Wikipedija mtwiki https://mt.wikipedia.org/wiki/Il-Pa%C4%A1na_prin%C4%8Bipali MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter Medja Speċjali Diskussjoni Utent Diskussjoni utent Wikipedija Diskussjoni Wikipedija Stampa Diskussjoni stampa MediaWiki Diskussjoni MediaWiki Mudell Diskussjoni mudell Għajnuna Diskussjoni għajnuna Kategorija Diskussjoni kategorija Portal Diskussjoni portal TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 10 34753 333931 333419 2026-11-11T18:14:53Z JovalQC 21720 333931 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width: 22em; font-size: 88%; text-align: left;" ! colspan="2" style="background-color: #ccccff; text-align: center; font-size: 120%; padding: 0.2em;" | {{{isem}}} {{#if:{{{isem_nattiv|<includeonly></includeonly>}}}| ! colspan="2" style="background-color: #e6e6ff; text-align: center; font-size: 105%;" | {{{isem_nattiv}}} }} {{#if:{{{logo|<includeonly></includeonly>}}}| |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Fajl:{{{logo}}}|{{{daqs_logo|200px}}}|{{{daskrizzjoni_logo|Logo}}}]]<br /><small>{{{daskrizzjoni_logo|}}}</small> }} {{#if:{{{stampa|<includeonly></includeonly>}}}| |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[Fajl:{{{stampa}}}|{{{daqs_stampa|280px}}}|{{{daskrizzjoni|}}}]]<br /><small>{{{daskrizzjoni|}}}</small> }} {{#if:{{{post|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Post | {{{post}}} }} {{#if:{{{dhul_fis_servizz|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Dħul fis-servizz | {{{dhul_fis_servizz}}} }} {{#if:{{{tul_tan_netwerk|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Tul tan-netwerk | {{{tul_tan_netwerk}}} }} {{#if:{{{linji_u_stazzjon|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Linji u stazzjon | {{{linji_u_stazzjon}}} }} {{#if:{{{sid|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Sid | {{{sid}}} }} {{#if:{{{operatur|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Operatur | {{{operatur}}} }} {{#if:{{{linji_tan_netwerk|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Linji tan-netwerk | {{{linji_tan_netwerk}}} }} {{#if:{{{netwerk_relatati|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Netwerk Relatati | {{{netwerk_relatati}}} }} {{#if:{{{mappa|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Mappa tan-netwerk | style="text-align: center;" | [[Fajl:{{{mappa}}}|{{{daqs_mappa|250px}}}|{{{daskrizzjoni_mappa|Mappa tan-netwerk}}}]]<!-- -->{{#if:{{{daskrizzjoni_mappa|<includeonly></includeonly>}}}|<br /><small>{{{daskrizzjoni_mappa}}}</small>}} }} {{#if:{{{websajt|<includeonly></includeonly>}}}| |- ! Websajt | {{{websajt}}} }} |} </includeonly> <noinclude> {{Dokumentazzjoni}} </noinclude> ju9oayrhx5x04o08je7qo8gz8p9aydf 333932 333931 2026-11-11T18:18:24Z JovalQC 21720 333932 wikitext text/x-wiki <table style="margin: 0 auto; float: none; width: 100%; max-width: 300px; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; font-size: 90%; border-collapse: collapse;"> <tr> <th colspan="2" style="background-color: #eaecf0; font-size: 120%; padding: 6px; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;"> {{{isem|{{{nom|{{PAGENAME}}}}}}}}<br/> {{#if:{{{isem_lokali|}}}|<span style="font-size: 85%; font-weight: normal;">{{{isem_lokali}}}</span>}} </th> </tr> {{#if:{{{logo|}}}{{{immaġni|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 8px; text-align: center; border: none; background: transparent;"> {{#if:{{{logo|}}}| <div style="margin-bottom: 8px;"> [[File:{{{logo}}}|150px]]<br/> {{#if:{{{titolu_logo|}}}|<small>{{{titolu_logo}}}</small>}} </div> }} {{#if:{{{immaġni|}}}| <div> [[File:{{{immaġni}}}|270px]]<br/> {{#if:{{{titolu_immaġni|}}}|<small>{{{titolu_immaġni}}}</small>}} </div> }} </td> </tr> }} {{#if:{{{post|}}}{{{dħul_fis-servizz|}}}{{{tul_tan-netwerk|}}}{{{linji_u_stazzjon|}}}{{{sid|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px; width: 40%;">Post</th> <td style="padding: 5px;">{{{post}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dħul_fis-servizz|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Dħul fis-servizz</th> <td style="padding: 5px;">{{{dħul_fis-servizz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{tul_tan-netwerk|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Tul tan-netwerk</th> <td style="padding: 5px;">{{{tul_tan-netwerk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{linji_u_stazzjon|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Linji u stazzjon</th> <td style="padding: 5px;">{{{linji_u_stazzjon}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{sid|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Sid</th> <td style="padding: 5px;">{{{sid}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{operatur|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Operatur</th> <td style="padding: 5px;">{{{operatur}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{linji_tan-netwerk|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Linji tan-netwerk</th> <td style="padding: 5px;">{{{linji_tan-netwerk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{netwerk_relatati|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Netwerk Relatati</th> <td style="padding: 5px;">{{{netwerk_relatati}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{sit_web|}}}| <tr style="border-top: 1px solid #a2a9b1;"> <th style="text-align: left; padding: 5px;">Websajt</th> <td style="padding: 5px;">{{{sit_web}}}</td> </tr> }} </table> 0ina418uz0ukzua3ea2jwnnr41bp836 0 34789 333937 333735 2026-11-12T11:35:47Z Trigcly 17859 333937 wikitext text/x-wiki [[Stampa:FriggSpinning.jpg|daqsminuri|Frigg tagħżel is-sħab, ta' [[John Charles Dollman]].]] '''Il-Ġimgħa''' huwa l-jum fil-ġimgħa bejn [[il-Ħamis]] u s-[[Is-Sibt|Sibt]]. Fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tat-[[It-Tnejn|Tnejn]] bħala l-ewwel jum, il-Ġimgħa huwa l-ħames jum tal-ġimgħa. Fil-pajjiżi li jadottaw id-drawwa tal-[[Il-Ħadd|Ħadd]] bħala l-ewwel jum, il-Ġimgħa huwa s-sitt jum tal-ġimgħa. Fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tal-Punent, il-Ġimgħa huwa l-ħames u l-aħħar jum tal-ġimgħa tax-xogħol. F'xi pajjiżi oħra, il-Ġimgħa huwa l-ewwel jum ta' tmiem il-ġimgħa, segwit mis-Sibt. F'[[Iżrael]], il-Ġimgħa huwa s-sitt jum tal-ġimgħa. Fl-[[Iran]], il-Ġimgħa huwa l-aħħar jum ta' tmiem il-ġimgħa, u s-Sibt huwa l-ewwel jum tal-ġimgħa tax-xogħol. == [[Etimoloġija]] == L-isem tal-jum bl-[[Lingwa Ingliża|Ingliż]], ''Friday'', ġej mill-Ingliż Antik frīġedæġ, li jfisser "il-jum ta' Frig", skont drawwa antika li tassoċja d-divinità Ġermanika Frigg mad-divinità [[Imperu Ruman|Rumana]] [[Venere (mitoloġija)|Venere]], li magħha l-jum huwa assoċjat f'bosta [[Kultura|kulturi]] differenti. L-istess japplika għal ''Frīatag'' bil-Ġermaniż Għoli Antik, ''Freitag'' bil-[[Lingwa Ġermaniża|Ġermaniż]] modern, u ''vrijdag'' bl-Olandiż. L-isem mistenni bin-Nordiku Antiku x'aktarx li huwa ''{{lang|non|friggjar-dagr}}''. Iżda l-isem tal-Ġimgħa bin-Nordiku Antik huwa ''{{lang|non|frjá-dagr}}'', li jindika self tal-ismijiet tal-ġimgħa mill-Ġermaniż t'Isfel. L-isem modern tal-jum bil-lingwa tal-[[Gżejjer Faroe]] huwa ''{{lang|fo|fríggjadagur}}''. L-isem modern Skandinavu huwa ''{{lang|sv|fredag}}'' bl-Iżvediż, bin-Norveġiż u bid-Daniż, u jfisser "il-jum ta' Freyja". Id-distinzjoni bejn Freyja u Frigg f'xi mitoloġiji [[Lingwi Ġermaniċi|Ġermaniċi]] huwa kkontestat. Il-kelma għall-Ġimgħa fil-biċċa l-kbira tal-[[lingwi Rumanzi]] ġejja mil-[[Lingwa Latina|Latin]] ''{{lang|la|dies Veneris}}'' jew "il-jum ta' [[Venere (mitoloġija)|Venere]]" ([[traduzzjoni]] mill-[[Lingwa Griega|Grieg]] ''{{lang|grc-Latn|Aphrodī́tēs hēméra}}'', {{lang|grc|Ἀφροδῑ́της Ἡμέρα}}), bħal ''{{lang|fr|vendredi}}'' bil-[[Lingwa Franċiża|Franċiż]], ''venres'' bil-Galizjan, ''{{lang|ca|divendres}}'' bil-Katalan, ''{{lang|co|vennari}}'' bil-Korsikan, ''{{lang|it|venerdì}}'' bit-[[Lingwa Taljana|Taljan]], ''{{lang|ro|vineri}}'' bir-Rumen u ''{{lang|es|viernes}}'' bl-[[Lingwa Spanjola|Ispanjol]], b'influwenza fuq il-Filippin ''{{lang|fil|biyernes}}'' jew ''{{lang|fil|byernes}}'', u ċ-Chamorro ''{{lang|ch|betnes}}''. Dan huwa rifless ukoll bil-lingwa Welsh p-Ċeltika bħala ''{{lang|cy|Gwener}}''. Il-Portugiż huwa eċċezzjoni, minkejja li huwa lingwa Rumanza wkoll, u l-isem tal-jum huwa ''{{lang|pt|sexta-feira}}'', li jfisser "is-sitt jum taċ-ċelebrazzjoni liturġika", li oriġina mil-Latin ''{{lang|la|feria sexta}}'' li jintuża fit-testi reliġjużi meta ma kienx permess li l-jiem jiġu kkonsagrati b'ismijiet ta' allat pagani. Eċċezzjoni oħra fost il-lingwi Rumanzi hija l-lingwa ta' Sardenja, fejn il-kelma ''{{lang|sc|chenàpura}}'' ġejja mil-Latin ''{{lang|la|cena pura}}''. Dan l-isem kien ingħata mill-komunità [[Lhud|Lhudija]] eżiljata fil-gżira sabiex jiddeżinjaw l-ikel li kien jitħejja speċifikament għal-lejla tax-''Shabbat''. Bl-[[Lingwa Għarbija|Għarbi]], il-Ġimgħa huwa {{lang|ar|الجمعة}} ''{{lang|ar-Latn|al-jumʿah}}'', li bħala għerq tfisser "kongregazzjoni/ġemgħa". Bil-lingwi tal-pajjiżi [[Iżlam|Iżlamiċi]] 'l barra mid-dinja [[Għarab|Għarbija]], il-kelma għall-Ġimgħa spiss tkun ġejja mill-istess għerq: bil-Malażjan ''Jumaat'' jew bl-Indoneżjan ''Jumat'', bit-Tork ''{{lang|tr|cuma}}'', bil-Persjan/bl-Urdu {{lang|fa|جمعه}}, ''{{lang|fa-Latn|jumʿa}}''). Bil-Grieg modern, erba' ismijiet tal-jiem tal-ġimgħa ġejjin minn numri ordinali. L-isem Grieg għall-Ġimgħa huwa ''{{lang|el-Latn|Paraskevi}}'' ({{lang|el|Παρασκευή}}) u ġej minn kelma li tfisser "tħejji" ({{lang|el|παρασκευάζω}}). Bħas-Sibt ({{lang|el-Latn|Savvato}}, {{lang|el|Σάββατο}}) u bħall-Ħadd ({{lang|el-Latn|Kyriaki}}, {{lang|el|Κυριακή}}), il-Ġimgħa ngħata dak l-isem għall-importanza liturġika tiegħu bħala l-jum tat-tħejjija qabel is-Sabbath, li l-kultura Ortodossa Kristjana Griega wirtet mill-prattiċi Lhud. Fl-imgħoddi l-Ġimgħa kien jum ta' sawm Kristjan; dan huwa l-oriġini tal-isem bl-Irlandiż ''{{lang|ga|Dé hAoine}}'', bil-Gaeliku Skoċċiż ''{{lang|gd|Di-Haoine}}'', bil-Manx ''{{lang|gv|Jeheiney}}'' u bl-Iżlandiż ''{{lang|is|föstudagur}}'', li kollha jfissru "l-jum tas-sawm". Kemm bl-[[Ebrajk]] [[Bibbja|Bibbliku]] kif ukoll modern, il-Ġimgħa huwa {{lang|he|יום שישי}} ''{{lang|he-Latn|Yom Shishi}}'' u jfisser "is-sitt jum". Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi Indjani, il-Ġimgħa huwa ''Shukravāra'', li ngħata għal Xukra, il-[[Venere (pjaneta)|pjaneta Venere]]. Bil-Bengali {{lang|bn|শুক্রবার}} jew ''{{lang|bn-Latn|Shukrobar}}'' huwa s-sitt jum tal-ġimgħa tal-kalendarju Bengali u huwa l-bidu ta' tmiem il-ġimgħa fil-[[Bangladexx|Bangladesh]]. Bil-Ġappuniż, l-isem tal-jum 金曜日 (きんようび, kinyōbi) huwa ffurmat mill-kelmiet {{nihongo|金星|きんせい|kinsei}} jiġifieri Venere (litteralment "pjaneta dehbija") u {{nihongo|曜日|ようび|yōbi}} jiġifieri jum tal-ġimgħa. Bil-Korean, l-isem tal-jum {{lang|ko|금요일}} bil-kitba Hangul Koreana (b'ittri Rumani: ''{{lang|ko-Latn|geumyoil}}''), u huwa l-forma ppronunzjata tal-kelma bil-miktub {{lang|zh|金曜日}} b'karattri Ċiniżi, bħalma hu l-każ bil-Ġappuniż. Bil-lingwa Nahuatl, il-Ġimgħa huwa ''{{lang|nah|quetzalcōātōnal}}'' ({{IPA|nah|ket͡saɬkoːaːˈtoːnaɬ|}}) li jfisser "il-jum ta' Quetzalcoatl". Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Slavi jsejħu l-Ġimgħa bħala l-"ħames (jum)": bil-Belarussu {{lang|be|пятніца}} – ''{{lang|be-Latn|pyatnitsa}}'', bil-Bulgaru {{lang|bg|петък}} – ''{{lang|bg-Latn|petŭk}}'', biċ-Ċek ''{{lang|cs|pátek}}'', bil-Pollakk ''{{lang|pl|piątek}}'', bir-Russu {{lang|ru|пятница}} – ''{{lang|ru-Latn|pyatnitsa}}'', bil-Bożnijaku, bis-Serb u bil-Kroat {{lang|sh|петак}} – ''{{lang|sh-Latn|petak}}'', bis-Slovakk ''{{lang|sk|piatok}}'', Slovene ''{{lang|sl|petek}}'', and Ukrainian {{lang|uk|п'ятниця}} – ''{{lang|uk-Latn|p'yatnitsya}}''. The Hungarian word ''{{lang|hu|péntek}}'' is a loan from Pannonian dialect of Slavic language. The n in ''{{lang|hu|péntek}}'' suggests an early adoption from Slavic, when many Slavic dialects still had nasal vowels. In modern Slavic languages only Polish retained nasal vowels. == [[Folklor]] == Friday is considered unlucky in some cultures. This is particularly so in maritime circles; perhaps the most enduring sailing superstition is that it is unlucky to begin a voyage on a Friday. In the 19th century, Admiral William Henry Smyth described Friday in his nautical lexicon ''The Sailor's Word-Book'' as: The Dies Infaustus, on which old seamen were desirous of not getting under weigh, as ill-omened. (''{{lang|la|Dies Infaustus}}'' means "unlucky day".) This superstition is the root of the well-known urban legend of {{HMS|Friday}}. In modern times, Friday the 13th is considered to be especially unlucky, due to the conjunction of Friday with the unlucky number thirteen. Such a Friday may be called a "Black Friday". This superstition is not universal, notably in Scottish Gaelic culture: Though Friday has always been held an unlucky day in many Christian countries, still in the Hebrides it is supposed that it is a lucky day for sowing the seed. Good Friday in particular is a favourite day for potato planting—even strict Roman Catholics make a point of planting a bucketful on that day. Probably the idea is that as the Resurrection followed the Crucifixion, and Burial so too in the case of the seed, and after death will come life? == Fl-[[astroloġija]] == In astrology, Friday is connected with the planet Venus and is symbolized by that planet's symbol <big>♀</big>. Friday is also associated with the astrological signs Libra and Taurus. == Osservanzi reliġjużi == === [[Kristjaneżmu]] === In Christianity, Good Friday is the Friday before Easter. It commemorates the crucifixion of Jesus. As such, adherents of many Christian denominations including the Roman Catholic, Eastern Orthodox, Methodist and Anglican traditions, observe the Friday Fast, which traditionally includes abstinence from meat, lacticinia, and alcohol on Fridays of the year. Traditionally, Roman Catholics were obliged to refrain from eating the meat of warm-blooded animals on Fridays, although fish was allowed. The Filet-O-Fish was invented in 1962 by Lou Groen, a McDonald's franchise owner in Cincinnati, Ohio, in response to falling hamburger sales on Fridays resulting from the Roman Catholic practice of abstaining from meat on Fridays. In the present day, episcopal conferences are now authorized to allow some other form of penance to replace abstinence from meat. The 1983 Code of Canon Law states: : Canon 1250. The days and times of penance for the universal Church are each Friday of the whole year and the season of Lent. : Canon 1251. Abstinence from meat, or from some other food as determined by the Episcopal Conference, is to be observed on all Fridays, unless a solemnity should fall on a Friday. Abstinence and fasting are to be observed on Ash Wednesday and Good Friday. : Canon 1253. The Episcopal Conference can determine more particular ways in which fasting and abstinence are to be observed. In place of abstinence or fasting it can substitute, in whole or in part, other forms of penance, especially works of charity and exercises of piety. The Book of Common Prayer prescribes weekly Friday fasting and abstinence from meat for all Anglicans. In Methodism, the Directions Given to Band Societies (25 December 1744) mandate for all Methodists fasting and abstinence from meat on all Fridays of the year. The Eastern Orthodox Church observes Fridays and Wednesdays as fast days throughout the year, with the exception of several fast-free periods during the year. Fasting on Fridays entails abstinence from meat or meat products (i.e., quadrupeds), poultry, dairy products and fish. Unless a feast day occurs on a Friday, the Orthodox abstain from using oil in their cooking and from alcoholic beverages. There is some debate over whether abstention from oil involves all cooking oil or only olive oil. On particularly important feast days, fish may be permitted. For the Orthodox, Fridays throughout the year commemorate the Crucifixion of Christ and the {{lang|el-Latn|[[Theotokos]]}} (Mother of God), especially as she stood by the foot of the cross. There are hymns in the {{lang|el-Latn|[[Octoechos (liturgy)|Octoekhos]]}} which reflect this liturgically. These include ''{{lang|el-Latn|[[Theotokion|Theotokia]]}}'' (hymns to the Mother of God) which are chanted on Wednesdays and Fridays called ''{{lang|el-Latn|Stavrotheotokia}}'' ("Cross-{{lang|el-Latn|Theotokia}}"). The dismissal at the end of services on Fridays begins with the words: "May Christ our true God, through the power of the precious and life-giving cross...." Quakers traditionally referred to Friday as "Sixth Day," eschewing the pagan origins of the name. In Slavic countries, it is called "Fifth Day" ({{langx|pl|piątek}}, {{langx|ru|пятница|translit=pyatnitsa}}). The "First Fridays Devotion" is a Catholic devotion in honor of the Sacred Heart of Jesus revealed to Margaret Mary Alacoque, a Visitation nun, with a "Great Promise" of final penance to those who accomplish this practice. === [[Ħinduiżmu|Induiżmu]] === The day is named after the '''Shukracharya,''' son of Bhrigu and Kavyamata (Usana). In Sanatana Dharma, special observances are practiced for mother goddesses on Friday. In '''Sanātana dharma,''' Fridays are important for married ladies. They worship Goddesses on that day. === [[Iżlam]] === In Islam, Friday, is the day of communion, of praying together. The seventh day is the holy day of contemplation and rest also for Muslims, as it is called – Al-sabt – السبت in Arabic - the Sabbath. Friday observance includes attendance at a mosque for congregation prayer or Salat AlJumu'ah. It is considered a day of peace and mercy (see Jumu'ah) as well as a day of rest. [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:UTM-friday.JPG|daqsminuri|280x280px|Muslim Friday prayer at a mosque in Malaysia]] According to some Islamic traditions, the day is stated to be the original holy day ordained by God, but that now Jews and Christians recognize the days after. In some Islamic countries, the week begins on Sunday and ends on Saturday, just like the Jewish week and the week in some Christian countries. The week begins on Saturday and ends on Friday in most other Islamic countries, such as Somalia, and Iran. Friday is also the day of rest in the Baháʼí Faith. In some Malaysian states, Friday is the first week-end day, with Saturday the second, to allow Muslims to perform their religious obligations on Friday. Sunday is the first working day of the week for governmental organizations. Muslims are recommended not to fast on a Friday by itself. It is ''makruh'', recommended against, but not ''haram'', religiously forbidden, unless it is accompanied with fasting the day before (Thursday) or day after (Saturday), or it corresponds with days usually considered good for fasting (i.e. Day of Arafah or Ashura), or it falls within one's usual religious fasting habits (i.e. fasting every other day), then it's completely permissible. Muslims believe Friday as "Syed-ul-Ayyam" meaning King of days. A narration in Sahih Muslim describes the importance of Friday as follows. "Abu Huraira reported the Messenger of Allah (PBUH) as saying: The best day on which the sun has risen is Friday; on it, Adam was created. on it he was made to enter Paradise, on it he was expelled from it. And the last hour will take place on no day other than Friday. (Sahih Muslim Book 7, Hadith 27)” The Quran also has a sura (chapter) called Al-Jumu'ah (The Friday). === [[Ġudaiżmu]] === Jewish Sabbath begins at sunset on Friday and lasts until nightfall on Saturday. There is a Jewish custom to fast on the Friday of the week of Chukat. == Tajlandja == Fit-Tajlandja, il-lewn assoċjat mal-Ġimgħa fil-kalendarju Tajlandiż huwa l-[[Ikħal|blu]]. == Jiem importanti == * Black Friday refers to any one of several historical disasters that happened on Fridays, and, in a general sense, to any Friday the thirteenth. ** In the United States, Black Friday is also the nickname of the day after Thanksgiving, the first day of the traditional Christmas shopping season. * Casual Friday (also called Dress-down, Aloha or Country and Western Friday) is a relaxation of the formal dress code employed by some corporations for the last day of the working week. * Easter Friday, also Bright Friday, is the Friday after Easter in the Christian liturgical calendar. In the Western tradition, part of the Octave of Easter. * Friday of Sorrows, Catholic commemoration of the suffering the Virgin Mary endured during the passion of Jesus. Held on the Friday before Palm Sunday. * Good Friday is the Friday before Easter in the Christian liturgical calendar. It commemorates the crucifixion of Jesus. == Referenzi == [[Kategorija:Ġranet]] 5qmpenud98sl57ubp5v4tw38nff75m8 0 34800 333929 2026-11-11T17:54:23Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:fr:Special:Redirect/revision/240011514|SkyTrain de Bangkok]]" 333929 wikitext text/x-wiki Il- '''Bangkok SkyTrain''' (magħruf uffiċjalment bħala ''s-Sistema ta' Transitu Massiv ta' Bangkok (BTS)'' <ref>{{Ċita ktieb|sena=2012|titlu=Dictionnaire insolite de la Thaïlande|edizzjoni=Cosmopole éditions|paġna=BTS et MRT pages 21 et 22|paġni=160|isbn=978-2-84630-084-1}}.</ref> ) huwa sistema tal-metro li tikkonsisti fi tliet linji elevati il-linja Sukhumvit, il-linja Silom u l-linja Gold. L-ewwel żewġ linji ilhom joperaw minn {{Data|décembre 1999}}, wara dewmien żgħir minħabba l- kriżi Asjatika tal-1997 . It-tielet linja, fil-forma ta' shuttle awtomatizzat, ġiet inawgurata fl-2020. Il-popolazzjoni komunement issejjaħlu รถไฟฟ้า ( ''rot faï fa'', rot = vettura/trasport, faï = elettriku, fa = sema) jew ''BTS'' บีทีเอส. Fl-2002, is-Sky Train ġarr 260,000 passiġġier kuljum. ; fl-2020, kien ta’ 741,467 passiġġier kuljum. == Storja == Il-proġett ta’ kostruzzjoni dam seba’ snin. Kważi 10,000 ħaddiem u impjegat tal-kuntrattur ġgant Itathai ħadmu fuq il-proġett. L-Skytrain oriġinarjament kien maħsub biex juża t-teknoloġija tal-mutur ta’ induzzjoni lineari, iżda l-gvern intervjena biex jiżgura l-użu ta’ teknoloġija aktar konvenzjonali: il-kumpanija Ġermaniża Siemens għalhekk kienet responsabbli għall-komponenti elettromekkaniċi u pprovdiet il-35 ferrovija bi tliet vaguni li joperaw fuq in-netwerk. == Netwerk == {| class="wikitable" |+ !Linja ! Logo ! colspan="2" | Terminus ! Ftuħ ! L-aħħar estensjoni ! Tul ! Stazzjonijiet ! Tip |- | '''Sukhumvit''' |[[Fichier:BTS-Logo_Light_Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] | Khu Khot | Kheha | 1999 | 2020 | 54.25 km | 47 | Metro |- | '''Silom''' |[[Fichier:BTS-Logo_Dark_Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] | National Stadium | Bang Wa | 1999 | 2021 | 14.67 km | 14-il sena | Metro |- | '''Gold''' |[[Fichier:BTS-Logo_Gold.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] | Krung Thonburi | Klong San | 2020 | - | 1.72 km | 3 | Mover tan-Nies |} Il-linji jsegwu t-toroq ewlenin tal-kapitali (ħlief għal-linja tad-Deheb), fuq distanza totali attwali ta' 54.6&nbsp;km u 47 stazzjon, inklużi żewġ stazzjonijiet ta' trasferiment. Tliet stazzjonijiet ilhom interkonnessi man-netwerk taħt l-art ''tal-Linja Blu'' ( Bangkok Metro ) minn {{Data|juillet 2004}} l hawn. 35 tren elettriku b'erba' vaguni jsegwu lil xulxin bejn wieħed u ieħor kull 5 sa 8 minuti. Erba’ ferroviji għall-Gold Line jipprovdu servizz fuq il-linja 1.6&nbsp;km tal-linja. L-SkyTrain ta’ Bangkok jopera mis-6am sa nofsillejl kuljum. L-Skytrain issa huwa konness mal -Ajruport Internazzjonali ta' Bangkok (Suvarnabhumi) permezz tal-Airport Link, li jħalli l-vjaġġi tal-City Line fl-Istazzjon Paya Thai u l-vjaġġi tal-Express Line f'Makhasan jew Phaya Thai. Il-prezzijiet tal-biljetti huma kkalkulati abbażi tad-distanza. Il-kards manjetiċi jinkisbu minn magni tal-bejgħ u jinġabru mal-ħruġ mis-sistema biex jerġgħu jintużaw. Hemm disponibbli għażliet ta’ abbonament (bħar-Rabbit Card) u passes ta’ ġurnata, 3 ijiem, jew ta’ kull ġimgħa. Dawn il-kards iservu wkoll bħala spazju għar-reklamar. Mill-2012, il-BTSC bdiet tgħammar xi stazzjonijiet b'bibien tal-iskrin tal-pjattaforma . Barra minn hekk, l-istazzjonijiet il-ġodda kollha, inklużi dawk fuq l-estensjoni tal-linja Sukhumvit sa Khu Khot, huma mgħammra bihom.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bts.co.th/eng/library/system-security.html|titlu=BTS - Security Systems|lingwa=En}}</ref> Il-linji ta' Silom u Sukhumvit huma mgħammra b'sistema ta' sinjalazzjoni CBTC, Cityflo 450, fornuta minn Bombardier (issa Alstom ).<ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/in_depth/boosting-capacity-in-bangkok/|titlu=Boosting capacity in Bangkok|sit=International Railway Journal|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-08-21}}</ref> In-netwerk kollu huwa kompletament bl-arja kkundizzjonata. == Linja Sukhumvit == Oriġinarjament, fl-1999, il-linja Sukhumvit kienet tgħaddi minn Mo Chit (N8) sa On Nut (E9) u kienet twila 17-il km.&nbsp;kilometru. Ħafna passiġġieri mit-tramuntana mbagħad jagħżlu li jħallu l-karozzi tagħhom fil-parkeġġ enormi ħdejn Mochit, l-istazzjon tal-karozzi tal-linja, għax l-Skytrain huwa ħafna aktar mgħaġġel milli ssuq f'konġestjonijiet tat-traffiku. : b'hekk jistgħu jiksbu sa sagħtejn aktar kuljum... Il-linja Sukhumvit imbagħad tiġi estiża lejn in-nofsinhar sa Bearing (E14). Fl-2018, il-linja ġiet estiża sa Samut Prakarn u akkwistat 9 stazzjonijiet ġodda. It-terminus il-ġdid tagħha huwa l-istazzjon ta' Keha (E23). Bejn l-2018 u l-2020, il-linja ġiet estiża gradwalment sat-tarf tat-tramuntana, lil hinn minn Mo Chit. Mill-2020, il-provinċja ta' Pathum Thani hija servuta u għalhekk it-terminus il-ġdid huwa Khu Khot (N24). [[Fichier:Sukhumvit_line_map.jpg|daqsminuri| Mappa tal-Linja Sukhumvit]] == Linja ta' Silom == Oriġinarjament, fl-1999, il-linja Silom kienet tgħaddi mill-Istadium Nazzjonali (W1) sal-Pont ta' Santhorn (Saphan Taksin) (S6). Imbagħad ġiet estiża lejn il-punent fl-2009 biex taqsam ix-Xmara Chao Phraya biex isservi lil Thonburi u tasal sa Bang Wa (S12). [[Fichier:BTS_Silom.jpg|alt=|xellug|daqsminuri|300x300px| Mappa tal-linja ta' Silom]] {| class="wikitable" width="75%" !Kodiċi !Stazzjon<br /><br /><small>Isem bl-Ingliż</small> !Stazzjon<br /><br /><small>Isem bit-Tajlandiż</small> !Korrispondenza / Nota ! colspan="2" |Ville et quartier |- |[[Fichier:BTS_W1.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |National Stadium |สนามกีฬาแห่งชาติ |dessert le stade Suphachalasai | rowspan="15" |[[Bangkok]] | rowspan="2" |Pathum Wan |- |[[Fichier:BTS_CEN.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Siam |สยาม |correspondance avec la ligne ''Sukhumvit'' |- |[[Fichier:BTS_S1.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Ratchadamri |ราชดำริ | |Lumphini |- |[[Fichier:BTS_S2.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Sala Daeng |ศาลาแดง |correspondance avec le métro de Bangkok : ligne ''Bleue'' station ''Silom'' | rowspan="2" |Bang Rak |- |[[Fichier:BTS_S3.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Chong Nonsi |ช่องนนทรี | |- |[[Fichier:BTS_S4.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Saint Louis |เซนต์หลุยส์ | | rowspan="3" |Bang Rak et Sathon |- |[[Fichier:BTS_S5.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Surasak |สุรศักดิ์ | |- |[[Fichier:BTS_S6.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Saphan Taksin |สะพานตากสิน |La station ne dispose que d'une seule plateforme, prenant en charge les deux sens de circulation. |- |[[Fichier:BTS_S7.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Krung Thon Buri |กรุงธนบุรี |Correspondance avec la ligne Gold | rowspan="2" |Khlong San |- |[[Fichier:BTS_S8.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Wongwian Yai |วงเวียนใหญ่ | |- |[[Fichier:BTS_S9.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Pho Nimit |โพธิ์นิมิตร | | rowspan="2" |Thon Buri |- |[[Fichier:BTS_S10.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Talat Phlu |ตลาดพลู | |- |[[Fichier:BTS_S11.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Wutthakat |วุฒากาศ | |Thon Buri et Chom Thong |- |[[Fichier:BTS_S12.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |Bang Wa |บางหว้า | |Phasi Charoen |} == Linja tad-Deheb == Il-Gold Line hija l-ewwel linja tat-trasport pubbliku mingħajr sewwieq fit-Tajlandja. Dan tqiegħed fis-servizz fis- {{Data|16 décembre 2020}} . L-ewwel fażi tal-kostruzzjoni tagħha tikkonsisti fi tliet stazzjonijiet – Krung Thonburi, Charoen Nakhon u Khlong San. Il-vantaġġ ewlieni ta’ din il-linja l-ġdida huwa li tagħmilha aktar faċli li wieħed jaċċessa ċ-ċentru tax-xiri Iconsiam.<ref>{{Ċita web|url=https://www.gavroche-thailande.com/bangkok-infrastructures-les-metros-automatises-arrivent-dans-la-cite-des-anges/|titlu=BANGKOK – INFRASTRUCTURES: Les métros automatisés arrivent dans la «cité des anges»|data=13 décembre 2020|sit=gavroche-thailande.com}}</ref> == Vetturi ferrovjarji == Il-linji ta’ Silom u Sukhumvit bħalissa jaqsmu flotta ta’ 98 ferrovija b’erba’ vaguni. Bħalissa hemm ħames ġenerazzjonijiet ta’ ferroviji li joperaw fuq in-netwerk, bl-eċċezzjoni tal-Gold Line. Il-Gold Line, li tuża t-teknoloġija APM, għandha l-flotta ddedikata tagħha ta’ ferroviji. {| class="wikitable" |+ ! Isem ! Manifattur ! Kummissjonar ! Numru ta' mqadef ! Numru ta' vaguni għal kull ferrovija ! Filwaqt ! Kondotta ! Linji ! Ritratt |- | '''EMU-A1''' | Siemens | 1999 | 35 sena | rowspan="5" | 4 | rowspan="5" | Ħadid | rowspan="5" | Sewwieq | rowspan="5" |[[Fichier:BTS-Logo_Light_Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]][[Fichier:BTS-Logo_Dark_Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |[[Fichier:EMU-A1_Train_No23_.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-B1''' | CNR | 2010 | 12 |[[Fichier:Bangkok_BTS_03.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-B2''' | CNR | 2013 | 5 |[[Fichier:Bangkok_Skytrain_05.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-A2''' | Siemens [[Bozankaya|Bożankaya]] | 2018 | 22 |[[Fichier:Bangkok_BTS_04.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-B3''' | CRRC | 2018 | 24 sena |[[Fichier:EMU-B3_77.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''Innovia APM 300''' | Bomber | 2020 | 3 | 2 | Tajer | Awtomatiku |[[Fichier:BTS-Logo_Gold.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |[[Fichier:Train_Bangkok_Golden_Line.jpg|bla_tilar|150x150px]] |} == Proġetti ta' espansjoni == Fil-bidu tal-2016, l-estensjoni tal-Linja Sukhumvit kompliet lejn in-nofsinhar. Din l-estensjoni, kompletament elevata u twila 12.5 kilometru, se żżid 9 stazzjonijiet ġodda mal-linja eżistenti fl-estensjoni tal-istazzjon E14 ''Bearing'' . It-terminus se jkun immarkat fin-nofsinhar mill-istazzjon futur tal-E23 ''National Housing'' . L-estensjoni tinkludi wkoll il-kostruzzjoni ta' depot ferrovjarju ġdid li jinsab wara l-istazzjon E23. It-tqegħid tal-linji ferrovjarji u l-installazzjoni tat-tielet sistema tal-provvista tal-enerġija ferrovjarja jitwettqu minn Alstom Transport . L-estensjoni hija mistennija li tidħol fis-servizz matul l-2017. Qed tinbena wkoll estensjoni lejn it-Tramuntana lejn l-Università ta' Rangsit, li se sservi wkoll it-tieni ajruport internazzjonali ta' Bangkok, Don Muang. Fi tmiem l-2020, fetħet il-bibien tagħha t-tielet linja, il-Gold Line. Din il-linja, li tikkonsisti fi 3 stazzjonijiet u twila 1.4 km&nbsp;km, huwa ffinanzjat minn Siam Piwat, is-sid taċ-ċentru tax-xiri Iconsiam.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2034267/gold-line-to-open-wednesday|titlu=Gold Line to open Wednesday|awtur=Bangkok Post|data=12 décembre 2020|sit=Bangkok Post|lingwa=En|data-aċċess=4 août 2023}}</ref> Jippermetti li dan tal-aħħar jiġi konness mal-linja Silom, permezz tal-istazzjon ta' Krung Thon Buri. Il-Gold Line hija mgħammra bi tliet shuttles Innovia APM bir-roti tal-gomma fornuti minn Bombardier Transportation, u hija kompletament awtomatizzata. [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] f0avpf0gu41hj6uy9krcn3skfyp1qz1 333930 333929 2026-11-11T18:09:48Z JovalQC 21720 Infobox create 333930 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title=SkyTrain ta' Bangkok<br> ''รถไฟฟ้าเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบ พระชนมพรรษา'' (th)|titlestyle=background: #D3D3D3|headerstyle=background: #D3D3D3|image1=[[File:BTS-Logo.svg|75px]]|caption1=Logo tal-SkyTrain|image2=[[File:Bangkok Skytrain BTS 3.jpg|300px]]|caption2=Il-BTS Skytrain jasal fl-istazzjon Victory Monument|label1=Post|data1=[[Bangkok]] ({{Flagicon|THA}} [[Tajlandja]])|label2=Dħul fis-servizz|data2=5 ta' Diċembru, 1999|data3=68,25 km|label3=Tul tan-netwerk|data4=3 linji u 60 stazzjon|label4=Linji u stazzjon|label5=Sid|data5=Bangkok Metropolitan Administration|data6=Bangkok Mass Transit System Public Company Limited|label6=Operatur|label7=Linji tan-netwerk|data7=[[File:BTS-Logo Light Green.svg|20px]] [[File:BTS-Logo Dark Green.svg|20px]] [[File:BTS-Logo Gold.svg|20px]]|label8=Netwerk Relatati|data8=[[Metro ta' Bangkok]]<br> [[Airport Rail Link]]|label9=Websajt|data9=https://www.bts.co.th/eng/index.html}} Il- '''Bangkok SkyTrain''' (magħruf uffiċjalment bħala ''s-Sistema ta' Transitu Massiv ta' Bangkok (BTS)'' <ref>{{Ċita ktieb|sena=2012|titlu=Dictionnaire insolite de la Thaïlande|edizzjoni=Cosmopole éditions|paġna=BTS et MRT pages 21 et 22|paġni=160|isbn=978-2-84630-084-1}}.</ref> ) huwa sistema tal-metro li tikkonsisti fi tliet linji elevati il-linja Sukhumvit, il-linja Silom u l-linja Gold. L-ewwel żewġ linji ilhom joperaw minn {{Data|décembre 1999}}, wara dewmien żgħir minħabba l- kriżi Asjatika tal-1997 . It-tielet linja, fil-forma ta' shuttle awtomatizzat, ġiet inawgurata fl-2020. Il-popolazzjoni komunement issejjaħlu รถไฟฟ้า ( ''rot faï fa'', rot = vettura/trasport, faï = elettriku, fa = sema) jew ''BTS'' บีทีเอส. Fl-2002, is-Sky Train ġarr 260,000 passiġġier kuljum. ; fl-2020, kien ta’ 741,467 passiġġier kuljum. == Storja == Il-proġett ta’ kostruzzjoni dam seba’ snin. Kważi 10,000 ħaddiem u impjegat tal-kuntrattur ġgant Itathai ħadmu fuq il-proġett. L-Skytrain oriġinarjament kien maħsub biex juża t-teknoloġija tal-mutur ta’ induzzjoni lineari, iżda l-gvern intervjena biex jiżgura l-użu ta’ teknoloġija aktar konvenzjonali: il-kumpanija Ġermaniża Siemens għalhekk kienet responsabbli għall-komponenti elettromekkaniċi u pprovdiet il-35 ferrovija bi tliet vaguni li joperaw fuq in-netwerk. == Netwerk == {| class="wikitable" |+ !Linja ! Logo ! colspan="2" | Terminus ! Ftuħ ! L-aħħar estensjoni ! Tul ! Stazzjonijiet ! Tip |- | '''Sukhumvit''' |[[Stampa:BTS-Logo Light Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] | Khu Khot | Kheha | 1999 | 2020 | 54.25 km | 47 | Metro |- | '''Silom''' |[[Stampa:BTS-Logo Dark Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] | National Stadium | Bang Wa | 1999 | 2021 | 14.67 km | 14 | Metro |- | '''Gold''' |[[Stampa:BTS-Logo Gold.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] | Krung Thonburi | Klong San | 2020 | - | 1.72 km | 3 | Mover tan-Nies |} Il-linji jsegwu t-toroq ewlenin tal-kapitali (ħlief għal-linja tad-Deheb), fuq distanza totali attwali ta' 54.6&nbsp;km u 47 stazzjon, inklużi żewġ stazzjonijiet ta' trasferiment. Tliet stazzjonijiet ilhom interkonnessi man-netwerk taħt l-art ''tal-Linja Blu'' ( Bangkok Metro ) minn {{Data|juillet 2004}} l hawn. 35 tren elettriku b'erba' vaguni jsegwu lil xulxin bejn wieħed u ieħor kull 5 sa 8 minuti. Erba’ ferroviji għall-Gold Line jipprovdu servizz fuq il-linja 1.6&nbsp;km tal-linja. L-SkyTrain ta’ Bangkok jopera mis-6am sa nofsillejl kuljum. L-Skytrain issa huwa konness mal -Ajruport Internazzjonali ta' Bangkok (Suvarnabhumi) permezz tal-Airport Link, li jħalli l-vjaġġi tal-City Line fl-Istazzjon Paya Thai u l-vjaġġi tal-Express Line f'Makhasan jew Phaya Thai. Il-prezzijiet tal-biljetti huma kkalkulati abbażi tad-distanza. Il-kards manjetiċi jinkisbu minn magni tal-bejgħ u jinġabru mal-ħruġ mis-sistema biex jerġgħu jintużaw. Hemm disponibbli għażliet ta’ abbonament (bħar-Rabbit Card) u passes ta’ ġurnata, 3 ijiem, jew ta’ kull ġimgħa. Dawn il-kards iservu wkoll bħala spazju għar-reklamar. Mill-2012, il-BTSC bdiet tgħammar xi stazzjonijiet b'bibien tal-iskrin tal-pjattaforma . Barra minn hekk, l-istazzjonijiet il-ġodda kollha, inklużi dawk fuq l-estensjoni tal-linja Sukhumvit sa Khu Khot, huma mgħammra bihom.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bts.co.th/eng/library/system-security.html|titlu=BTS - Security Systems|lingwa=En}}</ref> Il-linji ta' Silom u Sukhumvit huma mgħammra b'sistema ta' sinjalazzjoni CBTC, Cityflo 450, fornuta minn Bombardier (issa Alstom ).<ref>{{Ċita web|url=https://www.railjournal.com/in_depth/boosting-capacity-in-bangkok/|titlu=Boosting capacity in Bangkok|sit=International Railway Journal|lingwa=en-GB|data-aċċess=2023-08-21}}</ref> In-netwerk kollu huwa kompletament bl-arja kkundizzjonata. == Linja Sukhumvit == Oriġinarjament, fl-1999, il-linja Sukhumvit kienet tgħaddi minn Mo Chit (N8) sa On Nut (E9) u kienet twila 17-il km.&nbsp;kilometru. Ħafna passiġġieri mit-tramuntana mbagħad jagħżlu li jħallu l-karozzi tagħhom fil-parkeġġ enormi ħdejn Mochit, l-istazzjon tal-karozzi tal-linja, għax l-Skytrain huwa ħafna aktar mgħaġġel milli ssuq f'konġestjonijiet tat-traffiku. : b'hekk jistgħu jiksbu sa sagħtejn aktar kuljum... Il-linja Sukhumvit imbagħad tiġi estiża lejn in-nofsinhar sa Bearing (E14). Fl-2018, il-linja ġiet estiża sa Samut Prakarn u akkwistat 9 stazzjonijiet ġodda. It-terminus il-ġdid tagħha huwa l-istazzjon ta' Keha (E23). Bejn l-2018 u l-2020, il-linja ġiet estiża gradwalment sat-tarf tat-tramuntana, lil hinn minn Mo Chit. Mill-2020, il-provinċja ta' Pathum Thani hija servuta u għalhekk it-terminus il-ġdid huwa Khu Khot (N24). [[Fichier:Sukhumvit_line_map.jpg|daqsminuri| Mappa tal-Linja Sukhumvit]] == Linja ta' Silom == Oriġinarjament, fl-1999, il-linja Silom kienet tgħaddi mill-Istadium Nazzjonali (W1) sal-Pont ta' Santhorn (Saphan Taksin) (S6). Imbagħad ġiet estiża lejn il-punent fl-2009 biex taqsam ix-Xmara Chao Phraya biex isservi lil Thonburi u tasal sa Bang Wa (S12). [[Fichier:BTS_Silom.jpg|alt=|xellug|daqsminuri|300x300px| Mappa tal-linja ta' Silom]]. == Linja tad-Deheb == Il-Gold Line hija l-ewwel linja tat-trasport pubbliku mingħajr sewwieq fit-Tajlandja. Dan tqiegħed fis-servizz fis- {{Data|16 décembre 2020}} . L-ewwel fażi tal-kostruzzjoni tagħha tikkonsisti fi tliet stazzjonijiet – Krung Thonburi, Charoen Nakhon u Khlong San. Il-vantaġġ ewlieni ta’ din il-linja l-ġdida huwa li tagħmilha aktar faċli li wieħed jaċċessa ċ-ċentru tax-xiri Iconsiam.<ref>{{Ċita web|url=https://www.gavroche-thailande.com/bangkok-infrastructures-les-metros-automatises-arrivent-dans-la-cite-des-anges/|titlu=BANGKOK – INFRASTRUCTURES: Les métros automatisés arrivent dans la «cité des anges»|data=13 décembre 2020|sit=gavroche-thailande.com}}</ref> == Vetturi ferrovjarji == Il-linji ta’ Silom u Sukhumvit bħalissa jaqsmu flotta ta’ 98 ferrovija b’erba’ vaguni. Bħalissa hemm ħames ġenerazzjonijiet ta’ ferroviji li joperaw fuq in-netwerk, bl-eċċezzjoni tal-Gold Line. Il-Gold Line, li tuża t-teknoloġija APM, għandha l-flotta ddedikata tagħha ta’ ferroviji. {| class="wikitable" |+ ! Isem ! Manifattur ! Kummissjonar ! Numru ta' mqadef ! Numru ta' vaguni għal kull ferrovija ! Filwaqt ! Kondotta ! Linji ! Ritratt |- | '''EMU-A1''' | Siemens | 1999 | 35 sena | rowspan="5" | 4 | rowspan="5" | Ħadid | rowspan="5" | Sewwieq | rowspan="5" |[[Fichier:BTS-Logo_Light_Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]][[Fichier:BTS-Logo_Dark_Green.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |[[Fichier:EMU-A1_Train_No23_.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-B1''' | CNR | 2010 | 12 |[[Fichier:Bangkok_BTS_03.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-B2''' | CNR | 2013 | 5 |[[Fichier:Bangkok_Skytrain_05.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-A2''' | Siemens [[Bozankaya|Bożankaya]] | 2018 | 22 |[[Fichier:Bangkok_BTS_04.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''EMU-B3''' | CRRC | 2018 | 24 sena |[[Fichier:EMU-B3_77.jpg|bla_tilar|150x150px]] |- | '''Innovia APM 300''' | Bomber | 2020 | 3 | 2 | Tajer | Awtomatiku |[[Fichier:BTS-Logo_Gold.svg|nofs|bla_tilar|25x25px]] |[[Fichier:Train_Bangkok_Golden_Line.jpg|bla_tilar|150x150px]] |} == Proġetti ta' espansjoni == Fil-bidu tal-2016, l-estensjoni tal-Linja Sukhumvit kompliet lejn in-nofsinhar. Din l-estensjoni, kompletament elevata u twila 12.5 kilometru, se żżid 9 stazzjonijiet ġodda mal-linja eżistenti fl-estensjoni tal-istazzjon E14 ''Bearing'' . It-terminus se jkun immarkat fin-nofsinhar mill-istazzjon futur tal-E23 ''National Housing'' . L-estensjoni tinkludi wkoll il-kostruzzjoni ta' depot ferrovjarju ġdid li jinsab wara l-istazzjon E23. It-tqegħid tal-linji ferrovjarji u l-installazzjoni tat-tielet sistema tal-provvista tal-enerġija ferrovjarja jitwettqu minn Alstom Transport . L-estensjoni hija mistennija li tidħol fis-servizz matul l-2017. Qed tinbena wkoll estensjoni lejn it-Tramuntana lejn l-Università ta' Rangsit, li se sservi wkoll it-tieni ajruport internazzjonali ta' Bangkok, Don Muang. Fi tmiem l-2020, fetħet il-bibien tagħha t-tielet linja, il-Gold Line. Din il-linja, li tikkonsisti fi 3 stazzjonijiet u twila 1.4 km&nbsp;km, huwa ffinanzjat minn Siam Piwat, is-sid taċ-ċentru tax-xiri Iconsiam.<ref>{{Ċita web|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2034267/gold-line-to-open-wednesday|titlu=Gold Line to open Wednesday|awtur=Bangkok Post|data=12 décembre 2020|sit=Bangkok Post|lingwa=En|data-aċċess=4 août 2023}}</ref> Jippermetti li dan tal-aħħar jiġi konness mal-linja Silom, permezz tal-istazzjon ta' Krung Thon Buri. Il-Gold Line hija mgħammra bi tliet shuttles Innovia APM bir-roti tal-gomma fornuti minn Bombardier Transportation, u hija kompletament awtomatizzata. == Referenzi == [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] md33qdh9tb3tiqvbnlvcqg4ve48davo 0 34801 333933 2026-11-11T18:25:28Z JovalQC 21720 Maħluqa bit-traduzzjoni tal-paġna "[[:en:Special:Redirect/revision/1381810823|Caen]]" 333933 wikitext text/x-wiki '''Caen''' ( /kɒ̃ / jew / kɒn / ;{{IPA|fr|kɑ̃|lang|fr-Caen.ogg}} Norman ) hija belt u komunali 15 kilometri (9.3 mi) lejn l-intern mill-kosta tal-majjistral ta' Franza. Hija l- prefettura tad- dipartiment ta' Calvados . Il-belt proprja għandha 105,512 abitant ( as of 2018 ), filwaqt li ż-żona urbana funzjonali tagħha għandha 470,000, u dan jagħmel lil Caen it-tieni l-akbar żona urbana fin- Normandija u d-19-il l-akbar fi Franza. <ref>{{Ċita web|url=https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&view=map13|titlu=France par aire d'attraction des villes - Population municipale 2019 >> Tableau|awtur=INSEE|awtur-ħolqa=INSEE|data-aċċess=20 June 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180129004346/https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&view=map13|arkivju-data=29 January 2018}}</ref> Hija wkoll it-tielet l-akbar komunali fin-Normandija kollha wara [[Le Havre]] u Rouen . <ref>{{Ċita aħbar|titlu=La Normandie compte 3 339 131 habitants|url=http://www.paris-normandie.fr/actualites/societe/la-normandie-compte-3-339-131-habitants-KI11808460|url-status=live|lingwa=fr-FR|pubblikatur=paris-normandie.fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180323092243/http://www.paris-normandie.fr/actualites/societe/la-normandie-compte-3-339-131-habitants-KI11808460|arkivju-data=23 March 2018|data-aċċess=22 March 2018}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|titlu=Grande Normandie : combien d'habitants dans votre commune ?|url=https://actu.fr/societe/grande-normandie-combien-dhabitants-dans-votre-commune_469212.html|url-status=live|lingwa=fr-FR|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180908054258/https://actu.fr/societe/grande-normandie-combien-dhabitants-dans-votre-commune_469212.html|arkivju-data=8 September 2018|data-aċċess=22 March 2018}}</ref> Caen tinsab 200 km fil-majjistral ta’ Pariġi, u hija konnessa man-Nofsinhar tal-Ingilterra permezz tar-rotta tal-laneċ minn Caen (Ouistreham) għal Portsmouth, li taqsam il-Kanal Ingliż. Peress li tinsab ftit kilometri 'l bogħod mill-kosta, mill-bajjiet tal-iżbark, mir-resorts bieżla ta’ Deauville u Cabourg, kif ukoll mill-hekk imsejħa "Svizzera Normanna" (Suisse Normande) u r-reġjun ta’ Pays d'Auge, Caen spiss titqies bħala l-arketip tan-Normandija. Caen hija magħrufa għall-bini storiku tagħha mibni matul ir-renju ta' William il-Konkwistatur, li kien midfun hemmhekk, u għall- Battalja ta' Caen, ġlied qawwi li seħħ ġewwa u madwar Caen matul il- Battalja tan-Normandija fl-1944, li qered ħafna mill-belt. Il-belt issa ppreservat il-memorja billi bniet monument u mużew iddedikati għall-paċi, il- Mémorial de Caen . == Isem == L-ewwel referenzi għall-isem ta’ Caen jinstabu f’atti differenti tad-duki tan -Normandija : ''Cadon'' 1021/1025, ''Cadumus'' 1025, ''Cathim'' 1026/1027. Is-sena 1070 tal-manuskritt Parker <ref>{{Ċita web|url=http://asc.jebbo.co.uk/a/a-L.html|titlu=Manuscript A: The Parker Chronicle|data=15 August 2007|pubblikatur=Asc.jebbo.co.uk|data-aċċess=7 July 2009|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110726221228/http://asc.jebbo.co.uk/a/a-L.html|arkivju-data=26 July 2011}}</ref> tal- ''Anglo-Saxon Chronicle'' tirreferi għal Caen bħala ''Kadum'', u s-sena 1086 tal-manuskritt Laud tagħti l-isem bħala ''Caşum'' . Minkejja n-nuqqas ta’ sorsi dwar l-oriġini tal-insedjamenti, l-isem Caen jidher li huwa ta’ oriġini Gallika, mill-kliem ''catu-'', li jirreferi għal attivitajiet militari u ''magos'', għalqa, u għalhekk ifisser "għalqa tal-manuvri" jew "għalqa tal-battalja". Fil <nowiki><i id="mwfQ">-Brut</i></nowiki> ta' Layamon, il-poeta jafferma li r-Re Artù semma l-belt b'tifkira ta' Sir Kay, għalkemm l- istoriċità tar-Re Artù hija ddubitata ħafna. == Storja == === Storja bikrija === Caen kienet magħrufa fi żmien ir-Rumani bħala 'Catumagos', mill-għeruq Galliċi ''magos'' li tfisser 'għalqa' u ''catu'' li tfisser 'ġlied'. Baqa' insedjament minuri matul il-perjodu Ruman. Fid-912 Caen saret il-kapitali tal-punent tad- Dukat tan-Normandija {{Sfn|Haydn|1910}} u minħabba l-patroċinju tad- Duki tan-Normandija rat żvilupp kbir li beda matul is-seklu 10. Madwar l-1060, William il-Konkwistatur beda l-bini taċ- Château de Caen, li sar iċ-ċentru tal-qorti dukali. Id-Dukessa Matilda ta' Flanders waqqfet ukoll l-Abbazija Benedittina ta' Sainte-Trinité, Caen madwar l-istess żmien, u eventwalment ndifnet fl-abbazija. Caen ħadet post Bayeux bħala l-belt kapitali tan -Normandija t'Isfel, u kkomplementat it-tieni kapitali dukali ta' Rouen . Caen waqgħet f'idejn Filippu II ta' Franza fil-21 ta' Mejju 1204, u ġiet inkorporata flimkien mal-bqija tan-Normandija fir-Renju ta' Franza. === Gwerra ta' Mitt Sena === Fl-1346, ir-Re Edward III tal-Ingilterra mexxa l-armata tiegħu kontra l-belt, bit-tama li jisraqha. Kien mistenni li assedju ta' forsi diversi ġimgħat ikun meħtieġ, iżda l-armata ħadet il-belt f'inqas minn ġurnata, fis-26 ta' Lulju 1346, attakkatha u sakkjatha, qatlet 3,000 miċ-ċittadini tagħha, u ħarqet ħafna mill-kwartier tal-merkanti fuq l-Île St-Jean. Il-kastell ta’ Caen biss irnexxielu jirreżisti, minkejja t-tentattivi biex jiġi assedjat. Ftit jiem wara, l-Ingliżi telqu, immarċjaw lejn il-lvant u komplew għar-rebħa tagħhom fil- Battalja ta' Crécy . Aktar tard inħatfet wara assedju minn Enriku V fl-1417 u ġiet trattata ħażin talli kienet l-ewwel belt li rreżistiet l-invażjoni tiegħu. Fl-1450, lejn tmiem il-gwerra, il-forzi Franċiżi ħadu lura lil Caen . === It-Tieni Gwerra Dinjija === Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Caen inqabdet mill-forzi Ġermaniżi waqt il- Battalja ta' Franza fl-1940 u tqiegħdet taħt okkupazzjoni militari . Fl-1944, il-forzi [[Alleati tat-Tieni Gwerra Dinjija|Alleati]] nedew l-Operazzjoni Overlord, invadew Franza okkupata mill-Ġermaniżi u avvanzaw malajr minn ġo n-Normandija . Mis-6 ta' Ġunju sas-6 ta' Awwissu 1944, it -Tieni Armata Brittanika ġġieldet il- battalja ta' Caen biex tneħħi l-forzi Ġermaniżi mill-belt. Matul il-battalja, ir-rejds tal-ibbumbardjar tal-Alleati għamlu ħsara kbira lill-belt u kkawżaw bosta vittmi ċivili Franċiżi. Wara l-battalja, ftit li xejn kien fadal minn Caen ta’ qabel il-gwerra, u l-isforzi ta’ rikostruzzjoni fil-belt komplew sal-1962. <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Badsey|isem=Stephen|sena=1990|titlu=Normandy 1944 Allied Landings and Breakout|post=London|pubblikatur=Osprey|isbn=978-0-85045-921-0}}</ref> <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Badsey|isem=S.|sena=2006|kapitlu=Chapter 4: Culture, Controversy, Caen and Cherbourg: The First Week of the Battle|titlu=The Normandy Campaign 1944: Sixty Years On|url=https://archive.org/details/normandycampaign00buck_143|url-aċċess=limited|post=London|pubblikatur=Routledge|paġni=[https://archive.org/details/normandycampaign00buck_143/page/n60 48]–63|isbn=978-1-134-20304-8}}</ref> === Wara l-gwerra === Ix-xogħol ta’ wara l-gwerra inkluda r-rikostruzzjoni ta’ distretti sħaħ tal-belt u l-kampus tal-università. Dan ħa 14-il sena (1948–1962) u wassal għall-urbanizzazzjoni attwali ta' Caen. Wara li tilfet ħafna mill-kwartieri storiċi tagħha u l-kampus universitarju tagħha fil-gwerra, Caen m'għandhiex l-atmosfera ta' belt Normanna tradizzjonali bħal Honfleur, Rouen, Cabourg, Deauville jew Bayeux .{{Bżonn refererenza|date=December 2024}} L-Unità tal-Films u r-Ritratti tal-Armata Kanadiża ffilmjat l-offensiva ta' Jum D u l-ħarba ta' Orne diversi ġimgħat wara. Reġa' lura diversi xhur wara biex jiddokumenta l-isforzi ta' rkupru tal-belt. Il-film li rriżulta, ''You Can't Kill a City'', huwa ppreservat fl- Arkivji Nazzjonali tal-Kanada . == Ġeografija == Caen tinsab f'żona b'umdità għolja. Ix-xmara Orne tgħaddi mill-belt, kif ukoll xmajjar żgħar magħrufa bħala ''les Odons'', li ħafna minnhom ġew midfuna taħt il-belt biex titjieb l-iġjene urbana. Caen għandha żona kbira ta' għargħar, imsejħa "La prairie", li tinsab madwar l-ippodromu, mhux 'il bogħod mix-xmara Orne, li regolarment tkun mgħarrqa. <ref>{{Ċita aħbar|titlu=EN IMAGES. Caen : inondations autour de la Prairie|url=https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/en-images-caen-les-photos-de-la-prairie-inondee-5444265|url-status=live|pubblikazzjoni=Ouest-France.fr|lingwa=fr-FR|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210820061100/https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/en-images-caen-les-photos-de-la-prairie-inondee-5444265|arkivju-data=20 August 2021|data-aċċess=23 March 2018}}</ref> Caen tinsab 10 km 'il bogħod mill-Kanal Ingliż. Matul ir-renju ta' Napuljun III, inbena kanal (il-Canal de Caen à la Mer) parallel max-xmara Orne, bil-għan li jgħaqqad il-belt mal-baħar f'kull ħin. Il-kanal jasal sal-Kanal Ingliż f'Ouistreham. Sistema ta' sliewi (lock) iżżomm il-marea 'l barra mill-kanal u tippermetti lil vapuri kbar jinnavigaw tul il-kanal sa ma jaslu fil-portijiet tal-ilma ħelu ta' Caen. == Punti ta' interess ewlenin == === Kastell === Il-kastell, iċ- Château de Caen, mibni c. 1060 minn William il-Konkwistatur, li b'suċċess ikkonkwista l-Ingilterra fl-1066, hija waħda mill-akbar fortizzi medjevali tal-Ewropa tal-Punent. Baqgħet karatteristika essenzjali tal-istrateġija u l-politika Normanna . Fil-Milied tal-1182, ċelebrazzjoni tal-qorti rjali għall-Milied fl- [[wiktionary:Special:Search/aula|awla]] tal-Kastell ta' Caen laqqgħet flimkien lil Enriku II u wliedu, Rikardu Qalb ta' Lion u Ġwanni Bla Land, u rċevew aktar minn elf kavallier. Il-Kastell ta' Caen, flimkien man-Normandija kollha, ingħata lill-Kuruna Franċiża fl-1204. Il-kastell ra diversi impenji matul il- Gwerra tal-Mitt Sena (1346, 1417, 1450 ) u kien qed jintuża bħala kwartieri sa tard fit-Tieni Gwerra Dinjija. Toqob tal-balal huma viżibbli fuq il-ħitan tal-kastell fejn membri tar- Reżistenza Franċiża ġew sparati matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Illum, il-kastell iservi bħala mużew li fih il- ''Musée des Beaux-Arts de Caen'' (Mużew tal-Arti ta' Caen) u ''l-Musée de Normandie'' (Mużew tan-Normandija) flimkien ma' ħafna wirjiet perjodiċi dwar l-arti u l-istorja. (Ara{{Ċita web|url=http://www.ville-caen.fr/mdn/RedecouvChateau/chronoGB.htm|titlu=Timeline of Caen Castle|data-aċċess=28 August 2004|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060213224638/http://www.ville-caen.fr/mdn/RedecouvChateau/chronoGB.htm|arkivju-data=13 February 2006}} ) === Abbaziji === Bi ndiema talli żżewweġ lil kuġina tiegħu Mathilda ta' Flanders, William ordna li jinbnew żewġ abbaziji bl-inkoraġġiment tal- [[Papa]] : * Église St.-Étienne, qabel l- ''Abbaye aux Hommes'' (Abbey tal-Irġiel). Tlesta fl-1063 u huwa ddedikat lil San Stiefnu . L -Hôtel de Ville (il-Muniċipju) attwali ta’ Caen huwa mibni fuq it- Transett tan-Nofsinhar tal-bini. <ref>{{Ċita web|url=http://www.crdp.ac-caen.fr/visite-au-musee/museedenormandie/images/Classique/fontette.pdf|titlu=Autour de la Place Fonette: De l'Abbaye-Aux-Hommes à la place Saint-Sauveur|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20061123071639/http://www.crdp.ac-caen.fr/visite-au-musee/museedenormandie/images/Classique/fontette.pdf|arkivju-data=23 November 2006}}</ref> * <nowiki><i id="mwATQ">Knisja ta' Ste.</i></nowiki> <nowiki><i id="mwATQ">-Trinità</i></nowiki> , li qabel kienet magħrufa bħala l- ''Abbaye aux Dames'' (l-Abbazija tan-Nisa). Tlesta fl-1060 u huwa ddedikat lit- [[It-Trinità Mqaddsa|Trinità Qaddisa]] . Is-sede attwali tal-kunsill reġjonali ( ''conseil régional'' ) ta' Basse-Normandie tinsab fil-qrib. === Oħrajn === * Jardin botanique de Caen, ġnien botaniku storiku * Knisja ta' San Pietru * Knisja ta' Saint-Étienne-le-Vieux * Knisja ta' San Ġwann ta' Caen * <nowiki><i id="mwAUc">Il-Mémorial pour la Paix</i></nowiki> ("Memorial għall-Paċi") inbena fl-1988, mużew li jirrakkonta l-avvenimenti li wasslu għal u wara Jum l-Inżul f'Maravella . Hija preżentazzjoni emozzjonali li tistieden meditazzjoni fuq il-ħsieb ta’ Elie Wiesel : “Il-paċi mhijiex rigal mingħand Alla lill-bniedem, iżda rigal mill-bniedem lilu nnifsu”. Il-Memorial għall-Paċi jinkludi wkoll wirja tar-rebbieħa [[Premju Nobel għall-Paċi|tal-Premju Nobel għall-Paċi]] u oħra dwar ir-Riżoluzzjoni tal-Kunflitti f'kulturi differenti. * Parc Festyland, park tad-divertiment fil-punent ta' Caen fil-belt fil-qrib ta' Carpiquet . Il-park jirċievi 110,000 viżitatur kull sena. * Mondeville 2 huwa ċentru tax-xiri reġjonali li jinsab maġenb Mondeville . * Djar tal-injam Medjevali <ref>{{Ċita aħbar|titlu=Maisons à pans de bois|url=http://www.caen-tourisme.fr/fr/decouvrir-caen/patrimoine-architectural/maisons-pans-de-bois|url-status=dead|pubblikazzjoni=Office de Tourisme de Caen|lingwa=fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171020023701/http://www.caen-tourisme.fr/fr/decouvrir-caen/patrimoine-architectural/maisons-pans-de-bois|arkivju-data=20 October 2017|data-aċċess=23 March 2018}}</ref> * [[:fr:Colline aux Oiseaux|Colline aux Oiseaux]], ġnien tal-fjuri li jinsab fuq l-ex miżbla tal-belt ta’ Caen <ref>{{Ċita web|url=http://caen.fr/adresse/colline-aux-oiseaux|titlu=Colline aux Oiseaux|sit=CAEN|lingwa=fr|data-aċċess=23 March 2018|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180327213344/http://caen.fr/adresse/colline-aux-oiseaux|arkivju-data=27 March 2018}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.calvados-tourisme.com/diffusio/fr/decouvrir/parcs-et-jardins/caen/la-colline-aux-oiseaux-l-un-des-plus-grand-parc-et-jardins-de-cae_TFOPCUNOR014FS00076.php|titlu=La colline aux oiseaux, l'un des plus grand parc et jardins de Cae|sit=Site officiel du tourisme dans le Calvados|lingwa=fr|data-aċċess=23 March 2018|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180327214201/https://www.calvados-tourisme.com/diffusio/fr/decouvrir/parcs-et-jardins/caen/la-colline-aux-oiseaux-l-un-des-plus-grand-parc-et-jardins-de-cae_TFOPCUNOR014FS00076.php|arkivju-data=27 March 2018}}</ref> == Trasport == === Trasport pubbliku === Twisto hija n-netwerk tat-trasport urban ta' Caen, li jinkludi madwar sittin linja tal-karozzi tal-linja u 3 linji tat-tramm. <ref>{{Ċita web|url=https://www.twisto.fr/|titlu=Twisto - Les Mobilités de Caen la mer|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025703/https://www.twisto.fr/|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> In -netwerk tat-trammijiet preżenti fetaħ uffiċjalment fis-27 ta' Lulju 2019 u ħa post it -Transit Ħafif Gwidat ta' Caen ( French iżda magħruf lokalment bħala t-"tram"), netwerk ta' trolleybus iggwidat li opera mill-2002 sal-2017, li ngħalaq minħabba kwistjonijiet ta' affidabbiltà. Il-belt qabel kellha tramm li kien jopera mill-1860 sal-1937. ==== Ferrovija ==== Caen kellha wkoll diversi linji ferrovjarji ewlenin u fergħat li jgħaqqdu l-istazzjon tal-ferrovija ta' Caen ( French ) għall - partijiet kollha tan - Normandija b'linji lejn Pariġi, Vire, Flers, Cabourg, Houlgate, Deauville, Saint-Lô, Bayeux u Cherbourg . Issa l-SNCF topera s-servizzi Paris-Caen-Cherbourg, Caen-Rouen, Caen -Le Mans -Tours, Caen- [[Rennes]] u xi linji żgħar oħra, <ref>{{Ċita web|url=https://www.tendanceouest.com/actualite-337499-normandie-derniers-ajustements-pour-les-nouveaux-horaires-des-trains-en-2020|titlu=Normandie. Derniers ajustements pour les nouveaux horaires des trains en 2020|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025531/https://www.tendanceouest.com/actualite-337499-normandie-derniers-ajustements-pour-les-nouveaux-horaires-des-trains-en-2020|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> filwaqt li Railcoop dalwaqt se tiftaħ linji ġodda bħal Lille-Amiens-Rouen-Caen-Rennes-Nantes u Paris-Caen-Brest u b'hekk l-istazzjon tal-ferrovija ta' Caen ikun iċ-ċentru tal-majjistral tagħha. <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/economie/avec-railcoop-deux-nouvelles-lignes-de-train-passeront-par-la-manche_47990212.html|titlu=Avec Railcoop, deux nouvelles lignes de train passeront par la Manche|data=19 January 2022|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025530/https://actu.fr/economie/avec-railcoop-deux-nouvelles-lignes-de-train-passeront-par-la-manche_47990212.html|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> L-istazzjon ta' Caen huwa t-tieni l-aktar traffikuż fin-Normandija, wara l-istazzjon ta' Rouen. === Trasport bl-ajru === L-Ajruport ta' Caen-Carpiquet huwa l-akbar ajruport fin-Normandija meta wieħed iqis l-għadd ta' passiġġieri u titjiriet li jservi kull sena. Il-biċċa l-kbira tat-titjiriet huma operati minn HOP! , Volotea u l -linja tal-ajru nazzjonali Franċiża Air France joperaw titjiriet lejn il-bliet Franċiżi ta’ [[Lyon]], Nizza, Toulouse, Montpellier, Marseille, Biarritz, Ajaccio, Figari, Bastia u Calvi. <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/air-france-va-proposer-5-destinations-depuis-caen-carpiquet-en-2022_48066368.html|titlu=Air France va proposer 5 destinations depuis Caen-Carpiquet en 2022|data=20 January 2022|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123024818/https://actu.fr/normandie/caen_14118/air-france-va-proposer-5-destinations-depuis-caen-carpiquet-en-2022_48066368.html|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> === Trasport bl-ilma === Caen hija servuta mill-port kbir ta' Ouistreham, li jinsab fil-bokka tal- Kanal ta' Caen fejn jiltaqa' mal- Kanal Ingliż . Servizz ta' kruċieri/lanċa jopera bejn Portsmouth, l-Ingilterra, u Caen/Ouistreham li jħaddem kemm lanċa standard tal-karozzi roll-on-roll-off kif ukoll lanċa veloċi supercat, b'dawn tal-aħħar jagħmlu qsim minn Marzu sa Novembru. It-terminal tal-lanċa huwa 15 kilometri (9.3 mi) minn Caen b'servizz ta' xarabank shuttle matul il-jum għal passiġġieri bil-mixi. Hemm ukoll triq għaċ-ċiklisti minn Caen sa Ouistreham. === Trasport bit-triq === Caen hija konnessa mal-bqija ta' Franza permezz ta' awtostradi lejn Pariġi ( A13 ), [[Brittany|Bretagne]] u n-Nofsinhar ta' Franza ( A84 ) u lejn Le Mans u ċ-ċentru ta' Franza ( A88 – A28 ). L-A13 u l-A88 huma toroq bi ħlas filwaqt li l-A84 hija awtostrada mingħajr ħlas. Il-belt hija mdawra bit -triq ċirkolari N814 (Boulevard Périphérique) li tlestiet fl-aħħar tas-snin disgħin. L -N13 tgħaqqad Caen ma' Cherbourg u ma' Pariġi. Taqsima tal-eks N13 (Caen-Paris) issa hija D613 (f'Calvados) wara n-numerazzjoni mill-ġdid tat-toroq. Il-Boulevard Périphérique jinkludi vjadott imsejjaħ il- [[:fr:Viaduc de Calix|Viaduc de Calix]] li jgħaddi minn fuq il-kanal u x-xmara Orne . Il-kanal jgħaqqad il-belt mal-baħar biex jippermetti li l-vapuri tal-merkanzija u l-laneċ jidħlu fil- port ta' Caen . Fost il-laneċ li daħlu fil-port hemm il- ''Quiberon'' u d- ''Duc de Normandie'' . == Edukazzjoni == * L- Università ta’ Caen għandha madwar 34,000 student f’ħames kampusijiet differenti u Caen hija kklassifikata bħala t-18-il l-akbar belt studenteska ta’ Franza. L-Università għandha reputazzjoni tajba peress li tinsab fis-16-il post fi Franza. <ref>{{Ċita web|url=https://paris-jetequitte.com/etudier-caen/|titlu=Etudier à Caen|awtur=Aurelie|data=2022-03-28|sit=Paris, je te quitte|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2022-06-16|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220627062027/https://paris-jetequitte.com/etudier-caen/|arkivju-data=27 June 2022}}</ref> * L-Università hija maqsuma fi 11-il kulleġġ, imsejħa ''UFR'' ( ''Unité fondamentale de Recherche'' ), sitt istituti, Skola tal-Inġinerija waħda, żewġ IUP u ħames kampusijiet lokali. L-Università hija waħda mill-eqdem fi Franza, wara li twaqqfet minn John ta' Lancaster, Duka ta' Bedford, u Henry VI tal-Ingilterra, fl-1432. * Caen għandha wkoll skola tal-arti [[:fr:École supérieure d'arts et médias de Caen - Cherbourg|L'ésam Caen/Cherbourg]] u ''grandes écoles'' bħall- École nationale supérieure d'ingénieurs de Caen u l-École supérieure d'ingénieurs des travaux de la construction de Caen. * Kampus tal-iskola tan-negozju, l- École de management de Normandie, jinsab ukoll fil-belt. == Ekonomija == Il- kooperattiva [[Agrikultura|agrikola]] u tal-ipproċessar tal-ikel Agrial għandha l-uffiċċju prinċipali tagħha f'Caen. Il-grupp Agrial jipproċessa l-ħaxix, it-tuffieħ tas-sidru, il-ħalib, it-tjur u l-laħam bl-għajnuna tat-12,000 impjegat tiegħu u l-imsieħba kollha tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=http://www.agrial.com/wp-content/uploads/2015/04/RA_Agrial_2014_vgb.pdf|titlu=Annual Report 2014|pubblikatur=Agrial Group|data-aċċess=29 June 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160305174644/http://www.agrial.com/wp-content/uploads/2015/04/RA_Agrial_2014_vgb.pdf|arkivju-data=5 March 2016}}</ref> == Nies notevoli == * Robert, l-1 Konti ta' Gloucester (madwar 1090–1147), iben illeġittimu ta' Enriku I tal-Ingilterra . * Robert Constantin (madwar 1530 – 1605), tabib, bibliografu, lessikografu u umanista. * Samuel Bochart (1599–1667 f'Caen), studjuż tal-Bibbja Protestanti, għallem lil Pierre Daniel Huet . * San Ġwann Eudes (1601–1680), qassis Kattoliku, prekursur tad- devozzjoni lejn il- Qalb Imqaddsa . <ref>{{Ċita web|url=https://catholicsaints.info/saint-john-eudes/|titlu=CatholicSaints.Info » Blog Archive » Saint John Eudes|data-aċċess=14 June 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220804210726/https://catholicsaints.info/saint-john-eudes/|arkivju-data=4 August 2022}}</ref> * Tanneguy Le Fèvre (1615–1672), studjuż klassiku. * Pierre Daniel Huet (1630–1721), bniedem tal-knisja u studjuż. * Gervais de La Rue (1751–1835), storiku, re. Lingwa Normanna u letteratura Anglo-Normanna * Louis Gustave le Doulcet, komte de Pontécoulant (1764–1853), politiku. * Charlotte Corday (1768–1793), giljottinata għall-assassinju ta' Jean-Paul Marat * Charles Mathieu Isidore Decaen (1769–1832), ġenerali Franċiż. * Eugène Poubelle (1831–1907), avukat u diplomatiku, introduċa kontenituri tal-iskart f'Pariġi * Charles-Hippolyte Pouthas (1886–1974), storiku tal-istorja politika u reliġjuża * Marie-Pierre Kœnig (1898–1970), Maréchal de France, ikkmanda l- Franċiżi Ħielsa fil - Battalja ta' Bir Hakeim * Claude Hettier de Boislambert (1906-1986), Mexxej tar-Reżistenza, gvernatur, politiku, diplomatiku * Ovida Delect (1926–1996), poeta, Komunista, politikanta, membru tar-reżistenza Franċiża fit-Tieni Gwerra Dinjija u mara trans . * Sonia de La Provôté (imwielda fl-1968), membru tas -Senat Franċiż * Fabrice Le Vigoureux (imwieled fl-1969), membru tal -Assemblea Nazzjonali * Jean Bertaut (1552–1611), poeta ta’ versi ħfief biex jiċċelebra l-inċidenti tal-ħajja tal-qorti. * François de Malherbe (1555 f'Le Locheur – 1628), poeta, kritiku u traduttur. * François le Métel de Boisrobert (1592–1662), poeta, drammaturgu u courtier. * Jean François Sarrazin (madwar l-1611 f'Hermanville – 1654), kittieb Franċiż. * René Auguste Constantin de Renneville (1650–1723), kittieb. * Jean-Baptiste Belin (1653–1715), pittur li speċjalizza fil-fjuri. * François Henri Turpin (1709–1799), raġel tal-letteratura. * J. Hector St. John de Crèvecœur (1735–1813), kittieb Franċiż-Amerikan * Jean-Jacques Boisard (1744–1833), kittieb li speċjalizza fil-fabli * Jean-François Boisard (1762–1820), pittur u poeta. * Daniel Auber (1782–1871), kompożitur u direttur tal- Konservatorju ta' Pariġi . * Étienne Mélingue (1807–1875), attur, skultur u pittur. * Jules Danbé (1840–1905), vjolinista, kompożitur u konduttur, prinċipalment tal-opra. * Gabriel Dupont (1878–1914), kompożitur ta' opri u mużika da camera. * Roger Grenier (1919–2017), kittieb, ġurnalist u animatur tar-radju. * Alain Duhamel (imwieled fl-1940), ġurnalist u kummentatur politiku. * Jean-Loup Rivière (1948–2018), kittieb tad-drammi u kritiku tad-drama. * Laure Adler (imwielda fl-1950), ġurnalista, kittieba, pubblikatriċi u produttriċi tar-radju/TV. * Christophe Desjardins (imwieled fl-1962), plejer tal-vjola u speċjalista fil-mużika kontemporanja. * Olivier Baroux (imwieled fl-1964), attur, kummidjant, kittieb u direttur * Gilles Peterson (imwieled fl-1964), DJ, kollezzjonist ta' rekords, sid ta' label tad-diski; jgħix [[Londra|f'Londra]] * Léa Drucker (imwielda fl-1972), attriċi Franċiża * Laurent Lefrançois (imwieled fl-1974), kompożitur kontemporanju Franċiż * Orelsan (imwieled fl-1982), rapper, kittieb tal-kanzunetti, produttur tad-diski, attur u direttur tal-films * Seb Toussaint (imwieled fl-1988), artist tat-triq u pittur * Pierre Varignon (1654–1722), matematiku ; huwa vvinta l- manometru tat -tubu f'forma ta' U. * Estienne Roger (ċ. 1664–1722), stampatur, bejjiegħ tal-kotba u pubblikatur ta' spartiti mużikali * Paul Jacques Malouin (1701–1778), tabib u kimiku * Guillaume-François Rouelle (1703 f'Mathieu – 1770), kimiku u spiżjar * Louis Lépecq de La Clôture (1736–1804), kirurgu u epidemjologu * Pierre-Simon Girard (1765–1836), matematiku u inġinier, ħadem fuq il-mekkanika tal-fluwidi. * Hippolyte-Victor Collet-Descotils (1773–1815), kimiku; skopra l-iridju fl-1803. * Jacques Amand Eudes-Deslongchamps (1794–1867), naturalista u paleontologu * Eugène Eudes-Deslongchamps (1830–1889), paleontologu u naturalista * Jules Lair (1836–1907), negozjant, paleografu, storiku u antikwarju * André-Louis Danjon (1890–1967), [[astronomu]], kejjel id- dawl tad-dinja fuq il-qamar. * René Herse (1908–1976), bennej ta' roti tat-touring, ''randonneur'' u tat-tlielaq ta' kwalità għolja * Jean-Pierre Lehman (1914–1981), paleontologu li studja l-anatomija u l-evoluzzjoni tal-ħut fossili * Jean-Yves Marin (imwieled fl-1955), arkeologu, medjevali u kuratur ewlieni tal-wirt Franċiż * Pierre Denis (imwieled fl-1964), negozjant, CEO ta' Jimmy Choo Ltd, 2012–2020 * René Menzies (madwar l-1889 – madwar l-1971), detentur tar-rekord taċ-ċikliżmu fuq distanzi twal * Jean-Pierre Jaussaud (1937–2021), sewwieq tat-tlielaq, rebaħ l- 24 Siegħa ta' Le Mans fl-1978 u l-1980. * Jean-François Ballester (1965–2018), skater artistiku, rebbieħ tal-midalja tad-deheb fl- Olimpjadi tax-Xitwa tal-2018 * Corinne Lagache (imwielda fl-1975), eks gowler tal-futbol b'27 logħba mat-tim tan-nisa ta' Franza * Bruno Grougi (imwieled fl-1983), eks plejer tal-futbol b'451 logħba ma' klabb u 3 għal Martinique * Jérémy Sorbon (imwieled fl-1983), eks plejer tal-futbol b'518-il logħba mal-klabb * Joël Thomas (imwieled fl-1987), eks plejer tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/joel-thomas-signe-au-dinamo-bucarest_2428062.html|titlu=Joël Thomas signe au Dinamo Bucarest|data=6 June 2013|sit=actu.fr}}</ref> * Benoît Costil (imwieled fl-1987), plejer tal-futbol b'aktar minn 480 logħba ma' klabb u waħda ma' [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]] * Youssef El-Arabi (imwieled fl-1987), plejer tal-futbol b'aktar minn 546 logħba ma' klabbs oħra u 46 mal -Marokk u aktar minn 303 gowls * Bruno Massot (imwieled fl-1989), skater ta' parijiet, rebbieħ tal-midalja tad-deheb fl- Olimpjadi tax-Xitwa tal-2018 * Clévid Dikamona (imwieled fl-1990), plejer tal-futbol li lagħab 4 darbiet mat-tim nazzjonali tal-Kongo <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/football-clevid-dikamona-originaire-de-caen-raconte-son-experience-de-vie-extraordinaire_40963153.html|titlu=Football. Clévid Dikamona, originaire de Caen, raconte son "expérience de vie extraordinaire"|data=14 April 2021|sit=actu.fr}}</ref> * Jason Bahamboula (imwieled fl-2001) - plejer tal-futbol li jilgħab ukoll għall -Kongo . <ref>{{Ċita web|url=https://northerntribune.ca/halifax-wanderers-jason-bahamboula-sign-2025/|titlu=Wanderers Sign Congolese International Jason Bahamboula|isem=John|awtur=Jacques|data=29 January 2025}}</ref> * Kaïlé Auvray (imwieled fl-2004), futboler <ref>{{Ċita web|url=https://www.mlssoccer.com/players/kaile-auvray/|titlu=Kaïlé Auvray|sit=[[Major League Soccer]]|data-aċċess=January 1, 2025}}</ref> == L-isport == Mill-1947 sal-2006, Caen kienet stadju tat- Tour de France total ta’ 15-il darba. <ref>{{Ċita web|url=http://ledicodutour.perso.sfr.fr/villes_etapes/villes_c/caen.htm|titlu=Caen in the Tour de France|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160713104422/http://ledicodutour.perso.sfr.fr/villes_etapes/villes_c/caen.htm|arkivju-data=13 July 2016}}</ref> Barra minn hekk, Caen kienet waħda mill-ospitanti tal- EuroBasket tal-1983 . L-akbar tim tal-futbol fil-belt huwa SM Caen, li mill-2024 huwa proprjetà tal-plejer tal-futbol superstar [[Kylian Mbappé]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c03ldg22yndo|titlu=Kylian Mbappe: Real Madrid striker's company buys stake in Caen|isem=Nick|awtur=Mashiter|data=31 July 2024|sit=BBC Sport}}</ref> Hemm tliet klabbs tal-futbol iżgħar fiż-żona, AG Caen, MOS Caen u ASPTT Caen . <ref>{{Ċita web|url=https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/caen-il-n-y-pas-que-la-coupe-de-france-dans-la-vie-de-l-asptt-6559011|titlu=Caen. Il n'y a pas que la Coupe de France dans la vie de l'ASPTT|isem=|awtur=|data=11 October 2019|sit=Ouest-France|lingwa=fr|data-aċċess=16 September 2026}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://epreuves.fff.fr/competition/club/509857-avant-garde-caen-football/information|titlu=Avant-Garde Caen Football|pubblikatur=[[Fédération Française de Football]]|data-aċċess=19 September 2026}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.ostadium.com/stadium/7784/stade-joseph-deterville-1|titlu=Stade Joseph Deterville 1 • OStadium.com|sit=OStadium.com}}</ref> Id -Drakkars de Caen jilagħbu hockey fuq is-silġ fid- Diviżjoni 1 tal-FFHG . Fl-2014, Caen kienet il-post tal- Logħob Ekwestri Dinji tal-FEI tal-2014 . Caen għandha korsa tat-tiġrijiet imsejħa l- [[Hippodrome de la Prairie]] ; din ilha tintuża mill-1837. <ref>{{Ċita web|url=https://www.letrot.com/hippodromes/caen/1400|titlu=Hippodrome de la Prairie &#124; LETROT|sit=www.letrot.com}}</ref> Il-korsa hija mfassla speċifikament għat -tlielaq tal-arness . <ref>{{Ċita web|url=https://www.caenlamer-tourisme.fr/loisirs/hippodrome-de-caen/|titlu=Hippodrome de Caen à CAEN|data=1 January 2024|sit=Caen la mer Tourisme}}</ref> == Simboli == === Araldika === <gallery> File:Blason_ville_fr_Caen_ancien.svg|{{center|Arms in effect under [[Ancien Régime]].}} File:Blason_Caen_1809.svg|{{center|Arms requested from [[Napoleon]] in 1809 which were refused.<ref>Cabinet du maire de Caen</ref>}} File:Blason_ville_fr_Caen_(Calvados)_Empire_(Orn_ext).svg|{{center|Arms in effect under the [[First French Empire]].}} File:Blason_ville_fr_Caen_(Calvados)_(Orn_ext).svg|{{center|Arms in effect today, reverting to the original arms of the 13th century.}} </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Sorsi CS1 bil-Franċiż (fr)]] [[Kategorija:Artikoli b'koordinati minn Wikidata]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] pa8lxwdyadawwj2pmtr7kpi4hcx3i33 333934 333933 2026-11-11T18:45:30Z JovalQC 21720 Infobox city create 333934 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Caen''' ( /kɒ̃ / jew / kɒn / ;{{IPA|fr|kɑ̃|lang|fr-Caen.ogg}} Norman ) hija belt u komunali 15 kilometri (9.3 mi) lejn l-intern mill-kosta tal-majjistral ta' Franza. Hija l- prefettura tad- dipartiment ta' Calvados . Il-belt proprja għandha 105,512 abitant ( as of 2018 ), filwaqt li ż-żona urbana funzjonali tagħha għandha 470,000, u dan jagħmel lil Caen it-tieni l-akbar żona urbana fin- Normandija u d-19-il l-akbar fi Franza. <ref>{{Ċita web|url=https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&view=map13|titlu=France par aire d'attraction des villes - Population municipale 2019 >> Tableau|awtur=INSEE|awtur-ħolqa=INSEE|data-aċċess=20 June 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180129004346/https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&view=map13|arkivju-data=29 January 2018}}</ref> Hija wkoll it-tielet l-akbar komunali fin-Normandija kollha wara [[Le Havre]] u Rouen . <ref>{{Ċita aħbar|titlu=La Normandie compte 3 339 131 habitants|url=http://www.paris-normandie.fr/actualites/societe/la-normandie-compte-3-339-131-habitants-KI11808460|url-status=live|lingwa=fr-FR|pubblikatur=paris-normandie.fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180323092243/http://www.paris-normandie.fr/actualites/societe/la-normandie-compte-3-339-131-habitants-KI11808460|arkivju-data=23 March 2018|data-aċċess=22 March 2018}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|titlu=Grande Normandie : combien d'habitants dans votre commune ?|url=https://actu.fr/societe/grande-normandie-combien-dhabitants-dans-votre-commune_469212.html|url-status=live|lingwa=fr-FR|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180908054258/https://actu.fr/societe/grande-normandie-combien-dhabitants-dans-votre-commune_469212.html|arkivju-data=8 September 2018|data-aċċess=22 March 2018}}</ref> Caen tinsab 200 km fil-majjistral ta’ Pariġi, u hija konnessa man-Nofsinhar tal-Ingilterra permezz tar-rotta tal-laneċ minn Caen (Ouistreham) għal Portsmouth, li taqsam il-Kanal Ingliż. Peress li tinsab ftit kilometri 'l bogħod mill-kosta, mill-bajjiet tal-iżbark, mir-resorts bieżla ta’ Deauville u Cabourg, kif ukoll mill-hekk imsejħa "Svizzera Normanna" (Suisse Normande) u r-reġjun ta’ Pays d'Auge, Caen spiss titqies bħala l-arketip tan-Normandija. Caen hija magħrufa għall-bini storiku tagħha mibni matul ir-renju ta' William il-Konkwistatur, li kien midfun hemmhekk, u għall- Battalja ta' Caen, ġlied qawwi li seħħ ġewwa u madwar Caen matul il- Battalja tan-Normandija fl-1944, li qered ħafna mill-belt. Il-belt issa ppreservat il-memorja billi bniet monument u mużew iddedikati għall-paċi, il- Mémorial de Caen . == Isem == L-ewwel referenzi għall-isem ta’ Caen jinstabu f’atti differenti tad-duki tan -Normandija : ''Cadon'' 1021/1025, ''Cadumus'' 1025, ''Cathim'' 1026/1027. Is-sena 1070 tal-manuskritt Parker <ref>{{Ċita web|url=http://asc.jebbo.co.uk/a/a-L.html|titlu=Manuscript A: The Parker Chronicle|data=15 August 2007|pubblikatur=Asc.jebbo.co.uk|data-aċċess=7 July 2009|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110726221228/http://asc.jebbo.co.uk/a/a-L.html|arkivju-data=26 July 2011}}</ref> tal- ''Anglo-Saxon Chronicle'' tirreferi għal Caen bħala ''Kadum'', u s-sena 1086 tal-manuskritt Laud tagħti l-isem bħala ''Caşum'' . Minkejja n-nuqqas ta’ sorsi dwar l-oriġini tal-insedjamenti, l-isem Caen jidher li huwa ta’ oriġini Gallika, mill-kliem ''catu-'', li jirreferi għal attivitajiet militari u ''magos'', għalqa, u għalhekk ifisser "għalqa tal-manuvri" jew "għalqa tal-battalja". Fil <nowiki><i id="mwfQ">-Brut</i></nowiki> ta' Layamon, il-poeta jafferma li r-Re Artù semma l-belt b'tifkira ta' Sir Kay, għalkemm l- istoriċità tar-Re Artù hija ddubitata ħafna. == Storja == === Storja bikrija === Caen kienet magħrufa fi żmien ir-Rumani bħala 'Catumagos', mill-għeruq Galliċi ''magos'' li tfisser 'għalqa' u ''catu'' li tfisser 'ġlied'. Baqa' insedjament minuri matul il-perjodu Ruman. Fid-912 Caen saret il-kapitali tal-punent tad- Dukat tan-Normandija {{Sfn|Haydn|1910}} u minħabba l-patroċinju tad- Duki tan-Normandija rat żvilupp kbir li beda matul is-seklu 10. Madwar l-1060, William il-Konkwistatur beda l-bini taċ- Château de Caen, li sar iċ-ċentru tal-qorti dukali. Id-Dukessa Matilda ta' Flanders waqqfet ukoll l-Abbazija Benedittina ta' Sainte-Trinité, Caen madwar l-istess żmien, u eventwalment ndifnet fl-abbazija. Caen ħadet post Bayeux bħala l-belt kapitali tan -Normandija t'Isfel, u kkomplementat it-tieni kapitali dukali ta' [[Rouen]] . Caen waqgħet f'idejn [[Filippu II ta' Franza]] fil-21 ta' Mejju 1204, u ġiet inkorporata flimkien mal-bqija tan-Normandija fir-Renju ta' Franza. === Gwerra ta' Mitt Sena === Fl-1346, ir-Re Edward III tal-Ingilterra mexxa l-armata tiegħu kontra l-belt, bit-tama li jisraqha. Kien mistenni li assedju ta' forsi diversi ġimgħat ikun meħtieġ, iżda l-armata ħadet il-belt f'inqas minn ġurnata, fis-26 ta' Lulju 1346, attakkatha u sakkjatha, qatlet 3,000 miċ-ċittadini tagħha, u ħarqet ħafna mill-kwartier tal-merkanti fuq l-Île St-Jean. Il-kastell ta’ Caen biss irnexxielu jirreżisti, minkejja t-tentattivi biex jiġi assedjat. Ftit jiem wara, l-Ingliżi telqu, immarċjaw lejn il-lvant u komplew għar-rebħa tagħhom fil- Battalja ta' Crécy . Aktar tard inħatfet wara assedju minn Enriku V fl-1417 u ġiet trattata ħażin talli kienet l-ewwel belt li rreżistiet l-invażjoni tiegħu. Fl-1450, lejn tmiem il-gwerra, il-forzi Franċiżi ħadu lura lil Caen . === It-Tieni Gwerra Dinjija === [[Stampa:Canadian bulldozer in Caen.jpg|xellug|daqsminuri|Bulldozer tal-Armata Kanadiża f’Caen, fl-1944. Warajh jidhru t-torrijiet tal-Abbaye aux Hommes.]] Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Caen inqabdet mill-forzi Ġermaniżi waqt il- Battalja ta' Franza fl-1940 u tqiegħdet taħt okkupazzjoni militari . Fl-1944, il-forzi [[Alleati tat-Tieni Gwerra Dinjija|Alleati]] nedew l-Operazzjoni Overlord, invadew Franza okkupata mill-Ġermaniżi u avvanzaw malajr minn ġo n-Normandija . Mis-6 ta' Ġunju sas-6 ta' Awwissu 1944, it -Tieni Armata Brittanika ġġieldet il- battalja ta' Caen biex tneħħi l-forzi Ġermaniżi mill-belt. Matul il-battalja, ir-rejds tal-ibbumbardjar tal-Alleati għamlu ħsara kbira lill-belt u kkawżaw bosta vittmi ċivili Franċiżi. Wara l-battalja, ftit li xejn kien fadal minn Caen ta’ qabel il-gwerra, u l-isforzi ta’ rikostruzzjoni fil-belt komplew sal-1962. <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Badsey|isem=Stephen|sena=1990|titlu=Normandy 1944 Allied Landings and Breakout|post=London|pubblikatur=Osprey|isbn=978-0-85045-921-0}}</ref> <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Badsey|isem=S.|sena=2006|kapitlu=Chapter 4: Culture, Controversy, Caen and Cherbourg: The First Week of the Battle|titlu=The Normandy Campaign 1944: Sixty Years On|url=https://archive.org/details/normandycampaign00buck_143|url-aċċess=limited|post=London|pubblikatur=Routledge|paġni=[https://archive.org/details/normandycampaign00buck_143/page/n60 48]–63|isbn=978-1-134-20304-8}}</ref> === Wara l-gwerra === Ix-xogħol ta’ wara l-gwerra inkluda r-rikostruzzjoni ta’ distretti sħaħ tal-belt u l-kampus tal-università. Dan ħa 14-il sena (1948–1962) u wassal għall-urbanizzazzjoni attwali ta' Caen. Wara li tilfet ħafna mill-kwartieri storiċi tagħha u l-kampus universitarju tagħha fil-gwerra, Caen m'għandhiex l-atmosfera ta' belt Normanna tradizzjonali bħal Honfleur, [[Rouen]], Cabourg, Deauville jew Bayeux .{{Bżonn refererenza|date=December 2024}} L-Unità tal-Films u r-Ritratti tal-Armata Kanadiża ffilmjat l-offensiva ta' Jum D u l-ħarba ta' Orne diversi ġimgħat wara. Reġa' lura diversi xhur wara biex jiddokumenta l-isforzi ta' rkupru tal-belt. Il-film li rriżulta, ''You Can't Kill a City'', huwa ppreservat fl- Arkivji Nazzjonali tal-Kanada . == Ġeografija == Caen tinsab f'żona b'umdità għolja. Ix-xmara Orne tgħaddi mill-belt, kif ukoll xmajjar żgħar magħrufa bħala ''les Odons'', li ħafna minnhom ġew midfuna taħt il-belt biex titjieb l-iġjene urbana. Caen għandha żona kbira ta' għargħar, imsejħa "La prairie", li tinsab madwar l-ippodromu, mhux 'il bogħod mix-xmara Orne, li regolarment tkun mgħarrqa. <ref>{{Ċita aħbar|titlu=EN IMAGES. Caen : inondations autour de la Prairie|url=https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/en-images-caen-les-photos-de-la-prairie-inondee-5444265|url-status=live|pubblikazzjoni=Ouest-France.fr|lingwa=fr-FR|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210820061100/https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/en-images-caen-les-photos-de-la-prairie-inondee-5444265|arkivju-data=20 August 2021|data-aċċess=23 March 2018}}</ref> Caen tinsab 10 km 'il bogħod mill-Kanal Ingliż. Matul ir-renju ta' Napuljun III, inbena kanal (il-Canal de Caen à la Mer) parallel max-xmara Orne, bil-għan li jgħaqqad il-belt mal-baħar f'kull ħin. Il-kanal jasal sal-Kanal Ingliż f'Ouistreham. Sistema ta' sliewi (lock) iżżomm il-marea 'l barra mill-kanal u tippermetti lil vapuri kbar jinnavigaw tul il-kanal sa ma jaslu fil-portijiet tal-ilma ħelu ta' Caen. == Klima == Saru diversi studji biex jikkaratterizzaw it-tipi klimatiċi li għalihom huwa espost it-territorju nazzjonali. Iż-żonazzjoni li tirriżulta tvarja skont il-metodi użati, in-natura u n-numru ta' parametri kkunsidrati, il-kopertura territorjali tad-dejta, u l-perjodu ta' referenza. Fl-2010, il-klima tal-muniċipalità ġiet ikklassifikata bħala klima oċeanika mibdula, skont studju miċ-Ċentru Nazzjonali Franċiż għar-Riċerka Xjentifika (CNRS) ibbażat fuq metodu li jikkombina dejta klimatika u fatturi ambjentali (topografija, użu tal-art, eċċ.) u dejta li tkopri l-perjodu 1971-2000. Fl-2020, il-klima predominanti ġiet ikklassifikata bħala Cfb, skont il-klassifikazzjoni Köppen-Geiger, għall-perjodu 1988-2017, jiġifieri klima moderata b'sjuf friski u mingħajr staġun xott. Barra minn hekk, fl-2020, Météo-France ppubblikat tipoloġija klimatika ġdida għal [[Franza]] metropolitana, fejn il-muniċipalità hija esposta għal klima oċeanika u tinsab fir-reġjun klimatiku tan-[[Normandija]] (Cotentin, Orne), ikkaratterizzata minn xita relattivament għolja (850 mm/sena) u sjuf friski (15.5°C) u bir-riħ. Tinsab ukoll fiż-żona H1a skont ir-regolamenti ambjentali tal-2020 għal kostruzzjoni ġdida<ref>{{Ċita web|url=https://www.lachainemeteo.com/meteo-france/ville-4761/previsions-meteo-caen-aujourdhui|titlu=Meteo Caen (14000) - Calvados : Prévisions Meteo GRATUITE à 15 jours|data=2026-11-11|sit=La Chaîne Météo|lingwa=fr|data-aċċess=2026-11-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://meteofrance.com/previsions-meteo-france/caen/14000|titlu=METEO CAEN par Météo-France - Prévisions Météo gratuites pour aujourd’hui, demain et à 15 jours.|sit=meteofrance.com|data-aċċess=2026-11-11}}</ref>. Għall-perjodu 1971-2000, it-temperatura medja annwali kienet ta' 10.8°C. Ix-xita medja annwali kienet ta' 689 mm, bi 11.3 jum ta' preċipitazzjoni f'Jannar u 7.4 ijiem f'Lulju. Għall-perjodu 1991-2020, it-temperatura medja annwali osservata fl-eqreb stazzjon tat-temp Météo-France, li jinsab fil-komun ta' Carpiquet 5 km 'il bogħod f'linja dritta, hija ta' 11.5 °C, il-medda tat-temperatura annwali hija ta' 12.7 °C, u x-xita medja annwali hija ta' 740.3 mm. L-ogħla temperatura rreġistrata f'dan l-istazzjon hija ta' 40.8 °C, li ntlaħqet fit-23 ta' Ġunju 2026; it-temperatura minima hija ta' -19.6 °C, li ntlaħqet fit-8 ta' Jannar 1985. == Punti ta' interess ewlenin == === Kastell === Il-kastell, iċ- Château de Caen, mibni c. 1060 minn William il-Konkwistatur, li b'suċċess ikkonkwista l-Ingilterra fl-1066, hija waħda mill-akbar fortizzi medjevali tal-Ewropa tal-Punent. Baqgħet karatteristika essenzjali tal-istrateġija u l-politika Normanna . Fil-Milied tal-1182, ċelebrazzjoni tal-qorti rjali għall-Milied fl- [[wiktionary:Special:Search/aula|awla]] tal-Kastell ta' Caen laqqgħet flimkien lil Enriku II u wliedu, Rikardu Qalb ta' Lion u Ġwanni Bla Land, u rċevew aktar minn elf kavallier. Il-Kastell ta' Caen, flimkien man-Normandija kollha, ingħata lill-Kuruna Franċiża fl-1204. Il-kastell ra diversi impenji matul il- Gwerra tal-Mitt Sena (1346, 1417, 1450 ) u kien qed jintuża bħala kwartieri sa tard fit-Tieni Gwerra Dinjija. Toqob tal-balal huma viżibbli fuq il-ħitan tal-kastell fejn membri tar- Reżistenza Franċiża ġew sparati matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Illum, il-kastell iservi bħala mużew li fih il- ''Musée des Beaux-Arts de Caen'' (Mużew tal-Arti ta' Caen) u ''l-Musée de Normandie'' (Mużew tan-Normandija) flimkien ma' ħafna wirjiet perjodiċi dwar l-arti u l-istorja. (Ara{{Ċita web|url=http://www.ville-caen.fr/mdn/RedecouvChateau/chronoGB.htm|titlu=Timeline of Caen Castle|data-aċċess=28 August 2004|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060213224638/http://www.ville-caen.fr/mdn/RedecouvChateau/chronoGB.htm|arkivju-data=13 February 2006}} ) === Abbaziji === Bi ndiema talli żżewweġ lil kuġina tiegħu Mathilda ta' Flanders, William ordna li jinbnew żewġ abbaziji bl-inkoraġġiment tal- [[Papa]] : * Église St.-Étienne, qabel l- ''Abbaye aux Hommes'' (Abbey tal-Irġiel). Tlesta fl-1063 u huwa ddedikat lil San Stiefnu . L -Hôtel de Ville (il-Muniċipju) attwali ta’ Caen huwa mibni fuq it- Transett tan-Nofsinhar tal-bini. <ref>{{Ċita web|url=http://www.crdp.ac-caen.fr/visite-au-musee/museedenormandie/images/Classique/fontette.pdf|titlu=Autour de la Place Fonette: De l'Abbaye-Aux-Hommes à la place Saint-Sauveur|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20061123071639/http://www.crdp.ac-caen.fr/visite-au-musee/museedenormandie/images/Classique/fontette.pdf|arkivju-data=23 November 2006}}</ref> * <nowiki><i id="mwATQ">Knisja ta' Ste.</i></nowiki> <nowiki><i id="mwATQ">-Trinità</i></nowiki> , li qabel kienet magħrufa bħala l- ''Abbaye aux Dames'' (l-Abbazija tan-Nisa). Tlesta fl-1060 u huwa ddedikat lit- [[It-Trinità Mqaddsa|Trinità Qaddisa]] . Is-sede attwali tal-kunsill reġjonali ( ''conseil régional'' ) ta' Basse-Normandie tinsab fil-qrib. === Oħrajn === * Jardin botanique de Caen, ġnien botaniku storiku * Knisja ta' San Pietru * Knisja ta' Saint-Étienne-le-Vieux * Knisja ta' San Ġwann ta' Caen * <nowiki><i id="mwAUc">Il-Mémorial pour la Paix</i></nowiki> ("Memorial għall-Paċi") inbena fl-1988, mużew li jirrakkonta l-avvenimenti li wasslu għal u wara Jum l-Inżul f'Maravella . Hija preżentazzjoni emozzjonali li tistieden meditazzjoni fuq il-ħsieb ta’ Elie Wiesel : “Il-paċi mhijiex rigal mingħand Alla lill-bniedem, iżda rigal mill-bniedem lilu nnifsu”. Il-Memorial għall-Paċi jinkludi wkoll wirja tar-rebbieħa [[Premju Nobel għall-Paċi|tal-Premju Nobel għall-Paċi]] u oħra dwar ir-Riżoluzzjoni tal-Kunflitti f'kulturi differenti. * Parc Festyland, park tad-divertiment fil-punent ta' Caen fil-belt fil-qrib ta' Carpiquet . Il-park jirċievi 110,000 viżitatur kull sena. * Mondeville 2 huwa ċentru tax-xiri reġjonali li jinsab maġenb Mondeville . * Djar tal-injam Medjevali <ref>{{Ċita aħbar|titlu=Maisons à pans de bois|url=http://www.caen-tourisme.fr/fr/decouvrir-caen/patrimoine-architectural/maisons-pans-de-bois|url-status=dead|pubblikazzjoni=Office de Tourisme de Caen|lingwa=fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171020023701/http://www.caen-tourisme.fr/fr/decouvrir-caen/patrimoine-architectural/maisons-pans-de-bois|arkivju-data=20 October 2017|data-aċċess=23 March 2018}}</ref> * [[:fr:Colline aux Oiseaux|Colline aux Oiseaux]], ġnien tal-fjuri li jinsab fuq l-ex miżbla tal-belt ta’ Caen <ref>{{Ċita web|url=http://caen.fr/adresse/colline-aux-oiseaux|titlu=Colline aux Oiseaux|sit=CAEN|lingwa=fr|data-aċċess=23 March 2018|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180327213344/http://caen.fr/adresse/colline-aux-oiseaux|arkivju-data=27 March 2018}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.calvados-tourisme.com/diffusio/fr/decouvrir/parcs-et-jardins/caen/la-colline-aux-oiseaux-l-un-des-plus-grand-parc-et-jardins-de-cae_TFOPCUNOR014FS00076.php|titlu=La colline aux oiseaux, l'un des plus grand parc et jardins de Cae|sit=Site officiel du tourisme dans le Calvados|lingwa=fr|data-aċċess=23 March 2018|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180327214201/https://www.calvados-tourisme.com/diffusio/fr/decouvrir/parcs-et-jardins/caen/la-colline-aux-oiseaux-l-un-des-plus-grand-parc-et-jardins-de-cae_TFOPCUNOR014FS00076.php|arkivju-data=27 March 2018}}</ref> == Trasport == === Trasport pubbliku === [[Stampa:Tramway Caen 1008 et 1022.jpg|daqsminuri|Tramm ta' Caen]] Twisto hija n-netwerk tat-trasport urban ta' Caen, li jinkludi madwar sittin linja tal-karozzi tal-linja u 3 linji tat-tramm. <ref>{{Ċita web|url=https://www.twisto.fr/|titlu=Twisto - Les Mobilités de Caen la mer|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025703/https://www.twisto.fr/|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> In -netwerk tat-trammijiet preżenti fetaħ uffiċjalment fis-27 ta' Lulju 2019 u ħa post it -Transit Ħafif Gwidat ta' Caen ( French iżda magħruf lokalment bħala t-"tram"), netwerk ta' trolleybus iggwidat li opera mill-2002 sal-2017, li ngħalaq minħabba kwistjonijiet ta' affidabbiltà. Il-belt qabel kellha tramm li kien jopera mill-1860 sal-1937. ==== Ferrovija ==== Caen kellha wkoll diversi linji ferrovjarji ewlenin u fergħat li jgħaqqdu l-istazzjon tal-ferrovija ta' Caen ( French ) għall - partijiet kollha tan - Normandija b'linji lejn Pariġi, Vire, Flers, Cabourg, Houlgate, Deauville, Saint-Lô, Bayeux u Cherbourg . [[Stampa:Gare Caen - Caen (FR14) - 2021-11-11 - 11.jpg|xellug|daqsminuri|[[Stazzjon tal-ferrovija ta' Caen]]]] Issa l-SNCF topera s-servizzi Paris-Caen-Cherbourg, Caen-Rouen, Caen -Le Mans -Tours, Caen- [[Rennes]] u xi linji żgħar oħra, <ref>{{Ċita web|url=https://www.tendanceouest.com/actualite-337499-normandie-derniers-ajustements-pour-les-nouveaux-horaires-des-trains-en-2020|titlu=Normandie. Derniers ajustements pour les nouveaux horaires des trains en 2020|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025531/https://www.tendanceouest.com/actualite-337499-normandie-derniers-ajustements-pour-les-nouveaux-horaires-des-trains-en-2020|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> filwaqt li Railcoop dalwaqt se tiftaħ linji ġodda bħal Lille-Amiens-Rouen-Caen-Rennes-Nantes u Paris-Caen-Brest u b'hekk l-istazzjon tal-ferrovija ta' Caen ikun iċ-ċentru tal-majjistral tagħha. <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/economie/avec-railcoop-deux-nouvelles-lignes-de-train-passeront-par-la-manche_47990212.html|titlu=Avec Railcoop, deux nouvelles lignes de train passeront par la Manche|data=19 January 2022|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025530/https://actu.fr/economie/avec-railcoop-deux-nouvelles-lignes-de-train-passeront-par-la-manche_47990212.html|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> L-istazzjon ta' Caen huwa t-tieni l-aktar traffikuż fin-Normandija, wara l-istazzjon ta' Rouen. === Trasport bl-ajru === L-Ajruport ta' Caen-Carpiquet huwa l-akbar ajruport fin-Normandija meta wieħed iqis l-għadd ta' passiġġieri u titjiriet li jservi kull sena. Il-biċċa l-kbira tat-titjiriet huma operati minn HOP! , Volotea u l -linja tal-ajru nazzjonali Franċiża Air France joperaw titjiriet lejn il-bliet Franċiżi ta’ [[Lyon]], Nizza, Toulouse, Montpellier, Marseille, Biarritz, Ajaccio, Figari, Bastia u Calvi. <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/air-france-va-proposer-5-destinations-depuis-caen-carpiquet-en-2022_48066368.html|titlu=Air France va proposer 5 destinations depuis Caen-Carpiquet en 2022|data=20 January 2022|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123024818/https://actu.fr/normandie/caen_14118/air-france-va-proposer-5-destinations-depuis-caen-carpiquet-en-2022_48066368.html|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> === Trasport bl-ilma === Caen hija servuta mill-port kbir ta' Ouistreham, li jinsab fil-bokka tal- Kanal ta' Caen fejn jiltaqa' mal- Kanal Ingliż . Servizz ta' kruċieri/lanċa jopera bejn Portsmouth, l-Ingilterra, u Caen/Ouistreham li jħaddem kemm lanċa standard tal-karozzi roll-on-roll-off kif ukoll lanċa veloċi supercat, b'dawn tal-aħħar jagħmlu qsim minn Marzu sa Novembru. It-terminal tal-lanċa huwa 15 kilometri (9.3 mi) minn Caen b'servizz ta' xarabank shuttle matul il-jum għal passiġġieri bil-mixi. Hemm ukoll triq għaċ-ċiklisti minn Caen sa Ouistreham. === Trasport bit-triq === Caen hija konnessa mal-bqija ta' Franza permezz ta' awtostradi lejn Pariġi ( A13 ), [[Brittany|Bretagne]] u n-Nofsinhar ta' Franza ( A84 ) u lejn Le Mans u ċ-ċentru ta' Franza ( A88 – A28 ). L-A13 u l-A88 huma toroq bi ħlas filwaqt li l-A84 hija awtostrada mingħajr ħlas. Il-belt hija mdawra bit -triq ċirkolari N814 (Boulevard Périphérique) li tlestiet fl-aħħar tas-snin disgħin. L -N13 tgħaqqad Caen ma' Cherbourg u ma' Pariġi. Taqsima tal-eks N13 (Caen-Paris) issa hija D613 (f'Calvados) wara n-numerazzjoni mill-ġdid tat-toroq. Il-Boulevard Périphérique jinkludi vjadott imsejjaħ il- [[:fr:Viaduc de Calix|Viaduc de Calix]] li jgħaddi minn fuq il-kanal u x-xmara Orne . Il-kanal jgħaqqad il-belt mal-baħar biex jippermetti li l-vapuri tal-merkanzija u l-laneċ jidħlu fil- port ta' Caen . Fost il-laneċ li daħlu fil-port hemm il- ''Quiberon'' u d- ''Duc de Normandie'' . == Edukazzjoni == * L- Università ta’ Caen għandha madwar 34,000 student f’ħames kampusijiet differenti u Caen hija kklassifikata bħala t-18-il l-akbar belt studenteska ta’ Franza. L-Università għandha reputazzjoni tajba peress li tinsab fis-16-il post fi Franza. <ref>{{Ċita web|url=https://paris-jetequitte.com/etudier-caen/|titlu=Etudier à Caen|awtur=Aurelie|data=2022-03-28|sit=Paris, je te quitte|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2022-06-16|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220627062027/https://paris-jetequitte.com/etudier-caen/|arkivju-data=27 June 2022}}</ref> * L-Università hija maqsuma fi 11-il kulleġġ, imsejħa ''UFR'' ( ''Unité fondamentale de Recherche'' ), sitt istituti, Skola tal-Inġinerija waħda, żewġ IUP u ħames kampusijiet lokali. L-Università hija waħda mill-eqdem fi Franza, wara li twaqqfet minn John ta' Lancaster, Duka ta' Bedford, u Henry VI tal-Ingilterra, fl-1432. * Caen għandha wkoll skola tal-arti [[:fr:École supérieure d'arts et médias de Caen - Cherbourg|L'ésam Caen/Cherbourg]] u ''grandes écoles'' bħall- École nationale supérieure d'ingénieurs de Caen u l-École supérieure d'ingénieurs des travaux de la construction de Caen. * Kampus tal-iskola tan-negozju, l- École de management de Normandie, jinsab ukoll fil-belt. == Ekonomija == Il- kooperattiva [[Agrikultura|agrikola]] u tal-ipproċessar tal-ikel Agrial għandha l-uffiċċju prinċipali tagħha f'Caen. Il-grupp Agrial jipproċessa l-ħaxix, it-tuffieħ tas-sidru, il-ħalib, it-tjur u l-laħam bl-għajnuna tat-12,000 impjegat tiegħu u l-imsieħba kollha tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=http://www.agrial.com/wp-content/uploads/2015/04/RA_Agrial_2014_vgb.pdf|titlu=Annual Report 2014|pubblikatur=Agrial Group|data-aċċess=29 June 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160305174644/http://www.agrial.com/wp-content/uploads/2015/04/RA_Agrial_2014_vgb.pdf|arkivju-data=5 March 2016}}</ref> == Nies notevoli == * Robert, l-1 Konti ta' Gloucester (madwar 1090–1147), iben illeġittimu ta' Enriku I tal-Ingilterra . * Robert Constantin (madwar 1530 – 1605), tabib, bibliografu, lessikografu u umanista. * Samuel Bochart (1599–1667 f'Caen), studjuż tal-Bibbja Protestanti, għallem lil Pierre Daniel Huet . * San Ġwann Eudes (1601–1680), qassis Kattoliku, prekursur tad- devozzjoni lejn il- Qalb Imqaddsa . <ref>{{Ċita web|url=https://catholicsaints.info/saint-john-eudes/|titlu=CatholicSaints.Info » Blog Archive » Saint John Eudes|data-aċċess=14 June 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220804210726/https://catholicsaints.info/saint-john-eudes/|arkivju-data=4 August 2022}}</ref> * Tanneguy Le Fèvre (1615–1672), studjuż klassiku. * Pierre Daniel Huet (1630–1721), bniedem tal-knisja u studjuż. * Gervais de La Rue (1751–1835), storiku, re. Lingwa Normanna u letteratura Anglo-Normanna * Louis Gustave le Doulcet, komte de Pontécoulant (1764–1853), politiku. * Charlotte Corday (1768–1793), giljottinata għall-assassinju ta' Jean-Paul Marat * Charles Mathieu Isidore Decaen (1769–1832), ġenerali Franċiż. * Eugène Poubelle (1831–1907), avukat u diplomatiku, introduċa kontenituri tal-iskart f'Pariġi * Charles-Hippolyte Pouthas (1886–1974), storiku tal-istorja politika u reliġjuża * Marie-Pierre Kœnig (1898–1970), Maréchal de France, ikkmanda l- Franċiżi Ħielsa fil - Battalja ta' Bir Hakeim * Claude Hettier de Boislambert (1906-1986), Mexxej tar-Reżistenza, gvernatur, politiku, diplomatiku * Ovida Delect (1926–1996), poeta, Komunista, politikanta, membru tar-reżistenza Franċiża fit-Tieni Gwerra Dinjija u mara trans . * Sonia de La Provôté (imwielda fl-1968), membru tas -Senat Franċiż * Fabrice Le Vigoureux (imwieled fl-1969), membru tal -Assemblea Nazzjonali * Jean Bertaut (1552–1611), poeta ta’ versi ħfief biex jiċċelebra l-inċidenti tal-ħajja tal-qorti. * François de Malherbe (1555 f'Le Locheur – 1628), poeta, kritiku u traduttur. * François le Métel de Boisrobert (1592–1662), poeta, drammaturgu u courtier. * Jean François Sarrazin (madwar l-1611 f'Hermanville – 1654), kittieb Franċiż. * René Auguste Constantin de Renneville (1650–1723), kittieb. * Jean-Baptiste Belin (1653–1715), pittur li speċjalizza fil-fjuri. * François Henri Turpin (1709–1799), raġel tal-letteratura. * J. Hector St. John de Crèvecœur (1735–1813), kittieb Franċiż-Amerikan * Jean-Jacques Boisard (1744–1833), kittieb li speċjalizza fil-fabli * Jean-François Boisard (1762–1820), pittur u poeta. * Daniel Auber (1782–1871), kompożitur u direttur tal- Konservatorju ta' Pariġi . * Étienne Mélingue (1807–1875), attur, skultur u pittur. * Jules Danbé (1840–1905), vjolinista, kompożitur u konduttur, prinċipalment tal-opra. * Gabriel Dupont (1878–1914), kompożitur ta' opri u mużika da camera. * Roger Grenier (1919–2017), kittieb, ġurnalist u animatur tar-radju. * Alain Duhamel (imwieled fl-1940), ġurnalist u kummentatur politiku. * Jean-Loup Rivière (1948–2018), kittieb tad-drammi u kritiku tad-drama. * Laure Adler (imwielda fl-1950), ġurnalista, kittieba, pubblikatriċi u produttriċi tar-radju/TV. * Christophe Desjardins (imwieled fl-1962), plejer tal-vjola u speċjalista fil-mużika kontemporanja. * Olivier Baroux (imwieled fl-1964), attur, kummidjant, kittieb u direttur * Gilles Peterson (imwieled fl-1964), DJ, kollezzjonist ta' rekords, sid ta' label tad-diski; jgħix [[Londra|f'Londra]] * Léa Drucker (imwielda fl-1972), attriċi Franċiża * Laurent Lefrançois (imwieled fl-1974), kompożitur kontemporanju Franċiż * Orelsan (imwieled fl-1982), rapper, kittieb tal-kanzunetti, produttur tad-diski, attur u direttur tal-films * Seb Toussaint (imwieled fl-1988), artist tat-triq u pittur * Pierre Varignon (1654–1722), matematiku ; huwa vvinta l- manometru tat -tubu f'forma ta' U. * Estienne Roger (ċ. 1664–1722), stampatur, bejjiegħ tal-kotba u pubblikatur ta' spartiti mużikali * Paul Jacques Malouin (1701–1778), tabib u kimiku * Guillaume-François Rouelle (1703 f'Mathieu – 1770), kimiku u spiżjar * Louis Lépecq de La Clôture (1736–1804), kirurgu u epidemjologu * Pierre-Simon Girard (1765–1836), matematiku u inġinier, ħadem fuq il-mekkanika tal-fluwidi. * Hippolyte-Victor Collet-Descotils (1773–1815), kimiku; skopra l-iridju fl-1803. * Jacques Amand Eudes-Deslongchamps (1794–1867), naturalista u paleontologu * Eugène Eudes-Deslongchamps (1830–1889), paleontologu u naturalista * Jules Lair (1836–1907), negozjant, paleografu, storiku u antikwarju * André-Louis Danjon (1890–1967), [[astronomu]], kejjel id- dawl tad-dinja fuq il-qamar. * René Herse (1908–1976), bennej ta' roti tat-touring, ''randonneur'' u tat-tlielaq ta' kwalità għolja * Jean-Pierre Lehman (1914–1981), paleontologu li studja l-anatomija u l-evoluzzjoni tal-ħut fossili * Jean-Yves Marin (imwieled fl-1955), arkeologu, medjevali u kuratur ewlieni tal-wirt Franċiż * Pierre Denis (imwieled fl-1964), negozjant, CEO ta' Jimmy Choo Ltd, 2012–2020 * René Menzies (madwar l-1889 – madwar l-1971), detentur tar-rekord taċ-ċikliżmu fuq distanzi twal * Jean-Pierre Jaussaud (1937–2021), sewwieq tat-tlielaq, rebaħ l- 24 Siegħa ta' Le Mans fl-1978 u l-1980. * Jean-François Ballester (1965–2018), skater artistiku, rebbieħ tal-midalja tad-deheb fl- Olimpjadi tax-Xitwa tal-2018 * Corinne Lagache (imwielda fl-1975), eks gowler tal-futbol b'27 logħba mat-tim tan-nisa ta' Franza * Bruno Grougi (imwieled fl-1983), eks plejer tal-futbol b'451 logħba ma' klabb u 3 għal Martinique * Jérémy Sorbon (imwieled fl-1983), eks plejer tal-futbol b'518-il logħba mal-klabb * Joël Thomas (imwieled fl-1987), eks plejer tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/joel-thomas-signe-au-dinamo-bucarest_2428062.html|titlu=Joël Thomas signe au Dinamo Bucarest|data=6 June 2013|sit=actu.fr}}</ref> * Benoît Costil (imwieled fl-1987), plejer tal-futbol b'aktar minn 480 logħba ma' klabb u waħda ma' [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]] * Youssef El-Arabi (imwieled fl-1987), plejer tal-futbol b'aktar minn 546 logħba ma' klabbs oħra u 46 mal -Marokk u aktar minn 303 gowls * Bruno Massot (imwieled fl-1989), skater ta' parijiet, rebbieħ tal-midalja tad-deheb fl- Olimpjadi tax-Xitwa tal-2018 * Clévid Dikamona (imwieled fl-1990), plejer tal-futbol li lagħab 4 darbiet mat-tim nazzjonali tal-Kongo <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/football-clevid-dikamona-originaire-de-caen-raconte-son-experience-de-vie-extraordinaire_40963153.html|titlu=Football. Clévid Dikamona, originaire de Caen, raconte son "expérience de vie extraordinaire"|data=14 April 2021|sit=actu.fr}}</ref> * Jason Bahamboula (imwieled fl-2001) - plejer tal-futbol li jilgħab ukoll għall -Kongo . <ref>{{Ċita web|url=https://northerntribune.ca/halifax-wanderers-jason-bahamboula-sign-2025/|titlu=Wanderers Sign Congolese International Jason Bahamboula|isem=John|awtur=Jacques|data=29 January 2025}}</ref> * Kaïlé Auvray (imwieled fl-2004), futboler <ref>{{Ċita web|url=https://www.mlssoccer.com/players/kaile-auvray/|titlu=Kaïlé Auvray|sit=[[Major League Soccer]]|data-aċċess=January 1, 2025}}</ref> == L-isport == Mill-1947 sal-2006, Caen kienet stadju tat- Tour de France total ta’ 15-il darba. <ref>{{Ċita web|url=http://ledicodutour.perso.sfr.fr/villes_etapes/villes_c/caen.htm|titlu=Caen in the Tour de France|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160713104422/http://ledicodutour.perso.sfr.fr/villes_etapes/villes_c/caen.htm|arkivju-data=13 July 2016}}</ref> Barra minn hekk, Caen kienet waħda mill-ospitanti tal- EuroBasket tal-1983 . L-akbar tim tal-futbol fil-belt huwa SM Caen, li mill-2024 huwa proprjetà tal-plejer tal-futbol superstar [[Kylian Mbappé]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c03ldg22yndo|titlu=Kylian Mbappe: Real Madrid striker's company buys stake in Caen|isem=Nick|awtur=Mashiter|data=31 July 2024|sit=BBC Sport}}</ref> Hemm tliet klabbs tal-futbol iżgħar fiż-żona, AG Caen, MOS Caen u ASPTT Caen . <ref>{{Ċita web|url=https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/caen-il-n-y-pas-que-la-coupe-de-france-dans-la-vie-de-l-asptt-6559011|titlu=Caen. Il n'y a pas que la Coupe de France dans la vie de l'ASPTT|isem=|awtur=|data=11 October 2019|sit=Ouest-France|lingwa=fr|data-aċċess=16 September 2026}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://epreuves.fff.fr/competition/club/509857-avant-garde-caen-football/information|titlu=Avant-Garde Caen Football|pubblikatur=[[Fédération Française de Football]]|data-aċċess=19 September 2026}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.ostadium.com/stadium/7784/stade-joseph-deterville-1|titlu=Stade Joseph Deterville 1 • OStadium.com|sit=OStadium.com}}</ref> Id -Drakkars de Caen jilagħbu hockey fuq is-silġ fid- Diviżjoni 1 tal-FFHG . Fl-2014, Caen kienet il-post tal- Logħob Ekwestri Dinji tal-FEI tal-2014 . Caen għandha korsa tat-tiġrijiet imsejħa l- [[Hippodrome de la Prairie]] ; din ilha tintuża mill-1837. <ref>{{Ċita web|url=https://www.letrot.com/hippodromes/caen/1400|titlu=Hippodrome de la Prairie &#124; LETROT|sit=www.letrot.com}}</ref> Il-korsa hija mfassla speċifikament għat -tlielaq tal-arness . <ref>{{Ċita web|url=https://www.caenlamer-tourisme.fr/loisirs/hippodrome-de-caen/|titlu=Hippodrome de Caen à CAEN|data=1 January 2024|sit=Caen la mer Tourisme}}</ref> == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|USA}} [[Alessandrija (Virginia)|Alessandrija]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Nashville]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|MKD}} [[Oħrid]] ([[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq]]) ; * {{Flagicon|ENG}} [[Portsmouth]] ([[Renju Unit]]) ; * {{Flagicon|ROU}} [[Reșița]] ([[Rumanija]]) ; * {{Flagicon|SEN}} [[Thiès]] ([[Senegal]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Würzburg]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Anzju]] ([[Italja]]). == Simboli == === Araldika === <gallery> Stampa:Blason ville fr Caen ancien.svg|Armi fis-seħħ taħt l-Ancien Régime Stampa:Blason Caen 1809.svg|Armi mitluba mingħand Napuljun fl-1809 li ġew rifjutati Stampa:Blason ville fr Caen (Calvados) Empire (Orn ext).svg|Armi fis-seħħ taħt l-Ewwel Imperu Franċiż Stampa:Blason ville fr Caen (Calvados) (Orn ext).svg|L-arma fis-seħħ illum, li terġa’ lura għall-arma oriġinali tas-seklu 13 </gallery> == Gallerija == <gallery> Stampa:Rue-Froide-de-Caen-2017-couleurs&lumieres+naturelles.jpg|''Rue-Froide'' Stampa:Caen Château de Caen Südseite 15.jpg|Kastell ta' Caen Stampa:Caen Hôtel de Ville.JPG|Il-Muniċipju ta' Caen Stampa:Eglise St Michel de Vaucelles, Caen, Normandie, France.jpg|Il-Knisja ta’ San Mikiel ta' Vaucelles </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Sorsi CS1 bil-Franċiż (fr)]] [[Kategorija:Artikoli b'koordinati minn Wikidata]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] 6m57fkw8eskpkgpjr1488utn53t9vth 333935 333934 2026-11-11T18:45:49Z JovalQC 21720 333935 wikitext text/x-wiki {{Infobox city}} '''Caen''' ( /kɒ̃ / jew / kɒn / ;{{IPA|fr|kɑ̃|lang|fr-Caen.ogg}} Norman ) hija belt u komunali 15 kilometri (9.3 mi) lejn l-intern mill-kosta tal-majjistral ta' Franza. Hija l- prefettura tad- dipartiment ta' Calvados . Il-belt proprja għandha 105,512 abitant ( as of 2018 ), filwaqt li ż-żona urbana funzjonali tagħha għandha 470,000, u dan jagħmel lil Caen it-tieni l-akbar żona urbana fin- Normandija u d-19-il l-akbar fi Franza. <ref>{{Ċita web|url=https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&view=map13|titlu=France par aire d'attraction des villes - Population municipale 2019 >> Tableau|awtur=INSEE|awtur-ħolqa=INSEE|data-aċċess=20 June 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180129004346/https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&view=map13|arkivju-data=29 January 2018}}</ref> Hija wkoll it-tielet l-akbar komunali fin-Normandija kollha wara [[Le Havre]] u Rouen . <ref>{{Ċita aħbar|titlu=La Normandie compte 3 339 131 habitants|url=http://www.paris-normandie.fr/actualites/societe/la-normandie-compte-3-339-131-habitants-KI11808460|url-status=live|lingwa=fr-FR|pubblikatur=paris-normandie.fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180323092243/http://www.paris-normandie.fr/actualites/societe/la-normandie-compte-3-339-131-habitants-KI11808460|arkivju-data=23 March 2018|data-aċċess=22 March 2018}}</ref> <ref>{{Ċita aħbar|titlu=Grande Normandie : combien d'habitants dans votre commune ?|url=https://actu.fr/societe/grande-normandie-combien-dhabitants-dans-votre-commune_469212.html|url-status=live|lingwa=fr-FR|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180908054258/https://actu.fr/societe/grande-normandie-combien-dhabitants-dans-votre-commune_469212.html|arkivju-data=8 September 2018|data-aċċess=22 March 2018}}</ref> Caen tinsab 200 km fil-majjistral ta’ Pariġi, u hija konnessa man-Nofsinhar tal-Ingilterra permezz tar-rotta tal-laneċ minn Caen (Ouistreham) għal Portsmouth, li taqsam il-Kanal Ingliż. Peress li tinsab ftit kilometri 'l bogħod mill-kosta, mill-bajjiet tal-iżbark, mir-resorts bieżla ta’ Deauville u Cabourg, kif ukoll mill-hekk imsejħa "Svizzera Normanna" (Suisse Normande) u r-reġjun ta’ Pays d'Auge, Caen spiss titqies bħala l-arketip tan-Normandija. Caen hija magħrufa għall-bini storiku tagħha mibni matul ir-renju ta' William il-Konkwistatur, li kien midfun hemmhekk, u għall- Battalja ta' Caen, ġlied qawwi li seħħ ġewwa u madwar Caen matul il- Battalja tan-Normandija fl-1944, li qered ħafna mill-belt. Il-belt issa ppreservat il-memorja billi bniet monument u mużew iddedikati għall-paċi, il- Mémorial de Caen . == Isem == L-ewwel referenzi għall-isem ta’ Caen jinstabu f’atti differenti tad-duki tan -Normandija : ''Cadon'' 1021/1025, ''Cadumus'' 1025, ''Cathim'' 1026/1027. Is-sena 1070 tal-manuskritt Parker <ref>{{Ċita web|url=http://asc.jebbo.co.uk/a/a-L.html|titlu=Manuscript A: The Parker Chronicle|data=15 August 2007|pubblikatur=Asc.jebbo.co.uk|data-aċċess=7 July 2009|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20110726221228/http://asc.jebbo.co.uk/a/a-L.html|arkivju-data=26 July 2011}}</ref> tal- ''Anglo-Saxon Chronicle'' tirreferi għal Caen bħala ''Kadum'', u s-sena 1086 tal-manuskritt Laud tagħti l-isem bħala ''Caşum'' . Minkejja n-nuqqas ta’ sorsi dwar l-oriġini tal-insedjamenti, l-isem Caen jidher li huwa ta’ oriġini Gallika, mill-kliem ''catu-'', li jirreferi għal attivitajiet militari u ''magos'', għalqa, u għalhekk ifisser "għalqa tal-manuvri" jew "għalqa tal-battalja". Fil <nowiki><i id="mwfQ">-Brut</i></nowiki> ta' Layamon, il-poeta jafferma li r-Re Artù semma l-belt b'tifkira ta' Sir Kay, għalkemm l- istoriċità tar-Re Artù hija ddubitata ħafna. == Storja == === Storja bikrija === Caen kienet magħrufa fi żmien ir-Rumani bħala 'Catumagos', mill-għeruq Galliċi ''magos'' li tfisser 'għalqa' u ''catu'' li tfisser 'ġlied'. Baqa' insedjament minuri matul il-perjodu Ruman. Fid-912 Caen saret il-kapitali tal-punent tad- Dukat tan-Normandija {{Sfn|Haydn|1910}} u minħabba l-patroċinju tad- Duki tan-Normandija rat żvilupp kbir li beda matul is-seklu 10. Madwar l-1060, William il-Konkwistatur beda l-bini taċ- Château de Caen, li sar iċ-ċentru tal-qorti dukali. Id-Dukessa Matilda ta' Flanders waqqfet ukoll l-Abbazija Benedittina ta' Sainte-Trinité, Caen madwar l-istess żmien, u eventwalment ndifnet fl-abbazija. Caen ħadet post Bayeux bħala l-belt kapitali tan -Normandija t'Isfel, u kkomplementat it-tieni kapitali dukali ta' [[Rouen]] . Caen waqgħet f'idejn [[Filippu II ta' Franza]] fil-21 ta' Mejju 1204, u ġiet inkorporata flimkien mal-bqija tan-Normandija fir-Renju ta' Franza. === Gwerra ta' Mitt Sena === Fl-1346, ir-Re Edward III tal-Ingilterra mexxa l-armata tiegħu kontra l-belt, bit-tama li jisraqha. Kien mistenni li assedju ta' forsi diversi ġimgħat ikun meħtieġ, iżda l-armata ħadet il-belt f'inqas minn ġurnata, fis-26 ta' Lulju 1346, attakkatha u sakkjatha, qatlet 3,000 miċ-ċittadini tagħha, u ħarqet ħafna mill-kwartier tal-merkanti fuq l-Île St-Jean. Il-kastell ta’ Caen biss irnexxielu jirreżisti, minkejja t-tentattivi biex jiġi assedjat. Ftit jiem wara, l-Ingliżi telqu, immarċjaw lejn il-lvant u komplew għar-rebħa tagħhom fil- Battalja ta' Crécy . Aktar tard inħatfet wara assedju minn Enriku V fl-1417 u ġiet trattata ħażin talli kienet l-ewwel belt li rreżistiet l-invażjoni tiegħu. Fl-1450, lejn tmiem il-gwerra, il-forzi Franċiżi ħadu lura lil Caen . === It-Tieni Gwerra Dinjija === [[Stampa:Canadian bulldozer in Caen.jpg|xellug|daqsminuri|Bulldozer tal-Armata Kanadiża f’Caen, fl-1944. Warajh jidhru t-torrijiet tal-Abbaye aux Hommes.]] Matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]], Caen inqabdet mill-forzi Ġermaniżi waqt il- Battalja ta' Franza fl-1940 u tqiegħdet taħt okkupazzjoni militari . Fl-1944, il-forzi [[Alleati tat-Tieni Gwerra Dinjija|Alleati]] nedew l-Operazzjoni Overlord, invadew Franza okkupata mill-Ġermaniżi u avvanzaw malajr minn ġo n-Normandija . Mis-6 ta' Ġunju sas-6 ta' Awwissu 1944, it -Tieni Armata Brittanika ġġieldet il- battalja ta' Caen biex tneħħi l-forzi Ġermaniżi mill-belt. Matul il-battalja, ir-rejds tal-ibbumbardjar tal-Alleati għamlu ħsara kbira lill-belt u kkawżaw bosta vittmi ċivili Franċiżi. Wara l-battalja, ftit li xejn kien fadal minn Caen ta’ qabel il-gwerra, u l-isforzi ta’ rikostruzzjoni fil-belt komplew sal-1962. <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Badsey|isem=Stephen|sena=1990|titlu=Normandy 1944 Allied Landings and Breakout|post=London|pubblikatur=Osprey|isbn=978-0-85045-921-0}}</ref> <ref>{{Ċita ktieb|kunjom=Badsey|isem=S.|sena=2006|kapitlu=Chapter 4: Culture, Controversy, Caen and Cherbourg: The First Week of the Battle|titlu=The Normandy Campaign 1944: Sixty Years On|url=https://archive.org/details/normandycampaign00buck_143|url-aċċess=limited|post=London|pubblikatur=Routledge|paġni=[https://archive.org/details/normandycampaign00buck_143/page/n60 48]–63|isbn=978-1-134-20304-8}}</ref> === Wara l-gwerra === Ix-xogħol ta’ wara l-gwerra inkluda r-rikostruzzjoni ta’ distretti sħaħ tal-belt u l-kampus tal-università. Dan ħa 14-il sena (1948–1962) u wassal għall-urbanizzazzjoni attwali ta' Caen. Wara li tilfet ħafna mill-kwartieri storiċi tagħha u l-kampus universitarju tagħha fil-gwerra, Caen m'għandhiex l-atmosfera ta' belt Normanna tradizzjonali bħal Honfleur, [[Rouen]], Cabourg, Deauville jew Bayeux .{{Bżonn refererenza|date=December 2024}} L-Unità tal-Films u r-Ritratti tal-Armata Kanadiża ffilmjat l-offensiva ta' Jum D u l-ħarba ta' Orne diversi ġimgħat wara. Reġa' lura diversi xhur wara biex jiddokumenta l-isforzi ta' rkupru tal-belt. Il-film li rriżulta, ''You Can't Kill a City'', huwa ppreservat fl- Arkivji Nazzjonali tal-Kanada . == Ġeografija == Caen tinsab f'żona b'umdità għolja. Ix-xmara Orne tgħaddi mill-belt, kif ukoll xmajjar żgħar magħrufa bħala ''les Odons'', li ħafna minnhom ġew midfuna taħt il-belt biex titjieb l-iġjene urbana. Caen għandha żona kbira ta' għargħar, imsejħa "La prairie", li tinsab madwar l-ippodromu, mhux 'il bogħod mix-xmara Orne, li regolarment tkun mgħarrqa. <ref>{{Ċita aħbar|titlu=EN IMAGES. Caen : inondations autour de la Prairie|url=https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/en-images-caen-les-photos-de-la-prairie-inondee-5444265|url-status=live|pubblikazzjoni=Ouest-France.fr|lingwa=fr-FR|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20210820061100/https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/en-images-caen-les-photos-de-la-prairie-inondee-5444265|arkivju-data=20 August 2021|data-aċċess=23 March 2018}}</ref> Caen tinsab 10 km 'il bogħod mill-Kanal Ingliż. Matul ir-renju ta' Napuljun III, inbena kanal (il-Canal de Caen à la Mer) parallel max-xmara Orne, bil-għan li jgħaqqad il-belt mal-baħar f'kull ħin. Il-kanal jasal sal-Kanal Ingliż f'Ouistreham. Sistema ta' sliewi (lock) iżżomm il-marea 'l barra mill-kanal u tippermetti lil vapuri kbar jinnavigaw tul il-kanal sa ma jaslu fil-portijiet tal-ilma ħelu ta' Caen. == Klima == Saru diversi studji biex jikkaratterizzaw it-tipi klimatiċi li għalihom huwa espost it-territorju nazzjonali. Iż-żonazzjoni li tirriżulta tvarja skont il-metodi użati, in-natura u n-numru ta' parametri kkunsidrati, il-kopertura territorjali tad-dejta, u l-perjodu ta' referenza. Fl-2010, il-klima tal-muniċipalità ġiet ikklassifikata bħala klima oċeanika mibdula, skont studju miċ-Ċentru Nazzjonali Franċiż għar-Riċerka Xjentifika (CNRS) ibbażat fuq metodu li jikkombina dejta klimatika u fatturi ambjentali (topografija, użu tal-art, eċċ.) u dejta li tkopri l-perjodu 1971-2000. Fl-2020, il-klima predominanti ġiet ikklassifikata bħala Cfb, skont il-klassifikazzjoni Köppen-Geiger, għall-perjodu 1988-2017, jiġifieri klima moderata b'sjuf friski u mingħajr staġun xott. Barra minn hekk, fl-2020, Météo-France ppubblikat tipoloġija klimatika ġdida għal [[Franza]] metropolitana, fejn il-muniċipalità hija esposta għal klima oċeanika u tinsab fir-reġjun klimatiku tan-[[Normandija]] (Cotentin, Orne), ikkaratterizzata minn xita relattivament għolja (850 mm/sena) u sjuf friski (15.5°C) u bir-riħ. Tinsab ukoll fiż-żona H1a skont ir-regolamenti ambjentali tal-2020 għal kostruzzjoni ġdida<ref>{{Ċita web|url=https://www.lachainemeteo.com/meteo-france/ville-4761/previsions-meteo-caen-aujourdhui|titlu=Meteo Caen (14000) - Calvados : Prévisions Meteo GRATUITE à 15 jours|data=2026-11-11|sit=La Chaîne Météo|lingwa=fr|data-aċċess=2026-11-11}}</ref><ref>{{Ċita web|url=https://meteofrance.com/previsions-meteo-france/caen/14000|titlu=METEO CAEN par Météo-France - Prévisions Météo gratuites pour aujourd’hui, demain et à 15 jours.|sit=meteofrance.com|data-aċċess=2026-11-11}}</ref>. Għall-perjodu 1971-2000, it-temperatura medja annwali kienet ta' 10.8°C. Ix-xita medja annwali kienet ta' 689 mm, bi 11.3 jum ta' preċipitazzjoni f'Jannar u 7.4 ijiem f'Lulju. Għall-perjodu 1991-2020, it-temperatura medja annwali osservata fl-eqreb stazzjon tat-temp Météo-France, li jinsab fil-komun ta' Carpiquet 5 km 'il bogħod f'linja dritta, hija ta' 11.5 °C, il-medda tat-temperatura annwali hija ta' 12.7 °C, u x-xita medja annwali hija ta' 740.3 mm. L-ogħla temperatura rreġistrata f'dan l-istazzjon hija ta' 40.8 °C, li ntlaħqet fit-23 ta' Ġunju 2026; it-temperatura minima hija ta' -19.6 °C, li ntlaħqet fit-8 ta' Jannar 1985. == Punti ta' interess ewlenin == === Kastell === Il-kastell, iċ- Château de Caen, mibni c. 1060 minn William il-Konkwistatur, li b'suċċess ikkonkwista l-Ingilterra fl-1066, hija waħda mill-akbar fortizzi medjevali tal-Ewropa tal-Punent. Baqgħet karatteristika essenzjali tal-istrateġija u l-politika Normanna . Fil-Milied tal-1182, ċelebrazzjoni tal-qorti rjali għall-Milied fl- [[wiktionary:Special:Search/aula|awla]] tal-Kastell ta' Caen laqqgħet flimkien lil Enriku II u wliedu, Rikardu Qalb ta' Lion u Ġwanni Bla Land, u rċevew aktar minn elf kavallier. Il-Kastell ta' Caen, flimkien man-Normandija kollha, ingħata lill-Kuruna Franċiża fl-1204. Il-kastell ra diversi impenji matul il- Gwerra tal-Mitt Sena (1346, 1417, 1450 ) u kien qed jintuża bħala kwartieri sa tard fit-Tieni Gwerra Dinjija. Toqob tal-balal huma viżibbli fuq il-ħitan tal-kastell fejn membri tar- Reżistenza Franċiża ġew sparati matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Illum, il-kastell iservi bħala mużew li fih il- ''Musée des Beaux-Arts de Caen'' (Mużew tal-Arti ta' Caen) u ''l-Musée de Normandie'' (Mużew tan-Normandija) flimkien ma' ħafna wirjiet perjodiċi dwar l-arti u l-istorja. (Ara{{Ċita web|url=http://www.ville-caen.fr/mdn/RedecouvChateau/chronoGB.htm|titlu=Timeline of Caen Castle|data-aċċess=28 August 2004|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20060213224638/http://www.ville-caen.fr/mdn/RedecouvChateau/chronoGB.htm|arkivju-data=13 February 2006}} ) === Abbaziji === Bi ndiema talli żżewweġ lil kuġina tiegħu Mathilda ta' Flanders, William ordna li jinbnew żewġ abbaziji bl-inkoraġġiment tal- [[Papa]] : * Église St.-Étienne, qabel l- ''Abbaye aux Hommes'' (Abbey tal-Irġiel). Tlesta fl-1063 u huwa ddedikat lil San Stiefnu . L -Hôtel de Ville (il-Muniċipju) attwali ta’ Caen huwa mibni fuq it- Transett tan-Nofsinhar tal-bini. <ref>{{Ċita web|url=http://www.crdp.ac-caen.fr/visite-au-musee/museedenormandie/images/Classique/fontette.pdf|titlu=Autour de la Place Fonette: De l'Abbaye-Aux-Hommes à la place Saint-Sauveur|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20061123071639/http://www.crdp.ac-caen.fr/visite-au-musee/museedenormandie/images/Classique/fontette.pdf|arkivju-data=23 November 2006}}</ref> * <nowiki><i id="mwATQ">Knisja ta' Ste.</i></nowiki> <nowiki><i id="mwATQ">-Trinità</i></nowiki> , li qabel kienet magħrufa bħala l- ''Abbaye aux Dames'' (l-Abbazija tan-Nisa). Tlesta fl-1060 u huwa ddedikat lit- [[It-Trinità Mqaddsa|Trinità Qaddisa]] . Is-sede attwali tal-kunsill reġjonali ( ''conseil régional'' ) ta' Basse-Normandie tinsab fil-qrib. === Oħrajn === * Jardin botanique de Caen, ġnien botaniku storiku * Knisja ta' San Pietru * Knisja ta' Saint-Étienne-le-Vieux * Knisja ta' San Ġwann ta' Caen * <nowiki><i id="mwAUc">Il-Mémorial pour la Paix</i></nowiki> ("Memorial għall-Paċi") inbena fl-1988, mużew li jirrakkonta l-avvenimenti li wasslu għal u wara Jum l-Inżul f'Maravella . Hija preżentazzjoni emozzjonali li tistieden meditazzjoni fuq il-ħsieb ta’ Elie Wiesel : “Il-paċi mhijiex rigal mingħand Alla lill-bniedem, iżda rigal mill-bniedem lilu nnifsu”. Il-Memorial għall-Paċi jinkludi wkoll wirja tar-rebbieħa [[Premju Nobel għall-Paċi|tal-Premju Nobel għall-Paċi]] u oħra dwar ir-Riżoluzzjoni tal-Kunflitti f'kulturi differenti. * Parc Festyland, park tad-divertiment fil-punent ta' Caen fil-belt fil-qrib ta' Carpiquet . Il-park jirċievi 110,000 viżitatur kull sena. * Mondeville 2 huwa ċentru tax-xiri reġjonali li jinsab maġenb Mondeville . * Djar tal-injam Medjevali <ref>{{Ċita aħbar|titlu=Maisons à pans de bois|url=http://www.caen-tourisme.fr/fr/decouvrir-caen/patrimoine-architectural/maisons-pans-de-bois|url-status=dead|pubblikazzjoni=Office de Tourisme de Caen|lingwa=fr|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20171020023701/http://www.caen-tourisme.fr/fr/decouvrir-caen/patrimoine-architectural/maisons-pans-de-bois|arkivju-data=20 October 2017|data-aċċess=23 March 2018}}</ref> * [[:fr:Colline aux Oiseaux|Colline aux Oiseaux]], ġnien tal-fjuri li jinsab fuq l-ex miżbla tal-belt ta’ Caen <ref>{{Ċita web|url=http://caen.fr/adresse/colline-aux-oiseaux|titlu=Colline aux Oiseaux|sit=CAEN|lingwa=fr|data-aċċess=23 March 2018|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180327213344/http://caen.fr/adresse/colline-aux-oiseaux|arkivju-data=27 March 2018}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.calvados-tourisme.com/diffusio/fr/decouvrir/parcs-et-jardins/caen/la-colline-aux-oiseaux-l-un-des-plus-grand-parc-et-jardins-de-cae_TFOPCUNOR014FS00076.php|titlu=La colline aux oiseaux, l'un des plus grand parc et jardins de Cae|sit=Site officiel du tourisme dans le Calvados|lingwa=fr|data-aċċess=23 March 2018|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20180327214201/https://www.calvados-tourisme.com/diffusio/fr/decouvrir/parcs-et-jardins/caen/la-colline-aux-oiseaux-l-un-des-plus-grand-parc-et-jardins-de-cae_TFOPCUNOR014FS00076.php|arkivju-data=27 March 2018}}</ref> == Trasport == === Trasport pubbliku === [[Stampa:Tramway Caen 1008 et 1022.jpg|daqsminuri|Tramm ta' Caen]] Twisto hija n-netwerk tat-trasport urban ta' Caen, li jinkludi madwar sittin linja tal-karozzi tal-linja u 3 linji tat-tramm. <ref>{{Ċita web|url=https://www.twisto.fr/|titlu=Twisto - Les Mobilités de Caen la mer|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025703/https://www.twisto.fr/|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> In -netwerk tat-trammijiet preżenti fetaħ uffiċjalment fis-27 ta' Lulju 2019 u ħa post it -Transit Ħafif Gwidat ta' Caen ( French iżda magħruf lokalment bħala t-"tram"), netwerk ta' trolleybus iggwidat li opera mill-2002 sal-2017, li ngħalaq minħabba kwistjonijiet ta' affidabbiltà. Il-belt qabel kellha tramm li kien jopera mill-1860 sal-1937. ==== Ferrovija ==== Caen kellha wkoll diversi linji ferrovjarji ewlenin u fergħat li jgħaqqdu l-istazzjon tal-ferrovija ta' Caen ( French ) għall - partijiet kollha tan - Normandija b'linji lejn Pariġi, Vire, Flers, Cabourg, Houlgate, Deauville, Saint-Lô, Bayeux u Cherbourg . [[Stampa:Gare Caen - Caen (FR14) - 2021-11-11 - 11.jpg|xellug|daqsminuri|[[Stazzjon tal-ferrovija ta' Caen]]]] Issa l-SNCF topera s-servizzi Paris-Caen-Cherbourg, Caen-Rouen, Caen -Le Mans -Tours, Caen- [[Rennes]] u xi linji żgħar oħra, <ref>{{Ċita web|url=https://www.tendanceouest.com/actualite-337499-normandie-derniers-ajustements-pour-les-nouveaux-horaires-des-trains-en-2020|titlu=Normandie. Derniers ajustements pour les nouveaux horaires des trains en 2020|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025531/https://www.tendanceouest.com/actualite-337499-normandie-derniers-ajustements-pour-les-nouveaux-horaires-des-trains-en-2020|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> filwaqt li Railcoop dalwaqt se tiftaħ linji ġodda bħal Lille-Amiens-Rouen-Caen-Rennes-Nantes u Paris-Caen-Brest u b'hekk l-istazzjon tal-ferrovija ta' Caen ikun iċ-ċentru tal-majjistral tagħha. <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/economie/avec-railcoop-deux-nouvelles-lignes-de-train-passeront-par-la-manche_47990212.html|titlu=Avec Railcoop, deux nouvelles lignes de train passeront par la Manche|data=19 January 2022|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123025530/https://actu.fr/economie/avec-railcoop-deux-nouvelles-lignes-de-train-passeront-par-la-manche_47990212.html|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> L-istazzjon ta' Caen huwa t-tieni l-aktar traffikuż fin-Normandija, wara l-istazzjon ta' Rouen. === Trasport bl-ajru === L-Ajruport ta' Caen-Carpiquet huwa l-akbar ajruport fin-Normandija meta wieħed iqis l-għadd ta' passiġġieri u titjiriet li jservi kull sena. Il-biċċa l-kbira tat-titjiriet huma operati minn HOP! , Volotea u l -linja tal-ajru nazzjonali Franċiża Air France joperaw titjiriet lejn il-bliet Franċiżi ta’ [[Lyon]], Nizza, Toulouse, Montpellier, Marseille, Biarritz, Ajaccio, Figari, Bastia u Calvi. <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/air-france-va-proposer-5-destinations-depuis-caen-carpiquet-en-2022_48066368.html|titlu=Air France va proposer 5 destinations depuis Caen-Carpiquet en 2022|data=20 January 2022|data-aċċess=23 January 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220123024818/https://actu.fr/normandie/caen_14118/air-france-va-proposer-5-destinations-depuis-caen-carpiquet-en-2022_48066368.html|arkivju-data=23 January 2022}}</ref> === Trasport bl-ilma === Caen hija servuta mill-port kbir ta' Ouistreham, li jinsab fil-bokka tal- Kanal ta' Caen fejn jiltaqa' mal- Kanal Ingliż . Servizz ta' kruċieri/lanċa jopera bejn Portsmouth, l-Ingilterra, u Caen/Ouistreham li jħaddem kemm lanċa standard tal-karozzi roll-on-roll-off kif ukoll lanċa veloċi supercat, b'dawn tal-aħħar jagħmlu qsim minn Marzu sa Novembru. It-terminal tal-lanċa huwa 15 kilometri (9.3 mi) minn Caen b'servizz ta' xarabank shuttle matul il-jum għal passiġġieri bil-mixi. Hemm ukoll triq għaċ-ċiklisti minn Caen sa Ouistreham. === Trasport bit-triq === Caen hija konnessa mal-bqija ta' Franza permezz ta' awtostradi lejn Pariġi ( A13 ), [[Brittany|Bretagne]] u n-Nofsinhar ta' Franza ( A84 ) u lejn Le Mans u ċ-ċentru ta' Franza ( A88 – A28 ). L-A13 u l-A88 huma toroq bi ħlas filwaqt li l-A84 hija awtostrada mingħajr ħlas. Il-belt hija mdawra bit -triq ċirkolari N814 (Boulevard Périphérique) li tlestiet fl-aħħar tas-snin disgħin. L -N13 tgħaqqad Caen ma' Cherbourg u ma' Pariġi. Taqsima tal-eks N13 (Caen-Paris) issa hija D613 (f'Calvados) wara n-numerazzjoni mill-ġdid tat-toroq. Il-Boulevard Périphérique jinkludi vjadott imsejjaħ il- [[:fr:Viaduc de Calix|Viaduc de Calix]] li jgħaddi minn fuq il-kanal u x-xmara Orne . Il-kanal jgħaqqad il-belt mal-baħar biex jippermetti li l-vapuri tal-merkanzija u l-laneċ jidħlu fil- port ta' Caen . Fost il-laneċ li daħlu fil-port hemm il- ''Quiberon'' u d- ''Duc de Normandie'' . == Edukazzjoni == * L- Università ta’ Caen għandha madwar 34,000 student f’ħames kampusijiet differenti u Caen hija kklassifikata bħala t-18-il l-akbar belt studenteska ta’ Franza. L-Università għandha reputazzjoni tajba peress li tinsab fis-16-il post fi Franza. <ref>{{Ċita web|url=https://paris-jetequitte.com/etudier-caen/|titlu=Etudier à Caen|awtur=Aurelie|data=2022-03-28|sit=Paris, je te quitte|lingwa=fr-FR|data-aċċess=2022-06-16|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220627062027/https://paris-jetequitte.com/etudier-caen/|arkivju-data=27 June 2022}}</ref> * L-Università hija maqsuma fi 11-il kulleġġ, imsejħa ''UFR'' ( ''Unité fondamentale de Recherche'' ), sitt istituti, Skola tal-Inġinerija waħda, żewġ IUP u ħames kampusijiet lokali. L-Università hija waħda mill-eqdem fi Franza, wara li twaqqfet minn John ta' Lancaster, Duka ta' Bedford, u Henry VI tal-Ingilterra, fl-1432. * Caen għandha wkoll skola tal-arti [[:fr:École supérieure d'arts et médias de Caen - Cherbourg|L'ésam Caen/Cherbourg]] u ''grandes écoles'' bħall- École nationale supérieure d'ingénieurs de Caen u l-École supérieure d'ingénieurs des travaux de la construction de Caen. * Kampus tal-iskola tan-negozju, l- École de management de Normandie, jinsab ukoll fil-belt. == Ekonomija == Il- kooperattiva [[Agrikultura|agrikola]] u tal-ipproċessar tal-ikel Agrial għandha l-uffiċċju prinċipali tagħha f'Caen. Il-grupp Agrial jipproċessa l-ħaxix, it-tuffieħ tas-sidru, il-ħalib, it-tjur u l-laħam bl-għajnuna tat-12,000 impjegat tiegħu u l-imsieħba kollha tiegħu. <ref>{{Ċita web|url=http://www.agrial.com/wp-content/uploads/2015/04/RA_Agrial_2014_vgb.pdf|titlu=Annual Report 2014|pubblikatur=Agrial Group|data-aċċess=29 June 2014|url-status=dead|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160305174644/http://www.agrial.com/wp-content/uploads/2015/04/RA_Agrial_2014_vgb.pdf|arkivju-data=5 March 2016}}</ref> == Nies notevoli == * Robert, l-1 Konti ta' Gloucester (madwar 1090–1147), iben illeġittimu ta' Enriku I tal-Ingilterra . * Robert Constantin (madwar 1530 – 1605), tabib, bibliografu, lessikografu u umanista. * Samuel Bochart (1599–1667 f'Caen), studjuż tal-Bibbja Protestanti, għallem lil Pierre Daniel Huet . * San Ġwann Eudes (1601–1680), qassis Kattoliku, prekursur tad- devozzjoni lejn il- Qalb Imqaddsa . <ref>{{Ċita web|url=https://catholicsaints.info/saint-john-eudes/|titlu=CatholicSaints.Info » Blog Archive » Saint John Eudes|data-aċċess=14 June 2022|url-status=live|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20220804210726/https://catholicsaints.info/saint-john-eudes/|arkivju-data=4 August 2022}}</ref> * Tanneguy Le Fèvre (1615–1672), studjuż klassiku. * Pierre Daniel Huet (1630–1721), bniedem tal-knisja u studjuż. * Gervais de La Rue (1751–1835), storiku, re. Lingwa Normanna u letteratura Anglo-Normanna * Louis Gustave le Doulcet, komte de Pontécoulant (1764–1853), politiku. * Charlotte Corday (1768–1793), giljottinata għall-assassinju ta' Jean-Paul Marat * Charles Mathieu Isidore Decaen (1769–1832), ġenerali Franċiż. * Eugène Poubelle (1831–1907), avukat u diplomatiku, introduċa kontenituri tal-iskart f'Pariġi * Charles-Hippolyte Pouthas (1886–1974), storiku tal-istorja politika u reliġjuża * Marie-Pierre Kœnig (1898–1970), Maréchal de France, ikkmanda l- Franċiżi Ħielsa fil - Battalja ta' Bir Hakeim * Claude Hettier de Boislambert (1906-1986), Mexxej tar-Reżistenza, gvernatur, politiku, diplomatiku * Ovida Delect (1926–1996), poeta, Komunista, politikanta, membru tar-reżistenza Franċiża fit-Tieni Gwerra Dinjija u mara trans . * Sonia de La Provôté (imwielda fl-1968), membru tas -Senat Franċiż * Fabrice Le Vigoureux (imwieled fl-1969), membru tal -Assemblea Nazzjonali * Jean Bertaut (1552–1611), poeta ta’ versi ħfief biex jiċċelebra l-inċidenti tal-ħajja tal-qorti. * François de Malherbe (1555 f'Le Locheur – 1628), poeta, kritiku u traduttur. * François le Métel de Boisrobert (1592–1662), poeta, drammaturgu u courtier. * Jean François Sarrazin (madwar l-1611 f'Hermanville – 1654), kittieb Franċiż. * René Auguste Constantin de Renneville (1650–1723), kittieb. * Jean-Baptiste Belin (1653–1715), pittur li speċjalizza fil-fjuri. * François Henri Turpin (1709–1799), raġel tal-letteratura. * J. Hector St. John de Crèvecœur (1735–1813), kittieb Franċiż-Amerikan * Jean-Jacques Boisard (1744–1833), kittieb li speċjalizza fil-fabli * Jean-François Boisard (1762–1820), pittur u poeta. * Daniel Auber (1782–1871), kompożitur u direttur tal- Konservatorju ta' Pariġi . * Étienne Mélingue (1807–1875), attur, skultur u pittur. * Jules Danbé (1840–1905), vjolinista, kompożitur u konduttur, prinċipalment tal-opra. * Gabriel Dupont (1878–1914), kompożitur ta' opri u mużika da camera. * Roger Grenier (1919–2017), kittieb, ġurnalist u animatur tar-radju. * Alain Duhamel (imwieled fl-1940), ġurnalist u kummentatur politiku. * Jean-Loup Rivière (1948–2018), kittieb tad-drammi u kritiku tad-drama. * Laure Adler (imwielda fl-1950), ġurnalista, kittieba, pubblikatriċi u produttriċi tar-radju/TV. * Christophe Desjardins (imwieled fl-1962), plejer tal-vjola u speċjalista fil-mużika kontemporanja. * Olivier Baroux (imwieled fl-1964), attur, kummidjant, kittieb u direttur * Gilles Peterson (imwieled fl-1964), DJ, kollezzjonist ta' rekords, sid ta' label tad-diski; jgħix [[Londra|f'Londra]] * Léa Drucker (imwielda fl-1972), attriċi Franċiża * Laurent Lefrançois (imwieled fl-1974), kompożitur kontemporanju Franċiż * Orelsan (imwieled fl-1982), rapper, kittieb tal-kanzunetti, produttur tad-diski, attur u direttur tal-films * Seb Toussaint (imwieled fl-1988), artist tat-triq u pittur * Pierre Varignon (1654–1722), matematiku ; huwa vvinta l- manometru tat -tubu f'forma ta' U. * Estienne Roger (ċ. 1664–1722), stampatur, bejjiegħ tal-kotba u pubblikatur ta' spartiti mużikali * Paul Jacques Malouin (1701–1778), tabib u kimiku * Guillaume-François Rouelle (1703 f'Mathieu – 1770), kimiku u spiżjar * Louis Lépecq de La Clôture (1736–1804), kirurgu u epidemjologu * Pierre-Simon Girard (1765–1836), matematiku u inġinier, ħadem fuq il-mekkanika tal-fluwidi. * Hippolyte-Victor Collet-Descotils (1773–1815), kimiku; skopra l-iridju fl-1803. * Jacques Amand Eudes-Deslongchamps (1794–1867), naturalista u paleontologu * Eugène Eudes-Deslongchamps (1830–1889), paleontologu u naturalista * Jules Lair (1836–1907), negozjant, paleografu, storiku u antikwarju * André-Louis Danjon (1890–1967), [[astronomu]], kejjel id- dawl tad-dinja fuq il-qamar. * René Herse (1908–1976), bennej ta' roti tat-touring, ''randonneur'' u tat-tlielaq ta' kwalità għolja * Jean-Pierre Lehman (1914–1981), paleontologu li studja l-anatomija u l-evoluzzjoni tal-ħut fossili * Jean-Yves Marin (imwieled fl-1955), arkeologu, medjevali u kuratur ewlieni tal-wirt Franċiż * Pierre Denis (imwieled fl-1964), negozjant, CEO ta' Jimmy Choo Ltd, 2012–2020 * René Menzies (madwar l-1889 – madwar l-1971), detentur tar-rekord taċ-ċikliżmu fuq distanzi twal * Jean-Pierre Jaussaud (1937–2021), sewwieq tat-tlielaq, rebaħ l- 24 Siegħa ta' Le Mans fl-1978 u l-1980. * Jean-François Ballester (1965–2018), skater artistiku, rebbieħ tal-midalja tad-deheb fl- Olimpjadi tax-Xitwa tal-2018 * Corinne Lagache (imwielda fl-1975), eks gowler tal-futbol b'27 logħba mat-tim tan-nisa ta' Franza * Bruno Grougi (imwieled fl-1983), eks plejer tal-futbol b'451 logħba ma' klabb u 3 għal Martinique * Jérémy Sorbon (imwieled fl-1983), eks plejer tal-futbol b'518-il logħba mal-klabb * Joël Thomas (imwieled fl-1987), eks plejer tal-futbol <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/joel-thomas-signe-au-dinamo-bucarest_2428062.html|titlu=Joël Thomas signe au Dinamo Bucarest|data=6 June 2013|sit=actu.fr}}</ref> * Benoît Costil (imwieled fl-1987), plejer tal-futbol b'aktar minn 480 logħba ma' klabb u waħda ma' [[Tim nazzjonali tal-futbol ta' Franza|Franza]] * Youssef El-Arabi (imwieled fl-1987), plejer tal-futbol b'aktar minn 546 logħba ma' klabbs oħra u 46 mal -Marokk u aktar minn 303 gowls * Bruno Massot (imwieled fl-1989), skater ta' parijiet, rebbieħ tal-midalja tad-deheb fl- Olimpjadi tax-Xitwa tal-2018 * Clévid Dikamona (imwieled fl-1990), plejer tal-futbol li lagħab 4 darbiet mat-tim nazzjonali tal-Kongo <ref>{{Ċita web|url=https://actu.fr/normandie/caen_14118/football-clevid-dikamona-originaire-de-caen-raconte-son-experience-de-vie-extraordinaire_40963153.html|titlu=Football. Clévid Dikamona, originaire de Caen, raconte son "expérience de vie extraordinaire"|data=14 April 2021|sit=actu.fr}}</ref> * Jason Bahamboula (imwieled fl-2001) - plejer tal-futbol li jilgħab ukoll għall -Kongo . <ref>{{Ċita web|url=https://northerntribune.ca/halifax-wanderers-jason-bahamboula-sign-2025/|titlu=Wanderers Sign Congolese International Jason Bahamboula|isem=John|awtur=Jacques|data=29 January 2025}}</ref> * Kaïlé Auvray (imwieled fl-2004), futboler <ref>{{Ċita web|url=https://www.mlssoccer.com/players/kaile-auvray/|titlu=Kaïlé Auvray|sit=[[Major League Soccer]]|data-aċċess=January 1, 2025}}</ref> == L-isport == Mill-1947 sal-2006, Caen kienet stadju tat- Tour de France total ta’ 15-il darba. <ref>{{Ċita web|url=http://ledicodutour.perso.sfr.fr/villes_etapes/villes_c/caen.htm|titlu=Caen in the Tour de France|arkivju-url=https://web.archive.org/web/20160713104422/http://ledicodutour.perso.sfr.fr/villes_etapes/villes_c/caen.htm|arkivju-data=13 July 2016}}</ref> Barra minn hekk, Caen kienet waħda mill-ospitanti tal- EuroBasket tal-1983 . L-akbar tim tal-futbol fil-belt huwa SM Caen, li mill-2024 huwa proprjetà tal-plejer tal-futbol superstar [[Kylian Mbappé]] . <ref>{{Ċita web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c03ldg22yndo|titlu=Kylian Mbappe: Real Madrid striker's company buys stake in Caen|isem=Nick|awtur=Mashiter|data=31 July 2024|sit=BBC Sport}}</ref> Hemm tliet klabbs tal-futbol iżgħar fiż-żona, AG Caen, MOS Caen u ASPTT Caen . <ref>{{Ċita web|url=https://www.ouest-france.fr/normandie/caen-14000/caen-il-n-y-pas-que-la-coupe-de-france-dans-la-vie-de-l-asptt-6559011|titlu=Caen. Il n'y a pas que la Coupe de France dans la vie de l'ASPTT|isem=|awtur=|data=11 October 2019|sit=Ouest-France|lingwa=fr|data-aċċess=16 September 2026}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://epreuves.fff.fr/competition/club/509857-avant-garde-caen-football/information|titlu=Avant-Garde Caen Football|pubblikatur=[[Fédération Française de Football]]|data-aċċess=19 September 2026}}</ref> <ref>{{Ċita web|url=https://www.ostadium.com/stadium/7784/stade-joseph-deterville-1|titlu=Stade Joseph Deterville 1 • OStadium.com|sit=OStadium.com}}</ref> Id -Drakkars de Caen jilagħbu hockey fuq is-silġ fid- Diviżjoni 1 tal-FFHG . Fl-2014, Caen kienet il-post tal- Logħob Ekwestri Dinji tal-FEI tal-2014 . Caen għandha korsa tat-tiġrijiet imsejħa l- [[Hippodrome de la Prairie]] ; din ilha tintuża mill-1837. <ref>{{Ċita web|url=https://www.letrot.com/hippodromes/caen/1400|titlu=Hippodrome de la Prairie &#124; LETROT|sit=www.letrot.com}}</ref> Il-korsa hija mfassla speċifikament għat -tlielaq tal-arness . <ref>{{Ċita web|url=https://www.caenlamer-tourisme.fr/loisirs/hippodrome-de-caen/|titlu=Hippodrome de Caen à CAEN|data=1 January 2024|sit=Caen la mer Tourisme}}</ref> == Ġemellaġġ == * {{Flagicon|USA}} [[Alessandrija (Virginia)|Alessandrija]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|USA}} [[Nashville]] ([[Stati Uniti]]) ; * {{Flagicon|MKD}} [[Oħrid]] ([[Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq]]) ; * {{Flagicon|ENG}} [[Portsmouth]] ([[Renju Unit]]) ; * {{Flagicon|ROU}} [[Reșița]] ([[Rumanija]]) ; * {{Flagicon|SEN}} [[Thiès]] ([[Senegal]]) ; * {{Flagicon|GER}} [[Würzburg]] ([[Ġermanja]]) ; * {{Flagicon|ITA}} [[Anzju]] ([[Italja]]). == Simboli == === Araldika === <gallery> Stampa:Blason ville fr Caen ancien.svg|Armi fis-seħħ taħt l-Ancien Régime Stampa:Blason Caen 1809.svg|Armi mitluba mingħand Napuljun fl-1809 li ġew rifjutati Stampa:Blason ville fr Caen (Calvados) Empire (Orn ext).svg|Armi fis-seħħ taħt l-Ewwel Imperu Franċiż Stampa:Blason ville fr Caen (Calvados) (Orn ext).svg|L-arma fis-seħħ illum, li terġa’ lura għall-arma oriġinali tas-seklu 13 </gallery> == Gallerija == <gallery mode="packed"> Stampa:Rue-Froide-de-Caen-2017-couleurs&lumieres+naturelles.jpg|''Rue-Froide'' Stampa:Caen Château de Caen Südseite 15.jpg|Kastell ta' Caen Stampa:Caen Hôtel de Ville.JPG|Il-Muniċipju ta' Caen Stampa:Eglise St Michel de Vaucelles, Caen, Normandie, France.jpg|Il-Knisja ta’ San Mikiel ta' Vaucelles </gallery> == Referenzi == [[Kategorija:Sorsi CS1 bil-Franċiż (fr)]] [[Kategorija:Artikoli b'koordinati minn Wikidata]] [[Kategorija:Pages with unreviewed translations]] l5ca39sna315tfrojkld1145jl40g62 0 34802 333936 2026-11-12T11:25:08Z ~2026-60017-98 29260 Paġna ġdida: [[Stampa:T. J. Miller by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|Miller, 22 ta' Lulju, 2017]] '''Todd Joseph''' "'''T. J.'''" '''Miller''' (Colorado, [[Stati Uniti tal-Amerika]], 4 ta' Ġunju, 1981) kien attur, ''stand-up comedian'', produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan. ==Tfulija== ==Studju== [[Kategorija:Atturi Amerikani]] 333936 wikitext text/x-wiki [[Stampa:T. J. Miller by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|Miller, 22 ta' Lulju, 2017]] '''Todd Joseph''' "'''T. J.'''" '''Miller''' (Colorado, [[Stati Uniti tal-Amerika]], 4 ta' Ġunju, 1981) kien attur, ''stand-up comedian'', produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan. ==Tfulija== ==Studju== [[Kategorija:Atturi Amerikani]] k3fxygdccc4ts2eyteebl16fsdauibp