Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
China
0
1026
106956
106796
2026-07-03T06:50:52Z
HyBoxwood
15364
[[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]]
106956
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo/Paíç|
|nome_natibo = 中华人民共和国<br />(''Zhōnghuá rénmín gònghéguó'')
|nome_longo_cumbencional = República Popular de la China
|eimaige_bandeira = Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg
|nome_t = República Popular de la China
|eimaige_brason =中華人民共和國國徽.svg
|çcriçon_bandeira = Bandeira de la China
|çcriçon_brason = Armas Nacionales
|leg_bandeira = [[Bandeira de la China|Bandeira]]
|leg_brason = [[Brason de armas de la China|Brason de las Armas]]
|lema =
|hino = [[Hino nacional de la República Popular de la China|Marcha de l Beluntários]]
|localizaçon =
|mapa = [[Fexeiro:CHN orthographic.svg|200px]]
|gentílico = chinés
|capital = [[Pequin]]
|latitude = 39°55′N
|longitude = 116°23′L
|maior_cidade = [[Xangai]]
|léngua_oufecial = [[Léngua chinesa|Chinés Mandarin]]< sup>1</sup>
|tipo_goberno = [[República]] [[Socialismo|socialista]] [[Unipartidarismo|unipartidária]]< sup>2</sup>
|títalo_líder1 = [[Lista de pursidentes de la República Popular de la China|Pursidente]]
|nome_líder1 = [[Hu Jintao]]
|títalo_líder2 = [[Lista de purmeiros-menistros de la República Popular de la China|Purmeiro-menistro]]
|nome_líder2 = [[Wen Jiabao]]
|eibentos =
|eibentos_datas =
|eibento_tipo = [[Guerra Cebil Chinesa|Stablecimiento]]
|eibento_nota =
|ebento1 = Declarada República Popular
|eibento_data1 = [[1 de outubre]] de [[1949]]
|ebento2 =
|eibento_data2 =
|ebento3 =
|eibento_data3 =
|fuso_horário =
|defrença_UCT = +8
|defrença_UCT_berano =
|fuso_horário_DST = +8
|ária_total = 9.596.960
|ária_pos = 3
|auga_pc = 2,8
|ária_urbana =
|ária_urbana_pos =
|populaçon_stimada_anho = 2015
|populaçon_estimada=1.376.049.000
|populaçon_stimada_pos = 1
|populaçon_censo_anho=1.339.724.852
|populaçon_censo =2013
|populaçon_urbana_pos =
|populaçon_urbana =
|demog_densidade =145
|densidade_pos =
|PIB_PPC_anho = 2007
|PIB_total = 6,991 trilhones<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-fatbook/rankorder/2001rank.html CIA World Fatbok - GDP PPP Rankings]</ref>
|PIB_pos = 4
|PIB_per_capita = 5.300<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-fatbook/rankorder/2004rank.html CIA World Fatbok - GDP PPP Per capita Rankings]</ref>
|PIB_per_capita_pos = 99
|Gini = 46.9
|Gini_anho = [[2004]]
|Gini_catadorie = alto
|IDH_anho = [[2007]]
|IDH = 0,777
|IDH_pos = 81
|IDH_catadorie = {{médio}}
|sp_bida = 73
|sp_bida_pos = 82
|muort_anfantil = 23
|muort_anfantil_pos = 93
|alfabetizaçon = 90.9
|alfabetizaçon_pos = 86
|moneda = [[Renminbi]] (Yuan)
|moneda_ISO = RMB¥
|clima =
|código_paíç = CHI
|tld = [[.cn]]
|código_telef = 86
|website_gobierno =
|ourganizaçones =
|perposiçon =
|rodapie = <sup>1</sup> Co-oufecial cun [[Lhéngua anglesa|Anglés]] an [[Hong Kong]] i [[Lhéngua pertuesa|Pertués]] an [[Macau]].<br /><sup>2</sup>[http://www.britannica.com/eb/article-71005/China China], [[Ancyclopaedie Britannica]]. Besitado an 21-02-2007.
}}
La '''República Popular de la China''' (an [[Lhéngua chinesa|chinés]], 中华人民共和国; [[pinyin]]: ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''; [[acrónimo]]: RPC) ye l terceiro maior [[paíç]] de l mundo an ária (ó l quarto, dependendo de cumo se cuntablízen alguas árias çputadas cun outros paízes) i l más populoso de l planeta, acupando ua parte cunsidrable de la [[Ásia ouriental]]. Sues frunteiras al Norte son cul [[Quirguiston]], cul [[Cazaquiston]], cula [[Mongólia]] i cula [[Rússia]], la Lheste cula [[Coreia de l Norte]], cul [[mar Amarielho]] (de l outro lhado de l qual se ancontra la [[Coreia de l Sul]]), cul [[mar de la China Ouriental]] i cul [[streito de Taiwan]], que la separa de [[Taiwan]] (paíç que reibindica), a Sul cul [[mar de la China Meridional]], cul [[Bietname]], cul [[Laos]], cun [[Myanmar]], cula [[Índia]], cul [[Boton]] i cul [[Nepal]] i a Oeste cul [[Paquistan]], l [[Afeganistan]] i l [[Tadjiquistan]].
Cun ua [[populaçon]] de más de 1,38 bilhon de habitantes (la maior de l planeta), la China acupa ua [[ária|superfíce]] de 9.640.821 Km² (ó 9.676.801 km², se ancluído l território de [[Taiwan]], que la República Popular de la China reibindica). Sue capital ye [[Pequin]].
L [[Partido Quemunista de la China]] (PCC) goberna l paíç por meio dun sistema de [[partido único]] zde la fundaçon de la República Popular, an [[1949]]. La China stá ambolbida nua longa cuntrobérsia acerca de l [[statuto de Taiwan|status político de Taiwan]]. L ''[[Kuomintang]]'', partido ribal de l PCC durante la [[guerra Cebil Chinesa|guerra cebil chinesa]], abandonou la [[China cuntinental]] i recuou para [[Formosa]] i outras eilhas bezinas apuis de ser derrotado ne l cunflito, an 1949, i reibindica ser l goberno legítimo de to la China i [[Mungólia]], cul nome de [[República de la China]] (ambora l goberno de Taiwan cuntrole, de fato, solo Formosa i eilhas menores adjacentes). La República Popular de la China cunsidra la reibindicaçon de la República de la China eilegítima i reibindica, por sue beç, ls territórios sob cuntrole desta redadeira.
Por bias de la sue einorme populaçon, l crecimiento bertiginoso de sue eiquenomie, sous ambestimientos an [[pesquisa i zambolbimento]], sous gastos melitares i sue cundiçon de Stado declaradamente detentor de [[arma nuclear|armas nucleares]], la China questuma ser cunsidrada ua [[superpoténcia]] eimergente. Ye la quarta maior eiquenomie de l mundo (ó la segunda maior, pul critério de [[paridade de poder de compra]]) i repersenta la China cumo nembro premanente de l [[Cunseilho de Sigurança de las Naciones Ounidas]]. Zde [[1978]], l paíç amplementa reformas para adotar, nalgua medida, ua [[eiquenomie de mercado]], l que ajudou a tirar 400 milhones de pessonas de la pobreza. Antretanto, l paíç anfrenta outros porblemas eiquenómicos, tamien l rápido ambelhecimiento de la populaçon i ua crecente çparidade antre la renda urbana i la rural. La China zampenha un papel amportante ne l [[comércio anternacional]], al ser l maior cunsumidor mundial de [[aço]] i [[cuncreto]] (usa, respetibamente, un terço i más de la metade daqueilhes ansumos) i l segundo maior amportador de [[petrólio]]. Ye l terceiro maior amportador de l mundo i l segundo maior sportador, an tenermos globales.
L paíç questuma ser referido cumo "China". La spresson "[[China cuntinental]]" correspunde a la República Popular de la China, ambora questume scluir las dues [[region admenistratiba special|regiones admenistratibas speciales]] de [[Hong Kong]] i [[Macau]]. L [[gentílico]] de China ye ''chinés''.
== Stória ==
{{artigos percipales|[[Stória de la China]], [[Stória de la República Popular de la China]]}}
La [[guerra Cebil Chinesa|guerra cebil chinesa]] treminou an [[1949]], quando l [[Partido Quemunista de la China|Partido Quemunista chinés]] tomou l cuntrole de la [[China cuntinental]] i l ''[[Kuomintang]]'' (KMT) recuou para a eilha de [[Formosa]] (Taiwan). An [[1º de Outubre]] de 1949, [[Mao Tse-tung]] proclamou la República Popular de la China, declarando que l "pobo chinés se puso de pie". L termo "China Burmeilha" fui un nome frequentemente ousado para la China drento de l bloco [[capitalismo|capitalista]], specialmente até meados de ls [[anhos 1970]], quando las relaçones cul [[mundo Oucidental|Oucidente]] melhorórun.
Apuis de falhas eiconómicas dramáticas (que coincidírun cul [[Grande Salto Adelantre]]), Mao Tsetung deixou l cargo de pursidente an [[1959]], sucedendo-lo [[Liu Shaoqi]]. Mao mantebe un grau cunsidrable de anfluéncia subre l partido, mas fui alijado de la admenistraçon diária de ls assuntos eiconómicos, que passou al cuntrole de Liu Shaoqi i [[Deng Xiaoping]].
An [[1966]], Mao i sous aliados lhançórun la [[Reboluçon Cultural]], que perdurarie até la muorte daquel derigente chinés, dieç anhos más tarde. La Reboluçon Cultural, motibada por ua lhuita pul poder drento de l partido i por temores acerca de la [[Ounion Sobiética]], porbocou un grande trastorno na sociadade chinesa. An [[1972]], ne l auge de la rutura campana-sobiética, Mao i [[Zhou Enlai]] ancuntrórun-se cun [[Richard Nixon]] an [[Pequin]] para stabelecer relaçones culs [[Stados Ounidos]]. Naquel anho, la República Popular de la China aderiu a las [[Naciones Ounidas]], sustituindo la [[República de la China]] (Taiwan) ne l assento permanente de l [[Cunselho de Sigurança de las Naciones Ounidas|Cunselho de Sigurança]].
Apuis de la muorte de Mao an [[1976]] i la prison de la [[Camarilha de l Quatro]], acusada de ls eicessos de la Reboluçon Cultural, Deng Xiaoping rapidamente logrou tomar l poder de las manos de [[Hua Guofeng]], sucessor scolhido por Mao. Ambora Deng nunca tenga se tornado l xefe de l partido ó de l Stado, sue anfluéncia drento de la agremiaçon lhebou l paíç a amplementar reformas eiconómicas de grande magnitude. Posteriormente, l Partido Quemunista afrouxou l cuntrole gobernamental subre la bida pessonal de ls chineses i dissolbiu las [[quemuna popular|quemunas]]; muitos camponeses recebírun tierras, de modo a oumentar ls ancentibos a la [[agricultura|produçon agrícola]]. Estes eibentos marcórun la trasiçon de la China dua [[eiquenomie planeada]] para ua [[eiquenomie mista]] cun un mercado crecentemente mas libre, un sistema chamado por muitos de "[[socialismo de mercado]]". La China adotou la sue atual [[custituiçon]] an [[4 de Dezembre]] de [[1982]].
An [[1989]], la muorte dun funcionário faborable la reformas, [[Hu Yaobang]], ajudou a precipitar ls [[Portesto na Praça Tiananmen an 1989|portestos de la Praça de la Paç Celhestrial]], quando studantes i outros Ourganizórun manifestaçones durante meses an defesa de maiores dreitos i de la [[lhibardade de spersson]]. Las manifestaçones fúrun reprimidas an [[4 de júnio]], quando ampeçórun a ser cuntra la [[corrupçon]] ne l partido. Tropas de l [[eieisército de Salbaçon Popular|eieisército chinés]] antrórun na praça i çparórun cuntra ls manifestantes, l que resultou an grande númaro de bítimas. L acuntecimiento recebiu atençon de la média oucidental i fui grabado an bídeo, de modo a porbocar la cundanaçon mundial i sançones cuntra l goberno.
L Pursidente [[Jiang Zemin]] i l premier [[Zhu Rongji]], dambos ex-pursidentes de [[Xangai]], lhiderórun la China apuis de l causo de la Praça de la Paç Celhestrial, ne ls [[anhos 1990]]. Durante la admenistraçon de Jiang, l zampenho eiconómico chinés tirou cerca de 150 milhones de camponeses de la [[pobreza]] i mantubo un crecimiento médio de l [[PIB]] de la orde de 11,2% al anho. L paíç aderiu a la [[OMC]] an [[2001]].
== Política ==
{{artigo percipal|[[Política de la República Popular de la China]]}}
[[Fexeiro:BeijingTiananmenSquare.jpg|thumbnail|250px|dreita|[[Pequin]], la [[capital]].]]
L goberno de la China ten sido çcrito cumo outoritário, [[quemunismo|quemunista]] i [[socialismo|socialista]], cun pesadas restriçones an dibersas árias, an special ne l que toca a las [[dreitos andebiduales|lhibardades]] de amprensa, de reunion, de mobimento, de dreitos repordutibos i de religion, para alhá de oustaclos al lhibre uso de la [[anterneta]]. Sou atual xefe supremo ye l [[pursidente de la República Popular de la China|Pursidente]] [[Hu Jintao]]; l purmeiro-menistro ye [[Wen Jiabao]]. L paíç ye gobernado pul [[Partido Quemunista de la China]] (PCC), cujo monopólio subre l poder ye garantido pula [[custituiçon de la República Popular de la China|custituiçon chinesa]]. Hai outros partidos políticos ne l paíç, que partecípan de la [[Cunferéncia Cunsultiba Política de l Pobo Chinés]] i de l [[Cungresso Nacional Popular]], ambora sirban percipalmente para andossar las políticas adotadas pul PCC. Hai sinales de abertura política, cun eileiçones cumpetitibas ne ls nibles de bila i cidade, mas l partido mantén l cuntrole afatibo subre las nomeaçones gobernamentales.
Ambora la custituiçon cuntenga dreitos i garanties andebiduales, la República Popular de la China ye cunsidrada un de ls paízes menos lhibres an tenermos de lhibardade de amprensa<ref>''[https://web.archive.org/web/20051225130310/http://www.rsf.org/rubrique.php3?id_rubrique=554 Worldwide Press Fredon Andex 2005]'', [[Repórteres Sin Frunteiras]].</ref>, i ye quemun la [[censura]] a la manifestaçon de oupeniones i de anformaçones. La China ye muita beç albo de críticas de [[ONG]]s i outros gobernos debido la biolaçones grabes de [[dreitos houmanos]], cumo ne l causo de prisones sin julgamiento, cunfissones forçadas, [[tertura]], malos-tratos la prisioneiros i outros.
Cun ua [[populaçon]] de más de 1,38 bilhon de pessonas, la China mantén ua política rígida de [[planeamiento fameliar]], centrada ne l cunceito de "un nino por família". L oubjetibo de l goberno ye stablizar l crecimiento populacional ne l ampeço de l [[seclo XXI]]. Hai denúncias de [[amóbito]]s i [[Sterilizaçon (procedimiento cirúrgico)|sterilizaçon]] forçados por parte de funcionários locales, oubrigados a ampedir l crecimiento de la populaçon. Hai un zeiquilíbrio de sexos na populaçon chinesa debido a ua tradecional perferéncia chinesa por ninos, l que lhebou l goberno a proibir l uso de [[ultra-sonografie]] na prenheç para fins de seleçon de l sexo de ls ninos.
=== Relaçones steriores ===
An [[1971]], la República Popular de la China sustituiu la [[República de la China]] (Taiwan) cumo repersentante de la China nas [[Naciones Ounidas]] i cumo un de l cinco nembros premanentes de l [[Cunseilho de Sigurança de las Naciones Ounidas|Cunseilho de Sigurança]] daqueilha Ourganizaçon.
Cunforme la [[política dua China]], la República Popular eisige, cumo precundiçon para stabelecer [[diplomacie|relaçones diplomáticas]], que l outro paíç reconheça la sue reibindicaçon subre l território acupado por Taiwan i rompa todos ls laços cul goberno de la República de la China.
La China ten buscado criar [[ária de libre comércio|árias de lhibre comércio]] i patos de sigurança antre ls sous bezinos de la Ásia-Pacífico, an alguns causos cula scluson de l [[Stados Ounidos]] (cumo na [[Cúpula de la Ásia Ouriental]]). Tamien ye nembro fundador de la [[Ourganizaçon para Coperaçon de Xangai]] (OCX), juntamente cula [[Rússia]] i las repúblicas de la [[Ásia Central]].
Buona parte de la [[política sterna]] de la República Popular de la China baseia-se ne l cunceito de la "chubida pacífica de la China", inda que haba a las bezes ancidentes cun outros paízes, cumo ls EUA (bumbardeio de la Ambaixada de la China an [[Belgrado]] an [[1999]] i acidente cul abion-spion an [[2001]]) i l [[Japon]] (recusa deste redadeiro an reconhecer sastifatoriamente, de l punto de bista chinés, las atrocidades nipónicas durante la guerra). Las relaçones cun paízes oucidentales sufrírun an cunsequéncia de la represson als [[Portesto na Praça Tiananmen an 1989|portestos na Praça de la Paç Celhestrial]], an [[1989]].
La China mantén alguas questones de frunteira cun paízes bezinos que yá lhebórun la guerras ne ls redadeiros 50 anhos, até la [[guerra campana-andiana]] de [[1962]], l [[cunflito frunteiriço campana-sobiético]] de [[1969]] i la [[guerra campana-bietnamita]] de [[1979]]. An [[2001]], la China i la Rússia assinórun l Tratado de Buona Bezinança i Coperaçon Amistosa que premitiu la trasferéncia, an [[2004]], de la ilha de Yinlong i de metade de la ilha de Heixiazi pa la China, de modo a ancerrar ua longa cuntrobérsia campana-russa de frunteira. Hai outras questones frunteiriças, cumo la de las ilhas ne ls [[mar de la China Ouriental|mares de la China Ouriental]] i [[mar de la China Meridional|Meridional]], i frunteiras andefinidas ó cuntestadas cula [[Índia]], l [[Tadjiquistan]] i la [[Coréia de l Norte]].
La China ye nembro de la [[OMC]], [[FMI]], [[APEC]], [[AIEA]], [[UNESCO]], [[OMS]], [[Ourganizaçon Anternacional para Padronizaçon|ISO]] i outros [[ourganizaçon anternacional|ourganismos anternacionales]].
== Subdebisones ==
{{AP|[[Subdebisones de la República Popular de la China]]}}
La República Popular de la China ye subdibedida an 23 porbíncias, cinco regiones outónomas, quatro cidades admenistradas diretamente pul goberno central i dues [[Region Admenistratiba Special|Regiones Admenistratibas Speciales]].
[[Fexeiro:China administrative.png|squierda|thumbnail|300px|debisones admenistratibas de la China.]]
{|
|valign="top"|
'''Porbíncias:'''
* [[Anhui]]
* [[Guangdong|Canton]]
* [[Fujian]]
* [[Gansu]]
* [[Guizhou]]
* [[Hainan]]
* [[Heibei]]
* [[Heilongjiang]]
* [[Heinan]]
* [[Hubei]]
* [[Hunan]]
* [[Jiangsu]]
* [[Jiangxi]]
* [[Jilin]]
* [[Liaoning]]
* [[Qinghai]]
* [[Shaanxi]]
* [[Shanxi]]
* [[Sichuan]]
* [[Shandong|Xantun]]<ref>An pinyin, ''Shandong''. La forma bernácula "Xantun" ye registrada ne l Bocabulário de la Lhéngua Pertuesa, de [[Rebelo Gonçalbes]], i ne l Dicionário Eitimológico de la Lhéngua Pertuesa: Nomes Própios, de [[Antenor Nacentes]].</ref>
* [[Yunnan]]
* [[Zhejiang]]
|width="80"|
|valign="top"|
'''Regiones outónomas:'''
* [[Guangxi]] Zhuang
* [[Mongólia Anterior]]
* [[Ningxia]] Hui
* [[Xinjiang]] Uighur
* [[Tibete]]
'''Munecípios''':
* [[Chongqing]]
* [[Pequin]]
* [[Tianjin|Tientsin (Tianjin)]]
* [[Xangai]]
'''Zonas admenistratibas speciales:'''
* [[Hong Kong]]
* [[Macau]]
|}
== Geografie ==
Cun ua superfice de 9.640.821 Km² (ó 9.676.801 Km², se ancluído l território de [[Taiwan]], que la República Popular de la China reibindica), la República Popular de la China ye l segundo maior paíç de la Ásia ouriental Apuis de la Rússia i l terceiro ó quarto maior de l mundo (la deferença ye debida a las questones de frunteira de Aksai Chin i de la Region de l Tranes-Karakoran - ó bal de Shaksgan -, territórios reeinbindicados pula Índia, i a ua altaraçon ne l método ampregado puls EUA pa calcular la sue ária). La China ten frunteira quemun cun quatorze paízes: [[Afeganistan]] (76 Km), [[Buton]] (470 Km), [[Cazaquistan]] (1533 Km), [[Coréia de l Norte]] (1416 Km), [[Índia]] (3380 Km), [[Laos]] (423 Km), [[Mianmá]] (2185 Km), [[Mongólia]] (4677 Km), [[Nepal]] (1236 Km), [[Paquistan]] (523 Km), [[Quirguistan]] (858 Km), [[Rússia]] (3645 Km), [[Tadjiquistan]] (414 Km) i [[Bietname]] (1.281 Km), l que faç 22 117 Km, la maior linha de frunteira de l mundo.
L território chinés apersenta paisaiges bariadas. A lheste, al lhargo de l litoral de l [[mar Amarielho]] i de l [[mar de la China Ouriental]], hai [[praino alubial|prainos alubiales]] densamente habitadas; yá ne l stremo de l [[praino]] de la [[Mongólia Anterior]], al norte, ancóntran-se [[pradarie]]s. La China meridional ye dominada por arribas i [[cordilheira]]s baixas. Ne l centro-leste ancóntran-se ls [[delta]]s de ls dous percipales rius de la China, l [[Huang Hei]] i l [[Yangtzé]]. Ls rius [[Xi Jiang|Xijiang]], [[riu Mekong|Mecongue]], [[riu Bramaputra|Bramaputra]] i [[riu Amur|Amur]] tamien son amportantes. A oeste, hai grandes cordilheiras, cumo l [[Himalaia]] (adonde stá l punto culminante na China, l [[monte Eberest]]), i terrenos más áridos, cumo l [[Taklamakan]] i l [[zerto de Gobi]].
La China anfrenta porblemas ambientales cumo l abanço de ls zertos (an special l de Gobi), [[poluiçon]] de la auga, de l aire i andustrial
Cun relaçon a las eimissones de carbono, la China stá eisenta de ls lhemites stablecidos pul [[Portocolo de Quioto]]. Zde que aquel tratado fui assinado, la China tornou-se un de ls maiores eimissores de carbono de l mundo, l que cuntribui pa l [[calecimiento global]].
== Eiquenomie ==
{{artigo percipal|[[Eiquenomie de la República Popular de la China]]}}
[[Fexeiro:Shanghai Pudong.jpg|thumbnail|dreita|250px|Bista de [[Xangai]].]]
La eiquenomie chinesa ye notada por alto nible de crecimiento ourientado a la sportaçon. La sue trasformaçon an [[eiquenomie mista]]<ref>[http://www.cibc.cun.br/pg_dinamica/bin/pg_dinamica.php?id_pag=2045 China: ua eiquenomie de mercado]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, fui ampeçada por [[Deng Xiaoping]] an [[1978]], Apuis de la falha de la [[eiquenomie planificada]] an zambolber ls sistemas pordutibos chineses a nibles aceitables<ref>[http://www.janelanaweb.cun/degitales/griegorio1.html La hardança de Deng Xiao Ping]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
Las reformas de Xiaoping ancluíran la [[pribatizaçon]] de las fazendas, l que puso fin a la agricultura coletiba<ref>[http://www.ce.usp.br/iea/artigos/portodeolibeirachina.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210830085013/http://www.ce.usp.br/iea/artigos/portodeolibeirachina.pdf |date=2021-08-30 }} China an Busca de la
Terceira Reforma Agrária</ref>, i de andústrias statales que fússen cunsidradas de baixo zampenho na época, cumo mineraçon i pordutos básicos (roupas, porcessamiento de quemido), antre outras. An [[1997]] la China abandonou de beç l [[socialismo de mercado]] pa l [[capitalismo]] cumbencional, acabando cul percípio de propiadade statal i eisecutando un segundo maciço porgrama de pribatizaçon. Para selar sue cundiçon de eiquenomie globalizada, an [[2001]] la China fui aceita na [[Ourganizaçon Mundial de l Comércio]].<ref>"[http://ber.abril.com.br/eidade/esclusivo/conheca_pais/china/eicoenomie.html L nuobo gigante de l mercado]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''[[Bei (rebista)|Bei]]' '''</ref>.
Atualmente, 70% de la eiquenomie de la China ye pribada, i este númaro cuntina a crecer<ref>"[http://www.businesswek.cun/magazine/cuntent/05_34/b3948478.htn China Is la Pribate-Setor Eiconomy]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", [[BusinessWek]]</ref>.
{| style="margin: 0 auto;"
|-
|valign="top"|
{| style="font-size: 90%; border-collapse: collapse;" border="1"
|+ Crecimiento chinés 2000 - 2007<ref>[http://www.stats.gob.cn/was40/gjtjj_en_detail.jsp?searchword=GDP&channelid=9528&record=5 Scritório Nacional de Statísticas de la China]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>"[https://www.bbc.co.uk/portuguese/reporterbbc/story/2008/01/080124_chinacrescimento_mw.shtml China tubo an 2007 maior crecimiento an 13 anhos]", [[BBC]]</ref>
!Anho
|2000||2001||2002||2003||2004||2005||2006||2007
|-
!Crecimento
|8,0%||8,3%||9,1%||10,0||10,1||10,4%||10,7%||11,4%
|}
|}
Este robusto crecimiento eiconómico, cumbinado cun eicelentes fatores anternos cumo stablidade política, grandes reserbas an moneda strangeira (la maior de l mundo, cun US$ 818,9 bilhones)<ref>"[http://clipping.planeamento.gov.br/Noticias.asp?NOTCod=243762 Reserbas cambiales de la China crécen 34,3% i alcánçan patamar recorde]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''[[clipping]]'' de l [[Menistério de l Planeamiento]] de l [[Brasil]]</ref>, mercado anterno cun einorme potencial de crecimiento, faç cun que la China seia atualmente un de ls melhores lhocales de l mundo para ambestimientos strangeiros, cun ua abaluaçon de risco (Mody's) A2, índice cunsidrado eicelente<ref>"[https://www.forbes.com/markets/feds/afx/2007/07/11/afx3902085.html Hong Kong, China ratings may be upgraded in a few months]", [[Forbes]]</ref>.
Houbo ne ls redadeiros anhos un oumiento seneficatibo de la qualidade de bida de ls chineses. Solo 10% de la populaçon bibe ambaixo de la linha de la [[pobreza]] i 99,8% de ls moços son alfabetizados (an cumparaçon cun 69,9% de la década de 1980). La [[spetatiba de bida]] chinesa ye la terceira maior de l [[Ásia ouriental|leste asiático]], cun 71,9 anhos, atrás de [[Japon]], cun 82,2, i de [[Coréia de l Sul]], cun 77,3.
anque este progresso seneficatibo de ls redadeiros anhos, eisisten grandes oustaclos pa l crecimiento chinés a lhargo prazo. La rápida piora de la [[çtribuiçon de renda]] ye un desses porblemas, cun un [[coeficiente de Gini]] an 44,1 i cada beç maior<ref>[http://hdr.undp.org/hdr2006/statistics/countries/data_shets/ty_ds_CHN.html Human development reports 2006]</ref>. Outro grande porblema ye l prebidenciário que, cula política dun nino solo i oumiento de la spetatiba de bida, stá a ampeçar a apersentar grandes zeiquelíbrios ne l fluxo de caixa, sendo cada beç mais pequeinha la relaçon antre trabalhadores cuntribuintes por reformados. Outro porblema ye la defrença de [[zambolbimiento eiconómico]] antre las árias costeiras, percipalmente al norte de la China, i l sou anterior, inda predominantemente agrário i de baixa renda, l que fui eisarcebado cula lhibaraçon de l mercado, pus ls ambestidores prefíren ambestir an árias cun melhor anfra-strutura i trabalhadores más qualeficados<ref>[http://www.bnb.gob.br/cuntent/aplicacao/Publicacoes/REN-Numeros_Publicados/docs/ren2005_b36_n4_a3.pdf Çparidades Regionales na China: de l planeamiento Central de l PCC a la globalizaçon]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
La China ten ua reputaçon de pordutor de benes andustriales a baixo custo. Este fato debe-se la sue mano-de-obra barata, l nun pagamiento de lhicenças de alguns perdutos i ls baixos ampuostos.
== Demografie ==
{{percipal|Demografie de la República Popular de la China}}
[[Fexeiro:Hong Kong Skyline Restitch - Dec 2007.jpg|thumbnail|300px|[[Hong Kong]].]]
La China ye l paíç de maior populaçon de to l planeta cun 1 bilhon i 378 milhones de habitantes (stimatiba de 2015).
Sue qualidade de bida, pul método de l [[PIB]] per capita, cumpara-se a pobres paízes africanos. Anquanto que las grandes metrópoles chinesas nun pérden an nada para cidades cumo [[Tóquio]] i [[Nuoba Iorque]], la populaçon rural - i la maiorie abseluta de la populaçon cuncentra-se ne l campo i bibe an cundiçones de miséria totales, an alguns causos bibindo an cundiçones cumo hai cientos de anhos.
La populaçon de ls grandes centros (adonde la populaçon de las cidades chega a ls balores de ls milhones) bíben razonablemente bien. L mesmo nun se berifica nas árias rurales.
Cun ua populaçon de más de 1,3 bilhon de pessonas, la China mantén ua política rígida de planeamiento familiar, centrada ne l cunceito de "un nino por família". L oubjetibo de l goberno ye stablizar l crecimiento populacional ne l ampeço de l [[seclo XXI]].
=== Maiores cidades ===
[[Fexeiro:View of Pudong(Shanghai).jpg|thumbnail|220px|[[Centro financeiro]] [[Pudong]], an [[Xangai]].]]
[[Fexeiro:Hongkong Evening Skyline.jpg|thumbnail|220px|[[Centro financeiro]] de [[Hong Kong]].]]
{| class="wikitable" style="text-align:rigth; margin-left:100px"
|-
! # !! align=center|Cidade !! align=center|Populaçon stimada<br />de las cidades<ref>[http://www.mongabay.cun/eigapo/China.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2002)</ref><br /> milhones de pessonas !! Region
|-
| 1. || align=center|[[Xangai]] 上海 || align=center|9,031,200 || align=center|[[Xangai]] 上海
|-
| 2. || align=center|[[Pequin]] 北京 || align=center|7,129,500 ||
|-
| 3. || align=center|[[Hong Kong]] 香港 || align=center|6,864,000 ||
|-
| 4. || align=center|[[Tianjin]] 天津 || align=center|4,344,500 ||
|-
| 5. || align=center|[[Wuhan]] 武汉 || align=center|3,957,500 ||
|-
| 6. || align=center|[[Shenyang]] 沈阳 || align=center|3,452,900 ||
|-
| 7. || align=center|[[Canton (China)|Canton]] 广州 || align=center|3,433,700 ||
|-
| 8. || align=center|[[Harbin]] 哈尔滨 || align=center|2,765,400 ||
|-
| 9. || align=center|[[Xian]] 西安 || align=center|2,656,500 ||
|-
| 10. || align=center|[[Chongqing]] 重庆 || align=center|2,311,600 ||
|-
|11. || align=center|[[Kowlon]] 九龍 || align=center|2,279,200 ||
|-
|12. || align=center|[[Chengdu]] 成都 || align=center|1,927,100 ||
|-
|13. || align=center|[[Changchun]] 长春 || align=center|1,886,700 ||
|-
|14. || align=center|[[Taiyuan]] 太原 || align=center|1,832,200 ||
|-
|15. || align=center|[[Nanquin]] 南京 || align=center|1,800,000 ||
|-
|16. || align=center|[[Jinan]] 济南 || align=center|1,728,400 ||
|-
|17. || align=center|[[Dalian]] 大连 || align=center|1,657,500 ||
|-
|18. || align=center|[[Qingdao]] 青岛 || align=center|1,449,500 ||
|-
|19. || align=center|[[Lanzhou]] 兰州 || align=center|1,434,500 ||
|-
|20. || align=center|[[Fushun]] 抚顺 || align=center|1,384,000 ||
|-
|21. || align=center|[[Zhengzhou]] 郑州 || align=center|1,347,700 ||
|}
<br clear=left>
== Cultura ==
{{artigo percipal|[[Cultura de la República Popular de la China]]}}
== Religion ==
{{artigo percipal|[[Cultura de la República Popular de la China#Religion na China|Religion na China]]}}
* Percipales religiones: [[cunfucionismo]], [[taoísmo]], [[budismo]].
== Arte ==
{{artigo percipal|[[Arte de la China]]}}
[[Fexeiro:Montagne de Wu xia hou yan.jpg|squierda|thumbnail|250px|Muntanha de Wu xia hou yan]]
La [[China]] ten la más longa tradiçon cultural de l mundo, cun ua [[stória]] cuntina de más de 3.000 [[anho]]s. La cultura chinesa conheciu ua notable longebidade i spanson geográfica que remonta pul menos al [[III milénio a.C.|terceiro milénio]], altura an que este pobo se cuncentraba na region de l [[Riu Amarielho]]. La periodizaçon de la [[ceblizaçon]] chinesa fui stablecida atrabeç de las defrentes [[Dinasties chinesas|dinasties]] que gobernórun la [[nacion]], zde las precursoras [[Dinastie Shang|Shang]] ([[1650 a.C.]]-[[1027 a.C.]]), cujas porduçones culturales se enquadran ne l [[Eidade de l Bronze|período de l bronze]], i [[Dinastie Zhou|Zhou]] ([[1027 a.C.]]-[[256 a.C.]]). Fui durante la época [[Dinastie Tang|Tang]] ([[618]]-[[907]] d. C.) que l paíç atingiu a maior dimenson territorial de to la sue stória. Seguírun-se la Época [[Dinastie Sung|Sung]] ([[960]]-[[1279]]), la [[dinastie Ming]] ([[1368]]-[[1644]]) i l período [[Dinastie Qing|Qing]] ó [[Dinastie Manchu|Manchu]], que correspundiu a la redadeira dinastie amperial ([[1644]]-[[1911]]).
Caratelizada pula serenidade de las formas spressibas i pula regideç de balores stéticos, la cultura chinesa percurou siempre, atrabeç de las sues rializaçones artísticas, la [[harmonie]] cul [[ouniberso]]. Cula abiertura de la cultura chinesa al sterior, bereficada durante la dinastie Ching tornou-se eibidente, an paralelo cula sportaçon de artefatos artísticos para todo l [[mundo oucidental]], la apropiaçon pula China de outras lhenguaiges stéticas.
La [[arte]] chinesa ye seneficatiba nun solo pula beleza, mas tamien porque fui a maior fuonte de anspiraçon para to l [[Ouriente]] - [[Japon]], [[Coréia]], [[Tibete]], [[Mongólia]], [[Andochina]] i [[Ásia Central]]. La [[Ouropa]] tamien debe a la [[China]] muitos de ls sous ampulsos artísticos, bien cumo la antroduçon de bariadas técnicas, percipalmente na [[cerámica chinesa|cerámica]] i na [[tecelaige]].
La postura an relaçon a las artes apersentaba muitas defrenças antre la China i l Oucidente. L amador eirudito, por eisemplo, tenie giralmente un status más eilebado de l que l porfissional, i nun habie çtinçon antre guapas-artes i artes aplicadas. Na berdade, la [[caligrafie]] na China hai mui tiempo yá era cunsidrada la más nobre de las artes.
[[Fexeiro:Clouds Shield the Layered Cliffs.jpg|dreita|thumbnail|Pintura cun carateles çcretibos de l oubjeto eilustrado]]
La [[pintura]] era ua forma zambolbida de la caligrafie, i inda hoije las dues aperséntan relaçones bien próssimas. L pintor, an beç de pintar sous quadros an [[tela]]s ó [[madeira]] cun [[tinta]]s a ólio, giralmente trabalhaba an [[seda]] ó [[papel]] cun [[augarielha]]. Para alhá desso, la bitalidade i l ritmo de las [[pincel]]adas éran más amportantes que l naturalismo de la repersentaçon.
L [[scultura|scultor]] outelizaba [[piedra]], [[madeira]] ó [[bronze]], mas alguas bezes modelaba ó rebestie sues obras cun [[laca]], ua forma de arte oureginária de la China. La [[porcelana chinesa|porcelana]] tamien fui fabricada pula purmeira beç na China, más de mil anhos antes que l segredo de sue manufatura fusse coincido na Ouropa, ne l ampeço de l [[seclo XVIII]]. L [[jade]] ye outro tipo de material associado a la China, tenendo sido outelizado na cunfeçon de oubjetos rituales, [[arma]]s cerimoniales, [[jóia]]s i pequeinhas sculturas.
Las [[casa]]s çpónen na maiorie de las bezes dun solo andar, spalhando-se por grandes terrenos, cun jardins i pátios antre las bárias alas, ambora palácios, templos i [[pagode]]s séian más altos. Ls [[telhado]]s tamien son custruídos subre portones, [[puonte]]s, [[muralha]]s i menumientos. Bários telhados aparecen muitas bezes uns subre outros, culs beirales formando graciosas rebuoltas para cima, ua de las caratelísticas más típicas de la arquitetura chinesa.
Depuis dun [[Pré-stória|período pré-stórico]] bastante ouscuro, la eiboluçon de la arte chinesa puode ser dibedida an cinco lhargos períodos, pa ls quales, inda assi, nun eisisten lhemites bien claros. Registros defenitibos dátan de la segunda parte de la [[dinastie Shang]] ([[1711 a.C.]]-[[1066 a.C.]]), cujos trabalhos más amportantes son ls [[baso]]s de [[bronze]] para [[sacrifício]]s, de formas rígidas i decorados percipalmente cun motibos [[animalia|animales]], de seneficado [[religion|religioso]].
[[Fexeiro:Terracotta army 5256.jpg|thumbnail|Suldados de l [[Eieisército de terracota]].]]
L segundo período ten ampeço cula ounificaçon de la China an [[221 a.C.]], durante la [[dinastie Qin]], cul amperador [[Shi Huangdi]], l custrutor de la [[Muralha de la China|Grande Muralha]]. Oubjetos de bronze i jade custituen ls más amportantes eisemplos de la arte deste período; para alhá desso, tamien fúrun ancuntrados basos de [[cerámica]] bitreficada i figuras an [[sepultura]]s.
Un de ls acuntecimientos más amportantes de la [[dinastie Han]] ([[206 a.C.]]-[[220|220 d.C.]]) fui la antroduçon de l [[budismo]], probeniente de la [[Índia]] i de la [[Ásia Central]], ua beç que ls [[templo]]s i [[mosteiro]]s budistas tornórun-se ls grandes patrocinadores i guardiones de las artes. Ls eisemplos más bien perserbados son aqueilhes que, seguindo l modelo andiano, fúrun scabados nas faces de las peinhas, decorados cun sculturas i [[afresco]]s. Estes templos pertenécen al terceiro período de la arte chinesa, cujo clímax fui atingido pulas dinasties [[dinastie Sui|Sui]] ([[581]]-[[618]]) i [[dinastie Tang|Tang]] ([[618]]-[[907]]). La China fui ouneficada Apuis de un período de ambasones i [[guerra cebil]], quando todas las artes florescírun.
L [[seclo X]] marca l ampeço de l quarto período, que culminou na [[dinastie Song]] ([[960]]-[[1279]]), época an que la arte chinesa atingiu sou apogeu. L grande feito destes seclos fui la trasformaçon de la simples pintura de paisaiges nua arte maior, mui antes de la [[Ouropa]] tener bislumbrado tal possiblidade. Tubo la mesma amportáncia neste período la cerámica, einigualable tanto pula [[nobreza]] de la forma quanto pula beleza de la decoraçon.
[[Fexeiro:Qing-dynasty-vases.jpg|thumbnail|Cerámica de la dinastie Qing, de l acerbo de l [[Museu Calouste Gulbenkian]], an Lisboua.]]
L redadeiro grande período de la arte chinesa bai de l reinado de ls amperadores [[dinastie Ming|Ming]] ([[1368]]-[[1644]]) até la redadeira dinastie de l [[Dinastie Qing|Manchu ó Qing]] ([[1644]]-[[1911]]). La pintura i la cerámica mantubírun l alto nible i nuobas técnicas de fabricaçon de porcelana fúrun zambolbidas, specialmente la pintura azul bitreficada i la outelizaçon de quelores smaltadas subre la bitreficaçon.
Notable halbelidade tamien fui demunstrada ne ls trabalhos de scultura an [[marfin]] i jade, i ne l [[smalte cloisonné]] (técnica francesa). Ne l [[seclo II]], ua cumbinaçon de anfluéncias oucidentales i de outras ouriundas de la reboluçon minórun la tradecional arte chinesa.
La [[Guerra Cebil Chinesa|reboluçon quemunista]] de [[1949]] i la criaçon de la República Popular de la China sob la lhiderança de [[Mao Tsé-Tung]] antroduziran ua ancuntornable dimenson [[política]] an todas las formas de spresson artística. Ls mobimientos banguardistas fúrun banidos i tachados cumo "formalismo [[burguesie|burgués]]" . Por outro lhado, la reboluçon tamien propiciou l renacimiento de formas artísticas ancestrales i ansinou l pobo a balorizar sues tradiçones ne l campo de las artes, l que resultou an baliosa restouraçon i çcubierta de tesouros artísticos de l passado, cumo l [[folclore]], que fui assumido cumo balioso porduto de sportaçon i amportante fuonte de rendimientos.
== Sociadade ==
=== Eiducaçon ===
;Percipales ounibersidades de la China
* [[Ounibersidade de Nanquin|Ounibersidade de Nanjing]]
;Taxa de alfabetizaçon
15 anhos ó más que puoden ler i screbir:
* '''Total:''' 90,9% (2002)
* '''Homes:''' 95,1% (2002)
* '''Mulhieres:''' 86,5% (2002)
== Feriados ==
{| class="prettytable" width="100%"
|-
! style="background:#efefef;" | Data
! style="background:#efefef;" | Nome an mirandés
! style="background:#efefef;" | Nome local
! style="background:#efefef;" | Ouserbaçones
|-
| [[1 de Janeiro]]
| [[Anho Nuobo]]
| 元旦
|
|-
| [[1 de Maio]]
| [[Die de l Trabalho]]
| 劳动节
|
|-
| [[4 de Maio]]
| [[Die de la Mocidade]]
| 青年节
| An comemoraçon de l [[Mobimiento de l 4 de Maio]]
|-
| [[1 de Júlio]]
| Die de la fundaçon de l [[Partido Quemunista de la China]]
| 建党节
| An comemoraçon de l purmeiro Cungresso Nacional an [[1 de Júlio]] de [[1921]]
|-
| [[1 de Agosto]]
| [[Die de l Eieisército]]
| 建军节
| [[Rebolta de Nanchang]] (南昌起义) an [[1 de Agosto]] de [[1927]]
|-
| [[1 de Outubre]]
| [[Feriado Nacional]]
| 国庆节
| An comemoraçon de la fundaçon de la República Popular de la China an [[1 de Outubre]] de [[1949]]
|-
| 1° die de l 1° més de l [[calendário chinés]]
| [[Anho Nuobo Chinés]] (Fiesta de la primabera)
| 春节
|
|-
| 15° die de l 1° més de l [[calendário chinés]]
| [[Festibal de las Lanternas]]
| 元宵节
|
|-
| 5th Solar Tern. Ampeço de [[Abril]]
| [[Qing Ming Jie]] (Tomb Sweping Day)
| 清明节
|
|-
| 5° die de l 5° més de l [[calendário chinés]]
| [[Dragon Boat]] Festibal (Dragon Festibal)
| 端午节
|
|-
| 7° die de l 7° més de l [[calendário chinés]]
| Double Seben Festibal
| 七夕
| Berson chinesa de l [[Die de l Namorados]]
|-
| 15° die de l 7° més de l [[calendário chinés]]
| Spirit Festibal (Ghost Festibal)
| 中元节
|
|-
| 15° die de l 8° més de l [[calendário chinés]]
| [[Mid-Outumn Festibal]] (Mon Festibal)
| 中秋节
|
|-
| 9° die de l 9° més de l [[calendário chinés]]
| [[Double Ninth Festibal]]
| 重阳节
|
|}
{{ref-section}}
== {{Ber tamien}} ==
{{commons|China}}
* [[Ásia]]
* [[Lhista de paízes]]
[[Catadorie:China| ]]
8p8les0gufmpmo29ovlpp190on91ea9
Mirandeses
0
12508
106954
2026-07-02T22:42:24Z
MdMV or Emdy idk
12692
Criada por tradução da página "[[:en:Special:Redirect/revision/1362204478|Mirandese people]]"
106954
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="8" |
! colspan="2" class="infobox-above nickname" style="font-size:115%; font-weight:normal;" |Mirandeses
|-
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Adélia_Garcia,_Beatriz_e_Avelina_no_festival_Anmesis,_que_decorreu_em_Vimioso_em_2007.jpg|semmoldura]]<div class="infobox-caption">Trés mulhieres Mirandesas, de [[Bumioso]]</div>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Populacion Total
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |<span style="white-space:nowrap;">~20.000 </span><ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="195">[https://retratos.pordata.pt/populacao/miranda-do-douro "O seu município em números, Miranda do Douro"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="196">''[[Pordata]]''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="198"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2026</span>.</span></cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.mogadouro.pt/pages/16 "Concelho"]. </cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://retratos.pordata.pt/populacao/vimioso "O seu município em números, Vimioso"]. </cite></ref><ref>[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xlang=en&xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0 Instituto Nacional de Estatística]</ref>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Regiones cun populaciones seneficatibas
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Tierra de Miranda]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Lhénguas
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Lhéngua mirandesa|Mirandés]]<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.cm-mdouro.pt/conhecer/cultura/lingua-mirandesa "Língua Mirandesa"]. </cite></ref>, [[Lhéngua pertuesa|Pertués]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Religion
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Catolicismo Remano]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Grupos étnicos relacionados
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |Lhioneses, Sturianos, Cántabros, Stremenhos, Pertueses i outros puobros Eibéricos
|}
Ls '''Mirandeses''' ''[{{AFA|mi.ɾãˈde.z̺əs̺|mi.ɾãˈde.z̺əs̺}}]'' son un puobro [[Stur-lhionés|Sturlhionés]], natibo a la [[Tierra de Miranda]], ne l nordeste de Pertual
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
== Stória ==
L purmeiro anstante de perséncia Lhatina n'Eibéria fui cula sue cunquista puls Romanos, sustituíndo la lhéngua de la region i ls puobros (parcialmente) pul [[Lhéngua lhatina|Lhatin]] i Romanos respetibamente.
Açpuis l colapso de l'ampério Romano, Eibéria fui adominada por reinos Germánicos pós-Romanos, i la Tierra de Miranda mantubo-se na raia antre ls [[Suebos]] i ls [[Besigodos|Bisigodos]] por muita de l'eisisténcia de dambos.
Ne l séclo VIII, ls Oumeyas ampeçórun saquiando las árias lhitorales sub cuntrol Bisigodo, que, anhos açpuis lhebou a la quaisque cumpleta oucupacion de la península Eibérica puls Mouros, deixando nomás l [[Reino de las Stúrias]] ne l noroeste.
La Reconquista dou ourige al [[Reino de Lhion]], l'único reino an toda la stória que tubo ũa lhéngua sturlhionesa cumo lhéngua percipal i de stado, l'[[antigo Lhionés]]. Mas, açpuis l'ounion cul [[Reino de Castielha]] i l'andependéncia de Pertual, l'antigo Lhionés ampeçou caiendo a zouso. Ne l causo specífico de l Mirandés, fúrun eisolados de ls outros Sturlhioneses pula [[frunteira Lhuzo-Hispánica]] ne l séclo XII.
Açpuis d'esso, Pertual acuntinou tenendo cuntrol sub Miranda i acuntinou anfluenciando la sue lhéngua i puobro anté hui.
== Cultura ==
La cultura Mirandesa çtaca la region, acumparando-la al lhado pertués de [[Trás ls Montes i Alto Douro|Trás-Ls-Muntes]], mantenendo más armandade cun outras regiones sturlhionesas, mormientes l sou bezino más cercano, [[Lhion]].
[[Fexeiro:At_the_main_square_I_(50958715016).jpg|dreita|miniaturadaimagem|300x300px|Museu de la Tierra de Miranda, na praça percipal de [[Miranda de l Douro]]: Praça D. San Juan III.]]
=== Ls Dançadores ===
Ls Dançadores, Beiladores ou Paloteiros (coincidos por Pauliteiros puls pertueses) son un grupo tradecional mirandés d'artistas que faien las sues coriografies c'un tipo de palo, tamien ambolbendo acrobacies i castanhuolas. Ls Lhioneses tienen tamien ũa bariedade de danças acrobáticas cun palos, las ''danzas de paloteu'', mas, alrobés de ls dançadores Mirandeses, l'eiquibalente Lhionés perdírun muita perséncia an Lhion, mantenendo-se muito afamados an Miranda.
[[Fexeiro:Pauliteiros.jpg|miniaturadaimagem|Dançadores ne l festibal ''Avante'' de 2005.]]
[[Fexeiro:Mirandese_and_Leonese_Dancers_Distribution.png|miniaturadaimagem|Un mapa eilhustrando la çtribuicion atual de ls Dançadores Mirandeses i Lhioneses.]]
=== Gaita de Fuolhes Mirandesa ===
La gaita de fuolhes Mirandesa, chamada an cúrtio de gaita Mirandesa, ye un tipo de gaita único a Miranda, armana de las gaitas Lhionesas i Sturianas, mormientes la [[gaita Senabresa]]. Anque se chame de «Gaita Stramuntana» por nó-Mirandeses, aquesta terminologie ye ancorreta.
[[Fexeiro:Gaita_Mirandesa.jpg|miniaturadaimagem|Ũa gaita Mirandesa]]
=== Pendones ===
Ls pendones son ũa tradicion mediebal Lhionesa (de l Reino de Lhion), qu'hui nomás se patrica an Miranda i Lhion. Hai muitos stilos i formas que ls pendones puoden tener, que demudan de puobro a puobro, mas, la meiorie son berdes i colorados, muitos ancluíndo azul ou branco. Son similares a bandeiras, sendo pinduradas n'un maste i boladas a la fuorça de l biento, mas, más grandes qu'ũa bandeira normal. Son cargadas por pessonas qu'andan juntas n'ũa marcha, cargando ls pendones pul maste. Aquestes eibentos passan por tiempos d'Abril an Miranda i Lhion.
[[Fexeiro:Plaça_de_Sant_Jaume.jpg|miniaturadaimagem|Pendones lhionenses, quaisque eiguales als que son outelizados an Miranda]]
=== Capa d'Honras ===
La Capa d'Honras ye un tipo de capa tradecionalmente bestida por pastores an tiempos frius de l'anho, mas zdende eiboluiu pa ser outelizado n'oucasiones formales an Miranda: fiestas tradecionales, celebraciones religiosas i ancuontros de pessonas d'alto statuto. Oureginalmente feito de pardo i stóricamente perduzido por un processo lhocal i outo-sobreciente. Ne l passado, clientes daban la sue própia lhana, refletindo l'eiconomie rural i agro-pastoral. Anque antes yeran quemumente perduzidas an Miranda, Aliste, Tábara i Alba, hui nomás se faien capas an Miranda, an trés puobros. Anque yá nun se fagan n'essas regiones, inda s'outelizan.
[[Fexeiro:Capa_de_Honras_Mirandesa.jpg|miniaturadaimagem|Ũa Capa d'Honras, ne l Museu de la Tierra de Miranda.]]
[[Fexeiro:Mirandese_and_Leonese_Cloaks_of_Honours_Distribution.png|miniaturadaimagem|La çtribuicion atual i antiga de la Capa d'Honras Mirandesa i Lhionesa]]
=== Tradiciones de l solstício d'ambierno ===
L solstício d'ambierno ou d'eimbierno tien bárias tradiciones qu'ambuolben rituales pré-Cristianos cula lhiturgie Cristiana. Durante aquesse tiempo, maçcarielhas salen passacalhes, acumpanhados de música, dança i multidones oufreciendo quemido i ajuntando donaciones pa la fiesta d'Anho Nuobo. Las sues maçcarielhas puoden ancluír madeira, cortiça, metal, carton ou cuiro, remetiendo a temas de muorte i renacéncia. Ls rituales sirben nó solo pa marcar l renacimiento de l sol senó tamien pa ambertir l'orde social normal. Cumo teçtemunho de la sue amportáncia cultural, l cunceilho de Miranda de l Douro stá ne l porcesso de submeter estas tradiciones pa anclusion ne l'Ambentairo Nacional de l Patrimonho Cultural Eimaterial. Aquestas tradiciones, ne l sou própio jeito, tamien se patrican an Lhion.
== Lhéngua ==
[[Fexeiro:MirandeseLanguageRemake.png|alt=A map of the mirandese speaking territory|miniaturadaimagem|Dialetos de l Mirandés]]
[[Fexeiro:Fire_Asturleonese.jpg|miniaturadaimagem|Cumo dezir "Fuogo" nas bariedades Sturlhionesas]]
Ls Mirandeses son coincidos pula sue lhéngua única, la [[Lhéngua mirandesa|lhéngua Mirandesa]], ũa bariedade de l cuntínuo Sturlhionés, yá pouco falada nomás an ciertas partes de l'ouriente de la Tierra de Miranda por mor d'anfluéncia Pertuesa, an gran parte de [[Miranda de l Douro]] i poucos puobros de [[Bumioso]]. La lhéngua tien pori 3500 falantes natibos. Debide-se an trés subdialetos: Central, Sendinés i Raiano.
== Çtribuicion Giográfica ==
[[Fexeiro:TierraDeMiranda.png|miniaturadaimagem|Un mapa de la Tierra de Miranda, debedido an munecípios oufeciales]]
Ls Mirandeses son natibos a la [[Tierra de Miranda]], ũa region giográfica ne l'este Stramuntano, an Pertual. Faien parte de la tierra: l cunceilho de [[Miranda de l Douro]], [[Bumioso]], gran parte de [[Mogadouro]], parte de [[Bergança|Bergáncia]] i [[Frezno de Spada a la Cinta]].
[[Fexeiro:Old_Leonese_Extent_Map.jpg|miniaturadaimagem|Spansion de l'Antigo Lhionés n'Eibéria mediebal, amostrando la sue ária ne l nordeste de Pertual]]
{{Refréncias}}
4ftcp5sbpzp236q8w1p1lp3huju3l0r
106955
106954
2026-07-02T22:42:56Z
MdMV or Emdy idk
12692
106955
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="8" |
! colspan="2" class="infobox-above nickname" style="font-size:115%; font-weight:normal;" |Mirandeses
|-
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Adélia_Garcia,_Beatriz_e_Avelina_no_festival_Anmesis,_que_decorreu_em_Vimioso_em_2007.jpg|semmoldura]]<div class="infobox-caption">Trés mulhieres Mirandesas, de [[Bumioso]]</div>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Populacion Total
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |<span style="white-space:nowrap;">~20.000 </span><ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="195">[https://retratos.pordata.pt/populacao/miranda-do-douro "O seu município em números, Miranda do Douro"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="196">''[[Pordata]]''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="198"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2026</span>.</span></cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.mogadouro.pt/pages/16 "Concelho"]. </cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://retratos.pordata.pt/populacao/vimioso "O seu município em números, Vimioso"]. </cite></ref><ref>[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xlang=en&xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0 Instituto Nacional de Estatística]</ref>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Regiones cun populaciones seneficatibas
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Tierra de Miranda]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Lhénguas
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Lhéngua mirandesa|Mirandés]]<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.cm-mdouro.pt/conhecer/cultura/lingua-mirandesa "Língua Mirandesa"]. </cite></ref>, [[Lhéngua pertuesa|Pertués]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Religion
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Catolicismo Remano]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Grupos étnicos relacionados
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |Lhioneses, Sturianos, Cántabros, Stremenhos, Pertueses i outros puobros Eibéricos
|}
Ls '''Mirandeses''' ''[{{AFA|mi.ɾãˈde.z̺əs̺|mi.ɾãˈde.z̺əs̺}}]'' son un puobro [[Stur-lhionés|Sturlhionés]], natibo a la [[Tierra de Miranda]], ne l nordeste de Pertual
== Stória ==
L purmeiro anstante de perséncia Lhatina n'Eibéria fui cula sue cunquista puls Romanos, sustituíndo la lhéngua de la region i ls puobros (parcialmente) pul [[Lhéngua lhatina|Lhatin]] i Romanos respetibamente.
Açpuis l colapso de l'ampério Romano, Eibéria fui adominada por reinos Germánicos pós-Romanos, i la Tierra de Miranda mantubo-se na raia antre ls [[Suebos]] i ls [[Besigodos|Bisigodos]] por muita de l'eisisténcia de dambos.
Ne l séclo VIII, ls Oumeyas ampeçórun saquiando las árias lhitorales sub cuntrol Bisigodo, que, anhos açpuis lhebou a la quaisque cumpleta oucupacion de la península Eibérica puls Mouros, deixando nomás l [[Reino de las Stúrias]] ne l noroeste.
La Reconquista dou ourige al [[Reino de Lhion]], l'único reino an toda la stória que tubo ũa lhéngua sturlhionesa cumo lhéngua percipal i de stado, l'[[antigo Lhionés]]. Mas, açpuis l'ounion cul [[Reino de Castielha]] i l'andependéncia de Pertual, l'antigo Lhionés ampeçou caiendo a zouso. Ne l causo specífico de l Mirandés, fúrun eisolados de ls outros Sturlhioneses pula [[frunteira Lhuzo-Hispánica]] ne l séclo XII.
Açpuis d'esso, Pertual acuntinou tenendo cuntrol sub Miranda i acuntinou anfluenciando la sue lhéngua i puobro anté hui.
== Cultura ==
La cultura Mirandesa çtaca la region, acumparando-la al lhado pertués de [[Trás ls Montes i Alto Douro|Trás-Ls-Muntes]], mantenendo más armandade cun outras regiones sturlhionesas, mormientes l sou bezino más cercano, [[Lhion]].
[[Fexeiro:At_the_main_square_I_(50958715016).jpg|dreita|miniaturadaimagem|300x300px|Museu de la Tierra de Miranda, na praça percipal de [[Miranda de l Douro]]: Praça D. San Juan III.]]
=== Ls Dançadores ===
Ls Dançadores, Beiladores ou Paloteiros (coincidos por Pauliteiros puls pertueses) son un grupo tradecional mirandés d'artistas que faien las sues coriografies c'un tipo de palo, tamien ambolbendo acrobacies i castanhuolas. Ls Lhioneses tienen tamien ũa bariedade de danças acrobáticas cun palos, las ''danzas de paloteu'', mas, alrobés de ls dançadores Mirandeses, l'eiquibalente Lhionés perdírun muita perséncia an Lhion, mantenendo-se muito afamados an Miranda.
[[Fexeiro:Pauliteiros.jpg|miniaturadaimagem|Dançadores ne l festibal ''Avante'' de 2005.]]
[[Fexeiro:Mirandese_and_Leonese_Dancers_Distribution.png|miniaturadaimagem|Un mapa eilhustrando la çtribuicion atual de ls Dançadores Mirandeses i Lhioneses.]]
=== Gaita de Fuolhes Mirandesa ===
La gaita de fuolhes Mirandesa, chamada an cúrtio de gaita Mirandesa, ye un tipo de gaita único a Miranda, armana de las gaitas Lhionesas i Sturianas, mormientes la [[gaita Senabresa]]. Anque se chame de «Gaita Stramuntana» por nó-Mirandeses, aquesta terminologie ye ancorreta.
[[Fexeiro:Gaita_Mirandesa.jpg|miniaturadaimagem|Ũa gaita Mirandesa]]
=== Pendones ===
Ls pendones son ũa tradicion mediebal Lhionesa (de l Reino de Lhion), qu'hui nomás se patrica an Miranda i Lhion. Hai muitos stilos i formas que ls pendones puoden tener, que demudan de puobro a puobro, mas, la meiorie son berdes i colorados, muitos ancluíndo azul ou branco. Son similares a bandeiras, sendo pinduradas n'un maste i boladas a la fuorça de l biento, mas, más grandes qu'ũa bandeira normal. Son cargadas por pessonas qu'andan juntas n'ũa marcha, cargando ls pendones pul maste. Aquestes eibentos passan por tiempos d'Abril an Miranda i Lhion.
[[Fexeiro:Plaça_de_Sant_Jaume.jpg|miniaturadaimagem|Pendones lhionenses, quaisque eiguales als que son outelizados an Miranda]]
=== Capa d'Honras ===
La Capa d'Honras ye un tipo de capa tradecionalmente bestida por pastores an tiempos frius de l'anho, mas zdende eiboluiu pa ser outelizado n'oucasiones formales an Miranda: fiestas tradecionales, celebraciones religiosas i ancuontros de pessonas d'alto statuto. Oureginalmente feito de pardo i stóricamente perduzido por un processo lhocal i outo-sobreciente. Ne l passado, clientes daban la sue própia lhana, refletindo l'eiconomie rural i agro-pastoral. Anque antes yeran quemumente perduzidas an Miranda, Aliste, Tábara i Alba, hui nomás se faien capas an Miranda, an trés puobros. Anque yá nun se fagan n'essas regiones, inda s'outelizan.
[[Fexeiro:Capa_de_Honras_Mirandesa.jpg|miniaturadaimagem|Ũa Capa d'Honras, ne l Museu de la Tierra de Miranda.]]
[[Fexeiro:Mirandese_and_Leonese_Cloaks_of_Honours_Distribution.png|miniaturadaimagem|La çtribuicion atual i antiga de la Capa d'Honras Mirandesa i Lhionesa]]
=== Tradiciones de l solstício d'ambierno ===
L solstício d'ambierno ou d'eimbierno tien bárias tradiciones qu'ambuolben rituales pré-Cristianos cula lhiturgie Cristiana. Durante aquesse tiempo, maçcarielhas salen passacalhes, acumpanhados de música, dança i multidones oufreciendo quemido i ajuntando donaciones pa la fiesta d'Anho Nuobo. Las sues maçcarielhas puoden ancluír madeira, cortiça, metal, carton ou cuiro, remetiendo a temas de muorte i renacéncia. Ls rituales sirben nó solo pa marcar l renacimiento de l sol senó tamien pa ambertir l'orde social normal. Cumo teçtemunho de la sue amportáncia cultural, l cunceilho de Miranda de l Douro stá ne l porcesso de submeter estas tradiciones pa anclusion ne l'Ambentairo Nacional de l Patrimonho Cultural Eimaterial. Aquestas tradiciones, ne l sou própio jeito, tamien se patrican an Lhion.
== Lhéngua ==
[[Fexeiro:MirandeseLanguageRemake.png|alt=A map of the mirandese speaking territory|miniaturadaimagem|Dialetos de l Mirandés]]
[[Fexeiro:Fire_Asturleonese.jpg|miniaturadaimagem|Cumo dezir "Fuogo" nas bariedades Sturlhionesas]]
Ls Mirandeses son coincidos pula sue lhéngua única, la [[Lhéngua mirandesa|lhéngua Mirandesa]], ũa bariedade de l cuntínuo Sturlhionés, yá pouco falada nomás an ciertas partes de l'ouriente de la Tierra de Miranda por mor d'anfluéncia Pertuesa, an gran parte de [[Miranda de l Douro]] i poucos puobros de [[Bumioso]]. La lhéngua tien pori 3500 falantes natibos. Debide-se an trés subdialetos: Central, Sendinés i Raiano.
== Çtribuicion Giográfica ==
[[Fexeiro:TierraDeMiranda.png|miniaturadaimagem|Un mapa de la Tierra de Miranda, debedido an munecípios oufeciales]]
Ls Mirandeses son natibos a la [[Tierra de Miranda]], ũa region giográfica ne l'este Stramuntano, an Pertual. Faien parte de la tierra: l cunceilho de [[Miranda de l Douro]], [[Bumioso]], gran parte de [[Mogadouro]], parte de [[Bergança|Bergáncia]] i [[Frezno de Spada a la Cinta]].
[[Fexeiro:Old_Leonese_Extent_Map.jpg|miniaturadaimagem|Spansion de l'Antigo Lhionés n'Eibéria mediebal, amostrando la sue ária ne l nordeste de Pertual]]
{{Refréncias}}
autt6mfblyu6jy0qsjzur74bv1lmq3b