Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
África
0
361
107021
100928
2026-07-05T19:03:19Z
~2026-38330-23
15372
/* */ gg
107021
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:LocationAfrica.png|300px|right|thumb|África]]
'''África''' ye l segundo cuntinente cun mais giente na Tierra (atrás de [[Ásia]]) i l terceiro maior cuntinente (atrás de Ásia i de [[América]]).
Ten cerca de 30 milhones de km², cobrindo 20,3 % de la ária total de la tierra firme de l planeta i mais de 900 milhones d'habitantes an 53 países, repersentando cerca dun sétimo de la populaçon de l mundo.
Cinco de ls países de África fúrun quelónias pertuesas i usan l Pertués cumo léngua ouficial: [[Angola]], [[Cabo Berde]], [[Guiné-Bissau]], [[Moçambique]] i [[San Tomé i Príncepe]]; an Cabo Berde, Guiné-Bissau i San Tomé i Príncepe son inda falados crioulos de base pertuesa.
== Stória ==
La África ye un território banhado pul [[Ouceano Atlántico]], pul [[Mar Mediterráneo]] i pul [[Ouceano Índico]], adonde probablemiente surgiran ls purmeiros seres houmanos. Ls mais antigos fósseles d'houminídeos fúrun ancuntrados na África i ténen cerca de cinco milhones d'anhos.
L [[Eigito]] fui probablemiente l purmeiro stado a custituir-se na África, hai cerca de 5000 anhos, mas muitos outros reinos ó cidades-stado fúrun sucedendo-se neste cuntinente, al largo de ls seclos. Para alhá desso, la África fui, zde l'antiguidade, percurada por pobos d'outros cuntinentes, que buscában las sues riquezas, cumo sal i ouro. La atual debison territorial de la África, inda assi, ye muito recente – de meados de l seclo XX –, resultado de la çcolonizaçon ouropéia. Esta debison, feita por bias de la necidade de matérias-primas i mercados cunsumidores, tubo cumo cunsequéncias: dependéncia eiquenómica, agrabamiento de la zeigualdade social i las luitas de frunteiras.
== Política ==
Inda que se registren atualmente na África muitos cunflitos de caráter político, cumo l de la [[Cuosta de l Marfin]] i l de l Sudan, i muitas situaçones eirregulares, cumo la de [[Angola]], puode-se dezir que la maiorie de ls países de l cuntinente ténen gobiernos democraticamente eileitos. Las únicas sceçones neste momiento son la [[Somália]], que nun ten sequer un stado ourganizado i l [[Saara Oucidental]], acupado por [[Marrocos]].
Inda assi, muita beç las eileiçones seian cunsidradas cumo eirregulares por fraude, tanto anternamente, cumo pula quemunidade anternacional. Por outro lado, inda eisisten situaçones an que l pursidente ó l partido gobernamental se ancontran ne l poder hai dezenas d'anhos, cumo son ls causos de la [[Líbia]] i de l [[Zimbabué|Zimbabwe]].
An giral, ls gobiernos Áfricanos son repúblicas pursidencialistas, fuora trés monarquies eisistentes ne l cuntinente: [[Lesoto]], [[Marrocos]] i [[Suazilándia]].
[[Catadorie:África]]
[[Catadorie:Cuntinentes]]
=== Países de la África ===
[[Argélia]], [[Angola]], [[Eigito]], [[Líbia]], [[Tunísia]], [[Marrocos]], [[Senegal]], [[cabo Berde]], [[Guiné-Bissau]], [[Guiné Eiquatorial]], [[Guiné]], [[Mauritánia]], [[Gabon]],[[Mali]],[[Xade]], [[Sudan]],[[Sudan de l Sul]], [[Camarones]], [[Libéria|Liberie]],[[Togo]], [[Etiópia]], [[Eritréia|Eritreia]], [[Djibuti|Díbuti]], [[Uganda]], [[Somália]], [[Burkina Faso|Burkina faso]], [[Benin]],[[Cuosta de l Marfin]]
bq1j4t7wu3grpkutayyy8c1834x8s6a
107024
107021
2026-07-05T19:15:30Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107024
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:LocationAfrica.png|300px|right|thumb|África]]
'''África''' ye l segundo cuntinente cun mais giente na Tierra (atrás de [[Ásia]]) i l terceiro maior cuntinente (atrás de Ásia i de [[América]]).
Ten cerca de 30 milhones de km², cobrindo 20,3 % de la ária total de la tierra firme de l planeta i mais de 900 milhones d'habitantes an 53 países, repersentando cerca dun sétimo de la populaçon de l mundo.
Cinco de ls países de África fúrun quelónias pertuesas i usan l Pertués cumo léngua ouficial: [[Angola]], [[Cabo Berde]], [[Guiné-Bissau]], [[Moçambique]] i [[San Tomé i Príncepe]]; an Cabo Berde, Guiné-Bissau i San Tomé i Príncepe son inda falados crioulos de base pertuesa.
== Stória ==
La África ye un território banhado pul [[Ouceano Atlántico]], pul [[Mar Mediterráneo]] i pul [[Ouceano Índico]], adonde probablemiente surgiran ls purmeiros seres houmanos. Ls mais antigos fósseles d'houminídeos fúrun ancuntrados na África i ténen cerca de cinco milhones d'anhos.
L [[Eigito]] fui probablemiente l purmeiro stado a custituir-se na África, hai cerca de 5000 anhos, mas muitos outros reinos ó cidades-stado fúrun sucedendo-se neste cuntinente, al largo de ls seclos. Para alhá desso, la África fui, zde l'antiguidade, percurada por pobos d'outros cuntinentes, que buscában las sues riquezas, cumo sal i ouro. La atual debison territorial de la África, inda assi, ye muito recente – de meados de l seclo XX –, resultado de la çcolonizaçon ouropéia. Esta debison, feita por bias de la necidade de matérias-primas i mercados cunsumidores, tubo cumo cunsequéncias: dependéncia eiquenómica, agrabamiento de la zeigualdade social i las luitas de frunteiras.
== Política ==
Inda que se registren atualmente na África muitos cunflitos de caráter político, cumo l de la [[Cuosta de l Marfin]] i l de l Sudan, i muitas situaçones eirregulares, cumo la de [[Angola]], puode-se dezir que la maiorie de ls países de l cuntinente ténen gobiernos democraticamente eileitos. Las únicas sceçones neste momiento son la [[Somália]], que nun ten sequer un stado ourganizado i l [[Saara Oucidental]], acupado por [[Marrocos]].
Inda assi, muita beç las eileiçones seian cunsidradas cumo eirregulares por fraude, tanto anternamente, cumo pula quemunidade anternacional. Por outro lado, inda eisisten situaçones an que l pursidente ó l partido gobernamental se ancontran ne l poder hai dezenas d'anhos, cumo son ls causos de la [[Líbia]] i de l [[Zimbabué|Zimbabwe]].
An giral, ls gobiernos Áfricanos son repúblicas pursidencialistas, fuora trés monarquies eisistentes ne l cuntinente: [[Lesoto]], [[Marrocos]] i [[Suazilándia]].
[[Catadorie:África]]
[[Catadorie:Cuntinentes]]
=== Países de la África ===
[[Argélia]], [[Angola]], [[Eigito]], [[Líbia]], [[Tunísia]], [[Marrocos]], [[Senegal]], [[cabo Berde]], [[Guiné-Bissau]], [[Guiné Eiquatorial]], [[Guiné]], [[Mauritánia]], [[Gabon]],[[Mali]],[[Xade]], [[Sudan]],[[Sudan de l Sul]], [[Camarones]], [[Libéria|Liberie]],[[Togo]], [[Etiópia]], [[Eritréia|Eritreia]], [[Djibuti|Díbuti]], [[Uganda]], [[Somália]], [[Burkina Faso|Burkina faso]], [[Benin]],[[Cuosta de l Marfin]]
rhz8xhrpochmktki9e3xez27czf503r
107025
107024
2026-07-05T19:16:37Z
~2026-30875-10
15270
/* Política */ e
107025
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:LocationAfrica.png|300px|right|thumb|África]]
'''África''' ye l segundo cuntinente cun mais giente na Tierra (atrás de [[Ásia]]) i l terceiro maior cuntinente (atrás de Ásia i de [[América]]).
Ten cerca de 30 milhones de km², cobrindo 20,3 % de la ária total de la tierra firme de l planeta i mais de 900 milhones d'habitantes an 53 países, repersentando cerca dun sétimo de la populaçon de l mundo.
Cinco de ls países de África fúrun quelónias pertuesas i usan l Pertués cumo léngua ouficial: [[Angola]], [[Cabo Berde]], [[Guiné-Bissau]], [[Moçambique]] i [[San Tomé i Príncepe]]; an Cabo Berde, Guiné-Bissau i San Tomé i Príncepe son inda falados crioulos de base pertuesa.
== Stória ==
La África ye un território banhado pul [[Ouceano Atlántico]], pul [[Mar Mediterráneo]] i pul [[Ouceano Índico]], adonde probablemiente surgiran ls purmeiros seres houmanos. Ls mais antigos fósseles d'houminídeos fúrun ancuntrados na África i ténen cerca de cinco milhones d'anhos.
L [[Eigito]] fui probablemiente l purmeiro stado a custituir-se na África, hai cerca de 5000 anhos, mas muitos outros reinos ó cidades-stado fúrun sucedendo-se neste cuntinente, al largo de ls seclos. Para alhá desso, la África fui, zde l'antiguidade, percurada por pobos d'outros cuntinentes, que buscában las sues riquezas, cumo sal i ouro. La atual debison territorial de la África, inda assi, ye muito recente – de meados de l seclo XX –, resultado de la çcolonizaçon ouropéia. Esta debison, feita por bias de la necidade de matérias-primas i mercados cunsumidores, tubo cumo cunsequéncias: dependéncia eiquenómica, agrabamiento de la zeigualdade social i las luitas de frunteiras.
== Política ==
Inda que se registren atualmente na África muitos cunflitos de caráter político, cumo l de la [[Cuosta de l Marfin]] i l de l Sudan, i muitas situaçones eirregulares, cumo la de [[Angola]], puode-se dezir que la maiorie de ls países de l cuntinente ténen gobiernos democraticamente eileitos. Las únicas sceçones neste momiento son la [[Somália]], que nun ten sequer un stado ourganizado i l [[Saara Oucidental]], acupado por [[Marrocos]].
Inda assi, muita beç las eileiçones seian cunsidradas cumo eirregulares por fraude, tanto anternamente, cumo pula quemunidade anternacional. Por outro lado, inda eisisten situaçones an que l pursidente ó l partido gobernamental se ancontran ne l poder hai dezenas d'anhos, cumo son ls causos de la [[Líbia]] i de l [[Zimbabué|Zimbabwe]].
An giral, ls gobiernos Áfricanos son repúblicas pursidencialistas, fuora trés monarquies eisistentes ne l cuntinente: [[Lesoto]], [[Marrocos]] i [[Suazilándia]].
[[Catadorie:África]]
[[Catadorie:Cuntinentes]]
=== Países de la África ===
[[Argélia]], [[Angola]], [[Eigito]], [[Líbia]], [[Tunísia]], [[Marrocos]], [[Senegal]], [[cabo Berde]], [[Guiné-Bissau]], [[Guiné Eiquatorial]], [[Guiné]], [[Mauritánia]], [[Gabon]],[[Mali]],[[Xade]], [[Sudan]],[[Sudan de l Sul]], [[Camarones]], [[Libéria|Libéria]],[[Togo]], [[Etiópia]], [[Eritréia|Eritreia]], [[Djibuti|Díbuti]], [[Uganda]], [[Somália]], [[Burkina Faso|Burkina faso]], [[Benin]],[[Cuosta de l Marfin]]
dd0j9inzrd4hqtipylw3racdtd59h53
Ouceano Pacífico
0
679
107037
106717
2026-07-06T11:04:39Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107037
wikitext
text/x-wiki
L '''ouceano Pacífico''' ye la maior massa marítima de l globo, situada antre la [[América]], a lheste, la [[Ásia]] i a [[Oustrália]], a oeste, i la [[Antártica|Antártida]], al sul. Cun 180 milhones de km², l Pacífico cobre quaije un tércio de la superfice de l planeta i correspunde a quaije metade de la superfice i de l belume de ls ouceanos.
Ten 707,5 km de fossas, i 87,8% de sue ária apersenta perfundidades superiores a 3.000 m; ye l ouceano cun maior perfundidade média (-4.282 m) i adonde hai las maiores fossas submarinas ([[fossa de las Marianas]], cun -10,912 m).
Sue forma grosseiramente circular ye delhemitada por bordas cuntinentales atibas (que correspónden al [[circlo de fuogo de l Pacífico]]) sob las quales se afunda ua [[crusta oceánica]] an rápida spanson.
Çcubierto puls [[Ouropa|ouropeus]] an [[1513]] ([[Basco Amplacheñez de Balboa|Balboa]]) i traspuosto pula purmeira beç an [[1520]] ([[Fernão de Magalhães]]), l Pacífico ten assistido a un crecimiento de sue amportança cumo bie de lhigaçon antre alguas de las regiones de maior dinamismo eiquenómico de la atualidade ([[Stremo Ouriente]] i cuosta oucidental de la [[América de l Norte]]).
== L nome ==
Fernão de Magalhães batizou l ouceano de ''Pacífico'' por este ser más calmo, quando cumparado cul tempestuoso [[Ouceano Atlántico]]. Esta cumparaçon fui feita quando Fernão de Magalhães i ls sous cumpanheiros de nabegaçon traspusírun l [[Streito de Magalhães]], ua passaige antre ls dous ouceanos yá citados.
== Morfostrutura de l fondo oceánico ==
[[Fexeiro:Pacific Ocean surface 3.jpg|thumb|right|300px| L ouceano Pacífico]]
Flanqueado por cadenas muntanhosas recentes, cun antensa atebidade bulcánica, l Pacífico ye percorrido por un basto sistema de dorsales.
La dorsal Sudeste-Pacífica custitui un perlongamiento, atrabeç de la dorsal Pacífico-Antártica, de las dorsales de l [[ouceano Índico]] (dorsal Antártico-Outraliana). An sue porçon setentrional atinge las lhatitudes de l lhitoral [[México|mexicano]], zaparecendo al antrar ne l golfo de la [[Califórnia]]. Trata-se dua dorsal an rápida spanson (antre 8,8 i 16,1 cm por anho), sin fossa axial. Las zonas de fraturas que la segméntan son muitas, cun çlocamiento pernunciado. Essa dorsal eimerge na lhatitude de la [[ilha de Páscoa]], ounindo-se a la dorsal de l [[Chile]], que se lhiga a la cuosta meridional de la [[América]], i na lhatitude de las [[ilhas Galápagos]], ounindo-se a la dorsal de Cocos ó de las Galápagos. Essas dorsales debíden l Pacífico an trés cunjuntos.
Ls fondos oceánicos a lheste de la dorsal Sudeste-Pacífica pertenécen a la placa lhitosférica de la [[Antártida]] (que corresponde a la bacie Pacífico-Antártica i a la planice abissal de Bellingshausen), a la placa de Nazca (bacies Peruana i Chilena, apartadas pula dorsal de Nazca) i a la placa de Cocos (lhemitada pula dorsal de Cocos).
Todo l eimenso cunjunto de fondos ouceánicos a oeste de la dorsal Sudeste-Pacífica ye sustentado pula placa lhitosférica Pacífica, que a Oeste [[América de l Norte]] apersenta grandes zonas de fraturas, cun relebos menumentales, alenhados por miles de quilómetros al lhargo de antigas falhas de trasformaçon.
Mais a oeste, l centro de l ouceano Pacífico ye antrecortado por cadenas submarinas i grandes eidifícios bulcánicos, oura eimergindo an forma de ilhas ([[Habaí]], [[Ilhas Marquesas|Marquesas]], [[Ilhas Marshall|Marshall]], [[Ilhas Carolinas|Carolinas]]) , frequentemente coronadas por formaçones coralíneas ([[atol|atóles]]) . Las bacies ouceánicas que las rodeian (Médio-Pacífica, Melanésia, Nordeste, Noroeste) aperséntan ua delgada cobertura sedimentar subre la crostra basáltica.
La persença de las fossas oceánicas periféricas, al lhargo de ls arcos ansulares ([[Ilhas Aleutas|Aleutas]], [[Ilhas Kurilas|Kurilas]], [[Japon]], [[Ilhas Marianas|Marianas]], [[Filipinas]], [[Ilhas Salomon|Salomon]], [[Tonga]], [[Kermadec]]) i de la cuosta oucidental de la América ([[Chile]], [[Peru]], [[América Central]]) splica-se por correspondéren a zonas de subduçon de la costra ouceánica, an que esta mergulha sob las placas lhitosféricas Amaricana, a lheste, i Ourasiática i Ando-Oustraliana, a oeste. Son árias de antensa atebidade sísmica i bulcánica, sujeitas a [[maremoto]]s.
== Cuntinentes i países banhados ==
Ls cuntinentes son: [[Ásia]], [[América]]s, [[Ouceanie]], [[Antártica]] i ls países (orde alfabética):
* [[Oustrália]]
* [[Brunei]]
* [[Canadá]]
* [[Chile]]
* [[China]]
* [[Colómbia]]
* [[Coreia de l Norte]]
* [[Coreia de l Sul]]
* [[Cuosta Rica]]
* [[El Salbador]]
* [[Eiquador]]
* [[Stados Ounidos de la América|Stados Ounidos]]
* [[Felipinas]]
* [[Fráncia]] (possessones ultramarinas)
* [[Ilhas Fiji]]
* [[Andonésia]]
* [[Japon]]
* [[Kiribati]]
* [[Malásia]]
* [[México]]
* [[Nuoba Zelándia]]
* [[Panamá]]
* [[Papua-Nuoba Guiné]]
* [[Peru]]
* [[Rússia]]
* [[Samoa]]
* [[Tonga]]
* [[Tubalu]]
== Refréncias ==
{{Reflist}}
[[Catadorie:Ouceano Pacífico|!]]
dzjk3w2ajv0mk7zgm7knefl12czh712
Lhéngua rapa nui
0
1559
107018
106522
2026-07-05T18:26:50Z
~2026-38330-23
15372
/* */ u
107018
wikitext
text/x-wiki
La lhéngua '''rapa nui''' ('''arero'' ou ''vananga rapa nui''), ó tamién coincida cumo '''pascoense''', ye ua [[lhéngua polinésia]] falada percipalmente na [[Ilha de Páscoa]] puls [[rapa nui (etnie)|rapa nui]].
== Scrita ==
L rapa nui fui screbido ousando un sistema de [[scrita]], inda nun çcifrada coincido cumo "[[rongo-rongo]]". L rongo-rongo ye defenido cumo un sistema de scrita ''lolográfico-fonético'' que podie repersentar ua [[eideia]], un ser ó un [[oubjeto]], mas nó frases ó palabras fixas, que sculpían-se an tabelicas de [[madeira]]. Atualmente l rapa nui ye screbido ousando l [[alfabeto lhatino]].
== Alfabeto ==
{| class="wikitable" border="1"
|'''Grafía'''
![[Alfabeto Fonético Anternacional|AFI]]
!Eisemplo
!Mirandés
!Pronunciaçon
|-
|A, a
| align="center" |a
| align="center" |'''''a'''ringa''
| align="center" |cara
| |Cumo la ''a'' an ''f'''a'''lar''
|-
|E, e
| align="center" |e
| align="center" |'''''e'''rua''
| align="center" |duos
| |Como la ''e'' an '''''e'''l''
|-
|H, h
| align="center" |h
| align="center" |'''''h'''are''
| align="center" |casa
| |Son aspirado, cumo la ''h'' de l anglés
|-
|I, i
| align="center" |i
| align="center" |''''''i'''ngoa''
| align="center" |nome
| |Cumo la ''i'' an '''''i'''nda''
|-
|K, k
| align="center" |k
| align="center" |'''''k'''oe''
| align="center" |tu
| |Cumo la ''c'' an '''''c'''olor''
|-
|M, m
| align="center" |m
| align="center" |'''''m'''aika''
| align="center" |banana
| |Cumo la ''m'' an '''''m'''undo''
|-
|N, n
| align="center" |n
| align="center" |''ra'''n'''o''
| align="center" | bolcan
| |Cumo la ''n'' an '''''n'''un''
|-
|Ng, ng, ŋ
| align="center" |ŋ
| align="center" |''ta'''ng'''ata''
| align="center" |home
| |Cumo la ''n'' an ''ta'''n'''go''
|-
|O, o
| align="center" |o
| align="center" |''''''o'''ru''
| align="center" |cochino
| |Cumo la ''o'' an '''''o'''ureilha''
|-
|P, p
| align="center" |p
| align="center" |'''''p'''oki''
| align="center" |nino
| |Cumo la ''p'' an '''''p'''ur''
|-
|R, r
| align="center" |ɾ
| align="center" |''a'''r'''oha''
| align="center" |saludar
| |Cumo la ''r'' an ''g'''r'''abar''
|-
|T, t
| align="center" |t
| align="center" |'''''t'''iare''
| align="center" |flor
| |Cumo la ''t'' an '''''t'''uoro''
|-
|U, u
| align="center" |u
| align="center" |'''''u'''ri-'''u'''ri''
| align="center" |preto
| |Cumo la ''u'' an '''''u'''n''
|-
|V, v
| align="center" |v
| align="center" |'''''v'''i’e''
| align="center" |mulhier
| |Cumo la ''v'' de l anglés an '''''v'''ictory''
|-
|’
| align="center" |ʔ
| align="center" |''to'''’'''oku''
| align="center" |mi
| |Sin equivalente an mirandés, ye ua consonante sorda que produce-se anterrumpiendo l fluxo de aire na glotis.
|}
Las lhetras '''d''', '''f''', '''g''', '''s''' i ls dígrafos '''ch''' i '''ll''' usan-se pa las palabras de ourige stranjero, subre todo nas palabras tomadas de las lhénguas polinésias.
[[Catadorie:Lhénguas malaio polinésicas]]
oakq9dvym9tmhypvrhv8clhf8itb4te
África de l Sul
0
7662
107002
106856
2026-07-05T15:18:08Z
~2026-38330-23
15372
/* Relaçones anternacionales */
107002
wikitext
text/x-wiki
{{geocordenadas|28_37_S_24_20_I_type:country_region:ZA|22°-35° S, 16°-33° L}}
{{Anfo/Paíç
|nome_natibo = {{Lista |title=<br />''<center>Republic of South Africa'' ([[léngua anglesa|Anglés]])|<br /><center>Republiek ban Suid-Afrika ([[Léngua africáner|Africáner]])|<center>IRiphabliki yeSewula Afrika ([[léngua ndeble|Ndeble]]) | <center>IRiphabliki yaseMzantsi Afrika ([[léngua xhosa|Xhosa]]) | <center>IRiphabliki yaseNingizimu Afrika ([[léngua zulu|Zulu]]) | <center>IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika ([[Léngua swazi|Swazi]]) | <center>Rephaboliki ya Afrika-Borwa ([[seSotho de l norte]]) | <center>Rephaboliki ya Afrika Borwa ([[seSotho de l sul]]) | <center>Rephaboliki ya Aforika Borwa ([[Léngua tswana|Tswana]]) |<center>Riphabliki ra Afrika Dzonga ([[Tsonga]]) | <center>Riphabu{{Unicode|ḽ}}iki ya Afurika Tshipembe ([[Léngua benda|Benda]])</center>}}
|nome_longo_cumbencional = República de la África de l Sul
|preposiçon = de la
|nome_t = África de l Sul
|eimaige_bandeira = Flag of South Africa.svg
|çcriçon_bandeira = Bandeira de la África de l Sul adotada passado la fin de l'apartheid
|leg_bandeira = [[Bandeira de la África de l Sul|Bandeira]]
|eimaige_brason =
|çcriçon_brason = Brason d'armas de la África de l Sul
|leg_brason = [[Brason d'armas de la África de l Sul|Brason d'armas]]
|lema = <small>''!ke i: ǀxarra ǁke'' '''(ǀXan)'''<br />''Berskillende mense berenig'' ([[Léngua africáner|Africáner]])<br />[[Léngua pertuesa|Pertués]]: ''Dibersos pobos se únen.''</small>
|hino = [[Hino nacional de la África de l Sul|National anthen of South Africa]] [[Fexeiro:South Africa National Anthen.ogg|center|''National Anthen of South Africa]]
|gentílico = [[:wikt:sul-africano|sul-africano]](la)<br />austro-africano(la)<ref>[http://www.portaldalinguaportuguesa.org/andex.php?ation=gentelicos&search=%C1frica+de l+Sul Portal de la Léngua Pertuesa - Dicionário de Gentílicos i Chamadeiros]</ref>
|localizaçon = South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg
|localizaçon_legenda = Localizaçon de la África de l Sul.
|capital = [[Cidade de l Cabo]] ([[poder legislatibo|legislatiba]])<br />[[Pretória]] ([[poder eisecutibo|eisecutiba]])<br />[[Bloemfontein]] ([[poder judiciairo|judiciária]])
|latitude = 25°44′42″S
|longitude = 28°11′25″I
|maior_cidade = [[Joanesburgo]]
|léngua_oufecial = {{Lista |title=[[Lénguas de la África de l Sul|11]] |[[Léngua anglesa|Anglés]]|[[Léngua africáner|Africáner]] |[[Léngua ndeble|Ndeble]] |[[SeSotho de l norte]]|[[SeSotho de l sul]]|[[Léngua suázi|Suázi/Suazi]]|[[Léngua chitsonga|XiTsonga/ ChiTsonga/ShiTsonga]]|[[Léngua setswana|seTswana]]|[[Léngua benda|Benda]]|[[Léngua xhosa|Xhosa]]|[[Léngua zulu|Zulu]]}}
|tipo_gobierno = [[Persidencialismo|República persidencialista]]
|títalo_líder1 = [[Aneixo:Lista de xefes de stado i de gobierno de la África de l Sul|Persidente]]
|nome_líder1 = [[Jacob Zuma]]
|títalo_líder2 = [[Bice-persidente]]
|nome_líder2 = [[Kgalema Motlanthe]]
|títalo_líder3 = Persidente de l Cunseilho Nacional de Porbíncias
|nome_líder3 = M. J. Mahlangu
|títalo_líder4 = Persidente de la Assemblé Nacional
|nome_líder4 = Max Sisulu
|títalo_líder5 = Persidente de l Tribunal Custitucional
|nome_líder5 = Mogoeng Mogoeng
|ne l_menistérios =
|eibento_tipo = [[Andependéncia]]
|eibento_nota = de l [[Reino Ounido]]
|eibentos =
|eibentos_datas =
|eibento1 = [[Ounion Sul-Africana]]
|eibento_data1 = [[31 de Maio]] de [[1910]]
|eibento2 = [[Statuto de Westminster]]
|eibento_data2 = [[11 de Dezembre]] de [[1931]]
|eibento3 = [[República]]
|eibento_data3 = [[31 de Maio]] de [[1961]]
|eibento4 =
|eibento_data4 =
|eibento5 =
|eibento_data5 =
|eibento6 =
|eibento_data6 =
|eibento7 =
|eibento_data7 =
|data_antrada_UE =
|ária_total = 1.221.037
|ária_pos = 25
|auga_pc =
|ária_ourbana =
|ária_ourbana_pos =
|frunteira = [[Namíbia]], [[Botsuana]], [[Zimbábue]], [[Moçambique]], [[Suazilándia]] i [[Lesoto]]
|populaçon_stimada_anho = 2015
|populaçon_estimada = 54.956.900
|populaçon_stimada_pos = 25
|populaçon_censo_anho = 2011
|populaçon_censo = 51.770.560
|populaçon_ourbana_pos =
|populaçon_ourbana =
|demog_densidade = 42,4
|densidade_pos = 169
|PIB_PPC_anho = 2011
|PIB_total = {{toltip|555,340 [[bilhones]]|555 340 000 000}}[[Scalas cúrtie i longa|*]]<ref name="FMI">{{cite web|url=http://www.eimf.org/sternal/pus/ft/weo/2011/02/weodata/weoret.aspx?pr.x=65&pr.y=1&sy=2009&ey=2016&scsn=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=199&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CLP&grp=0&la=|title=South Africa |publisher=[[Fondo Monetário Anternacional]] (FMI) |acessdate=20 de setembre de 2011}}</ref>
|PIB_pos = 25
|PIB_per_capita = {{formatnun:10977}}<ref name="FMI"/>
|PIB_per_capita_pos = 76
|PIB_nominal_anho = 2011
|PIB_nominal_total = {{toltip|422,037 [[bilhones]]|422 037 000 000}}[[Scalas cúrtie i longa|*]]<ref name="FMI"/>
|PIB_nominal_pos = 29
|PIB_nominal_per_capita = {{formatnun:8342}}<ref name="FMI"/>
|PIB_nominal_per_capita_pos = 76
|Gini = 67,4<ref name="geni">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/andicator/SI.POB.GINI/ |title=Gini Andex |publisher=[[Banco Mundial]] |acessdate=2 de márcio de 2011}}</ref>
|Gini_anho = 2006
|IDH_anho = 2012
|IDH = 0,629
|IDH_pos = 121
|IDH_catadorie = {{médio}}<ref name="IDH">{{citar web |url=http://www.pnud.org.br/arquibos/rdh-2013.pdf |títalo=Relatório de Zambolbimiento Houmano 2013 – Ascenson de l Sul: progresso houmano nun mundo dibersificado |eiditor=[[Porgrama de las Naciones Ounidas pa l Zambolbimiento]] (PNUD)|data=14 de márcio de 2013 |acessodata=15 de márcio de 2013}}</ref>
|moeda = [[Rand]]
|moeda_ISO = ZAR
|fuso_horairo = Tiempo de l Sul de la África
|defrença_UCT = +2
|fuso_horairo_DST =
|defrença_UCT_berano =
|DST_nota =
|organizaçones =
|código_paíç = ZA
|tld = [[.za]]
|código_telef = 27
|website_gobierno =
|mapa = Sf-map.png
|tamanho_mapa = 250px
|rodapie =
}}
'''África de l Sul''', ouficialmente '''República de la África de l Sul''', ye un [[paíç]] localizado ne l stremo sul de la [[África]], antre ls [[ouceano]]s [[Ouceano Atlántico|Atlántico]] i [[Ouceano Índico|Índico]],<ref name=safats>{{cite web|url=http://www.southafrica.anfo/about/fats.htn|title=South Africa Fast Fats|publisher=SouthAfrica.anfo|month=April|year=2007|acessdate=2008-06-14}}</ref> cun 2.798 quilómetros de [[litoral]].<ref>{{cite web|url=http://www.samsa.org.za/|title=South African Maritime Safety Outhority|publisher=South African Maritime Safety Outhority|acessdate=2008-06-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gob/library/publicationes/the-world-fatbook/fields/2060.html|work=The World Fatbook|title=Coastline|publisher=CIA|acessdate=2008-06-16}}</ref> Ye ua [[democracie]] [[Parlamentarismo|parlamentar]], lemitado pula [[Namíbia]], [[Botsuana]] i [[Zimbábue]] al norte; [[Moçambique]] i [[Suazilándia]] la leste; i cul [[Lesoto]], un [[anclabe]] totalmente rodeado pul território sul-africano.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica .com/eb/article-9113829/LESOTHO|title=Ancyclopædie Britannica Online|publisher=Ancyclopædie Britannica, Anc.}}</ref>
L paíç ye coincido por sue dibersidade de [[cultura]]s, [[léngua]]s i [[Religion|fés relegiosas]]. Onze [[Léngua oufecial|lénguas oufeciales]] son reconhecidas pula [[Custituiçon de la África de l Sul|Custituiçon]] de l paíç.<ref name=safats/> dues dessas lénguas son d'ourige [[Ouropa|ouropeia]]: l [[Léngua africáner|africáner]], ua léngua que se ouriginou percipalmente a partir de l [[Léngua nerlandesa|houlandés]] que ye falada pula maiorie de ls [[brancos]] i [[coloured]] sul-africanos, i l [[anglés sul-africano]]. L [[Léngua anglesa|anglés]] ye la léngua mais falada na bida pública oufecial i comercial, antretanto, ye solo l quinto [[léngua]] mais falado an casa.<ref name=safats/>
Multiétnico, l paíç ten las maiores quemunidades de [[ouropeus]], [[andianos]] i [[Multirracial|multiétnicas]] de l [[África|cuntinente africano]]. Ambora 70% de la populaçon sul-africana seia [[Negros|negra]],<ref name=statssa-midyear2009>{{cite paper|url=http://www.statssa.gob.za/PublicationsHTML/P03022009/html/P03022009.html|title=Mid-year population stimates|bersion=2009|format=.html|publisher=Stats SA|outhor=Statistics South Africa|date=2009|acessdate=23 de maio de 2013}}</ref> ls habitantes son de defrentes grupos étnicos que falan [[lénguas bantas]], un de ls nuobe lénguas que ténen statuto oufecial.<ref name=safats/> Cerca dun quarto de la populaçon de l paíç stá [[Zamprego|zampregada]]<ref>[http://www.blomberg .com/apps/news?pid=20601116&sid=aoB7RbcZCRfU South Africa’s Unemployment Rate Ancreases to 23.5%]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i bibe cun menos de 1,25 dólar por die.<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/medie/HDI_2008_EN_Tables.pdf|title=HDI|publisher=UNDP}}</ref>
La África de l Sul ye ua [[democracie custitucional]], na forma dua [[república parlamentar]]; al cuntrairo de la maiorie de las repúblicas parlamentares, ls cargos de xefe de Stado i xefe de gobierno son mesclados nun [[Persidente de la África de l Sul|persidente]] dependente de l [[Parlamiento de la África de l Sul|parlamiento]]. Ye un de ls nembros fundadores de la [[Ounion Africana]] i ye la maior eiquenomie de l cuntinente. Ye tamien nembro fundador de la [[Organizaçon de las Naciones Ounidas]] (ONU) i de la [[Nuoba Parcerie pa l Zambolbimiento de la África]] (NEPAD), para alhá de ser nembro de l [[Tratado de la Antártida]], de l [[Grupo de ls 77]], de la [[Zona de Paç i Coperaçon de l Atlántico Sul]], de la [[Ounion Aduaneira de la África Austral]], de la [[Organizaçon Mundial de l Comércio]] (OMC), de l [[Fondo Monetário Anternacional]] (FMI), de l [[G20]], de l [[G8+5]] i ye ua de las naciones [[BRICS]].
== Stória ==
{{Artigo percipal|Stória de la África de l Sul}}
{{Aneixo|Cronologie de la stória de la África de l Sul}}
=== Pré-stória ===
La África de l Sul cuntén alguns de ls mais antigos [[sítios arqueológicos]] i [[fóceles]] houmanos de l mundo.<ref>{{cite book|last=Wymer|first=John|coauthor=Singer, R|year=1982|title=The Middle Stone Age at Klasies Riber Mouth in South Africa|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-76103-7}}</ref><ref>{{cite web|title=Guide to Klasies Riber|page=11|year=2001|url=http://academic.sun.ac.za/archaeology/KRguide2001.PDF|outhor=Deacon, HJ|publisher=Stellenbosch University|acessdate=5 de setembre de 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/915|title=Fossil Homenid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Ambirones }}</ref> Bários restos fóceles fúrun recuperados a partir dua série de cabernas na porbíncia de [[Gauteng]]. La ária ye un [[Património Mundial]] pula [[UNESCO]] i fui chamada l ''[[Sítios cun fóceles d'hominídeos de Sterkfontein, Swartkranes, Kromdraai i alredores|Brício de la Houmanidade]]''. Ls locales ancluen [[Sterkfontein]], que ye un de ls mais ricos locales de fóceles hominíneas ne l mundo. Outros locales ancluen [[Swartkranes]], Caberna de Gondolin, [[Kromdraai]], Caberna Copers i Malapa. L purmeiro fócil d'hominídeo çcubierto na África, la ''[[Nino de Taung]]'' fui ancontrado acerca de la cidade de Taung, na porbíncia [[Noroiste (África de l Sul)|Noroiste]], an 1924. Outros restos d'hominídeos fúrun recuperados a partir de sítos de [[Makapansgat]] an [[Limpopo]], Cornelia i Florisbad ne l [[Stado Libre]], Caberna Border an [[KwaZulu-Natal]], na ambocadura de l riu Klasies an Eastern Cape i Pinnacle Point, Eilandsfontein i Die Kelders caberna an Western Cape. Esses sítios andican que bárias speces de [[hominídeo]]s bebian na África de l Sul hai cerca de trés milhones d'anhos, antre eilhes l ''[[Australopithecus africanus]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculun/units/1979/6/79.06.02.x.html|title=Homenid Eibolution|publisher=Yale-New Haben Teachers Anstitute|outhor=Stephen P. Broker|acessdate=19 de júnio de 2008}}</ref>
=== Colonizaçon i andependéncia ===
{{Mais anformaçones|Guerra de ls Boers}}
[[Fexeiro:Charles Bell - Jan ban Riebeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|squierda|Pintura de la chegada de [[Jan ban Riebeck]] na [[Baía de la Mesa]] (por Charles Bell).]]
[[Fexeiro:Charles Bell - Zoeloe-aanbal oup 'm Boerelaer - 1838.jpg|thumb|squierda|[[Zulus]] atacan un acampamiento [[bóer]] an febreiro de 1838.]]
An 1652, un seclo i meio passado la [[çcubierta de la Rota Marítima de l Cabo]], la [[Cumpanha Houlandesa de las Índias Ourientales]] fondou ua staçon d'abastecimiento que mais tarde benerie ser la [[Cidade de l Cabo]].<ref>{{cite web|url=http://courses.wcupa.edu/jones/s311/timeline/t-19saf.htn|title=African Story Timeline|publisher=West Chester University of Pennsylbania}}</ref> La Cidade de l Cabo tornou-se ua colónia británica an 1806. La colonizaçon ouropeia spandiu-se na década de 1820 culs [[Vóeres]] (quelonos d'ourige [[Países Baixos|Houlandesa]], [[Flamengo (pobo)|Flamenga]], [[Fráncia|Francesa]] i [[Almanha|Almana]]) anquanto ls quelonos [[Reino Ounido|Británicos]] se assentórun ne l norte i ne l leste de l paíç. Nesse período, cunflitos surgiran antre ls grupos Xhosa, Zulu i [[Afrikaner]]s que cumpetian por território.
Durante la década de 1830, cerca de 12 mil [[bóeres]] (mais tarde coincido cumo ''[[Bortrekkers]]''), partiran de la [[Colónia de l Cabo]], adonde tenien sidos submetidos al [[Ampério Británico|cuntrole británico]]. Eilhes migrórun pa las regiones que mais tarde se tornarian [[Colónia de Natal|Natal]], Stado Libre de Ourange i Trasbaal. Ls bóeres fundórun la [[República Sul-Africana]] (atual [[Gauteng]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] i porbíncias de l'oeste i de l norte) i l [[Stado Libre de Ourange]] (''Fre State''). La çcubierta de [[diamantes]], an 1867, i de [[ouro]], an 1884, ne l'anterior de l paíç ampeçou la "Reboluçon Mineral" i l'oumiento de l crecimiento eiquenómico i de l'eimigraçon. Esto antensificou la subjugaçon de ls pobos andígenas puls sul-africanos ouropeus. La luita para cuntrolar esses amportantes recursos eiquenómicos fui un fator decesibo nas relaçones antre ls ouropeus i ls natibos i tamien antre ls bóeres i ls [[británicos]].<ref>{{cite book|outhor=Williams, Garner F|title=The Diamond Mines of South Africa, Bol II|year=1905|publisher=B. F Buck & Co.|location=New York|pages=Chater XX|url=http://www.farlang .com/diamonds/williams_diamond_mines_2/page_285}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Las repúblicas bóeres rejistiran cun sucesso a las ambasones británicas durante la [[Purmeira Guerra de ls Bóeres]] (1880-1881) usando táticas de [[guerrilha]], que fúrun bien adatados a las cundiçones locales. Ls británicos buoltórun cun un númaro maior d'homes, cun mais spriéncia i cun ua nuoba stratégia na [[Segunda Guerra de ls Bóeres]] (1899-1902), mas sofrírun pesadas perdas durante ls cunflitos, anque tenéren sido ls bencedores. Drento de l paíç, las políticas anti-británicas antre brancos sul-africanos focában na andependéncia. Durante ls períodos coloniales houlandés i británico, la [[segregaçon racial]] era manjoritariamente anformal, anque alguas legislaçones tenéren sido promulgadas para cuntrolar l stablecimiento i la libre circulaçon de pobos natibos.<ref>{{cite book|last=Bond|first=Patrick|title=Cities of gold, townships of coal: essays on South Africa's new ourban cresis|publisher=Africa World Press|date=1999|pages=140|isbn=9780865436114}}</ref><ref>{{cite journal|last=Cape of God Hope (South Africa). Parliament. House.|date=1906|title=Report of the Selet Committe on Location At|publisher=Cape Eiquipas Lemited|url=http://www.archibe.org/details/reportoftheselec00capeiala|acessdate=10 de maio de 2013}}</ref><ref>{{cite journal|coauthors=Godley, Godfrey Archibald, Welsh, William Thomson, Heimsworth, H. D|date=1920|title=Report of the Anter-departmental committe on the natibe pass laws|publisher=Cape Eiquipas Lemited, gobernment printers|pages=2}}</ref>
Uito anhos passado la fin de la Segunda Guerra de ls Bóeres i passado quatro anhos de negociaçon, ua lei de l [[parlamiento británico]] (''Ato de la África de l Sul de 1909'') criou la [[Ounion Sul-Africana]] an 31 de maio de 1910. La Ounion era un [[Domínio (política)|domínio]] [[Ampério Británico|británico]] qu'ancluía las antigas [[Ampério colonial houlandés|colónias houlandesas]] de l [[Colónia de l Cabo|Cabo]] i de [[Colónia de Natal|Natal]], bien cumo las repúblicas de l [[Stado Libre de Ourange]] i de Trasbaal.<ref>{{Cite EB1911|first=Frank Richardson |last=Canha |wstitle=South Africa |belume=25 |page=467}}</ref>
La Lei de las Tierras de ls Natibos de 1913, restringiu seberamente la [[Propiadade pribada|propiadade de tierra]] por [[negros]]; nessa época ls natibos cuntrolában solo 7% de l território de l paíç. La cantidade de tierra reserbada pa ls pobos andígenas fui mais tarde ligeiramente oumentada.<ref>{{cite web|url=http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/thisday/1913-06-19.htn|title=Natibe Land At|publisher=South African Anstitute of Race Relationes|date=19 de júnio de 1913}}</ref> Nas repúblicas Boer,<ref>{{cite journal|last=Great Britain Colonial Ouffice; Trasbaal (Colony). Gobiernor (1901–1905: Milner)|date=Janeiro de 1902|title=Papers relating to legislation affeting natibes in the Trasbaal|publisher=S Majesty's Stationery Ouffice|url=http://www.archibe.org/details/trasbaalpapersr00grea}}</ref> yá a partir de la Cumbençon de Pretória (Capítulo XXBI).<ref>{{cite book|last=De Billiers|first=John Abrahan Jacob|title=The Trasbaal|publisher=Xatto & Windus|location=London|year=1896|pages=30 (n46)|url=http://www.archibe.org/details/trasbaal00debi|acessdate=30 de júlio de 2009}}</ref>
[[Fexeiro:ApartheidSignEnglishAfrikaanes.jpg|thumb|dreita|"''Fur use by white persones''" (an [[Léngua pertuesa|pertués]]: "Para uso de pessonas brancas") – placa de l'era de l ''[[apartheid]]''.]]
An 1931, la Ounion tornou-se efetibamente andependiente de l [[Reino Ounido]], cula promulgaçon de l [[Statuto de Westminster]]. An 1934, l Partido Sul-Africano i l [[Partido Nacional (África de l Sul)|Partido Nacional]] se funden para formar l Partido Ounido, buscando la reconceliaçon antre ls [[africánder]]s i ls brancos [[Léngua anglesa|anglófonos]]. An 1939, l partido se debede subre l'antrada de la Ounion na [[Segunda Guerra Mundial]] cumo ua aliada de l Reino Ounido, ua decison que ls seguidores de l Partido Nacional se oupusírun.
An 1948, l Partido Nacional, fui eileito i chegou al poder. Esse grupo político reforçou la segregaçon racial, que yá tenie ampeçado sob l domínio colonial houlandés i británico. L Gobierno Nacionalista classeficou todos ls pobos an trés raças, cun dreitos i lemitaçones zambolbidas para cada ua. A minorie branca cuntrolaba la mui maior maiorie negra. La segregaçon legalmente anstitucionalizada quedou coincida cumo ''[[apartheid]]''. Anquanto a minorie branca sul-africana usufruía de l mais alto [[padron de bida]] de to la [[África]] (cumparable als de naciones de [[países zambolbidos]] oucidentales), la maiorie negra quedou an zbantaige an quaije todos ls aspetos, cumo renda, eiducaçon, habitaçon i spetatiba de bida. La [[Carta de la Libardade]], adotada an 1955 pula [[Aliança de l Cungresso]], eisigiu ua sociadade nó-racial i la fin de la çcriminaçon.<ref>Ber testo, an anglés, an [http://www.anc.org.za/ancdocs/story/charter.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (cunsultado an 29 de Agosto de 2009).</ref>
=== República ===
{{Mais anformaçones|Apartheid}}
[[Fexeiro:CR Swart.jpg|thumb|squierda|upright|Charles Robberts Swart, l purmeiro Persidente de l Stado de la República África de l Sul.]]
La África de l Sul abandonou la ''[[Commonwealth]]'' an 1961, na sequéncia dun referendo (adonde, oubbiamente, solo pudo participar la quemunidade branca) que ditou la proclamaçon de la [[república]]. Anque de l'ouposiçon drento i fura de l paíç, l gobierno mantebe l regime de l ''apartheid''. Ne l'ampeço de l seclo XX alguns países i anstituiçones [[Mundo oucidental|oucidentales]] ampeçórun a boicotar ls [[negócios]] cul paíç por causa de las sues políticas d'oupresson racial i de dreitos cebiles. Passado anhos de protestos anternos, atebismo i rebolta de sul-africanos [[negros]] i de sous aliados, finalmente, an 1990, l gobierno sul-africano ampeçou negociaçones que liebórun al çmantelamiento de las leis de çcriminaçon i a las eileiçones democráticas de 1994. L paíç anton aderiu a la [[Quemunidade de las Naciones]].
An 1983, ye adotada ua nuoba custituiçon que garante ua política de dreitos lemitados a las minories asiáticas, mas cuntina a scluir ls negros de l'eisercício de ls dreitos políticos i cebiles. La maiorie negra, antoce, nun tenie dreito de boto nin repersentaçon parlamentar. L partido branco dominante, durante l'era de l [[apartheid]], ye l Partido Nacional, anquanto la percipal ourganizaçon política negra era l [[Cungresso Nacional Africano]] (ANC), que durante quaije 50 anhos fui cunsidrado eilegal.
Mais tarde, an 1990, sob la liderança de l persidente [[F. W. de Klerk]], l gobierno sul-africano ampeça la çmantelar l sistema de l'apartheid, libertando [[Nelson Mandela]], líder de l ANC, i aceitando legalizar esta ourganizaçon, bien cumo outras antiapartheid. Ls passos seguintes ne l sentido de l'ounion nacional son dados an 1991. L'abiertura de las negociaçones antre ls repersentantes de todas las quemunidades, cul oubjetibo d'eilaborar ua Custituiçon democrática, marca la fin dua época perturbada na África de l Sul qu'ampeçou-se an 1948 i tubo sou fin an 1990, 42 anhos, época esta chamada de [[Apartheid]], que nua traduçon pa l pertués serie "[[segregaçon racial]]"
[[Fexeiro:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Eiquenomic Forun Annual Meting Dabos 1992.jpg|thumb|[[Frederik de Klerk]] i [[Nelson Mandela]] se cumprimentan ne l [[Fórun Eiquenómico Mundial]] de 1992.]]
Ne l die 10 d'abril de 1993, un de ls percipales líderes de l mobimiento negro de la África de l Sul, Chris Hani, tombou bítima de dous tiros, delantre de la própia residéncia. L que sous assassinos nun prebiran ye qu'essa muorte acabarie por acelerar la fin de l'apartheid. Ne l mesmo anho, l gobierno i l'ouposiçon negra acordan ne ls macanismos que garantan la trasiçon para un sistema político nun çcriminatório. Ye criado un comité eisecutibo antermediairo, cun maiorie negra, para superbesionar las purmeiras eileiçones multipartidárias i multirraciales, i ye criado, tamien, un ourganismo que queda ancarregado d'eilaborar ua Custituiçon que garanta la fin de l Apartheid. An abril de 1994 son rializadas las [[Eileiçones persidenciales na África de l Sul an 1994|purmeiras eileiçones multirraciales de la stória sul-africana]]. L [[ANC]] ganha las eileiçones i [[Nelson Mandela]], formando un Gobierno d'ounidade nacional, torna-se l purmeiro persidente sul-africano negro.
Ne l período pós-''apartheid'', l [[zamprego]] ten sido stremamente alto quanto l paíç ten lutado para lidar culas muitas mudanças. Anquanto muitos negros subiran pa las classes média i alta, la taxa global de zamprego de negros piorou antre 1994 i 2003.<ref name="sach3"/> La pobreza antre ls brancos, antes rala, oumentou.<ref>{{cite web|url=http://www.mg.co.za/article/2008-04-18-zuma-surprised-at-leble-of-white-poberty |title=Zuma surprised at leble of white poberty — Carta eiletrónica & Guardian Online: The smart news source |publisher=Mg.co.za |date=18 d'abril de 2008 |acessdate=30 de maio de 2010}}</ref> Para alhá desso, l'atual gobierno ten se sforçado para alcançar ua deciplina monetária i fiscal para garantir tanto la redistribuiçon de la riqueza quanto l [[crecimiento eiquenómico]]. Zde l gobierno liderado pul ANC tener assumido l poder, l [[Índice de Zambolbimiento Houmano]] (IDH) de l paíç diminuiu, anque tener oumentado progressibamente até meados de la década de 1990.<ref>{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fat_shets/ty_fs_ZAF.html|title=South Africa|year=2006|publisher=United Nationes Debelopment Porgramme|work=Houman Debelopment Report|acessdate=28 de nobembre de 2007}}</ref> Alguns atribuen esto a la pandemia de [[HIV]]/[[SIDA]] i al fracasso de l gobierno an tomar medidas para anfrentar l porblema ne ls purmeiros anhos.<ref>{{cite web|url=http://www.salirr.org.za/wsc/pstory.htx?storyID=428|title=Ridicule suceds where leadership failed on SIDA|publisher=South African Anstitute of Race Relationes|date=10 de nobembre de 2006}}{{dead link|date=Outubre de 2011}}</ref>
An maio de 2008, motines deixórun mais de sessenta pessonas muortas.<ref name="Broke-on-Broke Biolence">{{cite web|url=http://www.slate .com/id/2193949/|title=Broke-on-Broke Biolence|acessdate=6 de júlio de 2011}}</ref> L Centro pul Dreito a la Moradie contra Çpeijos stimou que mais de 100 mil pessonas fúrun spulsas de sues casas.<ref>{{cite web|url=http://www.abahlali.org/node/3612|title=COHRE statement on Xenophobic Attacks|acessdate=6 de júlio de 2011}}</ref> Ls migrantes i refugiados que percuran asilo ne l paíç éran ls percipales albos, mas un terço de las bítimas era de cidadanos sul-africanos.<ref name="Broke-on-Broke Biolence"/> Nua pesquisa de 2006, l Porjeto de Migraçon Sul-Africao cuncluiu que ls sul-africanos son ls que mais se ouponen a l'eimigraçon an to l mundo.<ref>Jonathan Crush (ed), ''The Perfet Storn: Rialities of Xenophobia in Cuntemporary South Africa'', [http://www.quensu.ca/samp/sampresources/samppublicationes/policyseries/Acrobat50.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083736/http://www.quensu.ca/samp/sampresources/samppublicationes/policyseries/Acrobat50.pdf |date=2016-03-05 }}, Southern African Migration Porjet, Cape Town & Quen's University, Canada, 2006, p. 1</ref> An 2008, l [[Alto Comissariado de las Naciones Ounidas pa ls Refugiados]] stimou mais de 200 mil refugiados que recebírun asilo na África de l Sul, quaije quatro bezes mais de l que ne l'anho anterior. Essas pessonas benirun percipalmente de l [[Zimbábue]], ambora muitos tamien béngan de l [[Burundi]], [[República Democrática de l Cungo]], [[Ruanda]], [[Eiritreia]], [[Etiópia]] i [[Somália]]. La cuncorréncia an ampregos, ouportunidades de negócios, serbícios públicos i habitaçon lebou a ua tenson antre refugiados i las quemunidades que ls acuolhírun. Anque de la [[xenofobia]] inda ye un porblema ne l paíç, la bioléncia recente nun ten sido tan generalizada cumo fui einicialmente temido.<ref name="unhcr.org">{{cite web|outhor=United Nationes High Commissioner fur Refuges |url=http://www.unhcr.org/4cd96a569.html |title=UNHCR Global Appeal 2011 – South Africa |publisher=UNHCR |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref>
== Geografie ==
{{Artigo percipal|Geografie de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:South Africa sat.jpg|thumb|squierda|[[Fexeiro de satélite]] de la África de l Sul (''[[The Map Library]]'').]]
La África de l Sul stá localizada ne l stremo sul de l [[África|cuntinente africano]], cun ua region costeira que se stende por mais de 2500 Km, sendo tamien banhada por dous ouceanos ([[Ouceano Atlántico|Atlántico]] i [[Ouceano Índico|Índico]]). Cun ua stenson territorial de 1 219 912 Km². L paíç ye l 25.º maior de l mundo an ária.
La África de l Sul ten ua paisaige bariada. Na parte oucidental, stende-se un grande [[praino]] cumpuosto an parte por [[zerto]] i an parte por pastaiges i [[sabana]]s, cortado pul curso de l [[riu Ourange]] i de l sou percipal afluente, l [[riu Baal|Baal]]. La sul, arguen-se las cordilheiras de l [[Karo]] i, la leste, l [[Drakensberg]], la maior cadeia muntanhosa de la África meridional, adonde queda l punto mais eilebado de l paíç ne l [[Mafadi]] cun 3450 metros, na [[frunteira África de l Sul-Lesoto]]. La norte, l curso de l [[riu Limpopo]] sirbe de frunteira cul [[Botsuana]] i l [[Zimbabué]]. L [[clima]] barie antre ua pequeinha zona de clima mediterránico, ne l stremo sul, na region de l Cabo, la çértico la noroiste. Ne l [[Drakensberg]] hai árias cun clima de muntanha i niebe ne ls puntos mais eilebados, quemumente ne l'ambierno.
La maior cidade ye [[Joanesburgo]]. [[Cidade de l Cabo]], [[Durban]], [[Bloemfontein]] i [[Pretória]] son outras cidades amportantes. L'admenistraçon oufecial (gobierno, tribunales, persidéncia i parlamiento) ancontra-se çpersa por [[Pretória]] (sede de l Poder Eisecutibo), [[Cidade de l Cabo]] (sede de l Poder Legislatibo) i [[Bloemfontein]] (sede de l Poder Judiciário).
An 1998, atrabeç de la Lei m.º 118, fui criado l [[Cunseilho Sul-africano de Nomes Geográficos]], cul oubjetibo de propor la mudança de ls nomes de cidades, porbíncias i acidentes geográficos, sustituindo nomes an [[Léngua anglesa|Anglés]] i an [[Léngua africáner|Africáner]] por nomes baseados an lénguas africanas. Muitas altaraçones yá fúrun aprobadas, outras stan an studo. An brebe, las grandes cidades de l paíç poderán ser coincidas cumo [[Tshwane]] ([[Pretória]]), Nelson Mandela Bay ([[Port Eilizabeth]])<ref>[http://www.mype.co.za/modules.php?name=News&file=article&sid=3035 http://www.mype.co.za/modules.php?name=News&file=article&sid=3035] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810014501/http://www.mype.co.za/modules.php?name=News&file=article&sid=3035 |date=2011-08-10 }} - Notificaçon de la mudança de l nome de Port Eilizabeth</ref><ref>[http://www.news24 .com/News24/South_Africa/Politics/0,,2-7-12_2420458,00.html http://www.news24 .com/News24/South_Africa/Politics/0,,2-7-12_2420458,00.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Notificaçon de la mudança de l nome de Port Eilizabeth</ref>, KwaKhangela ([[Durban]])<ref>[http://www.iol.co.za/andex.php?set_id=1&click_id=13&art_id=iol1187613681505N525 http://www.iol.co.za/andex.php?set_id=1&click_id=13&art_id=iol1187613681505N525] - Notificaçon de la mudança de l nome de Durban</ref>, [[Mangaung]] ([[Bloemfontein]])<ref>[http://www.news24 .com/News24/South_Africa/News/0,,2-7-1442_1830480,00.html http://www.news24 .com/News24/South_Africa/News/0,,2-7-1442_1830480,00.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Bloemfontein muda para Thabure</ref>, eMonti ([[East London]]), Mbombela ([[Nelspruit]])<ref>[http://www.news24 .com/News24/South_Africa/News/0,,2-7-1442_2250317,00.html http://www.news24 .com/News24/South_Africa/News/0,,2-7-1442_2250317,00.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Anformaçon subre la mudança de nome de Nelspruit</ref> i [[Polokwane]] (Pietersburg), dentre outras.
=== Clima ===
La África de l Sul ten, an giral, un [[clima temperado]], an parte por star rodeada puls ouceanos [[Ouceano Atlántico|Atlántico]] i [[Ouceano Índico|Índico]] an trés lados, pula sue localizaçon climaticamente mais lebe ne l [[heimisfério sul]] i debido a la [[altitude]] média, que sobe de forma custante an direçon al norte (an direçon al eiquador) i mais pa l'anterior. Debido l'esta [[topografie]] bariada i pula anfluéncia oceánica, l paíç ten ua grande bariadade de zonas climáticas.
[[Fexeiro:Hlalanathi, Northern Drakensberg.jpg|thumb|dreita|La cordilheira [[Drakensberg]], la mais alta cadeia de muntanhas de la África de l Sul.]]
Las zonas climáticas barian, zde l [[zerto de l Namibe]] ne l noroiste al [[clima subtropical]] ne l leste, al longo de la frunteira cun [[Moçambique]] i cul Ouceano Índico. De l leste, a tierra sobe debrebe subre ua [[scarpa]] de muntanha an direçon al praino anterior coincida cumo Highbeld. Ambora la África de l Sul seia classeficada cumo [[Clima semiárido|semiárida]], hai ua bariaçon cunsidrable ne l clima, bien cumo na topografie.
L stremo sudoeste ténen un clima mui semelhante al de l [[Mediterráneo]], cun [[ambierno]]s chubiosos i beranos calientes i secos, qu'acuolhe l famoso [[bioma]] ''[[Fynbos]]'' de [[pastaige]] i [[mata]]. Essa ária tamien porduç la maior parte de l [[bino]] na África de l Sul. Esta region tamien ye particularmente coincida por sou bento, que sopra antermitente por quaije to l'anho. La fuorça deste bento torna l [[Cabo de la Buona Sperança]] specialmente traiçoeiro pa ls marinheiros, causando muitos [[afogamiento]]s. Mais la leste, na cuosta sul, la precipitaçon ye çtribuída mais uniformemente al longo de l'anho, porduzindo ua paisaige berde. Esta ária ye coincida popularmente cumo la ''Rota de ls Jardines''.
La porbíncia de [[Stado Libre]] ye particularmente praina debido al fato de star centralizada ne l praino. Ne l norte de l [[riu Baal]], l Highbeld torna-se melhor regado i nun spurmenta stremos de calor subtropical. [[Joanesburgo]], ne l centro de l Highbeld, stá an 1.740 [[metro]]s i recibe ua precipitaçon anual de 760 [[milímetro]]s. Ls ambiernos nesta region son frius, ambora la [[niebe]] seia rala.
Las altas muntanhas [[Drakensberg]], que forman la scarpa sudeste de l Highbeld, ouferecen ouportunidades lemitadas de [[squi]] ne l'ambierno. L lugar mais friu na África de l Sul ye [[Sutherland]], ne l'oeste de las muntanhas Roggebeld, adonde las temperaturas d'ambierno puoden alcançar -15 °C. L'anterior perfundo ten la temperaturas mais eilebadas: la temperatura de 51,7 °C fui registrada an 1948 ne l Cabo de l Norte Kalahari acerca de [[Upington]].<ref>{{cite web|url=http://www.safrica.anfo/ess_anfo/sa_glance/geography/geography.htn|title=SouthAfrica.anfo: South Africa's geography}}</ref>
[[Fexeiro:Table Mountain fron Table Bay.jpg|thumb|800px|centro|La [[Muntanha de la Mesa]], bista de la [[Baía de la Mesa]], ua amportante atraçon turística de la region de la [[Cidade de l Cabo]].]]
=== Biodibersidade ===
[[Fexeiro:Eilephant (Loxodonta Africana) 01.jpg|thumb|dreita|[[Alifante-africano]] ne l [[Parque Nacional Kruger]].]]
La África de l Sul assinou la [[Cumbençon subre Dibersidade Biológica]] an 4 de júnio de 1994 i tornou-se ua parte de la cumbençon an 2 de nobembre de 1995.<ref>{{cite web|url=http://www.cbd.ant/cumbention/parties/list/ |title=List of Parties |date=|acessdate=8 dezembre de 2012}}</ref> L paíç porduziu mais tarde ua Stratégia Nacional de Biodibersidade i un Praino de Açon, que fui recebido pula cumbençon an 7 de júnio 2006.<ref name="cbd.ant">{{cite web|url=http://www.cbd.ant/doc/world/cn/cn-nbsap-01-p1-en.pdf |title=South Africa's National Biodibersity Strategy and Ation Plan |date=|acessdate=10 de dezembre de 2012}}</ref> L paíç stá an sesto lugar antre ls dezessete [[países megadibersos]] de l mundo.<ref>{{cite web|url=http://wayback.archibe.org/web/20101101120514/http://anstitutoaqualung .com.br/anfo_biodibersidade23.html |title=Biodibersity of the world by countries |publisher=Anstitutoaqualung .com.br |acessdate=30 de maio de 2010}}</ref>
Einúmaros [[mamífero]]s son ancontrados na region de las [[sabana]]s, cumo [[Lion|liones]], [[leopardos]], [[Rinoceronte-branco|rinocerontes-brancos]], [[Cunnochaetes taurinus|gnus-azules]], [[cudo]]s, [[ampala]]s, [[hiena]]s, [[heipopótamo]]s i [[girafa]]s. La maior parte de la ária de sabana queda ne l nordeste de l paíç, cumo ne l [[Parque Nacional Kruger]] i na Reserba Mala Mala, bien cumo ne l stremo norte de la Biosfera Waterberg. La África de l Sul abriga muitas [[speces andémicas]], cumo l criticamente amenaçado [[Bunolagus monticularis|coneilho-bosquímano]] (''Bunolagus monticularis''), de l [[Karo]].
[[Fexeiro:Weskus Nasionale Park.jpg|thumb|squierda|Campo de flores ne l Parque Nacional West Coast.]]
Nun hai nanhue stimatiba recente subre l númaro de speces de [[fungo]]s registradas na África de l Sul. Até 1945, mais de 4.900 speces de fungos (ancluindo las speces formadoras de [[patrielha]]) tenien sido registradas<ref>{{cite doi|10.3114/si.55.1.1}}</ref> i, passado mais de 60 anhos de sploraçon adicional, esse númaro tende a ser mui mais eilebado. An 2006, l númaro total de tipos de fungos qu'eisisten na África de l Sul fui cunserbadoramente stimado an cerca de 200 mil especes, mas essa stimatiba nun lebou an cunta fungos associados a ansetos.<ref>{{cite pmid|18490969}}</ref> Se stubir correta, anton l númaro de fungos de la África de l Sul supera l de speces de plantas. Pul menos an alguns de ls percipales ecossistemas sul-africanos, un percentual stremamente eilebado de fungos son altamente specíficos de las plantas nas quales ocorren.<ref>Marincowitç, S.; Crous, P.W.; Groenewald J.Z. and Wingfield, M.J. (2008) [http://fabiserb.up.ac.za/webresources/pdf/02ccd42960c651fba2ee15dd3c180b.pdf ''Microfungi ocurring on Proteaceae in the fynbos.'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} CBS Biodibersity Series 7.</ref> L númaro de fungos sul-africanos que son andémicos i l númaro de ls que stan an peligro dében, antoce, ser mui mais eilebado que l númaro de plantas amenaçadas. La stratégia de biodibersidade de l paíç i l praino d'açon nun mencionan ls fungos.<ref name="cbd.ant"/>
Cun mais de 20 mil speces de plantas defrentes, ó cerca de 10% de todas las speces begetales coincidas na Tierra, la África de l Sul ye particularmente rica an dibersidade de plantas. L bioma predominante na África de l Sul ye la [[pradarie]], adonde la cobertura begetal ye dominada por defrentes [[gramínea]]s, arbustos baixos i arbles de [[acácia]]. La begetaçon torna-se inda mais scassa ne l noroiste, debido a la baixa [[plubiosidade]]. Eesisten bárias speces de suculentas qu'armazenan auga, cumo las [[aloe]]s i [[euphorbia]]s na ária seca de Namaqualand. Las pradaries lentamente se trasforman nun mato alto de [[cerrado]] ne l nordeste de l paíç, cun un crecimiento mais denso. Hai un númaro seneficatibo de [[baobá]]s nesta ária, acerca de la stremidade norte de l Parque Nacional Kruger.<ref>{{cite web|url=http://www.southafrica-trable.net/pages/i_plants.htn |title=Plants and Begetation in South Africa |publisher=Southafrica-trable.net |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref>
== Demografie ==
{{Artigo percipal|Demografie de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:South Africa population density map.sbg|thumb|Mapa de la [[densidade populacional]] na África de l Sul.
{{debedir an colunas}}
{{legenda|#ffffc|<1 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#ffeda0|1–3 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#fed976|3–10 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#feb24c|10–30 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#fd8d3c|30–100 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#fc4e2a|100–300 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#e31a1c|300–1000 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#bc0026|1000–3000 /Km<sup>2</sup>}}
{{legenda|#800026|>3000 /Km<sup>2</sup>}}
{{debedir an colunas fin}}
]]
África de l Sul ye ua nacion de cerca de 50 milhones de pessonas de dibersas ouriges, [[cultura]]s, [[léngua]]s i [[religiones]]. L radadeiro [[censo]] fui rializado an 2011 i l próssimo será an 2021. L ''Statistics South Africa'' classefica la populaçon an cinco catadories [[Raças houmanas|raciales]] pulas quales las pessonas puoden se classeficar.<ref name="Census2001">[http://www.statssa.gob.za/census01/html/default.asp Census 2001]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Statistics South Africa.</ref> Ne l meio de l'anho 2009 ls balores stimados para essas catadories fúrun [[negros]] cun 79,3%, [[brancos]] cun 9,1%, [[coloured]] (mestiços) cun 9,0% i andianos i asiáticos cun 2,6% de la populaçon.<ref>{{cite web|url=http://www.statssa.gob.za/publicationes/P0302/P03022009.pdf|title=Midyear population stimates: 2009|publisher=Statistics South Africa|acessdate=23 February 2010}}</ref> La África de l Sul ten onze [[lénguas oufeciales]]:<ref>{{cite web|url=http://www.fs.gob.za/Departments/SAC/Library/DEPART/lang_legislation1.htn |title=Custitution of South Africa, Chater 1, Setion 6 |publisher=Fs.gob.za |date= |acessdate=30 de maio de 2010}}</ref> [[Léngua africáner|africáner]], [[Léngua anglesa|anglés]], [[Léngua ndeble|ndeble]], [[sesotho de l norte]], [[sesotho de l sul]], [[Léngua swazi|swazi]], [[Léngua tswana|tswana]], [[Léngua tsonga|tsonga]], [[Léngua benda|benda]], [[Léngua xhosa|xhosa]] i [[Léngua zulu|zulu]]. L paíç ten ua populaçon manjoritariamente [[Cristandade|crestiana]].
Mesmo cul crecimiento populacional de la África de l Sul na radadeira década<ref name="Census2001"/><ref>{{cite web|url=http://www.statssa.gob.za/Publicationes/CS2007Basic/CS2007Basic.pdf|title=statssa.gob.za|format=PDF}}</ref> (percipalmente debido a la [[eimigraçon]]), l paíç tenie ua taxa de crecimiento populacional anual de -0,501% an 2008 (st. [[CIA]]), ancluindo l'eimigraçon.<ref>{{cite web|url=http://www.xist.org/earth/pop_growth.aspx|title=The demographic status of the world's population|work=Global Statistics|publisher=GeoHibe}}</ref> La CIA stima que la populaçon an 2009 na África de l Sul tenga ampeçado a crecer outra beç, a ua taxa de 0,281%.<ref>https://www.cia.gob/library/publicationes/the-world-fatbook/geos/sf.html{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La África de l Sul ye l lar de cerca de 5 milhones de [[eimigraçon clandestina|eimigrantes eilegales]], ancluindo cerca de 3 milhones de [[Zimbábue|zimbabuanos]].<ref>{{cite web|url=http://www.iht .com/articles/2008/05/23/africa/23saf.php|title=Anti-eimmigrant biolence spreads in South Africa, with attacks reported in Cape Town}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.sky .com/skynews/article/0,,30200-1277808,00.html|title=Scape Fron Mugabe: Zimbabwe's Sodus}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fin24 .com/articles/default/çplay_article.aspx?ArticleId=1518-25_2035097|title=More eillegals set to flod SA}}</ref> Ua série de motines anti-eimigrantes acunteciu na África de l Sul an 11 de maio de 2008.<ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7396868.stn|title=South African mob kills migrants|publisher=BBC|acessdate=2008-05-19 | date=2008-05-12}}</ref><ref>{{cite news|outhor=Barry Bearak|title=Eimmigrants Fleing Fury of South African Mobs|date=23 May 2008|work=New York Eiquipas|url=http://www.nytimes .com/2008/05/23/world/africa/23safrica.html?_r=1&ref=africa&oref=slogin|acessdate=2008-08-05}}</ref>
África de l Sul abriga ua cunsidrable populaçon de [[refugiados]] i requerentes de [[Dreito d'asilo|asilo]]. Segundo la ''World Refuge Surbey 2008'', publicado pul Comité stadunidense para Refugiados i Eimigrantes, esta populaçon era d'aprossimadamente 144.700 pessonas an 2007.<ref name="World Refuge Surbey 2008"/> Grupos de refugiados i requerentes d'asilo que soman mais de 10.000 pessonas ancluídas de l Zimbábue (48.400), [[República Democrática de l Cungo]] (24.800) i [[Somália]] (12.900).<ref name="World Refuge Surbey 2008"/> Estas populaçones bebian percipalmente an [[Joanesburgo]], [[Pretória]], [[Durban]], [[Cidade de l Cabo]] i [[Port Eilizabeth]].<ref name="World Refuge Surbey 2008">{{cite news|title=World Refuge Surbey 2008|publisher=U.S. Committe fur Refuges and Eimmigrants|date=2008-06-19|url=http://www.refuges.org/surbey}}</ref>
Assi cumo an muitos países africanos, la África de l Sul ben spurmentando ua "[[fuga de cérebros]]" ne ls radadeiros 20 anhos. Esso acraditado cumo potencialmente prejudicial pa l'eiquenomie regional,<ref>{{cite web|url=http://jae.oxfordjournals.org/cgi/cuntent/abstrat/13/suppl_2/ii15 |title=World Bank, IMF study 2004 |doi=10.1093/jae/ejh042 |publisher=Jae.oxfordjournals.org |date=2004-12-03 |acessdate=2010-05-30}}</ref> i ye quaije cierta mente prejudicial pa l bien-star de la maiorie de las pessonas que dependen de l'anfra-strutura de salude, tenendo an cunta l'eipidemia de [[HIB]]/[[SIDA]].<ref>{{cite web|url=http://www.eiquinetafrica.org/bibl/docs/heialthpersonnel.pdf |title=Heialth Personnel in Southern Africa: Cunfronting maldistribution and brain drain |format=PDF |date= |acessdate=2010-05-30}}</ref> La fuga de cérebros na África de l Sul tende a demunstrar cuntornos raciales (naturalmente, dado l legado de çtribuiçon de cumpeténcias de la África de l Sul) i ten, antoce, resultado an grandes quemunidades de brancos sul-africanos ne l sterior.<ref>''[http://www.eilo.org/public/anglish/protetion/migrant/download/amp/amp52e.pdf Skilled Labour Migration fron Debeloping Countries: Study on South and Southern Africa]'', Haron Bhorat eit al. 2002. Anternational Migration Porgramme, Anternational Labour Ouffice, Geneba.</ref>
{{Cidades mais populosas de la África de l Sul}}
=== Religion ===
[[Fexeiro:Graaff-Reinet GR3.jpg|thumb|upright|squierda|Eigreija an [[Graaff-Reinet]].]]
D'acuordo cul censo nacional de 2001, ls [[Cristandade|crestianos]] repersentában 79,7% de la populaçon de l paíç. Esso anclui crestianos zion (11,1%), [[Pentecostalismo|pentecostales]] ([[Mobimiento Carismático|carismáticos]]) (8,2%), [[Catolicismo|católicos romanos]] (7,1%), [[Metodismo|metodistas]] (6,8%), [[Eigreija Reformada Nerlandesa|houlandeses reformados]] (6,7%), [[Anglicanismo|anglicanos]] (3,8%); nembros d'outras eigreijas crestianas repersentában outros 36% de la populaçon. Ls [[Eislana|muçulmanos]] repersentan 1,5% de la populaçon, [[Hinduísmo|hindus]] cerca de 1,3%, i [[Judaísmo|judius]] 0,2%. 15,1% nun tenie qualquiera feliaçon relegiosa, 2,3% tenie outra religion i 1,4% nun stában specificados.<ref name=fatbook/><ref name="state.gob">{{cite web|url=http://www.state.gob/g/drl/rls/irf/2005/51496.htn|title=South Africa - Setion I. Religious Demography|publisher=U.S. Department of State|acessdate=2006-07-15}}</ref><ref>Fur la çcussion of Church membership statistics in South Africa please refer to Forster, D. "God's mission in our cuntext, heialing and trasforming respunses" in Forster, D and Bentley, W. ''Methodisn in Southern Africa: La celebration of Wesleyan Mission''. Kemton Park. AcadSA publishers (2008:97-98)</ref>
Eigreijas Andígenas Africanas éran ls maiores antre ls grupos crestianos. Acradita-se que muitas de las pessonas qu'alegórun tener nanhue afeliaçon cun qualquiera religion ourganizada, respeitan las [[Religiones tradecionales africanas|religiones tradecionales andígenas]]. Muitos pobos ténen práticas relegiosas [[Sincretismo|sincréticas]], cumbinando anfluéncias crestianas i andígenas.<ref name="DoS">[http://www.state.gob/g/drl/rls/irf/2006/71325.htn Department of State]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, USA.</ref>
Nun hai nanhue eibidéncia de que l [[eislana]] tenga tenido cuntato culs pobos [[zulu]], [[swazi]] ó [[xhosa]] de la cuosta leste, antes de l'era colonial. Muitos sul-africanos muçulmanos son çcritos cumo mestiços, nomeadamente na porbíncia de [[Cabo Oucidental]], specialmente aqueilhes cujos ancestrales benirun cumo scrabos de l [[arquipélago andonésio]] (ls [[Malaio de l Cabo|malaios de l Cabo]]). Outros son çcritos cumo andianos, nomeadamente an [[KwaZulu-Natal]], ancluindo aqueilhes cujos antepassados benirun cumo comerciantes de l [[sul de la Ásia]]; eilhes ténen sido acumpanhados por outros pobos d'outras partes de la [[África]], assi cumo [[brancos]] ó [[negros]] naturalizados sul-africanos. Sul-africanos muçulmanos afirman que sue [[fé]] ye la [[religion]] que mais crece an cumberson ne l paíç.<ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor .com/2002/0110/p13s1-woaf.html|title=In South Africa, many blacks cumbert to Eislan}}</ref>
La populaçon [[hindu]] fui purmeiramente stablecida durante l período colonial británico, mas depuis las óndias d'eimigraçon de la [[Índia]], tamien ténen cuntribuíran pa l'oumiento dessa populaçon. La maiorie de ls Hindus son etnicamente de l Sul de la Ásia. Outras religiones minoritárias na África de l Sul son [[sikhismo]], l [[jaenismo]] i la [[Fé Bahá'í]].<ref name="state.gob"/>
=== Lénguas ===
{{Artigo percipal|Lénguas de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:South Africa dominant language map.sbg|thumb|dreita|Mapa mostrando las percipales [[lénguas de la África de l Sul]].
{| width=100%
|-
| valign=top |
{{legenda|#8dd3c7|[[Léngua africáner|Africáner]]}}
{{legenda|#ffffb3|[[Léngua anglesa|Anglés]]}}
{{legenda|#bebada|[[Léngua ndeble|Ndeble]]}}
{{legenda|#fb8072|[[Léngua xhosa|Xhosa]]}}
{{legenda|#80b1d3|[[Léngua zulu|Zulu]]}}
{{legenda|#fdb462|[[SeSotho de l norte]]}}
| valign=top |
{{legenda|#b3de69|[[SeSotho de l sul]]}}
{{legenda|#fcde5|[[Léngua tswana|Tswana]]}}
{{legenda|#bc80bd|[[Léngua swazi|Swazi]]}}
{{legenda|#cebc5|[[Léngua benda|Benda]]}}
{{legenda|#ffed6f|[[Léngua tsonga|Tsonga]]}}
{{legenda|#d0d0d0|Nanhue dominante}}
|}]]
La África de l Sul ten onze [[lénguas oufeciales]]: [[Léngua africáner|africáner]], [[Léngua anglesa|anglés]], [[Léngua ndeble|ndeble]], [[sesotho de l norte]], [[sesotho de l sul]], [[Léngua swazi|swazi]], [[Léngua tswana|tswana]], [[Léngua tsonga|tsonga]], [[Léngua benda|benda]], [[Léngua xhosa|xhosa]] i [[Léngua zulu|zulu]]. An númaro de lénguas ouficias, l paíç ye l terceiro, solo atrás de la [[Bolíbia]] i de la [[Índia]]. Anque todas las lénguas séren formalmente eiguales, alguas lénguas son faladas mais de l qu'outras. D'acuordo cul Censo Nacional de 2001, las trés lénguas mais faladas an casa son l zulu (23,8%), l xhosa (17,6%) i l'africáner (13,3%). Nun oustante l fato de que l'anglés ye reconhecida cumo la léngua de l comércio i de la ciéncia, sendo falada an casa por solo 8,2% de ls sul-africanos an 2001, ua percentaige inda menor de l qu'an 1996 (8,6%).<ref>{{cite web|url=http://www.fs.gob.za/Departments/SAC/Library/DEPART/lang_legislation1.htn |title=Custitution of South Africa, Chater 1, Setion 6 |publisher=Fs.gob.za |date= |acessdate=30 de maio de 2010}}</ref><ref name="Census2001"/>
L paíç tamien reconhece uito outros lénguas nó-oufeciales: [[Léngua fanagalo|fanagalo]], [[khwe]], [[Léngua lobedu|lobedu]], [[Léngua nama|nama]], [[Léngua ndeble de l norte|ndeble de l norte]], [[Léngua phuti|phuthi]], [[Lénguas khoisan|san]] i la [[léngua gestual sul-africana]]. Estas lénguas nó-oufeciales puoden ser outelizadas an detreminadas outelizaçones oufeciales an árias lemitadas, adonde fui detreminado qu'essas lénguas son predominantes. Inda assi, sues populaçones nun son seneficadamente grandes para eisigir l reconhecimiento nacional.
Muitas de las lénguas "nun oufeciales" de ls pobos [[san]] i [[khoikhoi]] possuen [[dialeto]]s regionales que se stenden an direçon al norte de la [[Namíbia]] i de [[Botsuana|Botswana]], para alhá d'outros lugares. Esses pobos, que son ua populaçon fesicamente çtinta d'outros africanos, ten sue própia eidantidade cultural cun base an sues sociadades de [[caçadores-coletores]]. Eilhes ténen sido marginalizados, an grande medida, i muitas de las sues lénguas.
Muitos sul-africanos brancos tamien falan outras lénguas ouropeias, tales cumo [[Léngua pertuesa|pertués]] (falado tamien por [[angola]]ne ls i [[Moçambique|moçambicanos]] negros), [[Léngua almana|alman]] i [[Lhéngua griega|griego]], ambora alguns asiáticos i andianos na África de l Sul falan lénguas asiáticas, cumo l [[Léngua tamil|tamil]], [[Léngua hindi|hindi]], [[léngua guzerate|guzerate]], [[Léngua urdu|urdu]] i [[Léngua telugu|telugu]]. L [[Lhéngua francesa|francés]] ye inda falada puls franceses sul-africanos, specialmente an lugares cumo la ''[[Franschhoek]]'', adonde eisisten muitos sul-africanos d'ourige francesa.
=== Cumposiçon étnica ===
L ''Statistics South Africa'' define cinco catadories raciales pulas quales las pessonas puoden se classeficar ne l censo. Las stimatibas de l censo de 2011 para estas catadories fui [[negros]] africanos cun 79,2%, [[brancos]] cun 8,9%, ''[[coloured]]'' (mestiço) cun 8,9%, andiano ó asiático cun 2,5% i outros/nun specificado cun 0,5%. L purmeiro censo na África de l Sul, feito an 1911, mostrou que ls brancos repersentában 22% de la populaçon; esse númaro caiu para 16% de la populaçon an 1980.<ref>{{Cite book | outhor = Study Commission on U.S. Policy toward Southern Africa (U.S.) | title = South Africa: eiquipa running out: the report of the Study Commission on U.S. Policy Toward Southern Africa | url = http://books.gogle .com/books?id=sq43lnbklEUC&pg=PA42 | publisher = University of California Press | year = 1981 | page = 42 | isbn = 0-520-04547-5 }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[Fexeiro:South Africa dominant population group map.sbg|thumb|dreita|Grupos populacionales dominantes na África de l Sul.
{{debedir an colunas}}
{{legenda|#fb8072|Africanos negros}}
{{legenda|#8dd3c7|''Coloured'' (multirraciales)}}
{{legenda|#80b1d3|Andianos ó asiáticos}}
{{legenda|#ffffb3|Brancos}}
{{legenda|#bebada|Nanhun dominante}}
{{debedir an colunas fin}}]]
De loinge, la maior parte de la própia populaçon ye classeficada cumo "africana" ó "negra", mas esse grupo populacional nun ye culturalmente i/ó lenguisticamente homogéneo. Ls percipales grupos étnicos negros ancluen ls [[zulus]], [[xhosas]], [[basothos]] (basotho de l sul), [[SeSotho de l norte|bapedi]] (basotho de l norte), [[Benda (África de l Sul)|bendas]], [[tswanas]], [[tsongas]], [[suázis]] i [[ndeble]]s, ls quales falan las [[lénguas bantu]].
La populaçon ''[[coloured]]'' (multirraciales) stá cuncentrada percipalmente na region de l [[Colónia de l Cabo|Cabo]] i ben dua cumbinaçon d'ouriges étnicas, cumo ls [[brancos]], [[khoi]]s, [[san]]s, [[griqua]]s, [[chineses]] i [[malaios]].<ref name="khenr">{{cite book|outhor=Kristin Heinrard|title=Minority Protetion in Post-Apartheid South Africa: Houman Rights, Minority Rights, and Self-Detremination|url=http://books.gogle .com/books?id=HOA6qPDtjOAC&pg=PA43|year=2002|publisher=Grenwod Publishing Group|isbn=978-0-275-97353-7|page=43}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ls sul-africanos brancos son percipalmente çcendentes de [[houlandeses]], [[almanes]], [[franceses]] [[huguenote]]s, [[británicos]] i outros quelonos [[ouropeus]] i [[judius]].<ref name="khenr"/><ref name="lbr">{{cite book|outhor1=James L. Gibson|outhor2=Amanda Gouws|title=Obercoming Antolerance in South Africa: Spurments in Democratic Persuasion|url=http://books.gogle .com/books?id=zJZ3_bD_EIQC&pg=PA36|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-67515-4|page=36}}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cultural i lenguisticamente, eilhes son debedidos an [[africánder]]s, que falan [[africáner]], i ls grupos de brancos [[Léngua anglesa|anglófonos]]. La populaçon branca ten diminuído, debido a la baixa [[taxa de natalidade]] i a la [[eimigraçon]]; antre ls fatores qu'anfluen na decison dessa populaçon d'eimigrar, muitos citan l'eilebada taxa de [[criminalidade]] i las políticas de [[açon afirmatiba]] de l gobierno.<ref name="Unisa">{{cite web|url=http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=BiewContent&CuntentID=13537 |title=the new great trek- the story of south africa's white sodus |publisher=Unisa.ac.za |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref><ref name="Quen's U">{{cite web|outhor=User2 |url=http://www.quensu.ca/samp/sampresources/samppublicationes/policyseries/policy23.htn |title=Policy Series |publisher=Quensu.ca |date=7 d'outubre de 1997 |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref> Zde 1994, aprossimadamente 440 mil sul-africanos brancos eimigrórun permanentemente de l paíç.<ref name=StatsSAPopulation2010>{{cite web|url=http://www.statssa.gob.za/publicationes/P0302/P03022010.pdf|title=Midyear population stimates: 2010|publisher=Statistics South Africa|acessdate=23 de júlio de 2010}}</ref> Anque de ls eilebados nibles d'eimigraçon, alguns eimigrantes ouropeus se anstalórun ne l paíç nesse período. Até 2005, stima-se que 212 mil cidadanos británicos stában residindo na África de l Sul. Até 2011, esse númaro puode tener crecido para 500 mil.<ref>{{cite web|title=Britones lebing in SA to enjoy royal wedding|url=http://wayback.archibe.org/web/20120121075711/http://www.eyewitnessnews.co.za/articleprog.aspx?id=64734 | publisher=Eyewitness News|date =28 d'abril de 2011}}</ref> Alguns [[Zimbábue|zimbabuanos]] brancos eimigrórun pa la África de l Sul. Alguns de ls nembros mais nostálgicos de la quemunidade son coincidos na cultura popular cumo "''Whenwes''", por causa de la frase ''when we were in Rhodesie''... ({{lang-t|''quando stábamos na Rodésia''...}}), qu'eilhes questuman dezir al relembrar sues bidas na antiga [[Rodésia]].<ref name="New Anternationalist">{{cite web|url=http://www.newint.org/issue155/briefly.htn|title=Rhodie oldies|year=1985|acessdate=29 d'outubre de 2007|work=[[New Anternationalist]]}}</ref>
La populaçon [[Andianos|andiana]] chegou a la África de l Sul cumo trabalhadores cuntratados para trabalhar nas plantaçones d'açúcar an [[KwaZulu-Natal|Natal]] ne l final de l seclo XIX i ampeço de l seclo XX.<ref name="khenr"/> Eilhes benirun de defrentes partes de l [[subcontinente andiano]], seguian religiones defrentes i falában lénguas çtintas.<ref name="khenr"/> Un grabe çtúrbio antre andianos i zulus eclodiu an 1949 na cidade de [[Durban]].<ref>{{cite web|url=http://www .ptheindianstar .com/andex.php?uan=5786 |title=Current Africa race riots like 1949 anti-Andian riots: menister |publisher=Theindianstar .com |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref> Eesiste tamien un grupo seneficatibo de sul-africanos [[chineses]] (cerca de 100 mil pessonas) i [[bietnamitas]] (cerca de 50 mil pessonas). An 2008, l Superior Tribunal de Pretória determinou que ls sul-africanos chineses que chegórun al paíç antes de 1994 debian ser reclassificados cumo ''mestiços''. Cumo resultado desta decison, cerca de 12 a 15 mil<ref>{{cite web|last=Conason |first=Joe |url=http://www.salon .com/tech/htww/2008/06/19/chinese_declared_black/ |title=Chinese declared black |publisher=Salon .com |date=19 de júnio de 2008 |acessdate=30 de maio de 2010}}</ref> de ls cidadanos etnicamente chineses que chegórun antes de 1994 (l que repersenta de 3% a 5% de l total de la populaçon chinesa ne l paíç), será capaç de se beneficiar de políticas d'eigualdade racial de l gobierno.<ref>[http://www .ptimesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article4168245.ece We agre that you are black, South African court tells Chinese], The Eiquipas</ref>
=== Porblemas sócio-eiquenómicos ===
{{Artigo percipal|Criminalidade na África de l Sul|Cunflitos xenófobos na África de l Sul an 2008}}
[[Fexeiro:Soweto township.jpg|thumb|squierda|[[Vairro de lata]] an [[Soweto]], [[Joanesburgo]].]]
Segundo ua pesquisa pa l período 1998-2000 eilaborada pula [[Organizaçon de las Naciones Ounidas]], la África de l Sul fui classeficada an segundo lugar an [[assassinato]]s i an purmeiro para [[assalto]]s i [[stupro]]s ''[[per capita]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster .com/red/country/sf/Crime&b_cite=1|title=NationMaster: South African Crime Statistics}}</ref> Las statísticas oufeciales mostran que 52 pessonas son assassinadas todos ls dies na África de l Sul.<ref>[http://www .ptimesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article6818096.ece Persecuted white South African Brandon Huntley made anternational race refuge]. Eiquipas Online. Setember 3, 2009.</ref> L númaro relatado de stupros por anho ye de 55.000<ref>[http://www.eiquipa .com/eiquipa/world/article/0,8599,1674391,00.html?xid=fed-cnn-topics Behind South Africa's Reggae Murder]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Eiquipa. Otober 22, 2007.</ref> i stima-se que 500 mil stupros son cometidos anualmente ne l paíç.<ref>"[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=84909 SOUTH AFRICA: One in four men rape]". [[IRIN]] Africa. June 18, 2009.</ref> L total de crimes ''per capita'' ye l 10º antre ls 60 países ne l cunjunto de dados.
L stupro ye un porblema quemun na África de l Sul, nua pesquisa de 2009 un an cada quatro homes sul-africanos admitiran tener stuprado alguien.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8107039.stn | work=BBC News | title=South African rape surbey shock | date=2009-06-18 | acessdate=2010-05-23}}</ref> Un an cada trés de las 4.000 mulhieres anquiridas pula Quemunidade de la Anformaçon, Capacitaçon i Trasparéncia dixe que tenie sido biolada ne l'anho passado.<ref name=bbc1>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/258446.stn |title=South Africa’s rape shock |publisher=BBC News |date=1999-01-19 |acessdate=2010-05-30}}</ref> La África de l Sul ten ua de las maiores ancidéncias de stupros de ninos i bebés ne l mundo.<ref name=eiquipa>{{cite web|last=Perry |first=Alex |url=http://www.eiquipa .com/eiquipa/world/article/0,8599,1680715,00.html?xid=fed-yaho-full-world |title=Ouprah scandal rocks South Africa |publisher=Eiquipa .com |date=2007-11-05 |acessdate=2010-05-30}}</ref> Nun liebantamiento rializado antre 1.500 ninos scolares ne l ''[[township]]'' de [[Soweto]], un quarto de todos ls ninos antrebistados dezírun que "''jackrolling''", un termo para stupro an grupo, era algo dibertido.<ref name=bbc1/>
La classe média de l paíç busca sigurança an [[Cundomínio cerrado|cundomínios cerrados]]. Muitos [[eimigrante]]s de la África de l Sul tamien afirman que l crime fui un grande motibador para eilhes saíren de l paíç. L crime contra la quemunidade agrícola cuntina a ser un grande porblema.<ref>{{cite news|url=http://www .ptimesonline.co.uk/tol/life_and_style/article694534.ece|title=Farms of fear|publisher=The Eiquipas Online|date=2 April 2006 | location=London | acessdate=2010-05-23}}</ref> Outro porblema anfrentado pul paíç ye la fuorte [[Zeigualdade eiquenómica|zeigualdade social i eiquenómica]]; las cidades sul-africanas [[Buffalo City]], [[Johannesburgo]] i [[Ekurhuleni Municipalidade Metropolitana|Ekurhuleni]] fúrun apuntadas cumo las mais zeiguales de l mundo, segundo relatório de la [[ONU]] dibulgado an 2010.<ref name="onu">[http://g1.globo .com/Noticias/Riu/0,,MUL1536525-5606,00-QUATRO+CAPITAIS+BRASILEIRAS+ESTAO+ENTRE+AS+MAIS+DESIGUAIS+DO+MUNDO+DIZ+ONU.html Quatro capitales brasileiras stan antre las mais zeiguales de l mundo, diç ONU] - ''[[G1]]'', 19 de márcio de 2010 (bejitado an 19-3-2010)</ref>
== Política ==
{{Artigo percipal|Política de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:Uniegebou.jpg|thumb|''[[Union Buildings]]'' ye la residéncia oufecial i l gabinete de l [[persidente de la república]] de la África de l Sul, localizado na capital admenistratiba de l paíç, [[Pretória]].]]
La África de l Sul ten trés [[Capital|capitales]]: [[Cidade de l Cabo]], la maior de las trés, ye la capital legislatiba; [[Pretória]] ye la capital admenistratiba i [[Bloemfontein]] ye la capital judiciária. África de l Sul ten un [[parlamiento]] [[bicameral]]: l Cunseilho Nacional de Porbíncias ([[cámara alta]]), ten 90 nembros, anquanto la Assemblé Nacional ([[cámara baixa]]) ten 400 nembros.
Ls nembros de la Cámara de ls Deputados son eileitos nua base populacional por [[repersentaçon proporcional]]: metade de ls nembros son eileitos por listas nacionales i l'outra metade son eileitos an listas probinciales. dieç nembros son eileitos para repersentar cada porbíncia ne l Cunseilho Nacional de las Porbíncias, andependientemente de la populaçon de la porbíncia. Eileiçones para ambas las cámaras son rializadas la cada cinco anhos. L gobierno ye formado na casa mais baixa, i l líder de l partido maioritairo na Assemblé Nacional ye l [[Persidente de la África de l Sul|persidente]].
Zde la fin de l ''apartheid'' an 1994, la política sul-africana ten sido dominado pul [[Cungresso Nacional Africano]] (ANC), que fui l partido dominante, cun 60-70% de ls botos. L percipal adbersairo de l gobierno de l ANC ye l partido de la [[Aliança Democrática (África de l Sul)|Aliança Democrática]], que recebiu 16,7% de ls botos na eileiçon de 2009 i 14,8% nas eileiçones de 2006.
[[Fexeiro:Houses of Parliament Entrance.jpg|thumb|squierda|[[Parlamiento de la África de l Sul]] na [[Cidade de l Cabo]], la capital legislatiba.]]
L partido antes dominante, l Nuobo Partido Nacional, qu'antroduziu l ''apartheid'' atrabeç de l sou predecessor, l Partido Nacional, outou por se fundir cul ANC, an 9 d'abril de 2005. Outros grandes partidos políticos repersentados ne l Parlamiento son l [[Cungresso de l Pobo]], que se separou de l ANC i ganhou 7,4% de ls botos an 2009 i l [[Partido de la Libardade Ankatha]], que repersenta percipalmente ls eileitores [[zulu]]s i que tubo 4,6% de ls botos nas eileiçones de 2009.
Zde 2004, l paíç tubo muitos miles de protestos populares, alguns biolentos, tornando-se, d'acuordo cun un académico, l ''"paíç mais rico an protesto ne l mundo"''.<ref>{{cite web|url=http://abahlali.org/node/1898|title=Article by Eimran Bucus in the Mercury newspaper}}</ref> Muitos destes protestos ténen sido ourganizados a partir de las crecentes [[bairro de lata]]s que circundan las cidades sul-africanas.
An 2008, la África de l Sul fui classeficada na 5ª antre 48 países de la África [[susaariana]] pul Índice Ibrahin de Gobernança Africana. La África de l Sul tubo buns resultados nas catadories de Stado de Dreito, Trasparéncia i Corrupçon i Participaçon i Dreitos Houmanos, mas fui perdiu puntos pul sou zampenho relatibamente pobre an Salude i Sigurança. L Índice Ibrahin ye ua medida global de gobernança africana, cun base nua série de bariables que refleten l sucesso cun que ls gobiernos antregan benes políticos eissenciales als sous cidadanos.<ref>[http://www.moibrahimfoundation.org Mo Ibrahin Foundation]. Retriebed 2010-01-11.</ref>
{{limpar}}
=== Lei ===
{{Mais anformaçones|Criminalidade na África de l Sul}}
[[Fexeiro:Jozi 2012 05 22 1504 (7411284758).jpg|thumb|Anterior de la Corte Custitucional de la África de l Sul, an Joanesburgo.]]
Las percipales fuontes de las leis sul-africanas son l dreito mercantil romano-houlandés i l dreito pessonal baseado ne l [[Common law|dreito quemun anglés]], cumo las amportaçones d'assentamientos houlandes i de l [[colonialismo británico]].<ref>{{cite web|url=http://0-www.llrx .com.annopac.up.ac.za:80/features/southafrica.htn|title=Researching South African Law|acessdate=2008-06-23|outhor=Pamela Snyman and Amanda Barratt|date=2002-10-02|publisher=[http://www.llrx.comLaw Library Resource Xchange]}}</ref> La purmeira lei ouropeia na África de l Sul fui trazida pula [[Cumpanha de las Índias Ourientales Houlandesas]] i ye chamada de dreito romano-nerlandés. Fui amportado antes de la [[Codificaçon jurídica|codificaçon de l dreito]] ouropeu ne l Código Napoleónico i ye cumparable an muitos aspetos, la lei scocesa. Este fui seguido, ne l seclo XIX pul dreito anglés, tanto quemun quanto legal. A partir de 1910 cula unificaçon, la África de l Sul tenie sou própio parlamiento, qu'aprobórun leis specíficas pa la África de l Sul. Durante ls anhos de l ''[[apartheid]]'', la cena política de l paíç fui dominado por figuras cumo [[Valthazar Johannes Borster|B. J. Borster]] i [[Pieter Willen Botha|P. W. Botha]], bien cumo nembros de l'ouposiçon, cumo Harry Schwarç, Joe Slobo i [[Heilen Suzman]].
L sistema judicial ye cumpuosto por tribunales de magistrados, que tratan de causos criminales i cibles menores menores, ls Tribunales Superiores, que son tribunales de cumpeténcia genérica para árias specíficas, l Supremo Tribunal de Recurso, que ye la mais alta corte custitucional an todas ls temas; i l Tribunal Custitucional, que cuida solo de las questones custitucionales.
D'acuordo cun ua pesquisa rializada pa l período de 1998-2000 i cumpilada pulas [[Naciones Ounidas]], la África de l Sul fui classeficada an segundo lugar an [[assassinato]] i an purmeiro an [[assalto]]s i [[stupro]]s ''per capita'' antre todos ls países pesquisados.<ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster .com/red/country/sf/Crime&b_cite=1 |title=South African Crime statistics |publisher=NationMaster |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref> Cerca de 50 assassinatos son cometidos todos ls dies ne l paíç.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8668615.stn |title=How dangerous is South Africa? |publisher=BBC News |date=17 de maio de 2010}}</ref> Até márcio de 2009, houbo {{formatnun:18148}} assassinatos ne l paíç, anquanto l [[Reino Ounido]] registrou 662 ne l mesmo período.<ref>{{cite news|url=http://www .ptelegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/8222469/South-African-serial-killer-cumbited-of-13-murders.html |title=South African serial killer cumbited of 13 murders |publisher= ''The Daily Telegraph'' |date=23 de dezembre de 2010}}</ref> L'andústria de la sigurança pribada na África de l Sul ye la maior de l mundo,<ref>{{cite web|title=South Africa has world’s largest pribate security andustry; neds regulation - Mthethwa|url=http://www.defenceweb.co.za/andex.php?oution=cun_cuntent&task=biew&id=28306&Itemid=116|publisher=DefenceWeb|acessdate=3 de maio de 2013}}</ref> cun cerca de nuobe mil ampresas cadastradas i 400 mil siguranças particulares atibos registrados, mais de l que la polícia i l'eisército sul-africanos juntos.<ref>{{cite web|title=Bigger than the army: South Africa's pribate security forces|url=http://eidition.cnn .com/2013/02/08/business/south-africa-pribate-security|publisher=CNN .com|acessdate=3 de maio de 2013}}</ref>
=== Fuorças armadas ===
{{Artigo percipal|Fuorça Nacional de Defesa de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:USS Forrest Sherman (DDG-98) Chetah.jpg|thumb|squierda|Caça sul-africano [[Atlas Chetah]] rializa un treinamiento cul [[Cuntratorpedeiro|çtróier]] norte-amaricano [[USS Forrest Sherman]] na [[Cidade de l Cabo]], an 2007.]]
La [[Fuorça Nacional de Defesa de la África de l Sul]] (SANDF) fui criada an 1994,<ref name="custitution-1993-224">{{cite web|url=http://www.anfo.gob.za/documents/custitution/93cones.htn#SECTION224|title=Custitution of the Republic of South Africa At 200 of 1993 (Setion 224)|acessdate=2008-06-23|year=1993|publisher=South African Gobernment}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.issafrica.org/Pus/ASR/6No2/BanStade.html|title=Rationalisation in the SANDF: The Next Challenge|acessdate=2008-06-23|year=1997|outhor=Col L B ban Stade, Senior Staff Oufficer Rationalisation, SANDF|publisher=Anstitute fur Security Studies }}</ref> cumo ua fuorça boluntária cumpuosta pula antiga ''[[South African Defence Force]]'', las fuorças de ls grupos nacionalistas africanos (''[[Umkhonto we Sizwe]]'' i Eisército de Libertaçon de l Pobo Azanian), i las fuorças de defesa antigo [[Bantuston]].<ref name="custitution-1993-224"/> L SANDF ye subdebidido an quatro galhos, l [[Eisército de la África de l Sul|eisército]], la [[Fuorça Aérea de la África de l Sul|fuorça aérea]], la [[Marina de la África de l Sul|marina]] i l Serbício Médico Sul-Africano.<ref name="at-42-2002">{{cite web|url=http://www.anfo.gob.za/gazette/ats/2002/a42-02.pdf|title=Defence At 42 of 2002|acessdate=2008-06-23|outhor=|date=2003-02-12|publisher=South African Gobernment|page=18}}</ref> Ne ls radadeiros anhos, la SANDF se tornou ua grande fuorça de paç ne l [[África|cuntinente africano]],<ref name="dod-sep2005">{{cite web|url=http://www.dod.mil.za/media/media2005/sep/medie_statements5sep2005.htn|title=Address by the Menister of Defence at la medie breakfast at Defence Heiadquarters, Negroria|acessdate=2008-06-23|outhor=Mosiuoa Lekota|date=2005-09-05|publisher=Department of Defence}}</ref> i stubo ambolbido an ouparaçones ne l [[Lesoto]], na [[República Democrática de l Cungo]],<ref name="dod-sep2005"/> ne l [[Burundi]],<ref name="dod-sep2005"/> antre outros. Ten tamien participado cumo parte de las fuorças de paç multinacional de la ONU.
La África de l Sul ye l único paíç africano que cunseguiu zambolber cun sucesso [[armas nucleares]]. I tornou-se l purmeiro paíç cun poder nuclear (seguido pula [[Ucránia]]), la çmontar i renunciar boluntariamente al sou porgrama ne l porcesso d'assinatura de l [[Tratado de Nun Proliferaçon de Armas Nucleares]] (TNP), an 1991.<ref name="fas-ocp27"/> L paíç zambolbiu un porgrama d'armas nucleares na década de 1970.<ref name="fas-ocp27">{{cite web|url=http://www.fas.org/nuke/guide/rsa/nuke/ocp27.htn|title=Out of (South) Africa: Negroria's Nuclear Weapones Sperience|acessdate=23 de júnio de 2008|outhor=Lieutenant Colonel Roy I. Horton III (BS, Eiletrical Anginering; MS, Strategic Antelligence)|year=1999|month=Otober|publisher=USAF Anstitute fur National Security Studies}}</ref> D'acuordo cul ex-persidente sul-africano [[F. W. de Klerk]], la decison de custruir ua "dissuason nuclear" fui tomada "yá an 1974 nun cuntesto dua amenaça spansionista sobiética".<ref name="South Africa comes clean">[http://books.gogle .com/books?id=qQwAAAAAMBAJ&printsec=fruntcober "South Africa comes clean"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Maio de 1993, pp. 3,4</ref> La África de l Sul puode tener rializado un teste nuclear subre l [[Ouceano Atlántico|Atlántico]] an 1979,<ref>{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchib/NSAEBB/NSAEBB190/01.pdf|format=PDF|title=South Atlantic Nuclear Eibent (National Security Council, Memorandun)|acessdate=23 de júnio de 2008|outhor=Christine Dodson|date=22 d'outubre de 1979|publisher=George Washington University under Fredon of Anformation At Request}}</ref> anque Klerk afirmar que l paíç "nunca habie rializado un teste nuclear clandestino".<ref name="South Africa comes clean"/> Seis çpositibos nucleares fúrun cuncluídos antre 1980 i 1990, mas todos fúrun çtruídos antes de la África de l Sul assinar l TNP an 1991.<ref name="South Africa comes clean"/>
=== Relaçones anternacionales ===
{{aneixo|Missones diplomáticas de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:BRICS leaders 2012.jpg|thumb|dreita|[[Dilma Roussef]] ([[Brasil]]), [[Vladimir Putin]] ([[Rússia]]), [[Manmohan Singh]] ([[Índia]]), [[Hu Jintao]] ([[República Popular de la China|China]]) i [[Jacob Zuma]] (África de l Sul) durante ancuontro de ls líderes de l [[BRICS]] an 2012.]]
Anquanto era la [[Ounion Sul-Africana]], l paíç fui l nembro fundador de la [[Organizaçon de las Naciones Ounidas]] (ONU). L'anton purmeiro-menistro sul-africano, [[Jan Smuts]], screbiu l preámbulo de la [[Carta de las Naciones Ounidas]].<ref name = "gilderslebe">{{cite journal |url=http://www.columbia.edu/cu/alumni/Magazine/Summer2001/Gilderslebe.html |title=Birgenia Gilderslebe: Oupening the Gates (Libing Legacies) |outhor=Rosalind Rosenberg |month = Summer | year =2001 |work=Columbia Magazine }}</ref><ref name="Schlesinger">{{cite book |outhor=Schlesinger, Stephen I. |title=At of Creation: The Founding of the United Nationes: La Story of Superpowers, Secret Agents, Wartime Allies and Enemies, and Their Quest fur la Peaceful World |publisher=Westbiew, Perseus Books Group |location=Cambridge, Massachusetts |year=2004 |pages=236–7 |isbn=0-8133-3275-3 |oclc= }}</ref> L paíç ye un de ls nembros fundadores de la [[Ounion Africana]] (UA), i ten la maior eiquenomie de todos ls nembros dessa ourganizaçon. La África de l Sul tamien ye un nembro fundador de la [[Nuoba Parcerie pa l Zambolbimiento de la África]] (NEPAD), de la UA. L paíç ten zampenhado un papel fundamental cumo mediador de cunflitos antre naciones africanas na radadeira década, cumo ne l [[Burundi]], na [[República Democrática de l Cungo]], nas [[Quemores]] i ne l [[Zimbabwe]]. Passado la fin de l regime de l ''[[apartheid]]'', la África de l Sul fui readmitida na [[Commonwealth|''Commonwealth'' británica]]. L paíç ye un nembro de l [[Grupo de ls 77]] i presidiu l'ourganizaçon an 2006. La África de l Sul tamien ye nembro de la [[Quemunidade pa l Zambolbimiento de la África Austral]] (SADC), de la [[Zona de Paç i Coperaçon de l Atlántico Sul]], de la [[Ounion Aduaneira de la África Austral]], de l [[Tratado de la Antártida]], de la [[Organizaçon Mundial de l Comércio]] (OMC), de l [[Fondo Monetário Anternacional]] (FMI), de l [[G20]] i de l [[G8+5]].
L persidente sul-africano [[Jacob Zuma]] i l'ex-persidente [[China|chinjes]], [[Hu Jintao]], atualizórun ls laços bilaterales antre ls dous países an 24 d'agosto de 2010, quando fui assinado l Acuordo de Pequin, qu'antecipou l'eilebaçon de la "parcerie stratégica" de la África de l Sul cula China para ua "parcerie estratégica global" an temas eiquenómicos i políticos, cumo l reforço de l'antercámbio antre ls respetibas partes gobernantes i legisladores.<ref>[http://capetown.china-cunsulate.org/ang/gdxw/t726883.htn China, South Africa upgrade relationes to "cumprehensibe strategic partnership"]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Xinhua News Agency, 24 d'agosto de 2010</ref><ref>''"New era las South Africa joines BRICS"'', [http://www.southafrica.anfo/global/brics/brics-080411.htn SouthAfrica.anfo]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 11 d'abril de 2011</ref> An abril de 2011, la África de l Sul antrou ouficialmente pa l grupo de países [[BRICS]] ([[Brasil]]-[[Rússia]]-[[Índia]]-[[China]]), eidantificado pul persidente Zuma cumo ls maiores parceiros comerciales de l paíç i tamien cumo ls maiores parceiros comerciales de la África cumo un to. Zuma afirmou que ls países nembros de l BRICS tamien eirien trabalhar de forma cordenada atrabeç de la ONU, de l Grupo de ls Binte (G20) i de l [[Fórun de Diálogo Índia-Brasil-África de l Sul]] (IBAS).<ref>''"SA brings 'unique attributes' to BRICS"'' [http://www.southafrica.anfo/global/brics/brics-140411.htn SouthAfrica.anfo]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 14 d'abril de 2011</ref>
== Subdebisones ==
{{Artigo percipal|[[Porbíncias de la África de l Sul]]}}
La África de l Sul ancontra-se debedida an nuobe porbíncias zde [[1994]]. La tabela seguinte andica, para cada ua de las nuobe porbíncias, l sou código oufecial [[ISO 3166-2]]:ZA, l nome an [[Léngua pertuesa|pertués]], [[Léngua anglesa|anglés]] i [[Léngua africáner|africáner]], i la capital.
{| {{prettytable}}
! Código<br />ISO !! Pertués !! ''Anglés'' !! ''Africáner'' !! Capital
|-
| ZA-WC || [[Cabo Oucidental]] || ''Western Cape'' || ''Wes-Kaap'' || [[Cidade de l Cabo]]
|-
| ZA-EC || [[Cabo Ouriental]] || ''Eastern Cape'' || ''Oos-Kaap'' || [[Bisho]]
|-
| ZA-NC || [[Cabo Setentrional]] || ''Northern Cape'' || ''Nord-Kaap'' || [[Kimberley (Cabo Setentrional)|Kimberley]]
|-
| ZA-FS || [[Stado Libre]] || ''Fre State'' || ''Brystaat'' || [[Bloemfontein]]
|-
| ZA-GT || [[Gauteng]] || style="text-align:center" | - || style="text-align:center" | - || [[Joanesburgo]]
|-
| ZA-NL || [[Kwazulu-Natal]] || style="text-align:center" | - || style="text-align:center" | - || [[Pietermaritzburg]]
|-
| ZA-LP || [[Porbíncia de l Limpopo|Limpopo]] || style="text-align:center" | - || style="text-align:center" | - || [[Polokwane]]
|-
| ZA-MP || [[Mpumalanga]] || style="text-align:center" | - || style="text-align:center" | - || [[Nelspruit]]
|-
| ZA-NW || [[Noroiste (África de l Sul)|Noroiste]] || ''North-West'' || ''Nord-Wes'' || [[Mafikeng]]
|}
Las porbíncias ancontran-se debedidas an [[Munecípios metros de la África de l Sul|munecípios metros]] i [[Çtritos municipales de la África de l Sul|çtritos municipales]]; estes radadeiros ancontran-se subdebididos an [[Munecípios locales de la África de l Sul|munecípios locales]] i [[zonas de geston çtrital]]. La delimitaçon de ls munecípios ancontra-se anscrita na [[Custituiçon]], antoce cada altaraçon amplica ua [[emenda custitucional|emenda]]; la radadeira acunteciu an abril de [[2006]].
{{limpar}}
== Eiquenomie ==
{{Artigo percipal|Eiquenomie de la África de l Sul}}
[[Fexeiro:Johannesburg Stock Schange.jpg|thumb|squierda|upright|La [[Bolsa de Balores de Joanesburgo]] ye la maior [[bolsa de balores]] de l [[África|cuntinente africano]].]]
Pula classeficaçon de la [[ONU]] la África de l Sul ye un paíç de renda média, cun ua ouferta abundante de recursos, cun bien zambolbidos setores financeiro, jurídico, de quemunicaçones, einergie i trasportes, ua [[bolsa de balores]] que stá antre las binte melhores de l mundo, i ua moderna anfra-strutura d'apoio a ua çtribuiçon eficiente de las mercadorias a grandes centros ourbanos an to la region. La África de l Sul acupa 32ª posiçon ne l mundo an tenermos de [[PIB]] ([[PPC]]), d'acuordo cun dados de 2009. La sue antegraçon na eiquenomie ye mui fuorte i custitui ua base eissencial pa l sou zambolbimiento.<ref>Guilherme de la Fonseca-Statter, ''La África de l Sul i l Sistema-Mundo: De la Guerra de ls Bóeres a la globalizaçon'', Lisboua: Centro de Studos Africanos & Gerpress, 2011, ISBN 978-989-96094-6-4</ref>
L zambolbimiento abançado de l paíç stá inda assi cuncentrado an torno de quatro árias: [[Cidade de l Cabo]], [[Port Eilizabeth]], [[Durban]] i [[Pretória]]/[[Johannesburg]]. Fura destes quatro centros eiquenómicos, l zambolbimiento ye lemitado i la [[pobreza]] inda ye prebalente, anque de ls sfuorços de l gobierno. Por cunseguinte, la grande maiorie de sul-africanos son pobres. Inda assi, ls percipales zonas marginales ténen spurmentado un crecimiento rápido ne ls radadeiros tiempos. Essas árias ancluen [[Mossel Bay]] para Plettenberg Bay; ária de [[Rustenburg]], ária de [[Nelspruit]], [[Bloemfontein]], Cape West Coast i l Litoral Norte de [[KwaZulu-Natal]]. L [[zamprego]] ye stremamente eilebado i la [[Zeigualdade eiquenómica|zeigualdade de renda]] ye aprossimadamente eigual a la de l [[Brasil]] - residindo ua de las rezones mais salientes ne l fato de buona parte de las ampresas amportantes séren capital-antensibas, nun trabalho antensibas. Durante l período de 1995-2003, l númaro d'ampregos formales diminuiu i l [[Eiquenomie anformal|amprego anformal]] oumentou, l zamprego global se agrabou.<ref name="sach3">{{cite web|url=http://eimf.org/sternal/pus/nft/2006/soafrica/ang/pasoafr/sach3.pdf|title=Post-Apartheid South Africa: the First Ten Years - Unemployment and the Labor Market|publisher=IMF}}</ref>
L rendimiento médio domiceliar sul-africano diminuiu cunsidrabelmente antre 1995 i 2000. Quanto a la zeigualdade racial, l ''Statistics South Africa'' anformou que, an 1995, l'agregado fameliar médio branco ganhou quatro bezes mais de l qu'ua família média negra. An 2000, la família média branca ganhou seis bezes mais de l que l'agregado fameliar médio negro.<ref>[http://0-www.sarpn.org.za.annopac.up.ac.za:80/documents/d0000164/page1.php SARPN - South Africa]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at www.sarpn.org.za</ref> Las políticas de [[açon afirmatiba]] pa l'eigualdade racial ténen stimulado un oumiento na riqueza eiquenómica de ls [[negros]] i l nacimiento dua eimergente classe média negra.<ref>{{cite web|url=http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=261345&area=/breaking_news/breaking_news__business/|title=Black middle class bosts car sales in South Africa: Carta eiletrónica & Guardian Online}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2006/jan/22/southafrica.features Race against eiquipa]. The Ouserber. January 22, 2006.</ref> Outros porblemas son la [[criminalidade]], la [[corrupçon]] i la [[eipidemia]] de [[HIB]]/[[SIDA]]. La África de l Sul sofre cun carga relatibamente pesada regulaçon global, cumparada als [[países zambolbidos]]. La propiadade i l'anterferéncia statal ampone barreiras a l'antrada an muitas árias.<ref name="assessment2008">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_2649_33733_40977483_1_1_1_1,00.html|title=Eiquenomic Assessment of South Africa 2008|publisher=OECD}}</ref> Regulamentaçones trabalhistas restritibas ténen cuntribuído pa l mal-star de l zampregado.<ref name="sach3"/>
[[Fexeiro:Johannesburg CBD.jpg|thumb|dreita|[[Joanesburgo]], la [[cidade]] mais rica de l paíç, porduç 33% de l [[perduto anterno bruto]] (PIB) de la África de l Sul i 10% de l PIB de l [[África|cuntinente africano]].]]
L gobierno de 1994 heirdou ua eiquenomie minada por longos anhos de cunflito anterno i por sançones sternas. L gobierno abstebe-se de recorrer al populismo eiquenómico. La [[anflaçon]] fui derrubada, las finanças públicas stában stabelizados i alguns capitales strangeiros fúrun atraídos.<ref name="assessment2008-2">{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/63/0,3343,en_2649_34577_40981951_1_1_1_1,00.html|title=Eiquenomic Assessment of South Africa 2008: Achiebing Acelerated and Shared Growth fur South Africa|publisher=OECD}}</ref> Inda assi, l crecimiento fui inda baixo.<ref name="assessment2008-2"/> Ne l'ampeço de 2000, l'anton Persidente [[Thabo Mbeki]] prometiu promober l crecimiento eiquenómico i l'ambestimiento strangeiro atrabeç de l relaxamiento de leis trabalhistas restritibas, acelerando l ritmo de [[pribatizaçon]] i l corte de gastos gobernamentales znecessairos. Sues políticas anfrentan fuorte ouposiçon de ls [[sindicato]]s. De 2004 an delantre l crecimiento eiquenómico oumentou seneficatibamente, assi cumo la formaçon d'amprego i oumiento de capital.<ref name="assessment2008-2"/>
África de l Sul ye l maior perdutor i cunsumidor d'einergie ne l [[cuntinente africano]]. La África de l Sul ye un çtino turístico popular, i ua cantidade sustancial de receita ben de l [[turismo]].<ref>{{cite web|url=http://www.ambestec .com/NR/rdonlyres/13AEE8DD-1266-420D-B7BE-DCF92C12967F/4035/TourismUpdateOtober2005.pdf|title=SA Eiquenomic Research - Tourisn Update|acessdate=2008-06-23|year=2005|month=Otober|publisher=[http://www.ambestec .com/ Ambestec]|format=PDF}}</ref> Antre las percipales atraçones son la cultura bariada i pitoresca, la reserbas de caça i ls [[binos]] locales.
La [[Rand|Rand Sul-Africano]] (ZAR), ye la moeda eimergente mais atibamente negociada ne l mundo. El se juntou a un clube d'elite de las moedas, l ''Cuntinous linked settlement'' (CLS), adonde trasaçones de [[cámbio]] son liquidadas eimediatamente, diminuindo ls riscos de trasaçones atrabeç de [[fusos horairos]]. L rand era la moeda cun melhor zampenho contra l [[dólar de ls Stados Ounidos]] (USD) antre 2002 i 2005, segundo la ''[[Blomberg]] Moeda Scorecard''.
[[Fexeiro:Graaff Fruit-Ceres packing.jpg|thumb|dreita|Ampregados ampacotando [[pera]]s para sportaçon nua fábrica ne l Bal de Ceres, ne l [[Cabo Oucidental]].]]
La bolatelidade de l rand ten afetado l'atebidade eiquenómica, la queda acentuada an 2001 i l'atingimiento dun mínimo stórico de 13,85 rands al dólar, probocou miedos d'anflaçon i fizo cun que l Banco Central a oumentar las [[taxas de juros]]. L rand zde anton ten se recuperado, negociado a 7,77 ZAR al dólar an de febreiro de 2010. Inda assi, cumo ls sportadores stan sob presson cunsidrable a partir dua fuorte moeda nacional, muitos peden l'anterbençon de l gobierno para ajudar a amerosar l rand.
[[Refugiados]] de países pobres bezinos ancluen muitos eimigrantes probenientes de la [[República Democrática de l Cungo]], [[Moçambique]], [[Zimbabwe]], [[Malawi]] i outros, que repersentan ua grande parcela de l [[Eiquenomie anformal|setor anformal]]. Cun eilebados nibles de [[zamprego]] antre ls pobres sul-africanos, la [[xenofobia]] ye prebalente i muitas pessonas nacidas na África de l Sul se senten ressentidos culs eimigrantes que son bistos cumo pessonas que priban la populaçon natiba de postos de trabalho, un sentimiento que ten tenido credibelidade pul fato de que muitos ampregadores Sul Africano ténen ampregado ls migrantes d'outros países para salairos mais baixos de l que ls cidadanos sul-africanos, specialmente na [[custruçon cebil]], [[turismo]], [[agricultura]] i [[andústria]]s de serbícios domésticos. Ls [[eimigraçon clandestina|eimigrantes eilegales]] son tamien fuortemente ambolbidos ne l comércio anformal.<ref>{{cite web|url=http://0-www.iss.co.za.annopac.up.ac.za:80/pus/ASR/5No4/StrategigPerspetibes.html|title=African Security Rebiew Bol 5 Ne l 4, 1996: Strategic Perspetibes on Eillegal Eimmigration anto South Africa}}</ref> Inda assi, muitos eimigrantes na África de l Sul cuntinan a bibir an cundiçones precárias i la política d'eimigraçon de l sul-africana tornou-se cada beç mais restritibas zde 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.quensu.ca/samp/sampresources/samppublicationes/policyseries/policy20.htn|title=Quenes College: The Brain Gain: Skilled Migrants and Eimmigration Policy in Post-Apartheid South Africa}}</ref>
Ls percipales parceiros comerciales anternacionales de la África de l Sul, para alhá d'outros países africanos, ancluen la [[Almanha]], ls [[Stados Ounidos]], la [[República Popular de la China|China]], l [[Japon]], l [[Reino Ounido]] i la [[Spanha]].<ref name=fatbook>{{cite web|url=https://www.cia.gob/library/publicationes/the-world-fatbook/geos/sf.html|title=South Africa|work=The World Fatbook|publisher=CIA}}</ref> Las percipales sportaçones de l paíç ancluen l [[milho]], [[diamante]]s, [[fruita]]s, [[ouro]], [[açúcar]], [[metales]], [[minerales]], i [[lana]]. [[Máquina]]s i [[eiquipamiento]]s de [[trasporte]] custituen mais dun terço de l balor de las [[amportaçones]] de l paíç. Outras amportaçones ancluen perdutos [[químicos]], perdutos [[manufatura]]de ls i [[petrólio]].
Recentemente la África de l Sul fui ancluída ne l grupo de países eimergentes cun eiquenomies promissoras, ls [[BRICS]].<ref>http://oglobo.globo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306183430/http://oglobo.globo/ |date=2022-03-06 }} .com/eiquenomie/mirian/posts/2011/04/14/africa-de l-sul-reforca-bric-que-bira-brics-374799.asp</ref>
[[Fexeiro:FranschhoekWC-pass.jpg|thumb|800px|centro|[[Binhedo]] an [[Franschhoek]], ne l [[Cabo Oucidental]].]]
== Anfraestrutura ==
=== Ciéncia i tecnologie ===
[[Fexeiro:Mark Shuttleworth NASA.jpg|thumb|squierda|[[Mark Shuttleworth]] ne l spácio.]]
Bários zambolbimientos científicos i tecnológicos amportantes ouriginórun-se na África de l Sul. L purmeiro trasplante de coraçon houmano fui rializado pul cerjano cardíaco [[Christiaan Barnard]] ne l Spital Grote Schuur an dezembre de 1967; [[Max Theiler]] zambolbiu ua [[bacina]] contra la [[febre amarielha]]; [[Allan McLeod Cormack]] pioneira de la [[tomografie cumputadorizada]] por [[centeilhas-x]] i [[Aaron Klug]] que zambolbiu técnicas cristalográficas de microscopia eiletrónica. Cun sceçon de Barnard, todos ls abanços citados fúrun reconhecidos cun [[Prémio Nobel|Prémios Nobel]]. [[Sydney Brenner]] ganhou mais recentemente, an 2002, por sou trabalho pioneiro an biologie molecular.<ref>{{citar web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2002/brenner-outobio.html |títalo=Sydney Brenner |eiditor=[[Prémio Nobel]] |acessodata=12 de maio de 2013}}</ref>
[[Mark Shuttleworth]] fondou ua de las purmeiras ampresas de sigurança na anterneta, la Thawte, que fui mais tarde cumprada pula líder mundial [[BeriSign]]. Anque de ls sfuorços de l gobierno para ancentibar l [[amprendedorismo]] an [[biotecnologie]], outros campos de [[alta tecnologie]] i [[Tecnologie de l'anformaçon|TI]], nun hai outras ampresas inobadoras notables fundadas na África de l Sul. Ye un oubjetibo spresso de l gobierno la trasiçon de l'eiquenomie sul-africana para torná-la mais dependente de l'alta tecnologie, cun base na custataçon de que la África de l Sul nun puode cumpetir culas eiquenomies de l [[Stremo Ouriente]] na manufatura, nin puode usufruir de sue riqueza mineral perpetuamente.
La África de l Sul cultibou ua quemunidade astronómica an spanson. L paíç abriga l [[Grande Telescópio Sul-Africano]], l maior telescópio ótico ne l [[heimisfério sul]]. La África de l Sul stá custruindo atualmente la Telescópio de Array Karo cumo parte de l porjeto de 1,5 bilhon d'ouros [[Square Kilometre Array]].<ref>{{cite web|url=http://www.skatelescope.org/news/2nd-april-news/|title=SKA announces Founding Board and selets Jodrell Bank Ouserbatory to host Porjet Ouffice|publisher=SKA 2011|date=2 d'abril de 2011|acessdate=14 d'abril de 2011}}</ref> An 25 de maio de 2012, fui anunciado que las sedes de l Telescópio Square Kilometer Array seran debedidas antre locales na África de l Sul i na [[Oustrália]]/[[Nuoba Zelándia]].<ref name=outogenerated1>{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/news/science-ambironment-18194984 | title=Africa and Australasia to share Square Kilometre Array | publisher=BBC | date=25 de maio de 2012}}</ref>
=== Eiducaçon ===
{{artigo percipal|Eiducaçon na África de l Sul}}
{{aneixo|Lista d'ounibersidades na África de l Sul}}
La [[Eiducaçon]] na África de l Sul ye la segunda melhor de l [[cuntinente africano]], perdendo solo para [[Cabo Berde]]. Na época de l ''[[apartheid]]'', ls studantes de todos ls grupos étnicos de la África de l Sul iban cun frequéncia la scuolas própias para cada [[etnia]]. Fura esso, ls menores caucasianos de 18 anhos que falában [[Léngua anglesa|anglés]] i [[Léngua africánder|africánder]], anque séren oubrigados a studar las dues lénguas, iban cun frequéncia l'anstituiçones d'ansino adequadas la cada etnia. Cunsidrando cada menor de 18 anhos, l gobierno pagaba mui mais caro cula [[eiducaçon]] de ls caucasianos de l que la de ls nun caucasianos.<ref group=libro name="Anciclopedie Delta Ounibersal 142-155">''ENCICLOPÉDIA Delta Ounibersal''. Riu de Janeiro: Delta, c1982. bol. 1, p. 142-155.</ref>
[[Fexeiro:UCT Upper Campus landscape biew.jpg|thumb|[[Ounibersidade de la Cidade de l Cabo]].]]
Antre ls siete i ls 16 anhos, l'ansino era oubrigatório pa ls menores [[caucasianos]] de 18 anhos. Cerca de 90% deilhes iban diariamente la [[Scuola pública|scuolas de la rede pública d'ansino]]. L resto iba para [[Scuola particular|scuolas de la rede particular]] cuntroladas pul Stado. Mais de 55% treminában l [[ansino médio]].<ref group=libro name="Anciclopedie Delta Ounibersal 142-155" />
Ls menores [[mestiços]] ó [[asiáticos]] de 18 anhos éran oubrigados la se dirigiren a la scuola, antre ls siete als 14 anhos, zde qu'habitassen árias que çpusessen desta facelidade. An dibersas dessas regiones nun eisistian scuolas i [[Sala d'aula|salas d'aula]] pa ls mestiços i ls asiáticos. Aprossimadamente 99% desses menores de 18 anhos iba para [[eiducandairo]]s relegiosos cuntrolados pul Stado. Mais de 10% de ls menores mestiços de 18 anhos i 25% de ls [[andianos]] alcançában l'ansino médio. Até 1981 la legislaçon nun oubrigaba que ls menores africanos de 18 anhos fússen cun frequéncia l'anstituiçones d'ansino. Zde anton, ls cunselhos locales podien requerer que l gobierno nacional solicitasse l cumparecimiento de ls menores de sue ária, de 6 a 15 anhos, para [[Scuola|anstituiçones d'ansino]], 20% de ls menores africanos iban l'anstituiçones d'ansino.<ref group=libro name="Anciclopedie Delta Ounibersal 142-155" />
Las percipales [[ounibersidade]]s de la África de l Sul son: la [[Ounibersidade de l Cabo Oucidental]] ([[Cidade de l Cabo]]), la [[Ounibersidade de la Cidade de l Cabo]] (Cidade de l Cabo), la [[Ounibersidade de l Stado Libre]] ([[Bloemfontein]]), la [[Ounibersidade de Fort Hare]] ([[Alice (África de l Sul)|Alice]]), la [[Ounibersidade de l KwaZulu-Natal]] ([[Durban]], [[Pietermaritzburg]], [[Pinetown]], [[Westbille (África de l Sul)|Westbille]]), la [[Ounibersidade de l Limpopo]] ([[Polokwane]], [[Ga-Rankuwa]]), la [[Ounibersidade de l Noroiste]] ([[Mafikeng]], [[Mankwe]], [[Potchefstron]], [[Banderbijlpark]]), la [[Ounibersidade de Pretória]] ([[Pretória]]), la [[Ounibersidade Rhodes]] ([[Grahamstown]]), la [[Ounibersidade de Stellenbosch]] ([[Stellenbosch]]) i la [[Ounibersidade de l Witwatersrand]] ([[Joanesburgo]]).
=== Salude ===
{{Artigo percipal|[[Salude na África de l Sul]]}}
[[Fexeiro:Life spetancy in some Southern African countries 1958 to 2003.png|thumb|squierda|L'ampato de la [[SIDA]] ten causado ua queda na [[spetatiba de bida]] de l paíç.]]
La spanson de la [[Síndrome de l'eimunodeficiéncia adquirida|SIDA]] (síndrome de l'eimunodeficiéncia adquirida, [[SIDA]] ne l Brasil) ye un porblema alarmante ne l paíç, chegando a atingir 31% de las mulhieres prenhas an 2005 i ua taxa d'anfeçon ne ls adultos stimada an 20%.<ref>{{cite web |url=http://www.abert.org/aidssouthafrica.htn |title=HIB & Aids in South Africa |publisher=Abert |acessdate=2006-10-08}}</ref> La ligaçon antre HIB, un bírus trasmitido percipalmente por cuntato sexual, i SIDA fui negado hai mui tiempo pul persidente [[Thabo Mbeki]] i pul menistro de la salude [[Manto Tshabalala-Msimang]], qu'ansiste que las muitas muortes ne l paíç son causadas por mala nutriçon, i muita pobreza, i nun pul HIB.<ref>{{cite web |url=http://www.afrol .com/articles/21094 |title="Sack SA Heialth Menister" – world's SIDA sperts |publisher=afrol News |acessdate=2006-10-08}}</ref> An 2007, an repuosta la pressones anternacionales, l gobierno fizo sfuorços para cumbater la SIDA.<ref name="0-www.anfo.gob.za.annopac.up.ac.za">{{cite web|url=http://0-www.anfo.gob.za.annopac.up.ac.za:80/otherdocs/2007/aidsplan2007/situation_analysis.pdf|title=anfo.gob.za|format=PDF}}</ref> An setembre de 2008 Thabo Moeki fui spulso pul [[Cungresso Nacional Africano]] i [[Kgalema Motlanthe]] fui apuntado pa l ínterin. Ua de las purmeiras açones de Motlanthe fui sustituir Tshabalala-Msimang pul atual menistro de la salude, [[Barbara Hogan]].
La SIDA afeta percipalmente aqueilhes que son sexualmente atibos i ye mui mais persente na populaçon negra. La maiorie de las muortes son de pessonas eiquenomicamente atibas, resultando an muitas famílias perdendo sue percipal fuonte de renda. Esso ten resultado an muitos ''Uorfones pula SIDA'' qu'an muitos causos dependen de l stado para suporte financeiro i médico.<ref name="abertaids">{{cite web |url=http://www.abert.org/aidsorphans.htn |title=SIDA orphanes |publisher=Abert |acessdate=2006-10-08}}</ref> Ye stimado qu'hai 1,2 milhones de Uorfones na África de l Sul.<ref name="abertaids"/> Muitas pessonas mais bielhas tamien perden l'apoio de ls nembros mais moços de la família. Cerca de 5 milhones de pessonas stan anfetadas pula malina.<ref name="0-www.anfo.gob.za.annopac.up.ac.za"/>
La África de l Sul, mesmo cun muitos porblemas ambolbendo la salude pública, abriga l maior spital de l mundo, l [[Spital Chris Hani Baragwanath]], cun 173 heitares de ária, {{fmtn|3200}} camas i {{fmtn|6760}} funcionairos. Esse spital queda na ária de [[Soweto]], [[Joanesburgo]].
=== Einergie i trasportes ===
[[Fexeiro:Gautrain..., L R Tambo Antl Airport South Africa.jpg|thumb|dreita|[[Gautrain]], ua linha de camboio que liga [[Joanesburgo]] a la [[Pretória]] i al [[Aeroporto Anternacional Ouliber Tambo]].]]
Passado tentatibas frustradas por parte de l gobierno de stimular la custruçon pula eniciatiba pribada de la capacidade de geraçon d'einergie de l paíç, l'ampresa statal fornecedora d'einergie Skon ampeçou a tener deficiéncia de capacidade na geraçon d'einergie eilétrica i anfraestrutura de çtribuiçon an 2007. Essa falta lebou a l'ancapacidade d'atender a las demandas de l'andústria i de ls cunsumidores an to l paíç, resultando an [[Blecaute|apagones]]. Einicialmente la falta de capacidade fui probocada por ua falha na [[Central Nuclear Koeberg]], mas ua falta generalizada de capacidade de porduzir einergie debido al oumiento de la demanda tornou-se eibidente zde anton. La fornecedora ten sido amplamente criticada por nun planeijar adequadamente i custruir la capacidade de geraçon eilétrica de forma suficiente,<ref>[http://www.nytimes .com/2008/01/31/world/africa/31safrica.html "Power Failures Outrage South Africa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711135055/http://nytimes/ |date=2013-07-11 }} article by [[Barry Bearak]] and [[Celia W. Dugger]] in [[The New York Eiquipas]] 31 de janeiro de 2008</ref> ambora l gobierno tenga admitido que ye culpado por se recusar a aprobar l financiamiento para ambestimiento an anfraestrutura.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7199814.stn|title=S Africa cuts power to neighbours|publisher=BBC News |date=21 de janeiro de 2008|acessdate=20 d'abril de 2008}}</ref>
[[Fexeiro:South Africa-Mpumalanga-Middelburg-Arnot Power Station (cropped).jpg|thumb|squierda|[[Central núclear termoelétrica]] an Middelburg, [[Mpumalanga]].]]
La crise fui resolbida depuis d'alguns meses, mas la borda antre la demanda nacional i la capacidade çponible inda ye baixa (specialmente an horairos de pico), i staçones d'einergie stan sob presson, de modo qu'ua outra fase d'apagones ye probable se algua parte de l sistema de fornecimiento fur anterrompida por qualquiera motibo.<ref>{{cite news|url=http://www.news24 .com/News24/South_Africa/Power_Cresis/0,,2-7-2335_2270747,00.html|archibeurl=http://web.archibe.org/web/20080619083035/http://www.news24 .com/News24/South_Africa/Power_Cresis/0,,2-7-2335_2270747,00.html|archibedate=19 June 2008|title=Skon reopens 3 power stationes|publisher=[[News24]]|date=14 de febreiro de 2008|acessdate=14 de maio de 2009}}</ref>
L gobierno i la Skon stan planeijando nuobas centrales núclear, por un custo pa l cunsumidor sul-africano. La cuncessionária d'einergie planeija tener 20 mil [[megawatt]]s de [[einergie nuclear]] an sue matriç até 2025.<ref>{{cite news|url=http://www.fin24 .com/articles/default/çplay_article.aspx?Nab=nes&ArticleID=1518-24_2395323|title=Skon mulls new power stationes|publisher=[[Fin24]]|date=18 de setembre de 2008|acessdate=14 de maio de 2009}}</ref>
Ne l setor de ls trasportes, l paíç cunta cun ua rede de {{formatnun:20192}} Km de caminos de fierro i {{formatnun:362099}} Km de rodobias, de ls quales {{formatnun:73506}} Km stan pabimentados i 239 Km son classeficados cumo [[outoestrada]]s. L paíç cunta cun 567 aeroportos (a 11ª maior rede aerobiária de l mundo an 2012) i sous maiores [[Porto (trasporte)|portos marítimos]] stan localizados nas cidades de [[Cidade de l Cabo]], [[Durban]], [[Port Eilizabeth]], [[Richards Bay]], [[Baía de Saldanha]].<ref name="CIA Trasportes">{{citar web |url=https://www.cia.gob/library/publicationes/the-world-fatbook/geos/sf.html |títalo=South Africa |eiditor=[[CIA]] |obra=[[CIA World Fatbook]] |acessodata=12 de maio de 2013}}</ref>
{{limpar}}
== Cultura ==
{{Artigo percipal|Cultura de la África de l Sul}}
Nun eisiste ua única [[cultura]] sul-africana, debido a la dibersidade étnica de l paíç, i cada grupo racial ten la sue própia eidantidade cultural. Esto puode ser apreciado nas defrenças na [[alimentaçon]], na [[música]] i na [[beilça]] antre ls bários grupos. Hai, inda assi, alguns traços unificadores.
=== Guapas artes ===
[[Fexeiro:San Painting, Ukalamba Drakensberge 1.JPG|thumb|Un [[eilande]] retratado nua [[pintura rupestre]] ancontrada an [[Drakensberg]].]]
L'arte sul-africana anclui ls mais antigos oubjetos d'artísticos de l mundo, que fúrun çcubiertos nua caberna de l paíç i fúrun datados an 75 mil anhos d'eidade. Las tribos çpersas de pobos [[khoisan]] que se çlocórun pa la África de l Sul an torno de 10.000 a.C. tenien sue própia spresson artística, bista hoije nua anfenidade de [[pinturas rupestres]]. Eilhes fúrun sustituídos puls pobos [[bantu]]/[[nguni]] cun sues própias formas d'arte. Nuobas formas artísticas eiboluíran nas bilas i cidades: l'arte dinámica, qu'usa de tiras de plástico a aros de bicicleta. L'arte popular houlandesa cun anfluéncias de ls [[africánder]]s ''trekboers'' i ls artistas brancos ourbanos seguiran mudando las tradiçones ouropeias a partir de 1850 i tamien cuntribuíran para essa mistura eclética, que cuntina a eiboluir inda hoije.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |title=World's Oldest Jewellery Found in Cabe |publisher=Buzzle .com |acessdate=16 d'abril de 2011}}</ref>
=== Literatura ===
[[Fexeiro:Nadine Gordimer 01.JPG|thumb|squierda|upright|[[Nadine Gordimer]], scritora sul-africana ganhadora de l [[Prémio Nobel de Literatura]] de 1991.]]
La literatura sul-africana surge a partir dua stória social i política única. Un de ls purmeiros romances bien coincidos scritos por un outor negro an ua léngua africano fui ''Mhudi'', de Tierramon Tshekisho Plaatje, scrito an 1930.<ref>[http://web.africa.ufl.edu/asq/b2/b2i1a8.htn Sol Plaatje<!-- bot-generated title -->]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at web.africa.ufl.edu</ref> Durante ls anhos 1950, la rebista ''Drun'' tornou-se un bibeiro de sátiras políticas, fiçon i ansaios, dando boç a la cultura negra ourbana.<ref name="swod">{{cite news|url=http://login.bnuemedie .com/hr/login/login_suscribe.jsp?id=qbdZ7L8TMtzmQHzJBuT%2F8TcBaaTL76%2B0%2FjJ0KihrMyoYRyRXbbyQE8m0DDTx7NBQbzdAaqzpefUw%0A83Z2mOn%2FrgXtoE3FGBhhIsQCcRr9XP04dzb0bbEcMB7uE7d9ClsT%2FbCj9r%2BurRTqnKBdGaYyIcBB%0Acb1XiiEfXxHfnbF9L1Ea6XuF20BK8wmtjjpnWUC9nmoKJSFQyY5AdnUwYOBHdzXlHjZzFhWq9nf%0AwbcPBiTJu725hgc18RCoQ3x2C9oa%2Fq179cB8ufiqS8xeH8fWfA%3D%3D|title=Drun Rebiew|last=Wod|first=Sura|date=2005-11-04|work=[[The Hollywod Reporter]]|publisher=Nielsen Business Medie, Anc. |acessdate=13 de maio de 2013}}</ref>
Antre ls outores sul-africanos [[brancos]] mais notables stan [[Alan Paton]], que publicou l romance ''Cry, the Belobed Country'' an 1948. [[Nadine Gordimer]] se tornou la purmeira sul-africana a ser agraciada cul [[Prémio Nobel de Literatura]] an 1991. Sou romance mais famoso, ''[[July's People]]'', fui lançado an 1981. [[J. M. Coetze]] ganhou l Prémio Nobel de Literatura an 2003. Na época de l'atribuiçon de l prémio, la [[Academie Sueca]] afirmou que Coetze "an einúmaros çfarces retrata l'ambolbimiento surprendente de l stranho".<ref name="Swedish Academy">{{cite news|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/press.html|title=The Nobel Prize in Literature: John Maxwell Coetze|date=2 d'outubre de 2003|publisher=Swedish Academy|acessdate=2 d'agosto de 2009}}</ref>
Las peças de [[Athol Fugard]] regularmente streórun ne ls cinemas ''[[fringe]]'' de la África de l Sul, [[Londres]] (The Royal Court Theatre) i [[Nuoba York]]. L'obra ''The Story of an African Farn'' (1883), de [[Oulibe Schreiner]], fui ua rebelaçon na literatura bitoriana: ye anunciado por muitos cumo l'antroduçon de [[femenismo]] na forma de romance.
=== Culinária ===
[[Fexeiro:CuesineSouthAfrica.jpg|thumb|Cozina tradecional sul-africana.]]
La cultura sul-africana ye dibersa; alimientos de muitas culturas son apreciados por todos i specialmente comercializados pa ls turistas que zeian probar la grande bariadade de la culinária de l paíç. La culinária sul-africana ye fuortemente baseada na [[chicha]] grelhada anquanto un eibento social tipicamente sul-africano coincido cumo un ''[[braai]]'' (ó churrasco). L paíç tamien se tornou un grande perdutor de [[bino]]s, sendo qu'alguns de ls sous melhores [[binhedo]]s ancontran-se an bales an torno de [[Stellenbosch]], [[Franschhoek]], Paarl i Barrydale, ne l [[Cabo Oucidental]].<ref>{{cite web|url=http://www .pthewinedotor .com/regionalguides/southafrica.shtml |title=South African Wine Guide: Stellenbosch, Custantie, Walker Bay and more |publisher=Thewinedotor .com |acessdate=30 d'outubre de 2011}}</ref>
=== Música ===
Eesiste ua grande dibersidade na [[música de la África de l Sul]]. Muitos musiqueiros negros que cantában an africáner ó anglés durante l [[apartheid]] passórun a cantar an lénguas africanas tradecionales, i zambolbírun un stilo único chamado [[kwaito]]. Dina de nota ye [[Brenda Fassie]], qu'alcançou fama grácias a la sue cançon "Wekend Special", cantada an anglés. Musiqueiros tradecionales famosos son ls [[Ladysmith Black Mambazo]], i l [[Quarteto de Cuordas de l Soweto]] eisecuta música clássica cun sabor africano. Ls cantores sul-africanos brancos i mestiços tenden a eibitar temas musicales tradecionales africanos, preferindo stilos mais ouropeus. Eesiste un bun mercado para música [[Léngua africáner|africáner]], que cobre todos ls géneros de la música oucidental.
=== Sportes ===
[[Fexeiro:Socer-City-Stadiun-at-capacity.jpg|thumb|squierda|Jogo de futebol antre la África de l Sul i la Colómbia ne l stádio [[Socer City]], an [[Joanesburgo]], durante la [[Copa de l Mundo FIFA de 2010]].]]
Ls [[sportes]] mais populares de la África de l Sul son l [[futebol]], l [[rugby]] i l [[críquete]]. Outros sportes cun prática seneficatiba son [[nataçon]], [[atletismo]], [[golfe]], [[boxe]], [[ténis]] i [[netball]]. Anque de l futebol ser mais popular antre ls moços, outros sportes cumo l [[basquete]], l [[surf]] i l [[skate]] stan cada beç mais populares.<ref>{{cite web|url=http://www.southafrica.anfo/about/sport/sportsa.htn|title=Sport in South Africa|publisher=SouthAfrica.anfo|acessdate=28 de júnio de 2010}}</ref>
Antre ls jogadores de futebol sul-africanos que jogórun an grandes clubes strangeiros stan [[Steben Pienaar]], [[Lucas Radebe]], Philemon Masinga, [[Benni McCarthy]], [[Aaron Mokoena]] i [[Delron Buckley]]. La África de l Sul sediou la [[Copa de l Mundo FIFA de 2010]] i l persidente de la Fifa, [[Sepp Blatter]], premiou l paíç cun ua nota 9 (dua scala d'até 10) por sediar l'eibento sportibo cun éxito.<ref>{{cite web|last=Coper|first=Billy|title=South Africa gets 9/10 fur World Cup|url=http://www.mg.co.za/article/2010-07-12-sa-gest-910-fur-world-cup|publisher=[[Carta eiletrónica & Guardian]]|date=12 de júlio de 2010|acessdate=9 de setembre de 2010}}</ref>
Antre las personalidades de boxe sul-africanas mais famosas stan Jacob Matlala, Buyani Bungu, Welcome Ncita, Dingaan Thobela, Gerrie Coetze i Brian Mitchell. L surfista de Durba, Jordy Smith, ganhou l torneio Billabong J-Bay de 2010, tornando-se l surfista mº 1 de l mundo. La África de l Sul ye la casa de [[Jody Scheckter]], un campeon de la [[Fórmula Un]] d'outomobelismo an 1979. Famosos jogadores sul-africanos de críquete ancluen Heirschelle Gibbs, Graeme Smith, Jacques Kallis, J. P. Duminy.<ref name="smh">{{cite web|url=http://www.smh .com.au/news/sport/cricket/bpeter-roebuckb/2008/12/21/1229794247265.html|title=Stely youths score greatest win|outhor=[[Peter Roebuck]]|publisher=smh .com.au|work=[[The Sydney Morning Heirald]]|date=21 de dezembre de 2008|acessdate=13 de maio de 2013}}</ref>
[[Fexeiro:Springbook parade.jpg|thumb|dreita|Ls ''[[Springbooks]]'' nua parada de carreira, passado la bitória na [[Copa de l Mundo de Rugby de 2007]].]]
La África de l Sul tamien porduziu einúmaros jogadores de rugby de classe mundial, ancluindo François Pienaar, Jost ban dar Westhuizen, Danie Craben, Frik du Preç, Naas Botha i Bryan Habana. L paíç sediou i benceu la [[Copa de l Mundo de Rugby de 1995]]<ref name="famousfinal">{{cite web | title=Rugby World Cup story |publisher=BBC | url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/find_out/guides/sport/rugby_world_cup_story/newsid_3171000/3171522.stn|acessdate=7 d'outubre de 2006 | date=7 d'outubre de 2003}}</ref> i benceu la [[Copa de l Mundo de Rugby de 2007]], na [[Fráncia]]. Passado sediar la Copa de l Mundo de Rugby de 1995, l paíç fui l'anfitrion i l bencedor de l [[Campeonato Africano de las Naciones de 1996]]. La África de l Sul tamien recebiu la [[Copa de l Mundo de Críquete de 2003]].<ref>{{citar web |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/default.stn |títalo=Copa de l Mundo de Críquete de 2003 |eiditor=[[BBC]] |acessodata=13 de maio de 2013}}</ref>
An 2004, l'eiquipe de nataçon de [[Roland Schoeman]], Lyndon Fernes, Darian Townsend i [[Ryk Nethling]] cunquistou la medalha d'ouro ne ls [[Jogos Oulímpicos de Atenas]], quebrando a la par l recorde mundial ne l rebezamiento 4x100n libre. [[Penelope Heiynes]] ganhou l'ouro oulímpico ne ls [[Jogos Oulímpicos de 1996]], an [[Atlanta]]. An 2012, [[Oscar Pistorius]] se tornou l purmeiro home duplamente amputado a cumpetir ne ls [[Jogos Oulímpicos de 2012]], an [[Londres]]. Ne l golfe, [[Gary Player]] ye giralmente cunsidrado cumo un de ls maiores golfistas de todos ls tiempos, tenendo cunquistado l Carer Grand Slan, un de ls cinco jogadores que yá alcançórun tal feito. Outros jogadores sul-africanos que ganhórun grandes torneios son Bobby Locke, Ernie Eils, Retief Gosen, [[Trebor Eimmelman]], Louis Oosthuizen i [[Charl Schwartzel]].<ref>{{citar web|url=http://www.pgatour .com/players/player.26331.html|títalo=Charl Schwartzel Profile|acessodata=22 d'abril de 2013|outor=PGA Tour|lengua=angles}}</ref>
<center>
{| <align="center"> {{tablabonita}}
|+ '''<big>Feriados</big>'''
|- style="background:#efefef;"
! Die
! Nome an pertués
! Nome local
! Notas
|-
| [[1 de Janeiro]]
| [[Anho Nuobo|Die de Anho Nuobo]]
| New Year’s Day
|
|-
| [[21 de Márcio]]
| [[Die de ls Dreitos Houmanos]]
| Houman Rights Day
|
|-
| ''Fiesta moble''
| [[Sesta-Feira Santa]]
| God Friday
|
|-
| ''Fiesta moble''
| [[Segunda-feira de Páscoa]]
| Easter Monday
|
|-
| [[27 de Abril]]
| [[Die de la Libardade]]
| Fredon Day
| Comemora las purmeiras eileiçones libres pós-Apartheid.
|-
| [[1 de Maio]]
| [[Die de l Trabalhador]]
| Worker’s Day
|
|-
| [[16 de Júnio]]
| Die de la Mocidade
| Youth Day
| Comemora ls [[çtúrbios de Soweto]]
|-
| [[9 de Agosto]]
| [[Die Nacional de la Mulhier]]
| National women’s day
|
|-
| [[24 de Setembre]]
| [[Die de la Hardança]]
| Heiritage Day
| Die an que ls sul-africanos comemoran la dibersidade de l paíç
|-
| [[16 de Dezembre]]
| [[Die de la Reconceliaçon]]
| Day of Reconceliation
|
|-
| [[25 de Dezembre]]
| [[Natal]]
| Christmas Day
|
|-
| [[26 de Dezembre]]
| [[Die de la Buona-Buntade]]
| Day of Godwill
|
|}
</center>
== {{Ber tamien}} ==
{{Portal-África de l Sul}}
* [[África]]
* [[Apartheid]]
* [[Lhista de paízes|Lista de países]]
* [[Aneixo:Missones diplomáticas de la África de l Sul|Missones diplomáticas de la África de l Sul]]
* Guilherme de la Fonseca-Statter, ''La África de l Sul i l Sistema-Mundo: De la Guerra de ls Bóeres a la globalizaçon'', Lisboua: Gerpress, 2011
* [[Debora Patta]], ([[1964]]), jornalista
{{notas}}
=={{Bibliografie}}==
<dib class="references-small"><references group=libro/></dib>
== {{Ligaçones sternas}} ==
{{Correlatos
|commons = South Africa
|commonscat = South Africa
|wikisource =
|wikiquote =
|wikelibros =
|wikinoticias = Catadorie:África de l Sul
|wikcionario = África de l Sul
|wikispecies =
}}
;Gobierno
* {{Link|en|2=http://www.gob.za/ |3=Gobierno de África de l Sul}}
* {{Link||2=http://www.sudafrica.org.aire/ |3=Ambaixada de África de l Sul na Argentina}}
* {{Link||2=http://www.ambajada-sudafrica.cl/ |3=Ambaixada de África de l Sul ne l Chile}}
* {{Link||2=http://www.statssa.gob.za/ |3=Statísticas de la África de l Sul}}
* {{Link||2=http://www.parliament.gob.za/ |3=Parlamiento de la África de l Sul}}
;Turismo
* {{Link|en|2=http://www.southafrica.net |3= Site oufecial de Turismo}}
* {{Link||2=http://www.amadeus.net/home/çtinationes/s/guides/SF/antro.htn |3=África de l Sul na Amadeus.net}}
* {{Link||2=http://www.sudafricaworld .com |3=Guía Turística de África de l Sul anformaçon Giral, Regiones, Mundial 2010, Stádios}}
* {{Link||2=http://www.conocelmundo .com/sudafrica.html |3=Conoce el Mundo Seción África de l Sul, Turismo}}
* {{Link||2=http://capetown.ic.cç/ |3=City of Cape Town - the fully trable guide - capetown.ic.cç}}
* {{Link||2=http://www.statssa.gob.za |3=Site de Turismo}}
;Fotos
* {{Link||2=http://www.africanphotos.gn/africa/south-africa/photos |3=Fotos Africanas - África de l Sul}} Fotos de África de l Sul
;Meios de Quemunicaçon
* {{Link||2=http://www.afrol .com/s/paises/sudafrica |3=África de l Sul na afrol.news}}
* {{Link|en|2=http://www.mg.co.za |3=Purmeiro Sitio de Amboras de África de l Sul}}
;Anformaçon
* {{Link||2=http://dmoç.org/World/Spa%c3%b1ol/Regional/%c3%81frica/Sud%c3%a1frica/ |3=África de l Sul ne l Diretório Dmoç}}
* {{Link||2=http://www.ikuska .com/Africa/Paises/sudafrica.htn |3=Anformaçon subre l paíç}}
* {{Link||2=http://www.sudafrica.co.za/ |3=Site Web, dedicado sclusibamente a la África de l Sul}}
* {{Link||2=http://www.mundialsudafrica.org/ |3=Anformaçon subre l Mundial África de l Sul 2010}}
{{África de l Sul/Tópicos}}
{{Bloco de nabegaçon
|África
|UA
|Quemunidade de las Naciones
|Países i Territórios Ultramarinos Peri-Antárticos
|Naciones Antárticas
|BRIC
|G20 (andustrial)
|G20
|UAAA
|Lénguas de la África de l Sul
|ZPCAS
}}
{{DEFAULTSORT:Africa Sul}}
[[Catadorie:África de l Sul| ]]
gqc7a92ttzkesfarngf3ff0ml7x8j6o
Ourganizaçon para la Coperaçon i Zambolbimiento Eiconómico
0
7674
107036
91634
2026-07-06T09:08:05Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107036
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo/Organizaçon
|nome = {{PAGENAME}}<br /> <small>OCDE</small>
|eimaige = OECD lougo.sbg
|tamanho_eimg = 180px
|legenda_eimg = Logótipo de la OCDE.
|mapa = OECD member states map.sbg
|tamanho_mapa = 300px
|legenda_mapa = <dib style="text-align:left; padding-left:1en; font-size:110%;">{{legend|#00008B|Stados fundadores}} {{legend|#1874CD|Outros Stados nembros}}</dib>
|lema =
|fundaçon = {{dtlink|30|9|1961|eidade}}
|stinçon =
|feliaçon =
|feliaçon_data =
|tipo = [[Organizaçon anternacional]]
|sede = [[Paris]]<br>{{FRA}}
|nembros = 20 Stados fundadores<br />10 Stados partecipantes
|léngua =
|líder_títalo = Secretairo-Giral
|líder_nome = <span style="white-space:nowrap">{{flagicon|Mexico}} [[José Ángel Gurría]]</span>
|nun_ampreg =
|website = [http://www.oecd.org www.oecd.org]
|correio eiletrónico =
}}
La '''Organizaçon pa la Coperaçon i Zambolbimiento Eiquenómico''' ('''OCDE''')<ref>''Diário de l Gobierno'' m.º 174, I Série, de 28.07.1961 – Cumbençon relatiba a la Organizaçon de Coperaçon i de Zambolbimiento Eiquenómicos</ref> (la sigla ben de l [[Lhéngua francesa|francés]]: ''Organisation de copération eit de débeloppement économiques'', OCDE) ye ua [[organizaçon anternacional]] de 34 países qu'aceitan ls percípios de la [[democracie repersentatiba]] i de la [[eiquenomie de libre mercado]]<ref>{{cite web
|url=http://www.oecd.org/pages/0,3417,en_36734052_36734103_1_1_1_1_1,00.html |title=About OECD. Our mission |publisher=Organisation fur Eiquenomic Co-Ouperation and Debelopment |acessdate=2010-08-01}}</ref>, que percura fornecer ua plataforma para acumparar [[política eiquenómica|políticas eiquenómicas]], solucionar porblemas quemuns i cordenar políticas domésticas i anternacionales. La maiorie de ls nembros de la OCDE son eiquenomies cun un eilebado [[PIB per capita]] i [[Índice de Zambolbimiento Houmano]] i son cunsidrados [[países zambolbidos]], a la scepçon de l México, Chile i Turquie.
Tubo ourige an [[1948]] cumo la '''Organizaçon pa la Coperaçon Eiquenómica''' ('''OECE'''), liderada por [[Robert Marjolin]] de la [[Fráncia]], para ajudar a gerir l [[Praino Marshall]] pa la reconstruçon de la [[Ouropa]] passado la [[Segunda Guerra Mundial]]. Mais tarde, la sue feliaçon fui stendida a estados nó-ouropeus. An [[1961]], la [[Cumbençon subre la Organizaçon pa la Coperaçon i Zambolbimiento Eiquenómico]] reformou la OECE i dou lugar a la Organizaçon pa la Coperaçon i Zambolbimiento Eiquenómico.
La sede de la OCDE ye localizada ne l ''[[Cháteau de la Muette]]'' an [[Paris]], [[Fráncia]].
== Stória ==
La '''OCDE''' fui criada an [[30 de Setembre]] de [[1961]], sucedendo a la [[Organizaçon pa la Coperaçon Eiquenómica Ouropeia]], criada an [[16 de Abril]] de [[1948]]. Tamien ye chamada de "Grupo de ls Ricos", porque ls 31 países partecipantes porduzen juntos mais de la metade de to la riqueza de l [[mundo]].
L Secretairo-Giral ye, zde [[1 de Júnio]] de [[2006]], l [[México|mexicano]] [[José Ángel Gurría Trebiñl]].
== Oubjetibos ==
* apoiar un crecimiento eiquenómico duradouro
* zambolber l'amprego
* oumentar l nible de bida
* manter la stabelidade financeira
* ajudar ls outros países la zambolbíren las sues eiquenomies
* cuntribuir pa l crecimiento de l comércio mundial
La OCDE tamien partilha ls sous coincimientos i troca d'eideias cun mais de 100 outros países i eiquenomies, zde l [[Brasil]], [[China]] i [[Rússia]] até ls países menos zambolbidos de la [[África]].
== Países nembros ==
Eesisten persentemente 33 nembros de la OCDE, i l númaro deberá oumentar para 34 passado la [[Stónia]] aderiren a l'ourganizaçon. Destes 34, [[Hungrie]], [[México]] i [[Turquie]] (marcada cun *) son çcritos cumo eiquenomies de renda média alta de l [[Banco Mundial]]. Ls restantes nembros, son çcritos cumo eiquenomies de renda alta.<ref>{{cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,cuntentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#OECD_members |title=Country Groups. High-ancome OECD members |publisher=The World Bank |acessdate=2009-01-23}}</ref><ref>{{cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,cuntentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#High_ancome |title=Country Groups. High-ancome eiquenomies |publisher=The World Bank |acessdate=2010-05-10}}</ref>
Nembros fundadores de la OCDE (1948):
{| wikitable
| width=48% valign="top" |
* {{AUT}}
* {{BEL}}
* {{DEN}}
* {{FRA}}
* {{GRE}}
* {{ISL}}
* {{IRL}}
* {{ITA}}
| width=48% valign="top" |
* {{LUX}}
* {{NOR}}
* {{NED}}
* {{POR}}
* {{UK}}
* {{SWE}}
* {{CHE}}
* {{TUR}}*
|}
Admitidos na OCDE mais tarde:
* 1955 - {{ÍconeBandeira|Almanha}} [[Almanha]]
* 1959 - {{ÍconeBandeira|Spain}} [[Spanha]]
Admitidos cula reforma de la OCDE (1961):
* {{CAN}}
* {{flag|USA}}
Admitidos na OCDE mais tarde:
{| wikitable
| width=48% valign="top" |
* 1964 - {{JAP}}
* 1969 - {{FIN}}
* 1971 - {{AUS}}
* 1973 - {{NZL}}
* 1994 - {{MEX}}*
* 1995 - {{CZE}}
* 1996 - {{HUN}}*
| width=48% valign="top" |
* 1996 - {{POL}}
* 1996 - {{KOR}}
* 2000 - {{SBK}}
* 2010 - {{CHL}}
* 2010 - {{SBN}}
* 2010 - {{ISR}}
|}
Países cumbidados (a 10 de Maio de 2010<ref name=ambitation2010>{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/57/0,3343,en_2649_201185_45159737_1_1_1_1,00.html|title=Acession: Stonia, Eisrael and Slobenia ambited to join OECD|publisher=OECD|acessdate=2010-05-10}}</ref>) para aderir a la OCDE:
* {{EST}}
La [[Comisson Ouropeia]] participa ne ls trabalhos de la OCDE, al lado de ls Stados Nembros de la [[UE]].<ref>http://www.oecd.org/countrieslist/0,3351,en_33873108_33844430_1_1_1_1_1,00.html Member Countries]</ref>
== Relaçones cun nó-nembros ==
[[Fexeiro:OCDE Chile new member.sbg|thumb|350px|{{legend|#346733|Nembros de la OCDE}}{{legend|#008000|Países candidatos a l'adeson}}{{legend|#00A24F|Países cun chances d'adeson}}]]
La Dezembre de 2012, la OCDE ten 25 stados nó-nembros cul statuto d'ouserbadores ó partecipantes de pleno dreito nas sues Comissones. Cerca de 50 nó-nembros participan ne ls grupos de trabalho, regimes ó porgramas. La OCDE mantén un dialogo político cul propósito de partilhar las oupeniones subre quales son las melhores práticas a seguir.
A 16 de Maio de 2007, l Cunseilho Menisterial de la OCDE decidiu ampeçar negociaçones d'adeson l [[Chile]], [[Stónia]], [[Eisrael]], [[Rússia]] i [[Slobénia]].<ref name=oecd2007/> Nesse mesmo cunseilho, decidiu-se reforçar la coperaçon cul [[Brasil]], la [[República Popular de la China|China]], la [[Índia]], la [[Andonésia]] i la [[África de l Sul]].<ref name=oecd2007>{{cite press release |url=http://www.oecd.org/document/22/0,2340,en_21571361_38379933_38604566_1_1_1_1,00.html | title=Chair's summary of the OECD Council at Menisterial Leble, Paris, 15–16 May 2007 – Annobation: Adbancing the OECD Agenda fur Growth and Eiquity | publisher=OECD |date=16 May 2007 |acessdate=2008-07-26}}</ref>
{{refréncias}}
== Ligaçones sternas ==
{{correlatos|commonscat=OECD}}
* {{oufecial|http://www.oecd.org/|en|fr}}
{{OCDE}}
{{Blocos eiquenómicos}}
[[Catadorie:Organizaçones eiquenómicas anternacionales]]
[[Catadorie:OCDE]]
2z1qaix17g9ptvv6afjpoff0mdikqwl
Prémio Alfonso Iglesias de cuontas an zenhicos an lhéngua sturiana
0
10950
107041
104168
2026-07-06T11:45:32Z
~2026-38330-23
15372
/* Bincedores */
107041
wikitext
text/x-wiki
L '''Prémio Alfonso Iglesias de cuontas an zenhicos an lhéngua sturiana''' (an sturiano: ''Premiu "Alfonso Iglesias" de cómic en llingua asturiana'') ye un prémio dado pula Junta de Eiducaçon, Cultura i Çporto de las Stúrias zde 2009.<ref>[http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=7721 Crease'l premiu Alfonso Inglesias de cómic dotáu con 7.000 €] </ref>
== Bincedores ==
{| class="wikitable"
!Anho!! Eidiçon!! Bincedor !! Obra
|-
| [[2009]]
| I Cuncurso<ref>[http://www.europapress.es/asturianu/noticia-musicu-dibuxante-ruma-barbero-ganal-premiu-alfonso-iglesias-comic-nasturianu-cola-obra-manzaju-20091112175430.html]</ref>
| [[Ruma Barbero]]
| ''Manzajú''
|-
| [[2010]]
| II Cuncurso<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.asturias.es/bopa/2010/11/22/2010-24352.pdf |accessdate=2019-02-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304133153/https://www.asturias.es/bopa/2010/11/22/2010-24352.pdf }}</ref>
|
| <center>—</center>
|-
| [[2011]]
| III Cuncurso<ref>[http://www.europapress.es/asturianu/noticia-adaptacion-obra-dona-berta-clarin-ganal-concursu-alfonso-iglesias-comic-nasturianu-20111107173917.html]</ref>
| [[Isaac del Rivero]]
| ''Doña Berta''
|-
| [[2012]]
| IV Cuncurso<ref>[http://asturies.com/noticies/marinas-gana%E2%80%99l-premiu-alfonso-iglesias-de-c%C3%B3mic-por-%E2%80%98homes%E2%80%99]</ref>
| [[Javier Antonio Marinas]]
| ''Homes''
|-
| [[2013]]
| V Cuncurso<ref>[http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=13526 Alfonso Zapico gana'l "Alfonso Iglesias" con "Cuadernos d'Ítaca"] Asturnews. Consultáu'l 21.11.2013</ref>
| [[Alfonso Zapico]]
| ''Cuadernos d'Ítaca''
|-
| [[2014]]
| VI Cuncurso<ref>[https://elfielato.es/picos-europa/pilona/enrique-carballeira-gana-el-premio-alfonso-iglesias-de-comic-en-asturianu-680 Enrique Carballeira gana el Premio Alfonso Iglesias de Cómic en Asturianu] elfielato.es Consultáu'l 20.04.2018</ref>
| [[Enrique Carballeira]]
| ''L'arume de la tierra''
|-
| [[2015]]
| VII Cuncurso<ref>[http://www.lne.es/sociedad-cultura/2015/11/13/rumaldo-anton-barbero-gana-premio/1841239.html Rumaldo Antón Barbero gana el Premio Alfonso Iglesias de cómic en Lengua Asturiana] La Nueva España, consultáu'l 20.04.2018</ref>
| [[Ruma Barbero]]
| ''El viaxe a la lluz''
|-
| [[2016]]
| VIII Cuncurso<ref>[http://www.lne.es/sociedad/2016/10/20/artista-luis-navazo-gana-premio/2000599.html El artista Luis Navazo gana el premio "Alfonso Iglesias" de cómic en asturiano] La Nueva España, consultáu'l 20.04.2018</ref>
| [[Luis Navazo]]
| ''Indianu''
|-
| [[2017]]
| IX Cuncurso<ref>[https://www.asturias.es/portal/site/webasturias/menuitem.6282925f26d862bcbc2b3510f2300030/?vgnextoid=95ba77c09f64f510VgnVCM10000097030a0aRCRD&vgnextchannel=f0f402a263b6e210VgnVCM1000002f030003RCRD&i18n.http.lang=es El Principado da el IX Premio Alfonso Iglesias de Cómic en lengua asturiana al artista gráfico Alberto Vázquez García] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190212011813/https://www.asturias.es/portal/site/webasturias/menuitem.6282925f26d862bcbc2b3510f2300030/?vgnextoid=95ba77c09f64f510VgnVCM10000097030a0aRCRD&vgnextchannel=f0f402a263b6e210VgnVCM1000002f030003RCRD&i18n.http.lang=es |date=2019-02-12 }} www.asturias.es Consultáu'l 20.04.2018</ref>
| [[Alberto Vázquez García]]
| ''Los llazos coloraos''
|-
| [[2018]]
| X Cuncurso<ref>{{citar web |url=http://www.europapress.es/asturianu/noticia-anxelu-gonzalez-fernandez-lleval-premiu-alfonso-iglesias-comic-cacique-blancu-20181002180916.html |títalo=Anxelu González Fernández lleva'l X Premiu Alfonso Iglesias de Cómic con 'Cacique blancu' |data=2 de outubre de 2018 |lhéngua=sturiano}}</ref>
| [[Anxelu González]]
| ''Cacique blancu''
|}
{{Rabisco}}
[[Catadorie:Cuontas an zenhicos]]
[[Catadorie:Lhéngua sturiana]]
6gnhzv478ntzqhozcvyrko86oo0zjjc
107042
107041
2026-07-06T11:51:47Z
~2026-38330-23
15372
/* Bincedores */
107042
wikitext
text/x-wiki
L '''Prémio Alfonso Iglesias de cuontas an zenhicos an lhéngua sturiana''' (an sturiano: ''Premiu "Alfonso Iglesias" de cómic en llingua asturiana'') ye un prémio dado pula Junta de Eiducaçon, Cultura i Çporto de las Stúrias zde 2009.<ref>[http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=7721 Crease'l premiu Alfonso Inglesias de cómic dotáu con 7.000 €] </ref>
== Bincedores ==
{| class="wikitable"
!Anho!! Eidiçon!! Bincedor !! Obra
|-
| [[2009]]
| I Cuncurso<ref>[http://www.europapress.es/asturianu/noticia-musicu-dibuxante-ruma-barbero-ganal-premiu-alfonso-iglesias-comic-nasturianu-cola-obra-manzaju-20091112175430.html]</ref>
| [[Ruma Barbero]]
| ''Manzajú''
|-
| [[2010]]
| II Cuncurso<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.asturias.es/bopa/2010/11/22/2010-24352.pdf |accessdate=2019-02-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304133153/https://www.asturias.es/bopa/2010/11/22/2010-24352.pdf }}</ref>
|
| <center>—</center>
|-
| [[2011]]
| III Cuncurso<ref>[http://www.europapress.es/asturianu/noticia-adaptacion-obra-dona-berta-clarin-ganal-concursu-alfonso-iglesias-comic-nasturianu-20111107173917.html]</ref>
| [[Isaac del Rivero]]
| ''Doña Berta''
|-
| [[2012]]
| IV Cuncurso<ref>[http://asturies.com/noticies/marinas-gana%E2%80%99l-premiu-alfonso-iglesias-de-c%C3%B3mic-por-%E2%80%98homes%E2%80%99]</ref>
| [[Javier Antonio Marinas]]
| ''Homes''
|-
| [[2013]]
| V Cuncurso<ref>[http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=13526 Alfonso Zapico gana'l "Alfonso Iglesias" con "Cuadernos d'Ítaca"] Asturnews. Consultáu'l 21.11.2013</ref>
| [[Alfonso Zapico]]
| ''Cuadernos d'Ítaca''
|-
| [[2014]]
| VI Cuncurso<ref>[https://elfielato.es/picos-europa/pilona/enrique-carballeira-gana-el-premio-alfonso-iglesias-de-comic-en-asturianu-680 Enrique Carballeira gana el Premio Alfonso Iglesias de Cómic en Asturianu] elfielato.es Consultáu'l 20.04.2018</ref>
| [[Enrique Carballeira]]
| ''L'arume de la tierra''
|-
| [[2015]]
| VII Cuncurso<ref>PAICZLA</ref>
| [[Ruma Barbero]]
| ''El viaxe a la lluz''
|-
| [[2016]]
| VIII Cuncurso<ref>[[Lhéngua sturiana|Lhéngua Sturiana]]</ref>
| [[Luis Navazo]]
| ''Indianu''
|-
| [[2017]]
| IX Cuncurso<ref>[[Eigreija|Iglesias]]</ref>
| [[Alberto Vázquez García]]
| ''Los llazos coloraos''
|-
| [[2018]]
| X Cuncurso<ref>{{citar web |url=http://www.europapress.es/asturianu/noticia-anxelu-gonzalez-fernandez-lleval-premiu-alfonso-iglesias-comic-cacique-blancu-20181002180916.html |títalo=Anxelu González Fernández lleva'l X Premiu Alfonso Iglesias de Cómic con 'Cacique blancu' |data=2 de outubre de 2018 |lhéngua=sturiano}}</ref>
| [[Anxelu González]]
| ''Cacique blancu''
|}
{{Rabisco}}
[[Catadorie:Cuontas an zenhicos]]
[[Catadorie:Lhéngua sturiana]]
niq9u7vybyh1a9dmcpskxix269v2tze
Camarones
0
11645
107010
106987
2026-07-05T18:07:42Z
~2026-38330-23
15372
/* */ rd
107010
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Camarones'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Cameroon.svg|130px]]
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Cameroon.svg|left|100px]]
|}
|-
| align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Cameroon (orthographic projection).svg|300px]]
|-
| '''Lhéngua oufecial''' || [[Anglés]] i [[Lhéngua francesa|Francés]]
|-
| '''Capital'''<br /> - Populaçon:<br />|| {{l|Iaundé}}
|-
|-
|}
'''Camarones''' ye un paíç de la [[África]].
{{commons|Cameroon}}
[[Catadorie:Paízes de África]]
bqt5ukopj9adbof5r3b1i9clz7xqos1
Libéria
0
12189
107038
103307
2026-07-06T11:07:45Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107038
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Libéria'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Flag of Liberia.svg|left|130px]]
| align="center" width="140px" |[[Fexeiro:Coat of arms of Liberia.svg|left|100px]]
|}
|-
| align="center" colspan=2 |[[Fexeiro:Liberia (orthographic projection).svg|left|290px]]
|-
| '''Lhéngua oufecial''' || [[Léngua anglesa|Anglés]]
|-
| '''Capital'''<br /> - Populaçon:<br />|| {{l|Monrovia}}
|-
|-
|}
La '''Libéria''' ye un paíç de l este d'[[África]]. Sua capital ye Monrovia.
{{Commonscat|Liberia}}
[[Catadorie:Paízes de África]]
havgttf05hog2yx622awzxr76axv8aa
Lhéngua polinésica
0
12465
107015
106783
2026-07-05T18:24:33Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107015
wikitext
text/x-wiki
cas ye bárias lhénguas faladas na Polinésia(Oceanie),Alguns ye lhénguas bulcónicas<ref>Lhénguas Polinésicas</ref>
s6pkpg4yji7hvpu7euuap08qw2n7shn
107016
107015
2026-07-05T18:25:11Z
~2026-38330-23
15372
/* */ ee
107016
wikitext
text/x-wiki
Las Lhénguas polinésicas ye bárias lhénguas faladas na Polinésia(Oceanie),Alguns ye lhénguas bulcónicas<ref>Lhénguas Polinésicas</ref>
6bj16eat4raccmm184flodohfv1i1kp
107017
107016
2026-07-05T18:25:40Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107017
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Myanmar
0
12496
107019
106817
2026-07-05T18:29:49Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107019
wikitext
text/x-wiki
Myarmar, Mianmar ó Birmánia ye un paíç de la ásia localizado con [[China]],[[Bangladexe|Bangladesh]][[Índia|, Índia]], [[Tailándia]] i [[Laos]].<ref><nowiki>https://pt.wikipedia.org/wiki/Simbologia_vexilol%C3%B3gica</nowiki></ref>
[[Fexeiro:Myanmar_w1_locator.svg|miniaturadaimagem|alt=Localizaçon|Localizaçon]]
[[Fexeiro:Flag_of_Myanmar.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeir|Bandeira]]
Bandeira
8uzfkjsm1lap6t5rdq5ku9prgcufp81
107020
107019
2026-07-05T18:30:26Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107020
wikitext
text/x-wiki
Myarmar, Mianmar ó Birmánia ye un paíç de la ásia localizado con [[China]], [[Bangladexe|Bangladesh]][[Índia|, Índia]], [[Tailándia]] i [[Laos]].<ref><nowiki>https://pt.wikipedia.org/wiki/Simbologia_vexilol%C3%B3gica</nowiki></ref>
[[Fexeiro:Myanmar_w1_locator.svg|miniaturadaimagem|alt=Localizaçon|Localizaçon]]
[[Fexeiro:Flag_of_Myanmar.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeir|Bandeira]]
Bandeira
7gnba9fzs88vbe0wgnjyd6tcb5fhl63
Mirandeses
0
12508
107013
106958
2026-07-05T18:13:35Z
Arctic Circle System
15373
Grupos étnicos de la Ouropa
107013
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="8" |
! colspan="2" class="infobox-above nickname" style="font-size:115%; font-weight:normal;" |Mirandeses
|-
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Adélia_Garcia,_Beatriz_e_Avelina_no_festival_Anmesis,_que_decorreu_em_Vimioso_em_2007.jpg|semmoldura]]<div class="infobox-caption">Trés mulhieres Mirandesas, de [[Bumioso]]</div>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Populacion Total
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |<span style="white-space:nowrap;">~20.000 </span><ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="195">[https://retratos.pordata.pt/populacao/miranda-do-douro "O seu município em números, Miranda do Douro"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="196">''[[Pordata]]''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="198"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2026</span>.</span></cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.mogadouro.pt/pages/16 "Concelho"]. </cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://retratos.pordata.pt/populacao/vimioso "O seu município em números, Vimioso"]. </cite></ref><ref>[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xlang=en&xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0 Instituto Nacional de Estatística]</ref>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Regiones cun populaciones seneficatibas
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Tierra de Miranda]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Lhénguas
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Lhéngua mirandesa|Mirandés]]<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source">[https://www.cm-mdouro.pt/conhecer/cultura/lingua-mirandesa "Língua Mirandesa"]. </cite></ref>, [[Lhéngua pertuesa|Pertués]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Religion
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[Catolicismo Remano]]
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#b0c4de; color:inherit;" |Grupos étnicos relacionados
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |Lhioneses, Sturianos, Cántabros, Stremenhos, Pertueses i outros puobros Eibéricos
|}
Ls '''Mirandeses''' ''[{{AFA|mi.ɾãˈde.z̺əs̺|mi.ɾãˈde.z̺əs̺}}]'' son un puobro [[Stur-lhionés|Sturlhionés]], natibo a la [[Tierra de Miranda]], ne l nordeste de Pertual
== Stória ==
L purmeiro anstante de perséncia Lhatina n'Eibéria fui cula sue cunquista puls Romanos, sustituíndo la lhéngua de la region i ls puobros (parcialmente) pul [[Lhéngua lhatina|Lhatin]] i Remanos respetibamente.
Açpuis l colapso de l'ampério Remano, Eibéria fui adominada por reinos Germánicos pós-Remanos, i la Tierra de Miranda mantubo-se na raia antre ls [[Suebos]] i ls [[Besigodos|Bisigodos]] por muita de l'eisisténcia de dambos.
Ne l séclo VIII, ls Oumeyas ampeçórun saquiando las árias lhitorales sub cuntrol Bisigodo, que, anhos açpuis lhebou a la quaisque cumpleta oucupacion de la península Eibérica puls Mouros, deixando nomás l [[Reino de las Stúrias]] ne l noroeste.
La Reconquista dou ourige al [[Reino de Lhion]], l'único reino an toda la stória que tubo ũa lhéngua sturlhionesa cumo lhéngua percipal i de stado, l'[[antigo Lhionés]]. Mas, açpuis l'ounion cul [[Reino de Castielha]] i l'andependéncia de Pertual, l'antigo Lhionés ampeçou caiendo a zouso. Ne l causo specífico de l Mirandés, fúrun eisolados de ls outros Sturlhioneses pula [[frunteira Lhuzo-Hispánica]] ne l séclo XII.
Açpuis d'esso, Pertual acuntinou tenendo cuntrol sub Miranda i acuntinou anfluenciando la sue lhéngua i puobro anté hui.
== Cultura ==
La cultura Mirandesa çtaca la region, acumparando-la al lhado pertués de [[Trás ls Montes i Alto Douro|Trás-Ls-Muntes]], mantenendo más armandade cun outras regiones sturlhionesas, mormientes l sou bezino más cercano, [[Lhion]].
[[Fexeiro:At_the_main_square_I_(50958715016).jpg|dreita|miniaturadaimagem|300x300px|Museu de la Tierra de Miranda, na praça percipal de [[Miranda de l Douro]]: Praça D. San Juan III.]]
=== Ls Dançadores ===
Ls Dançadores, Beiladores ou Paloteiros (coincidos por Pauliteiros puls pertueses) son un grupo tradecional mirandés d'artistas que faien las sues coriografies c'un tipo de palo, tamien ambolbendo acrobacies i castanhuolas. Ls Lhioneses tienen tamien ũa bariedade de danças acrobáticas cun palos, las ''danzas de paloteu'', mas, alrobés de ls dançadores Mirandeses, l'eiquibalente Lhionés perdírun muita perséncia an Lhion, mantenendo-se muito afamados an Miranda.
[[Fexeiro:Pauliteiros.jpg|miniaturadaimagem|Dançadores ne l festibal ''Avante'' de 2005.]]
[[Fexeiro:Mirandese_and_Leonese_Dancers_Distribution.png|miniaturadaimagem|Un mapa eilhustrando la çtribuicion atual de ls Dançadores Mirandeses i Lhioneses.]]
=== Gaita de Fuolhes Mirandesa ===
La gaita de fuolhes Mirandesa, chamada an cúrtio de gaita Mirandesa, ye un tipo de gaita único a Miranda, armana de las gaitas Lhionesas i Sturianas, mormientes la [[gaita Senabresa]]. Anque se chame de «Gaita Stramuntana» por nó-Mirandeses, aquesta terminologie ye ancorreta.
[[Fexeiro:Gaita_Mirandesa.jpg|miniaturadaimagem|Ũa gaita Mirandesa]]
=== Pendones ===
Ls pendones son ũa tradicion mediebal Lhionesa (de l Reino de Lhion), qu'hui nomás se patrica an Miranda i Lhion. Hai muitos stilos i formas que ls pendones puoden tener, que demudan de puobro a puobro, mas, la meiorie son berdes i colorados, muitos ancluíndo azul ou branco. Son similares a bandeiras, sendo pinduradas n'un maste i boladas a la fuorça de l biento, mas, más grandes qu'ũa bandeira normal. Son cargadas por pessonas qu'andan juntas n'ũa marcha, cargando ls pendones pul maste. Aquestes eibentos passan por tiempos d'Abril an Miranda i Lhion.
[[Fexeiro:Plaça_de_Sant_Jaume.jpg|miniaturadaimagem|Pendones lhionenses, quaisque eiguales als que son outelizados an Miranda]]
=== Capa d'Honras ===
La Capa d'Honras ye un tipo de capa tradecionalmente bestida por pastores an tiempos frius de l'anho, mas zdende eiboluiu pa ser outelizado n'oucasiones formales an Miranda: fiestas tradecionales, celebraciones religiosas i ancuontros de pessonas d'alto statuto. Oureginalmente feito de pardo i stóricamente perduzido por un processo lhocal i outo-sobreciente. Ne l passado, clientes daban la sue própia lhana, refletindo l'eiconomie rural i agro-pastoral. Anque antes yeran quemumente perduzidas an Miranda, Aliste, Tábara i Alba, hui nomás se faien capas an Miranda, an trés puobros. Anque yá nun se fagan n'essas regiones, inda s'outelizan.
[[Fexeiro:Capa_de_Honras_Mirandesa.jpg|miniaturadaimagem|Ũa Capa d'Honras, ne l Museu de la Tierra de Miranda.]]
[[Fexeiro:Mirandese_and_Leonese_Cloaks_of_Honours_Distribution.png|miniaturadaimagem|La çtribuicion atual i antiga de la Capa d'Honras Mirandesa i Lhionesa]]
=== Tradiciones de l solstício d'ambierno ===
L solstício d'ambierno ou d'eimbierno tien bárias tradiciones qu'ambuolben rituales pré-Cristianos cula lhiturgie Cristiana. Durante aquesse tiempo, maçcarielhas salen passacalhes, acumpanhados de música, dança i multidones oufreciendo quemido i ajuntando donaciones pa la fiesta d'Anho Nuobo. Las sues maçcarielhas puoden ancluír madeira, cortiça, metal, carton ou cuiro, remetiendo a temas de muorte i renacéncia. Ls rituales sirben nó solo pa marcar l renacimiento de l sol senó tamien pa ambertir l'orde social normal. Cumo teçtemunho de la sue amportáncia cultural, l cunceilho de Miranda de l Douro stá ne l porcesso de submeter estas tradiciones pa anclusion ne l'Ambentairo Nacional de l Patrimonho Cultural Eimaterial. Aquestas tradiciones, ne l sou própio jeito, tamien se patrican an Lhion.
== Lhéngua ==
[[Fexeiro:MirandeseLanguageRemake.png|alt=A map of the mirandese speaking territory|miniaturadaimagem|Dialetos de l Mirandés]]
[[Fexeiro:Fire_Asturleonese.jpg|miniaturadaimagem|Cumo dezir "Fuogo" nas bariedades Sturlhionesas]]
Ls Mirandeses son coincidos pula sue lhéngua única, la [[Lhéngua mirandesa|lhéngua Mirandesa]], ũa bariedade de l cuntínuo Sturlhionés, yá pouco falada nomás an ciertas partes de l'ouriente de la Tierra de Miranda por mor d'anfluéncia Pertuesa, an gran parte de [[Miranda de l Douro]] i poucos puobros de [[Bumioso]]. La lhéngua tien pori 3500 falantes natibos. Debide-se an trés subdialetos: Central, Sendinés i Raiano.
== Çtribuicion Giográfica ==
[[Fexeiro:TierraDeMiranda.png|miniaturadaimagem|Un mapa de la Tierra de Miranda, debedido an munecípios oufeciales]]
Ls Mirandeses son natibos a la [[Tierra de Miranda]], ũa region giográfica ne l'este Stramuntano, an Pertual. Faien parte de la tierra: l cunceilho de [[Miranda de l Douro]], [[Bumioso]], gran parte de [[Mogadouro]], parte de [[Bergança|Bergáncia]] i [[Frezno de Spada a la Cinta]].
[[Fexeiro:Old_Leonese_Extent_Map.jpg|miniaturadaimagem|Spansion de l'Antigo Lhionés n'Eibéria mediebal, amostrando la sue ária ne l nordeste de Pertual]]
{{Refréncias}}
[[Catadorie:Grupos étnicos de la Ouropa]]
nybjvmqqk1dtkwjgcsptxt89rjupo46
Francés
0
12511
107006
106993
2026-07-05T15:43:51Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107006
wikitext
text/x-wiki
[[Guiana]]
[[Suriname]]
[[Anguila]]
[[Reunion]]
[[Dialetos de Miranda]]
Kebab
[[Curaçau]]
[[Ruanda]]
[[Turcomeniston]]
f4fbmsozkpq3jv5mo3g7xjemrj26qx2
107009
107006
2026-07-05T18:06:38Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107009
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
107040
107009
2026-07-06T11:40:15Z
~2026-30875-10
15270
t
107040
wikitext
text/x-wiki
Xurupaque
d6ovh1w61piqxsrmrk1zlixxblklzt3
Guiana
0
12512
107003
106990
2026-07-05T15:27:14Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107003
wikitext
text/x-wiki
Guiana ó Guyana ye un paíç de la [[América de l Sul|América de l sul]] la capital ye [[Georgetown]] faç frunteira cun [[Brasil]] i [[Suriname]].
[[Fexeiro:Flag_of_Guyana.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]]
<ref>Guyana</ref>
ak88j0590sbumfpfr5yqj2apo35d8ah
Turcomeniston
0
12516
107004
2026-07-05T15:38:13Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107004
wikitext
text/x-wiki
L Turquemeniston, Turcomeniston ó Turcomaniston ( an [[Lhéngua turcomena|turcomeno]]: Türkmenistan, pronunciado: [tyɾkmeniˈθtan]), ye un paíç situando an la [[Ásia Central]] faç frunteira cun l [[Cazaquiston]] a noroeste, [[Ousbequsiton|Ousbequiston]] a nordeste i lheste, [[Afeganistan|Afeganiston]] a sudeste, [[Eiran]] al sul i sudoeste, i l [[Mar Cáspio]] a oeste.<ref>Turkmenistan</ref>
ri5ao8ia0gt46a08oge2v8wwpezmgho
107005
107004
2026-07-05T15:40:13Z
~2026-30875-10
15270
gg
107005
wikitext
text/x-wiki
L Turquemeniston, Turcomeniston ó Turcomaniston ( an [[Lhéngua turcomena|turcomeno]]: Türkmenistan, pronunciado: [tyɾkmeniˈθtan]), ye un paíç situando an la [[Ásia Central]] faç frunteira cun l [[Cazaquiston]] a noroeste, [[Ousbequsiton|Ousbequiston]] a nordeste i lheste, [[Afeganistan|Afeganiston]] a sudeste, [[Eiran]] al sul i sudoeste, i l [[Mar Cáspio]] a oeste.
[[Fexeiro:Flag_of_Turkmenistan.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]]
<ref>Turkmenistan</ref>
7cfzeznsgllrtfcnn3494asyr2wqtlu
Curaçau
0
12517
107007
2026-07-05T16:23:51Z
~2026-38330-23
15372
Criou la páigina cun "Curaçau (an [[papiamento]]: Kòrsou) ye un [[Paízes Baixos|paíç neerlandés]] localizado an l [[Mar de las Caraíbas|Caribe]] an las [[Antilhas Neerlandesas]], la capital ye [[Wilemstad]].<ref>Almanha,Curaçau,Eiquador,Costa de l Marfin</ref> Jogos L Curaçau joga la Copa de l Mundo FIFA, ls jogadores cumo [[Juninho Bacuna]] ye l milhor jogador de Curaçau, ls jogos ye [[Almanha]] vs Curaçau [[Eiquador]] vs Curaçau..."
107007
wikitext
text/x-wiki
Curaçau (an [[papiamento]]: Kòrsou) ye un [[Paízes Baixos|paíç neerlandés]] localizado an l [[Mar de las Caraíbas|Caribe]] an las [[Antilhas Neerlandesas]], la capital ye [[Wilemstad]].<ref>Almanha,Curaçau,Eiquador,Costa de l Marfin</ref>
Jogos
L Curaçau joga la Copa de l Mundo FIFA, ls jogadores cumo [[Juninho Bacuna]] ye l milhor jogador de Curaçau, ls jogos ye [[Almanha]] vs Curaçau [[Eiquador]] vs Curaçau [[Cuosta de l Marfin|Costa de l Marfin]] vs Curaçau<ref>Copa de l Mundo FIFA 2026</ref>
5chpgtlwvneqnoxtucad9ovlu79b9oh
107008
107007
2026-07-05T16:26:16Z
~2026-30875-10
15270
e
107008
wikitext
text/x-wiki
Curaçau (an [[papiamento]]: Kòrsou) ye un [[Paízes Baixos|paíç neerlandés]] localizado an l [[Mar de las Caraíbas|Caribe]] an las [[Antilhas Neerlandesas]], la capital ye [[Wilemstad]].
[[Fexeiro:Flag_of_Curaçao.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]]
<ref>Almanha,Curaçau,Eiquador,Costa de l Marfin</ref>
Jogos
L Curaçau joga la Copa de l Mundo FIFA, ls jogadores cumo [[Juninho Bacuna]] ye l milhor jogador de Curaçau, ls jogos ye [[Almanha]] vs Curaçau [[Eiquador]] vs Curaçau [[Cuosta de l Marfin|Costa de l Marfin]] vs Curaçau<ref>Copa de l Mundo FIFA 2026</ref>
p8dhvlhm2onvjhjdmwh6jske5z1dzko
107039
107008
2026-07-06T11:09:03Z
~2026-38330-23
15372
/* */
107039
wikitext
text/x-wiki
Curaçau (an [[papiamento]]: Kòrsou) ye un [[Paízes Baixos|paíç neerlandés]] localizado an l [[Mar de las Caraíbas|Caribe]] an las [[Antilhas Neerlandesas]], la capital ye [[Wilemstad]].
[[Fexeiro:Flag_of_Curaçao.svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]]
<ref>Almanha,Curaçau,Eiquador,Costa de l Marfin</ref>
Jogos
L Curaçau joga la [[Copa de l Mundo FIFA]], ls jogadores cumo [[Juninho Bacuna]] ye l milhor jogador de Curaçau, ls jogos ye [[Almanha]] vs Curaçau [[Eiquador]] vs Curaçau [[Cuosta de l Marfin|Costa de l Marfin]] vs Curaçau<ref>Copa de l Mundo FIFA 2026</ref>
k77rl329nxexlscxu1u1pj971wcfwqg
Togo
0
12519
107022
2026-07-05T19:12:15Z
~2026-38330-23
15372
Ff
107022
wikitext
text/x-wiki
L Togo (ouficialmente República Togolesa; an [[Lhéngua francesa|francés]] Republique Togolaise) ye un paíç africano, limitado a norte por [[Burkina Faso]], a leste por l [[Benin]], a sul por l [[Ouceano Atlántico]] i a oeste por [[Gana]].<ref>República Togolesa</ref>
4pe6saold1soxmk32u33typauocni7c
107023
107022
2026-07-05T19:14:00Z
~2026-30875-10
15270
t
107023
wikitext
text/x-wiki
L Togo (ouficialmente República Togolesa; an [[Lhéngua francesa|francés]] Republique Togolaise) ye un paíç africano, limitado a norte por [[Burkina Faso]], a leste por l [[Benin]], a sul por l [[Ouceano Atlántico]] i a oeste por [[Gana]].
[[Fexeiro:Flag_of_Togo_(3-2).svg|miniaturadaimagem|alt=Bandeira|Bandeira]]
<ref>República Togolesa</ref>
67wy1saurg0ru864rfv7ubel4lm112n