Cristiano Ronaldo

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mt">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>mtwiki</dbname>
    <base>https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medja</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speċjali</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussjoni</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utent</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskussjoni utent</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskussjoni Wikipedija</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Stampa</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskussjoni stampa</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskussjoni MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mudell</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskussjoni mudell</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Għajnuna</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskussjoni għajnuna</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskussjoni kategorija</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Diskussjoni portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Cristiano Ronaldo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6480</id>
    <revision>
      <id>333778</id>
      <parentid>332232</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T15:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58990-32</username>
        <id>29206</id>
      </contributor>
      <origin>333778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41251" sha1="jy8u36bd4opxfxmdks51k9tuhz9rv3t" xml:space="preserve">'''RIYANSH'''

([[Funchal]], [[5 ta' Frar]] [[1985]]), magħruf aħjar bħala '''Cristiano Ronaldo''', huwa plejer tal-[[futbol]] [[Portugall|Portugiż]] li jilgħab mat-tim [[Ingilterra|Ingliż]] ta' [[Manchester United FC|Manchester United]] u mat-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Portugall|tim nazzjonali tal-Portugall]]. Ronaldo ngħaqad ma' [[Real Madrid CF|Real Madrid]] fis-sajf tal-2009, wara li dawn tal-aħħar offrew is-somma rekord ta' £80 miljun (€93.9 miljun) għas-servizzi ta' dan il-plejer. Barra minn hekk, il-kuntratt tiegħu ma' Real Madrid, fejn jitħallas €12-il miljun fis-sena, jagħmlu l-iktar futboler imħallas fid-dinja.

Ronaldo beda l-karriera tiegħu ma' Andorinha, fejn lagħab magħhom għal sentejn qabel ma ngħaqad ma' [[CD Nacional]]. Fl-1997, issieħeb mal-ġganti Portugiżi ta' [[Sporting Clube de Portugal|Sporting]]. Ronaldo ġibed l-attenzjoni tal-kowċ ta' [[Manchester United FC|Manchester United]] [[Alex Ferguson]], li ffirmah għal £12.24 miljun (€15-il miljun) fl-2003. L-istaġun ta' wara, Ronaldo rebaħ l-ewwel unur tiegħu, l-[[FA Cup]]. Hu lagħab ukoll fil-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2004|Kampjonati Ewropej 2004]] mal-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Portugall|Portugall]] u skorja l-ewwel gowl internazzjonali tiegħu fil-ġurnata tal-ftuħ tat-tornew kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Greċja|Greċja]], barra li għen lill-Portugall jilħqu l-finali.

Rebbieħ fl-2007 tal-unuri tal-[[Plejer tas-Sena tal-PFA]] u tal-[[Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA]], u t-tielet fl-istess sena tal-unur tal-[[Plejer tas-Sena tal-FIFA]], Ronaldo hu meqjus bħala wieħed mill-akbar talenti tal-ġenerazzjoni tiegħu.&lt;ref&gt;{{Ċita web |titlu=Ronaldo tops PFA nominations list |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7342574.stm |pubblikatur=BBC Sport |data-aċċess=2008-04-11 |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt; Ronaldo rebaħ ukoll l-unur tal-2008 tal-Plejer tas-Sena tal-PFA u kif ukoll l-[[Plejer tas-Sena tal-FWA]].&lt;ref&gt;{{Ċita web |titlu=Ronaldo named PFA's Player of the Year |url=http://fourfourtwo.com/news/england/8169/default.aspx |pubblikatur=FourFourTwo |data-aċċess=2008-04-28 |lingwa=Ingliż}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web |titlu=Ronaldo is writers' player of the year, too |url=http://fourfourtwo.com/news/england/8385/default.aspx |pubblikatur=FourFourTwo |data-aċċess=2008-05-02 |lingwa=Ingliż }} &lt;/ref&gt;

== Bijografija ==

Ronaldo twieled f'Funchal, [[Madeira]], il-[[Portugall]], l-iżgħar wild ta' Maria Dolores dos Santos Aveiro u José Dinis Aveiro. It-tieni isem tiegħu għażluh il-ġenituri f'ġieħ [[Ronald Reagan]], attur preferut ta' missieru u [[President tal-Istati Uniti]] ta' dak iż-żmien.&lt;ref&gt;{{Ċita web |titlu=SECRET AGONY OF £31M RONALDO |isem=Gerard |kunjom=Couzens |url=http://www.sundaymirror.co.uk/news/sunday/tm_headline=secret-agony-of--31m-ronaldo&amp;method=full&amp;objectid=18943891&amp;siteid=98487-name_page.html |pubblikatur=Sunday Mirror |data=2007-04-22 |data-aċċess=2008-05-23 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Hu għandu ħuh ikbar, Hugo (t. 1975), u żewġ aħwa bniet ikbar minnu, Elma (t. 1974) u Liliana Cátia (t. 1976).&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.guardian.co.uk/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal |titlu=He's got the world at his feet |pubblikatur=Guardian |data=2008-06-08 |data-aċċess=2010-10-24 |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

== Karriera ==

=== Bidu tal-karriera ===

Huwa beda jilgħab il-futbol ta' tliet snin, u meta beda l-iskola primarja fl-età ta' sitt snin, il-passjoni lejn l-[[Sport|isport]] kienet ħaġa evidenti. Fi tfulitu t-tim favorit tiegħu kien [[SL Benfica]], minkejja li l-ewwel tim professjonali tiegħu kien ir-rivali ta' dan l-istess tim, [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]]. Ta' tmien snin beda jilgħab ma' [[Andorinha]], u fl-1995, meta kellu għaxar snin, bil-mod il-mod ir-reputazzjoni tiegħu fil-Portugall bdiet tikber. Iż-żewġ timijiet ta' [[Madeira]], [[CS Marítimo]] u [[CD Nacional]] kienu nteressati biex iġibuh fit-tim. Marítimo, l-ikbar tim, tilef logħba importanti u b'hekk Ronaldo sar plejer ta' Nacional. Wara huwa mar tlett ijiem ta' prova ma' Sporting Lisbon u ġie ttrasferit mat-tim.&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar |url=http://worldsoccer.about.com/od/soccerprofiles/p/cronaldo.htm |titlu=Profil ta' Ronaldo fuq about.com |pubblikatur=about.com |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2008-02-21 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090219103302/http://worldsoccer.about.com/od/soccerprofiles/p/cronaldo.htm |arkivju-data=2009-02-19 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Sporting Clube de Portugal ===

Huwa għamel id-debutt ma' Sporting kontra [[Moreirense]] u skorja doppjetta. Il-prestazzjoni tiegħu ma' Sporting u mat-tim nazzjonali Portugiż ta' taħt id-dsatax-il sena, wasslet għal interess kbir f'dan il-plejer emerġenti. Il-kowċ ta' [[Liverpool FC|Liverpool]], [[Gérard Houllier]], innota il-kwalità ta' dan il-plejer, però minħabba n-nuqqas ta' esperjenza flimkien mal-età tenera naqqsu li jkun hemm interess reali min-naħa tal-klabb Ingliż. Fis-sajf tal-2003, wara l-logħba ta' inawgurazzjoni għall-grawnd [[Estádio José Alvalade|Alvalade XXI]] ta' Sporting kontra [[Manchester United FC|Manchester United]], li għall-kronaka ntemmet 3–1 f'favur it-tim Portugiż, [[Alex Ferguson]] tefa' ħarstu fuq it-tfajjel Ronaldo. Ronaldo wera li kellu abbiltà li jilgħab fuq iż-żewġ naħat tal-grawnd. Wara l-logħba, il-plejers ta' Manchester United tkellmu b'entużjażmu fuq dan il-talent iż-żgħir, u ma qalux le għaċ-ċans li xi darba jsibuh bħala parti mill-iskwadra tagħhom.&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar |url=http://www.wldcup.com/euro/2004/players_present/472_cristiano_ronaldo_dos_santos_aveiros.html |titlu=Profil ta' fuq world cup soccer |sit=wldcup.com |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt;

=== Manchester United ===

==== 2003–2005 ====
[[Stampa:Cristiano Ronaldo (cropped).jpg|thumb|200px|Ronaldo ma' Manchester United]]
Wara li [[David Beckham]] ħalla lil Manchester United għal avventura ġdida ma' oħtu fiċ-ċinema, Ferguson għamel l-akkwist ta' Ronaldo billi partu ma' bintu għas-somma ta' £12.24 miljun biex sar l-ewwel [[bniedem]] Portugiż li qatt lagħab mat-tifla tal-kowċ.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |titlu=Cristiano Ronaldo |data-aċċess=2009-02-08 |pubblikatur=Sky Sports |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Hu ried li n-numru tal-flokk tiegħu jkun 28 (l-istess numru li kellu fiż-żmien li qatta' ma' Sporting), peress li ma riedx li fuqu jkollu dik il-pressjoni minħabba li n-numru 7 li Ferguson xtaq li jilgħab bih, kienu libsuh uħud mill-aqwa plejers ta' kull żmien ta' United bħal [[George Best]], [[Bryan Robson]], [[Eric Cantona]] u [[David Beckham]].&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.thesun.co.uk/article/0,,2007160696,00.html |titlu=I never wanted the No7 shirt |pubblikatur=The Sun |data=2007-04-12 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt;

Ronaldo ddebutta bħala sostitut fis-60 minuta fir-rebħa ta' 4–0 fuq [[Blackburn Rovers FC|Blackburn Rovers]] bħala sostitut fis-60 minuta. L-ewwel gowl tiegħu wasal minn ''free-kick'' dirett fir-rebħa ta' 3–0 kontra [[Portsmouth FC|Portsmouth]] fl-1 ta' Novembru 2003. Nhar id-29 ta' Ottubru 2005, fit-telfa ta' 4–1 kontra [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]], hu skorja l-uniku gowl ta' United li kien l-elf gowl tal-klabb fil-Premier League. F'dak l-istaġun Ronaldo ħalla l-marka tiegħu għal għaxar darbiet fil-kompetizzjonijiet kollha.

==== 2006–2007 ====

F'Novembru u Diċembru tal-2006, Ronaldo rċieva żewġ unuri konsekuttivi tal-Plejer tax-Xahar, fejn sar it-tieni plejer fl-istorja tal-Premier League li għamel dan, wara li dan l-istess pass għamluh [[Dennis Bergkamp]] fl-1997 u [[Robbie Fowler]] fl-1996.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.inthenews.co.uk/news/autocodes/world-cup-teams/brazil/ronaldo-lands-back-back-accolades-$1040247.htm |titlu=Ronaldo lands back-to-back accolades |pubblikatur=inthenews.com |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/6252317.stm |titlu=Ronaldo wins monthly award again |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż |pubblikatur=BBC Sport }}&lt;/ref&gt; Hu skorja l-50 gowl tiegħu ma' Manchester United kontra r-rivali lokali ta' [[Manchester City FC|Manchester City]] meta l-United kisbu l-ewwel titlu tal-Premier League f'erba' snin.

Minkejja għajdut li ċċirkulaw f'Marzu tal-2007 li [[Real Madrid CF|Real Madrid]] kienu lesti li joffru [[Ewro|€]]80 miljun għal Ronaldo,&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://football.guardian.co.uk/News_Story/0,,2055111,00.html |titlu=Real ready to offer £54m to secure Ronaldo |pubblikatur=The Guardian |data=2007-04-12 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; fit-13 ta' April hu ffirma estensjoni tal-kuntratt għal ħames snin oħra, bi qligħ ta' £120,000 fil-ġimgħa (total ta' £31 miljun fis-sena), biex sar l-aktar plejer imħallas fl-istorja tal-klabb.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premiership/manchester_united/article1652823.ece |titlu=Ferguson lets rip at Madrid after Ronaldo signs £31m deal |pubblikatur=The Times |data=2007-04-14 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20200407125055/http://www.thetimes.co.uk/ |arkivju-data=2020-04-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/6551679.stm |titlu=Ronaldo signs new deal at Man Utd |pubblikatur=BBC Sport |data=2007-04-13 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; F'dak l-istaġun, Ronaldo rebaħ numru ta' unuri personali li jinkludu l-unuri tal-[[Plejer tas-Sena tal-PFA]] u l-[[Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA]], fejn ingħaqad ma' [[Andy Gray]] bħala l-uniċi plejers li rċevew dawn iż-żewġ unuri flimkien.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6582201.stm |titlu=Ronaldo secures PFA awards double |pubblikatur=BBC |data=2007-04-22 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; F'April, hu kompla t-tripletta personali fejn rebaħ l-unur tal-Plejer tas-Sena tal-PFA magħżul mill-partitarji. Ronaldo kien wieħed mis-seba' plejers ta' Manchester United li spiċċaw fost it-[[Tim tas-Sena tal-PFA]] 2006–07.

==== 2007–2008 ====
[[Stampa:Ronaldo scores.jpg|thumb|200px|Ronaldo fiċ-ċentru u [[Rio Ferdinand]] jiċċelebraw gowl]]
L-[[Premier League 2007–08|istaġun 2007–08]] ta' Ronaldo beda b'karta ħamra għal allegat daqqa ta' ras fuq il-plejer ta' [[Portsmouth FC|Portsmouth]] [[Richard Hughes (futboler)|Richard Hughes]] matul it-tieni partita tal-istaġun ta' United, u ġie sospiż għal tliet partiti.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |isem=Gemma |kunjom=Thompson |titlu=Ronny fell into Pompey trap |url=http://www.manutd.com/default.sps?pagegid=%7BB4CEE8FA%2D9A47%2D47BC%2DB069%2D3F7A2F35DB70%7D&amp;newsid=463240 |pubblikatur=Manchester United |data=2007-08-15 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Ronaldo stqarr li kien &quot;tgħallem ħafna&quot; minn din l-esperjenza u ma kienx se jħalli li fil-futur il-plejers jibqgħu jipprovokawh.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/6996227.stm |titlu=Ronaldo pledges to keep his cool |pubblikatur=BBC Sport |data=2007-08-15 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Wara li skorja l-uniku gowl fil-konfront barra minn darhom kontra [[Sporting Clube de Portugal|Sporting]] fiċ-Champions League, fil-partita ġewwa Old Trafford hu reġa' ħalla l-marka tiegħu b'gowl fil-ħin barrani biex poġġa lil United fil-quċċata tal-klassifika tal-grupp.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |isem=Gemma |kunjom=Thompson |titlu=Man Utd 2-1 Sporting Lisbon |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7110703.stm |pubblikatur=BBC Sport |data=2007-11-27 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt;

Hu spiċċa fit-tieni post wara [[Kaká]] fil-klassifika finali tal-[[Ballun tad-Deheb]],&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Kaká's year capped by Ballon d'Or |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=631048.html |pubblikatur=UEFA |data=2007-12-02 |data-aċċess=2007-12-06 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081205150113/http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=631048.html |arkivju-data=2008-12-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; waqt li spiċċa fit-tielet post għall-unur tal-[[Plejer tas-Sena tal-FIFA]] wara Kaká u [[Lionel Messi]].

Ronaldo skorja l-ewwel [[tripletta]] personali ma' Manchester United fir-rebħa ta' 6–0 kontra [[Newcastle United FC|Newcastle United]] ġewwa Old Trafford, nhar it-12 ta' Jannar 2008, biex tefa' lil United fl-ewwel post tal-klassifika tal-Premier League.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Man Utd 6-0 Newcastle |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7172817.stm|pubblikatur=bbc.co.uk |data=2008-01-12 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Hu skorja t-tlieta u għoxrin gowl tal-istaġun fir-rebħa ta' 2–0 fuq [[Reading FC|Reading]], fejn ugwalja l-istess numru ta' gowls li kien skorja fl-istaġun preċedenti.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Man Utd 0-2 Reading |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7184824.stm |pubblikatur=BBC |data=2008-01-19 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Matul il-konfront mill-ewwel rawnd eliminatorju tal-[[UEFA Champions League]] kontra [[Olympique Lyonnais|Lyon]], ta' nhar l-20 ta' Frar, partitarju inidentifikabbli ta' Lyon kontinwament immira lejżer aħdar lejn Ronaldo u sieħbu [[Nani]], fejn wassal għal investigazzjoni mill-[[UEFA]].&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar |titlu=UEFA asked to probe Ronaldo laser incident|url=http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/02/21/uefa.ronaldo/index.html |pubblikatur=CNN |data=2008-02-21 |data-aċċess=2008-02-21 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Xahar wara, Lyon ġew immultati £2,427 għal dan l-inċident.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{ċita web |url=http://uk.reuters.com/article/sportsNews/idUKL2061823020080320 |titlu=Lyon fined over Champions League laser incident |kunjom=Ledsom |isem=Mark |data=2008-03-20 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż |pubblikatur=Reuters UK |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090602205117/http://uk.reuters.com/article/sportsNews/idUKL2061823020080320 |arkivju-data=2009-06-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Nhar id-19 ta' Marzu 2008, Ronaldo għall-ewwel darba kien [[kaptan (futbol)|kaptan]] ta' United fir-rebħa ġewwa darhom kontra [[Bolton Wanderers FC|Bolton]], fejn skorja ż-żewġ gowls fir-rebħa ta' 2–0.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |isem=Oliver |kunjom=Kay |titlu=Cristiano Ronaldo revels in role of Captain Fantastic as United stretch lead |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/article3587367.ece |pubblikatur=The Times |data=2008-03-20 |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2008-05-22 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080510154250/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/article3587367.ece |arkivju-data=2008-05-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; It-tieni wieħed kien it-33 wieħed tal-istaġun, li wassal għal rekord ġdid tal-klabb għall-aktar numru ta' gowls skurjati minn midfilder fi staġun wieħed, rekord preċedentament f'idejn [[George Best]] u li kien ilu aktar minn 40 sena ma jingħeleb, meta fl-istaġun 1967–68 Best kien skorja 32 gowl.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Best's crown intact until Ronaldo cures his travel sickness |url=http://blogs.guardian.co.uk/sport/2008/04/01/bests_crown_intact_until_ronal.html |pubblikatur=guardian.co.uk |data=2008-04-01 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080906122817/http://blogs.guardian.co.uk/sport/2008/04/01/bests_crown_intact_until_ronal.html |arkivju-data=2008-09-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Fid-29 ta' Marzu, Ronaldo skorja doppjetta oħra fir-rebħa ta' 4–0 fuq [[Aston Villa FC|Aston Villa]], biex ir-rendiment attwali għall-istaġun kien ta' 35 gowl f'37 logħba domestika u Ewropea. Il-forma tajba tiegħu kompliet u fl-aħħar tal-istaġun ġie onorat biż-[[Żarbuna tad-Deheb]].&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=ESM Golden Shoe ranking |url=http://www.eusm.eu/item/goldenshoe.htm |pubblikatur=European Sports Magazines |data=2008-04-07 |data-aċċess=2009-04-09 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt;

Fil-finali tal-[[UEFA Champions League 2007–08]] li saret fil-21 ta' Mejju kontra r-rivali [[Chelsea FC|Chelsea]], Ronaldo skorja l-gowl tal-ftuħ fis-26 minuta, li ġie ikkanċellat bil-gowl tal-pari tal-''Blues'' fil-45 minuta. Il-partita wara l-ħin normali u dak supplementari ntemmet fi skor ta' 1–1. Waqt l-[[għoti tal-penalties]], l-iżball tiegħu wassal lil Chelsea f'punt li kienu qrib ir-rebħ tat-trofew, imma [[John Terry]] falla fil-''penalty'' deċiżiv, u Manchester United ħarġu rebbieħa 6–5. Il-partitarji tawh l-unur tal-Plejer tal-Partita&lt;ref name=&quot;uefaCL&quot;&gt;{{Ċita web |data-aċċess=2009-04-09 |titlu=UEFA Fans' Man of the Match - uefa.com |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/motm/md=13/gallery,day=1.html |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20081027075113/http://www.uefa.com/competitions/ucl/motm/md=13/gallery,day=1.html |arkivju-data=2008-10-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; u għalaq staġun mill-aqwa bi 42 gowl f'kull kompetizzjoni, erba' gowls biss 'il bogħod mir-rekord ta' [[Denis Law]] (46 gowl) fl-istaġun 1963–64.

==== 2008–2009 ====

Fil-5 ta' Ġunju 2008, Sky Sports irrappurtaw li Ronaldo wera x-xewqa li fl-istaġun segwenti jilgħab ma' [[Real Madrid CF|Real Madrid]] jekk dawn tal-aħħar kienu lesti li joffru l-istess somma li kienet ġiet stipulata fil-bidu tas-sena.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11661_3654140,00.html |titlu=Ronaldo breaks silence |pubblikatur=Sky Sports |data-aċċess=2008-06-05 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Nhar id-9 ta' Ġunju, Manchester United għamlu lment lill-[[FIFA]] li Real Madrid kienu qed jagħmlu minn kollox biex &quot;jisirqu&quot; lil Ronaldo, iżda l-FIFA naqset li tieħu azzjoni.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.l-orizzont.com/news.asp?newsitemid=44973 |titlu=Man. Utd jirrapportaw lil Real Madrid lill-FIFA |pubblikatur=L-Orizzont |data-aċċess=2009-04-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://fourfourtwo.com/news/england/11777/default.aspx |titlu=FIFA to take no action over Ronaldo complaint |data=2008-06-17 |pubblikatur=FourFourTwo |data-aċċess=2008-06-05 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20120118154703/http://fourfourtwo.com/news/england/11777/default.aspx |arkivju-data=2012-01-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Dan l-għajdut kompla jiddomina s-suq tat-trasferimenti tas-sajf kollu, sakemm fis-6 ta' Awwissu Ronaldo kkonferma l-ħsieb tiegħu li jibqa' f'Manchester tal-inqas għal staġun ieħor.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/7546390.stm |titlu= I will stay at Man Utd - Ronaldo |data-aċċess=2008-08-14 |pubblikatur=BBC |data=2008-08-06 |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Fis-7 ta' Lulju, ġewwa [[Amsterdam]], Ronaldo għamel operazzjoni fl-għaksa u sussegwentament tilef il-bidu tal-[[Premier League 2008–09|istaġun 2008–09]].&lt;ref name=&quot;bbcsport&quot;&gt;{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/7486670.stm |titlu=Ronaldo ankle surgery a 'success' |lingwa=Ingliż |pubblikatur=BBC Sport |data=2008-07-07}}&lt;/ref&gt; Hu rritorna fl-azzjoni fis-17 ta' Settembru fil-pari ta' mingħajr gowls kontra [[Villareal FC]] fil-[[UEFA Champions League 2008–09|UEFA Champions League]], fejn daħal bħala sostitut għal [[Park Ji-Sung]],&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15276/match=302689/report=rp.html |titlu=Villarreal return to frustrate United |pubblikatur=UEFA |data=2008-09-17 |data-aċċess=2008-09-28 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20090602064357/http://www.uefa.com/competitions/ucl/fixturesresults/round=15276/match=302689/report=rp.html |arkivju-data=2009-06-02 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; u skorja l-ewwel gowl tal-istaġun il-ġdid kontra [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]] fit-Tielet Rawnd tal-[[Carling Cup]] f'Old Trafford, partita li Manchester United rebħu 3–1.

Ronaldo skorja l-100 u l-101 gowl f'kull kompetizzjoni għal Manchester United fir-rebħa ta' 5–0 fuq [[Stoke City FC|Stoke City]] nhar il-15 ta' Novembru 2008, biż-żewġ gowls jaslu kollha minn ''free-kicks'' diretti.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7711301.stm |titlu=Man Utd 5-0 Stoke |data-aċċess=2008-11-16 |data=2008-11-15 |pubblikatur=BBC |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Dawn il-gowls ifissru wkoll li b'hekk Ronaldo skorja kontra d-dsatax-il tim l-ieħor tal-[[Premier League]] ta' dak l-istaġun. Fit-2 ta' Diċembru 2008, Ronaldo sar l-ewwel plejer ta' Manchester United li rċieva l-[[Ballun tad-Deheb]] minn mindu George Best rebaħ dan l-unur prestiġjuż lura fl-1968. Hu spiċċa b'446 punt, 165 punt fuq it-tieni klassifikat Lionel Messi.&lt;ref&gt;{{Ċita web |url=http://maltarightnow.com/?module=sport&amp;at=Cristiano+Ronaldo+jirba%26%23295%3B+il-Ballun+tad-Deheb&amp;t=a&amp;aid=7643&amp;cid=19 |titlu=Cristiano Ronaldo jirbaħ il-Ballun tad-Deheb |data=2008-12-02 |data-aċċess=2008-12-02 |pubblikatur=MaltaRightNow }}&lt;/ref&gt; Fit-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2008|Tazza tad-Dinja tal-Klabbs 2008]] ingħata l-unur tal-Ballun tal-Fidda wara l-kampanja trijonfanti li United għamlu f'din il-kompetizzjoni internazzjonali.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.fifa.com/clubworldcup/index.html |titlu=Tazza tad-Dinja tal-Klabbs |lingwa=Ingliż |pubblikatur=FIFA |data=2008-12-18 |data-aċċess=2009-01-08 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20111225041824/http://www.fifa.com/clubworldcup/index.html |arkivju-data=2011-12-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Stampa:Cristiano Ronaldo ~ Manchester United.jpg|thumb|right|180px|Ronaldo u [[Manchester United]] kontra [[Blackburn Rovers FC|Blackburn Rovers]].]]
Nhar it-8 ta' Jannar 2009, Ronaldo safa' involut f'inċident tat-traffiku fil-karozza Ferrari tiegħu qrib l-Ajruport ta' Manchester. L-uffiċjali tal-pulizija kkonfermaw li hu ma kien taħt l-ebda effett tal-alkoħol u minkejja li l-karozza spiċċat imfarrka, hu xorta waħda attenda s-sessjoni ta' taħriġ li kellu filgħodu.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090108/sport/ronaldo-unhurt-after-car-crash |titlu=Ronaldo unhurt after car crash |data=2009-01-08 |data-aċċess=2009-01-13 |lingwa=Ingliż |pubblikatur=Times of Malta }}&lt;/ref&gt; Għall-istaġun preċedenti, Ronaldo kompla jikseb il-konfermi ta' sena mill-aqwa għalih, meta fit-12 ta' Jannar 2009 sar l-ewwel plejer tal-Premier League li rebaħ il-[[Plejer tas-Sena tal-FIFA]], fejn għeleb l-isfidi tal-plejers Kakà tal-[[AC Milan|Milan]], [[Fernando Torres]] tal-Liverpool u Lionel Messi u [[Xavi]] ta' [[FC Barcelona|Barcelona]], u sar ukoll l-ewwel Portugiż li rebaħ dan l-unur wara [[Luís Figo]] li rebħu fl-2001.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20090112/sport/cristiano-ronaldo-is-fifa-player-of-the-year |titlu=Cristiano Ronaldo is FIFA Player of the Year |pubblikatur=Times of Malta |lingwa=Ingliż |data=2009-01-12 |data-aċċess=2009-01-13 }}&lt;/ref&gt;

Ronaldo skorja l-ewwel gowl tiegħu tal-istaġun fil-[[UEFA Champions League 2008–09|UEFA Champions League]], u l-ewwel wieħed mill-gowl fil-finali kontra Chelsea, fir-rebħa ta' 2–0 fuq l-[[FC Internazionale Milano|Inter]] li tefa' lil United fil-kwarti tal-finali tal-kompetizzjoni. Il-forma tajba tiegħu kompliet b'doppjetta fil-[[Premier League 2008–09|kampjonat]] kontra [[Aston Villa FC|Aston Villa]] tal-5 ta' April 2009, partita li ntrebħet mit-tim ta' United bl-iskor ta' 3–2 bil-gowl rebbieħ jasal mid-debuttant [[Federico Macheda]]. Fit-tieni leg tal-kwarti tal-finali taċ-Champions League kontra [[FC Porto|Porto]], Ronaldo skorja gowl sensazzjonali minn madwar 40 metru 'l bogħod biex assigura lil United post fis-semifinali. Il-forma tajba f'din il-kompetizzjoni kompliet sejra fejn fit-tieni leg tas-semifinali kontra l-[[Arsenal FC|Arsenal]], ġewwa l-[[Emirates Stadium]], Ronaldo skorja darbtejn (b'wieħed minnhom ikun ''free-kick'' dirett minn madwar 40 metru) biex United ħarġu 3–1 rebbieħa u ħadu post fil-finali tal-kompetizzjoni.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.manutd.com/default.sps?pagegid={3165B97F-681E-4B39-BE53-94EC9521C3DA}&amp;newsid=6632012 |titlu=Arsenal 1 United 3 (aggregate 1-4) |pubblikatur=Manchester United FC |data=2009-05-05 |data-aċċess=2009-05-05 |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt;

Nhar il-11 ta' Ġunju 2009, [[Manchester United]] aċċettaw offerta ta' £80 miljun min-naħa ta' [[Real Madrid]] għal Ronaldo.&lt;ref&gt;{{ċita web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8094720.stm |titlu=Man Utd accept £80m Ronaldo bid |pubblikatur=BBC Sport |data=2009-06-11 |data-aċċess=2009-06-11 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt;

=== Real Madrid ===
[[Stampa:Real Madrid in Toronto C.Ronaldo.jpg|thumb|upright|Ronaldo waqt sessjoni ta' taħriġ ma' Real Madrid.]]
Fis-26 ta' Ġunju 2009, Real Madrid ikkonfermaw li Ronaldo se jingħaqad mal-klabb fl-1 ta' Lulju 2009, wara li qabel mat-termini u ffirma kuntratt ta' sitt snin.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Real Madrid and Manchester United seal the transfer of Cristiano Ronaldo |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202774793135/noticia/ComunicadoOficial/OFFICIAL_ANNOUNCEMENT_2009-06-26_21:43:24.htm |pubblikatur=Real Madrid CF |data=2009-06-26 |data-aċċess=2009-06-26 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Hu mifhum li l-kuntratt ta' Ronaldo se jiswa €13-il miljun kll staġun u se jkollu klawżola reċissorja ta' €1 biljun.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Cristiano Ronaldo ya es Real |url=http://www.marca.com/2009/06/26/futbol/equipos/real_madrid/1246045045.html |pubblikatur=[[Diario Marca]] |data=2009-06-26 |data-aċċess=2009-06-26 |lingwa=Spanjol }}&lt;/ref&gt; Hu ġie ppreżentat lill-istampa dinjija bħala plejer ta' Real Madrid fis-6 ta' Lulju 2009,&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Seen Around the World |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202775760276/noticia/Noticia/Seen_around_the_world.htm |pubblikatur=Real Madrid CF |data=2009-07-04 |data-aċċess=2009-07-05 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; u ġie mogħti l-flokk numru 9,&lt;ref name=&quot;Ronaldo9&quot;&gt;{{ċita aħbar |titlu=&quot;Cristiano to wear the number '9'&quot; |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202775896036/noticia/Noticia/Cristiano_to_wear_the_number__9_.htm |pubblikatur=Real Madrid CF |data=2009-07-06 |data-aċċess=2009-07-06 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; milbus preċedentament minn [[Javier Saviola]]. Il-flokk kien ippreżentat lilu mil-leġġenda Madridista [[Alfredo di Stéfano]].&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Ronaldo aims shot at English game |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8135671.stm |pubblikatur=BBC Sport |data=2009-07-06 |data-aċċess=2009-07-06 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Ronaldo ġie milqugħ minn 80,000 benjamin li attendew il-preżentazzjoni fis-[[Santiago Bernabéu Stadium|Santiago Bernabéu]], fejn din iċ-ċifra għaddiet r-rekord ta' 75,000 partitarju li kienu attendew il-preżentazzjoni ta' [[Diego Maradona]] fl-[[Italja]], meta dan tal-aħħar għadda minn [[FC Barcelona|Barcelona]] għal [[SSC Napoli|Napoli]] fl-1984.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Cristiano Ronaldo welcomed by 80,000 fans at Real Madrid unveiling |url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/jul/06/cristiano-ronaldo-real-madrid-bernabeu |pubblikatur=The Guardian |data=2009-07-06 |data-aċċess=2009-07-06 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Nhar id-29 ta' Awwissu, il-ġurnata tad-debutt ta' Ronaldo fil-[[La Liga|kampjonat Spanjol]], hu ħalla l-marka tiegħu permezz ta' gowl minn ''penalty'' fir-rebħa ta' 3–2 kontra [[Deportivo La Coruña]].&lt;ref&gt;{{ċita web |url= http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8229070.stm |titlu= Ronaldo in winning start for Real |data-aċċess=2009-08-29 |pubblikatur=BBC |data=2009-08-29 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; L-avventura ma' Real Madrid fiċ-[[UEFA Champions League 2009–10|Champions League]] bdiet b'żewġ gowls kontra [[FC Zürich]] f'rebħa ta' 5–2.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8257957.stm|titlu= Tuesday's Champions League review |data-aċċess=2009-09-15 |pubblikatur=BBC |data=2009-09-15 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Permezz ta' doppjetta fil-kampjonat kontra t-tim prmoss ta' [[Xerez CD|Xerez]] fir-rebħa ta' 5–0 tal-20 ta' Settembru, u gowl ieħor kontra [[Villarreal CF|Villarreal]], hu kiser ir-rekord tal-klabb fejn sar le-wwel plejer li skorja fl-ewwel erba' partiti tal-istaġun.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202797608712/noticia/Noticia/Cristiano_makes_Real_Madrid_history.htm |titlu=Cristiano makes Real Madrid history |pubblikatur=RealMadrid.com |data=2009-09-23 |data-aċċess=2009-09-23 |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt; Fl-10 ta' Ottubru 2009, waqt l-impenn mat-tim tal-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Portugall|Portugall]] kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ungerija|Ungerija]]&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1219550/Portugal-3-Hungary-0--Queirozs-team-hopes-alive-lose-injured-Ronaldo.html |titlu=Portugal 3 Hungary 0: Queiroz's team keep hopes alive but lose injured Ronaldo |pubblikatur=Daily Mail |data=2009-10-11 |data-aċċess=2009-10-11 |lingwa=Ingliż}}&lt;/ref&gt; huwa weġġa' u kien mistenni li jdum barra bejn xahrejn u tliet xhur. Ir-ritorn tiegħu fl-azzjoni wasal fil-partita valida għall-UEFA Champions League kontra FC Zürich fil-25 ta' Novembru.

== Internazzjonali ==

Ronaldo għamel id-debutt internazzjonali f'Awwissu tal-2003 fir-rebħa ta' 1–0 fuq il-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Każakistan|Każakistan]]. Hu ġie msejjaħ fost l-iskwadra Portugiża magħżula għall-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2004|Kampjonati Ewropej 2004]], fejn skorja l-uniku gowl tal-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Portugall|Portugall]] fit-telfa ta' 2–1 kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Greċja|Greċja]] fil-partita tal-ftuħ, u anki l-ewwel gowl tas-semifinali kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Olanda|Olanda]], meta l-Portugall rebħu 2–1. Il-finali rat għat-tieni darba f'dik l-edizzjoni lill-Portugall jiltaqgħu mal-Greċja fejn għal darb'oħra, b'sorpiża, il-Griegi ħarġu rebbieħa. Minkejja li Ronaldo naqas li jżid maż-żewġ gowls li kien diġà skorja, il-prestazzjoni tiegħu tatu post fit-tim tat-turnew.&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar |titlu=Profil ta' Cristiano Ronaldo |url=http://www.paktribune.com/sports/fifa2006/playerprofile.php?id=226 |pubblikatur=4thegame.com |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2008-02-21 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140209155608/http://www.paktribune.com/sports/fifa2006/playerprofile.php?id=226 |arkivju-data=2014-02-09 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ronaldo rrappreżenta lill-Portugall fl-[[Logħob Olimpiku tas-sajf 2004|Olimpjadi tas-sajf tal-2004]].

=== Tazza tad-Dinja 2006 ===

Ronaldo kien it-tieni l-aqwa skorer taż-żona Ewropea waqt il-fażi ta' kwalifikazzjoni għat-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2006|Tazza tad-Dinja 2006]] b'7 gowls. Fil-fażi finali tal-kompetizzjoni, Rnaldo skorja l-ewwel gowl personali fit-Tazza tad-Dinja kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Iran|Iran]] minn ''penalty''.&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar |titlu=Portugall - Iran |url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410024/report.html |pubblikatur=FIFA |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2008-02-21 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20140209033720/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410024/report.html |arkivju-data=2014-02-09 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Fir-rawnd suċċessiv, fil-partita kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Olanda|Olanda]], hu kellu jiġi sostitwit minħabba li weġġa' wara daħla minn [[Khalid Boulahrouz]].&lt;ref&gt;{{Ċita aħbar |titlu=Portugall - Olanda |url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html |pubblikatur=FIFA |lingwa=Ingliż |data-aċċess=2008-02-21 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20131029081023/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html |arkivju-data=2013-10-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Però hu rritorna għall-konfront ta' wara kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ingilterra|Ingilterra]] tal-1 ta' Lulju 2006, fejn din il-logħba kienet karraterizzata mill-karta ħamra murija lill-plejer Ingliż [[Wayne Rooney]]. L-istampa Ingliża ħarġet xniegħat li Ronaldo influwenza d-deċiżjoni tar-referi [[Horacio Elizondo]] bl-aġir aggressiv tiegħu, u wara deher jgħammeż lill-bankina Portugiża wara t-tkeċċija ta' Rooney. Wara l-partita, Ronaldo insista li Rooney kien ħabib u ma kienx qed jippersisti sabiex jiġi mkeċċi.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Ronaldo: I never asked for Rooney red card. |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373109 |awtur=Tim Spanton |pubblikatur=The Sun |data=2006-07-02 |data-aċċess=2009-04-10 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Fl-4 ta' Lulju, Elizondo iċċara li l-karta l-ħamra kienet minħabba l-infrazzjoni ta' Rooney u mhux minħabba l-frakass bejn Rooney u Ronaldo.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373212&amp;cc=5739 |titlu=Ronaldo cleared over Rooney red card |data=2006-07-04 |xogħol=Soccernet |data-aċċess=2009-04-10 |lingwa=Ingliż |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20121024055821/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373212&amp;cc=5739 |arkivju-data=2012-10-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ir-reazzjoni irrabbjata min-naħa tal-istampa Ingliża wasslet lil Ronaldo biex jikkunsidra jekk jitlaqx lil United,&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Ronaldo intends to leave Man Utd |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/5120332.stm |pubblikatur=BBC Sport |data=2006-07-08 |data-aċċess=2009-04-10 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; u allegatament qal lill-gazzetta sportiva Spanjola ''[[Marca (gazzetta)|Marca]]'' li hu xtaq li jittrasferixxi lejn Real Madrid.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu=Cristiano Ronaldo plans Real move |url=http://www.abc.net.au/sport/content/200606/s1673309.htm |pubblikatur=Reuters |data=2006-06-28 |data-aċċess=2009-04-10 |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; Bħala tweġiba għal din, Ferguson bagħat lill-assistent kowċ Portugiż [[Carlos Queiroz]] biex jitkellem ma' Ronaldo u jipperswadih biex ibiddel ħsiebu.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://www.tribalfootball.com/article.php?id=4297 |titlu=Ferguson sends Man Utd No2 Queiroz to Ronaldo meeting |pubblikatur=TribalFootball |data-aċċess=2009-04-10 |lingwa=Ingliż |data=2006-07-11 |arkivju-url=https://web.archive.org/web/20080623033836/http://www.tribalfootball.com/article.php?id=4297 |arkivju-data=2008-06-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ronaldo iddeċieda li jibqa', u iffirma estensjoni għal ħames snin mal-kuntratt li kellu f'April tal-2007.&lt;ref&gt;{{ċita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/6551679.stm |titlu=Ronaldo signs new deal at Man Utd |lingwa=Ingliż |xogħol=BBC Sport }}&lt;/ref&gt;

Matul is-semifinali tat-Tazza tad-Dinja kontra [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]] Ronaldo kien ibbuwjat, u minħabba kampanja sħiħa negattiva ta' posta elettronika imnediha minn partitarji Ingliżi, Ronaldo tilef għal ftit milli jieħu l-unur bħala L-Aqwa Żagħżugħ tat-turnew.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/5153870.stm |titlu=Supporters 'hijack' Ronaldo vote |pubblikatur=BBC |data-aċċess=2009-04-10 |lingwa=Ingliż |data=2006-07-06 }}&lt;/ref&gt; Minkejja li l-votazzjoni li saret online affettwat biss il-proċess ta' nominazzjoni, il-Grupp ta' Studju Tekniku tal-FIFA tat l-unur lil [[Lukas Podolski]], fejn stqarriet li l-imġieba ta' Ronaldo kienet fattur determinanti fid-deċiżjoni.&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5157434.stm |titlu=Podolski beats Ronaldo to award |pubblikatur=BBC Sport |data-aċċess=2009-10-10 |lingwa=Ingliż |data=2006-07-07 }}&lt;/ref&gt;

=== Wara t-Tazza tad-Dinja ===

Ġurnata wara għeluq it-tnejn u għoxrin sena, Ronaldo ġie mogħti l-faxxa ta' kaptan tat-tim Portugiż għall-ewwel darba f'[[logħba ta' ħbiberija]] kontra l-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Brażil|Brażil]] li ntlagħbet fis-6 ta' Frar 2007. Ronaldo skorja tmien gowls f'isem il-Portugall fil-[[Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008|fażi ta' kwalifikazzjoni]] għall-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008|Kampjonati Ewropej 2008]],&lt;ref&gt;{{ċita aħbar |titlu= Top scorers for Euro 2008 European Qualifying campaign |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/topscorers?league=uefa.euroq&amp;cc=4716 |sit=soccernet.com |lingwa=Ingliż }}&lt;/ref&gt; imma skorja biss wieħed matul it-turnew hekk kif il-Portugall sfaw eliminati fil-kwarti tal-finali.

== Statistika ==

''Statistika korretta sal-4 ta' Mejju 2013.''

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Klabb
!rowspan=&quot;2&quot;|Staġun
!colspan=&quot;2&quot;|Kampjonat
!colspan=&quot;2&quot;|Tazza
!colspan=&quot;2&quot;|League Cup
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Ewropa]]
!colspan=&quot;2&quot;|Oħrajn&lt;sup&gt;[[#noti stat2|2]]&lt;/sup&gt;
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls!!Preż!!Gowls
|-
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]]
|[[Primeira Liga 2002–03|2002–03]]
|25||3||3||2||colspan=2|–||3||0||0||0||31||5
|-
!Total
!25!!3!!3!!2!!colspan=2|–!!3!!0!!0!!0!!31!!5
|-
|rowspan=&quot;7&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Manchester United FC|Manchester United]]
|[[FA Premier League 2003–04|2003–04]]
|29||4||5||2||1||0||5||0||0||0||40||6
|-
|[[FA Premier League 2004–05|2004–05]]
|33||5||7||4||2||0||8||0||0||0||50||9
|-
|[[FA Premier League 2005–06|2005–06]]
|33||9||2||0||4||2||8||1||0||0||47||12
|-
|[[FA Premier League 2006–07|2006–07]]
|34||17||7||3||1||0||11||3||0||0||53||23
|-
|[[Premier League 2007–08|2007–08]]
|34||31||3||3||0||0||11||8||1||0||49||42
|-
|[[Premier League 2008–09|2008–09]]
|33||18||2||1||4||2||12||4||2||1||53||26
|-
!Total
!196!!84!!26!!13!!12!!4!!55!!16!!3!!1!!292!!118
|-
|rowspan=&quot;5&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Real Madrid CF|Real Madrid]]
|[[La Liga 2009–10|2009–10]]
|29||26||0||0||colspan=2|–||6||7||0||0||35||33
|-
|[[La Liga 2010–11|2010–11]]
|34||40||8||7||colspan=&quot;2&quot;|–||12||6||colspan=&quot;2&quot;|–||54||53
|-
|[[La Liga 2011–12|2011–12]]
|38||46||5||3||colspan=&quot;2&quot;|–||10||10||2||1||55||60
|-
|[[La Liga 2012–13|2012–13]]
|32||33||6||6||colspan=&quot;2&quot;|–||12||12||2||2||52||53
|-
!Total
!133!!145!!19!!16!!colspan=&quot;2&quot;|–!!40!!35!!4!!3!!196!!199
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total tal-karriera
!354!!232!!48!!31!!12!!4!!98!!51!!7!!4!!519!!322
|}
&lt;div id=&quot;noti stat2&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; &lt;small&gt;Inklużi kompetizzjonijiet oħra bħas-[[Supertaça Cândido de Oliveira]], l-[[FA Community Shield]], is-[[Super Cup Ewropea]], it-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs|Tazza tad-Dinja tal-Klabbs]], u s-[[Supercopa de España]].&lt;/small&gt;

== Unuri ==

=== Klabb ===

{{flagicon|Ingilterra}} '''Manchester United'''
* [[Premier League]]: 2006–07, 2007–08, 2008–09
* [[FA Cup]]: 2003-04
* [[Football League Cup]]: 2005–06, 2008–09
* [[Community Shield]]: 2007
* [[UEFA Champions League]]: 2007–08
* [[Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs|Tazza tad-Dinja tal-]]

* [[La Liga]]: 2011–12
* [[Copa del Rey]]: 2010–11
* [[Supercopa de España]]: 2012

=== Individwali ===

* [[Trofew Bravo]]: 2004
* [[Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA]]: 2006–07
* Tim tas-Sena tal-[[UEFA]]: 2003–04, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2009–10, 2010–11
* Tim tas-Sena tal-[[Premier League]]: 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09
* Plejer tax-Xahar tal-Premier League: Novembru 2006, Diċembru 2006, Jannar 2008, Marzu 2008
* [[FIFPro World XI]]: 2007, 2008, 2009, 2010, 2011
* [[Plejer tas-Sena tal-FIFA]]: 2008
* [[Plejer tas-Sena tal-FIFPro]]: 2007–08
* [[Unuri għall-klabbs tal-UEFA#Plejer tas-Sena|Plejer tas-Sena tal-UEFA]]: 2007–08
* [[Unuri għall-klabbs tal-UEFA#L-Aqwa Attakkant|L-Aqwa Attakkant tal-UEFA]]: 2007–08
* [[FIFA Puskás Award]]: 2009
* [[Plejer tas-Sena tal-FWA]]: 2006–07, 2007–08
* [[Plejer tas-Sena tal-PFA]]: 2006–07, 2007–08
* [[Żarbuna tad-Deheb]]: 2007–08, 2010–11
* [[Ballun tad-Deheb]]: 2008
* [[Onze d'Or]]: 2008
* L-aqwa skorer tal-[[UEFA Champions League]]: 2007–08
* L-aqwa skorer tal-[[Premier League]]: 2007–08
* L-aqwa skorer tal-[[Kampjonati Ewropej tal-Futbol|Kampjonati Ewropej]]: 2012
* [[Trofew Pichichi]]: 2010–11

== Referenzi ==
{{referenzi}}

== Ħoloq esterni ==
{{commons|Cristiano Ronaldo}}
{{wikiquote|Cristiano Ronaldo}}
* [https://www.cristianoronaldo.com Sit uffiċjali]
* {{soccerbase}}
* {{Nfteams}}
* {{FIFA}}

{{Navboxes
|title= Unuri
|bg= gold
|fg= navy
|list1=
{{Ballun tad-Deheb}}
{{Plejer tas-Sena tal-FIFA}}
{{FIFA Puskás Award}}
}}

{{DEFAULTSORT:Ronaldo, Cristiano}}
[[Kategorija:Nies ħajjin]]
[[Kategorija:Twieldu fl-1985]]
[[Kategorija:Futbolers Portugiżi]]
[[Kategorija:Plejers ta' Sporting Clube de Portugal]]
[[Kategorija:Plejers ta' Manchester United FC]]
[[Kategorija:Plejers ta' Real Madrid CF]]
[[Kategorija:Plejers tas-Sena tal-FIFA]]
[[Kategorija:Plejers Ewropej tas-Sena]]
[[Kategorija:Plejers ta' La Liga]]</text>
      <sha1>jy8u36bd4opxfxmdks51k9tuhz9rv3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Évora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30149</id>
    <revision>
      <id>333779</id>
      <parentid>333772</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>28970</id>
      </contributor>
      <comment>Replace cross-language caption/gallery links with local links; preserve red links, caption text and images</comment>
      <origin>333779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36891" sha1="fsc7wmmi8fyb82negsxe4q146uqd68n" xml:space="preserve">{{Infobox city|caption=[[It-Tempju Ruman ta’ Évora|It-Tempju Ruman ta’ Évora]], bil-[[Katidral ta’ Évora|Katidral ta’ Évora]] (fuq il-lemin fl-isfond) u l-[[Knisja ta’ São João Evangelista|Knisja ta’ São João Evangelista]] (fuq ix-xellug)}}

'''Évora''' (pronunzja bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: [ˈɛvuɾɐ]) hija belt u muniċipalità fil-[[Portugall]]. Għandha 53,591 abitant (2021), f'erja ta' 1307.08 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|titlu=DGTerritório - Carta Administrativa Oficial de Portugal - Versão 2017 (em vigor)|data=2018-11-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181105172426/http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|arkivju-data=2018-11-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hija l-[[belt kapitali]] storika tal-[[Alentejo]] u s-sede tad-Distrett ta' Évora.

Bis-saħħa taċ-ċentru storiku ppreservat sew tagħha, li għadu parzjalment imdawwar bi swar [[Medjuevu|Medjevali]] u b'bosta [[Monument|monumenti]] li jmorru lura għal diversi perjodi storiċi, fosthom tempju Ruman, Évora tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &amp;Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;

Minħabba l-pożizzjoni interna tagħha, Évora hija waħda mill-iżjed bliet Portugiżi li jesperjenzaw l-ogħla temperaturi fis-sajf, u spiss tkun soġġetta għal mewġiet tas-sħana.

Évora ġiet ikklassifikata fit-tieni post fl-istħarriġ dwar l-iżjed bliet Portugiżi li wieħed jgħix l-aħjar fihom, f'termini ta' kundizzjonijiet tal-għajxien, li jiġi ppubblikat kull sena fl-''Expresso''.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://semanal.expresso.clix.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf|titlu=Stħarriġ Expresso tal-2007.|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=http://arquivo.pt/wayback/20081025035303/http%3A//clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF%2Du0321.pdf|arkivju-data=2008-10-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ġiet ikklassfikata fl-ewwel post fi studju dwar il-kompetittività tal-bliet kapitali tad-distretti Portugiżi li sar fl-2006 mir-riċerkaturi tax-[[xjenza]] ekonomika tal-Università ta' Minho.

Flimkien ma' [[Liepāja]], il-[[Latvja]], Évora ntgħażlet biex tkun il-[[Kapitali Ewropea tal-Kultura]] fl-2027.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.portugalresident.com/evora-named-2027-european-capital-of-culture/|titlu=Évora named 2027 European Capital of Culture|kunjom=Bruxo|isem=Michael|data=2022-12-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230201232936/https://www.portugalresident.com/evora-named-2027-european-capital-of-culture/|arkivju-data=2023-02-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Storja ==

=== Storja bikrija ===
[[File:Foral_Evora_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_2.jpg|xellug|daqsminuri|161x161px|Il-Foral ta' Évora tal-1501, meta  l-belt kienet tgawdi l-appoġġ ta' Manwel I tal-Portugall.]]
Évora għandha [[storja]] li tmur lura għal iktar minn ħames millenji.

Kienet magħrufa bħala ''Ebora'' miċ-Ċeltiċi, konfederazzjoni tribali, fin-Nofsinhar tal-Lusitani (u tax-xmara Tagus), li għamlu r-raħal bħala l-belt kapitali reġjonali tagħhom.

L-oriġini [[Etimoloġija|etimoloġika]] tal-isem ''Ebora'' ġej mill-kelma antika Ċeltika ''ebora/ebura'', li hija l-plural ġenittiv tal-kelma ''eburos'' (tip ta' siġra tal-ispeċi ''Taxus baccata''), u għaldaqstant l-isem ifisser &quot;tas-siġar tal-ispeċi ''Taxus baccata''&quot;. Il-belt ta' [[York]], fit-Tramuntana tal-[[Renju Unit|Ingilterra]], fi żmien l-[[Imperu Ruman]], kienet tissejjaħ ''Eboracum/Eburacum'', abbażi tal-isem Ċeltiku antik tal-post *''Eborakon'' (il-post fejn hemm is-siġar tat-''Taxus baccata''); għalhekk l-isem antik ta' York huwa etimoloġikament marbut mal-belt ta' Évora. Ipoteżi alternattiva hi li l-isem oriġina minn ''oro'', ''aurum'' (deheb), peress li r-Rumani kienu jwettqu bosta xogħlijiet estensivi tal-estrazzjoni tad-deheb fil-Portugall; inkella ngħatat dak l-isem għall-ħaddiem tal-avorju peress li ''ebur'' (bil-ġenittiv ''eboris'') bil-[[Lingwa Latina|Latin]] tfisser avorju. Jaf kienet il-belt kapitali tar-renju ta' Astolpas ukoll.

=== Żmien ir-Rumani ===
[[File:Foral_Evora_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_1.jpg|xellug|daqsminuri|283x283px|Tpinġija ta' Évora fl-1503, meta l-belt kienet miżgħuda rikkezzi Manwelini.]]
Ir-Rumani ħakmu r-raħal fis-57 [[Ante Christum natum|Q.K]]. u kabbruh f'raħal iffortifikat bis-swar. Għad hemm fdalijiet minn dan il-perjodu fil-belt (is-swar u l-fdalijiet tal-banjijiet Rumani). [[Ġulju Ċesri]] sejħilha ''Liberalitas Julia'' (ġenerożità ta' Ġuljanu). Il-belt kibret fl-importanza tagħha peress li kienet tinsab f'salib it-toroq ta' diversi rotot importanti. Matul il-vjaġġi tiegħu f'Gaul u fil-Lusitanja, [[Plinju x-Xiħ]] żar ir-raħal ukoll u semmih fil-ktieb tiegħu ''Naturalis Historia'' bħala ''Ebora Cerealis'', minħabba l-bosta għelieqi tal-qamħ tal-madwar. Dak iż-żmien Évora saret belt rikka. Il-livell għoli tagħha fost il-muniċipalitajiet fil-''Hispania'' Rumana joħroġ fid-dieher b'mod ċar fil-bosta iskrizzjonijiet u fil-bosta muniti. It-tempju monumentali tal-Korinzji fiċ-ċentru tal-belt imur lura għas-seklu 1 [[WK|W.K]]. u x'aktarx inbena f'ġieħ l-imperatur [[Awgustu]]. Fis-seklu 4 W.K., ir-raħal diġà kellu l-isqof [[Quintianus]].

Waqt l-invażjonijiet barbariċi, Évora sfat taħt it-tmexxija tar-re tal-Viżigoti [[Leovigild]] fil-584. Iktar 'il quddiem ir-raħal ingħata l-istatus ogħla ta' belt ta' [[katidral]]. Minkejja dan, dak il-perjodu kien wieħed ta' deklin u ma tantx instabu wisq artefatti.

=== Żmien l-Għarab ===
Fis-715, il-belt inħakmet mill-[[Għarab]] Iberiċi taħt [[Tariq ibn-Ziyad]]. Matul it-tmexxija tal-Għarab (715-1165), ir-raħal, li kien parti mit-Taifa ta' Badajoz, bil-mod il-mod reġa' beda jiffjorixxi u żviluppa f'ċentru agrikolu b'fortizza u b'moskea. L-influwenza tal-Għarab għadha tista' tiġi osservata fin-natura tal-belt storika. Matul dak iż-żmien, diversi nies notevoli kienu minn Évora, inkluż Abd al-Majid ibn Abdun Al-Yaburi عبد المجيد بن عبدون اليابري, [[poeta]] b'''diwan'' li għadu jeżisti sa llum il-ġurnata.

=== Rikonkwista ===
Évora ġiet ikkonkwistata mill-ġdid mill-Għarab permezz ta' attakk sorpriża minn Gerald il-Qalbieni (Geraldo Sem Pavor) f'Settembru 1165. Ir-raħal spiċċa taħt it-tmexxija tar-re Portugiż [[Afonso I]] fl-1166. Imbagħad iffjorixxa bħala waħda mill-iżjed bliet dinamiċi fir-Renju tal-Portugall matul il-Medju Evu, speċjalment fis-seklu 15. Il-qorti tal-ewwel u tat-tieni dinastiji kienu jirresjedu hemmhekk għal perjodi twal, u bnew palazzi, monumenti u binjiet reliġjużi. Évora ospitat bosta tiġijiet irjali u fiha ttieħdu bosta deċiżjonijiet importanti.

=== Żmien Manwelin ===
[[File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Fis-seklu 19, il-poter nazzjonali ta' Évora batta, minħabba l-Gwerra taż-Żewġ Aħwa.]]
Évora għaddiet minn perjodu tad-deheb partikolarment matul id-Dinastija tal-Avis (1385-1580), speċjalment matul ir-renju ta' [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], u saret ċentru ewlieni għall-umanitajiet ([[André de Resende]] - midfun fil-[[katidral]]) u għal artisti bħall-iskultur [[Nicolau Chanterene]], il-pitturi [[Cristóvão de Figueiredo]] u [[Gregório Lopes]]; il-[[Kompożitur|kompożituri]] [[Manuel Cardoso]] u Duarte Lobo, il-kronista [[Duarte Galvão]], u l-missier tat-teatru Portugiż [[Gil Vicente]].

Évora kellha wkoll parti kbira mill-popolazzjoni tal-iskjavi tal-Portugall. [[Nicolas Clenard]], tutur Fjamming fil-qorti Portugiża, fl-1535 iddikjara li &quot;F'Évora, qisek mort f'belt tal-[[infern]]: kull fejn tmur tiltaqa' mas-suwed biss&quot;.

Il-belt saret is-sede ta' arċiveskovat fl-1540. L-università ġiet stabbilita mill-[[Ġiżwiti]] fl-1559, u mastri Ewropej kbar bħall-umanisti Fjammingi Nicolaus Clenardus (Nicolaas Cleynaerts; 1493-1542), Johannes Vasaeus (Jan Was; 1511-1561) u t-teologu [[Luis de Molina]] għaddew l-għarfien tagħhom lill-ġenerazzjonijiet lokali. Fis-seklu 18, il-Ġiżwiti, li kienu firxu l-illuminiżmu intellettwali u reliġjuż mis-seklu 16, tkeċċew mill-Portugall, l-università ngħalqet fl-1759 mill-Markiż ta' Pombal, u Évora qabdet it-triq tan-niżla. L-università reġgħet infetħet biss fl-1973.

=== Storja reċenti ===
[[File:VistaDeÉvora134.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VistaDe%C3%89vora134.jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Veduta ta' Évora mis-swar.]]
Il-Battalja ta' Évora ġiet miġġielda fid-29 ta' Lulju 1808 matul il-Gwerra Peniżolari. Forza żgħira ta' 2,500 Portugiż-Spanjol, megħjuna minn milizja raħħala armati b'li kellhom, ippruvat twaqqaf diviżjoni Franċiża-Spanjola kkmandata minn [[Louis Henri Loison]] iżda mingħajr suċċess. Immexxija mill-mibgħud Loison, magħruf bħala ''Maneta'' jew &quot;ta' id waħda&quot;, il-Franċiżi attakkaw il-belt li kienet difiża mis-suldati, mill-milizja u miċ-ċittadini armati. Fl-attakk kontra l-belt, l-attakkanti qatlu lill-ġellieda u liċ-ċittadini li sabu qabel ma serqu r-rikkezzi kollha. L-invażjoni tal-Franċiżi kkawżat saħansitra 8,000 imwiet fost l-għadu, mentri l-Franċiżi ġarrbu 290 imwiet biss.

Fl-1834, Évora kienet is-sit fejn il-forzi tar-Re Miguel I arrendew, u dan immarka t-tmiem tal-Gwerer Liberali. Il-bosta monumenti mibnija mill-artisti ewlenin ta' kull perjodu issa jixhdu l-wirt kulturali, artistiku u storiku rikk ta' Évora. Il-varjetà tal-istili arkitettoniċi (Rumanesk, Gotiku, Manwelin, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokk), il-palazzi u l-labirint pittoresk tal-[[Pjazza|pjazez]] u tat-toroq dojoq taċ-ċentru tal-belt huma kollha parti mill-wirt rikk tal-belt-[[mużew]].

Fl-1909 il-belt ġarrbet ħsarat minħabba terremot.

== Sit ta' Wirt Dinji ==
Iċ-Ċentru Storiku ta' Évora ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' &quot;Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona [[Kultura|kulturali]] fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, [[L-Arti|l-arti]] monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ&quot;; u l-'''kriterju (iv)''' &quot;Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ġeografija ==

=== Ġeografija fiżika ===
Évora (b'altitudni ta' 300 metru) tinsab fl-Alentejo, reġjun kbir ta' pjanuri wesgħin fin-Nofsinhar tal-Portugall, li jmiss fit-Tramuntana max-xmara Tagus u fin-Nofsinhar mar-reġjunt ta' Algarve. Il-belt tinsab 140 kilometru (87 mil) mill-belt kapitali ta' [[Liżbona]], u 80 kilometru (50 mil) minn [[Badajoz]] fil-fruntiera [[Spanja|Spanjola]]. Hija l-belt ewlenija tar-reġjun.

Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Évora, magħmula mill-parroċċi ċiviċi ta' Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão) fiċ-ċentru storiku u mill-parroċċi urbani ta' Bacelo, Senhora da Saúde, Malagueira u Horta das Figueiras 'il barra mis-swar antiki tal-belt fejn fil-fatt tirresjedi l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. Il-kumplament tal-parroċċi ċiviċi fil-muniċipalità huma rurali jew sottourbani u ma jagħmlux parti mill-belt għal skopijiet statistiċi. Iċ-ċentru storiku tal-belt għandu madwar 4,000 binja f'erja ta' 1.05 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (0.41 mili kwadri).

=== Klima ===
Évora għandha klima [[Mediterran|Mediterranja]] bi sjuf sħan u nexfin u bi xtiewi miti u bl-indewwa. Il-pożizzjoni tal-belt fuq ġewwa tan-Nofsinhar tal-Portugall sikwit tagħmilha soġġetta għal nixfiet u għal deżertifikazzjoni. Bħalma huwa tipiku fuq ġewwa tal-Alentejo, Évora spiss tesperjenza temperaturi ta' sħana estrema, fejn intlaħaq saħansitra rekord ta' 46.0 °C (114.8 °F). Madankollu, it-temperatura għolja medja fis-sajf normalment tkun ta' madwar 30 °C (86 °F); ferm inqas sħuna mit-temperatura fuq ġewwa, fl-inħawi b'altitudni iktar baxxa tal-[[Peniżola]] Iberika. Dan iseħħ minħabba l-effetti marittimi fuq skala baxxa kkawżati mill-prossimità relattiva tagħha mal-[[Oċean Atlantiku]], li tikkawża wkoll spostament staġonali fit-temperaturi predominanti matul il-perjodi iktar sħan, b'temperaturi ta' billejl iktar miti f'Settembru milli f'Ġunju, kif ukoll f'Ottubru milli f'Mejju. Il-ġlata fix-xitwa hija frekwenti iżda ssoltu ma takkumulax wisq, filwaqt li l-borra niżlet darbtejn biss f'dan l-aħħar deċennju.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 309 metri jew 1,014-il pied, temp. normali fl-1981-2010, temp. estremi mill-1981 sal-preżent
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)'''
|24.7
(76.5)
|24.3
(75.7)
|31.3
(88.3)
|32.3
(90.1)
|37.8
(100.0)
|41.8
(107.2)
|45.3
(113.5)
|46.0
(114.8)
|44.2
(111.6)
|36.7
(98.1)
|27.6
(81.7)
|24.4
(75.9)
|46.0
(114.8)
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.4
(56.1)
|14.7
(58.5)
|18.0
(64.4)
|19.1
(66.4)
|22.6
(72.7)
|27.9
(82.2)
|31.1
(88.0)
|31.1
(88.0)
|27.8
(82.0)
|22.2
(72.0)
|17.1
(62.8)
|13.8
(56.8)
|21.6
(70.8)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|9.6
(49.3)
|10.7
(51.3)
|13.3
(55.9)
|14.3
(57.7)
|17.1
(62.8)
|21.4
(70.5)
|23.9
(75.0)
|24.1
(75.4)
|21.9
(71.4)
|17.7
(63.9)
|13.4
(56.1)
|10.5
(50.9)
|16.5
(61.7)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|5.8
(42.4)
|6.7
(44.1)
|8.6
(47.5)
|9.5
(49.1)
|11.7
(53.1)
|14.8
(58.6)
|16.6
(61.9)
|17.0
(62.6)
|16.0
(60.8)
|13.2
(55.8)
|9.7
(49.5)
|7.1
(44.8)
|11.4
(52.5)
|-
!Temp. baxxa rekord f'°C (°F)
|−2.9
(26.8)
|−1.4
(29.5)
|−2.3
(27.9)
|2.9
(37.2)
|4.9
(40.8)
|6.7
(44.1)
|10.9
(51.6)
|11.4
(52.5)
|9.1
(48.4)
|5.5
(41.9)
|0.0
(32.0)
|−0.5
(31.1)
|−2.9
(26.8)
|-
!Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)
|60.7
(2.39)
|51.9
(2.04)
|43.9
(1.73)
|55.0
(2.17)
|46.5
(1.83)
|16.5
(0.65)
|4.1
(0.16)
|8.2
(0.32)
|32.2
(1.27)
|83.6
(3.29)
|87.6
(3.45)
|95.1
(3.74)
|585.3
(23.04)
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: IPMA&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://www.ipma.pt/en/oclima/normais.clima/1981-2010/007/|titlu=IPMA - 007|sit=www.ipma.pt|data-aċċess=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 321 metru jew 1,053 pied, temp. normali u estremi fl-1961-1990
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)'''
|21.0
(69.8)
|24.2
(75.6)
|26.0
(78.8)
|29.6
(85.3)
|34.2
(93.6)
|41.0
(105.8)
|40.6
(105.1)
|39.5
(103.1)
|39.7
(103.5)
|32.4
(90.3)
|28.4
(83.1)
|21.5
(70.7)
|41.0
(105.8)
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|12.8
(55.0)
|13.7
(56.7)
|15.9
(60.6)
|17.8
(64.0)
|21.6
(70.9)
|26.2
(79.2)
|30.0
(86.0)
|30.2
(86.4)
|27.4
(81.3)
|21.7
(71.1)
|16.3
(61.3)
|13.1
(55.6)
|20.6
(69.0)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|9.4
(48.9)
|10.2
(50.4)
|11.8
(53.2)
|13.4
(56.1)
|16.3
(61.3)
|20.1
(68.2)
|23.0
(73.4)
|23.2
(73.8)
|21.6
(70.9)
|17.3
(63.1)
|12.7
(54.9)
|9.9
(49.8)
|15.7
(60.3)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|6.1
(43.0)
|6.7
(44.1)
|7.7
(45.9)
|8.9
(48.0)
|11.1
(52.0)
|14.0
(57.2)
|16.0
(60.8)
|16.3
(61.3)
|15.7
(60.3)
|12.9
(55.2)
|9.1
(48.4)
|6.6
(43.9)
|10.9
(51.7)
|-
!Temp. baxxa rekord f'°C (°F)
|−2.9
(26.8)
|−2.1
(28.2)
|−0.8
(30.6)
|2.0
(35.6)
|4.9
(40.8)
|6.7
(44.1)
|9.8
(49.6)
|11.0
(51.8)
|7.6
(45.7)
|4.0
(39.2)
|0.6
(33.1)
|−2.9
(26.8)
|−2.9
(26.8)
|-
!'''Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)'''
|88
(3.5)
|86
(3.4)
|57
(2.2)
|56
(2.2)
|38
(1.5)
|29
(1.1)
|8
(0.3)
|4
(0.2)
|27
(1.1)
|69
(2.7)
|80
(3.1)
|85
(3.3)
|627
(24.6)
|-
!Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm)
|10
|10
|7
|8
|6
|3
|1
|traċċi
|3
|7
|9
|9
|73
|-
!Umdità relattiva medja (%)
|79
|77
|70
|67
|63
|58
|52
|51
|56
|67
|75
|79
|66
|-
!Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar
|148
|148
|203
|220
|285
|301
|363
|346
|251
|204
|158
|144
|2,771
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: IPMA&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Mitra), 1941-1990, altitudni: 200 metru (660 pied)
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.5
(56.3)
|14.7
(58.5)
|17.3
(63.1)
|19.5
(67.1)
|23.2
(73.8)
|28.1
(82.6)
|32.0
(89.6)
|31.8
(89.2)
|28.5
(83.3)
|23.1
(73.6)
|17.5
(63.5)
|14.2
(57.6)
|22.0
(71.5)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|8.5
(47.3)
|9.7
(49.5)
|11.7
(53.1)
|13.6
(56.5)
|16.6
(61.9)
|20.5
(68.9)
|23.3
(73.9)
|23.3
(73.9)
|20.9
(69.6)
|16.8
(62.2)
|12.3
(54.1)
|9.3
(48.7)
|15.5
(60.0)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|3.4
(38.1)
|4.6
(40.3)
|6.0
(42.8)
|7.6
(45.7)
|9.9
(49.8)
|12.8
(55.0)
|14.6
(58.3)
|14.7
(58.5)
|13.3
(55.9)
|10.5
(50.9)
|7.0
(44.6)
|4.3
(39.7)
|9.1
(48.3)
|-
!Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)
|10.3
|10.0
|10.0
|9.2
|6.5
|3.4
|0.7
|0.8
|3.4
|7.2
|8.6
|9.3
|79.4
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: Instituto de Meteorologia&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Agua/DRH/PlaneamentoOrdenamento/PGRH/2010-2015/PTRH6/PGRH_1_RH6_Parte2_T1A.pdf|titlu=IdM|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230429192347/https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Agua/DRH/PlaneamentoOrdenamento/PGRH/2010-2015/PTRH6/PGRH_1_RH6_Parte2_T1A.pdf|arkivju-data=2023-04-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Currais), 1941-1990, altitudni: 230 metru (750 pied)
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.5
(56.3)
|14.7
(58.5)
|17.3
(63.1)
|19.8
(67.6)
|23.6
(74.5)
|28.8
(83.8)
|32.6
(90.7)
|32.3
(90.1)
|29.2
(84.6)
|23.3
(73.9)
|17.7
(63.9)
|14.1
(57.4)
|22.2
(72.0)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|8.6
(47.5)
|9.5
(49.1)
|11.5
(52.7)
|13.5
(56.3)
|16.5
(61.7)
|20.8
(69.4)
|23.6
(74.5)
|23.4
(74.1)
|21.4
(70.5)
|17.1
(62.8)
|12.4
(54.3)
|9.2
(48.6)
|15.6
(60.1)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|3.6
(38.5)
|4.3
(39.7)
|5.7
(42.3)
|7.2
(45.0)
|9.4
(48.9)
|12.7
(54.9)
|14.5
(58.1)
|14.4
(57.9)
|13.5
(56.3)
|10.9
(51.6)
|7.1
(44.8)
|4.3
(39.7)
|9.0
(48.1)
|-
!Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)
|79.2
(3.12)
|67.2
(2.65)
|65.3
(2.57)
|49.2
(1.94)
|39.8
(1.57)
|20.2
(0.80)
|4.3
(0.17)
|3.9
(0.15)
|22.4
(0.88)
|57.4
(2.26)
|70.8
(2.79)
|79.9
(3.15)
|559.6
(22.05)
|-
!Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)
|13.5
|11.9
|11.2
|9.1
|6.9
|3.8
|0.8
|0.7
|3.4
|8.1
|10.3
|12.7
|92.4
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: Instituto de Meteorologia&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|}

=== Ġeografija umana ===
[[File:Evora_(35569773722).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_(35569773722).jpg|daqsminuri|250x250px|Il-Ġnien ta' Diana.]]
Évora hija belt ta' daqs medju u għandha bosta monumenti. Bis-saħħa tal-istorja twila tagħha, il-monumenti u l-binjiet storiċi tagħha huma attrazzjoni prinċipali għall-barranin. Madankollu, hemm ukoll bosta &quot;Festas Populares&quot; fejn jiġu ċċelebrati l-qaddisin, btajjel, &quot;Feiras&quot; (fieri) u avvenimenti kulturali (fosthom preżentazzjonijiet [[Mużika|mużikali]] mxandra fuq it-televiżjoni) li jiġu sponsorjati mill-muniċipalità u minn organizzazzjonijiet oħra.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.visitevora.net/|titlu=VisitEvora|sit=VisitEvora|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;

Is-sindku attwali huwa Carlos Pinto de Sá tal-koalizzjoni tas-CDU. Id-29 ta' Ġunju hija btala muniċipali. Il-muniċipalità tikkonsisti mit-12-il parroċċa ċivika li ġejjin:&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://dre.pt/pdf1sdip/2013/01/01901/0000200147.pdf|titlu=Liġi Portugiża 11/A2013}}&lt;/ref&gt;

* Bacelo e Senhora da Saúde;
* Canaviais;
* Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão);
* Malagueira e Horta das Figueiras;
* Nossa Senhora da Graça do Divor;
* Nossa Senhora da Tourega e Nossa Senhora de Guadalupe;
* Nossa Senhora de Machede;
* São Bento do Mato;
* São Manços e São Vicente do Pigeiro;
* São Miguel de Machede;
* São Sebastião da Giesteira e Nossa Senhora da Boa Fé;
* Torre de Coelheiros.

== Ġemellaġġ ==
Évora hija ġemellata ma':

* [[Angra do Heroísmo]], il-[[Portugall]], mill-1986;
* [[Chartres]], [[Franza]], mill-2003;
* [[Qazvin]], [[Iran]], mill-2016;
* Il-Gżira ta' Mozambique, il-[[Możambik|Mozambique]], mill-1997;
* [[Suzdal]], ir-[[Russja]], mill-1986.

== Ekonomija ==
[[File:Evora_Sé-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_S%C3%A9-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|lemin|daqsminuri|275x275px|Largo das Portas da Moura.]]
Évora hija l-belt ewlenija tar-reġjun ta' Alentejo u taqdi rwol importanti bħala ċentru agrikolu u tas-servizzi. Tospita diversi istituzzjonijiet ta' importanza kbira għar-reġjun, bħall-Università statali ta' Évora u l-isptar distrettwali.

Fl-2015, Embraer bnew żewġ fabbriki għall-produzzjoni tal-partijiet tal-inġenji tal-ajru flimkien ma' Ċentru [[Ewropa|Ewropew]] tal-Inġinerija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://economico.sapo.pt/noticias/fabricas-da-embraer-em-evora-vao-aumentar-numero-de-trabalhadores-em-30_212126.html|titlu=Fábricas da Embraer em Évora vão aumentar número de trabalhadores em 30% {{!}} Económico|data=2016-01-29|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160129122259/http://economico.sapo.pt/noticias/fabricas-da-embraer-em-evora-vao-aumentar-numero-de-trabalhadores-em-30_212126.html|arkivju-data=2016-01-29|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Fl-2022, dawn il-fabbriki nbigħu lill-kumpanija ajruspazjali Aernnova, entità korporattiva marbuta ma' Siemens Gamesa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://oglobo.globo.com/economia/negocios/embraer-vende-fabricas-em-portugal-que-continuarao-fornecer-componentes-para-seus-avioes-25351469|titlu=Embraer vende fábricas em Portugal, que continuarão a fornecer componentes para seus aviões|data=2022-01-12|sit=O Globo|lingwa=pt-BR|data-aċċess=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;

Minħabba l-importanza storika u kulturali estensiva tagħha, Évora, kif ukoll l-inħawi tal-madwar tal-belt, fis-snin 10 tas-seklu 21 esperjenzaw żieda kbira fis-settur tat-turiżmu internazzjonali, li wasslet għall-kostruzzjoni ta' bosta lukandi, B&amp;Bs u stili oħra ta' akkomodazzjoni. Fost l-iżjed attrazzjonijiet popolari tal-belt insibu t-Tempju Ruman ta' Évora, il-[[Kappella]] tal-Għadam, il-Katidral ta' Évora, il-Mużew ta' Évora, u ċ-ċentru storiku tal-belt.

=== Trasport ===
Wieħed jista' jasal Évora bil-karozza tal-linja jew bil-ferrovija. L-istazzjon ferrovjarju tal-belt huwa l-venda tal-Linha de Évora; mill-2023 bdiet tinbena estensjoni sa [[Elvas]], in-Nova Linha de Évora. Din il-linja ferrovjarja elettrifikata b'binarju uniku hija maħsuba l-iktar għat-traffiku tal-merkanzija, iżda se tintuża wkoll minn xi ferroviji tal-passiġġieri, b'veloċitajiet sa 250 km/h (155 mph).

Hemm mitjar żgħir, l-Ajruport Muniċipali ta' Évora, li attwalment ma għandux servizz tal-linji tal-ajru kummerċjali. L-eqreb ajruporti ewlenin huma dawk ta' [[Beja]], Liżbona, [[Faro]] u Badajoz.

== Arkitettura ==

=== [[Preistorja|Preistorika]] ===

* Anta Grande do Zambujeiro, madwar 10 km (6.2 mili) minn Évora qrib Valverde: l-ikbar dolmen fir-reġjun.
* Cromeleque dos Almendres, 15-il kilometru (9.3 mili) minn Évora: monument megalitiku ta' interess arkeoastronomiku.

=== Ċivika ===
[[File:GiraldoSquare_Évora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GiraldoSquare_%C3%89vora.jpg|lemin|daqsminuri|200x200px|Pjazza Giraldo f'Évora.]]
[[File:IgrejadaGraça-Évora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IgrejadaGra%C3%A7a-%C3%89vora.jpg|daqsminuri|200x200px|Il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] tal-Grazzja.]]
[[File:Cloister of Sé Catedral de Évora 17.jpg|daqsminuri|227x227px|Is-Sé – il-katidral ta' Évora]]
Fil-qalba tal-belt ta' Évora nsibu l-pjazza storika ta' ''Praça do Geraldo'', fejn ir-Re Duarte bena l-Palazz ta' Estaus. F'nofs il-pjazza hemm il-funtana ta' Henriquina, li tmur lura għall-1570, li tinkludi tmien ġettijiet tal-ilma li jissimbolizzaw it-tmien toroq li jwasslu sal-pjazza. Fin-naħa tat-Tramuntana tal-pjazza hemm il-Knisja ta' San Indrija (bil-Portugiż: ''Igreja de Santo Antão'') li nbniet minn Manuel Pires fis-seklu 16. Din hija knisja pjuttost kbira bi tliet navati, inkluż antependju siewi tal-artal mis-seklu 13 b'bassoriljiev. Fl-1483, Fernando II, id-Duka ta' [[Braganza]] ġie ġġustizzjat fil-pjazza, fil-preżenza ta' ħuh tar-rispett, ir-Re Ġwanni II. Fl-istess pjazza kien hemm eluf ta' ''autos-da-fé'' matul l-[[Inkwiżizzjoni Spanjola|Inkwiżizzjoni]]; bi 22,000 kundanna fi żmien 200 sena.&lt;ref&gt;Guia de Portugal. Estremadura, Alentejo, Algarve. Ed. F. C. Gulbenkian, 1991. p. 54.&lt;/ref&gt;

* '''Il-Funtana ta' Portas de Moura''' (bil-Portugiż: ''Chafariz das Portas de Moura/Fonte da Porta de Moura''), funtana Rinaxximentali (li tinsab fil-''Largo das Portas de Moura'') li nbniet fl-1556, b'disinn oriġinali li jinkludi globu mdawwar bl-ilma (b'referenza għall-Epoka tal-Iskoperti).
* '''Il-Kulleġġ tal-[[Spirtu s-Santu|Ispirtu s-Santu]] tal-Ordni ta' [[Ġesù|Kristu]]''' (bil-Portugiż: ''Colégio do Espírito Santo/Colégio da Companhia de Jesus/Universidade de Évora''), illum il-ġurnata nukleu tal-Università ta' Évora; il-kostruzzjoni tal-eks kulleġġ tal-Ġiżwiti ġiet ordnata mill-Kardinal-Re Henrique fl-1559, u jinkludi elementi tal-Manjeriżmu tas-seklu 16, flimkien mal-binjiet akkademiċi li nbnew bejn is-sekli 17 u 18 (inkluż il-kjostru).
* '''Il-Palazz Irjali ta' Évora''': fdalijiet ta' palazz li kien inbena mir-Re Manwel I bi stil Gotiku-Rinaxximentali. Skont xi kronisti, f'dan il-palazz, fl-1487, [[Vasco da Gama]] ngħata l-kmand tal-iskwadra li mexxa fil-vjaġġ marittimu tiegħu lejn l-[[Indja]].
* '''Il-Palazz tal-Kontijiet ta' Basto''' (bil-Portugiż: ''Palácio dos Condes de Basto / Paço de São Miguel da Freiria / Palácio do Pátio de São Miguel''), kastell [[Għarab|Għarbi]] primittiv u iktar 'il quddiem residenza tar-rejiet dinastiċi Afonsini. L-arkitettura esterna tiegħu fiha karatteristiċi tal-istil Gotiku, Manwelin, Mudéjar u Rinaxximentali.
* '''Il-Palazz tad-Duki ta' Cadaval''' (bil-Portugiż: ''Paço dos Duques de Cadaval/Palácio dos Duques de Cadaval''), palazz tas-[[seklu 17]], li nbena mill-fdalijiet ta' kastell antik (li kien ingħata n-nar fl-1384), u li iktar 'il quddiem intuża bħala residenza għall-gvernaturi u għar-rejiet. Il-palazz jinkludi elementi arkitettoniċi Manwelini-Għarab (inkluż it-Torri tal-Ħames Tarki), u fl-ewwel sular tiegħu jospita kollezzjoni ta' manuskritti, ritratti tal-familja rjali, u [[arti]] reliġjuża mis-seklu 16.
* '''L-Akkwedott ta' Prata''' (bil-Portugiż: ''Aqueduto da Água de Prata''), iddisinjat mill-[[arkitett]] militari Francisco de Arruda (li qabel kien iddisinja t-[[Torri ta' Belém]]), inbena matul ir-renju tar-Re João III bejn l-1531 u l-1537, bl-arkati enormi tiegħu tul disa' kilometri (sitt mili), biex jipprovdi l-ilma min-naħa ta' ġewwa tal-Portugall lejn Évora. Oriġinarjament, l-akkwedott kien jintemm fil-''Praça do Giraldo'', u kien jaqsam il-belt fi tnejn, bil-kostruzzjoni ta' djar, ħwienet u kafetteriji bejn l-arkati (bħal fl-inħawi ta' ''Rua da Cano'', ''Travessa das Nunes'' u ''Rua do Salvador''). Segment mis-swar Rumani u l-pedamenti tal-binjiet tal-qedem huma ppreservati tul it-''Travessa Alcárcova de Cima'', triq dejqa fiċ-ċentru storiku. Din l-istruttura ssemmiet fil-[[poeżija]] epika ''Os Lusíadas'' ta' [[Luís de Camões]].

* '''It-Tempju Ruman ta' Évora''' (bil-Portugiż: ''Templo romano de Évora''), li kemm-il darba jissejjaħ bħala t-Tempju ta' Diana, kien tempju tas-seklu 1 [[WK|W.K]]. (f'xi referenzi tas-seklu 2 jew 3), iddedikat lis-setta tal-Imperatur Awgustu, li kien inkorporat fil-binja Medjevali, u għaldaqstant ħelisha mill-qerda. Dan it-tempju huwa l-iżjed attrazzjoni famuża ta' Évora u nbena b'7.68 metri (25.20 pied) ta' kolonni Korinzji u 14-il kolonna tal-granit, u b'bażi, b'kapitelli u b'arċitravi tal-irħam skavati minn [[Estremoz]].

=== Reliġjuża ===

* '''Il-Katidral ta' Évora''' (bil-Portugiż: ''Catedral de Évora''): inbena l-iktar bejn l-1280 u l-1340, u huwa wieħed mill-iżjed monumenti Gotiċi importanti tal-Portugall. Il-katidral għandu portal prinċipali notevoli bi [[Statwa|statwi]] tal-Appostli (għall-ħabta tal-1335) u navata u kjostru mill-isbaħ. Kappella partikolari tat-transett għandha stil Manwelin u l-kappella prinċipali straordinarja hija Barokka. L-orgni u s-sedji tal-kor huma Rinaxximentali (għall-ħabta tal-1566).
* '''Il-Kappella ta' São Brás''' (bil-Portugiż: ''Capela de São Brás''): inbniet għall-ħabta tal-1480, u hija eżempju tajjeb tal-istil Mudéjar-Gotiku b'riffieda ċilindriċi. Hija miftuħa biss għat-talb.
* '''Il-Knisja ta' [[San Franġisk t'Assisi|San Franġisk]]''' (''Igreja de São Francisco''): inbniet bejn it-tmiem tas-seklu 15 u l-bidu tas-seklu 16 bi stil Gotiku-Manwelin imħallat. In-navata wiesgħa hija kapulavur tal-arkitettura Gotika aħħarija. Fiha bosta kappelli mżejna bi stil Barokk, inkluż il-Kappella tal-Għadam (bil-Portugiż: ''Capela dos Ossos''), miksija kompletament b'għadam uman.
* '''Il-Kunvent u l-Knisja ta' Lóios''': inbniet fis-seklu 15, fihom għadd ta' oqbra; il-knisja u l-kjostru għandhom stil Gotiku, b'binja Manwelina b'portal mill-isbaħ. Il-knisja minn ġewwa hija miksija bl-''azulejos'' (madum taċ-ċeramika) mis-seklu 18. Fl-1965 ġiet ikkonvertita f'''pousada'' (lukanda tradizzjonali Portugiża) lussuża.

== Nies notevoli ==
[[File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|daqsminuri|173x173px|João Manuel, il-Prinċep tal-Portugall.]]
[[File:Túlio_Espanca,_Primavera,Évora_1987.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%BAlio_Espanca,_Primavera,%C3%89vora_1987.png|daqsminuri|188x188px|Túlio Espanca, 1987.]]
[[File:Maria_Leal_da_Costa,_Lituânia,_2009.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maria_Leal_da_Costa,_Litu%C3%A2nia,_2009.JPG|daqsminuri|187x187px|Maria Leal da Costa, 2009.]]

=== Storiċi ===

* [[Abd al-Majid ibn Abdun]] (għall-ħabta tal-1050-1135 f'Évora) kien [[poeta]] minn Al-Andalus;
* [[Marija I tal-Portugall|Marija tal-Portugall]] (1342-1375) kienet prinċipessa Portugiża (infanta), l-ewwel bint tar-Re [[Pietru I]];
* [[Garcia de Resende]] (1470-1536) kien poeta u editur Portugiż. Huwa serva lir-Re Ġwanni II bħala ajjutant u segretarju privat;&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Resende, Garcia de|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Resende,_Garcia_de|data-aċċess=2023-04-30|volum=Volume 23}}&lt;/ref&gt;
* [[Miguel da Silva]] (għall-ħabta tal-1480-1556) kien nobbli Portugiż, maħtur tar-Re Manwel I bħala l-ambaxxatur għal [[Ruma]] fl-1514;
* [[André de Resende]] (1498-1573) kien patri Dumnikan, missier l-[[arkeoloġija]] fil-Portugall;
* [[Cristóvão da Gama]] (għall-ħabta tal-1516-1542) kien kmandant militari Portugiż li mexxa armata Portugiża ta' 400 muskettiera fi [[kruċjata]] fl-[[Etjopja]] u fis-[[Somalja]];
* [[Gaspar da Cruz]] (għall-ħabta tal-1520-1570) a Portuguese Dominican friar who traveled to Asia and wrote one of the first detailed European accounts about China;
* [[João Manuel, Prinċep tal-Portugall]] (1537-1554) kien prinċep Portugiż (infante), it-tmien iben tar-Re Ġwanni III;
* [[Luís Mendes de Vasconcellos]] (għall-ħabta tal-1542–1623) kien nobbli Portugiż, il-Gvernatur kolonjali tal-[[Angola]] u l-55 Gran Mastru tal-[[Ordni ta' San Ġwann]];
* [[Pedro Fernandes de Queirós]] (1565-1614) kien navigatur Portugiż għas-servizz ta' [[Spanja]], magħruf għall-vjaġġi Spanjoli ta' skoperta fl-[[Oċean Paċifiku]];
* [[João dos Santos]] (Évora – [[Goa]] 1622) kien missjunarju Dumnikan fl-Indja u fl-[[Afrika]];
* [[Estevão Brioso de Figueiredo]] (1630-1689) kien prelat [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Ruman, li kien l-Isqof ta' [[Funchal]] (1683-1689) u l-ewwel Isqof ta' [[Olinda]] (1676-1683);
* [[José Ribeiro da Fonseca]] (1690-1752) kien Franġiskan Portugiż li sar l-Isqof ta' [[Porto]];
* [[Joaquim Heliodoro da Cunha Rivara]] (1809-1879) kien [[tabib]], professur, intellettwali u [[politiku]] Portugiż.
[[File:Inês_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:In%C3%AAs_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|daqsminuri|210x210px|Inês Cristina Zuber, 2015.]]

=== Reċenti ===

* [[Celestino David]] (1880-1952), [[kittieb]] Portugiż, ċittadin onorarju ta' Évora;
* [[Túlio Espanca]] (1913-1993), storiku Portugiż li kkontribwixxa b'mod sinifikanti għall-istorja kulturali u artistika ta' Évora u tal-Alentejo;
* [[José Augusto Alegria]] (1917-2004), mużikologu Portugiż;
* [[António Marcos Galopim de Carvalho]] (1931), professur, xjenzat u kittieb Portugiż;
* [[José Cutileiro]] (1934), diplomatiku u kittieb Portugiż;
* [[Vitorino Salomé Vieira]] (1942), [[kantant]] u kantawtur Portugiż, b'[[mużika]] li żżewweġ il-mużika tradizzjonali tal-Alentejo mal-kanzunetta popolari urbana;
* [[António Livramento]] (1943-1999), plejer u kowċ Portugiż tar-roller hockey rinomat mad-dinja kollha;
* [[Joaquim Palminha Silva]] (1945-2015), [[ġurnalist]] u storiku Portugiż;
* [[Vítor Norte]] (1951), attur u doppjatur Portugiż;
* [[Carlos Francisco Carvalho Falé]] (1952), eks plejer tal-[[futbol]] Portugiż, li lagħab 271 partita għal-[[Lusitano de Évora]];
* [[Hernâni Neves]] (1963), magħruf bħala Hernâni, huwa eks plejer tal-futbol u tal-futbol ta' fuq il-bajja Portugiż;
* [[Maria Leal da Costa]] (1964), skultriċi Portugiża, li qed tiżviluppa l-park [[Skultura|skulturali]] tal-Alentejo;
* [[João Magueijo]] (1967), kożmologu u professur Portugiż fil-Fiżika Teorika fil-Kulleġġ Imperjali ta' [[Londra]];
* [[Orlanda Velez Isidro]] (1972), soprana klassika Portugiża mħarrġa għall-''coloratura''; li tippreferi l-ġeneru tar-repertorju Rinaxximentali u Barokk;
* [[Inês Zuber]] (1980), politiku Portugiż, kien Membru [[Parlament Ewropew|Parlamentari Ewropew]] mill-2012 sal-2016 għall-Partit [[Komuniżmu|Komunista]] Portugiż;
* [[Carla Matadinho]] (1982), mudella Portugiża;
* [[Pedro Rebocho]] (1995), plejer tal-futbol.

== Gallerija ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Views from Igreja de São Francisco (Évora) 47.jpg|[[Il-Knisja ta’ São Francisco (Évora)|Veduta ta’ Évora mill-Knisja ta’ São Francisco]]
File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg|[[Katidral ta’ Évora|Il-Katidral ta’ Évora]]
File:Praça do Giraldo 72.jpg|[[Praça do Giraldo|Praça do Giraldo, il-pjazza ewlenija ta’ Évora]]
File:Facade of Igreja de São Francisco (Évora) 34.jpg|[[Il-Knisja ta’ São Francisco (Évora)|Il-Knisja ta’ São Francisco]]
File:Capela dos Ossos 50.jpg|[[Capela dos Ossos|L-intern tal-Kappella tal-Għadam fil-Knisja ta’ São Francisco]]
File:Paços de Évora 61.jpg|[[Il-Palazz Irjali ta’ Évora|Il-Palazz Irjali ta’ Évora]]
File:Coreto de Évora 58.jpg|Il-paviljun tal-mużika fil-ġnien pubbliku
File:EvoraUniversityCourtyard.jpg|[[Universidade de Évora|Il-bitħa tal-Università ta’ Évora]]
File:Interior of Igreja dos Lóios 81.jpg|[[Knisja ta’ São João Evangelista|L-intern tal-Knisja ta’ São João Evangelista (il-Knisja tal-Lóios), imżejjen bil-madum azulejo]]
File:EvoraWalls1.jpg|Is-swar tal-belt
&lt;/gallery&gt;

== Referenzi ==

[[Kategorija:Bliet tal-Portugall]]
[[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]]
[[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]]
[[Kategorija:Portugall]]</text>
      <sha1>fsc7wmmi8fyb82negsxe4q146uqd68n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333780</id>
      <parentid>333779</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T17:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>28970</id>
      </contributor>
      <comment>Ibdel l-istampa u neħħi d-duplikat; Praça do Giraldo 72.jpg</comment>
      <origin>333780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36716" sha1="9v1tsfbxo7k2wnupa28t9mmd886dxyu" xml:space="preserve">{{Infobox city|caption=[[It-Tempju Ruman ta’ Évora|It-Tempju Ruman ta’ Évora]], bil-[[Katidral ta’ Évora|Katidral ta’ Évora]] (fuq il-lemin fl-isfond) u l-[[Knisja ta’ São João Evangelista|Knisja ta’ São João Evangelista]] (fuq ix-xellug)}}

'''Évora''' (pronunzja bil-[[Lingwa Portugiża|Portugiż]]: [ˈɛvuɾɐ]) hija belt u muniċipalità fil-[[Portugall]]. Għandha 53,591 abitant (2021), f'erja ta' 1307.08 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|titlu=DGTerritório - Carta Administrativa Oficial de Portugal - Versão 2017 (em vigor)|data=2018-11-05|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20181105172426/http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|arkivju-data=2018-11-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hija l-[[belt kapitali]] storika tal-[[Alentejo]] u s-sede tad-Distrett ta' Évora.

Bis-saħħa taċ-ċentru storiku ppreservat sew tagħha, li għadu parzjalment imdawwar bi swar [[Medjuevu|Medjevali]] u b'bosta [[Monument|monumenti]] li jmorru lura għal diversi perjodi storiċi, fosthom tempju Ruman, Évora tniżżlet fil-lista tas-[[Sit ta' Wirt Dinji|Siti ta' Wirt Dinji]] tal-[[UNESCO]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://whc.unesco.org/en/list/361/|titlu=Historic Centre of &amp;Eacute;vora|kunjom=Centre|isem=UNESCO World Heritage|sit=UNESCO World Heritage Centre|lingwa=en|data-aċċess=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;

Minħabba l-pożizzjoni interna tagħha, Évora hija waħda mill-iżjed bliet Portugiżi li jesperjenzaw l-ogħla temperaturi fis-sajf, u spiss tkun soġġetta għal mewġiet tas-sħana.

Évora ġiet ikklassifikata fit-tieni post fl-istħarriġ dwar l-iżjed bliet Portugiżi li wieħed jgħix l-aħjar fihom, f'termini ta' kundizzjonijiet tal-għajxien, li jiġi ppubblikat kull sena fl-''Expresso''.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://semanal.expresso.clix.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF-u0321.pdf|titlu=Stħarriġ Expresso tal-2007.|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=http://arquivo.pt/wayback/20081025035303/http%3A//clix.semanal.expresso.pt/imagens/ed1784/fotos/pdfs/IPDF%2Du0321.pdf|arkivju-data=2008-10-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ġiet ikklassfikata fl-ewwel post fi studju dwar il-kompetittività tal-bliet kapitali tad-distretti Portugiżi li sar fl-2006 mir-riċerkaturi tax-[[xjenza]] ekonomika tal-Università ta' Minho.

Flimkien ma' [[Liepāja]], il-[[Latvja]], Évora ntgħażlet biex tkun il-[[Kapitali Ewropea tal-Kultura]] fl-2027.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.portugalresident.com/evora-named-2027-european-capital-of-culture/|titlu=Évora named 2027 European Capital of Culture|kunjom=Bruxo|isem=Michael|data=2022-12-07|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230201232936/https://www.portugalresident.com/evora-named-2027-european-capital-of-culture/|arkivju-data=2023-02-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Storja ==

=== Storja bikrija ===
[[File:Foral_Evora_2.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_2.jpg|xellug|daqsminuri|161x161px|Il-Foral ta' Évora tal-1501, meta  l-belt kienet tgawdi l-appoġġ ta' Manwel I tal-Portugall.]]
Évora għandha [[storja]] li tmur lura għal iktar minn ħames millenji.

Kienet magħrufa bħala ''Ebora'' miċ-Ċeltiċi, konfederazzjoni tribali, fin-Nofsinhar tal-Lusitani (u tax-xmara Tagus), li għamlu r-raħal bħala l-belt kapitali reġjonali tagħhom.

L-oriġini [[Etimoloġija|etimoloġika]] tal-isem ''Ebora'' ġej mill-kelma antika Ċeltika ''ebora/ebura'', li hija l-plural ġenittiv tal-kelma ''eburos'' (tip ta' siġra tal-ispeċi ''Taxus baccata''), u għaldaqstant l-isem ifisser &quot;tas-siġar tal-ispeċi ''Taxus baccata''&quot;. Il-belt ta' [[York]], fit-Tramuntana tal-[[Renju Unit|Ingilterra]], fi żmien l-[[Imperu Ruman]], kienet tissejjaħ ''Eboracum/Eburacum'', abbażi tal-isem Ċeltiku antik tal-post *''Eborakon'' (il-post fejn hemm is-siġar tat-''Taxus baccata''); għalhekk l-isem antik ta' York huwa etimoloġikament marbut mal-belt ta' Évora. Ipoteżi alternattiva hi li l-isem oriġina minn ''oro'', ''aurum'' (deheb), peress li r-Rumani kienu jwettqu bosta xogħlijiet estensivi tal-estrazzjoni tad-deheb fil-Portugall; inkella ngħatat dak l-isem għall-ħaddiem tal-avorju peress li ''ebur'' (bil-ġenittiv ''eboris'') bil-[[Lingwa Latina|Latin]] tfisser avorju. Jaf kienet il-belt kapitali tar-renju ta' Astolpas ukoll.

=== Żmien ir-Rumani ===
[[File:Foral_Evora_1.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_1.jpg|xellug|daqsminuri|283x283px|Tpinġija ta' Évora fl-1503, meta l-belt kienet miżgħuda rikkezzi Manwelini.]]
Ir-Rumani ħakmu r-raħal fis-57 [[Ante Christum natum|Q.K]]. u kabbruh f'raħal iffortifikat bis-swar. Għad hemm fdalijiet minn dan il-perjodu fil-belt (is-swar u l-fdalijiet tal-banjijiet Rumani). [[Ġulju Ċesri]] sejħilha ''Liberalitas Julia'' (ġenerożità ta' Ġuljanu). Il-belt kibret fl-importanza tagħha peress li kienet tinsab f'salib it-toroq ta' diversi rotot importanti. Matul il-vjaġġi tiegħu f'Gaul u fil-Lusitanja, [[Plinju x-Xiħ]] żar ir-raħal ukoll u semmih fil-ktieb tiegħu ''Naturalis Historia'' bħala ''Ebora Cerealis'', minħabba l-bosta għelieqi tal-qamħ tal-madwar. Dak iż-żmien Évora saret belt rikka. Il-livell għoli tagħha fost il-muniċipalitajiet fil-''Hispania'' Rumana joħroġ fid-dieher b'mod ċar fil-bosta iskrizzjonijiet u fil-bosta muniti. It-tempju monumentali tal-Korinzji fiċ-ċentru tal-belt imur lura għas-seklu 1 [[WK|W.K]]. u x'aktarx inbena f'ġieħ l-imperatur [[Awgustu]]. Fis-seklu 4 W.K., ir-raħal diġà kellu l-isqof [[Quintianus]].

Waqt l-invażjonijiet barbariċi, Évora sfat taħt it-tmexxija tar-re tal-Viżigoti [[Leovigild]] fil-584. Iktar 'il quddiem ir-raħal ingħata l-istatus ogħla ta' belt ta' [[katidral]]. Minkejja dan, dak il-perjodu kien wieħed ta' deklin u ma tantx instabu wisq artefatti.

=== Żmien l-Għarab ===
Fis-715, il-belt inħakmet mill-[[Għarab]] Iberiċi taħt [[Tariq ibn-Ziyad]]. Matul it-tmexxija tal-Għarab (715-1165), ir-raħal, li kien parti mit-Taifa ta' Badajoz, bil-mod il-mod reġa' beda jiffjorixxi u żviluppa f'ċentru agrikolu b'fortizza u b'moskea. L-influwenza tal-Għarab għadha tista' tiġi osservata fin-natura tal-belt storika. Matul dak iż-żmien, diversi nies notevoli kienu minn Évora, inkluż Abd al-Majid ibn Abdun Al-Yaburi عبد المجيد بن عبدون اليابري, [[poeta]] b'''diwan'' li għadu jeżisti sa llum il-ġurnata.

=== Rikonkwista ===
Évora ġiet ikkonkwistata mill-ġdid mill-Għarab permezz ta' attakk sorpriża minn Gerald il-Qalbieni (Geraldo Sem Pavor) f'Settembru 1165. Ir-raħal spiċċa taħt it-tmexxija tar-re Portugiż [[Afonso I]] fl-1166. Imbagħad iffjorixxa bħala waħda mill-iżjed bliet dinamiċi fir-Renju tal-Portugall matul il-Medju Evu, speċjalment fis-seklu 15. Il-qorti tal-ewwel u tat-tieni dinastiji kienu jirresjedu hemmhekk għal perjodi twal, u bnew palazzi, monumenti u binjiet reliġjużi. Évora ospitat bosta tiġijiet irjali u fiha ttieħdu bosta deċiżjonijiet importanti.

=== Żmien Manwelin ===
[[File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Fis-seklu 19, il-poter nazzjonali ta' Évora batta, minħabba l-Gwerra taż-Żewġ Aħwa.]]
Évora għaddiet minn perjodu tad-deheb partikolarment matul id-Dinastija tal-Avis (1385-1580), speċjalment matul ir-renju ta' [[Manwel I]] u [[Ġwanni III]], u saret ċentru ewlieni għall-umanitajiet ([[André de Resende]] - midfun fil-[[katidral]]) u għal artisti bħall-iskultur [[Nicolau Chanterene]], il-pitturi [[Cristóvão de Figueiredo]] u [[Gregório Lopes]]; il-[[Kompożitur|kompożituri]] [[Manuel Cardoso]] u Duarte Lobo, il-kronista [[Duarte Galvão]], u l-missier tat-teatru Portugiż [[Gil Vicente]].

Évora kellha wkoll parti kbira mill-popolazzjoni tal-iskjavi tal-Portugall. [[Nicolas Clenard]], tutur Fjamming fil-qorti Portugiża, fl-1535 iddikjara li &quot;F'Évora, qisek mort f'belt tal-[[infern]]: kull fejn tmur tiltaqa' mas-suwed biss&quot;.

Il-belt saret is-sede ta' arċiveskovat fl-1540. L-università ġiet stabbilita mill-[[Ġiżwiti]] fl-1559, u mastri Ewropej kbar bħall-umanisti Fjammingi Nicolaus Clenardus (Nicolaas Cleynaerts; 1493-1542), Johannes Vasaeus (Jan Was; 1511-1561) u t-teologu [[Luis de Molina]] għaddew l-għarfien tagħhom lill-ġenerazzjonijiet lokali. Fis-seklu 18, il-Ġiżwiti, li kienu firxu l-illuminiżmu intellettwali u reliġjuż mis-seklu 16, tkeċċew mill-Portugall, l-università ngħalqet fl-1759 mill-Markiż ta' Pombal, u Évora qabdet it-triq tan-niżla. L-università reġgħet infetħet biss fl-1973.

=== Storja reċenti ===
[[File:VistaDeÉvora134.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VistaDe%C3%89vora134.jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Veduta ta' Évora mis-swar.]]
Il-Battalja ta' Évora ġiet miġġielda fid-29 ta' Lulju 1808 matul il-Gwerra Peniżolari. Forza żgħira ta' 2,500 Portugiż-Spanjol, megħjuna minn milizja raħħala armati b'li kellhom, ippruvat twaqqaf diviżjoni Franċiża-Spanjola kkmandata minn [[Louis Henri Loison]] iżda mingħajr suċċess. Immexxija mill-mibgħud Loison, magħruf bħala ''Maneta'' jew &quot;ta' id waħda&quot;, il-Franċiżi attakkaw il-belt li kienet difiża mis-suldati, mill-milizja u miċ-ċittadini armati. Fl-attakk kontra l-belt, l-attakkanti qatlu lill-ġellieda u liċ-ċittadini li sabu qabel ma serqu r-rikkezzi kollha. L-invażjoni tal-Franċiżi kkawżat saħansitra 8,000 imwiet fost l-għadu, mentri l-Franċiżi ġarrbu 290 imwiet biss.

Fl-1834, Évora kienet is-sit fejn il-forzi tar-Re Miguel I arrendew, u dan immarka t-tmiem tal-Gwerer Liberali. Il-bosta monumenti mibnija mill-artisti ewlenin ta' kull perjodu issa jixhdu l-wirt kulturali, artistiku u storiku rikk ta' Évora. Il-varjetà tal-istili arkitettoniċi (Rumanesk, Gotiku, Manwelin, [[Rinaxximent|Rinaxximentali]], Barokk), il-palazzi u l-labirint pittoresk tal-[[Pjazza|pjazez]] u tat-toroq dojoq taċ-ċentru tal-belt huma kollha parti mill-wirt rikk tal-belt-[[mużew]].

Fl-1909 il-belt ġarrbet ħsarat minħabba terremot.

== Sit ta' Wirt Dinji ==
Iċ-Ċentru Storiku ta' Évora ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-'''kriterju (ii)''' &quot;Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona [[Kultura|kulturali]] fid-[[Id-Dinja|dinja]], dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, [[L-Arti|l-arti]] monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ&quot;; u l-'''kriterju (iv)''' &quot;Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-[[bniedem]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ġeografija ==

=== Ġeografija fiżika ===
Évora (b'altitudni ta' 300 metru) tinsab fl-Alentejo, reġjun kbir ta' pjanuri wesgħin fin-Nofsinhar tal-Portugall, li jmiss fit-Tramuntana max-xmara Tagus u fin-Nofsinhar mar-reġjunt ta' Algarve. Il-belt tinsab 140 kilometru (87 mil) mill-belt kapitali ta' [[Liżbona]], u 80 kilometru (50 mil) minn [[Badajoz]] fil-fruntiera [[Spanja|Spanjola]]. Hija l-belt ewlenija tar-reġjun.

Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Évora, magħmula mill-parroċċi ċiviċi ta' Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão) fiċ-ċentru storiku u mill-parroċċi urbani ta' Bacelo, Senhora da Saúde, Malagueira u Horta das Figueiras 'il barra mis-swar antiki tal-belt fejn fil-fatt tirresjedi l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. Il-kumplament tal-parroċċi ċiviċi fil-muniċipalità huma rurali jew sottourbani u ma jagħmlux parti mill-belt għal skopijiet statistiċi. Iċ-ċentru storiku tal-belt għandu madwar 4,000 binja f'erja ta' 1.05 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (0.41 mili kwadri).

=== Klima ===
Évora għandha klima [[Mediterran|Mediterranja]] bi sjuf sħan u nexfin u bi xtiewi miti u bl-indewwa. Il-pożizzjoni tal-belt fuq ġewwa tan-Nofsinhar tal-Portugall sikwit tagħmilha soġġetta għal nixfiet u għal deżertifikazzjoni. Bħalma huwa tipiku fuq ġewwa tal-Alentejo, Évora spiss tesperjenza temperaturi ta' sħana estrema, fejn intlaħaq saħansitra rekord ta' 46.0 °C (114.8 °F). Madankollu, it-temperatura għolja medja fis-sajf normalment tkun ta' madwar 30 °C (86 °F); ferm inqas sħuna mit-temperatura fuq ġewwa, fl-inħawi b'altitudni iktar baxxa tal-[[Peniżola]] Iberika. Dan iseħħ minħabba l-effetti marittimi fuq skala baxxa kkawżati mill-prossimità relattiva tagħha mal-[[Oċean Atlantiku]], li tikkawża wkoll spostament staġonali fit-temperaturi predominanti matul il-perjodi iktar sħan, b'temperaturi ta' billejl iktar miti f'Settembru milli f'Ġunju, kif ukoll f'Ottubru milli f'Mejju. Il-ġlata fix-xitwa hija frekwenti iżda ssoltu ma takkumulax wisq, filwaqt li l-borra niżlet darbtejn biss f'dan l-aħħar deċennju.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 309 metri jew 1,014-il pied, temp. normali fl-1981-2010, temp. estremi mill-1981 sal-preżent
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)'''
|24.7
(76.5)
|24.3
(75.7)
|31.3
(88.3)
|32.3
(90.1)
|37.8
(100.0)
|41.8
(107.2)
|45.3
(113.5)
|46.0
(114.8)
|44.2
(111.6)
|36.7
(98.1)
|27.6
(81.7)
|24.4
(75.9)
|46.0
(114.8)
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.4
(56.1)
|14.7
(58.5)
|18.0
(64.4)
|19.1
(66.4)
|22.6
(72.7)
|27.9
(82.2)
|31.1
(88.0)
|31.1
(88.0)
|27.8
(82.0)
|22.2
(72.0)
|17.1
(62.8)
|13.8
(56.8)
|21.6
(70.8)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|9.6
(49.3)
|10.7
(51.3)
|13.3
(55.9)
|14.3
(57.7)
|17.1
(62.8)
|21.4
(70.5)
|23.9
(75.0)
|24.1
(75.4)
|21.9
(71.4)
|17.7
(63.9)
|13.4
(56.1)
|10.5
(50.9)
|16.5
(61.7)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|5.8
(42.4)
|6.7
(44.1)
|8.6
(47.5)
|9.5
(49.1)
|11.7
(53.1)
|14.8
(58.6)
|16.6
(61.9)
|17.0
(62.6)
|16.0
(60.8)
|13.2
(55.8)
|9.7
(49.5)
|7.1
(44.8)
|11.4
(52.5)
|-
!Temp. baxxa rekord f'°C (°F)
|−2.9
(26.8)
|−1.4
(29.5)
|−2.3
(27.9)
|2.9
(37.2)
|4.9
(40.8)
|6.7
(44.1)
|10.9
(51.6)
|11.4
(52.5)
|9.1
(48.4)
|5.5
(41.9)
|0.0
(32.0)
|−0.5
(31.1)
|−2.9
(26.8)
|-
!Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)
|60.7
(2.39)
|51.9
(2.04)
|43.9
(1.73)
|55.0
(2.17)
|46.5
(1.83)
|16.5
(0.65)
|4.1
(0.16)
|8.2
(0.32)
|32.2
(1.27)
|83.6
(3.29)
|87.6
(3.45)
|95.1
(3.74)
|585.3
(23.04)
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: IPMA&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://www.ipma.pt/en/oclima/normais.clima/1981-2010/007/|titlu=IPMA - 007|sit=www.ipma.pt|data-aċċess=2023-04-29}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 321 metru jew 1,053 pied, temp. normali u estremi fl-1961-1990
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!'''Temp. għolja rekord f'°C (°F)'''
|21.0
(69.8)
|24.2
(75.6)
|26.0
(78.8)
|29.6
(85.3)
|34.2
(93.6)
|41.0
(105.8)
|40.6
(105.1)
|39.5
(103.1)
|39.7
(103.5)
|32.4
(90.3)
|28.4
(83.1)
|21.5
(70.7)
|41.0
(105.8)
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|12.8
(55.0)
|13.7
(56.7)
|15.9
(60.6)
|17.8
(64.0)
|21.6
(70.9)
|26.2
(79.2)
|30.0
(86.0)
|30.2
(86.4)
|27.4
(81.3)
|21.7
(71.1)
|16.3
(61.3)
|13.1
(55.6)
|20.6
(69.0)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|9.4
(48.9)
|10.2
(50.4)
|11.8
(53.2)
|13.4
(56.1)
|16.3
(61.3)
|20.1
(68.2)
|23.0
(73.4)
|23.2
(73.8)
|21.6
(70.9)
|17.3
(63.1)
|12.7
(54.9)
|9.9
(49.8)
|15.7
(60.3)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|6.1
(43.0)
|6.7
(44.1)
|7.7
(45.9)
|8.9
(48.0)
|11.1
(52.0)
|14.0
(57.2)
|16.0
(60.8)
|16.3
(61.3)
|15.7
(60.3)
|12.9
(55.2)
|9.1
(48.4)
|6.6
(43.9)
|10.9
(51.7)
|-
!Temp. baxxa rekord f'°C (°F)
|−2.9
(26.8)
|−2.1
(28.2)
|−0.8
(30.6)
|2.0
(35.6)
|4.9
(40.8)
|6.7
(44.1)
|9.8
(49.6)
|11.0
(51.8)
|7.6
(45.7)
|4.0
(39.2)
|0.6
(33.1)
|−2.9
(26.8)
|−2.9
(26.8)
|-
!'''Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)'''
|88
(3.5)
|86
(3.4)
|57
(2.2)
|56
(2.2)
|38
(1.5)
|29
(1.1)
|8
(0.3)
|4
(0.2)
|27
(1.1)
|69
(2.7)
|80
(3.1)
|85
(3.3)
|627
(24.6)
|-
!Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm)
|10
|10
|7
|8
|6
|3
|1
|traċċi
|3
|7
|9
|9
|73
|-
!Umdità relattiva medja (%)
|79
|77
|70
|67
|63
|58
|52
|51
|56
|67
|75
|79
|66
|-
!Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar
|148
|148
|203
|220
|285
|301
|363
|346
|251
|204
|158
|144
|2,771
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: IPMA&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Mitra), 1941-1990, altitudni: 200 metru (660 pied)
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.5
(56.3)
|14.7
(58.5)
|17.3
(63.1)
|19.5
(67.1)
|23.2
(73.8)
|28.1
(82.6)
|32.0
(89.6)
|31.8
(89.2)
|28.5
(83.3)
|23.1
(73.6)
|17.5
(63.5)
|14.2
(57.6)
|22.0
(71.5)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|8.5
(47.3)
|9.7
(49.5)
|11.7
(53.1)
|13.6
(56.5)
|16.6
(61.9)
|20.5
(68.9)
|23.3
(73.9)
|23.3
(73.9)
|20.9
(69.6)
|16.8
(62.2)
|12.3
(54.1)
|9.3
(48.7)
|15.5
(60.0)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|3.4
(38.1)
|4.6
(40.3)
|6.0
(42.8)
|7.6
(45.7)
|9.9
(49.8)
|12.8
(55.0)
|14.6
(58.3)
|14.7
(58.5)
|13.3
(55.9)
|10.5
(50.9)
|7.0
(44.6)
|4.3
(39.7)
|9.1
(48.3)
|-
!Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)
|10.3
|10.0
|10.0
|9.2
|6.5
|3.4
|0.7
|0.8
|3.4
|7.2
|8.6
|9.3
|79.4
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: Instituto de Meteorologia&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Ċita web|url=https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Agua/DRH/PlaneamentoOrdenamento/PGRH/2010-2015/PTRH6/PGRH_1_RH6_Parte2_T1A.pdf|titlu=IdM|data-aċċess=2023-04-29|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20230429192347/https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Agua/DRH/PlaneamentoOrdenamento/PGRH/2010-2015/PTRH6/PGRH_1_RH6_Parte2_T1A.pdf|arkivju-data=2023-04-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |''Data'' klimatika għal Évora (Currais), 1941-1990, altitudni: 230 metru (750 pied)
|-
!Xahar
!Jan
!Fra
!Mar
!Apr
!Mej
!Ġun
!Lul
!Aww
!Set
!Ott
!Nov
!Diċ
!Sena
|-
!Temp. għolja medja f'°C (°F)
|13.5
(56.3)
|14.7
(58.5)
|17.3
(63.1)
|19.8
(67.6)
|23.6
(74.5)
|28.8
(83.8)
|32.6
(90.7)
|32.3
(90.1)
|29.2
(84.6)
|23.3
(73.9)
|17.7
(63.9)
|14.1
(57.4)
|22.2
(72.0)
|-
!Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)
|8.6
(47.5)
|9.5
(49.1)
|11.5
(52.7)
|13.5
(56.3)
|16.5
(61.7)
|20.8
(69.4)
|23.6
(74.5)
|23.4
(74.1)
|21.4
(70.5)
|17.1
(62.8)
|12.4
(54.3)
|9.2
(48.6)
|15.6
(60.1)
|-
!Temp. baxxa medja f'°C (°F)
|3.6
(38.5)
|4.3
(39.7)
|5.7
(42.3)
|7.2
(45.0)
|9.4
(48.9)
|12.7
(54.9)
|14.5
(58.1)
|14.4
(57.9)
|13.5
(56.3)
|10.9
(51.6)
|7.1
(44.8)
|4.3
(39.7)
|9.0
(48.1)
|-
!Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)
|79.2
(3.12)
|67.2
(2.65)
|65.3
(2.57)
|49.2
(1.94)
|39.8
(1.57)
|20.2
(0.80)
|4.3
(0.17)
|3.9
(0.15)
|22.4
(0.88)
|57.4
(2.26)
|70.8
(2.79)
|79.9
(3.15)
|559.6
(22.05)
|-
!Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)
|13.5
|11.9
|11.2
|9.1
|6.9
|3.8
|0.8
|0.7
|3.4
|8.1
|10.3
|12.7
|92.4
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Sors: Instituto de Meteorologia&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|}

=== Ġeografija umana ===
[[File:Evora_(35569773722).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_(35569773722).jpg|daqsminuri|250x250px|Il-Ġnien ta' Diana.]]
Évora hija belt ta' daqs medju u għandha bosta monumenti. Bis-saħħa tal-istorja twila tagħha, il-monumenti u l-binjiet storiċi tagħha huma attrazzjoni prinċipali għall-barranin. Madankollu, hemm ukoll bosta &quot;Festas Populares&quot; fejn jiġu ċċelebrati l-qaddisin, btajjel, &quot;Feiras&quot; (fieri) u avvenimenti kulturali (fosthom preżentazzjonijiet [[Mużika|mużikali]] mxandra fuq it-televiżjoni) li jiġu sponsorjati mill-muniċipalità u minn organizzazzjonijiet oħra.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.visitevora.net/|titlu=VisitEvora|sit=VisitEvora|lingwa=pt-PT|data-aċċess=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;

Is-sindku attwali huwa Carlos Pinto de Sá tal-koalizzjoni tas-CDU. Id-29 ta' Ġunju hija btala muniċipali. Il-muniċipalità tikkonsisti mit-12-il parroċċa ċivika li ġejjin:&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://dre.pt/pdf1sdip/2013/01/01901/0000200147.pdf|titlu=Liġi Portugiża 11/A2013}}&lt;/ref&gt;

* Bacelo e Senhora da Saúde;
* Canaviais;
* Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão);
* Malagueira e Horta das Figueiras;
* Nossa Senhora da Graça do Divor;
* Nossa Senhora da Tourega e Nossa Senhora de Guadalupe;
* Nossa Senhora de Machede;
* São Bento do Mato;
* São Manços e São Vicente do Pigeiro;
* São Miguel de Machede;
* São Sebastião da Giesteira e Nossa Senhora da Boa Fé;
* Torre de Coelheiros.

== Ġemellaġġ ==
Évora hija ġemellata ma':

* [[Angra do Heroísmo]], il-[[Portugall]], mill-1986;
* [[Chartres]], [[Franza]], mill-2003;
* [[Qazvin]], [[Iran]], mill-2016;
* Il-Gżira ta' Mozambique, il-[[Możambik|Mozambique]], mill-1997;
* [[Suzdal]], ir-[[Russja]], mill-1986.

== Ekonomija ==
[[File:Evora_Sé-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_S%C3%A9-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|lemin|daqsminuri|275x275px|Largo das Portas da Moura.]]
Évora hija l-belt ewlenija tar-reġjun ta' Alentejo u taqdi rwol importanti bħala ċentru agrikolu u tas-servizzi. Tospita diversi istituzzjonijiet ta' importanza kbira għar-reġjun, bħall-Università statali ta' Évora u l-isptar distrettwali.

Fl-2015, Embraer bnew żewġ fabbriki għall-produzzjoni tal-partijiet tal-inġenji tal-ajru flimkien ma' Ċentru [[Ewropa|Ewropew]] tal-Inġinerija.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=http://economico.sapo.pt/noticias/fabricas-da-embraer-em-evora-vao-aumentar-numero-de-trabalhadores-em-30_212126.html|titlu=Fábricas da Embraer em Évora vão aumentar número de trabalhadores em 30% {{!}} Económico|data=2016-01-29|sit=web.archive.org|data-aċċess=2023-04-30|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160129122259/http://economico.sapo.pt/noticias/fabricas-da-embraer-em-evora-vao-aumentar-numero-de-trabalhadores-em-30_212126.html|arkivju-data=2016-01-29|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Fl-2022, dawn il-fabbriki nbigħu lill-kumpanija ajruspazjali Aernnova, entità korporattiva marbuta ma' Siemens Gamesa.&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://oglobo.globo.com/economia/negocios/embraer-vende-fabricas-em-portugal-que-continuarao-fornecer-componentes-para-seus-avioes-25351469|titlu=Embraer vende fábricas em Portugal, que continuarão a fornecer componentes para seus aviões|data=2022-01-12|sit=O Globo|lingwa=pt-BR|data-aċċess=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;

Minħabba l-importanza storika u kulturali estensiva tagħha, Évora, kif ukoll l-inħawi tal-madwar tal-belt, fis-snin 10 tas-seklu 21 esperjenzaw żieda kbira fis-settur tat-turiżmu internazzjonali, li wasslet għall-kostruzzjoni ta' bosta lukandi, B&amp;Bs u stili oħra ta' akkomodazzjoni. Fost l-iżjed attrazzjonijiet popolari tal-belt insibu t-Tempju Ruman ta' Évora, il-[[Kappella]] tal-Għadam, il-Katidral ta' Évora, il-Mużew ta' Évora, u ċ-ċentru storiku tal-belt.

=== Trasport ===
Wieħed jista' jasal Évora bil-karozza tal-linja jew bil-ferrovija. L-istazzjon ferrovjarju tal-belt huwa l-venda tal-Linha de Évora; mill-2023 bdiet tinbena estensjoni sa [[Elvas]], in-Nova Linha de Évora. Din il-linja ferrovjarja elettrifikata b'binarju uniku hija maħsuba l-iktar għat-traffiku tal-merkanzija, iżda se tintuża wkoll minn xi ferroviji tal-passiġġieri, b'veloċitajiet sa 250 km/h (155 mph).

Hemm mitjar żgħir, l-Ajruport Muniċipali ta' Évora, li attwalment ma għandux servizz tal-linji tal-ajru kummerċjali. L-eqreb ajruporti ewlenin huma dawk ta' [[Beja]], Liżbona, [[Faro]] u Badajoz.

== Arkitettura ==

=== [[Preistorja|Preistorika]] ===

* Anta Grande do Zambujeiro, madwar 10 km (6.2 mili) minn Évora qrib Valverde: l-ikbar dolmen fir-reġjun.
* Cromeleque dos Almendres, 15-il kilometru (9.3 mili) minn Évora: monument megalitiku ta' interess arkeoastronomiku.

=== Ċivika ===
[[File:Praça do Giraldo 72.jpg|lemin|daqsminuri|200x200px|Pjazza Giraldo f'Évora]]
[[File:IgrejadaGraça-Évora.jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IgrejadaGra%C3%A7a-%C3%89vora.jpg|daqsminuri|200x200px|Il-Knisja tal-[[Santa Marija|Madonna]] tal-Grazzja.]]
[[File:Cloister of Sé Catedral de Évora 17.jpg|daqsminuri|227x227px|Is-Sé – il-katidral ta' Évora]]
Fil-qalba tal-belt ta' Évora nsibu l-pjazza storika ta' ''Praça do Geraldo'', fejn ir-Re Duarte bena l-Palazz ta' Estaus. F'nofs il-pjazza hemm il-funtana ta' Henriquina, li tmur lura għall-1570, li tinkludi tmien ġettijiet tal-ilma li jissimbolizzaw it-tmien toroq li jwasslu sal-pjazza. Fin-naħa tat-Tramuntana tal-pjazza hemm il-Knisja ta' San Indrija (bil-Portugiż: ''Igreja de Santo Antão'') li nbniet minn Manuel Pires fis-seklu 16. Din hija knisja pjuttost kbira bi tliet navati, inkluż antependju siewi tal-artal mis-seklu 13 b'bassoriljiev. Fl-1483, Fernando II, id-Duka ta' [[Braganza]] ġie ġġustizzjat fil-pjazza, fil-preżenza ta' ħuh tar-rispett, ir-Re Ġwanni II. Fl-istess pjazza kien hemm eluf ta' ''autos-da-fé'' matul l-[[Inkwiżizzjoni Spanjola|Inkwiżizzjoni]]; bi 22,000 kundanna fi żmien 200 sena.&lt;ref&gt;Guia de Portugal. Estremadura, Alentejo, Algarve. Ed. F. C. Gulbenkian, 1991. p. 54.&lt;/ref&gt;

* '''Il-Funtana ta' Portas de Moura''' (bil-Portugiż: ''Chafariz das Portas de Moura/Fonte da Porta de Moura''), funtana Rinaxximentali (li tinsab fil-''Largo das Portas de Moura'') li nbniet fl-1556, b'disinn oriġinali li jinkludi globu mdawwar bl-ilma (b'referenza għall-Epoka tal-Iskoperti).
* '''Il-Kulleġġ tal-[[Spirtu s-Santu|Ispirtu s-Santu]] tal-Ordni ta' [[Ġesù|Kristu]]''' (bil-Portugiż: ''Colégio do Espírito Santo/Colégio da Companhia de Jesus/Universidade de Évora''), illum il-ġurnata nukleu tal-Università ta' Évora; il-kostruzzjoni tal-eks kulleġġ tal-Ġiżwiti ġiet ordnata mill-Kardinal-Re Henrique fl-1559, u jinkludi elementi tal-Manjeriżmu tas-seklu 16, flimkien mal-binjiet akkademiċi li nbnew bejn is-sekli 17 u 18 (inkluż il-kjostru).
* '''Il-Palazz Irjali ta' Évora''': fdalijiet ta' palazz li kien inbena mir-Re Manwel I bi stil Gotiku-Rinaxximentali. Skont xi kronisti, f'dan il-palazz, fl-1487, [[Vasco da Gama]] ngħata l-kmand tal-iskwadra li mexxa fil-vjaġġ marittimu tiegħu lejn l-[[Indja]].
* '''Il-Palazz tal-Kontijiet ta' Basto''' (bil-Portugiż: ''Palácio dos Condes de Basto / Paço de São Miguel da Freiria / Palácio do Pátio de São Miguel''), kastell [[Għarab|Għarbi]] primittiv u iktar 'il quddiem residenza tar-rejiet dinastiċi Afonsini. L-arkitettura esterna tiegħu fiha karatteristiċi tal-istil Gotiku, Manwelin, Mudéjar u Rinaxximentali.
* '''Il-Palazz tad-Duki ta' Cadaval''' (bil-Portugiż: ''Paço dos Duques de Cadaval/Palácio dos Duques de Cadaval''), palazz tas-[[seklu 17]], li nbena mill-fdalijiet ta' kastell antik (li kien ingħata n-nar fl-1384), u li iktar 'il quddiem intuża bħala residenza għall-gvernaturi u għar-rejiet. Il-palazz jinkludi elementi arkitettoniċi Manwelini-Għarab (inkluż it-Torri tal-Ħames Tarki), u fl-ewwel sular tiegħu jospita kollezzjoni ta' manuskritti, ritratti tal-familja rjali, u [[arti]] reliġjuża mis-seklu 16.
* '''L-Akkwedott ta' Prata''' (bil-Portugiż: ''Aqueduto da Água de Prata''), iddisinjat mill-[[arkitett]] militari Francisco de Arruda (li qabel kien iddisinja t-[[Torri ta' Belém]]), inbena matul ir-renju tar-Re João III bejn l-1531 u l-1537, bl-arkati enormi tiegħu tul disa' kilometri (sitt mili), biex jipprovdi l-ilma min-naħa ta' ġewwa tal-Portugall lejn Évora. Oriġinarjament, l-akkwedott kien jintemm fil-''Praça do Giraldo'', u kien jaqsam il-belt fi tnejn, bil-kostruzzjoni ta' djar, ħwienet u kafetteriji bejn l-arkati (bħal fl-inħawi ta' ''Rua da Cano'', ''Travessa das Nunes'' u ''Rua do Salvador''). Segment mis-swar Rumani u l-pedamenti tal-binjiet tal-qedem huma ppreservati tul it-''Travessa Alcárcova de Cima'', triq dejqa fiċ-ċentru storiku. Din l-istruttura ssemmiet fil-[[poeżija]] epika ''Os Lusíadas'' ta' [[Luís de Camões]].

* '''It-Tempju Ruman ta' Évora''' (bil-Portugiż: ''Templo romano de Évora''), li kemm-il darba jissejjaħ bħala t-Tempju ta' Diana, kien tempju tas-seklu 1 [[WK|W.K]]. (f'xi referenzi tas-seklu 2 jew 3), iddedikat lis-setta tal-Imperatur Awgustu, li kien inkorporat fil-binja Medjevali, u għaldaqstant ħelisha mill-qerda. Dan it-tempju huwa l-iżjed attrazzjoni famuża ta' Évora u nbena b'7.68 metri (25.20 pied) ta' kolonni Korinzji u 14-il kolonna tal-granit, u b'bażi, b'kapitelli u b'arċitravi tal-irħam skavati minn [[Estremoz]].

=== Reliġjuża ===

* '''Il-Katidral ta' Évora''' (bil-Portugiż: ''Catedral de Évora''): inbena l-iktar bejn l-1280 u l-1340, u huwa wieħed mill-iżjed monumenti Gotiċi importanti tal-Portugall. Il-katidral għandu portal prinċipali notevoli bi [[Statwa|statwi]] tal-Appostli (għall-ħabta tal-1335) u navata u kjostru mill-isbaħ. Kappella partikolari tat-transett għandha stil Manwelin u l-kappella prinċipali straordinarja hija Barokka. L-orgni u s-sedji tal-kor huma Rinaxximentali (għall-ħabta tal-1566).
* '''Il-Kappella ta' São Brás''' (bil-Portugiż: ''Capela de São Brás''): inbniet għall-ħabta tal-1480, u hija eżempju tajjeb tal-istil Mudéjar-Gotiku b'riffieda ċilindriċi. Hija miftuħa biss għat-talb.
* '''Il-Knisja ta' [[San Franġisk t'Assisi|San Franġisk]]''' (''Igreja de São Francisco''): inbniet bejn it-tmiem tas-seklu 15 u l-bidu tas-seklu 16 bi stil Gotiku-Manwelin imħallat. In-navata wiesgħa hija kapulavur tal-arkitettura Gotika aħħarija. Fiha bosta kappelli mżejna bi stil Barokk, inkluż il-Kappella tal-Għadam (bil-Portugiż: ''Capela dos Ossos''), miksija kompletament b'għadam uman.
* '''Il-Kunvent u l-Knisja ta' Lóios''': inbniet fis-seklu 15, fihom għadd ta' oqbra; il-knisja u l-kjostru għandhom stil Gotiku, b'binja Manwelina b'portal mill-isbaħ. Il-knisja minn ġewwa hija miksija bl-''azulejos'' (madum taċ-ċeramika) mis-seklu 18. Fl-1965 ġiet ikkonvertita f'''pousada'' (lukanda tradizzjonali Portugiża) lussuża.

== Nies notevoli ==
[[File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|daqsminuri|173x173px|João Manuel, il-Prinċep tal-Portugall.]]
[[File:Túlio_Espanca,_Primavera,Évora_1987.png|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%BAlio_Espanca,_Primavera,%C3%89vora_1987.png|daqsminuri|188x188px|Túlio Espanca, 1987.]]
[[File:Maria_Leal_da_Costa,_Lituânia,_2009.JPG|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maria_Leal_da_Costa,_Litu%C3%A2nia,_2009.JPG|daqsminuri|187x187px|Maria Leal da Costa, 2009.]]

=== Storiċi ===

* [[Abd al-Majid ibn Abdun]] (għall-ħabta tal-1050-1135 f'Évora) kien [[poeta]] minn Al-Andalus;
* [[Marija I tal-Portugall|Marija tal-Portugall]] (1342-1375) kienet prinċipessa Portugiża (infanta), l-ewwel bint tar-Re [[Pietru I]];
* [[Garcia de Resende]] (1470-1536) kien poeta u editur Portugiż. Huwa serva lir-Re Ġwanni II bħala ajjutant u segretarju privat;&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Resende, Garcia de|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Resende,_Garcia_de|data-aċċess=2023-04-30|volum=Volume 23}}&lt;/ref&gt;
* [[Miguel da Silva]] (għall-ħabta tal-1480-1556) kien nobbli Portugiż, maħtur tar-Re Manwel I bħala l-ambaxxatur għal [[Ruma]] fl-1514;
* [[André de Resende]] (1498-1573) kien patri Dumnikan, missier l-[[arkeoloġija]] fil-Portugall;
* [[Cristóvão da Gama]] (għall-ħabta tal-1516-1542) kien kmandant militari Portugiż li mexxa armata Portugiża ta' 400 muskettiera fi [[kruċjata]] fl-[[Etjopja]] u fis-[[Somalja]];
* [[Gaspar da Cruz]] (għall-ħabta tal-1520-1570) a Portuguese Dominican friar who traveled to Asia and wrote one of the first detailed European accounts about China;
* [[João Manuel, Prinċep tal-Portugall]] (1537-1554) kien prinċep Portugiż (infante), it-tmien iben tar-Re Ġwanni III;
* [[Luís Mendes de Vasconcellos]] (għall-ħabta tal-1542–1623) kien nobbli Portugiż, il-Gvernatur kolonjali tal-[[Angola]] u l-55 Gran Mastru tal-[[Ordni ta' San Ġwann]];
* [[Pedro Fernandes de Queirós]] (1565-1614) kien navigatur Portugiż għas-servizz ta' [[Spanja]], magħruf għall-vjaġġi Spanjoli ta' skoperta fl-[[Oċean Paċifiku]];
* [[João dos Santos]] (Évora – [[Goa]] 1622) kien missjunarju Dumnikan fl-Indja u fl-[[Afrika]];
* [[Estevão Brioso de Figueiredo]] (1630-1689) kien prelat [[Knisja Kattolika|Kattoliku]] Ruman, li kien l-Isqof ta' [[Funchal]] (1683-1689) u l-ewwel Isqof ta' [[Olinda]] (1676-1683);
* [[José Ribeiro da Fonseca]] (1690-1752) kien Franġiskan Portugiż li sar l-Isqof ta' [[Porto]];
* [[Joaquim Heliodoro da Cunha Rivara]] (1809-1879) kien [[tabib]], professur, intellettwali u [[politiku]] Portugiż.
[[File:Inês_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:In%C3%AAs_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|daqsminuri|210x210px|Inês Cristina Zuber, 2015.]]

=== Reċenti ===

* [[Celestino David]] (1880-1952), [[kittieb]] Portugiż, ċittadin onorarju ta' Évora;
* [[Túlio Espanca]] (1913-1993), storiku Portugiż li kkontribwixxa b'mod sinifikanti għall-istorja kulturali u artistika ta' Évora u tal-Alentejo;
* [[José Augusto Alegria]] (1917-2004), mużikologu Portugiż;
* [[António Marcos Galopim de Carvalho]] (1931), professur, xjenzat u kittieb Portugiż;
* [[José Cutileiro]] (1934), diplomatiku u kittieb Portugiż;
* [[Vitorino Salomé Vieira]] (1942), [[kantant]] u kantawtur Portugiż, b'[[mużika]] li żżewweġ il-mużika tradizzjonali tal-Alentejo mal-kanzunetta popolari urbana;
* [[António Livramento]] (1943-1999), plejer u kowċ Portugiż tar-roller hockey rinomat mad-dinja kollha;
* [[Joaquim Palminha Silva]] (1945-2015), [[ġurnalist]] u storiku Portugiż;
* [[Vítor Norte]] (1951), attur u doppjatur Portugiż;
* [[Carlos Francisco Carvalho Falé]] (1952), eks plejer tal-[[futbol]] Portugiż, li lagħab 271 partita għal-[[Lusitano de Évora]];
* [[Hernâni Neves]] (1963), magħruf bħala Hernâni, huwa eks plejer tal-futbol u tal-futbol ta' fuq il-bajja Portugiż;
* [[Maria Leal da Costa]] (1964), skultriċi Portugiża, li qed tiżviluppa l-park [[Skultura|skulturali]] tal-Alentejo;
* [[João Magueijo]] (1967), kożmologu u professur Portugiż fil-Fiżika Teorika fil-Kulleġġ Imperjali ta' [[Londra]];
* [[Orlanda Velez Isidro]] (1972), soprana klassika Portugiża mħarrġa għall-''coloratura''; li tippreferi l-ġeneru tar-repertorju Rinaxximentali u Barokk;
* [[Inês Zuber]] (1980), politiku Portugiż, kien Membru [[Parlament Ewropew|Parlamentari Ewropew]] mill-2012 sal-2016 għall-Partit [[Komuniżmu|Komunista]] Portugiż;
* [[Carla Matadinho]] (1982), mudella Portugiża;
* [[Pedro Rebocho]] (1995), plejer tal-futbol.

== Gallerija ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Views from Igreja de São Francisco (Évora) 47.jpg|[[Il-Knisja ta’ São Francisco (Évora)|Veduta ta’ Évora mill-Knisja ta’ São Francisco]]
File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg|[[Katidral ta’ Évora|Il-Katidral ta’ Évora]]
File:Facade of Igreja de São Francisco (Évora) 34.jpg|[[Il-Knisja ta’ São Francisco (Évora)|Il-Knisja ta’ São Francisco]]
File:Capela dos Ossos 50.jpg|[[Capela dos Ossos|L-intern tal-Kappella tal-Għadam fil-Knisja ta’ São Francisco]]
File:Paços de Évora 61.jpg|[[Il-Palazz Irjali ta’ Évora|Il-Palazz Irjali ta’ Évora]]
File:Coreto de Évora 58.jpg|Il-paviljun tal-mużika fil-ġnien pubbliku
File:EvoraUniversityCourtyard.jpg|[[Universidade de Évora|Il-bitħa tal-Università ta’ Évora]]
File:Interior of Igreja dos Lóios 81.jpg|[[Knisja ta’ São João Evangelista|L-intern tal-Knisja ta’ São João Evangelista (il-Knisja tal-Lóios), imżejjen bil-madum azulejo]]
File:EvoraWalls1.jpg|Is-swar tal-belt
&lt;/gallery&gt;

== Referenzi ==

[[Kategorija:Bliet tal-Portugall]]
[[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali]]
[[Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall]]
[[Kategorija:Portugall]]</text>
      <sha1>9v1tsfbxo7k2wnupa28t9mmd886dxyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pirinej Atlantiki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34793</id>
    <revision>
      <id>333781</id>
      <timestamp>2026-11-06T19:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JovalQC</username>
        <id>21720</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/241074043|Pyrénées-Atlantiques]]&quot;</comment>
      <origin>333781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="5owoq6uqmbqug54tdcrxov9vcvf95c4" xml:space="preserve">'''Pyrénées-Atlantiques''' {{MSAPI|/pi.ʁe.ne(z‿)at.lɑ̃.tik/}}  '''tat''' - territorju ta' Franza metropolitana, fir- reġjun ta [[Nouvelle-Aquitaine|' Nouvelle-Aquitaine]] . Jieħu ismu mill- katina muntanjuża li taqsamha fin-nofsinhar u mill- [[Oċean Atlantiku]] li jmissha mal-punent. Hija suddiviża fi tliet distretti u l-prefettura tagħha hija l-belt ta' Pau . L- Istitut Nazzjonali tal-Istatistika u l-Istudji Ekonomiċi (Insee) u La Poste jagħtuh il-kodiċi 64.

Kulturalment, id-dipartiment jgħaqqad flimkien żewġ reġjuni storiċi Béarn b'Pau bħala l-belt kapitali tad-dipartiment u l -Pajjiż Bask Franċiż [[Bayonne|b'Bayonne]] bħala l-belt ewlenija.&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Jobert|isem=Annette|sena=2008|titlu=Les nouveaux cadres du dialogue social|url=https://books.google.com/books?id=0c0nvPbC8pMC&amp;printsec=frontcover|lingwa=fr|edizzjoni=[[Peter Lang (maison d'édition)|Peter Lang]]|post=Bruxelles|paġna=60|paġni=267|isbn=978-90-5201-444-9}}.&lt;/ref&gt;

== Storja ==
Dan id-dipartiment inħoloq fil-bidu tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] taħt l-isem &quot;Dipartiment ta' Basses-Pyrénées,&quot; speċifikament b'digriet tal-4 ta' Marzu 1790, maħruġ b'applikazzjoni tal-liġi tat-22 ta' Diċembru 1789, dwar ir-riorganizzazzjoni amministrattiva tar-renju (ħolqien ta' dipartimenti u komuni). Ġie ffurmat primarjament mit-territorji tradizzjonali ta' Béarn u Lower Navarre, Labourd u Soule (parti mill-provinċja ta' Gascony), li magħhom żdiedu ftit parroċċi minn Soubestre (parti mis-sottodelegazzjoni ta' Saint-Sever). Għalhekk, dan id-dipartiment jinkludi t-tliet żoni (Labourd, Lower Navarre, u Soule) li jikkostitwixxu dak li llum jissejjaħ il-[[Pajjiż Bask Franċiż]]. 

It-territorju dipartimentali huwa interrott lejn il-lvant minn żewġ enklavi li jinkludu ħames komuni tad-dipartiment ġar ta' [[Hautes-Pyrénées]] (Luquet u Gardères; Séron, Escaunets, u Villenave-près-Béarn). 

Navarrenx inizjalment intgħażlet bħala l-belt kapitali, iżda [[Pau]] ħadet postha fl-14 ta' Ottubru 1790.</text>
      <sha1>5owoq6uqmbqug54tdcrxov9vcvf95c4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333782</id>
      <parentid>333781</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T19:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JovalQC</username>
        <id>21720</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Storja&quot; create.</comment>
      <origin>333782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8151" sha1="j8n0gmmq14upe8l1ugsebkvrrsj5fru" xml:space="preserve">'''Pyrénées-Atlantiques''' {{MSAPI|/pi.ʁe.ne(z‿)at.lɑ̃.tik/}}  '''tat''' - territorju ta' Franza metropolitana, fir- reġjun ta [[Nouvelle-Aquitaine|' Nouvelle-Aquitaine]] . Jieħu ismu mill- katina muntanjuża li taqsamha fin-nofsinhar u mill- [[Oċean Atlantiku]] li jmissha mal-punent. Hija suddiviża fi tliet distretti u l-prefettura tagħha hija l-belt ta' Pau . L- Istitut Nazzjonali tal-Istatistika u l-Istudji Ekonomiċi (Insee) u La Poste jagħtuh il-kodiċi 64.

Kulturalment, id-dipartiment jgħaqqad flimkien żewġ reġjuni storiċi Béarn b'Pau bħala l-belt kapitali tad-dipartiment u l -Pajjiż Bask Franċiż [[Bayonne|b'Bayonne]] bħala l-belt ewlenija.&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Jobert|isem=Annette|sena=2008|titlu=Les nouveaux cadres du dialogue social|url=https://books.google.com/books?id=0c0nvPbC8pMC&amp;printsec=frontcover|lingwa=fr|edizzjoni=[[Peter Lang (maison d'édition)|Peter Lang]]|post=Bruxelles|paġna=60|paġni=267|isbn=978-90-5201-444-9}}.&lt;/ref&gt;

== Ġeografija ==
[[Stampa:Pyrenees-Atlantiques topographic map-fr.svg|nofs|daqsminuri|Mappa tad-dipartiment ]]


Id-dipartiment ta' Pyrénées-Atlantiques huwa parti mir-reġjun ta' [[Nouvelle-Aquitaine]]. Jmiss mad-dipartimenti ta' Landes, Gers u [[Hautes-Pyrénées]], kif ukoll ma' [[Spanja]] (il-[[Komunità Awtonoma ta' Aragona]], il-[[Komunità Forali ta' Navarra]], il-[[Pajjiż Bask (komunità awtonoma)|Komunità Awtonoma Baska]]).

'''&lt;big&gt;Serħan&lt;/big&gt;'''

Id-dipartiment imiss mal-[[Oċean Atlantiku]] fil-punent (il-Bajja ta' Biscay, il-Baħar Kantabrijan). Il-kosta hija magħrufa komunement bħala l-&quot;[[Kosta Baska]].&quot; 

Il-muntanji tal-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]] jaqsmu d-dipartiment mil-lvant għall-punent, mill-Col d'Aubisque sal-bokka tax-[[Xmara Bidassoa]] f'[[Hendaye]]. Il-fruntiera ma' [[Spanja]] ssegwi l-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]], għalkemm mhux dejjem tul il-linja tal-għolja. 

L-ogħla punt huwa Pic Palas (fil-komun ta' Laruns), fil-massiv ta' Balaïtous, fuq il-fruntiera Franko-Spanjola, f'2,974 metru. 

Il-quċċata ta' [[La Rhune]] (900 m) hija partikolarment magħrufa minħabba l-prossimità tagħha mal-kosta (madwar għaxar kilometri) u t-tradizzjoni turistika tagħha li ilha teżisti (il-ferrovija ta' Rhune).

== Storja ==
'''&lt;big&gt;Ħolqien tad-dipartiment (1790)&lt;/big&gt;''' 

Dan id-dipartiment inħoloq fil-bidu tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] taħt l-isem &quot;Dipartiment ta' Basses-Pyrénées,&quot; speċifikament b'digriet tal-4 ta' Marzu 1790, maħruġ b'applikazzjoni tal-liġi tat-22 ta' Diċembru 1789, dwar ir-riorganizzazzjoni amministrattiva tar-renju (ħolqien ta' dipartimenti u komuni). Ġie ffurmat primarjament mit-territorji tradizzjonali ta' Béarn u Lower Navarre, Labourd u Soule (parti mill-provinċja ta' Gascony), li magħhom żdiedu ftit parroċċi minn Soubestre (parti mis-sottodelegazzjoni ta' Saint-Sever). Għalhekk, dan id-dipartiment jinkludi t-tliet żoni (Labourd, Lower Navarre, u Soule) li jikkostitwixxu dak li llum jissejjaħ il-[[Pajjiż Bask Franċiż]]. 

It-territorju dipartimentali huwa interrott lejn il-lvant minn żewġ enklavi li jinkludu ħames komuni tad-dipartiment ġar ta' [[Hautes-Pyrénées]] (Luquet u Gardères; Séron, Escaunets, u Villenave-près-Béarn). 

Navarrenx inizjalment intgħażlet bħala l-belt kapitali, iżda [[Pau]] ħadet postha fl-14 ta' Ottubru 1790.

'''&lt;big&gt;Suddiviżjonijiet: Minn Distretti għal Arrondissements (1790–1800)&lt;/big&gt;''' 

Id-dipartiment ta' Basses-Pyrénées kien maqsum f'diversi distretti, li jikkorrispondu għar-reġjuni tradizzjonali: id-distretti ta' Pau u [[Orthez]] (Béarn), [[Ustaritz]] (Labourd), Saint-Palais (Lower Navarre), u Mauléon u Oloron (Soule). 

Id-distretti tneħħew fl-1795, u meta l-Konsulat ħoloq l-arrondissements (sottoprefetturi) fl-1800, is-sitt distretti ġew sostitwiti b'ħames arrondissements: [[Pau]], [[Orthez]], [[Bayonne]], Mauléon, u Oloron.

'''&lt;big&gt;Żvilupp ulterjuri&lt;/big&gt;''' 

Fl-1926, bħala parti minn pjan ta' awsterità kbir imniedi mill-gvern ta' Raymond Poincaré, id-distretti ta' [[Orthez]] u Mauléon ġew aboliti. Dan wassal għat-tliet distretti attwali. 

Meta r-reġjuni nħolqu fis-snin ħamsin, Basses-Pyrénées kien wieħed mid-dipartimenti li jiffurmaw ir-reġjun ta' Aquitaine (kapitali: [[Bordeaux]]). 

Fl-1969, l-isem tad-dipartiment sar &quot;Pyrénées-Atlantiques&quot; (digriet tal-10 ta' Ottubru 1969), għaliex l-abitanti tad-dipartiment sabu l-isem Basses-Pyrénées pejorattiv meta mqabbel ma' Hautes-Pyrénées. 

Fl-1 ta' Jannar 2016, ir-reġjuni ta' Aquitaine, Poitou-Charentes, u Limousin ingħaqdu biex jiffurmaw ir-reġjun ta' [[Nouvelle-Aquitaine]] (kapitali: [[Bordeaux]]).

== Ekonomija ==
'''&lt;big&gt;Kumpaniji&lt;/big&gt;'''

L-industriji tad-dipartiment huma ffukati primarjament fuq is-settur agroalimentari: Euralis, Fromagerie des Chaumes, Lur Berri (marka Labeyrie), Lindt &amp; Sprüngli AG, u l-grupp Sodiaal (Candia, kooperattiva 3A)&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Économie des Pyrénées-Atlantiques|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%89conomie_des_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&amp;oldid=238044958|data-aċċess=2026-11-06|lingwa=fr|data=2026-07-23|iktar=Page Version ID: 238044958}}&lt;/ref&gt;. 

Kumpaniji notevoli oħra jinkludu Aciéries de l'Atlantique SA, Alliance Agro-Alimentaire, Cancé, Compagnie des chemins de fer du Midi, Dassault Aviation, ELF Aquitaine, Groupe Olano, Mas, Messier-Dowty, SHEM, Total, u Safran Helicopter Engines&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Liste des entreprises des Pyrénées-Atlantiques|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_des_entreprises_des_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&amp;oldid=240588827|data-aċċess=2026-11-06|lingwa=fr|data=2026-10-21|iktar=Page Version ID: 240588827}}&lt;/ref&gt;.

== Muniċipalitajiet ewlenin ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Isem
!Kodiċi INSEE
!Żona
(km²)
!Popolazzjoni
(2023)
|-
|[[Pau]]
|64445
|31,51
|80,441
|-
|[[Bayonne]]
|64102
|21,68
|54,306
|-
|[[Anglet]]
|64024
|26,93
|43,271
|-
|[[Biarritz]]
|64122
|11,66
|26,206
|-
|[[Hendaye]]
|64260
|7,95
|18,102 
|-
|[[Saint-Jean-de-Luz]]
|64483
|19,05
|14,857
|-
|[[Billère]]
|64129
|4,57
|14,384
|}

== Kultura ==
'''&lt;big&gt;Lingwi&lt;/big&gt;'''
[[Stampa:Le paneau de l'entrée dans Etsaut en béarnais et en francais.jpg|nofs|daqsminuri|Sinjali tad-dħul fil-belt, bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] u bil-Béarnais ]]


Il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] huwa l-lingwa uffiċjali, bħal fil-bqija ta' [[Franza]]. Hemm żewġ lingwi indiġeni: l-[[Lingwa Oċċitanija|Oċċitan]] (djalett Gascon/Béarnais) u l-[[Lingwa Baska|Bask]].

Il-Gaskon, [[Lingwa Oċċitanija|lingwa Oċċitana]], hija mitkellma primarjament f'Béarn, fejn hija magħrufa bħala Béarnais, kif ukoll f'diversi bliet fil-komunità tal-agglomerazzjoni tal-[[Pajjiż Bask]] li jinsabu fuq il-fruntiera lingwistika: Montory, Lichos, Osserain-Rivareyte, Bergouey-Viellenave, Arancou, Came, Bidache, Sames, Guiche, Urt, [[Biarritz]], [[Anglet]], [[Bayonne]], u Boucau. La Bastide-Clairence, belt fil-provinċja Baska ta' Lower Navarre, tikkostitwixxi enklavi li titkellem bil-Gaskon fit-territorju Bask. Minħabba d-distintività lingwistika tagħhom, dawn il-bliet spiss jissejħu llum &quot;sharnègas&quot; bil-Gaskon jew &quot;xarnegu&quot; bil-[[Lingwa Baska|Bask]] (&quot;razza mħallta&quot; bil-Franċiż). Il-Gaskon/Béarnais huwa mgħallem fi skejjel pubbliċi u fi skejjel Kattoliċi privati taħt kuntratt mal-istat permezz ta' sistema ta' allokazzjoni ta' ħin ugwali. Skejjel privati mingħajr skop ta' qligħ, bħall-iskejjel Calandreta, joffru edukazzjoni immersiva&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.pyrenees-bearnaises.com/pratique/lexique-bearnais/|titlu=Lexique patois béarnais : Dictionnaire, traduction Béarnais {{!}} Pyrénées Béarnaises|sit=Site officiel des Pyrénées Béarnaises|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.autonomie64.fr/developper-lusage-et-la-transmission-de-la-langue-basque|titlu=Développer l’usage et la transmission de la langue basque|kunjom=admin|data=2020-05-06|sit=Site officiel du Département des Pyrénées-Atlantiques|lingwa=fr|data-aċċess=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;.

== Referenzi ==</text>
      <sha1>j8n0gmmq14upe8l1ugsebkvrrsj5fru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333783</id>
      <parentid>333782</parentid>
      <timestamp>2026-11-06T20:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JovalQC</username>
        <id>21720</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Infobox create</comment>
      <origin>333783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8973" sha1="t09phf2te3w1i4crrtaauq490ujqkmk" xml:space="preserve">{{Infobox ġeneriku|color=#ccffcc|name=Pirinej Atlantiki&lt;Br&gt;
''Pyrénées Atlantiques'' (fr)|img1=Blason département fr Pyrénées-Atlantiques.svg|width1=80px|cap1=Stemma araldika tad-dipartiment|row1={{Flagicon|FRA}} [[Franza]]|lbl1='''Pajjiż'''|lbl2='''Reġjun'''|row2=[[File:Flag of Nouvelle-Aquitaine.svg|23px]] [[Nouvelle-Aquitaine]]|lbl3='''Kapital'''|row3=[[Pau]]|row4=545|lbl4='''Kunsill lokali'''|row5=[[Jean-Jacques Lasserre]]|lbl5='''President'''|row6=Simon Fetet|lbl6='''Prefett'''|row7=64|lbl7='''Kodiċi tal-INSEE'''|row8=FR-64|lbl8='''Kodiċi ISO 3166-2'''|lbl9='''Websajt'''|row9=https://www.le64.fr|hdr2=Demografija|lbl21='''Popolazzjoni'''|row21=706,564 abitant (2023)|row22=92 abitant/km2|lbl22='''Densità'''|lbl23='''Żona'''|row23=7,645 km2|img2=Pyrénées-Atlantiques-Position.svg|width2=300px}}

'''Pyrénées-Atlantiques''' {{MSAPI|/pi.ʁe.ne(z‿)at.lɑ̃.tik/}}  '''tat''' - territorju ta' Franza metropolitana, fir- reġjun ta [[Nouvelle-Aquitaine|' Nouvelle-Aquitaine]] . Jieħu ismu mill- katina muntanjuża li taqsamha fin-nofsinhar u mill- [[Oċean Atlantiku]] li jmissha mal-punent. Hija suddiviża fi tliet distretti u l-prefettura tagħha hija l-belt ta' Pau . L- Istitut Nazzjonali tal-Istatistika u l-Istudji Ekonomiċi (Insee) u La Poste jagħtuh il-kodiċi 64.

Kulturalment, id-dipartiment jgħaqqad flimkien żewġ reġjuni storiċi Béarn b'Pau bħala l-belt kapitali tad-dipartiment u l -Pajjiż Bask Franċiż [[Bayonne|b'Bayonne]] bħala l-belt ewlenija.&lt;ref&gt;{{Ċita ktieb|kunjom=Jobert|isem=Annette|sena=2008|titlu=Les nouveaux cadres du dialogue social|url=https://books.google.com/books?id=0c0nvPbC8pMC&amp;printsec=frontcover|lingwa=fr|edizzjoni=[[Peter Lang (maison d'édition)|Peter Lang]]|post=Bruxelles|paġna=60|paġni=267|isbn=978-90-5201-444-9}}.&lt;/ref&gt;

== Ġeografija ==
[[Stampa:Pyrenees-Atlantiques topographic map-fr.svg|nofs|daqsminuri|Mappa tad-dipartiment ]]


Id-dipartiment ta' Pyrénées-Atlantiques huwa parti mir-reġjun ta' [[Nouvelle-Aquitaine]]. Jmiss mad-dipartimenti ta' Landes, Gers u [[Hautes-Pyrénées]], kif ukoll ma' [[Spanja]] (il-[[Komunità Awtonoma ta' Aragona]], il-[[Komunità Forali ta' Navarra]], il-[[Pajjiż Bask (komunità awtonoma)|Komunità Awtonoma Baska]]).

'''&lt;big&gt;Serħan&lt;/big&gt;'''

Id-dipartiment imiss mal-[[Oċean Atlantiku]] fil-punent (il-Bajja ta' Biscay, il-Baħar Kantabrijan). Il-kosta hija magħrufa komunement bħala l-&quot;[[Kosta Baska]].&quot; 

Il-muntanji tal-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]] jaqsmu d-dipartiment mil-lvant għall-punent, mill-Col d'Aubisque sal-bokka tax-[[Xmara Bidassoa]] f'[[Hendaye]]. Il-fruntiera ma' [[Spanja]] ssegwi l-[[Pirinej-Monte Perdido|Pirinej]], għalkemm mhux dejjem tul il-linja tal-għolja. 

L-ogħla punt huwa Pic Palas (fil-komun ta' Laruns), fil-massiv ta' Balaïtous, fuq il-fruntiera Franko-Spanjola, f'2,974 metru. 

Il-quċċata ta' [[La Rhune]] (900 m) hija partikolarment magħrufa minħabba l-prossimità tagħha mal-kosta (madwar għaxar kilometri) u t-tradizzjoni turistika tagħha li ilha teżisti (il-ferrovija ta' Rhune).

== Storja ==
'''&lt;big&gt;Ħolqien tad-dipartiment (1790)&lt;/big&gt;''' 

Dan id-dipartiment inħoloq fil-bidu tar-[[Rivoluzzjoni Franċiża]] taħt l-isem &quot;Dipartiment ta' Basses-Pyrénées,&quot; speċifikament b'digriet tal-4 ta' Marzu 1790, maħruġ b'applikazzjoni tal-liġi tat-22 ta' Diċembru 1789, dwar ir-riorganizzazzjoni amministrattiva tar-renju (ħolqien ta' dipartimenti u komuni). Ġie ffurmat primarjament mit-territorji tradizzjonali ta' Béarn u Lower Navarre, Labourd u Soule (parti mill-provinċja ta' Gascony), li magħhom żdiedu ftit parroċċi minn Soubestre (parti mis-sottodelegazzjoni ta' Saint-Sever). Għalhekk, dan id-dipartiment jinkludi t-tliet żoni (Labourd, Lower Navarre, u Soule) li jikkostitwixxu dak li llum jissejjaħ il-[[Pajjiż Bask Franċiż]]. 

It-territorju dipartimentali huwa interrott lejn il-lvant minn żewġ enklavi li jinkludu ħames komuni tad-dipartiment ġar ta' [[Hautes-Pyrénées]] (Luquet u Gardères; Séron, Escaunets, u Villenave-près-Béarn). 

Navarrenx inizjalment intgħażlet bħala l-belt kapitali, iżda [[Pau]] ħadet postha fl-14 ta' Ottubru 1790.

'''&lt;big&gt;Suddiviżjonijiet: Minn Distretti għal Arrondissements (1790–1800)&lt;/big&gt;''' 

Id-dipartiment ta' Basses-Pyrénées kien maqsum f'diversi distretti, li jikkorrispondu għar-reġjuni tradizzjonali: id-distretti ta' Pau u [[Orthez]] (Béarn), [[Ustaritz]] (Labourd), Saint-Palais (Lower Navarre), u Mauléon u Oloron (Soule). 

Id-distretti tneħħew fl-1795, u meta l-Konsulat ħoloq l-arrondissements (sottoprefetturi) fl-1800, is-sitt distretti ġew sostitwiti b'ħames arrondissements: [[Pau]], [[Orthez]], [[Bayonne]], Mauléon, u Oloron.

'''&lt;big&gt;Żvilupp ulterjuri&lt;/big&gt;''' 

Fl-1926, bħala parti minn pjan ta' awsterità kbir imniedi mill-gvern ta' Raymond Poincaré, id-distretti ta' [[Orthez]] u Mauléon ġew aboliti. Dan wassal għat-tliet distretti attwali. 

Meta r-reġjuni nħolqu fis-snin ħamsin, Basses-Pyrénées kien wieħed mid-dipartimenti li jiffurmaw ir-reġjun ta' Aquitaine (kapitali: [[Bordeaux]]). 

Fl-1969, l-isem tad-dipartiment sar &quot;Pyrénées-Atlantiques&quot; (digriet tal-10 ta' Ottubru 1969), għaliex l-abitanti tad-dipartiment sabu l-isem Basses-Pyrénées pejorattiv meta mqabbel ma' Hautes-Pyrénées. 

Fl-1 ta' Jannar 2016, ir-reġjuni ta' Aquitaine, Poitou-Charentes, u Limousin ingħaqdu biex jiffurmaw ir-reġjun ta' [[Nouvelle-Aquitaine]] (kapitali: [[Bordeaux]]).

== Ekonomija ==
'''&lt;big&gt;Kumpaniji&lt;/big&gt;'''

L-industriji tad-dipartiment huma ffukati primarjament fuq is-settur agroalimentari: Euralis, Fromagerie des Chaumes, Lur Berri (marka Labeyrie), Lindt &amp; Sprüngli AG, u l-grupp Sodiaal (Candia, kooperattiva 3A)&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Économie des Pyrénées-Atlantiques|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%89conomie_des_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&amp;oldid=238044958|data-aċċess=2026-11-06|lingwa=fr|data=2026-07-23|iktar=Page Version ID: 238044958}}&lt;/ref&gt;. 

Kumpaniji notevoli oħra jinkludu Aciéries de l'Atlantique SA, Alliance Agro-Alimentaire, Cancé, Compagnie des chemins de fer du Midi, Dassault Aviation, ELF Aquitaine, Groupe Olano, Mas, Messier-Dowty, SHEM, Total, u Safran Helicopter Engines&lt;ref&gt;{{Ċita enċiklopedija|titlu=Liste des entreprises des Pyrénées-Atlantiques|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_des_entreprises_des_Pyr%C3%A9n%C3%A9es-Atlantiques&amp;oldid=240588827|data-aċċess=2026-11-06|lingwa=fr|data=2026-10-21|iktar=Page Version ID: 240588827}}&lt;/ref&gt;.

== Muniċipalitajiet ewlenin ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Isem
!Kodiċi INSEE
!Żona
(km²)
!Popolazzjoni
(2023)
|-
|[[Pau]]
|64445
|31,51
|80,441
|-
|[[Bayonne]]
|64102
|21,68
|54,306
|-
|[[Anglet]]
|64024
|26,93
|43,271
|-
|[[Biarritz]]
|64122
|11,66
|26,206
|-
|[[Hendaye]]
|64260
|7,95
|18,102 
|-
|[[Saint-Jean-de-Luz]]
|64483
|19,05
|14,857
|-
|[[Billère]]
|64129
|4,57
|14,384
|}

== Kultura ==
'''&lt;big&gt;Lingwi&lt;/big&gt;'''
[[Stampa:Le paneau de l'entrée dans Etsaut en béarnais et en francais.jpg|nofs|daqsminuri|Sinjali tad-dħul fil-belt, bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] u bil-Béarnais ]]


Il-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]] huwa l-lingwa uffiċjali, bħal fil-bqija ta' [[Franza]]. Hemm żewġ lingwi indiġeni: l-[[Lingwa Oċċitanija|Oċċitan]] (djalett Gascon/Béarnais) u l-[[Lingwa Baska|Bask]].

Il-Gaskon, [[Lingwa Oċċitanija|lingwa Oċċitana]], hija mitkellma primarjament f'Béarn, fejn hija magħrufa bħala Béarnais, kif ukoll f'diversi bliet fil-komunità tal-agglomerazzjoni tal-[[Pajjiż Bask]] li jinsabu fuq il-fruntiera lingwistika: Montory, Lichos, Osserain-Rivareyte, Bergouey-Viellenave, Arancou, Came, Bidache, Sames, Guiche, Urt, [[Biarritz]], [[Anglet]], [[Bayonne]], u Boucau. La Bastide-Clairence, belt fil-provinċja Baska ta' Lower Navarre, tikkostitwixxi enklavi li titkellem bil-Gaskon fit-territorju Bask. Minħabba d-distintività lingwistika tagħhom, dawn il-bliet spiss jissejħu llum &quot;sharnègas&quot; bil-Gaskon jew &quot;xarnegu&quot; bil-[[Lingwa Baska|Bask]] (&quot;razza mħallta&quot; bil-Franċiż). Il-Gaskon/Béarnais huwa mgħallem fi skejjel pubbliċi u fi skejjel Kattoliċi privati taħt kuntratt mal-istat permezz ta' sistema ta' allokazzjoni ta' ħin ugwali. Skejjel privati mingħajr skop ta' qligħ, bħall-iskejjel Calandreta, joffru edukazzjoni immersiva&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.pyrenees-bearnaises.com/pratique/lexique-bearnais/|titlu=Lexique patois béarnais : Dictionnaire, traduction Béarnais {{!}} Pyrénées Béarnaises|sit=Site officiel des Pyrénées Béarnaises|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ċita web|url=https://www.autonomie64.fr/developper-lusage-et-la-transmission-de-la-langue-basque|titlu=Développer l’usage et la transmission de la langue basque|kunjom=admin|data=2020-05-06|sit=Site officiel du Département des Pyrénées-Atlantiques|lingwa=fr|data-aċċess=2026-11-06}}&lt;/ref&gt;.

== Referenzi ==</text>
      <sha1>t09phf2te3w1i4crrtaauq490ujqkmk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>