arkanġlu Mikiel|San Mikiel]], u l-kulleġġi tul Triq Sofia fil-belt. Fl-2019 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1387/|titlu=University of Coimbra &amp;ndash; Alta and Sofia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Palazz ta' Mafra|Binja Rjali ta' Mafra – Palazz, Bażilika, Kunvent, Ġnien ta' Cerco u l-Park tal-Kaċċa (Tapada)]]
|[[Stampa:Mafra_May_2013-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mafra_May_2013-2.jpg|alt=A massive building with yellow facade and two bell towers in the middle|150x150px]]
|Mafra, il-[[Portugall]]
38°56′12″N 9°19′35″W
|kulturali: (iv)
|1,213.17 (2,997.8)
|2019
|Il-kumpless tal-palazz ta' Mafra ġie kkummissjonat fil-bidu tas-seklu 18 mir-Re João V. Il-kumpless jinkludi bażilika, il-palazzi tar-re u tar-reġina, monasteru, u librerija. Inbena bl-istil Barokk [[Italja|Taljan]], ispirat b'mod partikolari mill-arkitettura ta' [[Ruma]]. Is-sit jinkludi wkoll il-Ġnien ta' Cerco, biswit il-palazz, u l-artijiet irjali tal-kaċċa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1573/|titlu=Royal Building of Mafra &amp;ndash; Palace, Basilica, Convent, Cerco Garden and Hunting Park &amp;#x28;Tapada&amp;#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Santwarju ta' Bom Jesus do Monte|Santwarju ta' Bom Jesus do Monte fi Braga]]
|[[Stampa:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baroque_stairway_of_Bom_Jesus_do_Monte_-_panoramio_-_Scott_Crowe_(1).jpg|alt=Elaborate staircase leading to a church on a hill|150x150px]]
|Braga, il-[[Portugall]]
41°26′27″N 8°17′41″W
|kulturali: (iv)
|16 (40)
|2019
|Is-santwarju jinsab fuq ix-xaqlibiet tal-Għolja ta' Espinho fuq Braga, u huwa eżempju ta' sit sagru tal-pellegrinaġġi fuq għolja. Il-binjiet prinċipali nbnew bl-istil Barokk, u l-iżjed kostruzzjoni emblematika hi t-Taraġ tal-Ħames Sensi (fl-istampa).&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1590/|titlu=Sanctuary of Bom Jesus do Monte in Braga|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-13}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Għar ta' Altamira]] u l-[[Arti Paleolitika fl-Għerien tat-Tramuntana ta' Spanja]]
|[[Stampa:9_Bisonte_Magdaleniense_polícromo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:9_Bisonte_Magdaleniense_pol%C3%ADcromo.jpg|150x150px|example of cave art]]
|Santillana del Mar, [[Spanja]]
43°22′57″N 4°6′58″W
|kulturali: (i), (iii)
|2,235 (5,520)
|1985
|L-Għar ta' Altamira fih eżempji ta' pitturi fl-għerien mill-Paleolitiku Superjuri, li jmorru lura bejn il-35,000 sal-11,000 Q.K. Oriġinarjament is-sit kien jinkludi 17-il għar impitter. L-għerien huma ppreservati tajjeb minħabba l-iżolament kbir tagħhom mill-klima esterna.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/310/|titlu=Cave of Altamira and Paleolithic Cave Art of Northern Spain|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Segovia]] u l-[[Akkwedott ta' Segovia|Akkwedott]]
|[[Stampa:Segovia_-_Alcázar_de_Segovia_22_2017-10-24.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Segovia_-_Alc%C3%A1zar_de_Segovia_22_2017-10-24.jpg|150x150px|View of Segovia]]
|[[Segovia]], [[Spanja]]
40°56′54.5″N 4°7′9″W
|kulturali: (i), (iii), (iv)
|—
|1985
|L-akkwedott Ruman inbena fis-seklu 1 [[WK|W.K]]., il-palazz [[Medjuevu|Medjevali]] tal-Alcázar fis-seklu 11 u l-Katidral fis-seklu 16.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/311/|titlu=Old Town of Segovia and its Aqueduct|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas]]
|[[Stampa:20060630-Oviedo_Santa_Maria_del_Naranco.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20060630-Oviedo_Santa_Maria_del_Naranco.jpg|150x150px|Santa Maria del Naranco]]
|Oviedo, [[Spanja]]
43°21′45″N 5°50′35″W
|kulturali: (i), (ii), (iv)
|—
|1985
|Ir-Renju tal-Asturjas baqa' l-uniku reġjun [[Kristjaneżmu|Kristjan]] fi Spanja fis-seklu 9. Żviluppa l-istil tiegħu stess ta' arti u ta' arkitettura Pre-[[Rumanesk|Rumaneska]] li joħroġ fid-dieher f'diversi knejjes u [[Monument|monumenti]] oħra. Is-sit oriġinali bit-titlu &quot;Knejjes tar-Renju tal-Asturjas&quot; ġie estiż sabiex jiġu inklużi monumenti oħra bħal La Foncalada.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/312/|titlu=Monuments of Oviedo and the Kingdom of the Asturias|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Córdoba, Spanja|Ċentru Storiku ta' Córdoba]]
|[[Stampa:Mihrab_de_la_mezquita_de_Córdoba_(17060237467).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mihrab_de_la_mezquita_de_C%C3%B3rdoba_(17060237467).jpg|150x150px|Mosque of Cordoba]]
|[[Córdoba, Spanja|Córdoba]], [[Spanja]]
37°52′45″N 4°46′47″W
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv)
|—
|1984
|Is-sit oriġinali kien il-Moskea l-Kbira ta' Córdoba, li hija [[Knisja Kattolika]] tas-seklu 7 li ġiet ikkonvertita f'moskea fis-seklu 8; u reġgħet ġiet irrestawrata għal Katidral Kattoliku Ruman fis-seklu 13 minn [[Ferdinandu III]]. Matul l-aqwa perjodu tar-renju tal-[[Għarab]] Iberiċi fir-reġjun, Córdoba kellha iktar minn 300 moskea u arkitettura simili għal dik ta' [[Kostantinopli]], [[Damasku]] u [[Bagdad]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/313/|titlu=Historic Centre of Cordoba|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Alhambra]], [[Generalife]] u [[Albayzín]]
|[[Stampa:Alhambra-Granada-2003.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alhambra-Granada-2003.jpg|150x150px|Alhambra]]
|Granada, [[Spanja]]
37°10′36″N 3°35′40″W
|kulturali: (i), (iii), (iv)
|—
|1984
|It-tliet siti huma fdalijiet tal-influwenza Għarbija Iberika fin-Nofsinhar ta' Spanja. Il-fortizza tal-Alhambra u l-palazz ta' Generalife nbnew mill-mexxejja tal-Emirat ta' Granada. Id-distrett ta' Albayzín fih eżempji ta' arkitettura vernakolari Għarbija Iberika u ġie miżjud mas-sit fl-1994.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/314/|titlu=Alhambra, Generalife and Albayz&amp;iacute;n, Granada|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Katidral ta' Burgos]]
|[[Stampa:Fachada_de_la_Catedral_de_Burgos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fachada_de_la_Catedral_de_Burgos.jpg|200x200px|Burgos Cathedral]]
|Burgos, [[Spanja]]
42°20′25″N 3°42′14.5″W
|kulturali: (ii), (iv), (vi)
|—
|1984
|Il-katidral bi stil [[Gotiku]] nbena bejn is-sekli 13 u 16 u huwa s-sit fejn indifen l-eroj nazzjonali Spanjol, [[El Cid]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/316/|titlu=Burgos Cathedral|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Monasteru u Sit ta' [[El Escorial]]
|[[Stampa:Vista_aerea_del_Monasterio_de_El_Escorial.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vista_aerea_del_Monasterio_de_El_Escorial.jpg|150x150px|El Escorial]]
|San Lorenzo de El Escorial, [[Spanja]]
40°34′54″N 4°7′35″W
|kulturali: (i), (ii), (vi)
|—
|1984
|El Escorial huwa wieħed mid-diversi siti rjali Spanjoli minħabba l-[[Storja|istorja]] tiegħu bħala residenza tal-familja rjali. Il-palazz ġie ddisinjat mir-Re [[Filippu II]] u l-[[arkitett]] [[Juan Bautista de Toledo]] bħala monument għar-rwol ċentrali ta' Spanja fid-dinja Kristjana.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/318/|titlu=Monastery and Site of the Escurial, Madrid|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Lista ta' binjiet ta' Gaudí|Xogħlijiet ta' Antoni Gaudí]]
|[[Stampa:Casa_Milà_-_Barcelona,_Spain_-_Jan_2007.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Casa_Mil%C3%A0_-_Barcelona,_Spain_-_Jan_2007.jpg|150x150px|Casa Milà]]
|[[Barċellona]], [[Spanja]]
41°24′48″N 2°9′11″E
|kulturali: (i), (ii), (iv)
|—
|1984
|L-arkitettura ta' [[Antoni Gaudí]] hija parti mill-istil [[Moderniżmu|Modernist]], iżda d-disinni tiegħu jiġu deskritti bħala tassew uniċi. Oriġinarjament is-sit kien jinkludi Park Güell, Palau Güell u Casa Milà; l-estensjoni tal-2005 żiedet Casa Vicens, il-kripta u l-faċċata tan-nattività tas-[[Sagrada Família]], Casa Batlló, u l-kripta f'Colònia Güell.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/320/|titlu=Works of Antoni Gaud&amp;iacute;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Santiago de Compostela]] (iċ-Ċentru Storiku)
|[[Stampa:Santiago_cathedral_2021.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santiago_cathedral_2021.jpg|150x150px|Cathedral of Santiago de Compostela]]
|[[Santiago de Compostela]], [[Spanja]]
|kulturali: (i), (ii), (vi)
|—
|1985
|Il-Katidral ta' Santiago de Compostela huwa magħruf bħala l-post fejn indifen l-appostlu [[Ġakbu l-Kbir|Ġakbu]], u huwa d-destinazzjoni finali tal-[[Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu]] fit-Tramuntana ta' Spanja. Ir-raħal kien inqered mill-Musulmani fis-seklu 10 u ġie rikostruwit fis-seklu ta' wara.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/347/|titlu=Santiago de Compostela &amp;#x28;Old Town&amp;#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Raħal Antik ta' [[Ávila]] u l-Knejjes ''Extra-Muros''
|[[Stampa:Avila_-_Murallas,_Paseo_de_la_Ronda_Vieja_06.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Avila_-_Murallas,_Paseo_de_la_Ronda_Vieja_06.JPG|150x150px|City wall of Ávila]]
|[[Ávila]], [[Spanja]]
40°39′23″N 4°42′0″W
|kulturali: (iii), (iv)
|—
|1985
|Il-ħajt difensiv madwar ir-raħal oriġinali nbena fis-seklu 11. Fih 82 torri semiċirkolari u 9 daħliet, u huwa wieħed mill-iżjed eżempji kompluti ta' swar tal-irħula fi Spanja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/348/|titlu=Old Town of &amp;Aacute;vila with its Extra-Muros Churches|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Arkitettura Mudéjar ta' Aragona]]
|[[Stampa:Iglesia_de_San_Pedro,_Teruel,_España,_2014-01-10,_DD_10.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Iglesia_de_San_Pedro,_Teruel,_Espa%C3%B1a,_2014-01-10,_DD_10.JPG|150x150px|Sait Peter's Church in Teruel]]
|Provinċji ta' [[Teruel]] u ta' [[Zaragoza]], [[Spanja]]
40°20′38″N 1°6′26″W
|kulturali: (ii), (iv), (vi)
|—
|1986
|Is-sit oriġinali kien jinkludi erba' knejjes f'Teruel bl-istil Mudéjar, li huwa taħlita ta' stil Iżlamiku tradizzjonali u Ewropew kontemporanju. Fl-2001 is-sit ġie estiż sabiex jiġu inklużi sitt monumenti oħra.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|titlu=Mudejar Architecture of Aragon|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Toledo|Belt Storika ta' Toledo]]
|[[Stampa:Toledo_Skyline_Panorama,_Spain_-_Dec_2006.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Toledo_Skyline_Panorama,_Spain_-_Dec_2006.jpg|150x150px|Toledo]]
|[[Toledo]], [[Spanja]]
39°52′1″N 4°1′46″W
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv)
|—
|1986
|Toledo ġiet stabbilita mir-[[Imperu Ruman|Rumani]], intużat bħala l-[[belt kapitali]] tar-Renju tal-Viżigoti, kienet importanti fi Spanja Musulmana u matul ir-''Reconquista'', u għal żmien qasir kienet il-belt kapitali ta' Spanja. Il-belt tħaddan l-influwenzi Kristjani, [[Iżlam|Musulmani]] u [[Ġudaiżmu|Lhud]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/379/|titlu=Historic City of Toledo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Paseo del Prado]] u [[Buen Retiro]], pajsaġġ tal-arti u tax-xjenza
|{{sort|1560|[[File:Madrid-1758045.jpg|150px|Prado Museum]]}}
|[[Madrid]], [[Spanja]]
|kulturali: (ii), (iv), (vi)
|—
|2021
|Il-Paseo del Prado hija waħda mit-toroq u mill-boulevards prinċipali f'Madrid, il-belt kapitali ta' Spanja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1618/|titlu=Paseo del Prado and Buen Retiro, a landscape of Arts and Sciences|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Salamanca|Ċentru Storiku ta' Salamanca]]
|[[Stampa:Catedralnuevaslc.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catedralnuevaslc.jpg|150x150px|Cathedral of Salamanca]]
|[[Salamanca]], [[Spanja]]
40°57′55″N 5°39′52″W
|kulturali: (i), (ii), (iv)
|—
|1988
|Salamanca hija importanti bħala belt universitarja, peress li l-Università ta' Salamanca, stabbilita fl-1218, hija l-eqdem fi Spanja u fost l-eqdem fl-Ewropa. Il-belt l-ewwel inħakmet mill-[[Kartaġni|Kartaġiniżi]] fis-seklu 3, u iktar 'il quddiem ġiet immexxija mir-Rumani u mill-Għarab Iberiċi. Iċ-ċentru tal-belt jirrappreżenta l-arkitettura Rumaneska, Gotika, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] u Għarbija Iberika.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/381/|titlu=Old City of Salamanca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Sivilja|Katidral, Alcázar u Arkivju tal-Indji f'Sivilja]]
|[[Stampa:Seville_Cathedral_-_2013.07_-_panoramio.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Seville_Cathedral_-_2013.07_-_panoramio.jpg|150x150px|Cathedral and Alcazar of Seville]]
|[[Sivilja]], [[Spanja]]37°23′2″N 5°59′30″W
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv)
|12 (30)
|1987
|L-Alcázar inbena matul id-dinastija tal-Almoħadin li mexxiet in-Nofsinhar ta' Spanja sar-''Reconquista''. Il-katidral imur lura għas-seklu 15 u fih l-oqbra ta' Ferdinandu III u ta' [[Kristofru Kolombu]]. L-arkivju fih dokumenti marbuta mal-kolonizzazzjoni tal-Amerki.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/383/|titlu=Cathedral, Alc&amp;aacute;zar and Archivo de Indias in Seville|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Cáceres (Spanja)|Ċentru Storiku ta' Cáceres]]
|[[Stampa:Caceres-Gulliveria.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caceres-Gulliveria.jpg|150x150px|Cáceres]]
|[[Cáceres (Spanja)|Cáceres]], [[Spanja]]
39°28′28″N 6°22′12″W
|kulturali: (iii), (iv)
|—
|1986
|Iċ-ċentru storiku jħaddan influwenzi Rumani, Iżlamiċi, Gotiċi tat-Tramuntana u Rinaxximentali Taljani, u jinkludi iktar minn 30 torri Iżlamiku.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/384/|titlu=Old Town of C&amp;aacute;ceres|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ibiza]], [[Bijodiversità]] u [[Kultura]]
|[[Stampa:ForbysIbizaTown_02.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ForbysIbizaTown_02.jpg|150x150px|Ibiza]]
|[[Ibiza]], Gżejjer Baleariċi, [[Spanja]]
38°54′40″N 1°26′7″E
|imħallat: (ii), (iii), (iv), (ix), (x)
|8,564 (21,160)
|1999
|Il-kosta ta' Ibiza fiha l-''posidonia oceanica'', speċi ta' ħaxix tal-baħar li tinsab fil-[[Mediterran]] biss li ssostni d-diversità tal-ekosistema kostali u marina. Il-gżira fiha wkoll bosta fdalijiet tal-[[Feniċi]], u l-partijiet antiki tal-belt iffortifikati bis-swar imorru lura għas-seklu 16.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/417/|titlu=Ibiza, Biodiversity and Culture|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteru ta' Poblet]]
|[[Stampa:Spain_PobletMonastry_FrontView.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spain_PobletMonastry_FrontView.jpg|150x150px|Poblet Monastery]]
|Vimbodí, Katalonja, [[Spanja]]
41°22′51″N 1°4′57″E
|kulturali: (i),(iv)
|—
|1991
|Il-monasteru ġie stabbilit miċ-Ċisterċensi fl-1151 u huwa wieħed mill-ikbar fi Spanja. Huwa sit funebri u huwa assoċjat mal-Kuruna ta' Aragona.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/518/|titlu=Poblet Monastery|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Kumpless Monumentali Rinaxximentali ta' [[Úbeda]] u [[Baeza]]
|[[Stampa:Catedral_de_baeza.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catedral_de_baeza.jpg|150x150px|Cathedral of Baeza]]
|[[Úbeda]] u [[Baeza]]Provinċja ta' Jaén, [[Spanja]]
38°0′41″N 3°22′16″W
|kulturali: (ii),(iv)
|9.00 (22.2)
|2003
|Ir-rinnovazzjonijiet fiż-żewġ irħula saru fis-seklu 16 bl-istil Rinaxximentali emerġenti u huma fost l-ewwel eżempji ta' dan l-istil fi Spanja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/522/|titlu=Renaissance Monumental Ensembles of &amp;Uacute;beda and Baeza|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Kumpless [[Arkeoloġija|Arkeoloġiku]] ta' [[Mérida (Spanja)|Mérida]]
|[[Stampa:Merida_Roman_Theatre1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Merida_Roman_Theatre1.jpg|150x150px|Roman Theatre of Mérida]]
|[[Mérida (Spanja)|Mérida]], [[Spanja]]
38°54′58″N 6°20′16″W
|kulturali: (iii),(iv)
|—
|1993
|Mérida ġiet stabbilita fil-25 Q.K. mir-Rumani bħala ''Emerita Augusta'' u kienet il-belt kapitali tal-provinċja ta' ''Lusitania''. Fost il-fdalijiet minn żmien ir-Rumani hemm pont, akkwedott, anfiteatru, teatru, ċirkwit, u forum.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/664/|titlu=Archaeological Ensemble of M&amp;eacute;rida|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe]]
|[[Stampa:Royal_Monastery_of_Santa_Maria_de_Guadalupe.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Royal_Monastery_of_Santa_Maria_de_Guadalupe.jpg|150x150px|Santa María de Guadalupe]]
|Guadalupe, [[Spanja]]
39°27′10″N 5°19′39″W
|kulturali: (iv),(vi)
|—
|1993
|Il-monasteru huwa ddedikat lill-Madonna ta' Guadalupe u fih santwarju ta' Santa Marija li nstab fis-seklu 13 wara li kien intradam mill-invażuri Musulmani fis-714. Il-Madonna ta' Guadalupe u l-monasteru kienu simboli importanti matul ir-''Reconquista'', speċjalment fl-1492, l-istess sena tal-iskoperta tal-[[L-Amerika ta' Fuq|Amerka]] minn Kristofru Kolombu. Il-Madonna ta' Guadalupe saret simbolu importanti matul l-evanġelizzazzjoni tal-Amerki.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/665/|titlu=Royal Monastery of Santa Mar&amp;iacute;a de Guadalupe|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu|Rotot ta' Santiago de Compostela: Camino Francés u Rotot tat-Tramuntana ta' Spanja]]
|[[Stampa:Via_XIX_bridgetop.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Via_XIX_bridgetop.JPG|150x150px|Ancient Roman bridge on the Camino]]
|Aragona, Kastilja u León, Galicia, Navarre, u La Rioja, it-Tramuntana ta' [[Spanja]]
42°27′33″N 5°53′0″W
|kulturali: (ii), (iv),(vi)
|—
|1993
|Il-Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu, magħruf ukoll bħala l-Camino de Santiago, huwa pellegrinaġġ mill-fruntiera bejn Franza u Spanja sal-Katidral ta' Santiago de Compostela, fejn huwa maħsub li ġie midfun l-appostlu San Ġakbu.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/669/|titlu=Routes of Santiago de Compostela&amp;#x3a; Camino Franc&amp;eacute;s and Routes of Northern Spain|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Park Nazzjonali ta' Doñana]]
|[[Stampa:Wetlands_in_Donana.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wetlands_in_Donana.jpg|150x150px|Doñana National Park]]
|Provinċji ta' [[Huelva]] u [[Sivilja]], Spanja
36°56′52″N 6°21′32″W
|naturali: (vii),(ix), (x)
|54,252 (134,060)
|1994
|Il-park jikkonsisti mill-inħawi tad-delta fejn ix-xmara Guadalquivir tilħaq l-[[Oċean Atlantiku]]. Jospita diversità sħiħa ta' bijotopi, fosthom laguni, imraġ, għaram u makkja. Il-park huwa wieħed mill-ikbar ħabitats tar-russetti fil-Mediterran u jkun fih iktar minn 500,000 għasfur tal-ilma matul ix-xitwa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/685/|titlu=Do&amp;ntilde;ana National Park|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Pirinej-Monte Perdido|Pirenej-Monte Perdido]]*
|[[Stampa:Punta Treserols y Mallo de Marmorés.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Punta Treserols y Mallo de Marmorés.jpg|alt=Monte Perdido (left) and Cilindro de Marboré (right)|150x150px]]
|Hautes-Pyrénées, [[Franza]] u l-Provinċja ta' Huesca, [[Spanja]]
&lt;small&gt;{{coord|42|41|8|N|0|0|2|E|region:ES_type:landmark|name=Pyrénées  - Mont Perdu}}&lt;/small&gt;
|imħallat:(iii), (iv), (v), (vii), (viii)
|{{convert|30639|ha|abbr=values|sortable=on}}
|1997
|Is-sit jinkludi l-katina muntanjuża tal-Pirinej tul il-fruntiera bejn Spanja u Franza. Il-parti Spanjola fiha tnejn mill-ikbar kanjons fl-Ewropa, filwaqt li n-naħa Franċiża fiha tliet ''cirques'' kbar. Dan huwa sit transnazzjonali kondiviż ma' Spanja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/773/|titlu=Pyr&amp;eacute;n&amp;eacute;es - Mont Perdu|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Cuenca (Spanja)|Raħal Iffortifikat Storiku ta' Cuenca]]
|[[Stampa:Cuenca-panoramica4.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cuenca-panoramica4.JPG|150x150px|Cuenca]]
|[[Cuenca (Spanja)|Cuenca]], [[Spanja]]
40°4′36″N 2°7′54″W
|kulturali:(ii), (v)
|—
|1996
|L-Għarab Iberiċi bnew il-belt iffortifikata fil-bidu tas-seklu 8, u nħakmet mill-Kristjani fis-seklu 12. Il-katidral huwa l-ewwel eżempju Gotiku fi Spanja. Ir-raħal huwa famuż ukoll għall-''casas colgadas'', djar &quot;imdendlin&quot; f'xifer irdum.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/781/|titlu=Historic Walled Town of Cuenca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Loġġa tal-Ħarir|Loġġa tal-Ħarir ta' Valencia]]
|[[Stampa:Lonja_de_Valencia1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lonja_de_Valencia1.jpg|150x150px|La Lonja]]
|Valencia, [[Spanja]]
39°28′28″N 0°22′42″W
|kulturali:(i), (iv)
|—
|1996
|Il-Loġġa (bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]]: ''Lonja;'' bid-[[djalett]] ta' Valencia: ''Llotja'') tal-Ħarir, u l-grupp ta' binjiet Gotiċi juru l-ġid ta' Valencia bħala belt merkantili Mediterranja u Ewropea ta' dak iż-żmien.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/782/|titlu=La Lonja de la Seda de Valencia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Las Médulas]]
|[[Stampa:Panorámica_de_Las_Médulas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panor%C3%A1mica_de_Las_M%C3%A9dulas.jpg|150x150px|Las Médulas]]
|Ponferrada, [[Spanja]]
42°28′10″N 6°46′15″W
|kulturali:(i), (ii), (iii), (iv)
|—
|1997
|Ir-Rumani stabbilew minjiera tad-deheb u operaw is-sit għal żewġ sekli. Huma użaw forma bikrija ta' estrazzjoni idrawlika u ħaffru l-akkwedotti fl-irdumijiet tal-blat sabiex jipprovdu l-ilma għall-operazzjonijiet. Ir-Rumani telqu fil-bidu tas-seklu 3, u ħallew warajhom uċuħ sħaħ ta' rdumijiet u infrastruttura tal-estrazzjoni intatta sal-lum.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/803/|titlu=Las M&amp;eacute;dulas|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Palau de la Música Catalana]] u [[Hospital de Sant Pau]], [[Barċellona]]
|[[Stampa:20061225-Barcelona_Hospital_de_la_Santa_Creu_i_Sant_Pau_MQ.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20061225-Barcelona_Hospital_de_la_Santa_Creu_i_Sant_Pau_MQ.jpg|150x150px|Hospital de Sant Pau]]
|[[Barċellona]], [[Spanja]]
41°23′16″N 2°10′30″E
|kulturali:(i), (ii), (iv)
|—
|1997
|Iż-żewġ binjiet inbnew fil-bidu tas-seklu 20 u ġew iddisinjati minn [[Lluís Domènech i Montaner]] tal-moviment Modernist tal-Art Nouveau li kien popolari ħafna f'Barċellona f'dak il-perjodu. Iż-żewġ binjiet huma l-iżjed opri famużi ta' Montaner.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/804/|titlu=Palau de la M&amp;uacute;sica Catalana and Hospital de Sant Pau, Barcelona|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monasteri ta' Yuso u ta' Suso]]
|[[Stampa:Monasterio_de_Yuso.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monasterio_de_Yuso.jpg|150x150px|San Millán Yuso]]
|San Millán de la Cogolla, [[Spanja]]
42°19′33″N 2°51′54″W
|kulturali:(ii), (iv), (vi)
|19 (47)
|1997
|Il-monasteru oriġinali ta' Suso ġie stabbilit f'nofs is-seklu 6, u huwa l-post fejn inkitbu l-''Glosas Emilianenses''. Il-kodiċijiet jitqiesu bħala l-ewwel eżempji bil-miktub tal-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]] u tal-[[Lingwa Baska|Bask]], u l-monasteru jitqies bħala l-post tat-twelid tal-lingwa Spanjola mitkellma u miktuba. Il-monasteru iktar ġdid ta' Yuso nbena fis-seklu 16.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/805/|titlu=San Mill&amp;aacute;n Yuso and Suso Monasteries|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku]]
|[[Stampa:Art_rupestre_Chimiachas.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Art_rupestre_Chimiachas.jpg|150x150px|Deer painting in cave]]
|Andalusija, Aragona, Kastilja-La Mancha, Katalonja, Murcia u Valencia, [[Spanja]]
39°47′24″N 1°2′0″W
|kulturali:(iii)
|—
|1998
|Is-sit jinkludi iktar minn 750 eżempju ta' tpittur fuq il-blat mill-Preistorja Aħħarija, b'figuri li jvarjaw minn għamliet [[Ġeometrija|ġeometriċi]] għal xeni ta' [[Raġel|rġiel]] jikkaċċjaw l-[[Annimal|annimali]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/874/|titlu=Rock Art of the Mediterranean Basin on the Iberian Peninsula|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Kumpless Arkeoloġiku ta' [[Tarraco|Tárraco]]
|[[Stampa:Tarragona.Pont_del_diable_aqüeducte.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tarragona.Pont_del_diable_aq%C3%BCeducte.jpg|150x150px|Aqueduct of Tárraco]]
|Tarragona, [[Spanja]]
41°6′53″N 1°15′34″E
|kulturali:(ii), (iii)
|100 (250)
|2000
|Il-belt Rumana prominenti ta' Tárraco fil-belt moderna ta' Tarragona kienet il-belt kapitali tal-provinċji ta' ''Hispania Citerior'' u iktar 'il quddiem ta' ''Hispania Tarraconensis''. L-anfiteatru nbena fis-seklu 2. Il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet huma frammenti biss jew ġew ippreservati taħt binjiet iktar moderni.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/875/|titlu=Archaeological Ensemble of Tarraco|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Università u Kwartier Storiku ta' [[Alcalá de Henares]]
|[[Stampa:Universidad_de_Alcala.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Universidad_de_Alcala.jpg|150x150px|University of Alcalá]]
|[[Alcalá de Henares]], [[Madrid]], [[Spanja]]
40°28′53″N 3°22′5″W
|kulturali:(ii), (iv), (vi)
|—
|1998
|Il-Kardinal Cisneros stabbilixxa l-Università ta' Alcalá fl-1499. Il-belt hija l-ewwel eżempju ta' belt universitarja ppjanata, li serviet bħala mudell għal universitajiet Ewropej oħra u missjonarji Spanjoli fl-Amerki. Il-belt hi l-post tat-twelid ta' [[Miguel de Cervantes]], magħruf għall-kontributi tiegħu għal-lingwa Spanjola u l-letteratura tal-Punent.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/876/|titlu=University and Historic Precinct of Alcal&amp;aacute; de Henares|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Masġar tal-Palm ta' Elche]]
|[[Stampa:Elche3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elche3.jpg|150x150px|Elche]]
|Elche, [[Spanja]]
38°16′10″N 0°41′54″W
|kulturali:
(ii), (v)
|—
|2000
|Il-masġar tal-palm tat-tamal ġie stabbilit formalment b'sistemi tal-irrigazzjoni taħt l-Għarab Iberiċi fis-seklu 10. Il-masġar tal-palm huwa eżempju rari ta' prattiki agrikoli Għarab fl-Ewropa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/930/|titlu=Palmeral of Elche|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Ħitan Rumani ta' Lugo]]
|[[Stampa:Muralla.Lugo.Galicia.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Muralla.Lugo.Galicia.jpg|150x150px|Walls of Lugo]]
|Lugo, [[Spanja]]
43°0′40″N 7°33′12″W
|kulturali:
(iv)
|—
|2000
|Il-ħitan li nbnew bħala protezzjoni għar-raħal Ruman ta' ''Lucus'' fis-seklu 3 għadhom intatti għalkollox u huma l-aqwa eżempju ta' ħitan simili li għad fadal fil-Punent tal-Ewropa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/987/|titlu=Roman Walls of Lugo|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Knejjes Rumaneski Katalani tal-Vall de Boí|Knejjes Rumaneski Katalani ta' Vall de Boí]]
|[[Stampa:Taüll_-_Sant_Climent.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ta%C3%BCll_-_Sant_Climent.jpg|150x150px|Taüll – Sant Climent]]
|Vall de Boí, Katalonja, [[Spanja]]
42°30′17″N 0°48′13″E
|kulturali:
(ii), (iv)
|—
|2000
|Il-wied żgħir fit-tarf tal-Pirinej fih knejjes bl-istil Rumanesk imżejna b'affreski, bi [[Statwa|statwi]], u b'artali Rumaneski. Il-knejjes huma uniċi bis-saħħa tat-torrijiet tal-kampnari kwadri u twal tagħhom.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/988/|titlu=Catalan Romanesque Churches of the Vall de Bo&amp;iacute;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Sit Arkeoloġiku ta' Atapuerca]]
|[[Stampa:Dolina-Pano-3.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dolina-Pano-3.jpg|261x261px|Atapuerca]]
|Atapuerca, [[Spanja]]
42°22′17″N 3°32′50″W
|kulturali:
(iii), (v)
|—
|2000
|L-għerien fil-Muntanji ta'  Atapuerca fihom fdalijiet ta' fossili tal-iżjed [[Bniedem|bnedmin]] bikrin skoperti fl-Ewropa li jmorru lura għal kważi miljun sena ilu. Is-''Sima de los Huesos'' jew &quot;il-Foss tal-Għadam&quot; fih l-ikbar kollezzjoni ta' fossili ta' ominidi fid-[[Id-Dinja|dinja]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/989/|titlu=Archaeological Site of Atapuerca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Palazz Irjali ta' Aranjuez|Pajsaġġ Kulturali ta' Aranjuez]]
|[[Stampa:Aranjuez_Templete_Griego.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aranjuez_Templete_Griego.jpg|150x150px|Garden at the Royal Palace of Aranjuez]]
|Aranjuez, [[Madrid]],  [[Spanja]]
40°2′11″N 3°36′34″W
|kulturali:
(ii), (iv)
|2,048 (5,060)
|2001
|Il-pajsaġġ madwar il-Palazz Irjali ta' Aranjuez ġie żviluppat mill-familja rjali Spanjola matul tliet sekli u fih ideat innovattivi tal-ortikultura u tad-disinn. Iż-żona kienet proprjetà esklużiva tal-familja rjali sas-seklu 19 meta ġiet żviluppata l-belt ċivili.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1044/|titlu=Aranjuez Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pont ta' Vizcaya]]
|[[Stampa:Zubia_jun.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zubia_jun.jpg|150x150px|Vizcaya Bridge]]
|Portugalete, Pajjiż Bask, [[Spanja]]
43°19′23″N 3°1′1″W
|kulturali:
(i), (ii)
|0.86 (2.1)
|2006
|Il-pont ġie ddisinjat minn [[Alberto Palacio]] minn naħa għall-oħra tax-xmara Nervion mingħajr ma jiġi mfixkel it-trasport marittimu sal-Port ta' [[Bilbao]]. Inbena fl-1893 u huwa l-ewwel pont trasportatur fid-dinja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1217/|titlu=Vizcaya Bridge|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Torri ta' Erkole]]
|[[Stampa:A_coruna_torre_de_hercules_sunset_edit.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_coruna_torre_de_hercules_sunset_edit.jpg|202x202px|Tower of Hercules]]
|A Coruña, [[Spanja]]
43°23′9″N 8°24′23″W
|kulturali:
(iii)
|233 (580)
|2009
|Ir-Rumani bnew dan il-fanal għoli 55 metru (180 pied) fuq blata ta' 57 metru (187 pied) sabiex jimmarkaw id-daħla tal-port ta' A Coruña. Huwa l-unika fanal Ruman ippreservat u li għadu jiffunzjona.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1312/|titlu=Tower of Hercules|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Serra de Tramuntana|Pajsaġġ Kulturali ta' Serra de Tramuntana]]
|[[Stampa:SerraTramuntana2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SerraTramuntana2.jpg|150x150px|Serra de Tramuntana]]
|Majorka, Gżejjer Baleariċi, [[Spanja]]
39°43′51″N 2°41′41″E
|kulturali:
(ii), (iv), (v)
|30,745 (75,970)
|2011
|Il-pajsaġġ kulturali ta' Serra de Tramuntana mal-kosta tal-Majjistral ta' Majjorka ġie ttrasformat minn millenji ta' agrikoltura, bl-użu ta' tagħmir għall-ġestjoni tal-ilma bħal raba' agrikolu mtarraġ, impjanti tal-ilma interkonnessi, inkluż imtieħen tal-ilma, u ħitan tas-sejjieħ u rziezet. Dan il-pajsaġġ huwa marbut mal-unitajiet agrikoli ta' oriġini fewdali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1371/|titlu=Cultural Landscape of the Serra de Tramuntana|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Sit tad-Dolmens ta' Antequera]]
|{{sort|999|[[File:Dolmen de Menga 01.jpg|150px|Dolmen of Menga]]}}
|Antequera, Andalusija, [[Spanja]]
|kulturali: (i), (iii), (iv)
|—
|2016
|Is-sit jinsab fil-qalba tal-Andalusija fin-Nofsinhar ta' Spanja u huwa magħmul minn tliet monumenti megalitiċi: id-dolmens ta' [[Dolmen ta' Menga|Menga]] u ta' [[Dolmen ta' Viera|Viera]] u t-[[Tholos ta' El Romeral]], kif ukoll żewġ monumenti naturali: [[Peña de los Enamorados|La Peña de los Enamorados]] u l-l-formazzjonijiet muntanjużi ta' [[El Torcal]], li huma attrazzjonijiet ewlenin fit-territorju tas-sit. Mibnija fin-Neolitiku u fi Żmien il-Bronż minn blokok kbar tal-ġebel, dawn il-monumenti jiffurmaw kompartimenti b'soqfa orizzontali mirfuda fuq blokok vertikali jew b'koppli foloz. Dawn it-tliet oqbra, mirduma taħt it-tumbati tal-ħamrija u tat-tajn oriġinali tagħhom, huma wħud mill-iżjed opri arkitettoniċi notevoli tal-preistorja Ewropea u wħud mill-iżjed eżempji importanti tal-Megalitiżmu Ewropew.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1501/|titlu=Antequera Dolmens Site|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Madinat Al-Zahra|Belt-Kaliffat ta' Medina Azahara]]
|{{sort|1560|[[File:Salon Rico 1.jpg|150px|Medina Azahara]]}}
|[[Córdoba, Spanja|Córdoba]], Andalusija, [[Spanja]]
37°53′10″N 4°52′04″W
|kulturali: (iii), (iv)
|—
|2018
|Il-belt-kaliffat ta' Medina Azahara hija sit arkeoloġiku ta' belt li nbniet f'nofs is-seklu 10 W.K. mid-dinastija Umajjad bħala s-sede tal-Kaliffat ta' Cordoba. Wara diversi snin ta' prosperità, ġiet abbandunata matul il-gwerra ċivili li temmet il-Kaliffat fl-1009-1010.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1560/|titlu=Caliphate City of Medina Azahara|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-18}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Tempju ta' Apollo Epikurju f’Bassae|Tempju ta' Apollo Epikurju f'Bassae]]
|[[Stampa:The_Temple_of_Apollo_Epikourios_at_Bassae,_Arcadia,_Greece_(14250629376).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Temple_of_Apollo_Epikourios_at_Bassae,_Arcadia,_Greece_(14250629376).jpg|alt=Temple columns and some scaffolds|150x150px]]
|Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]]
37°26′6″N 21°53′49″E
|kulturali: (i), (ii), (iii)
|20 (49)
|1986
|It-tempju, iddedikat lil Apollo Epikurju, inbena fis-seklu 5 [[Ante Christum natum|Q.K]]. fil-muntanji ta' Arkadja. Jitqies mill-UNESCO bħala wieħed mill-iżjed monumenti ppreservati tajjeb tal-antikità klassika. Huwa l-iżjed monument antik li fih it-tliet ordnijiet klassiċi: Doriku, Joniku, u Korinzju. Wara li ma baqax jintuża, it-tempju ntesa' għal kważi 1,700 sena. Ġie skopert mill-ġdid fis-seklu 18 u attira l-attenzjoni tal-istudjużi u tal-artisti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/392|titlu=Temple of Apollo Epicurius at Bassae - UNESCO World Heritage Centre|data=2020-11-18|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-08-25|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20201118083421/https://whc.unesco.org/en/list/392|arkivju-data=2020-11-18|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Delphi|Sit Arkeoloġiku ta' Delphi]]
|[[Stampa:Columns_of_the_Temple_of_Apollo_at_Delphi,_Greece.jpeg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Columns_of_the_Temple_of_Apollo_at_Delphi,_Greece.jpeg|alt=Free standing columns|150x150px]]
|il-[[Greċja]] Ċentrali
38°28′53″N 22°29′46″E
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|51 (130)
|1987
|Delphi, taħt il-Muntanja ta' Parnassus, kienet is-sit ta' Tempju ta' [[Apollo (divinità)|Apollo]], santwarju Pan-Elleniku, f'għajnejn il-Griegi tal-qedem &quot;iż-żokkra tad-[[Id-Dinja|dinja]]&quot; (Omphalos). Pythia, l-oraklu, kien jirresjedi fit-tempju, u kien jilqa' l-pellegrini mill-Greċja kollha. Fis-seklu 6 Q.K., Delphi kienet titqies bħala ċentru [[Reliġjon|reliġjuż]] u simbolu tal-unità tad-dinja tal-Greċja Antika.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/393/|titlu=Archaeological Site of Delphi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Akropoli ta' Ateni]]
|[[Stampa:Acropolis_wide_view.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Acropolis_wide_view.jpg|alt=Look at the Acropolis hill from a distance, Parthenon visible|150x150px]]
|Attika, [[Ateni]], il-[[Greċja]]
37°58′15″N 23°43′34″E
|kulturali: (i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|3.04 (7.5)
|1987
|L-Akropoli ta' Ateni tinsab fil-quċċata ta' għolja wieqfa fuq il-belt. Oriġinarjament kienet fortifikazzjoni u gradwalment żviluppat f'santwarju reliġjuż, assoċjat mal-qima tad-divinità femminili, [[Atena]]. Fis-seklu 5 Q.K., wara r-rebħa tagħhom kontra l-[[Iran|Persjani]], l-Atenjani taħt [[Perikle]] bnew għadd kbir ta' monumenti, fosthom il-''Parthenon'', l-''Erechtheion'', il-''Propylaia'', u t-Tempju ta'  Atena Nike. Il-monumenti fl-Akropoli ġew ispirati b'mod prominenti mill-arkitettura Neoklassika.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/404/|titlu=Acropolis, Athens|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Muntanja ta' Athos]]
|[[Stampa:Esphigmenou_monastery_2006.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Esphigmenou_monastery_2006.jpg|alt=Monastery overlooking the sea|150x150px]]
|Muntanja ta' Athos, il-[[Greċja]]
40°16′0″N 24°13′0″E
|imħallat:
(i), (ii), (iv), (v), (vi), (vii)
|33,042 (81,650)
|1988
|Il-Muntanja ta' Athos tinsab fuq [[peniżola]] dejqa u ilha ggvernata bħala entità awtonoma minn żmien il-[[Biżantini]]. Ilha ċentru spiritwali Ortodoss mis-seklu 10, u tospita madwar 20 monasteru attiv. Il-Muntanja ta' Mount kellha influwenza fit-tul fuq l-iżvilupp tal-arkitettura reliġjuża u l-[[pittura]] monumentali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/454/|titlu=Mount Athos|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Meteora]]
|[[Stampa:Greece_meteora_monasteries.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Greece_meteora_monasteries.JPG|alt=Rock formations and a monastery building|150x150px]]
|Thessaly, il-[[Greċja]]
39°43′0″N 21°38′0″E
|imħallat:
(i), (ii), (iv), (v), (vii)
|272 (670)
|1988
|Meteora hija formazzjoni tal-blat bi qċaċet tal-ġebel ramli, fejn hemm 24 monasteru Ortodoss. Bosta minnhom inbnew fuq il-qċaċet kważi inaċċessibbli matul ir-rinaxximent tal-ideali eremitiċi fis-seklu 15. Il-monasteri huma mżejnin b'affreski tas-seklu 16, li jirrappreżentaw stadju ewlieni fl-iżvilupp tal-pittura post-Biżantina.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/455/|titlu=Meteora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Monumenti Paleokristjani u Biżantini ta' Thessaloniki]]
|[[Stampa:Ναός_Αγίου_Δημητρίου,_Θεσσαλονίκη_3785.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%CE%9D%CE%B1%CF%8C%CF%82_%CE%91%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85_%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%B7%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%BF%CF%85,_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7_3785.jpg|alt=Church of Hagios Demetrios from distance|150x150px]]
|Maċedonja Ċentrali, il-[[Greċja]]
40°38′18″N 22°57′54″E
|kulturali:
(i), (ii), (iv)
|5.33 (13.2)
|1988
|Thessaloniki kienet waħda mill-ewwel bażijiet għat-tifrix tal-[[Kristjaneżmu]]. Dan is-sit jinkludi diversi knejjes (inkluż il-Knisja ta' Hosios David u ta' Hagios Demetrios (fl-istampa)), li nbnew mis-seklu 4 sas-seklu 15, swar mill-perjodu Biżantin bikri, u r-Rotunda, li ġiet ikkummissjonata fis-seklu 4 mill-Imperatur [[Imperu Ruman|Ruman]] [[Galerju]] u li iktar 'il quddiem ġiet ikkonvertita fi knisja.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/456/|titlu=Paleochristian and Byzantine Monuments of Thessalonika|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus|Santwarju ta' Asklepju f' Epidaurus]]
|[[Stampa:Epidauros_-_Abaton.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Epidauros_-_Abaton.jpg|alt=Free standing columns|150x150px]]
|Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]]
37°40′0″N 23°7′0″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|1,394 (3,440)
|1988
|Il-qima ta' Asklepju, id-divinità tal-[[mediċina]], żviluppat fil-belt-stat ta' Epidaurus mhux iktar tard mis-seklu 6 Q.K. Il-monumenti prinċipali fis-sit jinkludu t-Tempju ta' Asklepju, it-''Tholos'', u t-Teatru, li jitqies li huwa l-ifjen teatru tal-Greċja tal-qedem. Is-santwarju huwa importanti fl-istorja tal-mediċina, peress li jimmarka t-tranżizzjoni mit-twemmin fil-fejqan divin għax-[[xjenza]] tal-mediċina.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/491/|titlu=Sanctuary of Asklepios at Epidaurus|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Belt [[Medjuevu|Medjevali]] ta' [[Rodi (belt)|Rodi]]
|[[Stampa:Cour_palais_grand_maître_Rhodes.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cour_palais_grand_ma%C3%AEtre_Rhodes.jpg|alt=Inside the main courtyard of the Palace of the Grand-Master of the Knights of Rhodes|150x150px]]
|in-Nofsinhar tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]]
36°26′50″N 28°13′40″E 
|kulturali:
(ii), (iv), (v)
|66 (160)
|1988
|Il-gżira ta' Rodi ġiet okkupata mill-[[Ordni ta' San Ġwann]] ta' [[Ġerusalemm]] (il-Kavallieri Ospitalieri) mill-1309 sal-1523, li ttrasformaw il-belt ta' Rodi f'fortizza mdawra b'4 kilometri (2.5 mili) ta' swar. Il-fortifikazzjonijiet inbnew fuq oħrajn Biżantini eżistenti. In-naħa ta' fuq tal-belt fiha diversi binjiet mill-perjodu [[Gotiku]], inklu il-Palazz tal-[[Gran Mastri tal-Ordni ta' San Ġwann|Gran Mastri]], l-Isptar il-Kbir, u t-Triq tal-Kavallieri. Meta l-[[Imperu Ottoman|Ottomani]] ħadu l-gżira, ikkonvertew il-biċċa l-kbira tal-knejjes f'moskej. Matul l-okkupazzjoni Taljana, fil-bidu tas-seklu 20 saret xi rikostruzzjoni.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/493/|titlu=Medieval City of Rhodes|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Mystras|Sit Arkeoloġiku ta' Mystras]]
|[[Stampa:Mystras_palace.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mystras_palace.JPG|alt=Ruins, photo from above|150x150px]]
|Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]]
37°4′50″N 22°22′0″E
|kulturali:
(ii), (iii), (iv)
|54 (130)
|1989
|Ir-raħal ta' Mystras żviluppa madwar il-fortizza li nbniet fl-1249 taħt il-Prinċep ta' Achaia, [[William ta' Villehardouin]], fuq ix-xaqlibiet tal-Muntanja ta' Taygetus. Fl-1262, ir-raħal ġie ċedut lill-Biżantini u esperjenza prosperità kbira matul ir-[[Rinaxximent]] Paleoloġiku. Iktar 'il quddiem ittieħed mill-Ottomani u mbagħad mill-[[Venezja|Venezjani]]. Wara l-1834, l-abitanti bdew jitilqu minn Mystras biex imorru lejn ir-raħal modern ta' [[Sparta]], u Mytras tħalla fi stat ta' fdalijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/511/|titlu=Archaeological Site of Mystras|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Olimpja|Sit Arkeoloġiku ta' Olimpja]]
|[[Stampa:GR-olympia-palaestra.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GR-olympia-palaestra.jpg|alt=Free standing columns|150x150px]]
|il-Punent tal-[[Greċja]]
37°39′0″N 21°40′0″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|106 (260)
|1989
|Fis-seklu 10 Q.K., Olimpja saret ċentru għall-qima ta' [[Żews|Żeus]]. Kienet santwarju Pan-Elleniku u l-post fejn kienu jsir il-[[Logħob Olimpiku]] tal-qedem, li ġie organizzat għall-ewwel darba fis-776 Q.K. Minbarra l-bosta tempji u santwarji, tinkludi l-fdalijiet ta' diversi strutturi sportivi, bħall-istadium.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/517/|titlu=Archaeological Site of Olympia|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Delos]]
|[[Stampa:House_of_Cleopatra,_Delos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:House_of_Cleopatra,_Delos.jpg|alt=Free standing columns|150x150px]]
|in-Nofsinhar tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]]
37°24′0″N 25°16′0″E
|kulturali:
(ii), (iii), (iv), (vi)
|351 (870)
|1990
|Skont il-[[mitoloġija Griega]] f'Delos twieldu Apollo u [[Artemis]]. Il-gżira sagra kienet waħda mill-iżjed santwarji Pan-Elleniċi importanti matul il-perjodi Arkajċi u Klassiċi. Is-santwarju ta' Apollo f'Delos attira l-pellegrini mill-Greċja kollha, u b'hekk Delos saret port kummerċjali għani. Wara d-69 Q.K. Delos qabdet it-triq tan-niżla.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/530/|titlu=Delos|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Monasteri ta' [[Monasteru ta' Daphni|Daphni]], [[Monasteru ta' Hosios Loukas|Hosios Loukas]] u [[Nea Moni]] ta' Chios
|[[Stampa:20090803_hosiosloukas12.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20090803_hosiosloukas12.jpg|alt=Inner courtyard of Hosious Loukas|150x150px]]
|il-Greċja Ċentrali, Attika, it-Tramuntana tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]]
38°24′0″N 22°45′0″E
|kulturali:
(i), (iv)
|3.70 (9.1)
|1990
|Dawn it-tliet monasteri, għalkemm jinsabu f'partijiet differenti tal-Greċja, huma eżempji rappreżentattivi tal-perjodu nofsani tal-arkitettura reliġjuża Biżantina u jaqsmu l-istess karatteristiċi estetiċi. It-tliet knejjes kollha għandhom pjanta ottagonali; Nea Moni għandha għamla ottagonali sempliċi filwaqt li ż-żewġ knejjes l-oħra għandhom spazju ċentrali mdawwar b'sensiela ta' niċeċ. Il-monasteri ġew imżejna b'opri tal-irħam u bil-mużajk fis-sekli 11 u 12 (fl-istampa hemm il-Monasteru ta' Hosios Loukas).&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/537/|titlu=Monasteries of Daphni, Hosios Loukas and Nea Moni of Chios|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pythagoreion u Heraion ta' Samos|''Pythagoreion'' u ''Heraion'' ta' Samos]]
|[[Stampa:Heraion_of_Samos.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Heraion_of_Samos.jpg|alt=A free standing column and ruins around|150x150px]]
|it-Tramuntana tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]]
37°41′27″N 26°56′36″E
|kulturali:
(ii), (iii)
|668 (1,650)
|1992
|Il-gżira ta' Samos għandha pożizzjoni strateġika fil-Baħar Eġew qrib l-Asja Minuri. Kienet setgħa nawtika u kummerċjali qawwija, u laħqet il-quċċata tagħha fis-seklu 6 Q.K. Is-sit jikkonsisti mill-belt iffortifikata antika (''Pythagoreion'') u mit-Tempju antik ta' [[Ħera]] (''Heraion''). Samos hija marbuta ma' [[Filosofija|filosfi]] u matematiċi importanti tad-dinja tal-qedem, fosthom [[Pitagora]], [[Epikurju]] u [[Aristarku]] ta' Samos.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/595|titlu=Pythagoreion and Heraion of Samos|sit=UNESCO}}&lt;/ref&gt;
|-
!Sit Arkeoloġiku ta' [[Aigai]] (Vergina)
|[[Stampa:Facade_of_Philip_II_tomb_Vergina_Greece.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Facade_of_Philip_II_tomb_Vergina_Greece.jpg|alt=Facade of Philip 2 of Macedon tomb in Vergina, Greece. The door is made of marble and the order is doric.|150x150px]]
|Maċedonja Ċentrali, il-[[Greċja]]
40°28′17″N 22°19′6″E
|kulturali:
(i), (iii)
|1,421 (3,510)
|1996
|Il-belt antika ta' Aigai kienet l-ewwel [[belt kapitali]] tar-Renju tal-Maċedonja. Minbarra l-palazz monumentali, imżejjen b'mod lussuż bil-mużajk u bl-istukko mpitter, is-sit jinkludi sit funebri b'iktar minn 300 tumbata tal-ħamrija, li wħud minnhom imorru lura għas-seklu 11 Q.K. Waħda mit-tumbati tal-ħamrija ġiet identifikata bħala dik ta' [[Filippu II]] tal-Maċedonja, missier [[Alessandru l-Kbir]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/780/|titlu=Archaeological Site of Aigai &amp;#x28;modern name Vergina&amp;#x29;|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Sit Arkeoloġiku ta' [[Mycenae]] u [[Tiryns]]
|[[Stampa:Lions-Gate-Mycenae.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lions-Gate-Mycenae.jpg|alt=The Lion Gate at Mycenae. Two lions on the portal.|150x150px]]
|Peniżola Peloponniża, il-[[Greċja]]
37°44′0″N 22°45′0″E
|kulturali:
(i), (ii), (iii), (iv), (vi)
|—
|1999
|Mycenae u Tiryns kienu l-iżjed żewġ bliet importanti tal-Greċja Miċenjana, u ffjorixxew bejn is-sekli 15 u 12 Q.K. Il-bliet kienu ekonomiji bil-palazzi b'arkitettura monumentali, bħad-Daħla tal-[[Iljun|Iljuni]] u t-Teżor ta' Atreus. It-Tavli Lineari B huma l-ewwel xhieda tal-[[lingwa Griega]]. Iż-żewġ bliet huma kkollegati mal-ġrajjiet epiċi ta' [[Omeru]], l-''[[Ilijade]]'' u l-''[[Odissea]]'', li influwenzaw il-letteratura u l-arti Ewropej minn dak iż-żmien 'l hawn.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/941/|titlu=Archaeological Sites of Mycenae and Tiryns|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku (Chorá) bil-Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu u l-Għar tal-Apokalissi fil-Gżira ta' [[Pátmos]]
|[[Stampa:Chora_di_Patmos_con_il_Monastero_di_San_Giovanni_&quot;il_teologo&quot;.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chora_di_Patmos_con_il_Monastero_di_San_Giovanni_%22il_teologo%22.JPG|alt=Monastery in dark stone, white houses below|150x150px]]
|in-Nofsinhar tal-[[Baħar Eġew|Eġew]], il-[[Greċja]]
37°18′0″N 26°33′0″E
|kulturali:
(iii), (iv), (vi)
|—
|1999
|Il-Monasteru ta' San Ġwann it-Teologu huwa ddedika lil [[San Ġwann Appostlu u Evanġelista|San Ġwann]] li kiteb il-Vanġelu u l-Apokalissi fuq il-gżira ta' Pátmos, skont it-tradizzjoni Kristjana. Ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 10 u minn dak iż-żmien 'l hawn kien post tal-pellegrinaġġi u tat-tagħlim Ortodoss Grieg. L-insedjament antik ta' Chorá, assoċjat mal-monasteru, fih bosta binjiet reliġjużi u lajċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/942/|titlu=The Historic Centre &amp;#x28;Chor&amp;aacute;&amp;#x29; with the Monastery of Saint-John the Theologian and the Cave of the Apocalypse on the Island of P&amp;aacute;tmos|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Ċentru Storiku ta' [[Korfù]]
|[[Stampa:Corfu_town.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corfu_town.jpg|alt=View of Corfu from above, a fort in the background|150x150px]]
|[[Korfù]], il-Gżejjer Joniċi, il-[[Greċja]]
39°37′26″N 19°55′39″E
|kulturali:
(iv)
|70 (170)
|2007
|L-għeruq taċ-Ċentru Storiku ta' Korfù, fil-gżira bl-istess isem, imorru lura għas-seklu 8 Q.K. Il-belt tinsab fid-daħla tal-[[Baħar Adrijatiku]] u kienet importanti għad-difiża tal-interessi marittimi tar-Repubblika tal-Venezja kontra l-Imperu Ottoman. L-inġiniera Venezjani bnew tliet fortijiet fil-belt. Il-binjiet taċ-ċentru storiku tal-belt huma fil-biċċa l-kbira mill-perjodu Venezjan u mis-seklu 19, meta l-gżira kienet parti mill-protettorat [[Renju Unit|Brittaniku]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/978/|titlu=Old Town of Corfu|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
!Sit Arkeoloġiku ta' [[Philippi]]
|[[Stampa:Ancient_Theatre,_built_by_Philip_II_in_the_4th_century_BC_and_later_reconstructed_by_the_Romans,_Philippi_(7272297822).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ancient_Theatre,_built_by_Philip_II_in_the_4th_century_BC_and_later_reconstructed_by_the_Romans,_Philippi_(7272297822).jpg|alt=Greek theatre, photo taken from the stands|150x150px]]
|il-Lvant tal-Maċedonja u Traċja, il-[[Greċja]]
|kulturali:
(iii), (iv)
|—
|2016
|Philippi ġiet stabbilita fit-356 Q.K. minn Filippu II tal-Maċedonja. Il-belt kienet waqfa tul il-''Via Egnatia'' u s-sit tal-Battalja ta' Philippi fit-42 Q.K. Ir-Rumani sawruha mill-ġdid f'&quot;[[Ruma]] żgħira&quot;, u żiedu binjiet pubbliċi, inkluż Forum, mal-binjiet Ellenistiċi. Wara żjara minn [[Pawlu l-Appostlu|Pawlu l-appostlu]] għall-ħabta tad-49-50 [[WK|W.K]]., il-belt saret ċentru bikri tal-fidi Kristjana, kif joħroġ fid-dieher mill-fdalijiet ta' bażiliki Kristjani u knisja ottagonali.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1517/|titlu=Archaeological Site of Philippi|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Formazzjonijiet u Għerien Karstiċi Evaporitiċi tar-Reġjun ta' Emilia Romagna]]
|[[File:Calanco-monte-calvo.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Calanco-monte-calvo.jpg|alt=Rocky barren landscape with some trees in the background|150x150px]]
|diversi siti, l-[[Italja]]
|naturali: (viii)
|—
|2023
|Dan is-sit huwa magħmul minn erba' żoni b'formazzjonijiet karstiċi evaporitiċi, żewġ żoni b'anidriti Triassiċi, u żewġ żoni bil-ġibs Messinjan (pereżempju tal-Park tal-Ġibs ta' [[Bolonja|Bologna]] fl-istampa). Hemm iżjed minn 700 għar b'firxa wiesgħa ta' karatteristiċi karstiċi b'minerali rari. Fihom jgħixu wkoll diversi speċijiet ta' pjanti, bosta minnhom fil-periklu ta' estinzjoni.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1692/|titlu=Evaporitic Karst and Caves of Northern Apennines|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-23}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Siti Preistoriċi ta' Menorca]]
|{{sort|1560|[[File:Tudons01.jpg|150px|Naveta des Tudons]]}}
|Menorca, Gżejjer Baleariċi, [[Spanja]]
|kulturali: (iii), (iv)
|—
|2023
|&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1528/|titlu=Prehistoric Sites of Talayotic Menorca|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Pajsaġġ Kulturali ta' Zagori]]
|[[File:GR-vikos-br-2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GR-vikos-br-2.jpg|alt=A stone bridge across dry stream|150x150px]]
|Epirus, il-[[Greċja]]
|kulturali: (v)
|—
|2023
|Il-pajsaġġ kulturali tul ix-xmara Voidomatis fil-muntanji Pindus jinkludi 45 villaġġ tal-ġebel. Il-villaġġi huma kkollegati ma' xulxin permezz ta' network ta' mogħdijiet u ta' pontijiet tal-ġebel (fl-istampa) tul l-art imħarbta tas-sit.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1695/|titlu=Zagori Cultural Landscape|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-09-24}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Via Appia|''Via Appia''. ''Regina Viarum'']]
|[[Stampa:Appian_Way.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Appian_Way.jpg|alt=Roman road, trees and plants around|150x150px]]
|diversi siti minn Ruma sa Brindisi
|kulturali: (iii), (iv), (vi)
|—
|2024
|''Via Appia'' kienet waħda mill-ewwel u mill-iżjed toroq Rumani importanti strateġikament. Inbniet fit-312 Q.K., u tikkollega lil Ruma ma' Brindisi. Kienet rivoluzzjonarja fid-disinn tat-toroq, tgħaddi minn għadd ta' rħula, u fiha diversi pontijiet u akkwedotti. Kienet pavimentata b'ċangaturi maħduma tal-bażalt mwaħħlin qrib xulxin, u kienet pubblika u mingħajr nollijiet. Kienet tintuża sal-Medju Evu, u wara għadd ta' rinnovazzjonijiet, kienet tintuża anke f'perjodi li ġew wara. Fl-istampa tidher is-sezzjoni f'Casal Rotondo.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1708|titlu=Via Appia|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2024-07-29}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Għar ta' Vjetrenica]], Ravno
|[[Stampa:Vjetrenica_Cave.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vjetrenica_Cave.JPG|alt=Entrance to a cave protected by a fence|150x150px]]
|Ravno
|naturali: (x)
|—
|2024
|Vjetrenica (li tfisser &quot;l-għar tar-riħ&quot;) huwa l-ikbar għar fil-Bożnija-Ħerzegovina. Matul l-iktar partijiet sħan tas-sena, l-arja kiesħa tonfoħ mid-daħla tiegħu. L-għar huwa post importanti għall-bijodiversità u fih instabu l-fossili ta' [[Karnivoru|karnivori]] preistoriċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1673|titlu=Vjetrenica Cave, Ravno|sit=whc.unesco.org|data-aċċess=2024-07-29}}&lt;/ref&gt;
|-
![[Domus de Janas|Tradizzjoni Funebri fil-Preistorja tas-Sardenja – id-Domus de Janas]]
|[[Stampa:Lotzorai domus de janas 2.jpg|nofs|bla_tilar]]
|diversi siti
|2025
|iii, (kulturali)
|Id-Domus de Janas huma tipi ta' oqbra pre-Nuraġiċi mħaffra fil-blat li jinsabu f'Sardenja. Jikkonsistu f'diversi kompartimenti mħaffrin fil-blat mill-poplu ta' San Ciriaco tul il-kulturi ta' Ozieri u kulturi sussegwenti, b'konfigurazzjoni li tixbaħ dik ta' djar.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1730/|titlu=Funerary Tradition in the Prehistory of Sardinia &amp;ndash; The domus de janas|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2025-07-23}}&lt;/ref&gt;
|
|-
![[Palazzi Minojċi]]
|[[Stampa:Knossos_-_North_Portico_02.jpg|nofs|bla_tilar]]
|Kreta
|2025
|ii, iii, iv, vi (kulturali)
|&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1733|titlu=Palazzi Minojċi}}&lt;/ref&gt;
|
|}

== Ara wkoll ==

* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bożnija-Ħerzegovina]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kroazja]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Montenegro]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Maċedonja ta' Fuq]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Serbja]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Slovenja]]
* [[Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fi Spanja]]
* Il-[[Belt tal-Vatikan]] hi minnha nnifisha Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

== Referenzi ==
[[Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji]]
[[Kategorija:Ewropa tan-Nofsinhar]]
&lt;references /&gt;{{Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ewropa}}{{Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji}}</text>
      <sha1>bzn1o4j0lnyalkkx42rex0drbyu89ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30910</id>
    <revision>
      <id>333326</id>
      <parentid>326662</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:Mġarr]]; added [[Category:L-Imġarr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="344vymdyv1ly4bzm8wvy7z4y05i63qx" xml:space="preserve">[[Stampa:Gilbert Borg (2).jpg|alt=Il-faċċata tal-Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria|daqsminuri|Il-faċċata tal-Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria]]
Il-'''Knisja tal-Madonna ta' Hodegetria''' magħrifa ukoll bħala l-'''Kappella tal-Madonna ta' Itria''', hija knisja żgħira fl-inħawi ta' Binġemma l-[[Mġarr]], [[Malta]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://parrocci.knisja.mt/knisja/knisja-tal-madonna-ta-hodegitria-ta-bingemma/|titlu=Knisja tal-Madonna ta’ Hodegitria (Ta’ Binġemma)|sit=Parishes - Archdiocese of Malta|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2023-11-12|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230207213614/https://parrocci.knisja.mt/knisja/knisja-tal-madonna-ta-hodegitria-ta-bingemma/|arkivju-data=2023-02-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Storja ==
Kappella oħra ddedikata lill-[[Hodegetria|Madonna ta' l-Odegetria]] kienet oriġinarjament inbniet fil-qrib fl-1600 minn Giovanni Maria Xara, sid l-art f'dawk l-inħawi. Din il-kappella ma nżammetx sew u fl-1658, l-Isqof [[Miguel Jerónimo de Molina]] ordna li tiġi dekonsakrata. In-neputi ta’ Xara, Staninslaw, irkupra l-ġebel minn din il-knisja ċkejkna fl-1680 u beda jibni oħra xi ftit ikbar ftit metri ‘l bogħod. Il-baruni iż-żgħir u l-werrieta tiegħu ipprovdew appoġġ finanzjarju sħiħ għall-bini u l-manutenzjoni kollha ta' din l-kappella li għadha tiffunżjonha fi żmienna.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://www.kappellimaltin.com/Il-Kappelli/Sett02/MGR_Tal-Itria/mgr_tal-itria.html|titlu=MGR Tal-Itria|isem=Joe|awtur=Brincat|sit=www.kappellimaltin.com|data-aċċess=2023-11-12}}&lt;/ref&gt; L-ismijiet u d-dati ewlenin ta' din l-istorja hija iddokumentata fi skrizzjoni tal-irħam ġewwa l-knisja stess.

Il-kappella l-ġdida żammet id-dedikazzjoni oriġinali lill-Hodegetria, li kien titlu popolari għall-knejjes fis-seklu sittax u sbatax, minħabba l-assoċjazzjoni ordni ta' San Bażilju mad-devozzjoni ortodossa lejn il-''Madonna Odegitria'' (jiġifieri, &quot;il-Verġni Marija li turi t-triq&quot;), li waqqafet ukoll sit monastiku fil-[[Wied l-Itria|Wied ta' Itria]] fin-Nofsinhar tal-[[Italja]].{{Bżonn refererenza}}

== Struttura arkitettonika ==
Il-kappella tikkonsisti mill-knisja, [[sagristija]] żgħira mibnija fuq il-ġenb tal-knisja, u li għandha bieb għal barra, u kamra żgħira fuq is-sagristija, li kienet maħsuba bħala kwartieri privati għall-qassis li jieħu ħsieb il-kappella. Mill-materjali tal-kostruzzjoni, inkluż travu tal-azzar, jidher li s-sagristija u l-kamra ta’ fuqha nbnew xi żmien wara l-kappella, iżda mhux magħruf eżatt meta seħħ dan.

Il-binja tinsab fit-tarf ta’ irdum tal-blat ta’ Wied Binġemma, immedjatament fuq qabar Puniku. Viċin il-knisja hemm ukoll il-[[Victoria Lines]].

Il-knisja għandha [[Parvise|zuntier]] żgħir, b'erba' tarġiet fin-nofs li jwasslu għad-daħla prinċipali. Żewġ twieqi żgħar tal-ħġieġ jippermettulek tara ġewwa l-knisja anke meta l-bieb ikun magħluq. Il-faċċata u l-bqija tal-bini huma pjuttost sempliċi. Fuq il-bieb hemm tieqa tonda, u fuq din it-tieqa hemm l-arma tal-Baruni Stanislaw Xara, li bena din il-knisja. Fuq il-knisja hemm kampnar żgħir b'arkata b'salib fuqu, u [[Qanpiena tal-Knisja|qanpiena]] tal-bronż. Fil-kantunieri tal-faċċata, fin-naħa ta’ fuq, hemm disinji trijangolari tal-ġebel li jagħtu lill-kappella l-karatteristika li tingħaraf li tiddistingwiha minn kamra tal-ġebel ordinarja mibnija f’żona rurali.

Fuq ġewwa il-bini hija wkoll pjuttost sempliċi, b’artal wieħed tal-ġebel u ieħor tal-injam evidentament miżjud fl-aħħar parti tas-seklu għoxrin. Hemm pittura waħda kbira [[ex-voto]] mdendla fuq l-artal. L-uniċi xbihat reliġjużi oħra fil-knisja huma l-[[Stazzjonijiet tas-Salib|istazzjonijiet tas-salib]], li kienu mogħtija mill-Kontessa Marija Antonia Sant permezz ta’ digriet papali fit-28 ta’ Diċembru 1870.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Amministrazzjoni ==
Għalkemm il-knisja taqa' fil-ġuriżdizzjoni tal-Parroċċa tal-Imġarr, il-knisja hija amministrata mis-[[Soċjetà Missjunarja ta’ San Pawl (Malta)|Soċjetà Missjunarja ta’ San Pawl]], li kull nhar ta’ Sibt filgħaxija u Ħadd filgħodu tagħmel quddiesa hemmhekk. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.parroccatalimgarr.com/hinijet-tal-quddies/|titlu=Ħinijet tal-quddies – Parroċċa Santa Marija Mtellgħa s-Sema, l-Imġarr|lingwa=mt-MT|data-aċċess=2024-10-02}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi ==
&lt;references /&gt;
[[Kategorija:L-Imġarr]]
[[Kategorija:Knejjes tal-ġebel tal-ġir f'Malta]]
[[Kategorija:Knejjes Kattoliċi Rumani f'Malta]]</text>
      <sha1>344vymdyv1ly4bzm8wvy7z4y05i63qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nies Maltin li mietu fl-2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34089</id>
    <revision>
      <id>333308</id>
      <parentid>333226</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T20:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ottubru */ +ref</comment>
      <origin>333308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70586" sha1="4octznh1rxcu40ftuagr6hjlov1p1ty" xml:space="preserve">'''Din hija lista ta' nies notevoli Maltin li mietu fl-2026.'''

F'din il-lista jidhru biss ismijiet ta' nies li l-mewt tagħhom hija kkonfermata peremezz ta' rapport/i minn sorsi verifikabbli. Żidiet bla referenza għal sors verifikabbli jitneħħew minn hawn u jitpoġġew fil-[[Diskussjoni:Nies Maltin li mietu fl-2026|paġna ta' diskussjoni]] sakemm jiġu verifikati sew. 

Dwar kull persuna jinġabru biss dawn id-dettalji hawn:

* Data: Isem u Kunjom, età (jew &quot;??&quot; meta din mhux magħrufa), għal xiex inhi magħrufa l-persuna, kawża tal-mewt (m'għandu jiddaħħal xejn meta mhux magħrufa uffiċjalment) - tagħrif ieħor f'każ ta' persuna li mhux inkluża f'Wikidata (eż. data tat-twelid), referenzi (għandu jkun hemm aktar minn waħda f'każ ta' nies aktar notevoli)

'''''Nota:''' id-data tal-mewt m'għandix tkun dik ta' meta tħabbret imma ta' meta seħħet.''

----

== Jannar ==

* 2: [[Tony Carr]], 98, mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tony-carr-pioneering-maltese-jazz-drummer-dies.1121949|titlu=Tony Carr, Maltese jazz drummer to the stars, dies|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-01-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-perkussjonist-tony-carr-george-caruana-jmut-fl-eta-ta-98-sena/|titlu=Il-perkussjonist Tony Carr (George Caruana) jmut fl-età ta’ 98 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/01/02/tony-carr-passes-away/|titlu=Renowned Maltese drummer, Tony Carr, passes away aged 98|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-01-02|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/138938/maltese_jazz_great_tony_carr_dies_aged_98|titlu=Maltese jazz great Tony Carr dies aged 98|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=2 Jannar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-02/local-news/Maltese-jazz-legend-Tony-Carr-passes-away-aged-98-6736286044|titlu=Maltese jazz legend, Tony Carr, passes away aged 98 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-ta-98-sena-d-drummer-malti-tony-carr/|titlu=Imut ta' 98 sena d-drummer Malti Tony Carr|data=2026-01-02|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-ta-98-sena-d-drummer-famuz-malti-tony-carr-li-daqq-mal-akbar-stilel-muzikali/|titlu=Imut ta’ 98 sena d-drummer famuż Malti Tony Carr li daqq mal-akbar stilel mużikali|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=3 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.melodija.eu/post/tony-carr-george-caruana-maltese-jazz-pioneer-dies-at-98|titlu=Tony Carr (George Caruana): Maltese Jazz Pioneer Dies at 98|kunjom=Mifsud|isem=Noel|data=2026-01-05|sit=Melodija|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.sussexexpress.co.uk/news/fond-tribute-on-death-of-drummer-who-played-with-the-greats-5465983|titlu=Fond tribute on death of drummer who played with the greats|kunjom=Hewitt|isem=Phil|data=2026-01-10|sit=SussexWorld|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-10}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[George Spiteri]], 90, mużiċist u l-ewwel leader tal-[[Orkestra Filarmonika ta' Malta]] (twieled: 20 ta’ Lulju 1935) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-6-2026.1122080|titlu=Announcements − January 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-george-spiteri-l-ewwel-leader-tal-orkestra-filarmonika-ta-malta/|titlu=Imut George Spiteri, l-ewwel leader tal-Orkestra Filarmonika ta’ Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/reel/1540894257190704/?t=49|titlu=MPO: Protagonisti - George Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Joe Julian|data=6 Jannar 2026|sit=Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/a-real-gentleman-good-musician-violinist-george-spiteri-dies-aged-90.1122103|titlu='A real gentleman': trailblazing violinist George Spiteri dies at 90|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-01-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;
* 6: [[Thomas Farrell]], 89, għalliem u l-ewwel sindku ta' Ħaż Żabbar &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/thomas-farrell-first-mayor-zabbar-dies-aged-89.1122141|titlu=Thomas Farrell, first mayor of Żabbar, dies aged 89|kunjom=|isem=|data=2026-01-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Paul Chetcuti Caruana]], 77, tabib u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-deputat-laburista-t-tabib-paul-chetcuti-caruana/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Deputat Laburista t-Tabib Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=14 Jannar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-mp-paul-chetcuti-caruana-dies.1122497|titlu=Mosta doctor Paul Chetcuti Caruana, targeted by 1977 letter bomb, dies aged 77|kunjom=Calleja|isem=Claudia|data=2026-01-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-01-14/local-news/Paul-Chetcuti-Caruana-who-survived-letter-bomb-attempt-in-1977-dies-6736286334|titlu=Paul Chetcuti Caruana, who survived letter-bomb attempt in 1977, dies - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-01-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/parliament-pays-tribute-mosta-doctor-pl-mp-paul-chetcuti-caruana.1123482|titlu=Parliament pays tribute to Mosta doctor and PL MP Paul Chetcuti Caruana|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-02-02|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-02}}&lt;/ref&gt;
* 20: [[Matthew Wismayer]], 53, fundatur ta' Schools for Africa (Malta) Foundation &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/matthew-wismayer-schools-africa-foundation-entrepreneur-dies.1122791|titlu=Matthew Wismayer, who turned a cancer diagnosis into inspiration, dies aged 53|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-01-20|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-matthew-wismayer-il-mohh-wara-progett-biex-jigu-meghjuna-tfal-fl-afrika/|titlu=Imut Matthew Wismayer, il-moħħ wara proġett biex jiġu megħjuna tfal fl-Afrika|kunjom=|isem=|data=2026-01-20|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/malta/founder-of-prince-princess-malta-matthew-wismayer-passes-away/|titlu=Founder Of 'Prince &amp; Princess Malta' Matthew Wismayer Passes Away|kunjom=Spiteri|isem=Rebecca Scalvini|data=2026-01-20|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/matthew-wismayer-passes-away-aged-53|titlu=Maltese Entrepreneur Matthew Wismayer passes away at 53|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-21-2026.1122811|titlu=Announcements – January 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt; 
* 20: [[George Callus]], 88, ko-fundatur tal-Comtec (twieled: 8 ta' Settembru 1937) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/comtec-co-founder-george-callus-has-passed-away|titlu=Comtec Co-Founder George Callus has passed away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ir-ragel-ta-amy-callus-orlando-mrs-axiak-ta-simpatici/|titlu=Imut ir-raġel ta’ Amy Callus Orlando, Mrs Axiak ta’ Simpatiċi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Jannar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/nimmissjak-immens-ghaziz-l-attrici-amy-callus-thabbar-it-telfa-ta-zewgha-george/|titlu=&quot;Nimmissjak Immens, Għażiż&quot; - L-Attriċi Amy Callus Tħabbar It-Telfa Ta' Żewġha George|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-01-22|lingwa=mt|data-aċċess=2026-01-22}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-january-23-2026.1122923|titlu=Announcements – January 23, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-01-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;

== Frar ==

* 4: [[Alfred Abela]], 80, eks-assistent kummissarju tal-pulizija &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-assistent-kummissarju-tal-pulizija-alfred-abela/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Assistent Kummissarju tal-Pulizija Alfred Abela|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Philip Farrugia Randon]], 76, avukat u kittieb li ħoloq il-karattru ta' Puttinu &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dedicated-patriot-philip-farrugia-randon-dies.1123612|titlu='Dedicated patriot' Philip Farrugia Randon dies|kunjom=|isem=|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-6-2026.1123652|titlu=Announcements − February 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-dr-philip-farrugia-randon-avukat-u-awtur-li-holoq-il-karattru-puttinu/|titlu=Imut Dr Philip Farrugia Randon, avukat u awtur li ħoloq il-karattru Puttinu|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-02-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-philip-farrugia-randon.1124083|titlu=Appreciation: Philip Farrugia Randon|kunjom=De Bono|isem=Anthony|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Helen Micallef]], 75, kantanta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/helen-micallef-eurovision-1972-singer-dies-aged-75.1123643|titlu=Helen Micallef, Eurovision 1972 singer, dies aged 75|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-02-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-helen-micallef-l-ewwel-maltija-fil-eurovision/|titlu=Tmut Helen Micallef, l-ewwel kantanta Maltija fil-Eurovision|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=5 Frar 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/139589/veteran_singer_helen_micallef_dies_aged_75|titlu=Veteran singer Helen Micallef dies aged 75|kunjom=Meilak|isem=Nicole|data=5 Frar 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/helen-micallef-tinghata-l-ahhar-tislima-ghada-s-sibt/|titlu=Helen Micallef tingħata l-aħħar tislima għada s-Sibt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=6 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-05/local-news/Helen-Micallef-first-Maltese-woman-at-Eurovision-dies-at-75-6736286990|titlu=Helen Micallef, first Maltese woman at Eurovision, dies at 75 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/iccelebrata-l-hajja-tal-kantanta-helen-micallef/|titlu=Iċċelebrata l-ħajja tal-kantanta Helen Micallef|kunjom=Falzon|isem=Anton|data=7 Frar 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 8: [[Paul Aquilina]], 94, Ġiżwita Malti bbażat fl-Indja &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-fr-paul-aquilina-l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja/|titlu=Imut Fr Paul Aquilina – l-aħħar Ġiżwita Malti fl-Indja|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=8 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ahhar-patri-gizwita-malti-fl-indja-jkanta-l-ghanjiet-tal-milied/|titlu=L-aħħar Patri Ġiżwita Malti fl-Indja jkanta l-Għanjiet tal-Milied|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=25 Diċembru 2025|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mort-l-indja-biex-narah-jordna-sacerdot-u-kantajt-bil-malti-waqt-il-funeral-ta-fr-aquilina/|titlu=“Mort l-Indja nara żagħżugħ jiġi ordnat qassis, u spiċċajt inkanta bil-Malti fil-funeral ta’ Fr Aquilina”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-15-2026.1124084|titlu=Announcements – February 15, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Lina Brockdorff|Lina Brockdorff,]] 95, kittieba &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/awardwinning-writer-lina-brockdorff-dies-aged-96.1123850|titlu=Novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95|kunjom=Borg|isem=Emma|data=2026-02-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-awtrici-lina-brockdorff-fl-eta-ta-95-sena/|titlu=Tmut l-awtriċi Lina Brockdorff fl-età ta' 95 sena|data=2026-02-10|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tax-xandara-u-l-kittieba-lina-brockdorff/|titlu=Tħabbret il-mewt tax-xandara u l-kittieba Lina Brockdorff|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=10 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-02-10/local-news/Maltese-novelist-and-playwright-Lina-Brockdorff-dies-aged-95-6736287109|titlu=Maltese novelist and playwright Lina Brockdorff dies aged 95 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-10}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Achille Cauchi]], 86, monsinjur Għawdxi, ħu l-Isqof [[Nikol Cauchi]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-monsinjur-achille-cauchi/|titlu=Imut Monsinjur Achille Cauchi|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/mons-achille-cauchi-10-02-2026|titlu=Mons. Achille Cauchi - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Laurence Grech]], 77, ġurnalist u eks-editur tas-Sunday Times of Malta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-times-malta-editor-laurence-grech-dies-aged-77.1124107|titlu=Former Times of Malta editor Laurence Grech dies, aged 77|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-02-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-laurence-grech-il-ggant-tal-gurnalizmu-l-eks-editur-tat-times-of-malta/|titlu=Imut Laurence Grech, “il-ġgant tal-ġurnaliżmu”, l-eks-editur tat-Times of Malta|data=15 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-february-16-2026.1124125|titlu=Announcements – February 16, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-02-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/laurence-grech-15-02-2026|titlu=Laurence Grech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Esmeralda Galea Camilleri]], 37, mużiċista &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mahsuda-bil-mewt-tal-muzicista-brava-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=Ħafna Maħsuda Bil-Mewt Tal-Mużiċista Brava Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-02-16|lingwa=mt|data-aċċess=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/kont-titpaxxa-tismaghha-tmut-il-muzicista-esmeralda-galea-camilleri/|titlu=“Kont titpaxxa tismagħha” – tmut il-mużiċista Esmeralda Galea Camilleri|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=16 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 16: [[Mario Bonnici]], 76, kantant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-kanzunetta-li-kont-iddedikaktli-se-tibqa-fqalbi-imut-il-kantant-mario-bonnici/|titlu=“Il-kanzunetta li kont iddedikajtli se tibqa’ f’qalbi” – imut il-kantant Mario Bonnici|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 18: [[Julian Attard]], 44, amministratur tal-futbol ma' [[Marsaxlokk FC]] u [[Floriana FC]] (twieled fis-27 ta' Novembru 1981) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/02/18/former-marsaxlokk-and-floriana-fc-administrator-julian-attard-dies/|titlu=Former Marsaxlokk and Floriana FC administrator Julian Attard dies|kunjom=Lia|isem=Gianluca|data=2026-02-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/hallejtna-kmieni-wisq-habib-imut-julian-attard-tat-tim-tal-futbol-ta-marsaxlokk/|titlu=“Ħallejtna kmieni wisq ħabib” – imut Julian Attard, tat-tim tal-futbol ta’ Marsaxlokk|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Frar 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 23: [[Manuel Casha]], 81, mużiċist, kittieb, u folklorista &lt;ref&gt; {{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-muzicist-manuel-casha-fl-awstralja/ |sit=ONEnews|data=24 Frar 2026|isem=Josef|kunjom=Caruana|lingwa=mt|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u mużiċist Manuel Casha fl-Awstralja}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Mario Buhagiar]], 81 professur tal-istorja tal-arti &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/mario-buhagiar-founder-art-history-department-dies-aged-81.1124795|titlu=Mario Buhagiar, founder of art history department dies aged 81|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-03-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/03/02/prof-mario-buhagiar/|titlu=Founder of the arts History Department – Professor Mario Buhagiar passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2 Marzu 2026|sit=The Maltese Herald|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;

== Marzu ==

* 8: [[Joseph Gatt (Caritas)|Joseph Gatt]], 81, pijunier fir-riabilitazzjoni tad-drogati f'Malta &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-gatt-drug-rehabilitation-pioneer-dies-aged-81.1125168|titlu=Joseph Gatt, drug rehabilitation pioneer, dies aged 81|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/segwi-meta-konna-fl-infern-habba-d-droga-joe-kien-anglu-kustodju/|titlu=Segwi: “Meta konna fl-infern ħabba d-droga Joe kien anġlu kustodju”|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=9 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 13: [[Luciano Bonello Bianco]], 72, propjetarju ta' Luciano Restaurant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url= https://timesofmalta.com/article/announcements-march-15-2026.1125478 |titlu=Announcements|sit=Times of Malta|data-aċċess=2026-03-15}}&lt;/ref&gt;
* 21: [[Charles Micallef St John]], 81, kittieb u eks-kunsillier tal-Gżira &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-awtur-charles-micallef-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St John|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=21 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/21/imut-l-awtur-chaf-st-john/|titlu=Imut l-awtur Charles Micallef St. John|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-03-21|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;
* 22: [[Calvin Brincat]], 32, parteċipant fil-programm tat-television ''Hazzzard'', kanċer &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-calvin-brincat-li-ggieled-2-tipi-ta-kancer-u-kien-ippartecipa-fhazzzard/|titlu=Imut Calvin Brincat li ġġieled 2 tipi ta' kanċer u kien ipparteċipa f'HazZzard|data=2026-03-23|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-iz-zaghzugh-calvin-brincat-ta-hazzzard/|titlu=Imut iż-żagħżugħ Calvin Brincat ta’ HazZzard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=23 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-paid-truly-sensitive-soul-cancer-patient-calvin-brincat.1125893|titlu=Tributes paid to 'truly sensitive soul', cancer victim Calvin Brincat|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-03-23|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-23}}&lt;/ref&gt;
* 29: [[Elio Lombardi]], 92, kittieb u direttur tal-films &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/prolific-filmmaker-author-elio-lombardi-dies-aged-92.1126197|titlu=Prolific film-maker, author Elio Lombardi dies aged 92|kunjom=|isem=|data=2026-03-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-awtur-tal-kotba-u-direttur-tal-films-elio-lombardi/|titlu=Imut l-awtur tal-kotba u direttur tal-films Elio Lombardi|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-03-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/03/29/tithabbar-il-mewt-ta-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Elio Lombardi fl-età ta' 92 sena|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-03-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kittieb-u-attur-elio-lombardi-fl-eta-ta-92-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kittieb u attur Elio Lombardi fl-età ta’ 92 Sena|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=29 Marzu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-elio-lombardi-figura-prominenti-fil-films-u-l-letteratura-maltija/|titlu=Imut Elio Lombardi, figura prominenti fil-films u l-letteratura Maltija|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=29 Marzu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-03-29/local-news/Maltese-author-and-film-director-Elio-Lombardi-dies-aged-92-6736288379|titlu=Maltese author and film director Elio Lombardi dies aged 92 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbar-meta-se-jinghata-l-ahhar-tislima-elio-lombardi/|titlu=Tħabbar meta se jingħata l-aħħar tislima Elio Lombardi|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=1 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-elio-dejjem-gharaf-li-kien-mimli-doni-minn-alla/|titlu=Ara: “Elio dejjem għaraf li kien mimli doni minn Alla”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=8 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tinghata-l-ahhar-tislima-lil-elio-lombardi-ikona-fid-drama-maltija/|titlu=Tingħata l-aħħar tislima lil Elio Lombardi … ikona fid-drama Maltija|kunjom=Camilleri|isem=Enrique|data=8 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== April ==

* 2: [[Edmond Zarb]], 81, kittieb u mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/02/tithabbar-il-mewt-tal-muzicist-u-awtur-edmond-zarb/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-mużiċist u awtur Edmond Zarb|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-02|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tajt-kontribut-lill-kultura-maltija-imut-l-awtur-u-pjanist-edmond-zarb|titlu=“Tajt kontribut lill-kultura Maltija” – imut l-awtur u pjanist Edmond Zarb|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=2 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 6: [[Graziella Castillo]], 47, direttur tal-Aġenzija Appoġġ &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/graziella-castillo-director-agenzija-appogg-dies-aged-47.1126547|titlu=Graziella Castillo, director of Agenzija Appoġġ, dies aged 47|kunjom=|isem=|data=2026-04-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-graziella-castillo-direttrici-tal-agenzija-appogg/|titlu=Tmut Graziella Castillo – Direttriċi tal-Aġenzija Appoġġ|data=6 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 11: [[Colin Willis]], 81, eks-kummissajru Awstraljan għal Malta u attur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-13/local-news/Well-known-actor-Colin-Willis-passes-away-aged-81-6736288759|titlu=Well-known actor Colin Willis passes away aged 81 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-04-13}}&lt;/ref&gt;
* 12: [[Aurelio Belli]], 49, mużiċist u arranġatur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/musician-mpo-manager-aurelio-belli-dies-aged-49.1126829|titlu=Musician and MPO manager Aurelio Belli dies, aged 49|kunjom=Cummings|isem=James|data=2026-04-12|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://slippedisc.com/2026/04/malta-mourns-maestro-49/|titlu=Malta mourns maestro, 49|kunjom=lebrecht|isem=Norman|data=12 April 2026|sit=Slipped Disc|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-04-12/local-news/Maestro-Aurelio-Belli-dies-aged-49-6736288731|titlu=Maestro Aurelio Belli dies, aged 49 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/140933/maestro_aurelio_belli_dies_at_49_|titlu=Maestro Aurelio Belli dies at 49|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=12 April 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-il-maestro-aurelio-belli/|titlu=Imut il-Maestro Aurelio Belli|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=12 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-is-surmast-aurelio-belli/|titlu=Imut is-Surmast Aurelio Belli|kunjom=|isem=|data=2026-04-12|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-maestro-aurelio-belli-fl-eta-ta-49-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Maestro Aurelio Belli fl-età ta’ 49 sena|kunjom=Sacco Baldacchino|isem=Kimberley|data=12 April 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/12/tithabbar-il-mewt-tas-surmast-aurelio-belli/|titlu=Titħabbar il-mewt tas-Surmast Aurelio Belli|kunjom=Catania|isem=Francesco|data=2026-04-12|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/il-maestro-aurelio-belli-jinghata-l-ahhar-tislima|titlu=Tislima lill-Maestro Aurelio Belli: “Mela s-silenzju b’ħajja ta’ noti”|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=18 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Desmond Morris]], 98, etoloġista Ingliż li għex f'Malta (1968–1974) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/desmond-morris-famous-zoologist-author-painter-malta-past-dies-98.1127264|titlu=Desmond Morris, famous zoologist, author and painter with Malta past, dies at 98|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-04-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;
* 24: [[Mary Grech]], 88, attriċi u xandara &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-actress-mary-grech-dies-aged-88.1127413|titlu=Veteran actress Mary Grech dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-04-24|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-attrici-u-prezentatrici-mary-grech/|titlu=Tmut l-attriċi u preżentatriċi Mary Grech|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=24 April 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-l-eks-prezentattrici-televiziva-mary-grech/|titlu=Tmut l-eks preżentattriċi televiżiva Mary Grech|kunjom=Attard|isem=Francesca|data=2026-04-24|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/04/24/tmut-mary-grech-pijufniera-tax-xandir-u-fost-l-ewwel-ucuh-tat-televizjoni-maltija/|titlu=Tmut Mary Grech, attriċi, pijuniera tax-xandir u fost l-ewwel uċuħ tat-televiżjoni Maltija|kunjom=Abdilla|isem=Raymond|data=2026-04-24|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;

== Mejju ==

* 1: [[Dolindo Cassar]], 83, xandar u eks-president tas-[[Soċjetà Filarmonika La Stella]] u tat-[[Teatru Astra]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/tislima-lil-dolindo-cassar-li-ghadda-ghall-hajja-ta-dejjem-figura-li-halliet-marka-kbira-fil-kultura-ghawdxija/|titlu=Tislima Lil Dolindo Cassar Li Għadda Għall-Ħajja Ta’ Dejjem - Figura Li Ħalliet Marka Kbira Fil-Kultura Għawdxija|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-05-05|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.stgeorge.org.mt/events/funeral-of-dolindo-cassar/|titlu=Funeral of DOLINDO CASSAR|data=2026-05-03|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-dolindo-cassar.1129615|titlu=Appreciation: Dolindo Cassar|kunjom=Spiteri|isem=Charles|data=2026-06-08|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Noel Galea Bason]], 71, skultur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/15/imut-l-artist-noel-galea-bason/|titlu=Imut l-artist Noel Galea Bason|kunjom=|isem=|data=2026-05-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/artist-noel-galea-bason-dies-aged-71.1128464|titlu=Artist Noel Galea Bason dies aged 71|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-05-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-noel-galea-bason-furjaniz-moghni-btalenti-artistici-varji/|titlu=Imut Noel Galea Bason, Furjaniż mogħni b’talenti artistiċi varji|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=15 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Norbert Ellul Vincenti]], 88, patri Franġiskan, għalliem u kittieb &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/05/19/imut-p-norbert-ellul-vincenti-ofm/|titlu=Imut P. Norbert Ellul Vincenti OFM|kunjom=|isem=|data=2026-05-19|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-patri-norbert-ellul-vincenti/|titlu=Imut Patri Norbert Ellul Vincenti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=19 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 22: [[Franco Fenech]], 47, ko-eredi ta' Tumas Group &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/franco-fenech-22-05-2026|titlu=Franco Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=22 Mejju 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tumas-group-director-franco-fenech-dies.1128869|titlu=Tumas Group heir Franco Fenech dies|kunjom=|isem=|data=2026-05-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142011/franco_fenech_yorgen_fenechs_older_brother_passes_away|titlu=Franco Fenech, Yorgen Fenech's older brother, passes away|kunjom=Farrugia|isem=Matthew|data=22 Mejju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/05/22/franco-fenech-dies-with-drug-overdose/|titlu=Franco Fenech dies by drug overdose|kunjom=Camilleri|isem=Mark|data=2026-05-22|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-07}}&lt;/ref&gt;
* 26: [[Benny Muscat]], 86, sid ta' diversi ristorant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/goodbye-nonno-renowned-restaurateur-benny-muscat-dies.1129052|titlu='Goodbye Nonno' – renowned restaurateur Benny Muscat dies|kunjom=Debono|isem=Fiona Galea|data=2026-05-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-benny-muscat-il-qalb-wara-ta-marija-palazzo-pescatore-u-trattoria-del-nonno/|titlu=Imut Benny Muscat, il-qalb wara Ta’ Marija, Palazzo Pescatore u Trattoria del Nonno|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=26 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://rip.com.mt/obituary/benny-muscat-26-05-2026|titlu=Benny Muscat - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Rose Riolo]], 90, attriċi &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-l-eks-attrici-rose-riolo/|titlu=Tmut l-eks attriċi Rose Riolo|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=28 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-29-2026.1129195|titlu=Announcements – May 29, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-05-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-05-29}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Ray Ghigo Laferla]], ??, imprenditur u DJ &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-ray-ghigo-laferla-eks-dj-tal-griffin-u-fundatur-tal-ghigos-disco/|titlu=Imut Ray Ghigo Laferla, eks DJ tal-Griffin u fundatur tal-Ghigos Disco|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=29 Mejju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== Ġunju ==

* 4: [[Jonathan Cardona]], 47, eks-CEO tal-[[Enemalta]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-enemalta-ceo-residency-malta-head-jonathan-cardona-dies.1129476|titlu=Former Enemalta CEO, Residency Malta head Jonathan Cardona dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-eks-kap-ezekuttiv-tal-enemalta-u-residenza-malta-jonathan-cardona/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-eks Kap Eżekuttiv tal-Enemalta u Residenza Malta Jonathan Cardona|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=4 Ġunju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/142318/former_joseph_muscat_aide_jonathan_cardona_passes_away_|titlu=Former Joseph Muscat aide Jonathan Cardona passes away|kunjom=Azzopardi|isem=Karl|data=4 Ġunju 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-kap-tal-enemalta-u-tal-programm-tac-cittadinanza-jonathan-cardona/|titlu=Imut l-eks kap tal-Enemalta u tal-programm taċ-ċittadinanza Jonathan Cardona|kunjom=Camilleri|isem=Neil|data=4 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ara-il-pm-jinhasad-bil-mewt-ta-jonathan-cardona-waqt-il-gurament-tal-hatra-tal-membri-tal-kabinett/|titlu=ARA: il-PM jinħasad bil-mewt ta' Jonathan Cardona waqt il-ġurament tal-ħatra tal-membri tal-Kabinett|data=2026-06-04|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-04/local-news/CEO-of-Residency-Malta-Agency-Jonathan-Cardona-dies-6736290235|titlu=CEO of Residency Malta Agency, Jonathan Cardona, passes away - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-04}}&lt;/ref&gt;
* 5: [[Olivia Dow]]: ??, żeffiena u għalliema tal-ballet &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/renowned-ballet-teacher-olivia-dow-dies.1129558|titlu=Renowned ballet teacher Olivia Dow dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-olivia-dow.1129901|titlu=Appreciation: Olivia Dow|kunjom=Chetcuti|isem=Kristina|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
* 8: [[Antonio Briguglio]], 91, referee tal-futbol &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/sport/imut-l-ex-referee-internazzjonali-tonio-briguglio/|titlu=Imut l-ex-referee internazzjonali Tonio Briguglio|kunjom=Cossai|isem=Peter|data=2026-06-08|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/sports/football/142408/former_referee_antonio_briguglio_dies_|titlu=Former referee Antonio Briguglio dies|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sport.timesofmalta.com/2026/06/08/maltese-legendary-referee-tonio-briguglio-dies-aged-91/|titlu=Maltese legendary referee Tonio Briguglio dies, aged 91|kunjom=Camilleri|isem=Valhmor|data=2026-06-08|sit=SportsDesk|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Josephine Xuereb]], ??, attivita u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-pn-election-candidate-dies.1129912|titlu=Former PN election candidate dies|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/14/tithabbar-il-mewt-ta-josephine-xuereb/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Josephine Xuereb|kunjom=|isem=|data=2026-06-14|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-14/local-news/Former-PN-candidate-Josephine-Xuereb-dies-6736290504|titlu=Former PN candidate Josephine Xuereb dies|data=14 Ġunju 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/17/josephine-xuereb-kienet-mara-li-uzat-it-talenti-taghha-biex-tkattar-il-gid/|titlu=&quot;Josephine Xuereb kienet mara li użat it-talenti tagħha biex tkattar il-ġid&quot;|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-06-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
* 18: [[Helen Borg]], ??, eks President tal-Kunsill tal-Iskola għat-Tagħlim Tul il-Ħajja u eks Kap tal-Iskola Vincenzo Borg Brared, marda tal-Parkinson's &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/riptmut-helen-borg-eks-president-tal-kunsill-tal-iskola-ghat-taghlim-tul-il-hajja-u-eks-headteacher-ta-birkirkara/|titlu=Tmut Helen Borg, Eks President Tal-Kunsill Tal-Iskola Għat-Tagħlim Tul Il-Ħajja U Eks Headteacher Ta’ Birkirkara|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-06-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}&lt;/ref&gt; 
* 21: [[Żeppi l-Ħafi|Joseph Fenech]], 71, kriminal magħruf bħala Żeppi l-Ħafi &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/joseph-fenech-known-zeppi-lhafi-dies-aged-71.1130234|titlu=Joseph Fenech, known as Żeppi l-Ħafi, dies aged 71|kunjom=|isem=|data=2026-06-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-joseph-fenech-maghruf-bhal-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech, magħruf bħal Żeppi l-Ħafi|kunjom=Cachia|isem=Paul|data=21 Ġunju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-joseph-fenech-maghruf-bhala-zeppi-l-hafi/|titlu=Imut Joseph Fenech magħruf bħala Żeppi l-Ħafi|data=2026-06-21|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
* 22: [[Paul Fenech (kunsilleri)|Paul Fenech]], 79, kunsillier tas-Swieqi, artist u kowċ tal-basketball &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-swieqi-councillor-artist-basketball-coach-paul-fenech-dies.1130293|titlu=Former Swieqi councillor, artist and basketball coach, Paul Fenech dies aged 79|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-06-22|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/22/il-pn-isellem-il-memorja-ta-paul-fenech-li-serva-ghal-snin-twal-bhala-kunsillier-lokali-tal-pn-fi-swieqi/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta' Paul Fenech li serva għal snin twal bħala kunsillier lokali tal-PN fi Swieqi|kunjom=Borg|isem=Maria|data=2026-06-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/paul-fenech-22-06-2026|titlu=Paul Fenech - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-06-25}}&lt;/ref&gt;
* 29: [[Antoinette Miggiani]], 88, sopran u għalliema tal-kant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-is-sopran-u-ghallieam-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tmut is-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/06/29/thabbret-il-mewt-tas-sopran-u-ghalliema-tal-kant-antoinette-miggiani/|titlu=Tħabbret il-mewt tas-sopran u għalliema tal-kant Antoinette Miggiani|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/antoinette-miggiani-soprano-teacher-dies-aged-88.1130669|titlu=Antoinette Miggiani, soprano, teacher dies aged 88|kunjom=|isem=|data=2026-06-29|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-06-29/local-news/Renowned-Maltese-soprano-and-vocal-teacher-Antoinette-Miggiani-dies-aged-88-6736290961|titlu=Renowned Maltese soprano and vocal teacher Antoinette Miggiani dies aged 88|data=29 June 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/antoinette-miggiani-29-06-2026|titlu=Antoinette Miggiani|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=30 Ġunju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-antoinette-miggiani-19372026.1130913|titlu=Appreciation: Antoinette Miggiani (1937-2026)|kunjom=Said|isem=Mark|data=2026-07-05|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;

== Lulju ==

* 1: [[John Ripard Snr]], 96, baħħar Olimpiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-07-01/local-news/Sailing-icon-and-RMYC-Honorary-President-John-Ripard-Snr-Passes-Away-6736291009|titlu=Sailing icon and RMYC Honorary President John Ripard Snr dies, aged 96 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/john-ripard-snr-cofounder-rolex-middle-sea-race-dies-aged-96.1130762|titlu=John Ripard Snr, Olympian and co-founder of Rolex Middle Sea Race, dies aged 96|kunjom=Bonanno|isem=Matthew|data=2026-07-01|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/01/tithabbar-il-mewt-ta-john-ripard-pijunier-tal-ibburdjar-fmalta/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' John Ripard...pijunier tal-ibburdjar f'Malta|kunjom=|isem=|data=2026-07-01|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-3-2026.1130831|titlu=Announcements – July 3, 2026|data=3 Lulju 2026|sit=Times of Malta|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/john-c-ripard-01-07-2026|titlu=John C Ripard|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=3 Lulju 2026|sit=RIP.com.mt|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;
* 3: [[Carmen Vella]], 79, kantanta u xandara &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/tmut-carmen-vella-li-kienet-kantanta-u-xandara-ma-radju-malta/|titlu=Tmut Carmen Vella li kienet kantanta u xandara ma’ Radju Malta|data=3 Lulju 2026|sit=TVMnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-kantanta-u-xandara-carmen-vella/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-kantanta u xandara Carmen Vella|kunjom=Cini|isem=Luana|data=3 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tmut-il-kantanta-carmen-vella/|titlu=Tmut il-kantanta Carmen Vella|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=3 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/kelli-x-xorti-nipprezenta-maghha-ghal-diversi-snin-il-programm-tar-radju-maltin-biss-in-neputija-bmessagg-lil-carmen-vella-li-hallietna/|titlu=“Kelli X-Xorti Nippreżenta Magħha Għal Diversi Snin Il-Programm Tar-Radju Maltin Biss” – In-Neputija B’Messaġġ Lil Carmen Vella Li Ħallietna|kunjom=Grech|isem=Matthea|data=3 Lulju 2026|sit=Gwida|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|titlu=Farewell Carmen Vella - another icon of the Maltese song scene passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-07-04|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-04|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20260704130639/https://themalteseherald.com/2026/07/04/farewell-carmen-vella-another-icon-of-the-maltese-song-scene-passes-away/|arkivju-data=2026-07-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://sliema.news/local/carmen-vella-sliema-cabaret-legend-dies-at-79/|titlu=Carmen Vella, Sliema Cabaret Legend, Dies at 79|kunjom=Camilleri|isem=Paul|data=2026-07-04|sit=sliema.news|lingwa=en-MT|data-aċċess=2026-07-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-july-6-2026.1130957|titlu=Announcements – July 6, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-07-06|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.mt/obituary/carmen-portanier-03-07-2026|titlu=Carmen Portanier - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-08}}&lt;/ref&gt;
* 14: [[Ryan Spiteri]], 47, DJ, avvelenament aċċidentali mill-monossidu tal-karbonju &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/two-found-dead-parked-car-marsascala.1131404|titlu=Two found dead in parked car in Marsascala|kunjom=|isem=|data=2026-07-14|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/dj-woman-died-accidental-carbon-monoxide-poisoning-probe-indicates.1131419|titlu=DJ and woman died of accidental carbon monoxide poisoning|kunjom=Zammit|isem=Mark Laurence|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/tributes-dj-ryan-spiteri-following-sudden-death.1131405|titlu=Tributes to DJ Ryan Spiteri after he is found dead in car with woman|kunjom=Magri|isem=Giulia|data=2026-07-15|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/ryan-spiteri-and-woman-believed-to-have-died-from-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Ryan Spiteri And Woman Believed To Have Died From Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://lovinmalta.com/news/local/police-confirm-ryan-spiteri-and-woman-died-from-accidental-carbon-monoxide-poisoning/|titlu=Police Confirm Ryan Spiteri And Woman Died From Accidental Carbon Monoxide Poisoning|kunjom=Falzon|isem=Gabriel|data=2026-07-15|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/l-investigazzjoni-fil-mewt-taz-zewg-persuni-fkarozza-tindika-li-sehh-b-avvelenament-accidentali/|titlu=L-awtopsja turi li ż-żewġ persuni f'karozza f'Wied il-Għajn mietu b' avvelenament aċċidentali|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/ragel-u-mara-jinstabu-mejta-fgaraxx-fwied-il-ghajn-eskluz-omicidju/|titlu=AĠĠORNAT: DJ Ryan Spiteri u mara ta' 41 sena jinstabu mejta f'garaxx f'Wied il-Għajn – eskluż omiċidju|data=2026-07-14|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri/|titlu=Titħabbar il-mewt tad-DJ maħbub Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-jsellem-il-memorja-ta-ryan-spiteri/|titlu=Il-Prim Ministru jsellem il-memorja ta’ Ryan Spiteri|kunjom=Farrugia|isem=Shanaya|data=15 Lulju 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/ragel-umara-jinstabu-mejta-fkarozza/|titlu=&quot;Mhu se ninsewk qatt&quot; - qraba u ħbieb isellmu lil Ryan Spiteri wara l-mewt tiegħu|kunjom=Balbi|isem=Nicole Sciberras|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/15/l-investigaturi-jemmnu-li-mietu-avvelenati-bil-carbon-monoxide-mill-ac-tal-karozza/|titlu=L-investigaturi jemmnu li mietu avvelenati bil-carbon monoxide mill-AC tal-karozza|kunjom=|isem=|data=2026-07-15|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/eluf-ixxukkjati-bil-mewt-tad-dj-ryan-spiteri/|titlu=Eluf ixxukkjati bil-mewt tad-DJ Ryan Spiteri|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/mara-u-ragel-jinstabu-mejta-fkarozza-pparkjata-fmarsaskala/|titlu=DJ u mara jmutu “b’avvelenament tal-monossidu tal-karbonju b’mod aċċidentali”|kunjom=Attard|isem=Charmaine|data=15 Lulju 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/hafna-mbikkma-u-mahsuda-bil-mewt-tad-dj-mahbub-ryan-spiteri-strieh-fis-sliem/|titlu=Ħafna Mbikkma U Maħsuda Bil-Mewt Tad-DJ Maħbub Ryan Spiteri - Strieħ Fis-Sliem|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-07-14|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/143172/two_found_dead_in_car_in_marsaskala1|titlu=DJ Ryan Spiteri and woman died from carbon monoxide poisoning, death considered accidental|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=15 July 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ara-id-dj-ryan-spiteri-jinghata-l-ahhar-tislima/|titlu=Ara: Id-DJ Ryan Spiteri jingħata l-aħħar tislima|kunjom=Gauci|isem=Francesca|data=18 July 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 28: [[Anthony Spiteri]], ??, eks-membru tas-sigurtà tal-MFA &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/07/28/imut-anthony-spiteri-imlaqqam-bhala-jerry-lewis-li-ghal-snin-twal-hadem-bhala-membru-tas-sigurta-tal-mfa/|titlu=Imut Anthony Spiteri, imlaqqam bħala 'Jerry Lewis', li għal snin twal ħadem bħala membru tas-sigurtà tal-MFA|kunjom=Micallef|isem=Christian|data=2026-07-28|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-07-28}}&lt;/ref&gt;

== Awwissu ==

* 11: [[Norman Hamilton]], 85, xandar u negozjant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/veteran-broadcaster-norman-hamilton-dies-aged-85.1132535|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/kien-pedament-tax-xandir-fpajjizna-l-ewwel-reazzjonijiet-wara-l-mewt-tax-xandar-veteran-norman-hamilton/|titlu=“Kien pedament tax-xandir f’pajjiżna” – l-ewwel reazzjonijiet wara l-mewt tax-xandar veteran Norman Hamilton|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/il-prim-ministru-u-l-partit-laburista-jsellmu-l-memorja-ta-norman-hamilton/|titlu=Il-Prim Ministru u l-Partit Laburista jsellmu l-memorja ta’ Norman Hamilton|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=11 Awwissu 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-norman-hamilton-pijunier-tax-xandir-fmalta/|titlu=Imut Norman Hamilton, pijunier tax-xandir f’Malta|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/norman-hamilton-imut-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Norman Hamilton imut fl-età ta’ 85 sena|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=11 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-08-11/local-news/Veteran-broadcaster-Norman-Hamilton-dies-aged-85-6736292052|titlu=Veteran broadcaster Norman Hamilton dies aged 85 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/11/thabbret-il-mewt-tal-eks-prezentatur-televiziv-norman-hamilton-fl-eta-ta-85-sena/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-eks preżentatur televiżiv Norman Hamilton fl-età ta' 85 sena|kunjom=|isem=|data=2026-08-11|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143727/veteran_broadcaster_and_former_ambassador_norman_hamilton_dead_at_85|titlu=Veteran broadcaster and former ambassador Norman Hamilton dead at 85|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-13-2026.1132660|titlu=Announcements – August 13, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-13|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/l-ikbar-vokazzjoni-ta-norman-kienet-il-familja/|titlu=Ara: “L-ikbar vokazzjoni ta’ Norman kienet il-familja”|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=14 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 12: [[Nazju Cassar]], 74, Kunsillier f'isem il-Partit Nazzjonalista fir-Rabat sa mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/12/tithabbar-il-mewt-tal-kunsillier-tal-pn-fir-rabat-nazju-cassar/}}&lt;/ref&gt;
* 13: [[Raymond Chetcuti]], 66, eks-Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-raymond-chetcuti-ex-direttur-generali-fil-qasam-socjali-fl-eta-ta-66-sena/|titlu=Imut Raymond Chetcuti, ex Direttur Ġenerali fil-qasam soċjali fl-età ta' 66 sena|data=2026-08-13|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/ragel-umli-ta-qalb-kbira-u-bgentilezza-li-ma-tinsa-qatt-imut-raymond-chetcuti/|titlu=“Raġel umli, ta’ qalb kbira u b’ġentilezza li ma tinsa qatt”: imut Raymond Chetcuti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=13 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 16: [[Charles Demicoli]], 80, eks-spettur tal-pulizija u attivist politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/ex-police-inspector-pn-activist-charles-demicoli-dies-aged-80.1132824|titlu=Ex police inspector and PN activist Charles Demicoli dies aged 80|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/08/16/il-pn-isellem-il-memorja-ta-charles-demicoli/|titlu=Il-PN isellem il-memorja ta’ Charles Demicoli|kunjom=|isem=|data=2026-08-16|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-16}}&lt;/ref&gt;
* 17: [[Lino Cauchi (mużiċist)|Lino Cauchi]], 76, mużiċist (twieled fit-30 ta' Novembru 1949) &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lino-cauchi-wiehed-mill-pijunieri-tal-jazz-malti/|titlu=Imut Lino Cauchi, wieħed mill-pijunieri tal-jazz Malti|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=17 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/muzicist-rispettat-li-tani-kompozizzjonijiet-mill-isbah-paul-giordimaina-isellem-lil-lino-cauchi/|titlu=&quot;Mużiċist Rispettat Li Tani Kompożizzjonijiet Mill-Isbaħ&quot; – Paul Giordimaina Isellem Lil Lino Cauchi|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-08-17|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-17}}&lt;/ref&gt;
* 17: [[John Lowell]], 90, bankier, eks-chairman tat-Teatru Manoel u ambaxxatur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-manoel-theatre-chairman-ambassador-john-lowell-dies.1132874|titlu=Former Manoel Theatre chairman, ambassador John Lowell dies|kunjom=|isem=|data=2026-08-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-19-2026.1132911|titlu=Announcements – August 19, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Ġorġ Mallia]], 68, akkademiku, karikaturist u kittieb &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/cartoonist-author-gorg-mallia-dies-aged-68.1132924|titlu=Academic, cartoonist and author Ġorġ Mallia dies aged 68|kunjom=Carabott|isem=Sarah|data=2026-08-19|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-prof-gorg-mallia/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Prof. Ġorġ Mallia|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=19 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-akkademiku-gorg-mallia-fl-eta-ta-68-sena/|titlu=Imut l-akkademiku Ġorġ Mallia fl-età ta' 68 sena|data=2026-08-19|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/author-trevor-zahra-pays-tribute-to-late-or-mallia|titlu=Trevor Zahra’s Tribute To Late Ġorġ Mallia|data=2026-08-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/143846/cartoonist_or_mallia_draws_his_last_smile_at_68|titlu=Cartoonist Ġorġ Mallia draws his last smile at 68|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=19 Awwissu 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/gorg-mallia-jhalli-warajh-wirt-fl-arti-il-komunikazzjoni-u-l-edukazzjoni/|titlu=Ġorġ Mallia jħalli warajh wirt fl-arti, il-komunikazzjoni u l-edukazzjoni|kunjom=Mallia|isem=Maria Christina|data=2026-08-20|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-08-20}}&lt;/ref&gt;
* 20: [[Charles J. Falzon]], 87, akkademiku u ekonomista &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/former-university-lecturer-charles-j-falzon-passes-away|titlu=Former university lecturer Charles J Falzon passes away|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-eks-lettur-universitarju-charles-j-falzon|titlu=Imut l-eks lettur universitarju Charles J. Falzon|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=21 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-august-21-2026.1133004|titlu=Announcements – August 21, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-08-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-08-21}}&lt;/ref&gt;
* 26: Mons. [[Lawrenz Zammit]], 75, eks-Arċipriet tal-Furjana &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-mons-lawrenz-zammit/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Mons. Lawrenz Zammit|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=27 Awwissu 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;

== Settembru ==

* 4: [[Bro. Edward Galea]], 102, edukatur Lasaljan &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/bro-edward-galea-icon-de-la-salle-brothers-dies-aged-102.1133704|titlu=Bro. Edward Galea, icon of De La Salle Brothers, dies, aged 102|kunjom=Grech|isem=Herman|data=2026-09-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-br-edward/|titlu=Imut Br Edward|kunjom=Mamo|isem=Christine|data=4 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-bro-edward-galea-fl-eta-ta-102/|titlu=Imut Bro. Edward Galea fl-età ta' 102|kunjom=|isem=|data=2026-09-05|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-09-04/local-news/De-La-Salle-s-Brother-Edward-dies-aged-102-6736292676|titlu=De La Salle's Brother Edward dies, aged 102|data=4 Settembru 2026|sit=The Malta Independent|lingwa=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/br-edward-anton-galea-fsc-04-09-2026|titlu=Br Edward (Anton) Galea FSC - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|data=7 Settembru 2026|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-brother-edward-galea.1135056|titlu=Appreciation: Brother Edward Galea|kunjom=Xuereb|isem=Mark|data=2026-10-04|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-04}}&lt;/ref&gt;
* 7: [[Silvio Meli]], 72, eks-imħallef &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/retired-judge-silvio-meli-dies-aged-72.1133779|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=|isem=|data=2026-09-07|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-tal-imhallef-emeritu-silvio-meli-fl-ghomor-ta-72-sena/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-Imħallef Emeritu Silvio Meli fl-għomor ta’ 72 sena|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=7 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/144233/retired_judge_silvio_meli_dies_aged_72|titlu=Retired judge Silvio Meli dies aged 72|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=7 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/thabbret-il-mewt-tal-imhallef-irtirat-silvio-meli/|titlu=Tħabbret il-mewt tal-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-imhallef-emeritu-silvio-meli/|titlu=Imut l-Imħallef irtirat Silvio Meli|kunjom=Micallef|isem=Gaetano|data=2026-09-07|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/07/imut-l-eks-imhallef-silvio-meli/|titlu=AĠĠORNATA: Imut l-eks Imħallef Silvio Meli|kunjom=Cassar|isem=Joe|data=2026-09-07|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;
* 7: [[Spiru Cauchi]], 90, mużiċist &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-spiru-cauchi-il-muzicist-veteran-minn-ghajnsielem/|titlu=Imut Spiru Cauchi, il-mużiċist veteran minn Għajnsielem|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=7 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/sal-ahhar-gimgha-bqajt-tferrah-lin-nies-anke-fl-isptar-bit-talent-u-s-simpatija-tieghek-l-mep-peter-agius-isellem-lil-spiru-cauchi/|titlu=&quot;Sal-Aħħar Ġimgħa Bqajt Tferraħ Lin-Nies Anke Fl-Isptar Bit-Talent U S-Simpatija Tiegħek&quot; - L-MEP Peter Agius Isellem Lil Spiru Cauchi|kunjom=Zarb|isem=Kyle|data=2026-09-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-08}}&lt;/ref&gt;
* 10: [[Lawrence V. Zrinzo]], 81, newrokirurgu &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-lawrence-v-zrinzo-il-pijunier-li-introduca-n-newrokirurgija-fmalta|titlu=Imut Lawrence V. Zrinzo, il-pijunier li introduċa n-newrokirurġija f’Malta|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=10 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/neurosurgeon-removed-bullet-wound-hijack-survivor-head-dies.1133950|titlu=Neurosurgeon who removed bullet from hijack victim’s head dies|kunjom=Ellul|isem=Daniel|data=2026-09-10|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-10}}&lt;/ref&gt;
* 15: [[Paul Cuschieri]], 78, professur tal-mikrobijoloġija &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/microbiologist-professor-paul-cuschieri-passes-away-aged-78|titlu=Microbiologist Professor Paul Cuschieri passes away aged 78|kunjom=Falzon|isem=Julia|data=16 Settembru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/announcements-september-17-2026.1134217|titlu=Announcements – September 17, 2026|kunjom=|isem=|data=2026-09-17|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.rip.com.mt/obituary/prof-paul-cuschieri-15-09-2026|titlu=Prof Paul Cuschieri - RIP.com.mt|kunjom=Gatt|isem=Thomas|sit=www.rip.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;
* 17: [[Joe Attard (GreenMT)|Joe Attard]], ??, negozjant &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://talk.mt/tithabbar-il-mewt-ta-joe-attard-kap-ezekuttiv-ta-greenmt/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Joe Attard - Kap Eżekuttiv ta’ GreenMT|kunjom=|data=2026-09-17|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;
* 18: [[Joe Gatt (attur)|Joe Gatt]], 86, attur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/lifestyle/television/144476/actor_joe_gatt_dies_aged_86|titlu=Actor Joe Gatt dies aged 86|kunjom=Zammit|isem=Juliana|data=18 Settembru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|data=2026-09-18|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/09/18/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta' 86 sena|kunjom=|isem=|data=2026-09-18|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-l-attur-awtur-u-kantant-joe-gatt/|titlu=Imut l-attur, awtur u kantant Joe Gatt|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=18 Settembru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/imut-l-attur-joe-gatt-fl-eta-ta-86-sena/|titlu=Imut l-attur Joe Gatt fl-età ta’ 86 sena|kunjom=Portelli|isem=Eman|data=18 Settembru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;
* 25: [[Godfrey Gatt]], 63, żeffien u għalliem taż-żfin &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/tithabbar-il-mewt-ta-godfrey-gatt-kontributur-ta-one-ghal-diversi-snin/|titlu=Titħabbar il-mewt ta’ Godfrey Gatt kontributur ta’ ONE għal diversi snin|kunjom=Caruana|isem=Josef|data=25 Settembru 2025|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.facebook.com/godfrey.gatt|titlu=Godfrey Gatt|sit=Facebook}}&lt;/ref&gt;

== Ottubru ==

* 7: [[Giovann Attard]], 59, kittieb u edukatur &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/ihalli-din-id-dinja-l-awtur-lokali-giovann-attard-fl-eta-ta-59-sena/|titlu=Iħalli Din Id-Dinja L-Awtur Lokali Giovann Attard Fl-Età Ta' 59 Sena|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-07|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://one.com.mt/ihalli-din-id-dinja-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt tal-awtur u edukatur Giovann Attard|kunjom=Grech Pace|isem=Aymen|data=7 Ottubru 2026|sit=ONEnews|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/artist-gentlom-tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=“Artist ġentlom” – titħabbar il-mewt ta’ Giovann Attard|kunjom=Lia|isem=Gabriel|data=7 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/07/tithabbar-il-mewt-ta-giovann-attard/|titlu=Titħabbar il-mewt ta' Giovann Attard|kunjom=|isem=|data=2026-10-07|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|titlu=Drama educator and theatre artist Giovann Attard passes away|kunjom=Fenech|isem=Gerald|data=2026-10-07|sit=The Maltese Herald|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-14|arkivju-data=2026-10-07|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20261007174303/https://themalteseherald.com/2026/10/07/drama-educator-and-theatre-artist-giovann-attard-passes-away/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 19: [[Carmelo Borg Bonaci]], 84, dulċier kreattiv ma' [[Elia Caterers]] &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/l-imhabba-il-valuri-u-l-prezenza-tieghu-se-jibqghu-ghal-dejjem-parti-minn-dak-li-ahna-llum-pawlu-borg-bonaci-ihabbar-il-mewt-tal-ghaziz-missieru-carmelo/|titlu=“L-Imħabba, Il-Valuri U L-Preżenza Tiegħu Se Jibqgħu Għal Dejjem Parti Minn Dak Li Aħna Llum” - Pawlu Borg Bonaci Iħabbar Il-Mewt Tal-Għażiż Missieru Carmelo|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-19|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://maltadaily.mt/articles/rest-peacefully-dad-pawlu-borg-bonaci-announces-the-death-of-his-father-carmelo|titlu=Pawlu Borg Bonaci Announces Father Carmelo’s Death|data=2026-10-19|sit=MaltaDaily|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-21}}&lt;/ref&gt;
* 22: [[Lorry Borg]], 88, mużiċist u surmast tal-banda &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/22/imut-is-surmast-lorry-borg/|titlu=Imut is-surmast Lorry Borg|kunjom=|isem=|data=2026-10-22|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://gwida.mt/grazzi-mast-grazzi-fuq-kollox-tat-taghlim-siewi-li-ghallimtni-mark-spiteri-lucas-isellem-il-memorja-ta-mro-lorry-borg/|titlu=&quot;Grazzi Mast... Grazzi Fuq Kollox Tat-Tagħlim Siewi Li Għallimtni&quot; – Mark Spiteri Lucas Isellem Il-Memorja Ta’ Mro. Lorry Borg|kunjom=Bayliss|isem=Emil Calleja|data=2026-10-22|sit=Gwida|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-maestro-lorry-borg-halla-warajh-wirt-importanti-fil-muzika-maltija/|titlu=Imut Maestro Lorry Borg – ħalla warajh wirt importanti fil-mużika Maltija|kunjom=Zammit|isem=Frederick|data=23 Ottubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://whoswho.mt/en/mro-lawrence-borg-passes-away-aged-88|titlu=Mro Lawrence Borg passes away aged 88|kunjom=Zammit|isem=Nicole|data=23 Ottubru 2026|sit=whoswho.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;
* 26: [[Frank Portelli]], 82, tabib u politiku &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://tvmnews.mt/news/imut-it-tabib-u-eks-deputat-parlamentari-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks deputat parlamentari Frank Portelli|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=TVMnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://netnews.com.mt/2026/10/26/imut-it-tabib-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib Frank Portelli|kunjom=Cremona|isem=Robert|data=2026-10-26|sit=NETnews|lingwa=mt|data-aċċess=2026-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://simonmercieca.com/2026/10/26/frank-portelli-farewell-to-a-gentleman-a-politician-and-a-pioneer-in-healthcare/|titlu=Frank Portelli: Farewell to a Gentleman, a Politician and a Pioneer in Healthcare|kunjom=Mercieca|isem=Simon|data=2026-10-26|sit=Simon Mercieca's Free Press|lingwa=en-GB|data-aċċess=2026-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/former-surgeon-mp-frank-portelli-dies.1136194|titlu=Former surgeon and MP Frank Portelli dies|kunjom=|isem=|data=2026-10-26|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.independent.com.mt/articles/2026-10-26/local-news/Former-PN-MP-and-doctor-Frank-Portelli-dies-aged-82-6736294109|titlu=Former PN MP and doctor Frank Portelli dies aged 82 - The Malta Independent|sit=www.independent.com.mt|data-aċċess=2026-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://newsbook.com.mt/imut-it-tabib-u-eks-mp-dr-frank-portelli/|titlu=Imut it-tabib u eks MP Dr Frank Portelli|kunjom=Teuma|isem=Owen|data=26 Ottiubru 2026|sit=Newsbook|lingwa=mt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/145311/frank_portelli_passes_away_at_82|titlu=Frank Portelli passes away at 82|kunjom=Sansone|isem=Kurt|data=27 Ottubru 2026|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://gwida.mt/hu-qalilna-li-xtaq-li-ma-jkollux-funeral-u-li-xtaq-biss-li-jindifen-iben-dr-frank-portelli/?fbclid=IwZnRzaAVPNXtleHRuA2FlbQIxMQBwZG9mBWZkaWQWURJeaqRnmks5SELvGmdHRM8VI2TN1XNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR8e8WUChR85QH7zhQU4lexFNCzCmUKCaiB50nj-zuE4NLOb2vvpFxfHrd1tHQ_aem_Ao9zdu5uvie7W1o2OjNeUA&lt;/ref&gt;

== Ara aktar ==

* [[:Kategorija:Mietu fl-2026]] - tinkludi ħoloq għal artikli fil-Wikipedija dwar nies li mietu fl-2026

== Referenzi ==
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Nies Maltin]]
[[Kategorija:2026 f'Malta]]
[[Kategorija:Imwiet f'Malta]]
[[Kategorija:Mietu fl-2026|*]]
[[Kategorija:Listi ta' mwiet bis-sena]]</text>
      <sha1>4octznh1rxcu40ftuagr6hjlov1p1ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikiel Fsadni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34694</id>
    <revision>
      <id>333340</id>
      <parentid>332782</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6175" sha1="e51msczch1vzalghnhwe8fzr4fjq9j2" xml:space="preserve">'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 ta' Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]</text>
      <sha1>e51msczch1vzalghnhwe8fzr4fjq9j2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333341</id>
      <parentid>333340</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Storiċi Maltin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6206" sha1="fjw2c85bzuooo5plo7l7oo7hfxz4h2s" xml:space="preserve">'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 ta' Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]</text>
      <sha1>fjw2c85bzuooo5plo7l7oo7hfxz4h2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333342</id>
      <parentid>333341</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Kittieba Maltin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6237" sha1="b8xm7kzfkqt80ff0p8qn8yxgmajp45k" xml:space="preserve">'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 ta' Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]</text>
      <sha1>b8xm7kzfkqt80ff0p8qn8yxgmajp45k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333343</id>
      <parentid>333342</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Twieldu fl-1916]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6268" sha1="ihr95y76zs89rkhp9mmh46n6rpiabo2" xml:space="preserve">'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 ta' Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1916]]</text>
      <sha1>ihr95y76zs89rkhp9mmh46n6rpiabo2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333344</id>
      <parentid>333343</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Mietu fl-2013]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6297" sha1="46spqxcnum3r2o1oz1t1s0kkh3nj3na" xml:space="preserve">'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 ta' Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1916]]
[[Kategorija:Mietu fl-2013]]</text>
      <sha1>46spqxcnum3r2o1oz1t1s0kkh3nj3na</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333345</id>
      <parentid>333344</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+infobox</comment>
      <origin>333345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6322" sha1="0kd38sqqxbmfpycearquxg1e2wqaash" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}

'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 ta' Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1916]]
[[Kategorija:Mietu fl-2013]]</text>
      <sha1>0kd38sqqxbmfpycearquxg1e2wqaash</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333346</id>
      <parentid>333345</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Il-Girna */ +ref</comment>
      <origin>333346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6318" sha1="i4uzos9n5wddj8mq17c8ghn3gwtcz7p" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}

'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1916]]
[[Kategorija:Mietu fl-2013]]</text>
      <sha1>i4uzos9n5wddj8mq17c8ghn3gwtcz7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333353</id>
      <parentid>333346</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+defaultsort +awtorità</comment>
      <origin>333353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6362" sha1="oxr2dy4c2ksr5v3fgfemogyjvaxzmr2" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}

'''Mikiel Fsadni''' (15 ta' April 1916 – 18 ta' April 2013) kien patri Dumnikan, storiku u kittieb Malti. Huwa magħruf l-aktar għall-kontribut tiegħu fir-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta u għas-sejba tal-''[[Kantilena]]'' ta' [[Pietru Caxaro]], flimkien mal-istoriku Godfrey Wettinger, fl-1966. Il-''Kantilena'' hija meqjusa bħala l-eqdem test letterarju magħruf bil-Malti li għadu jeżisti.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://akkademjatalmalti.org/rizorsi/bijografiji/patri-mikiel-fsadni/ |titlu=Patri Mikiel Fsadni |awtur=Pawl Gatt OP |pubblikatur=Akkademja tal-Malti}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Fsadni twieled il-Birgu fil-15 ta' April 1916, minn Joseph Fsadni u Giovanna, imwielda Cassano. Huwa attenda l-iskola fil-Birgu u kompla l-istudji tiegħu fl-Iskola tat-Tarzna. Fl-1933 daħal bħala novizz fl-Ordni Dumnikan fil-kunvent tar-Rabat, u għamel l-ewwel professjoni reliġjuża fil-21 ta' Ottubru 1934. Studja l-filosofija u t-teoloġija fil-Kulleġġ ta' San Tumas ta' Akwinu fir-Rabat u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1939.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Matul it-[[It-Tieni Gwerra Dinjija|Tieni Gwerra Dinjija]] kien membru tal-komunità Dumnikana tal-kunvent tal-Lunzjata fil-[[Birgu]]. F'Jannar tal-1941, il-kunvent ġarrab ħsarat waqt attakk mill-ajru fuq il-port, fil-kuntest tal-attakki fuq il-bastiment Ingliż HMS Illustrious. Il-patrijiet kellhom jitilqu mill-Birgu u marru l-ewwel fir-Rabat, imbagħad f'dar f'[[Birkirkara]], u wara reġgħu lura l-Birgu fejn għexu f'parti mill-Palazz tal-Inkwiżitur. Wara l-gwerra, Fsadni ġie assenjat fil-kunvent ta' Santa Marija tal-Għar fir-Rabat, fejn baqa' jgħix għal ħafna mill-bqija ta' ħajtu.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Riċerka storika ==

Fsadni ddedika ħafna mill-ħidma tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja tal-Ordni Dumnikan f'Malta. Huwa ppubblika diversi monografiji bbażati fuq dokumenti storiċi u riċerka fl-arkivji, b'mod partikolari dwar il-kunventi Dumnikani fil-Birgu, fil-Belt Valletta u fir-Rabat. Ix-xogħlijiet tiegħu huma magħrufa għall-użu ta' sorsi dokumentarji, noti u bibljografiji estensivi.&lt;ref name=&quot;MHS&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://mhs.mt/wp-content/uploads/2021/07/MH1965.pdf |titlu=Reviżjoni ta' Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) |pubblikatur=Melita Historica}}&lt;/ref&gt;

Fost il-pubblikazzjonijiet tiegħu dwar id-Dumnikani hemm Il-Miġja u l-Ħidma tal-Ewwel Dumnikani f'Malta (1450–1512) (1965), Id-Dumnikani fil-Belt (1569–1619) (1971) u studji oħra dwar l-istorja tal-Ordni fil-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;

== Is-sejba tal-Kantilena ==

Fl-1966, waqt li kien qed jagħmel riċerka fl-Arkivju Nutarili dwar l-istorja tad-Dumnikani, Fsadni sab dokument li kien fih poeżija bil-Malti attribwita lil Pietru Caxaro. Il-poeżija kienet ġiet ikkopjata min-nutar Brandano Caxaro. Fsadni ħadem flimkien ma' Godfrey Wettinger biex jistudja d-dokument u jidentifika l-importanza tiegħu għall-istorja tal-ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

Is-sejba kienet ta' importanza kbira għall-istudju tal-letteratura Maltija, għaliex il-[[Kantilena]] hija l-eqdem test letterarju Malti magħruf li baqa' jeżisti. Fl-1968, Fsadni u Wettinger ippubblikaw l-istudju tagħhom dwar il-poeżija bl-isem Peter Caxaro's Cantilena: A Poem in Medieval Maltese. Fl-1983 dehret ukoll verżjoni bil-Malti, L-Għanja ta' Pietru Caxaru, Poeżija bil-Malti Medjevali.&lt;ref name=&quot;Wettinger&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://studylib.net/doc/13164006/wettinger--godfrey--22.12.1929---historian. |titlu=Godfrey Wettinger: Biografia e Pubblicazioni dello Storico Maltese}}&lt;/ref&gt;

== Il-Girna ==

Fsadni kien interessat ukoll fil-giren, strutturi tradizzjonali Maltin tal-ġebel niexef li jintużaw bħala kenn jew għodda marbuta mal-ħajja rurali. Fl-1990 ippubblika Il-[[Girna]]: Wirt Arkitettoniku u Etniku Malti, studju dwar dawn il-binjiet u l-importanza tagħhom fil-wirt arkitettoniku u etnografiku ta' Malta. Ix-xogħol ingħata midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti tal-1991 (il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb|Premju Nazzjonali tal-ktieb]]) u aktar tard ġie ppubblikat ukoll bl-Ingliż.&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot;&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/67444/1/DuncanHermannMikiel%20Fsadni%20OP%2C%20a%20prolific%20writerThe%20Malta%20Independent20191026.pdf |titlu=Fr Mikiel Fsadni OP, a prolific writer |pubblikatur=The Malta Independent |data=26 Ottubru 2019}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet oħra ==

Minbarra x-xogħol tiegħu bħala storiku, Fsadni kiteb dwar temi reliġjużi u spiritwali u kien interessat ukoll fil-fotografija. Il-bibljografija tiegħu tinkludi pubblikazzjonijiet dwar il-ħajja tad-Dumnikani f'Malta, il-knejjes u s-santwarji tagħhom, u aspetti tal-istorja reliġjuża tal-gżejjer Maltin.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-1975 Fsadni ngħata l-Premju Rothmans għal-Letteratura. Fl-1991 irċieva midalja tad-deheb fil-premjijiet letterarji tal-Gvern Malti għall-ktieb tiegħu dwar il-ġiren. Fl-1988 rebaħ ukoll kompetizzjoni tal-fotografija. Fis-7 ta' Settembru 2000 ingħata Ġieħ il-Birgu, u fit-13 ta' Diċembru 2008 ġie onorat bit-titlu ta' Membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.&lt;ref name=&quot;MaltaIndependent&quot; /&gt;

== Mewt ==

Mikiel Fsadni miet fit-18 ta' April 2013, tlett ijiem wara għeluq is-97 sena tiegħu, fir-residenza għall-anzjani Villa Messina fir-Rabat. Fiż-żmien ta' mewtu kien l-eqdem membru tal-Provinċja Dumnikana Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/friar.465997|titlu=Updated - Friar who discovered Malta's oldest piece of literature passes away|kunjom=Malta|isem=Times of|data=2013-04-18|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akkademja&quot; /&gt;

== Referenzi ==

&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Fsadni, Mikiel}}{{Awtorità}}
[[Kategorija:Saċerdoti Kattoliċi Maltin]]
[[Kategorija:Storiċi Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1916]]
[[Kategorija:Mietu fl-2013]]</text>
      <sha1>oxr2dy4c2ksr5v3fgfemogyjvaxzmr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ċemnitz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34724</id>
    <revision>
      <id>333307</id>
      <parentid>333140</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T19:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JovalQC</username>
        <id>21720</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Ġemellaġġ&quot; toħloq.</comment>
      <origin>333307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12484" sha1="ie4xtr26fwoysupiku6nedts2xnewe6" xml:space="preserve">{{Infobox city}}

'''Chemnitz''' ( {{MSAPI|['kʰɛmnɪt͡s]}}  {{Awdjo|Chemnitz.ogg}} bis- Sorbjan {{Lang|wen|Kamjenica}} ), mill-1953 sal-1990 '''Karl-Marx-''' {{MSAPI|/kaʁlˈmaʁksˌʃtat/}} {{Awdjo|De-Karl-Marx-Stadt.ogg}} Ġermanja [[Ġermanja|.]] B'madwar {{nombre|245000|habitants}}, hija wara Leipzig u Dresden it-tielet l-akbar belt fl-istat skont il-popolazzjoni, kif ukoll waħda mis-sitt ċentri ewlenin. Chemnitz għandha l-istatus ta' belt-borough u hija s-sede tad- distrett bl-istess isem .

Il-belt, flimkien ma ' Zwickau, tifforma l-qalba tar-reġjun ekonomiku ta' Chemnitz-Zwickau u kienet parti mir-reġjun metropolitan magħruf bħala &quot; Trijangolu Sassonu » qabel ma saret parti mir- reġjun metropolitan il-ġdid tal-Ġermanja Ċentrali.

== Ġeografija ==
Il-ġeografija ta' Chemnitz hija kkaratterizzata mill-post strateġiku tagħha fix-Xlokk tas-[[Sassonja (Stat)|Sassonja]], il-[[Ġermanja]], f'riġlejn il-Muntanji Ore. It-tielet l-akbar belt fl-istat tagħha (wara [[Leipzig]] u [[Dresden]]), it-territorju tagħha jgħaqqad pajsaġġ muntanjuż u netwerk idrografiku li storikament iffurma l-iżvilupp industrijali tagħha.

== Klima ==
Bil-klima umda tagħha, Chemnitz tinsab fiż-żona temperata kiesħa, iżda l-klima tagħha hija eqreb lejn dik ta' klima kontinentali&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.accuweather.com/en/de/chemnitz/09111/weather-forecast/171238|titlu=}}&lt;/ref&gt;. 

Matul il-perjodu 1961-1990, l-aktar xhur sħan kienu Lulju u Awissu, b'temperaturi medji ta' 16.6 u 16.4 °C rispettivament; it-temperatura minima medja kienet f'Jannar: -1.2 °C. It-temperatura medja annwali hija 7.9 °C, u t-tul medju tax-xemx huwa ta' 1,530 siegħa fis-sena, inklużi 200 siegħa ta' xemx f'Lulju biss. 

Ir-rekord assolut tas-sħana huwa ta' 37.8 °C, irreġistrat fl-20 ta' Awissu 2012, fl-istazzjon tat-temp tas-Servizz Ġermaniż tat-Temp (DWD) f'altitudni ta' 420 metru. L-inqas temperatura (-28.4 °C) ġiet irreġistrata fl-10 ta' Frar 1956&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://weather.com/de/saxony/city/chemnitz/tenday|titlu=10-Day Weather Forecast for Chemnitz, Saxony, Germany - The Weather Channel {{!}} weather.com|sit=weather.com|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;.

== Storja ==
'''&lt;big&gt;Medju Evu&lt;/big&gt;'''

L-isem Chemnitz ġej mix-xmara bl-istess isem li tgħaddi mill-belt. Dan ġej mill-kelma Slavika Kamjenica (li tfisser &quot;xmara tal-ġebel&quot; bis-Sorbjan, minn kamjeń, li tfisser &quot;ġebla&quot;). 

L-oriġini tal-belt jistgħu jiġu ntraċċati lura għat-twaqqif, madwar l-1136, ta' monasteru Benedittin ta' Santa Marija fuq is-sit ta' dak li llum huwa ''Schlossberg''. Il-belt, li ssemmiet għall-ewwel darba f'dokument fl-1143, bdiet tiżviluppa, mill-1357, bit-twaqqif ta' stabbiliment reġjonali tal-ibbliċjar&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://history-maps.com/warmap/thirty-years-war/event/battle-of-chemnitz|titlu=Battle of Chemnitz|sit=HistoryMaps|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;.


'''&lt;big&gt;L-era kontemporanja&lt;/big&gt;''' 

Fl-1800, rat it-twaqqif tal-ewwel imtieħen tal-qoton tagħha, u matul il-perjodu tal-industrijalizzazzjoni, saret waħda mill-aktar bliet industrijali importanti fil-[[Ġermanja]], sal-punt li ngħatat il-laqam ta’ “Manchester Sassona” fis-seklu 19. 

Il-popolazzjoni tagħha qabżet il-100,000 madwar l-1883, u b’hekk ingħatat l-istatus ta’ belt ewlenija. 

Matul [[l-Ewwel Gwerra Dinjija]], ġie stabbilit kamp tal-priġunieri tal-gwerra hemmhekk&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.kunstsammlungen-chemnitz.de/en/ausstellungen/14-18-war-was-mit-licht-geschossen-52-bilder-aus-52-monaten-des-ersten-weltkrieges/|titlu=14–18 WAR WAS. Shooting with Light|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;.


Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], il-fabbrika tal-[[Audi]] impjegat priġunieri minn kamp ta' konċentrament fil-qrib. Matul il-gwerra tal-ajru tat-[[Tieni Gwerra Dinjija]], il-belt saret mira ta' rejds Alleati biss relattivament tard, minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħha li għamlitha diffiċli biex wieħed jaċċessaha. L-attakki tal-14 u l-15 ta' Frar, u l-5 ta' Marzu, 1945, imwettqa minn bumbardaturi tar-Royal Air Force bħala parti mill-Operazzjoni Alleata Thunderclap, immiraw primarjament lejn iċ-ċentru tal-belt. Ir-rejds tal-[[Forzi tal-Ajru tal-Armata tal-Istati Uniti]], min-naħa l-oħra, iffokaw fuq stazzjonijiet tal-ferrovija u faċilitajiet industrijali relatati mal-armament, bħall-impjant Siegmar ta' Auto Union AG, fejn kienu prodotti nofs il-magni għat-tankijiet ''Tiger'' u ''Panther''. Il-wirt ta' knejjes, bini pubbliku, u djar fiċ-ċentru storiku u s-subborgi tal-madwar kważi nqered għalkollox; b'kollox, kwart tal-bini tal-belt inqered għalkollox. Fl-aħħar, madwar 3,700 persuna nqatlu fil-bumbardamenti ta' Chemnitz&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://nl.geneanet.org/prentbriefkaarten/view/7637137|titlu=Chemnitz - Martinstraße in Chemnitz, Foto 1945 - Oude prentbriefkaart - #7637137|sit=Geneanet|lingwa=nl|data-aċċess=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.tu-chemnitz.de/tu/pressestelle/aktuell/11736/en|titlu=A Day Not to Be Forgotten|kunjom=Office|isem=Press|data=2026-11-10|sit=www.tu-chemnitz.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;. 

Fl-10 ta' Mejju 1953, matul ir-Repubblika Demokratika Ġermaniża, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' ''Karl-Marx-Stadt'', ad unur [[Karl Marx]]. Fl-1971, statwa b'ras kbira tal-filosfu twaqqfet fil-pjazza ċentrali tal-belt&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.amazon.fr/Chemnitz-Karl-Marx-Stadt-zur%C3%BCck-Spuren-suchen/dp/3944509544|titlu=}}&lt;/ref&gt;.

Fl-1990, ftit xhur wara l-waqgħa tal-Ħajt ta' Berlin, saret votazzjoni biex jiġi deċiż jekk il-belt għandhiex terġa' lura għall-isem oriġinali tagħha. Fit-23 ta' April 1990, 76% tal-voti kienu favur Chemnitz, u l-bidla ġiet implimentata fl-ewwel laqgħa tal-kunsill tal-belt fl-1 ta' Ġunju 1990.

Mill-26 ta' Awwissu 2018, l-għada tal-mewt ta' raġel Ġermaniż ta' 35 sena, li qatel b'daqqiet ta' sikkina ħames darbiet, u l-arrest ta' wieħed miż-żewġ suspettati fl-attakk—Iraqi u Sirjan—protesti kontra l-politika tal-immigrazzjoni saru ħdejn l-istatwa ta' [[Karl Marx]]. Slogans bħal &quot;Waqqfu l-fluss ta' dawk li qed ifittxu ażil,&quot; &quot;Angela Merkel trid titlaq,&quot; u &quot;Aħna l-poplu&quot; (b'referenza għad-dimostrazzjonijiet tat-Tnejn) ġew ikantati. Dawn il-protesti kienu appoġġjati mill-moviment PEGIDA u aktar tard mill-AfD. Kontro-dimostrazzjonijiet iżgħar &quot;favur l-immigranti&quot; ġew organizzati mix-xellug. Wara l-qtil fis-26 ta' Awwissu 2018, u wara li ddubita bla bażi l-awtentiċità ta' xi vidjows tal-avvenimenti, il-kap tal-intelligence domestika federali, Hans-Georg Maassen, irriżenja fit-18 ta' Settembru 2018. Il-proċess tar-raġel Sirjan, li tmexxa lejn [[Dresden]], beda f'Marzu 2019&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.chemnitz.de/en/our-city/history/discover-history/karl-marx-monument|titlu=Discover history: Karl Marx Monument|sit=www.chemnitz.de|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-25}}&lt;/ref&gt;.

== Ekonomija ==
Chemnitz hija l-akbar belt fiż-żona urbana ta' Chemnitz-Zwickau u waħda mill-aktar żoni ekonomiċi importanti fl-istati l-ġodda tal-[[Ġermanja]]. Chemnitz kellha PDG ta' €8.456 biljun fl-2016, b'PDG per capita ta' €34,166. Minn madwar l-2000, l-ekonomija tal-belt irreġistrat rati għoljin ta' tkabbir annwali tal-PDG; Chemnitz hija fost l-aqwa għaxar bliet Ġermaniżi f'termini ta' rata ta' tkabbir. L-istruttura ekonomika lokali u reġjonali hija kkaratterizzata minn kumpaniji ta' daqs medju, bis-setturi industrijali tqal tal-inġinerija mekkanika, l-ipproċessar tal-metall, u l-manifattura tal-vetturi bħala l-aktar industriji sinifikanti&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://the-j-team.de/economic-area-chemnitz.html|titlu=Region Chemnitz - J-Team EN|sit=the-j-team.de|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://chemnitz2025.de/en/retro/tourism-amp-the-economy/|titlu=Chemnitz 2025: Tourism &amp; the Economy|sit=chemnitz2025.de|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;. 

Madwar 100,000 persuna huma impjegati, li minnhom madwar 46,000 jivvjaġġaw minn muniċipalitajiet oħra. 16.3% tal-impjegati f'Chemnitz għandhom grad akkademiku, id-doppju tar-rata medja fil-[[Ġermanja]]&lt;ref&gt;{{Ċita rivista|kunjom1=Bochmann|isem1=Andreas|kunjom2=Dresler|isem2=Achim|kunjom3=Tietze|isem3=Wolf|data=1995-12-01|titlu=The city of Chemnitz in Saxony (Germany) building its new economic profile|url=https://doi.org/10.1007/BF00806943|rivista=GeoJournal|volum=37|numru=4|paġni=539–556}}&lt;/ref&gt;.

== Trasport ==
'''&lt;big&gt;Toroq&lt;/big&gt;'''

Chemnitz hija konnessa ma' żewġ awtostradi (''Autobahnen''), A4 Erfurt – [[Dresden]] u A72 Hof – [[Leipzig]]. Il-junction tal-awtostrada Kreuz Chemnitz tinsab fiż-żona tal-majjistral tal-belt. L-awtostrada A72 bejn [[Borna]] u [[Leipzig]] għadha qed tinbena. Fiż-żona amministrattiva ta' Chemnitz hemm tmien ħruġ tal-awtostrada (''Ausfahrt''). L-awtostrada A4 hija parti mir-[[rotta Ewropea E40]], waħda mill-itwal toroq Ewropej E, li tgħaqqad lil Chemnitz mas-sistema tal-Awtostradi Asjatiċi lejn il-lvant u [[Franza]] lejn il-punent.

'''&lt;big&gt;Trasport pubbliku&lt;/big&gt;''' 
[[Stampa:Trams at Chemnitz Hauptbahnhof - geo.hlipp.de - 5066.jpg|nofs|daqsminuri|Tramm f'Chemnitz]]


It-trasport pubbliku ġewwa Chemnitz huwa pprovdut bit-tramm u l-karozzi tal-linja, kif ukoll mill-''[[Stadtbahn]]''. Illum il-ġurnata, il-belt u l-inħawi tagħha huma servuti minn linja waħda ta' ''[[Stadtbahn]]'', ħames linji tan-netwerk tat-tramm ta' Chemnitz, 27 linja tal-karozzi tal-linja tal-belt, kif ukoll diversi linji tal-karozzi tal-linja reġjonali. Bil-lejl, il-belt hija servuta minn żewġ linji tal-karozzi tal-linja, żewġ linji tat-tramm, u l-linja ''[[Stadtbahn]]''&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.city-bahn.de/|titlu=Wir verbinden die Region » City-Bahn Chemnitz|sit=City-Bahn Chemnitz|lingwa=de-DE|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Trams in Chemnitz|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Trams_in_Chemnitz&amp;oldid=1368458748|data-aċċess=2026-10-28|lingwa=en|data=2026-08-09|iktar=Page Version ID: 1368458748}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.cvag.de/en/|titlu=CVAG: CVAG Website|sit=www.cvag.de|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;. 
[[Stampa:Chemnitz Hbf.jpg|nofs|daqsminuri|''Chemnitz Hauptbahnhof'', l-istazzjon tal-ferrovija prinċipali ta 'Chemnitz]]


''Chemnitz Hauptbahnhof'' hija l-istazzjon prinċipali tal-belt. F'Ġunju 2022, konnessjoni interurbana minn Chemnitz permezz ta' [[Dresden]] u [[Berlin]] għal Rostock-Warnemünde ġiet stabbilita mill-ġdid għall-ewwel darba mill-2006. Qabel dan, Chemnitz kienet għal żmien twil l-akbar belt Ġermaniża mingħajr konnessjoni ta' servizzi interurbani fuq distanzi twal. Żewġ rotot RegionalExpress qabbdu lil Chemnitz mal-bliet akbar tas-Sassonja (RE3 minn Dresden Hbf permezz ta' Chemnitz għal Hof &amp; RE6 għal Leipzig Hbf). Barra minn hekk, 4 Rotot ''RegionalBahn'' u 4 ''CityBahn'' joperaw ukoll mill-''Hauptbahnhof''&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.bahn.de/strecke/chemnitz|titlu=Planen Sie Ihre Reise nach Chemnitz mit dem Zug!|sit=www.bahn.de|lingwa=de|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;.

'''&lt;big&gt;Ajruport&lt;/big&gt;'''

Tliet ajruporti jinsabu qrib Chemnitz, inklużi ż-żewġ ajruporti internazzjonali tas-[[Sassonja (Stat)|Sassonja]] fi [[Dresden]] u [[Leipzig]]. Kemm l-Ajruport ta' Leipzig/Halle kif ukoll l-[[Ajruport ta' Dresden]] huma madwar 70 km minn Chemnitz u joffru bosta titjiriet kontinentali kif ukoll interkontinentali&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.chemnitz-airport.de/|titlu=Verkehrslandeplatz Chemnitz/Jahnsdorf GmbH – Ihr Zugang zur Wirtschaftsregion Chemnitz-Zwickau|lingwa=de|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;.

== Ġemellaġġ ==

* {{Flagicon|TCH}} [[Ústí nad Labem]] ([[Ċekja]]) ;
* {{Flagicon|POL}} [[Łódź]] ([[Polonja]]) ;
* {{Flagicon|RUS}} [[Volgograd]] ([[Russja]]) ;
* {{Flagicon|USA}} [[Akron (Ohio)|Akron]] ([[Stati Uniti]]) ;
* {{Flagicon|FRA}} [[Arras]] ([[Franza]]) ;
* {{Flagicon|KGZ}} [[Bixkek]] ([[Kirgiżistan]]) ;
* {{Flagicon|GER}} [[Düsseldorf]] ([[Ġermanja]]) ;
* {{Flagicon|RUS}} [[Kaluga]] ([[Russja]]) ;
* {{Flagicon|SLO}} [[Ljubljana]] ([[Slovenja]]) ;
* {{Flagicon|IND}} [[Chennai]] ([[Indja]]) ;
* {{Flagicon|UK}} [[Manchester]] ([[Renju Unit]]) ;
* {{Flagicon|FRA}} [[Mulhouse]] ([[Franza]]) ;
* {{Flagicon|CHN}} [[Taiyuan]] ([[Ċina]]) ;
* {{Flagicon|FIN}} [[Tampere]] ([[Finlandja]]) ;
* {{Flagicon|MLI}} [[Timbuktu]] ([[Mali]]).

== Referenzi ==</text>
      <sha1>ie4xtr26fwoysupiku6nedts2xnewe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ġorġ Peresso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34736</id>
    <revision>
      <id>333315</id>
      <parentid>333248</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Xandara Maltin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="j6vau3hnj0ihwuj2ron7hy72bv8anob" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards|titlu=Republic Day 2018 {{!}} Honours and Awards|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Xandara Maltin]]</text>
      <sha1>j6vau3hnj0ihwuj2ron7hy72bv8anob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333316</id>
      <parentid>333315</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Poeti Maltin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="1x7ovryqxj96wu7q7xg9t6ts8fkgs32" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards|titlu=Republic Day 2018 {{!}} Honours and Awards|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Xandara Maltin]]
[[Kategorija:Poeti Maltin]]</text>
      <sha1>1x7ovryqxj96wu7q7xg9t6ts8fkgs32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333317</id>
      <parentid>333316</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Kittieba Maltin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="jvegqoc89f0o6imi5n5wjlo4vg9dgix" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards|titlu=Republic Day 2018 {{!}} Honours and Awards|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Xandara Maltin]]
[[Kategorija:Poeti Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]</text>
      <sha1>jvegqoc89f0o6imi5n5wjlo4vg9dgix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333318</id>
      <parentid>333317</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Twieldu fl-1939]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="0f7mjkn8jp9otmvmqkfo5hncstjqmo6" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards|titlu=Republic Day 2018 {{!}} Honours and Awards|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Xandara Maltin]]
[[Kategorija:Poeti Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1939]]</text>
      <sha1>0f7mjkn8jp9otmvmqkfo5hncstjqmo6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333319</id>
      <parentid>333318</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Nies mill-Birgu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="cg2rlmn1h2f39hfj2ph2zomra3s7w5z" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards|titlu=Republic Day 2018 {{!}} Honours and Awards|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}

[[Kategorija:Xandara Maltin]]
[[Kategorija:Poeti Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1939]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>cg2rlmn1h2f39hfj2ph2zomra3s7w5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333356</id>
      <parentid>333319</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+defaultsort +awtorità</comment>
      <origin>333356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="rmozf8c8304rcykz7t9fm8io1hv2if3" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards|titlu=Republic Day 2018 {{!}} Honours and Awards|sit=MaltaToday.com.mt|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-27}}&lt;/ref&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}
{{DEFAULTSORT:Peresso, Ġorġ}}
{{Awtorità}}
[[Kategorija:Xandara Maltin]]
[[Kategorija:Poeti Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1939]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>rmozf8c8304rcykz7t9fm8io1hv2if3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333357</id>
      <parentid>333356</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T11:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>tindif ta' refs</comment>
      <origin>333357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4264" sha1="53eu5xci51bcnjf8bq3vywnfrf817ic" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Ġorġ Peresso''' (imwieled fl-1939 fil-Birgu) huwa kittieb, poeta u xandar Malti. Huwa magħruf għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija u fix-xandir, fejn ħadem għal aktar minn ħamsin sena. Kiteb rumanzi, poeżiji, drammi u xogħlijiet għar-radju, u rċieva diversi premjijiet letterarji u rikonoxximenti għax-xogħol tiegħu fix-xandir. Fl-2018 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/91656/republic_day_2018__honours_and_awards |titlu=Republic Day 2018: Honours and Awards |pubblikatur=MaltaToday}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Peresso twieled il-Birgu fl-1939. Huwa studja fil-Kulleġġ De La Salle fil-Kottonera u kompla l-istudji tiegħu f'istituzzjonijiet tat-tagħlim reliġjuż f'Malta u barra minn Malta. Studja l-letteratura u l-filosofija fl-Italja, f'Treviso u Brescia, u kiseb grad ta' master's fit-teoloġija spiritwali mit-Teresianum f'Ruma. Studja wkoll il-komunikazzjoni f'St Gabriel's College fl-Ingilterra.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Karriera fix-xandir ==

Peresso kellu karriera ta' aktar minn ħamsin sena fix-xandir. Ħadem fil-Public Broadcasting Services (PBS), fejn okkupa diversi karigi amministrattivi u editorjali, fosthom Viċi Kap tal-Programmi tat-Televiżjoni, Kap tat-Taqsima tal-Kultura u d-Drama, u Kap Eżekuttiv ta' Radju Malta. Kellu wkoll sehem fit-tmexxija u l-iżvilupp tal-istazzjon tar-radju kulturali FM Bronja.

Bħala xandar, kiteb, ipproduċa u ppreżenta programmi għar-radju u t-televiżjoni. Huwa magħruf ukoll bħala kummentatur ta' avvenimenti nazzjonali u reliġjużi. Ix-xogħol tiegħu fix-xandir ġie rikonoxxut mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/taht-il-qoxra-gorg-peresso/ |titlu=Taħt il-Qoxra: Ġorġ Peresso |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

== Kitba letterarja ==

Il-produzzjoni letterarja ta' Peresso tinkludi rumanzi storiċi, soċjali u psikoloġiċi, ġabriet ta' poeżiji, kotba għat-tfal u xogħlijiet għat-teatru u r-radju. Huwa ppubblika wkoll poeżiji bit-Taljan u bl-Ingliż.

Fost l-ewwel xogħlijiet tiegħu hemm il-kotba għat-tfal ''Karamella Karamellu'' u ''Kikku u Sika'', it-tnejn ippubblikati fl-1980 u marbuta ma' karattri televiżivi. Fil-qasam tal-poeżija, ippubblika ''Għażilt li Nħobb'' (1987), ''Silenzi per una notte'' (1998), magħruf ukoll bħala ''Is-Silenzji ta' Lejl Wieħed'', u ''Ħsibijiet Sempliċi'' (2018), li deher ukoll bl-isem Ingliż ''Simple Thoughts''.

Peresso kkontribwixxa wkoll għall-opra Maltija permezz tal-kitba tal-librett tal-opra ''Swar'', parti mit-triloġija ''Belt il-Bniedem''. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Peresso rċieva diversi premjijiet għall-kitba letterarja u għax-xogħol tiegħu fix-xandir.

Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Ħajja ta' Kelb'' ingħata Premju Speċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Fl-2019, ir-rumanz ''Il-Wiċċ l-Ieħor'', ippubblikat minn Horizons, rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-rumanzi bil-Malti u bl-Ingliż. Ix-xogħol ġie tradott għall-Ingliż minn Irene Mangion bit-titlu ''The Other Face''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb}}&lt;/ref&gt;

Minbarra l-premjijiet letterarji, Peresso rebaħ il-Premju Francis Ebejer għall-kitba ta' drammi għar-radju u x-xogħlijiet tiegħu ġew rikonoxxuti mill-Awtorità tax-Xandir f'Malta f'diversi okkażjonijiet. Fl-2016 ingħata l-premju One Tribute għall-kontribut tiegħu fil-kultura u fix-xandir. Fl-2018 ġie onorat bil-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}
{{DEFAULTSORT:Peresso, Ġorġ}}
{{Awtorità}}
[[Kategorija:Xandara Maltin]]
[[Kategorija:Poeti Maltin]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1939]]
[[Kategorija:Nies mill-Birgu]]</text>
      <sha1>53eu5xci51bcnjf8bq3vywnfrf817ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Briffa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34738</id>
    <revision>
      <id>333272</id>
      <parentid>333271</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Links</comment>
      <origin>333272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5337" sha1="9xfw7ms76xytfd17bogegmu92c5lfk7" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Charles Briffa''' (1951 – 21 ta' Settembru 2024) kien akkademiku, kritiku letterarju, lingwista, [[Traduzzjoni|traduttur]] u xandar [[Maltin|Malti]]. Huwa kien magħruf għall-istudji tiegħu dwar il-[[letteratura Maltija]], il-lingwa u t-traduzzjoni, kif ukoll għall-ħidma tiegħu bħala għalliem u lettur fl-[[Università ta' Malta]]. Bejn l-2000 u l-2004 serva bħala president tal-[[Akkademja tal-Malti]]. Matul il-karriera tiegħu rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] ħames darbiet, fosthom fl-2000 għall-ktieb ta' riċerka ''In-Novella Maltija''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/il-knk-isellem-lil-charles-briffa-xempju-ta-serjeta-fir-ricerka-u-responsabbilta-lejn-il-malti/ |titlu=Il-KNK isellem lil Charles Briffa – xempju ta' serjetà fir-riċerka u responsabbiltà lejn il-Malti |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/academic-literary-critic-charles-briffa-dies-aged-73.1098382|titlu=Academic and literary critic Charles Briffa dies aged 73|kunjom=Malta|isem=Times Of|data=2024-09-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Briffa twieled fl-1951. Huwa attenda l-Liċeo u kompla l-istudji tiegħu fl-Università Rjali ta' Malta, fejn fl-1973 kiseb il-Baċellerat bl-Unuri fl-Ingliż u fl-1980 il-Master of Arts. Studja wkoll fl-Università Statali ta' Oklahoma fl-[[Stati Uniti]] u kiseb diploma postgradwatorja fit-tagħlim tal-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]. Fl-1996 kiseb id-dottorat fl-Università ta' Malta b'riċerka dwar il-letteratura Maltija u l-mudelli ritmiċi tagħha.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/academic-literary-critic-charles-briffa-dies-aged-73.1098382 |titlu=Academic and literary critic Charles Briffa dies aged 73 |pubblikatur=Times of Malta}}&lt;/ref&gt;

== Karriera akkademika ==

Briffa beda l-karriera tiegħu fit-tagħlim fil-Kulleġġ Stella Maris u wara ħadem bħala għalliem fi skejjel tal-gvern. Għallem diversi suġġetti, fosthom il-Malti, l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-Għarbi u l-Oqsma tal-Għerf. Aktar tard ħadem mal-Matsec Support Unit tal-Università ta' Malta, fejn ta wkoll lekċers fil-letteratura Maltija u fil-kritika letterarja.

Fl-Università ta' Malta għallem fil-livell undergraduate u postgraduate, fosthom it-traduzzjoni u l-kitbiet ta' awturi Maltin. Kien ukoll involut fix-xandir universitarju, fejn ipparteċipa fi programmi dwar il-lingwa Maltija u l-istorja tagħha.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/131308/charles_briffa_literary_critic_who_championed_maltese_language_passes_away |titlu=Charles Briffa, literary critic who championed Maltese language, passes away |pubblikatur=MaltaToday |}}&lt;/ref&gt;

== Ħidma fil-lingwa u fil-letteratura ==

Briffa ppubblika bosta studji dwar il-letteratura Maltija, il-kritika letterarja, il-lingwistika kulturali u t-traduzzjoni. Ix-xogħol tiegħu kien jinkludi analiżi tal-istil letterarju, studji dwar il-lingwa u dizzjunarji. Huwa kien magħruf ukoll għat-traduzzjonijiet tiegħu ta' xogħlijiet letterarji minn lingwi oħra għall-Malti. Fl-1986 sar membru akkademiku tal-[[Akkademja tal-Malti|Akkademja tal-Malt]]&lt;nowiki/&gt;i. Wara li serva fil-kunsill u fuq il-bord editorjali tagħha, inħatar president tal-Akkademja tal-Malti, kariga li okkupa bejn l-2000 u l-2004. Bejn l-2005 u l-2008 kien membru tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/PublishingImages/Pages/2020/December/13/pr202562/pr202562b.pdf |titlu=Prof Charles Briffa MOM |pubblikatur=Gvern ta' Malta |}}&lt;/ref&gt;

'''In-Novella Maltija'''

Fl-2000 Briffa rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-riċerka bil-ktieb ''In-Novella Maltija'', ippubblikat bħala parti mis-sensiela ''Kullana Kulturali''. Ix-xogħol huwa studju dwar in-novella fil-letteratura Maltija u l-iżvilupp tagħha.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb – Sena 2000: Kotba tal-1999 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

Briffa rebaħ dan il-premju f'okkażjonijiet oħra wkoll: fl-2009 għall-ktieb ''Il-Letteratura Maltija: L-Istorja tan-Narrattiva''; fl-2011 għat-traduzzjoni ta' ''Beowulf'' u għall-ktieb ''Il-Lingwa'', maħsub għat-tfal u ż-żgħażagħ; u fl-2013 għall-ktieb ''Joseph Vella Bondin: Drammaturgu''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/il-knk-isellem-lil-charles-briffa-xempju-ta-serjeta-fir-ricerka-u-responsabbilta-lejn-il-malti/ |titlu=Il-KNK isellem lil Charles Briffa – xempju ta' serjetà fir-riċerka u responsabbiltà lejn il-Malti |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Charles Briffa miet fil-21 ta' Settembru 2024, fl-età ta' 73 sena. Wara mewtu, il-[[Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]] u l-Università ta' Malta sellmu l-memorja tiegħu u rrikonoxxew il-kontribut tiegħu għat-tagħlim, ir-riċerka u l-iżvilupp tal-letteratura u l-lingwa Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/academic-literary-critic-charles-briffa-dies-aged-73.1098382 |titlu=Academic and literary critic Charles Briffa dies aged 73 |pubblikatur=Times of Malta}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>9xfw7ms76xytfd17bogegmu92c5lfk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333273</id>
      <parentid>333272</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Category</comment>
      <origin>333273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="nqpfn8q5lgp9u14r3ud8nnodl97q7am" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Charles Briffa''' (1951 – 21 ta' Settembru 2024) kien akkademiku, kritiku letterarju, lingwista, [[Traduzzjoni|traduttur]] u xandar [[Maltin|Malti]]. Huwa kien magħruf għall-istudji tiegħu dwar il-[[letteratura Maltija]], il-lingwa u t-traduzzjoni, kif ukoll għall-ħidma tiegħu bħala għalliem u lettur fl-[[Università ta' Malta]]. Bejn l-2000 u l-2004 serva bħala president tal-[[Akkademja tal-Malti]]. Matul il-karriera tiegħu rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] ħames darbiet, fosthom fl-2000 għall-ktieb ta' riċerka ''In-Novella Maltija''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/il-knk-isellem-lil-charles-briffa-xempju-ta-serjeta-fir-ricerka-u-responsabbilta-lejn-il-malti/ |titlu=Il-KNK isellem lil Charles Briffa – xempju ta' serjetà fir-riċerka u responsabbiltà lejn il-Malti |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://timesofmalta.com/article/academic-literary-critic-charles-briffa-dies-aged-73.1098382|titlu=Academic and literary critic Charles Briffa dies aged 73|kunjom=Malta|isem=Times Of|data=2024-09-21|sit=Times of Malta|lingwa=en-gb|data-aċċess=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Briffa twieled fl-1951. Huwa attenda l-Liċeo u kompla l-istudji tiegħu fl-Università Rjali ta' Malta, fejn fl-1973 kiseb il-Baċellerat bl-Unuri fl-Ingliż u fl-1980 il-Master of Arts. Studja wkoll fl-Università Statali ta' Oklahoma fl-[[Stati Uniti]] u kiseb diploma postgradwatorja fit-tagħlim tal-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]]. Fl-1996 kiseb id-dottorat fl-Università ta' Malta b'riċerka dwar il-letteratura Maltija u l-mudelli ritmiċi tagħha.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/academic-literary-critic-charles-briffa-dies-aged-73.1098382 |titlu=Academic and literary critic Charles Briffa dies aged 73 |pubblikatur=Times of Malta}}&lt;/ref&gt;

== Karriera akkademika ==

Briffa beda l-karriera tiegħu fit-tagħlim fil-Kulleġġ Stella Maris u wara ħadem bħala għalliem fi skejjel tal-gvern. Għallem diversi suġġetti, fosthom il-Malti, l-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], l-Għarbi u l-Oqsma tal-Għerf. Aktar tard ħadem mal-Matsec Support Unit tal-Università ta' Malta, fejn ta wkoll lekċers fil-letteratura Maltija u fil-kritika letterarja.

Fl-Università ta' Malta għallem fil-livell undergraduate u postgraduate, fosthom it-traduzzjoni u l-kitbiet ta' awturi Maltin. Kien ukoll involut fix-xandir universitarju, fejn ipparteċipa fi programmi dwar il-lingwa Maltija u l-istorja tagħha.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.maltatoday.com.mt/news/national/131308/charles_briffa_literary_critic_who_championed_maltese_language_passes_away |titlu=Charles Briffa, literary critic who championed Maltese language, passes away |pubblikatur=MaltaToday |}}&lt;/ref&gt;

== Ħidma fil-lingwa u fil-letteratura ==

Briffa ppubblika bosta studji dwar il-letteratura Maltija, il-kritika letterarja, il-lingwistika kulturali u t-traduzzjoni. Ix-xogħol tiegħu kien jinkludi analiżi tal-istil letterarju, studji dwar il-lingwa u dizzjunarji. Huwa kien magħruf ukoll għat-traduzzjonijiet tiegħu ta' xogħlijiet letterarji minn lingwi oħra għall-Malti. Fl-1986 sar membru akkademiku tal-[[Akkademja tal-Malti|Akkademja tal-Malt]]&lt;nowiki/&gt;i. Wara li serva fil-kunsill u fuq il-bord editorjali tagħha, inħatar president tal-Akkademja tal-Malti, kariga li okkupa bejn l-2000 u l-2004. Bejn l-2005 u l-2008 kien membru tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/PublishingImages/Pages/2020/December/13/pr202562/pr202562b.pdf |titlu=Prof Charles Briffa MOM |pubblikatur=Gvern ta' Malta |}}&lt;/ref&gt;

'''In-Novella Maltija'''

Fl-2000 Briffa rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tar-riċerka bil-ktieb ''In-Novella Maltija'', ippubblikat bħala parti mis-sensiela ''Kullana Kulturali''. Ix-xogħol huwa studju dwar in-novella fil-letteratura Maltija u l-iżvilupp tagħha.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/national-book-prize/ |titlu=Il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb – Sena 2000: Kotba tal-1999 |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

Briffa rebaħ dan il-premju f'okkażjonijiet oħra wkoll: fl-2009 għall-ktieb ''Il-Letteratura Maltija: L-Istorja tan-Narrattiva''; fl-2011 għat-traduzzjoni ta' ''Beowulf'' u għall-ktieb ''Il-Lingwa'', maħsub għat-tfal u ż-żgħażagħ; u fl-2013 għall-ktieb ''Joseph Vella Bondin: Drammaturgu''.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/il-knk-isellem-lil-charles-briffa-xempju-ta-serjeta-fir-ricerka-u-responsabbilta-lejn-il-malti/ |titlu=Il-KNK isellem lil Charles Briffa – xempju ta' serjetà fir-riċerka u responsabbiltà lejn il-Malti |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Charles Briffa miet fil-21 ta' Settembru 2024, fl-età ta' 73 sena. Wara mewtu, il-[[Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb]] u l-Università ta' Malta sellmu l-memorja tiegħu u rrikonoxxew il-kontribut tiegħu għat-tagħlim, ir-riċerka u l-iżvilupp tal-letteratura u l-lingwa Maltija.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/academic-literary-critic-charles-briffa-dies-aged-73.1098382 |titlu=Academic and literary critic Charles Briffa dies aged 73 |pubblikatur=Times of Malta}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}
[[Kategorija:Kittieba Maltin bil-Malti]]
[[Kategorija:Kittieba Maltin]]</text>
      <sha1>nqpfn8q5lgp9u14r3ud8nnodl97q7am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmel S. Aquilina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34739</id>
    <revision>
      <id>333274</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Intro</comment>
      <origin>333274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="0qnfdl7129ms1xoanvrcdyvvvztfxea" xml:space="preserve">'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita aħbarijiet|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|aċċess=28 ta' Ottubru 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|aċċess=28 ta' Ottubru 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0qnfdl7129ms1xoanvrcdyvvvztfxea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333275</id>
      <parentid>333274</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>fixed citations</comment>
      <origin>333275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="nxk7ks2pz129m2ofz5xz03sp2l2y3e4" xml:space="preserve">'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>nxk7ks2pz129m2ofz5xz03sp2l2y3e4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333276</id>
      <parentid>333275</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Carmel S. Aquilina bio infobox</comment>
      <origin>333276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="844" sha1="46ltmiodx844e4u2swekadm49v2fsm8" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>46ltmiodx844e4u2swekadm49v2fsm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333277</id>
      <parentid>333276</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>hajja u edukazzjoni</comment>
      <origin>333277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="8jdrrotcxr62hukxcguldk1lgvj5vmk" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>8jdrrotcxr62hukxcguldk1lgvj5vmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333278</id>
      <parentid>333277</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>teatru</comment>
      <origin>333278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2783" sha1="jx2o398ku311y9p5t0v1ww42xcpnp1t" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>jx2o398ku311y9p5t0v1ww42xcpnp1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333279</id>
      <parentid>333278</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>kitba</comment>
      <origin>333279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3771" sha1="4n036pbzs2yab2z4ui3zp2ymuxqdlis" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4n036pbzs2yab2z4ui3zp2ymuxqdlis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333280</id>
      <parentid>333279</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Premju tal-ktieb</comment>
      <origin>333280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="ro5fsm55hmwvpx5puh8f73n0ug43nlq" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000, il-ktieb ''Il-Ġnien u l-Arka'' ta' Aquilina rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1999. Il-katalgu tal-librerija tal-Università ta' Malta jelenka l-ktieb bħala ''Il-ġnien u l-arka: stejjer għat-tfal'' u jidentifika lil Carmel S. Aquilina bħala l-awtur.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |aċċess=28 ta' Ottubru 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0003/514074/JCLrecentaccessionsMarch-April2023.pdf |titlu=JCL Recent Accessions: March–April 2023 |pubblikatur=Università ta' Malta |aċċess=28 ta' Ottubru 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ro5fsm55hmwvpx5puh8f73n0ug43nlq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333281</id>
      <parentid>333280</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>fix cita</comment>
      <origin>333281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4541" sha1="pbvt8ilnf1aaqbvxcd2sj9rw5r4y4r7" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000, il-ktieb ''Il-Ġnien u l-Arka'' ta' Aquilina rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1999. Il-katalgu tal-librerija tal-Università ta' Malta jelenka l-ktieb bħala ''Il-ġnien u l-arka: stejjer għat-tfal'' u jidentifika lil Carmel S. Aquilina bħala l-awtur.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0003/514074/JCLrecentaccessionsMarch-April2023.pdf |titlu=JCL Recent Accessions: March–April 2023 |pubblikatur=Università ta' Malta}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pbvt8ilnf1aaqbvxcd2sj9rw5r4y4r7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333282</id>
      <parentid>333281</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>mewt</comment>
      <origin>333282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="lnmu37fiai05ow8sm8n26pzvdso6so1" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000, il-ktieb ''Il-Ġnien u l-Arka'' ta' Aquilina rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1999. Il-katalgu tal-librerija tal-Università ta' Malta jelenka l-ktieb bħala ''Il-ġnien u l-arka: stejjer għat-tfal'' u jidentifika lil Carmel S. Aquilina bħala l-awtur.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0003/514074/JCLrecentaccessionsMarch-April2023.pdf |titlu=JCL Recent Accessions: March–April 2023 |pubblikatur=Università ta' Malta}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Aquilina miet f'Diċembru 2020, fl-età ta' 74 sena. Wara mewtu, it-Teatru Manoel sellem il-memorja tiegħu u rrikonoxxa l-kontribut tiegħu lit-teatru Malti, partikolarment it-tagħlim u l-inkoraġġiment li ta lil ġenerazzjonijiet ta' atturi.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625 |titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74 |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>lnmu37fiai05ow8sm8n26pzvdso6so1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333283</id>
      <parentid>333282</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Referenzi</comment>
      <origin>333283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5026" sha1="63us4vsotfx0qg020r7cmpwsv22s3st" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien kittieb, direttur teatrali u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'Għargħur u ħadem fit-teatru, fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-Renju Unit. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000, il-ktieb ''Il-Ġnien u l-Arka'' ta' Aquilina rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1999. Il-katalgu tal-librerija tal-Università ta' Malta jelenka l-ktieb bħala ''Il-ġnien u l-arka: stejjer għat-tfal'' u jidentifika lil Carmel S. Aquilina bħala l-awtur.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0003/514074/JCLrecentaccessionsMarch-April2023.pdf |titlu=JCL Recent Accessions: March–April 2023 |pubblikatur=Università ta' Malta}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Aquilina miet f'Diċembru 2020, fl-età ta' 74 sena. Wara mewtu, it-Teatru Manoel sellem il-memorja tiegħu u rrikonoxxa l-kontribut tiegħu lit-teatru Malti, partikolarment it-tagħlim u l-inkoraġġiment li ta lil ġenerazzjonijiet ta' atturi.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625 |titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74 |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>63us4vsotfx0qg020r7cmpwsv22s3st</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333284</id>
      <parentid>333283</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Links</comment>
      <origin>333284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="k2sdnpd1gur7hhwji2jemx2nknvfoj2" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien [[kittieb]], [[direttur teatrali]] u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'[[Ħal Għargħur|Għargħur]] u ħadem fit-[[teatru]], fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-[[Renju Unit]]. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-Teatru Manoel. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' Francis Ebejer fl-1991, ''Richard III'' ta' William Shakespeare fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' Trevor Żahra fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' Giacomo Puccini fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000, il-ktieb ''Il-Ġnien u l-Arka'' ta' Aquilina rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1999. Il-katalgu tal-librerija tal-Università ta' Malta jelenka l-ktieb bħala ''Il-ġnien u l-arka: stejjer għat-tfal'' u jidentifika lil Carmel S. Aquilina bħala l-awtur.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0003/514074/JCLrecentaccessionsMarch-April2023.pdf |titlu=JCL Recent Accessions: March–April 2023 |pubblikatur=Università ta' Malta}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Aquilina miet f'Diċembru 2020, fl-età ta' 74 sena. Wara mewtu, it-Teatru Manoel sellem il-memorja tiegħu u rrikonoxxa l-kontribut tiegħu lit-teatru Malti, partikolarment it-tagħlim u l-inkoraġġiment li ta lil ġenerazzjonijiet ta' atturi.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625 |titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74 |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>k2sdnpd1gur7hhwji2jemx2nknvfoj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333285</id>
      <parentid>333284</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>links</comment>
      <origin>333285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="cxkmbioqb26uw9u6439tzwenlmbyevn" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}'''Carmel S. Aquilina''' (1946 – Diċembru 2020) kien [[kittieb]], [[direttur teatrali]] u għalliem tad-drama Malti. Twieled f'[[Ħal Għargħur|Għargħur]] u ħadem fit-[[teatru]], fil-letteratura u fix-xandir. Kien magħruf għall-kitba ta' drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet teatrali. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''Il-Ġnien u l-Arka'' rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal, għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita|url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625|titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74|pubblikatur=Times of Malta|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/|titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb|pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb|}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Aquilina twieled f'Għargħur fl-1946. Huwa ġie edukat fis-Seminarju tal-Arċisqof u fil-Kulleġġ St Michael's, u attenda wkoll korsijiet fid-drama fir-[[Renju Unit]]. Fl-1998 inħatar assistent kap ta' skola.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Karriera teatrali ==

Fl-1975 Aquilina waqqaf il-[[purċissjoni]] tal-[[Ġimgħa l-Kbira]] f'Għargħur. Fl-1979 inħatar membru tal-unità tad-drama tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għalliem-direttur fl-Akkademja tal-Arti Drammatika tat-[[Teatru Manoel]]. Fl-1985 kien wieħed mill-membri fundaturi tal-grupp teatrali Koperaturi, u aktar tard kien ukoll membru fundatur tal-XXX Theatre Group.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bħala direttur, ħadem fuq produzzjonijiet ta' drammi Maltin u barranin. Fost ix-xogħlijiet li dderieġa kien hemm ''Menz'' ta' [[Francis Ebejer]] fl-1991, ''Richard III'' ta' [[William Shakespeare]] fl-1993 u ''Is-Surmast'' ta' [[Trevor Żahra]] fl-1994. Idderieġa wkoll produzzjonijiet operistiċi, fosthom ''Suor Angelica'' ta' [[Giacomo Puccini]] fl-1990.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Aquilina kellu wkoll sehem fid-drama għar-radju u kien direttur residenti tad-drammi tar-radju f'Radju Università. Fl-1995 u fl-1996 irċieva l-premju tal-Awtorità tax-Xandir għad-direzzjoni tad-drammi ''Makbet'' u ''Is-Soru li m'emmnitx''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

== Kitba ==

Aquilina kiteb drammi, stejjer għat-tfal u xogħlijiet letterarji oħra. Fl-1997 rebaħ l-ewwel premju fil-Premju Francis Ebejer għad-dramm ''Meta tgħajjar il-Kokka bil-lejl''. Fl-1999 irċieva aċċenn onorevoli fl-istess kompetizzjoni għax-xogħol ''Tal-Malti Please''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Bejn l-1999 u l-2000 kiteb madwar 170 storja għat-tfal li nqraw fuq il-programm televiżiv ''Max Plus''. Kiteb ukoll stejjer qosra b'ambjent Malti li xxandru fuq ir-Radju Voice of the Mediterranean. Barra minn hekk, kien kontributur regolari ta' artikli kulturali għas-sezzjonijiet ''Spektrum'' u ''Fokus'' tal-gazzetta ''il-Mument''.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-27/local-news/Francis-Ebejer-Award-288314 |titlu=Francis Ebejer Award |pubblikatur=The Malta Independent |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000, il-ktieb ''Il-Ġnien u l-Arka'' ta' Aquilina rebaħ il-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tal-letteratura għat-tfal. Il-premju kien għall-kotba ppubblikati fl-1999.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0003/514074/JCLrecentaccessionsMarch-April2023.pdf |titlu=JCL Recent Accessions: March–April 2023 |pubblikatur=Università ta' Malta}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Aquilina miet f'Diċembru 2020, fl-età ta' 74 sena. Wara mewtu, it-Teatru Manoel sellem il-memorja tiegħu u rrikonoxxa l-kontribut tiegħu lit-teatru Malti, partikolarment it-tagħlim u l-inkoraġġiment li ta lil ġenerazzjonijiet ta' atturi.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/theatre-director-carmel-aquilina-dies-aged-74.835625 |titlu=Theatre director Carmel Aquilina dies aged 74 |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>cxkmbioqb26uw9u6439tzwenlmbyevn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joseph Muscat (storiku)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34740</id>
    <revision>
      <id>333286</id>
      <timestamp>2026-10-28T12:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Intro</comment>
      <origin>333286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="4lt5prtuv3yhwythzk8an368f1su13r" xml:space="preserve">'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4lt5prtuv3yhwythzk8an368f1su13r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333287</id>
      <parentid>333286</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Ref u info box</comment>
      <origin>333287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="22qncrmpphlhjbr7g23ed2t7w3qohb1" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>22qncrmpphlhjbr7g23ed2t7w3qohb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333288</id>
      <parentid>333287</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>hajja u edukazzjoni</comment>
      <origin>333288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="g27yejw7itd2uu1ypasi2gugswlrk07" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Muscat twieled fir-Rabat, Malta, fis-16 ta' Diċembru 1934. Kien l-iżgħar fost ħamest aħwa. Minn età żgħira żviluppa interess fix-xogħol tal-injam u fil-bini ta' mudelli ta' bastimenti, interess li aktar tard wasslu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija.

Ta' madwar tmintax-il sena, waqt li kien jaħdem bħala skrivan mar-Royal Air Force, beda jirrestawra mudelli antiki ta' bastimenti fil-Mużew Nazzjonali. Biex iwettaq dan ix-xogħol, għamel riċerka dwar il-bastimenti u l-istorja navali, qasam li dak iż-żmien kien għadu relattivament ftit studjat f'Malta.

Bejn l-1969 u l-1971 attenda St Michael's Training College, fejn ħejja ruħu għall-karriera fit-tagħlim. Ix-xogħol akkademiku tiegħu kien jinkludi studju dwar l-istorja tal-bastimenti bil-qlugħ fl-ibħra Maltin, mill-perjodu Feniċju sa qabel il-wasla tal-Kavallieri ta' San Ġwann.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>g27yejw7itd2uu1ypasi2gugswlrk07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333289</id>
      <parentid>333288</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>ricerka u hidma</comment>
      <origin>333289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3757" sha1="hps0eehch71manxjf1sh813g70jyuyf" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Muscat twieled fir-Rabat, Malta, fis-16 ta' Diċembru 1934. Kien l-iżgħar fost ħamest aħwa. Minn età żgħira żviluppa interess fix-xogħol tal-injam u fil-bini ta' mudelli ta' bastimenti, interess li aktar tard wasslu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija.

Ta' madwar tmintax-il sena, waqt li kien jaħdem bħala skrivan mar-Royal Air Force, beda jirrestawra mudelli antiki ta' bastimenti fil-Mużew Nazzjonali. Biex iwettaq dan ix-xogħol, għamel riċerka dwar il-bastimenti u l-istorja navali, qasam li dak iż-żmien kien għadu relattivament ftit studjat f'Malta.

Bejn l-1969 u l-1971 attenda St Michael's Training College, fejn ħejja ruħu għall-karriera fit-tagħlim. Ix-xogħol akkademiku tiegħu kien jinkludi studju dwar l-istorja tal-bastimenti bil-qlugħ fl-ibħra Maltin, mill-perjodu Feniċju sa qabel il-wasla tal-Kavallieri ta' San Ġwann.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt;

== Riċerka u ħidma fil-qasam marittimu ==

Muscat kien wieħed mir-riċerkaturi ewlenin tal-istorja marittima Maltija. L-interessi tiegħu kienu jinkludu l-bastimenti tal-Ordni ta' San Ġwann, l-iżvilupp tad-dgħajjes tradizzjonali Maltin, il-graffiti marittimi u l-pitturi ex-voto marittimi, kif ukoll l-istorja tal-kostruzzjoni tal-bastimenti.

Fl-1988 inħatar segretarju tal-kumitat proviżorju mwaqqaf biex jitwaqqaf il-Mużew Marittimu ta' Malta. Meta l-binja tal-forn navali antik fil-Birgu ntgħażlet biex tilqa' l-mużew, Muscat għen fit-twaqqif tiegħu. Minbarra r-riċerka storika, ħadem fuq ir-restawr ta' mudelli antiki ta' bastimenti u bena mudelli dettaljati ta' vapuri storiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://heritagemalta.mt/news/donation-of-extensive-collection-to-the-malta-maritime-museum/ |titlu=Donation of extensive collection to the Malta Maritime Museum |pubblikatur=Heritage Malta |}}&lt;/ref&gt;

Muscat għamel riċerka f'arkivji u kollezzjonijiet barra minn Malta, fosthom f'Venezja, fejn studja dokumenti storiċi relatati mal-istorja navali. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu kkontribwew għad-dokumentazzjoni ta' bastimenti li kienu jintużaw fl-ibħra Maltin u fil-Mediterran, u għall-preservazzjoni tat-tagħrif dwar tradizzjonijiet marittimi li maż-żmien kienu qed jintilfu.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/local-news/A-Man-who-gave-us-back-part-of-our-history-287577 |titlu=A Man who gave us back part of our history |pubblikatur=The Malta Independent|}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>hps0eehch71manxjf1sh813g70jyuyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333290</id>
      <parentid>333289</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>kitba</comment>
      <origin>333290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5961" sha1="is77w5d3be48vylow5v3nkmq5lw6zms" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Muscat twieled fir-Rabat, Malta, fis-16 ta' Diċembru 1934. Kien l-iżgħar fost ħamest aħwa. Minn età żgħira żviluppa interess fix-xogħol tal-injam u fil-bini ta' mudelli ta' bastimenti, interess li aktar tard wasslu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija.

Ta' madwar tmintax-il sena, waqt li kien jaħdem bħala skrivan mar-Royal Air Force, beda jirrestawra mudelli antiki ta' bastimenti fil-Mużew Nazzjonali. Biex iwettaq dan ix-xogħol, għamel riċerka dwar il-bastimenti u l-istorja navali, qasam li dak iż-żmien kien għadu relattivament ftit studjat f'Malta.

Bejn l-1969 u l-1971 attenda St Michael's Training College, fejn ħejja ruħu għall-karriera fit-tagħlim. Ix-xogħol akkademiku tiegħu kien jinkludi studju dwar l-istorja tal-bastimenti bil-qlugħ fl-ibħra Maltin, mill-perjodu Feniċju sa qabel il-wasla tal-Kavallieri ta' San Ġwann.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt;

== Riċerka u ħidma fil-qasam marittimu ==

Muscat kien wieħed mir-riċerkaturi ewlenin tal-istorja marittima Maltija. L-interessi tiegħu kienu jinkludu l-bastimenti tal-Ordni ta' San Ġwann, l-iżvilupp tad-dgħajjes tradizzjonali Maltin, il-graffiti marittimi u l-pitturi ex-voto marittimi, kif ukoll l-istorja tal-kostruzzjoni tal-bastimenti.

Fl-1988 inħatar segretarju tal-kumitat proviżorju mwaqqaf biex jitwaqqaf il-Mużew Marittimu ta' Malta. Meta l-binja tal-forn navali antik fil-Birgu ntgħażlet biex tilqa' l-mużew, Muscat għen fit-twaqqif tiegħu. Minbarra r-riċerka storika, ħadem fuq ir-restawr ta' mudelli antiki ta' bastimenti u bena mudelli dettaljati ta' vapuri storiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://heritagemalta.mt/news/donation-of-extensive-collection-to-the-malta-maritime-museum/ |titlu=Donation of extensive collection to the Malta Maritime Museum |pubblikatur=Heritage Malta |}}&lt;/ref&gt;

Muscat għamel riċerka f'arkivji u kollezzjonijiet barra minn Malta, fosthom f'Venezja, fejn studja dokumenti storiċi relatati mal-istorja navali. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu kkontribwew għad-dokumentazzjoni ta' bastimenti li kienu jintużaw fl-ibħra Maltin u fil-Mediterran, u għall-preservazzjoni tat-tagħrif dwar tradizzjonijiet marittimi li maż-żmien kienu qed jintilfu.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/local-news/A-Man-who-gave-us-back-part-of-our-history-287577 |titlu=A Man who gave us back part of our history |pubblikatur=The Malta Independent|}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet u pubblikazzjonijiet ==

Muscat ippubblika bosta kotba u artikli dwar l-istorja navali u marittima ta' Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw tipi differenti ta' bastimenti, l-istorja tal-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann, il-kummerċ marittimu, il-graffiti fuq il-bastimenti u l-arti marbuta mat-tradizzjonijiet marittimi.

Fl-1999 ippubblika ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'', studju dwar id-dgħajjes tradizzjonali Maltin. Il-ktieb jiddeskrivi diversi tipi ta' dgħajjes, fosthom id-dgħajsa tal-pass, il-luzzu, il-firilla, il-kajjikk u d-dgħajsa ta' Għawdex. Jinkludi wkoll tagħrif dwar il-kostruzzjoni tagħhom, l-użu tagħhom fis-sajd u fit-trasport, u t-terminoloġija marittima Maltija. Barra minn hekk, jiddiskuti r-regatta tat-8 ta' Settembru u d-dgħajjes li kienu jintużaw fil-portijiet Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.patrimonju.org/books/the-dghajsa-and-other-traditional-maltese-boats |titlu=The Dghajsa and Other Traditional Maltese Boats |pubblikatur=Fondazzjoni Patrimonju Malti |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000 ippubblika ''Il-Flotta ta' l-Ordni ta' San Ġwann'' u ''The Xprunara'', studju dwar bastiment tradizzjonali li kien jintuża f'Malta għal diversi sekli. Fl-2001 ippubblika ''The Lateen-Rigged Maltese Brigantine'', dwar l-iżvilupp u l-użu tal-brigantin Malti. Fost xogħlijiet oħra tiegħu hemm ''Il-Graffiti Marittimi Maltin'' (2002), ''Il-Kwadri Ex-Voto Marittimi Maltin'' (2003) u ''Sails Round Malta: Types of Sea Vessels 1600 BC–1900 AD'' (2008).&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/95341 |titlu=The xprunara |pubblikatur=Università ta' Malta |}}&lt;/ref&gt;

''Sails Round Malta'', ippubblikat fl-2008, huwa wieħed mill-aktar xogħlijiet estensivi tiegħu. Dan il-ktieb ta' 516-il paġna jiddokumenta diversi tipi ta' bastimenti li kienu jbaħħru fl-ibħra Maltin mill-antikità sal-bidu tas-seklu 20, u jinkludi illustrazzjonijiet dettaljati tal-bastimenti.

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>is77w5d3be48vylow5v3nkmq5lw6zms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333291</id>
      <parentid>333290</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>premji</comment>
      <origin>333291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7025" sha1="1kx7s5t7bjzrn9t7ab3ebws03zxm0ds" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Muscat twieled fir-Rabat, Malta, fis-16 ta' Diċembru 1934. Kien l-iżgħar fost ħamest aħwa. Minn età żgħira żviluppa interess fix-xogħol tal-injam u fil-bini ta' mudelli ta' bastimenti, interess li aktar tard wasslu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija.

Ta' madwar tmintax-il sena, waqt li kien jaħdem bħala skrivan mar-Royal Air Force, beda jirrestawra mudelli antiki ta' bastimenti fil-Mużew Nazzjonali. Biex iwettaq dan ix-xogħol, għamel riċerka dwar il-bastimenti u l-istorja navali, qasam li dak iż-żmien kien għadu relattivament ftit studjat f'Malta.

Bejn l-1969 u l-1971 attenda St Michael's Training College, fejn ħejja ruħu għall-karriera fit-tagħlim. Ix-xogħol akkademiku tiegħu kien jinkludi studju dwar l-istorja tal-bastimenti bil-qlugħ fl-ibħra Maltin, mill-perjodu Feniċju sa qabel il-wasla tal-Kavallieri ta' San Ġwann.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt;

== Riċerka u ħidma fil-qasam marittimu ==

Muscat kien wieħed mir-riċerkaturi ewlenin tal-istorja marittima Maltija. L-interessi tiegħu kienu jinkludu l-bastimenti tal-Ordni ta' San Ġwann, l-iżvilupp tad-dgħajjes tradizzjonali Maltin, il-graffiti marittimi u l-pitturi ex-voto marittimi, kif ukoll l-istorja tal-kostruzzjoni tal-bastimenti.

Fl-1988 inħatar segretarju tal-kumitat proviżorju mwaqqaf biex jitwaqqaf il-Mużew Marittimu ta' Malta. Meta l-binja tal-forn navali antik fil-Birgu ntgħażlet biex tilqa' l-mużew, Muscat għen fit-twaqqif tiegħu. Minbarra r-riċerka storika, ħadem fuq ir-restawr ta' mudelli antiki ta' bastimenti u bena mudelli dettaljati ta' vapuri storiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://heritagemalta.mt/news/donation-of-extensive-collection-to-the-malta-maritime-museum/ |titlu=Donation of extensive collection to the Malta Maritime Museum |pubblikatur=Heritage Malta |}}&lt;/ref&gt;

Muscat għamel riċerka f'arkivji u kollezzjonijiet barra minn Malta, fosthom f'Venezja, fejn studja dokumenti storiċi relatati mal-istorja navali. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu kkontribwew għad-dokumentazzjoni ta' bastimenti li kienu jintużaw fl-ibħra Maltin u fil-Mediterran, u għall-preservazzjoni tat-tagħrif dwar tradizzjonijiet marittimi li maż-żmien kienu qed jintilfu.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/local-news/A-Man-who-gave-us-back-part-of-our-history-287577 |titlu=A Man who gave us back part of our history |pubblikatur=The Malta Independent|}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet u pubblikazzjonijiet ==

Muscat ippubblika bosta kotba u artikli dwar l-istorja navali u marittima ta' Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw tipi differenti ta' bastimenti, l-istorja tal-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann, il-kummerċ marittimu, il-graffiti fuq il-bastimenti u l-arti marbuta mat-tradizzjonijiet marittimi.

Fl-1999 ippubblika ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'', studju dwar id-dgħajjes tradizzjonali Maltin. Il-ktieb jiddeskrivi diversi tipi ta' dgħajjes, fosthom id-dgħajsa tal-pass, il-luzzu, il-firilla, il-kajjikk u d-dgħajsa ta' Għawdex. Jinkludi wkoll tagħrif dwar il-kostruzzjoni tagħhom, l-użu tagħhom fis-sajd u fit-trasport, u t-terminoloġija marittima Maltija. Barra minn hekk, jiddiskuti r-regatta tat-8 ta' Settembru u d-dgħajjes li kienu jintużaw fil-portijiet Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.patrimonju.org/books/the-dghajsa-and-other-traditional-maltese-boats |titlu=The Dghajsa and Other Traditional Maltese Boats |pubblikatur=Fondazzjoni Patrimonju Malti |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000 ippubblika ''Il-Flotta ta' l-Ordni ta' San Ġwann'' u ''The Xprunara'', studju dwar bastiment tradizzjonali li kien jintuża f'Malta għal diversi sekli. Fl-2001 ippubblika ''The Lateen-Rigged Maltese Brigantine'', dwar l-iżvilupp u l-użu tal-brigantin Malti. Fost xogħlijiet oħra tiegħu hemm ''Il-Graffiti Marittimi Maltin'' (2002), ''Il-Kwadri Ex-Voto Marittimi Maltin'' (2003) u ''Sails Round Malta: Types of Sea Vessels 1600 BC–1900 AD'' (2008).&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/95341 |titlu=The xprunara |pubblikatur=Università ta' Malta |}}&lt;/ref&gt;

''Sails Round Malta'', ippubblikat fl-2008, huwa wieħed mill-aktar xogħlijiet estensivi tiegħu. Dan il-ktieb ta' 516-il paġna jiddokumenta diversi tipi ta' bastimenti li kienu jbaħħru fl-ibħra Maltin mill-antikità sal-bidu tas-seklu 20, u jinkludi illustrazzjonijiet dettaljati tal-bastimenti.

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-2000, ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie rikonoxxut fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-Melitensia, li tinkludi pubblikazzjonijiet relatati mal-istorja u l-wirt kulturali Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2001 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika u ġie onorat ukoll bil-Croce dell'Ordine al Merito Melitense għall-ħidma tiegħu fl-istorja marittima u għall-kontribut tiegħu fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu. Fl-2011, l-Università ta' Malta tatu grad ta' Master of Arts fil-Filosofija honoris causa. Fl-2012, il-Kunsill Lokali tar-Rabat tah il-premju Ġieħ ir-Rabat.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>1kx7s5t7bjzrn9t7ab3ebws03zxm0ds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333292</id>
      <parentid>333291</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T12:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>mewt</comment>
      <origin>333292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7545" sha1="ffustgikopu0s5ugn0g31hixslnjp2g" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, għalliem u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer Maltin. Kellu sehem fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Muscat twieled fir-Rabat, Malta, fis-16 ta' Diċembru 1934. Kien l-iżgħar fost ħamest aħwa. Minn età żgħira żviluppa interess fix-xogħol tal-injam u fil-bini ta' mudelli ta' bastimenti, interess li aktar tard wasslu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija.

Ta' madwar tmintax-il sena, waqt li kien jaħdem bħala skrivan mar-Royal Air Force, beda jirrestawra mudelli antiki ta' bastimenti fil-Mużew Nazzjonali. Biex iwettaq dan ix-xogħol, għamel riċerka dwar il-bastimenti u l-istorja navali, qasam li dak iż-żmien kien għadu relattivament ftit studjat f'Malta.

Bejn l-1969 u l-1971 attenda St Michael's Training College, fejn ħejja ruħu għall-karriera fit-tagħlim. Ix-xogħol akkademiku tiegħu kien jinkludi studju dwar l-istorja tal-bastimenti bil-qlugħ fl-ibħra Maltin, mill-perjodu Feniċju sa qabel il-wasla tal-Kavallieri ta' San Ġwann.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt;

== Riċerka u ħidma fil-qasam marittimu ==

Muscat kien wieħed mir-riċerkaturi ewlenin tal-istorja marittima Maltija. L-interessi tiegħu kienu jinkludu l-bastimenti tal-Ordni ta' San Ġwann, l-iżvilupp tad-dgħajjes tradizzjonali Maltin, il-graffiti marittimi u l-pitturi ex-voto marittimi, kif ukoll l-istorja tal-kostruzzjoni tal-bastimenti.

Fl-1988 inħatar segretarju tal-kumitat proviżorju mwaqqaf biex jitwaqqaf il-Mużew Marittimu ta' Malta. Meta l-binja tal-forn navali antik fil-Birgu ntgħażlet biex tilqa' l-mużew, Muscat għen fit-twaqqif tiegħu. Minbarra r-riċerka storika, ħadem fuq ir-restawr ta' mudelli antiki ta' bastimenti u bena mudelli dettaljati ta' vapuri storiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://heritagemalta.mt/news/donation-of-extensive-collection-to-the-malta-maritime-museum/ |titlu=Donation of extensive collection to the Malta Maritime Museum |pubblikatur=Heritage Malta |}}&lt;/ref&gt;

Muscat għamel riċerka f'arkivji u kollezzjonijiet barra minn Malta, fosthom f'Venezja, fejn studja dokumenti storiċi relatati mal-istorja navali. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu kkontribwew għad-dokumentazzjoni ta' bastimenti li kienu jintużaw fl-ibħra Maltin u fil-Mediterran, u għall-preservazzjoni tat-tagħrif dwar tradizzjonijiet marittimi li maż-żmien kienu qed jintilfu.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/local-news/A-Man-who-gave-us-back-part-of-our-history-287577 |titlu=A Man who gave us back part of our history |pubblikatur=The Malta Independent|}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet u pubblikazzjonijiet ==

Muscat ippubblika bosta kotba u artikli dwar l-istorja navali u marittima ta' Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw tipi differenti ta' bastimenti, l-istorja tal-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann, il-kummerċ marittimu, il-graffiti fuq il-bastimenti u l-arti marbuta mat-tradizzjonijiet marittimi.

Fl-1999 ippubblika ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'', studju dwar id-dgħajjes tradizzjonali Maltin. Il-ktieb jiddeskrivi diversi tipi ta' dgħajjes, fosthom id-dgħajsa tal-pass, il-luzzu, il-firilla, il-kajjikk u d-dgħajsa ta' Għawdex. Jinkludi wkoll tagħrif dwar il-kostruzzjoni tagħhom, l-użu tagħhom fis-sajd u fit-trasport, u t-terminoloġija marittima Maltija. Barra minn hekk, jiddiskuti r-regatta tat-8 ta' Settembru u d-dgħajjes li kienu jintużaw fil-portijiet Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.patrimonju.org/books/the-dghajsa-and-other-traditional-maltese-boats |titlu=The Dghajsa and Other Traditional Maltese Boats |pubblikatur=Fondazzjoni Patrimonju Malti |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000 ippubblika ''Il-Flotta ta' l-Ordni ta' San Ġwann'' u ''The Xprunara'', studju dwar bastiment tradizzjonali li kien jintuża f'Malta għal diversi sekli. Fl-2001 ippubblika ''The Lateen-Rigged Maltese Brigantine'', dwar l-iżvilupp u l-użu tal-brigantin Malti. Fost xogħlijiet oħra tiegħu hemm ''Il-Graffiti Marittimi Maltin'' (2002), ''Il-Kwadri Ex-Voto Marittimi Maltin'' (2003) u ''Sails Round Malta: Types of Sea Vessels 1600 BC–1900 AD'' (2008).&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/95341 |titlu=The xprunara |pubblikatur=Università ta' Malta |}}&lt;/ref&gt;

''Sails Round Malta'', ippubblikat fl-2008, huwa wieħed mill-aktar xogħlijiet estensivi tiegħu. Dan il-ktieb ta' 516-il paġna jiddokumenta diversi tipi ta' bastimenti li kienu jbaħħru fl-ibħra Maltin mill-antikità sal-bidu tas-seklu 20, u jinkludi illustrazzjonijiet dettaljati tal-bastimenti.

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-2000, ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie rikonoxxut fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb fil-kategorija tal-Melitensia, li tinkludi pubblikazzjonijiet relatati mal-istorja u l-wirt kulturali Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2001 ingħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika u ġie onorat ukoll bil-Croce dell'Ordine al Merito Melitense għall-ħidma tiegħu fl-istorja marittima u għall-kontribut tiegħu fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu. Fl-2011, l-Università ta' Malta tatu grad ta' Master of Arts fil-Filosofija honoris causa. Fl-2012, il-Kunsill Lokali tar-Rabat tah il-premju Ġieħ ir-Rabat.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Joseph Muscat miet fit-28 ta' Jannar 2022. Wara mewtu, ġie mfakkar għall-kontribut tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija u għall-ħidma tiegħu fil-preservazzjoni ta' dokumenti, mudelli u artefatti marbuta mal-wirt marittimu tal-gżejjer Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>ffustgikopu0s5ugn0g31hixslnjp2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333296</id>
      <parentid>333292</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <origin>333296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7756" sha1="gyu2yxk1y1b2tm1pyty2rlgkufvulfh" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Joseph Muscat''' (16 ta' Diċembru 1934 – 28 ta' Jannar 2022), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Muscat, kien storiku marittimu, awtur, [[għalliem]] u restawratur Malti. Huwa kien speċjalizzat fl-istorja tal-bastimenti Maltin, il-flotta tal-[[Ordni ta' San Ġwann]] u d-dgħajjes tradizzjonali tal-gżejjer [[Maltin]]. Kellu sehem fit-twaqqif tal-[[Mużew Marittimu ta’ Malta|Mużew Marittimu]] ta' Malta u ppubblika diversi studji dwar il-wirt marittimu tal-pajjiż. Fl-2000, il-ktieb tiegħu ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie ppremjat fil-kategorija tal-Melitensia fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]].&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |data=2022 |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

== Ħajja u edukazzjoni ==

Muscat twieled fir-[[Ir-Rabat (Malta)|Rabat]], Malta, fis-16 ta' Diċembru 1934. Kien l-iżgħar fost ħamest aħwa. Minn età żgħira żviluppa interess fix-xogħol tal-injam u fil-bini ta' mudelli ta' bastimenti, interess li aktar tard wasslu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija.

Ta' madwar tmintax-il sena, waqt li kien jaħdem bħala skrivan mar-Royal Air Force, beda jirrestawra mudelli antiki ta' bastimenti fil-Mużew Nazzjonali. Biex iwettaq dan ix-xogħol, għamel riċerka dwar il-bastimenti u l-istorja navali, qasam li dak iż-żmien kien għadu relattivament ftit studjat f'Malta.

Bejn l-1969 u l-1971 attenda St Michael's Training College, fejn ħejja ruħu għall-karriera fit-tagħlim. Ix-xogħol akkademiku tiegħu kien jinkludi studju dwar l-istorja tal-bastimenti bil-qlugħ fl-ibħra Maltin, mill-perjodu [[Feniċi|Feniċju]] sa qabel il-wasla tal-[[Ordni ta' San Ġwann|Kavallieri ta' San Ġwann]].&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt;

== Riċerka u ħidma fil-qasam marittimu ==

Muscat kien wieħed mir-riċerkaturi ewlenin tal-istorja marittima Maltija. L-interessi tiegħu kienu jinkludu l-bastimenti tal-Ordni ta' San Ġwann, l-iżvilupp tad-dgħajjes tradizzjonali Maltin, il-graffiti marittimi u l-pitturi ex-voto marittimi, kif ukoll l-istorja tal-kostruzzjoni tal-bastimenti.

Fl-1988 inħatar segretarju tal-kumitat proviżorju mwaqqaf biex jitwaqqaf il-[[Mużew Marittimu ta’ Malta|Mużew Marittimu ta' Malta]]. Meta l-binja tal-forn navali antik fil-Birgu ntgħażlet biex tilqa' l-mużew, Muscat għen fit-twaqqif tiegħu. Minbarra r-riċerka storika, ħadem fuq ir-restawr ta' mudelli antiki ta' bastimenti u bena mudelli dettaljati ta' vapuri storiċi.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://heritagemalta.mt/news/donation-of-extensive-collection-to-the-malta-maritime-museum/ |titlu=Donation of extensive collection to the Malta Maritime Museum |pubblikatur=Heritage Malta |}}&lt;/ref&gt;

Muscat għamel riċerka f'arkivji u kollezzjonijiet barra minn Malta, fosthom f'[[Venezja]], fejn studja dokumenti storiċi relatati mal-istorja navali. Il-pubblikazzjonijiet tiegħu kkontribwew għad-dokumentazzjoni ta' bastimenti li kienu jintużaw fl-ibħra Maltin u fil-[[Mediterran]], u għall-preservazzjoni tat-tagħrif dwar tradizzjonijiet marittimi li maż-żmien kienu qed jintilfu.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2011-02-13/local-news/A-Man-who-gave-us-back-part-of-our-history-287577 |titlu=A Man who gave us back part of our history |pubblikatur=The Malta Independent|}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet u pubblikazzjonijiet ==

Muscat ippubblika bosta kotba u artikli dwar l-istorja navali u marittima ta' Malta. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw tipi differenti ta' bastimenti, l-istorja tal-flotta tal-Ordni ta' San Ġwann, il-kummerċ marittimu, il-graffiti fuq il-bastimenti u l-arti marbuta mat-tradizzjonijiet marittimi.

Fl-1999 ippubblika ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'', studju dwar id-dgħajjes tradizzjonali Maltin. Il-ktieb jiddeskrivi diversi tipi ta' dgħajjes, fosthom id-[[dgħajsa tal-pass]], il-[[luzzu]], il-[[firilla]], il-[[kajjikk]] u d-[[dgħajsa ta' Għawdex]]. Jinkludi wkoll tagħrif dwar il-kostruzzjoni tagħhom, l-użu tagħhom fis-sajd u fit-trasport, u t-terminoloġija marittima Maltija. Barra minn hekk, jiddiskuti r-[[Regatta Nazzjonali Maltija|regatta]] tat-8 ta' Settembru u d-dgħajjes li kienu jintużaw fil-portijiet Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.patrimonju.org/books/the-dghajsa-and-other-traditional-maltese-boats |titlu=The Dghajsa and Other Traditional Maltese Boats |pubblikatur=Fondazzjoni Patrimonju Malti |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2000 ippubblika ''Il-Flotta ta' l-Ordni ta' San Ġwann'' u ''The Xprunara'', studju dwar bastiment tradizzjonali li kien jintuża f'Malta għal diversi sekli. Fl-2001 ippubblika ''The Lateen-Rigged Maltese Brigantine'', dwar l-iżvilupp u l-użu tal-brigantin Malti. Fost xogħlijiet oħra tiegħu hemm ''Il-Graffiti Marittimi Maltin'' (2002), ''Il-Kwadri Ex-Voto Marittimi Maltin'' (2003) u ''Sails Round Malta: Types of Sea Vessels 1600 BC–1900 AD'' (2008).&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/95341 |titlu=The xprunara |pubblikatur=Università ta' Malta |}}&lt;/ref&gt;

''Sails Round Malta'', ippubblikat fl-2008, huwa wieħed mill-aktar xogħlijiet estensivi tiegħu. Dan il-ktieb ta' 516-il paġna jiddokumenta diversi tipi ta' bastimenti li kienu jbaħħru fl-ibħra Maltin mill-antikità sal-bidu tas-seklu 20, u jinkludi illustrazzjonijiet dettaljati tal-bastimenti.

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Fl-2000, ''The Dgħajsa and Other Traditional Maltese Boats'' ġie rikonoxxut fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] fil-kategorija tal-Melitensia, li tinkludi pubblikazzjonijiet relatati mal-istorja u l-wirt kulturali Malti.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;

Fl-2001 ingħata l-[[Midalja għall-Qadi tar-Repubblika]] u ġie onorat ukoll bil-Croce dell'Ordine al Merito Melitense għall-ħidma tiegħu fl-istorja marittima u għall-kontribut tiegħu fit-twaqqif tal-Mużew Marittimu. Fl-2011, l-[[Università ta' Malta]] tatu grad ta' Master of Arts fil-Filosofija honoris causa. Fl-2012, il-Kunsill Lokali tar-Rabat tah il-premju Ġieħ ir-Rabat.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Mewt ==

Joseph Muscat miet fit-28 ta' Jannar 2022. Wara mewtu, ġie mfakkar għall-kontribut tiegħu għar-riċerka dwar l-istorja marittima Maltija u għall-ħidma tiegħu fil-preservazzjoni ta' dokumenti, mudelli u artefatti marbuta mal-wirt marittimu tal-gżejjer Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/appreciation-joseph-muscat-the-grandad-of-maltese-maritime-history.937383 |titlu=Appreciation: Joseph Muscat: the 'grandad' of Maltese maritime history |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>gyu2yxk1y1b2tm1pyty2rlgkufvulfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Binġemma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34741</id>
    <revision>
      <id>333293</id>
      <timestamp>2026-10-28T13:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>George4all</username>
        <id>21388</id>
      </contributor>
      <comment>Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1382351879|Bingemma]]&quot;</comment>
      <origin>333293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="eif5n58mr0qewpavnajos1kbggmf8gw" xml:space="preserve">'''Binġemma''' huwa rħajjel fir- [[Reġjun tat-Tramuntana, Malta|Reġjun tat-Tramuntana]] ta' [[Malta]] . Jinsab fil-periferija tal [[Mġarr|-Imġarr]] u [[Ir-Rabat (Malta)|r-Rabat]] u jagħmel parti mill-Kunsill Lokali tal-Imġarr. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.com/about-3/mgarr-local-council-wins-award/|titlu=About Mġarr|sit=mgarrlc.com|pubblikatur=Mġarr Local Council|data-aċċess=27 October 2026}}&lt;/ref&gt; Iż-żona hija magħrufa l-aktar għall-art agrikola għall-kappella u għall- [[Victoria Lines]]

* [[Mġarr|L-Imġarr]]
* [[Victoria Lines|Il-Victoria Lines]]
* [[Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria|Kappella tal-Madonna ta' Itria]]
* [[Fortizza ta' Binġemma|Forti Binġemma]]</text>
      <sha1>eif5n58mr0qewpavnajos1kbggmf8gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333294</id>
      <parentid>333293</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>George4all</username>
        <id>21388</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>George4all mexxa l-paġna [[Bingemma]] għal [[Binġemma]]</comment>
      <origin>333293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="eif5n58mr0qewpavnajos1kbggmf8gw" xml:space="preserve">'''Binġemma''' huwa rħajjel fir- [[Reġjun tat-Tramuntana, Malta|Reġjun tat-Tramuntana]] ta' [[Malta]] . Jinsab fil-periferija tal [[Mġarr|-Imġarr]] u [[Ir-Rabat (Malta)|r-Rabat]] u jagħmel parti mill-Kunsill Lokali tal-Imġarr. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.com/about-3/mgarr-local-council-wins-award/|titlu=About Mġarr|sit=mgarrlc.com|pubblikatur=Mġarr Local Council|data-aċċess=27 October 2026}}&lt;/ref&gt; Iż-żona hija magħrufa l-aktar għall-art agrikola għall-kappella u għall- [[Victoria Lines]]

* [[Mġarr|L-Imġarr]]
* [[Victoria Lines|Il-Victoria Lines]]
* [[Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria|Kappella tal-Madonna ta' Itria]]
* [[Fortizza ta' Binġemma|Forti Binġemma]]</text>
      <sha1>eif5n58mr0qewpavnajos1kbggmf8gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333320</id>
      <parentid>333294</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+nebbieta</comment>
      <origin>333320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="ii96nue13ufolls7qmzljv673z654tc" xml:space="preserve">{{Stub|ġeografija}}

'''Binġemma''' huwa rħajjel fir- [[Reġjun tat-Tramuntana, Malta|Reġjun tat-Tramuntana]] ta' [[Malta]] . Jinsab fil-periferija tal [[Mġarr|-Imġarr]] u [[Ir-Rabat (Malta)|r-Rabat]] u jagħmel parti mill-Kunsill Lokali tal-Imġarr. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.com/about-3/mgarr-local-council-wins-award/|titlu=About Mġarr|sit=mgarrlc.com|pubblikatur=Mġarr Local Council|data-aċċess=27 October 2026}}&lt;/ref&gt; Iż-żona hija magħrufa l-aktar għall-art agrikola għall-kappella u għall- [[Victoria Lines]]

== Ara wkoll ==
* [[Mġarr|L-Imġarr]]
* [[Victoria Lines|Il-Victoria Lines]]
* [[Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria|Kappella tal-Madonna ta' Itria]]
* [[Fortizza ta' Binġemma|Forti Binġemma]]

== Referenzi ==</text>
      <sha1>ii96nue13ufolls7qmzljv673z654tc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333325</id>
      <parentid>333320</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:L-Imġarr]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="e4fpx3l5tbr9l0726zrnapmat8vx329" xml:space="preserve">{{Stub|ġeografija}}

'''Binġemma''' huwa rħajjel fir- [[Reġjun tat-Tramuntana, Malta|Reġjun tat-Tramuntana]] ta' [[Malta]] . Jinsab fil-periferija tal [[Mġarr|-Imġarr]] u [[Ir-Rabat (Malta)|r-Rabat]] u jagħmel parti mill-Kunsill Lokali tal-Imġarr. &lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://mgarrlc.com/about-3/mgarr-local-council-wins-award/|titlu=About Mġarr|sit=mgarrlc.com|pubblikatur=Mġarr Local Council|data-aċċess=27 October 2026}}&lt;/ref&gt; Iż-żona hija magħrufa l-aktar għall-art agrikola għall-kappella u għall- [[Victoria Lines]]

== Ara wkoll ==
* [[Mġarr|L-Imġarr]]
* [[Victoria Lines|Il-Victoria Lines]]
* [[Knisja tal-Madonna ta' Hodegitria|Kappella tal-Madonna ta' Itria]]
* [[Fortizza ta' Binġemma|Forti Binġemma]]

== Referenzi ==

[[Kategorija:L-Imġarr]]</text>
      <sha1>e4fpx3l5tbr9l0726zrnapmat8vx329</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vincent Vella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34743</id>
    <revision>
      <id>333297</id>
      <timestamp>2026-10-28T13:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Intro</comment>
      <origin>333297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="t7q2kd1qg16zayq2gygwbt3tvaaq2l6" xml:space="preserve">'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>t7q2kd1qg16zayq2gygwbt3tvaaq2l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333298</id>
      <parentid>333297</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Biography infobox</comment>
      <origin>333298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="15tlxe08v76g63pqqa1tzcrbyyq03sr" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>15tlxe08v76g63pqqa1tzcrbyyq03sr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333299</id>
      <parentid>333298</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>edukazzjoni</comment>
      <origin>333299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="gr1xfvjvzk7sy26itt7zi18scv1np31" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Exeter fir-Renju Unit. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji Bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gr1xfvjvzk7sy26itt7zi18scv1np31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333300</id>
      <parentid>333299</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>kitba</comment>
      <origin>333300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2599" sha1="1jhwr8bbu3node9o306io4mgbhq4m7r" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Exeter fir-Renju Unit. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji Bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1jhwr8bbu3node9o306io4mgbhq4m7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333301</id>
      <parentid>333300</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Żiffa u Stejjer Oħra</comment>
      <origin>333301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="l40sokglt1dw0svo86a6hdj96sifa7f" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Exeter fir-Renju Unit. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji Bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

'''Żiffa u Stejjer Oħra'''

''Żiffa u Stejjer Oħra'' hija ġabra ta' stejjer għat-tfal miktuba minn Vella u ppubblikata minn Merlin Publishers fl-1999. Il-ktieb ġie inkluż fil-kategorija tal-Premju Speċjali fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb tal-2000. Ir-rekords tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb jelenkaw it-titlu bħala wieħed mill-kotba li ngħataw dan ir-rikonoxximent għall-pubblikazzjonijiet tas-sena ta' qabel.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>l40sokglt1dw0svo86a6hdj96sifa7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333302</id>
      <parentid>333301</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>drammi</comment>
      <origin>333302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4794" sha1="rwehjtddtkwron1agzcys4s2aka5llm" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Exeter fir-Renju Unit. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji Bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

'''Żiffa u Stejjer Oħra'''

''Żiffa u Stejjer Oħra'' hija ġabra ta' stejjer għat-tfal miktuba minn Vella u ppubblikata minn Merlin Publishers fl-1999. Il-ktieb ġie inkluż fil-kategorija tal-Premju Speċjali fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb tal-2000. Ir-rekords tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb jelenkaw it-titlu bħala wieħed mill-kotba li ngħataw dan ir-rikonoxximent għall-pubblikazzjonijiet tas-sena ta' qabel.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Drammi ==

Vella kiseb reputazzjoni bħala drammaturgu permezz tax-xogħlijiet tiegħu għat-teatru u għar-radju. Huwa kien fost ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni nazzjonali tal-kitba għat-teatru Francis Ebejer f'diversi okkażjonijiet. Fl-2005, il-ġabra ta' drammi tiegħu ''Bagalja Ħolm'' rebħet premju letterarju fil-kategorija tad-drama.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fil-qasam tad-drammi għar-radju, Vella rebaħ il-kompetizzjoni tal-BBC World Service Radio Playwriting Competition bħala rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fl-1995, fl-2005 u fl-2007. Fost id-drammi tiegħu li kisbu dan ir-rikonoxximent hemm ''Ernesto Panza'', ''The Pardon Beggars'' u ''Valeriana – The Titan's Rock''. ''Ernesto Panza'' xxandar ukoll fuq il-BBC World Service fl-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Diversi drammi tiegħu ttellgħu f'Malta, fosthom fit-Teatru Manoel u f'postijiet teatrali oħra. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw esperjenzi umani u soċjali u jinkludu elementi ta' umoriżmu u kritika soċjali.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-04-15/news/lets-do-lunch-vince-vella-74247/cookie-declaration |titlu=Let's Do Lunch: Vince Vella |pubblikatur=The Malta Independent ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>rwehjtddtkwron1agzcys4s2aka5llm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333303</id>
      <parentid>333302</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>premji</comment>
      <origin>333303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5704" sha1="0ygfjnnz41nexmu6wwc7skxn77z5nd2" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Exeter fir-Renju Unit. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji Bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

'''Żiffa u Stejjer Oħra'''

''Żiffa u Stejjer Oħra'' hija ġabra ta' stejjer għat-tfal miktuba minn Vella u ppubblikata minn Merlin Publishers fl-1999. Il-ktieb ġie inkluż fil-kategorija tal-Premju Speċjali fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb tal-2000. Ir-rekords tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb jelenkaw it-titlu bħala wieħed mill-kotba li ngħataw dan ir-rikonoxximent għall-pubblikazzjonijiet tas-sena ta' qabel.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Drammi ==

Vella kiseb reputazzjoni bħala drammaturgu permezz tax-xogħlijiet tiegħu għat-teatru u għar-radju. Huwa kien fost ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni nazzjonali tal-kitba għat-teatru Francis Ebejer f'diversi okkażjonijiet. Fl-2005, il-ġabra ta' drammi tiegħu ''Bagalja Ħolm'' rebħet premju letterarju fil-kategorija tad-drama.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fil-qasam tad-drammi għar-radju, Vella rebaħ il-kompetizzjoni tal-BBC World Service Radio Playwriting Competition bħala rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fl-1995, fl-2005 u fl-2007. Fost id-drammi tiegħu li kisbu dan ir-rikonoxximent hemm ''Ernesto Panza'', ''The Pardon Beggars'' u ''Valeriana – The Titan's Rock''. ''Ernesto Panza'' xxandar ukoll fuq il-BBC World Service fl-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Diversi drammi tiegħu ttellgħu f'Malta, fosthom fit-Teatru Manoel u f'postijiet teatrali oħra. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw esperjenzi umani u soċjali u jinkludu elementi ta' umoriżmu u kritika soċjali.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-04-15/news/lets-do-lunch-vince-vella-74247/cookie-declaration |titlu=Let's Do Lunch: Vince Vella |pubblikatur=The Malta Independent ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Vella kiseb diversi premjijiet għall-kitba letterarja u drammatika tiegħu. Fost dawn hemm:

2000: Premju Speċjali tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''Żiffa u Stejjer Oħra''.
2005: Premju letterarju fil-kategorija tad-drama għal ''Bagalja Ħolm''.
2011: Premju letterarju fil-kategorija tar-rumanzi għal ''Slippery Steps: A Maltese Odyssey''.
1995, 2005 u 2007: Rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fil-kompetizzjoni tal-kitba ta' drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0ygfjnnz41nexmu6wwc7skxn77z5nd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333304</id>
      <parentid>333303</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Referenzi</comment>
      <origin>333304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5736" sha1="lpzekprt54htc8tljxy7ghir4tgozs6" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur Malti, magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’Malta u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Exeter fir-Renju Unit. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji Bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

'''Żiffa u Stejjer Oħra'''

''Żiffa u Stejjer Oħra'' hija ġabra ta' stejjer għat-tfal miktuba minn Vella u ppubblikata minn Merlin Publishers fl-1999. Il-ktieb ġie inkluż fil-kategorija tal-Premju Speċjali fil-Premju Nazzjonali tal-Ktieb tal-2000. Ir-rekords tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb jelenkaw it-titlu bħala wieħed mill-kotba li ngħataw dan ir-rikonoxximent għall-pubblikazzjonijiet tas-sena ta' qabel.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Drammi ==

Vella kiseb reputazzjoni bħala drammaturgu permezz tax-xogħlijiet tiegħu għat-teatru u għar-radju. Huwa kien fost ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni nazzjonali tal-kitba għat-teatru Francis Ebejer f'diversi okkażjonijiet. Fl-2005, il-ġabra ta' drammi tiegħu ''Bagalja Ħolm'' rebħet premju letterarju fil-kategorija tad-drama.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fil-qasam tad-drammi għar-radju, Vella rebaħ il-kompetizzjoni tal-BBC World Service Radio Playwriting Competition bħala rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fl-1995, fl-2005 u fl-2007. Fost id-drammi tiegħu li kisbu dan ir-rikonoxximent hemm ''Ernesto Panza'', ''The Pardon Beggars'' u ''Valeriana – The Titan's Rock''. ''Ernesto Panza'' xxandar ukoll fuq il-BBC World Service fl-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Diversi drammi tiegħu ttellgħu f'Malta, fosthom fit-Teatru Manoel u f'postijiet teatrali oħra. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw esperjenzi umani u soċjali u jinkludu elementi ta' umoriżmu u kritika soċjali.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-04-15/news/lets-do-lunch-vince-vella-74247/cookie-declaration |titlu=Let's Do Lunch: Vince Vella |pubblikatur=The Malta Independent ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Vella kiseb diversi premjijiet għall-kitba letterarja u drammatika tiegħu. Fost dawn hemm:

2000: Premju Speċjali tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''Żiffa u Stejjer Oħra''.
2005: Premju letterarju fil-kategorija tad-drama għal ''Bagalja Ħolm''.
2011: Premju letterarju fil-kategorija tar-rumanzi għal ''Slippery Steps: A Maltese Odyssey''.
1995, 2005 u 2007: Rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fil-kompetizzjoni tal-kitba ta' drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>lpzekprt54htc8tljxy7ghir4tgozs6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333305</id>
      <parentid>333304</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>Links</comment>
      <origin>333305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5583" sha1="mpo4ggiuxblofpv8sc0ivxk7mcf6ne0" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur [[Maltin|Malti]], magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’[[Malta]] u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-[[BBC]] World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-[[Università ta' Malta]] u fl-Università ta' Exeter fir-[[Renju Unit]]. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt; Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

'''Żiffa u Stejjer Oħra''' hija ġabra ta' stejjer għat-tfal miktuba minn Vella u ppubblikata minn [[Merlin Publishers]] fl-1999. Il-ktieb ġie inkluż fil-kategorija tal-Premju Speċjali fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] tal-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Drammi ==

Vella kiseb reputazzjoni bħala drammaturgu permezz tax-xogħlijiet tiegħu għat-teatru u għar-radju. Huwa kien fost ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni nazzjonali tal-kitba għat-teatru [[Francis Ebejer]] f'diversi okkażjonijiet. Fl-2005, il-ġabra ta' drammi tiegħu ''Bagalja Ħolm'' rebħet premju letterarju fil-kategorija tad-drama.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fil-qasam tad-drammi għar-radju, Vella rebaħ il-kompetizzjoni tal-BBC World Service Radio Playwriting Competition bħala rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fl-1995, fl-2005 u fl-2007. Fost id-drammi tiegħu li kisbu dan ir-rikonoxximent hemm ''Ernesto Panza'', ''The Pardon Beggars'' u ''Valeriana – The Titan's Rock''. ''Ernesto Panza'' xxandar ukoll fuq il-BBC World Service fl-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Diversi drammi tiegħu ttellgħu f'Malta, fosthom fit-[[Teatru Manoel]] u f'postijiet teatrali oħra. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw esperjenzi umani u soċjali u jinkludu elementi ta' umoriżmu u kritika soċjali.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-04-15/news/lets-do-lunch-vince-vella-74247/cookie-declaration |titlu=Let's Do Lunch: Vince Vella |pubblikatur=The Malta Independent ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Vella kiseb diversi premjijiet għall-kitba letterarja u drammatika tiegħu. Fost dawn hemm:

2000: Premju Speċjali tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb għal ''Żiffa u Stejjer Oħra''.
2005: Premju letterarju fil-kategorija tad-drama għal ''Bagalja Ħolm''.
2011: Premju letterarju fil-kategorija tar-rumanzi għal ''Slippery Steps: A Maltese Odyssey''.
1995, 2005 u 2007: Rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fil-kompetizzjoni tal-kitba ta' drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>mpo4ggiuxblofpv8sc0ivxk7mcf6ne0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333306</id>
      <parentid>333305</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T13:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnriqueTabone</username>
        <id>15661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Premjijiet u rikonoxximenti */</comment>
      <origin>333306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5587" sha1="7y0ysvj23xmg5e6jrwdglq21bvswfgq" xml:space="preserve">{{Infobox bijografija}}
'''Vincent Vella''' huwa kittieb, drammaturgu u edukatur [[Maltin|Malti]], magħruf għall-kitbiet tiegħu bil-Malti u bl-Ingliż. Kiteb rumanzi, stejjer qosra u drammi għat-teatru u għar-radju. Huwa rebaħ diversi premjijiet letterarji f’[[Malta]] u barra minn Malta, fosthom il-Premju Speċjali tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb fl-2000 għall-ġabra ta’ stejjer għat-tfal ''Żiffa u Stejjer Oħra''. Kiseb ukoll rikonoxximent internazzjonali permezz tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-kompetizzjoni tal-kitba ta’ drammi għar-radju tal-[[BBC]] World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/mt/uncategorized-mt/l-istorja-tal-premju-nazzjonali-tal-ktieb/ |titlu=L-Istorja tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |}}&lt;/ref&gt;

== Edukazzjoni u karriera ==

Vella studja fl-[[Università ta' Malta]] u fl-Università ta' Exeter fir-[[Renju Unit]]. Huwa kellu karriera twila fil-qasam tal-edukazzjoni u għallem il-pedagoġija fl-Università ta' Malta, fejn serva wkoll bħala direttur tal-programm tal-Istudji bażiċi. Barra minn hekk, ta lekċers dwar il-letteratura bil-lingwa Ingliża miktuba minn awturi Maltin.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Kitbiet letterarji ==

Vella kiteb kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż, u xi xogħlijiet tiegħu ġew ippubblikati wkoll bis-Sloven. Il-kitbiet tiegħu jinkludu stejjer qosra, rumanzi u drammi li ġew ippubblikati, imtellgħin fit-teatru jew imxandra fuq ir-radju.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt; Fost il-kotba tiegħu hemm ir-rumanz bl-Ingliż ''Inside the Horse'' u l-ġabra ta' stejjer ''Mark of Cain''. Fil-Malti ppubblika, fost xogħlijiet oħra, ''Żiffa u Stejjer Oħra'' u ''Donna Żukketta u Stejjer Oħra''. Il-ktieb ''Żiffa u Stejjer Oħra'' ġie ppubblikat minn Merlin Publishers fl-1999 u għandu 82 paġna.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://bdlbooks.com/product/ziffa-u-stejjer-ohra/ |titlu=Żiffa u stejjer oħra |pubblikatur=BDL Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

'''Żiffa u Stejjer Oħra''' hija ġabra ta' stejjer għat-tfal miktuba minn Vella u ppubblikata minn [[Merlin Publishers]] fl-1999. Il-ktieb ġie inkluż fil-kategorija tal-Premju Speċjali fil-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] tal-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Drammi ==

Vella kiseb reputazzjoni bħala drammaturgu permezz tax-xogħlijiet tiegħu għat-teatru u għar-radju. Huwa kien fost ir-rebbieħa tal-kompetizzjoni nazzjonali tal-kitba għat-teatru [[Francis Ebejer]] f'diversi okkażjonijiet. Fl-2005, il-ġabra ta' drammi tiegħu ''Bagalja Ħolm'' rebħet premju letterarju fil-kategorija tad-drama.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-09-24/local/Vince-Vella-Wins-BBC-prize-for-second-time-81534 |titlu=Vince Vella Wins BBC prize for second time |pubblikatur=The Malta Independent |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fil-qasam tad-drammi għar-radju, Vella rebaħ il-kompetizzjoni tal-BBC World Service Radio Playwriting Competition bħala rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fl-1995, fl-2005 u fl-2007. Fost id-drammi tiegħu li kisbu dan ir-rikonoxximent hemm ''Ernesto Panza'', ''The Pardon Beggars'' u ''Valeriana – The Titan's Rock''. ''Ernesto Panza'' xxandar ukoll fuq il-BBC World Service fl-2000.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Diversi drammi tiegħu ttellgħu f'Malta, fosthom fit-[[Teatru Manoel]] u f'postijiet teatrali oħra. Ix-xogħlijiet tiegħu jittrattaw esperjenzi umani u soċjali u jinkludu elementi ta' umoriżmu u kritika soċjali.&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://www.independent.com.mt/articles/2005-04-15/news/lets-do-lunch-vince-vella-74247/cookie-declaration |titlu=Let's Do Lunch: Vince Vella |pubblikatur=The Malta Independent ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Premjijiet u rikonoxximenti ==

Matul il-karriera tiegħu, Vella kiseb diversi premjijiet għall-kitba letterarja u drammatika tiegħu. Fost dawn hemm:

2000: Premju Speċjali tal-[[Premju Nazzjonali tal-Ktieb]] għal ''Żiffa u Stejjer Oħra''.
2005: Premju letterarju fil-kategorija tad-drama għal ''Bagalja Ħolm''.
2011: Premju letterarju fil-kategorija tar-rumanzi għal ''Slippery Steps: A Maltese Odyssey''.
1995, 2005 u 2007: Rebbieħ reġjonali għall-Ewropa fil-kompetizzjoni tal-kitba ta' drammi għar-radju tal-BBC World Service.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=https://ktieb.org.mt/news-en/the-history-of-the-national-book-prize/ |titlu=The History of the National Book Prize |pubblikatur=Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita |url=https://timesofmalta.com/article/not-just-a-lot-of-drama.219202 |titlu=Not just a lot of drama |pubblikatur=Times of Malta ||lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi == 
{{Referenzi}}</text>
      <sha1>7y0ysvj23xmg5e6jrwdglq21bvswfgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kappella tal-Madonna ta' Loretu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34744</id>
    <revision>
      <id>333312</id>
      <timestamp>2026-10-29T08:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1381610035|Chapel of the Madonna of Loreto]]&quot;</comment>
      <origin>333312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2043" sha1="lbqmz8ldqoicb6z0kzt27ggp61r0f2b" xml:space="preserve">Il-'''Kappella tal''-''Madonna ta' Loretu''' hija [[kappella]] [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] tas-seklu sbatax li tinsab in-naħa tal-Lbiċ tal-[[Gudja]], [[Malta]].

Il-kappella nbniet fl-1676, immedjatament wara l-epidemija tal-pesta ta’ Malta tal-1675–1676.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://maltashipgraffiti.org/location/ta-loretu-chapel/|titlu=Ta’ Loretu Chapel - Malta Ship Graffiti Project|data=2025-04-25|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]] ntużat mill-forzi militari Brittaniċi stazzjonati f'Malta. Xelter tal-gwerra li hemm fil-qrib huwa aċċessibbli minn bir ħdejn il-kappella.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita pubblikazzjoni |last=Zammit |first=Vincent |date=17 May 1998 |title=Il-Kappella ta' Loretu : Gudja |journal=Il-Mument |pages=3}}&lt;/ref&gt;

Illum, il-bini m'għadux jintuża regolarment għal funzjonijiet reliġjużi, ħlief f'Diċembru, matul il-festa annwali tal-Madonna ta' Loreto, li lilha hija ddedikata l-kappella.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://discover.inkontru.app/malta/gudja/heritage-sites|titlu=Ta' Loretu Chapel|sit=discover.inkontru.app|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Il-kappella hija elenkata fl-[[Inventarju Nazzjonali ta' Propjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin|Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Chapels%20and%20Niches/1831.pdf|titlu=Chapel of the Madonna of Loreto|data=27 September 2013|sit=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data-aċċess=23 October 2026|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160810043813/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Chapels%20and%20Niches/1831.pdf|arkivju-data=August 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Referenzi}}
[[Kategorija:Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]]
[[Kategorija:Knejjes tal-ġebel tal-ġir f'Malta]]
[[Kategorija:Gudja]]</text>
      <sha1>lbqmz8ldqoicb6z0kzt27ggp61r0f2b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333313</id>
      <parentid>333312</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+databox</comment>
      <origin>333313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="bwrxnj39xjl7z3mbq58jr8kbpbn5tfw" xml:space="preserve">{{Databox}}

Il-'''Kappella tal''-''Madonna ta' Loretu''' hija [[kappella]] [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] tas-seklu sbatax li tinsab in-naħa tal-Lbiċ tal-[[Gudja]], [[Malta]].

Il-kappella nbniet fl-1676, immedjatament wara l-epidemija tal-pesta ta’ Malta tal-1675–1676.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://maltashipgraffiti.org/location/ta-loretu-chapel/|titlu=Ta’ Loretu Chapel - Malta Ship Graffiti Project|data=2025-04-25|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]] ntużat mill-forzi militari Brittaniċi stazzjonati f'Malta. Xelter tal-gwerra li hemm fil-qrib huwa aċċessibbli minn bir ħdejn il-kappella.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita pubblikazzjoni |last=Zammit |first=Vincent |date=17 May 1998 |title=Il-Kappella ta' Loretu : Gudja |journal=Il-Mument |pages=3}}&lt;/ref&gt;

Illum, il-bini m'għadux jintuża regolarment għal funzjonijiet reliġjużi, ħlief f'Diċembru, matul il-festa annwali tal-Madonna ta' Loreto, li lilha hija ddedikata l-kappella.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://discover.inkontru.app/malta/gudja/heritage-sites|titlu=Ta' Loretu Chapel|sit=discover.inkontru.app|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Il-kappella hija elenkata fl-[[Inventarju Nazzjonali ta' Propjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin|Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Chapels%20and%20Niches/1831.pdf|titlu=Chapel of the Madonna of Loreto|data=27 September 2013|sit=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data-aċċess=23 October 2026|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160810043813/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Chapels%20and%20Niches/1831.pdf|arkivju-data=August 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi ==
{{Referenzi}}
[[Kategorija:Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]]
[[Kategorija:Knejjes tal-ġebel tal-ġir f'Malta]]
[[Kategorija:Gudja]]</text>
      <sha1>bwrxnj39xjl7z3mbq58jr8kbpbn5tfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333314</id>
      <parentid>333313</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T08:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+ref</comment>
      <origin>333314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2006" sha1="jbxk09686gq6lhtwtwp33z68mfl8qyx" xml:space="preserve">{{Databox}}

Il-'''Kappella tal''-''Madonna ta' Loretu''' hija [[kappella]] [[Knisja Kattolika|Kattolika Rumana]] tas-seklu sbatax li tinsab in-naħa tal-Lbiċ tal-[[Gudja]], [[Malta]].

Il-kappella nbniet fl-1676, immedjatament wara l-epidemija tal-pesta ta’ Malta tal-1675–1676.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://maltashipgraffiti.org/location/ta-loretu-chapel/|titlu=Ta’ Loretu Chapel - Malta Ship Graffiti Project|data=2025-04-25|lingwa=en-US|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]] ntużat mill-forzi militari Brittaniċi stazzjonati f'Malta. Xelter tal-gwerra li hemm fil-qrib huwa aċċessibbli minn bir ħdejn il-kappella.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar|kunjom=Zammit|isem=Vincent|data=17 Mejju 1998|titlu=Il-Kappella ta' Loretu : Gudja|pubblikazzjoni=Il-Mument, p.3}}&lt;/ref&gt;

Illum, il-bini m'għadux jintuża regolarment għal funzjonijiet reliġjużi, ħlief f'Diċembru, matul il-festa annwali tal-Madonna ta' Loreto, li lilha hija ddedikata l-kappella.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://discover.inkontru.app/malta/gudja/heritage-sites|titlu=Ta' Loretu Chapel|sit=discover.inkontru.app|lingwa=en|data-aċċess=2026-10-23}}&lt;/ref&gt;

Il-kappella hija elenkata fl-[[Inventarju Nazzjonali ta' Propjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin|Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]].&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Chapels%20and%20Niches/1831.pdf|titlu=Chapel of the Madonna of Loreto|data=27 September 2013|sit=National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands|data-aċċess=23 October 2026|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160810043813/http://www.culturalheritage.gov.mt/filebank/inventory/Chapels%20and%20Niches/1831.pdf|arkivju-data=August 10, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referenzi ==
{{Referenzi}}
[[Kategorija:Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin]]
[[Kategorija:Knejjes tal-ġebel tal-ġir f'Malta]]
[[Kategorija:Gudja]]</text>
      <sha1>jbxk09686gq6lhtwtwp33z68mfl8qyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:L-Imġarr</title>
    <ns>14</ns>
    <id>34745</id>
    <revision>
      <id>333323</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>kategorija ġdida</comment>
      <origin>333323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="csx77gnixdfspbr4na1uis0oyfb7ym4" xml:space="preserve">[[Kategorija:Blieta ta' Malta]]</text>
      <sha1>csx77gnixdfspbr4na1uis0oyfb7ym4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333324</id>
      <parentid>333323</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T09:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:Blieta ta' Malta]]; added [[Category:Bliet ta' Malta]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="a4yrnn2nbifev4vmdeks4tmwok20o41" xml:space="preserve">[[Kategorija:Bliet ta' Malta]]</text>
      <sha1>a4yrnn2nbifev4vmdeks4tmwok20o41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333328</id>
      <parentid>333324</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ara wkoll</comment>
      <origin>333328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="au5qbroq0nptnxkpsgrkwicp6x3crbd" xml:space="preserve">'''Ara wkoll:''' [[Mġarr (diżambigwazzjoni)]]

[[Kategorija:Bliet ta' Malta]]</text>
      <sha1>au5qbroq0nptnxkpsgrkwicp6x3crbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mġarr (diżambigwazzjoni)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34746</id>
    <revision>
      <id>333327</id>
      <timestamp>2026-10-29T09:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1116072225|Mġarr (disambiguation)]]&quot;</comment>
      <origin>333327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="383" sha1="tflduwwg7u1pegtahwuzogpibnsqrwq" xml:space="preserve">'''[[Mġarr|L-Imġarr]]''' huwa raħal fil-majjistral ta’ Malta.

'''Mġarr''' jista’ jirreferi wkoll għal:

* [[Mġarr (Għawdex)]], belt u port fil-Lvant ta' Għawdex
* [[L-Imġarr ix-Xini|Mġarr ix-Xini]], bajja żgħira f'Għawdex
* [[Fażi tal-Imġarr|Il-fażi tal-Imġarr]], perjodu qasir fil-preistorja ta' Malta
{{Diżambigwazzjoni|geo}}
[[Kategorija:Diżambigwazzjoni]]</text>
      <sha1>tflduwwg7u1pegtahwuzogpibnsqrwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333329</id>
      <parentid>333327</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Bliet ta' Malta]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>333329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="093w6q7iqts5jj42h9tb38bhpk3ek0t" xml:space="preserve">'''[[Mġarr|L-Imġarr]]''' huwa raħal fil-majjistral ta’ Malta.

'''Mġarr''' jista’ jirreferi wkoll għal:

* [[Mġarr (Għawdex)]], belt u port fil-Lvant ta' Għawdex
* [[L-Imġarr ix-Xini|Mġarr ix-Xini]], bajja żgħira f'Għawdex
* [[Fażi tal-Imġarr|Il-fażi tal-Imġarr]], perjodu qasir fil-preistorja ta' Malta
{{Diżambigwazzjoni|geo}}
[[Kategorija:Diżambigwazzjoni]]
[[Kategorija:Bliet ta' Malta]]</text>
      <sha1>093w6q7iqts5jj42h9tb38bhpk3ek0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joseph Muscat (diżambigwazzjoni)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34747</id>
    <revision>
      <id>333332</id>
      <timestamp>2026-10-29T10:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+diżambigwazzjoni</comment>
      <origin>333332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="585cwdp4t3iincootm4xj50gi1p6zhw" xml:space="preserve">'''Joseph Muscat''' jista' jirreferi għal:

* [[Joseph Muscat]] – politiku u Prim Ministru ta' Malta (2013–2019)
* [[Joseph Muscat (storiku)]] – kittieb u riċerkatur dwar l-istroja martittima
* [[Joe Muscat (mużiċist)]] – kitarrist Malti li emigra lejn l-Awstralja


{{diżambigwazzjoni}}

[[Kategorija:Muscat (kunjom)|Joseph]]</text>
      <sha1>585cwdp4t3iincootm4xj50gi1p6zhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333333</id>
      <parentid>333332</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>+2</comment>
      <origin>333333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="61k6h5tncgssqeots8ib4sgd9ohdffn" xml:space="preserve">'''Joseph Muscat''' jista' jirreferi għal:

* [[Joseph Muscat]] – politiku u Prim Ministru ta' Malta (2013–2020)
* [[Joseph Muscat (storiku)]] – kittieb u riċerkatur dwar l-istroja martittima
* [[Joe Muscat (mużiċist)]] – kitarrist Malti li emigra lejn l-Awstralja
* [[Josie Muscat]] - tabib u politiku Malti
* [[Ġużè Muscat Azzopardi]] - poeta u kittieb Malti


{{diżambigwazzjoni}}

[[Kategorija:Muscat (kunjom)|Joseph]]</text>
      <sha1>61k6h5tncgssqeots8ib4sgd9ohdffn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Nies mill-Birgu</title>
    <ns>14</ns>
    <id>34748</id>
    <revision>
      <id>333334</id>
      <timestamp>2026-10-29T10:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>kategorija ġdida</comment>
      <origin>333334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="bvp162md7botwc5wobru2jk9cmqpn82" xml:space="preserve">[[Kategorija:Nies Maltin skont il-post|Birgu]]
[[Kategorija:Birgu]]</text>
      <sha1>bvp162md7botwc5wobru2jk9cmqpn82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Twieldu fl-1639</title>
    <ns>14</ns>
    <id>34749</id>
    <revision>
      <id>333355</id>
      <timestamp>2026-10-29T11:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ToniSant</username>
        <id>4257</id>
      </contributor>
      <comment>kategorija ġdida</comment>
      <origin>333355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="oq17jg2y0yl8gm5a1glgnwlximo5vc7" xml:space="preserve">{{Twieldu|163|9|17}}</text>
      <sha1>oq17jg2y0yl8gm5a1glgnwlximo5vc7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>