Biquipédia mwlwiki https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Multimédia Special Cumbersa Outelizador(a) Cumbersa outelizador(a) Biquipédia Cumbersa Biquipédia Fexeiro Cumbersa fexeiro Biqui Cumbersa Biqui Modelo Cumbersa modelo Ajuda Cumbersa ajuda Catadorie Cumbersa catadorie Portal Cumbersa portal TimedText TimedText talk Módulo Cumbersa módulo Evento Evento Discussão Lhéngua mirandesa 0 354 108682 108362 2026-10-24T11:31:13Z ~2026-51381-65 15577 /* Caratelísticas de l mirandés */ 108682 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Lhéngua |nome = Mirandés |nomenatibo = |quelorfamília = Indo-ouropeia |stados = {{PRT}} |region = cunceilhos de [[Miranda de l Douro]], [[Bumioso]] i [[Mogadouro]] |falantes = 15 000 |fam2 = Eitálica |fam3 = Románica |fam4 = Ítalo-oucidental |fam5 = Oucidental |fam6 = Galho-eibérica |fam7 = Eibero-románica |fam8 = Eibero-oucidental |fam9 = [[Stur-lhionés]] |oufecial = |regulador = [[Anstituto de la Lhéngua Mirandesa]] |fuontes = [https://dre.pt/application/dir/pdf1sdip/1999/01/024A00/05740574.PDF Lhei pertuesa n.º 7/99 de 29 de janeiro] |scrita = Abc lhatino |iso2 = mwl |iso3 = mwl |sil = MWL |mapa = [[File:DialetosDeLMirandés.jpg|thumb|Un mapa de ls dialetos de l Mirandés]] {{legend|#eb575a|[[Mirandés Central]]}} {{legend|#d54a4d|[[Sendinés|Mirandés Sendinés]]}} {{legend|#fe7474|[[Mirandés Raiano]]}} }} [[Fexeiro:Genísio04.jpg|thumb|right|250px|Placa de eidantificaçon dua rue, an [[Zenízio]], cul nome de la rue an [[Mirandés]] i an [[Pertués]].]] La '''lhéngua/léngua mirandesa''' ye ua lhéngua románica falada an [[Pertual]], ne ls cunceilhos de [[Miranda de l Douro]] (trinta pobaçones) i de [[Bumioso]] (3 pobaçones), ne l [[çtrito de Bergáncia]], nun spácio que ten pouco mais de 500&nbsp;km² i alredror de 7 000 falantes. Miranda ye ua region ancostada a la [[Spanha]], subretodo an las porbíncias de [[Çamora]] i [[Salamanca]]. La lhéngua mirandesa ten ua [[fonologie]], [[morfologie]] i [[sintaxe]] çtinta de l [[pertués]], zde la formaçon de [[Pertual]] ([[seclo XII]]). Ten las sues raízes ne l [[lhatin]] falado ne l norte de la [[Península Eibérica]] (l pertués zambolbiu-se ne l noroeste). L mirandés ye un decendiente de l antigo lhionés falado ne l norte de la Eibéria, ne l [[reino de Lhion]], i ye (cunsidrada por alguns) la mesma lhéngua que l [[Lhéngua lhionesa|lhionés]], l [[Lhéngua sturiana|sturiano]], l [[lhéngua cantabra|cantábro]] i l [[Lhéngua stremenha|stremenho]]. L mirandés cumparte ua grande bariadade de palabras cun regionalismos de l [[pertués]], puis ua grande parte de [[Trás ls Montes i Alto Douro|Trás-ls-muntes]] falou l'antigo lhionés na era mediebal, deixando aparecéncias al mirandés. == Adonde se fala == La lhéngua mirandesa ye falada an todas las pobaçones de l cunceilho de Miranda de l Douro, cun eiceçon de dues (Atanor i Teixeira), i an trés aldés de l cunceilho de Bumioso (Bilasseco, Angueira i Caçareilhos), ne l çtrito de Bergáncia. La ária acupada pula region aonde se fala l mirandés en Pertual ten alredror de 500&nbsp;km² de superfice i queda na frunteira cula porbíncia lhionesa de Çamora. L mirandés ye tamien falado por muitos mirandeses que eimigrórun pa las percipales cidades de l paíç ó que eimigrórun pa l strangeiro. Segundo alguns outores zde l'ampeço de l [[seclo XVII]] que nun se falaba mirandés na cidade de Miranda de l Douro, mas la lhéngua ten benido a retornar a la cidade atrabeç de l nuobo statuto que l mirandés ganhou an 1999 ó de pessonas de las pobaçones que, ne ls redadeiros anhos, ende tiénen benido a fixar rejidéncia. L spácio adonde se falou mirandés ó outras bariadades de l lhionés yá fui bastante mais basto, ancluindo, an traços generales, toda la zona de l çtrito de Bergáncia que queda antre la borda squierda de l riu Sabor i la frunteira cun Spanha. Tenerá sido assi na Alta [[Eidade Média]], arreculando als poucos an direçon a la frunteira. Para alhá de l mirandés, outras falas stur-lhionesas se mantubírun anté hai pouco tiempo na zona frunteiriça de l cunceilho de Bergáncia, an particular an [[Riu de Onor]], [[Guadramil]], [[Deilão]] i [[Petisqueira]]. Anque yá nun se fala mirandés nessa region mais basta, inda puode falar-se dua cultura quemun, an particular na ária correspondente a la mediabal [[Tierra de Miranda]]. Ne ls redadeiros tiempos ténen aparecido nuobos falantes de ls outros paízes que ban zde l [[Brasil]] anté al [[Japon]]. == Quantos son ls falantes == [[Fexeiro:Asturllionés en Tierra de Miranda.png|squierda|miniaturadaimagem|Situaçon geográfica de l mirandés.]] An 2020, l'Ounibersidade de Bigo na [[Galízia|Galhiza]] fizo un studo que determinou qu'eisiten 3500 pessonas que saben falar mirandés, anque nomás 1500 l'outelizen to ls dies. Andependientemiente de ls númaros, refira-se que la stinçon de la lhéngua mirandesa yá fui anunciada por bários outores zde l seclo XIX, chegou anté a dezir-se que nun eirie para alhá de ls anhos 80 de l seclo XX, mas la berdade ye que eilha cuntina biba. Anque biba, la lhéngua mirandesa ten benido a xufrir algue eiroson, an particular zde meados de l seclo passado. L fato splica-se, nua purmeira fase cul ampato de la benida de miles de falantes de pertués para custruçon de las barraiges de l Douro Anternacional, Picuote, Bempuosta i Miranda de l Douro, i depuis cula generalizaçon de l ansino, de la [[rádio]] i de la [[telbison]] i, an giral, cula melhora de las cundiçones de mobelidade de las pessonas. == Ourige de la lhéngua == La lhéngua mirandesa ten la sue ourige nun de ls remances que se formórun na Península Eibérica por bias de l lhatin, l remanse que dou ourige a la lhéngua stur-lhionesa – adonde la lhéngua mirandesa se antegra - , que se formórun a partir de ls seclos VI-VIII. Essa era la lhéngua de l reino de [[Lhion]], cun eiceçon de la zona galhego-pertuesa. Nessa altura era la lhéngua de la corte i de ls mosteiros, scrita an miles de decumientos anté als seclos XIII-XIV. Zde la sue fundaçon, la frunteira política de Pertual nun coincide cula frunteira lhenguística. Siempre se falou outra lhéngua an Pertual, para alhá de l pertués, la lhéngua mirandesa. Esta ye, antoce, a justo títalo, ua lhéngua de Pertual, eilemiento eissencial de la sue stória, de la sue cultura i de la sue eidantidade. Alguns outores percurórun demunstrar que l mirandés nun era oureginário de la [[tierra de Miranda]], mas se debie la quelonizaçon lhionesa ne ls seclos XIII i XIV, quier puls frailes de l Mosteiro de Moreruela quier por outros quelonos lhioneses. Mas, sabemos hoije que: essa quelonizaçon fui mui pouco perfunda i se lhemitou a algues pobaçones de la tierra de Miranda; an decumientos de l seclo XII, relatibos a la tierra de Miranda, yá ancuntramos chamadeiros scritos nua lhéngua culas caratelísticas de la lhéngua mirandesa, cumo ye l causo de la donaçon de l reguengo de Palaçuolo por D. Afonso Hanriques, an 1172, a Pedro Mendes, L Tiu; que houbo cuntinidade de poboamiento de la tierra de Miranda zde antes de la fixaçon de ls romanos nesta region, habitada por ua specífica tribo stur, ls [[zoelas]] ó zelas. A partir de la criaçon de la bila de Miranda, an 1289, mas subretodo a partir de l seclo XVI cula eilebaçon de Miranda de l Douro la cidade i la criaçon de l bispado (1545), la lhéngua mirandesa amberedou por caminos que le fazírun ganhar caratelísticas própias ne l cunjunto de la lhéngua stur-lhionesa, anque sin poner an causa la sue pertença a essa lhéngua. Las caratelísticas própias que l mirandés bieno a ganhar no eisígen la sue cunsideraçon cumo lhéngua, ye una spresson dialetal de la lhéngua stur-lhionesa. Tal cumo l mirandés, tamien outras bariantes stur-lhionesas ganhórun alguas caratelísticas própias. Anque de las defrenças, essas bariadades nunca perdírun as caratelisticas que las cuntina a ounir cumo lhéngua, quier struturalmiente quier stóricamiente. Ye nessa base de recoincimiento de ls laços stóricos quemuns, mas de la aceitaçon de las defréncias que ls aires de la stória le fazírun ganhar, que ye possible restablecer i zambuolber laços siguros antre las báriantes de la nuesa lhéngua quemun, sin menorizar quien quier que seia. == Porquei la menorizaçon de la lhéngua == L zaparecimiento de l reino de Lhion pribou la lhéngua stur-lhionesa dun centro de poder que deixasse la sue eirradiaçon i, subretodo, la sue ouniformizaçon i cunsulidaçon cumo lhéngua, lhebando al sou acantonamiento als poucos nas zonas rurales. Assi la lhéngua stur-lhionesa, i tamien l mirandés, quedóu scluída de ls grandes mobimientos culturales de l seclos XV-XVI, cumo l houmanismo i l renacimiento, que deixórun dar un salto baliente pulas lhénguas de poder, ditas nacionales, cumo l pertués . Ye por essa altura que se ampeça ó acentua l porcesso de menorizaçon dessa lhéngua, bien spresso, por eisemplo, an alguns outos de outores teatrales de l seclo XVI cumo João del Ancina, an Spanha, i [[Gil Vicente]], an [[Pertual]], mas persente cumo tópico oubrigatório an quaije todos ls outores desse tiempo, ancluindo [[Miguel de Cervantes]]. Ye por este período que se dan ls porcessos de amplantaçon de las chamadas lhénguas nacionales, quier cumo lhénguas de la admenistraçon pública, quier cumo lhénguas anstitucionales an giral. De grande eificácia anstitucional fui l chamado mobimiento para "rezar em lingoagem" (pertués), zamcadeado i ampuosto pulas Custituiçones Eipiscopales, subretodo ne ls seclos XV i XVI, que ampuso l pertués cumo la única lhéngua dina de falar cun Dius. Subretodo zde essa altura, l mirandés passou a ser cunsidrado cumo fala de giente anculta, cumo "fala charra" ó "fala caçurra", oubjeto de caçuada. La regra a seguir, por parte de la quaije totalidade de ls mirandeses lhetrados, era abandonar la fala mai an fabor de la lhéngua "grabe", l pertués. Habie-se perdido la lhigaçon cula sue ourige stórica, i essa perda de mimória stórica lhebou a que lhançasse raízes la eideia de que l mirandés nun era ua lhéngua, mas un pertués mal falado, ua mera bariadade de l pertués, própia de giente atrasada i anculta. La mesma perda de mimória stórica ye respunsable por tanta giente tener stranhado l reconhecimiento, atrabés de lhei, de l mirandés cumo lhéngua. Tamien por esso, alguns inda pénsan que l mirandés naciu cumo lhéngua an 1999, mas la lhei lhemitou-se a recoincer l que yá era ua lhéngua hai cientos d'anhos. == Porquei se mantubo anté als nuossos dies == La meiorie de l'outores ten atribuido la manutençon de la lhéngua mirandesa a dous fatores fundamentales: l'eisolamiento an relaçon al resto de l paíç; la cuntina i perfunda relaçon culs pobos de l'outro lhado de la frunteira, an particular de las regiones de Aliste i de Sayago. L'argumiento de l'eisolamiento nun ten qualquiera fundamento: por un lhado a [[tierra de Miranda]] nun staba mais eisolada de l que las tierras al lhado, adonde deixou de se falar mirandés; por outro lhado, a partir de la criaçon de l bispado de Miranda i de l'eilebaçon de Miranda de l Douro la cidade (1545), esta passa a ser un centro de poder i de cultura, cun un númaro razonable de pessonas lhetradas i an streito cuntato cul restro de l paíç; fundamental ye dezir-se que ls mirandeses son, pul menos, bilingues zde hai bários seclos, esto ye, fálan l mirandés i l pertués, l que nun acuntecerie se l'eisolamiento fusse l que se diç. L'argumiento de l streito cuntato culas regiones frunteiriças cercanas, subretodo [[Aliste]] i [[Sayago]], faç sentido, yá que se falaba lhionés de ls dous lhados de la frunteira, pul menos anté finales de l seclo XIX ó percípios de l seclo XX. A este argumiento hai a acrecentar l fato de l mirandés ser ua lhéngua, esto ye, cun macanismos geradores de l sou zambolbimiento, geradora de fuorte cuncéncia lhenguística i cun capacidade d'outo-subrebibéncia. Por fin, hai inda que referir l sistema d'uso defrenciado de l pertués i de l mirandés, de modo mui rígido, deixando la subrebibéncia i zambolbimiento de dambas las lhénguas a la par. Este uso defrenciado, subretodo a partir de l seclo XVI, puode ser assi resumido: l pertués ye la lhéngua anstitucional i de cuntato cun eilemientos stranhos a la quemunidade; l mirandés ye la lhéngua de la quemunidade, quier nas relaçones sociales i familiares, quier nas relaçones de trabalho. == Bariadades == Yá [[Leite de Vasconcelos|José Leite de Vasconcellos]] habie çtinguido trés bariadades drento de l mirandés: Raiano; Sendinés i Central. L raiano ye falado an bárias pobaçones cerca de la frunteira (raia seca). L Sendinés ye falado na bila de Sendin. L mirandés central que ye falado nas restantes pobaçones i fui aporfilhado cumo padron pula Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa. Assi, cumo qualquiera lhéngua, i anque de l sou reduzido númaro de falantes i de la pequeinha ária geográfica adonde se fala, tamien l mirandés apersenta amportante bariaçon anterna. De las bariadades de l mirandés, la qu'apersenta defrenças mais sensibles ye l sendinés, que fui oubjeto de la 1ª Adenda a la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa. Al nible de la ourtografie, la cumbençon seguida ye la mesma, solo se deixando que ls sendineses, se l quejíren, puodan screbir cun l- an ampeço de palabra an beç de lh- (eis. luna, pa la palabra 'lhuna'). == Caratelísticas de l mirandés == Aperséntan-se de seguida solo las percipales caratelísticas, sin las sgotar. Faç-se ua cumparaçon cul pertués i cul , para melhor fazer ressaltar essas caratelísticas, que nuns causos la defrencian i noutros causos l'achégan dua ó outra dessas lhénguas * hai ua série de ditongos crecentes qu'afástan l mirandés tanto de l pertués cumo * mau; * l 'll' i l 'nn' duplos anterbocálicos lhatinos palatizórun-se an mirandés, mas nó an pertués: cabalho – cavalo; canha – cana; Ye tamien de dezir: * l 'f' lhatino cunserba-se an mirandés i pertués, mas nó ne l: afogar-se – ahogarse; forno - ; * la nasal 'on' pertuesa nun eisiste ne l mirandés (fuora nun tipo de causos ne l dialeto sendinés): son – são; pan – pão; armano – irmão; * l'eineisisténcia de bogales altas átonas an ampeço de palabra: eis. einemigo, inimigo; oufender, ofender; anganhar, enganar; anfenito, infinito; * l'eineisisténcia de l prefixo des-, reduzido a z :zamprego, desemprego (pert.); zaparecer, desaparecer (pert.) ó ç- (eis. çcascar, descascar; çclarar, declarar; A esto hai qu'acrecentar: ua cunjugaçon berbal specífica, ambora l sistema berbal de l mirandés seia parecido al de l pertués; ls artigos definidos l (o) i la (a), ls pornomes pessonales (you, eu) i possessibos (miu, meu; mie, minha, etc.); modos de tratamiento de respeito, specíficos i çtintos; alguas palabras cun género defrente (eis. la calor, o calor); adbérbios i lhocuçones eineisistentes an pertués (eis. ende, sourtordie); ua sintaxe cun bárias caratelísticas própias; i bastante bocabulário çtinto de l pertués, anque haber ua grande cuntinidade lhexical cumo acuntece an todas las lhénguas d'ourige lhatina de la Península. Mas tamien hai parecenças antre l mirandés i l pertués, subretodo l de l norte anterior, de que se çtaca: un sistema de quatro sibilantes (por eisemplo pernuncian-se defrentemente cesta, sesta; maça, massa; cozer, coser; beiço, beiso; trás, traç); nun eisiste v, eisistindo solo b (eis. baliente, biaige). Cuncluindo, puode dezir-se que l mirandés ten caratelísticas própias que l çtínguen tanto de l pertués cumo de l i l filian nas lhénguas sturo-lhionesas, mas cumparte tamien parecenças i anfuéncias daqueilhas dues lhénguas, anque cun predomínio de l'anfluéncia de l pertués. Esso an nada afeta la sue outonomie i la sue strutura purfeita cumo lhéngua, nun sendo ua mescla antre aqueilhas dues lhénguas. == Testo amostra == Eiqui stá un testo amostra an mirandés, screbido por [[Amadeu Ferreira]], i publicado ne l jornal [[Público (jornal)|Público]], a 24 de júlio de 2007. Para cumparar stan las traduçones de l testo pa l sturiano-lhionés central, pa sturiano-lhionés oucidental (an l que antra l mirandés), para [[Lhéngua pertuesa|pertués]]. {| border="3" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |+ ||'''Mirandés''': ||'''Sturiano-lhionés central:''' ||'''<nowiki/>'Sturiano-lhionés oucidental':''' ||'''Stremenho''': ||'''Pertués''': |- || Muitas lhénguas/lénguas ténen proua de ls sous pergaminos antigos, de la lhiteratura/literatura screbida hai cientos d'anhos i de scritores hai muito afamados, hoije bandeiras dessas lhénguas/lénguas. Mas outras hai que nun puoden tener proua de nada desso, cumo ye l causo de la lhéngua/léngua mirandesa.<br /> || Munches llingües tienen arguyu de los sos pergaminos antiguos, de la lliteratura escrito hai cientos d'años y d'escritores perfamosos, güe banderes d'eses llingües. Pero hai otres que nun puen tener arguyu de nada d'eso, como ye'l casu de la llingua mirandesa.<br /> || Muitas llinguas tienen arguyu de los sous pergaminus antiguos, de la lliteratura escrita hai cientos d'años y d'escritores muitu afamaos; güei bandeiras d'esas llinguas. Pero hai outras que nun puoden tenere arguyu de nada d'eso, cumu yía'l casu de la llingua mirandesa.<br /> || Muchas luengas tienin ergullu delos sus pergaminus antigus, dela literatura escrita ai cientus d'añus i d'escrevioris mu famosus, oi banderas d'essas luengas. Peru ain otras que no puein tenel ergullu de ná d'essu, comu es el casu dela luenga mirandesa. || Muitas línguas têm orgulho dos seus pergaminhos antigos, da literatura escrita há centenas de anos e de escritores muito famosos, hoje bandeiras dessas línguas. Mas há outras que não podem ter orgulho de nada disso, como é o caso da língua mirandesa.<br /> |} {{Refréncias}} == Lhigaçones sternas == * [http://www.filologia.org.br/revista/artigo/7(20)06.htm MIRANDÊS: UMA LÍNGUA EM ANDAMENTO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421080039/http://www.filologia.org.br/revista/artigo/7(20)06.htm |date=2009-04-21 }} * [http://www.romaniaminor.net/ianua/Ianua02/02Ianua04.pdf ''L Mirandés: Ũa Lhéngua Minoritaira an Pertual''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060321082115/http://www.romaniaminor.net/ianua/Ianua02/02Ianua04.pdf |date=2006-03-21 }} * [http://mirandes.no.sapo.pt/ Sítio de L Mirandés de l Centro de Lhenguística de la Ounibersidade de Lhisboua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216152515/http://mirandes.no.sapo.pt/ |date=2006-02-16 }} * [http://www.jornalnordeste.com/index.asp?idedicao=250&idSeccao=2309&Action=seccao La Fuolha Mirandesa: un jornal an mirandés]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618180333/http://www.jornalnordeste.com/index.asp?idedicao=250&idSeccao=2309&Action=seccao |date=2009-06-18 }} * [http://www.sendim.net/login/forum_l_sagrado/forum_bg.asp ''L Sagrado'' - O Forum Sendinês (inclui curso de língua mirandesa)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305082319/http://sendim.net/login/forum_l_sagrado/forum_bg.asp |date=2016-03-05 }} * [http://www.mirandes.net/ www.mirandes.net - ''lhéngua i cultura mirandesa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928163732/http://www.mirandes.net/ |date=2007-09-28 }} * [http://www.romaniaminor.net/ianua/ianua04/ianua04_10.pdf NOTAS D'ANTRODUCION A LA LHITERATURA MIRANDESA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702103823/http://www.romaniaminor.net/ianua/ianua04/ianua04_10.pdf |date=2010-07-02 }} * [http://www.esec-m-teixeira-gomes.rcts.pt/projectos/socrates_comenius/materiais/lingua_mirandesa.ppt Lhéngua mirandesa]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nialdelaboubielha.org Associaçon Cultural i Recreatiba "Nial de la Boubielha"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911205446/http://nialdelaboubielha.org/ |date=2017-09-11 }} [[Catadorie:Lhéngua mirandesa| ]] qawqtlsbckhrr1ta1k58csxxc9t3qwj Miranda de l Douro 0 645 108674 107957 2026-10-23T13:57:29Z ~2026-51381-65 15577 108674 wikitext text/x-wiki {{Anfo/Munecípio de Pertual| |munecípio = Miranda de l Douro |eimaige_brason = Coat of arms of Miranda do Douro.svg |eimaige_bandeira = Pt-mdr1.png |eimaige_giral = Sé de Miranda do Douro.jpg |lhegenda = Sé catedral de Miranda de l Douro |eimaige_lhocalizaçon = LocalMirandaDoDouro.svg |gentílico = mirandés |region = [[Region de l Norte (Pertual)|Norte]] |subregion = [[Alto Trás ls Montes]] |çtrito = [[Distrito de Bragança|Bragança]] |porbíncia = [[Trás ls Montes]] |ária = 488,36 |populaçon = 8 048 |data = 2001 |densidade = 16 |freguesies = 17 |fundaçon = [[1136]] |ourago = [[Maria|Santa Maria Maior]] |feriado = [[10 de Julho]] |codpostal = 5210 |url_cm = |url_oufecial = [http://www.cm-mdouro.pt www.cm-mdouro.pt] |url_email = }} '''Miranda de l Douro''' (an [[pertués]] '''''Miranda do Douro''''') ye ua cidade raiana pertuesa lhocalizada na sub-region de las Tierras de [[Trás-los-Montes]], pertencendo a la region de l Norte i al [[Çtrito de Bergáncia|çtrito de Bergáncia.]] Ye sede dun [[munecípio]] cun 488,36 km² de ária i 8 048 habitantes (2001), subdebidido an 17 [[freguesie]]s. L munecípio ye lemitado la nordeste i suiste pula [[Spanha]], la sudoeste pul munecípio de [[Mogadouro]] i la noroiste por [[Bimioso]]. Nesta region, para alhá de l pertués, fala-se ua lhéngua própia: la [[lhéngua mirandesa]]. == Demografie == {| {{prettytable1|center}} ! colspan="9" | Populaçon de l cunceilho de Miranda de l Douro (1801 – 2004) |- bgcolor="#C0C0C0" | align="center" | [[1801]] | align="center" | [[1849]] | align="center" | [[1900]] | align="center" | [[1930]] | align="center" | [[1960]] | align="center" | [[1981]] | align="center" | [[1991]] | align="center" | [[2001]] | align="center" | [[2004]] |- | align="center" | 7706 | align="center" | 7146 | align="center" | 10639 | align="center" | 11272 | align="center" | 18972 | align="center" | 9948 | align="center" | 8697 | align="center" | 8048 | align="center" | 7707 |} == Freguesies == [[Fexeiro:Miranda09.jpg|thumb]] Las freguesies de Miranda de l Douro (culs nomes an pertués antre parénteses, siempre que fúren defrentes de ls mirandeses) son las seguintes: * [[Anfainç]] (Ifanes) * [[Atanor]] (Atenor) * [[Augas Bibas]] (Águas Vivas) * [[Bila Chana de Barceosa]] (Vila Chã de Braciosa) * [[Cicuiro]] (Cicouro) * [[Custantin]] (Constantim) * [[Dues Eigreijas]] (Duas Igrejas) * [[Malhadas]] * [[Miranda de l Douro (fraguesie)|Miranda de l Douro]] (Miranda do Douro) * [[Palaçuolo]] (Palaçoulo) * [[Paradela]] * [[Picuote]] (Picote) * [[Pruoba]] (Póvoa) * [[San Martino de Angueira]] (São Martinho de Angueira) * [[Sendin]] (Sendim) * [[Silba]] (Silva) * [[Zenízio]] (Genísio) == Ligaçones sternas == {{commonscat|Miranda do Douro}} * [http://www.cm-mdouro.pt/ Cámara Municipal de Miranda de l Douro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122061000/http://www.cm-mdouro.pt/ |date=2021-01-22 }} {{Cunceilhos de Bergáncia}} {{Miranda de l Douro/Freguesies}} {{Portal3|Miranda de l Douro|Pertual}} [[Catadorie:Munecípios de Pertual]] [[Catadorie:Cidades de Pertual]] [[Catadorie:Miranda de l Douro]] [[Catadorie:Lhéngua mirandesa]] 9huamtw3s2uzrvh7imcdwmlr82jlabg Sinagoga 0 1063 108673 79532 2026-10-23T13:08:20Z Ziv 14141 ([[c:GR|GR]]) [[File:Deirsynagogue.PNG]] → [[File:Palais Younes Maan.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 108673 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:SinagogaPortuguesaAmsterdao.JPG|thumb|right|200px|Sinagoga Pertuesa de [[Amsterdon]].]] [[Fexeiro:Sinagoga porto.jpg|thumb|right|200px|Sinagoga na cidade de l [[Porto]], [[Pertual]].]] [[Fexeiro:Palais Younes Maan.png|thumb|right|200px|Sinagoga de l Seclo 17 (XBII) na muntanha [[Líbano|Libanesa]].]] '''Sinagoga''' (de l [[léngua griega|griego]] συναγωγή, propiamente “juntança”; cumpuosto de σύν “cun, junto” i ἄγω “cunduzir”) ye l [[Lugares de prática relegiosa|local de culto]] de la [[religion judaica]], sendo çprobido de eimaiges relegiosas ó de peças de altar i tenendo cumo l sou oubjeto central la Arca de la [[Torá]]. L serbício relegioso de la sinagoga ye feito todos ls dies, sendo alguns ambolbendo lheituras de la [[Torá]], la peça central de la sinagoga, cujos rolos son retirados de la Arca ([[Aaron haKodesh]]) i transportados até l púlpito ([[Bimá]]). An [[léngua heibraica]] la sinagoga recibe l nome de '''<big>בית כנסת</big>''', [[transliterado]] para ''beit knésset'' i [[traduzido]] para "casa de assemblé". Tamien ye chamada '''<big>בית תפילה</big>''', ''beit tefila'', ó seia, "casa de ouraçon". == Ourige stórica == Por bolta de 750 a.C., l reino fui debedido an dous: Israel la norte i [[Judá]] la sul. An 722 a.C, l reino de l norte fui debastado puls [[Assírios]] i seclos depuis, l reino de l sul fui cunquistado puls [[Vabilónia|Babilónios]] (an 587 a.C.). An 539 a.C., aqueilhes que regressórun a la sue tierra natal passórun a ser, zde anton, coincidos cumo judius (de [[Judá]] i [[Judeia]]). Fui depuis de l regresso de l [[sílio na Babilónia]] que l formato de la religion que hoije conhecemos ampeçou la se zambolber. L culto passou a centrar-se na sinagoga, un hábito adquirido na Babilónia debido a la ineisisténcia dun [[Templo de Jerusalén|templo]]. La sinagoga passou a funcionar cumo un punto de ancontro de l judius para las ouraçones i para la lheitura de las Scrituras. Segundo çcubiertas [[Arqueologie|arqueológicas]] recentes, la purmeira sinagoga fundada nas [[Cuntinente amaricano|Américas]] fui la [[Sinagoga Kahal Zur Israel]], custruída ne l [[Brasil]] an [[1637]] i cujas antigas ruínas ancontran-se cun cuidado preserbadas na cidade de [[Recife (Pernambuco)|Recife]], ne l mesmo lhocal adonde fui mais tarde custruído l ''Centro Cultural Judaico de l Stado de Pernambuco''. == Na atualidade == Anque defícel de calcular, l númaro de judius ye de aprossimadamente 16 milhones de pessonas (aprossimadamente 0,2% de la populaçon mundial), sendo que cerca de 5,2 milhones destes biben ne ls [[Stados Ounidos de la América]] i cerca de 5,4 milhones i meio habitan l atual stado de [[Israel]]. Outras quemunidades amportantes eisisten na [[Rússia]], [[Fráncia]], [[Ucránia]], [[Argentina]], [[Canadá]], [[Reino Ounido]] i [[Brasil]]. L Judaísmo fundamenta-se ne l cunceito dun D'eus eiterno i ambisible, cuja buntade fui rebelada na [[Torá]] scrita, cumpuosta puls purmeiros cinco lhibros de la [[Bíblia]] (l [[Pentateuco]]) i oural preserbada i transmitida por tradiçon de pai para filho ó de rabino para aluno. L Judaísmo acradita que la Torá fui scrita por Moisés, mas ditada diretamente por D'eus. Cumo bemos, la religion judaica nun aceita l que se chama de [[Nuobo Testamiento]], i que inda spírun l [[Messias]] que ls crestianos toman cumo habendo sido Jasus (ber: [[Cristandade]]). [[Catadorie:Judaísmo]] [[Catadorie:Sinagogas]] [[Catadorie:Arquitetura relegiosa]] cybwd3f8413zx9ux7kmt23jmlztuw7p 108675 108673 2026-10-23T14:45:10Z Elias Ziade 15637 nolt a synagogue 108675 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:SinagogaPortuguesaAmsterdao.JPG|thumb|right|200px|Sinagoga Pertuesa de [[Amsterdon]].]] [[Fexeiro:Sinagoga porto.jpg|thumb|right|200px|Sinagoga na cidade de l [[Porto]], [[Pertual]].]]'''Sinagoga''' (de l [[léngua griega|griego]] συναγωγή, propiamente “juntança”; cumpuosto de σύν “cun, junto” i ἄγω “cunduzir”) ye l [[Lugares de prática relegiosa|local de culto]] de la [[religion judaica]], sendo çprobido de eimaiges relegiosas ó de peças de altar i tenendo cumo l sou oubjeto central la Arca de la [[Torá]]. L serbício relegioso de la sinagoga ye feito todos ls dies, sendo alguns ambolbendo lheituras de la [[Torá]], la peça central de la sinagoga, cujos rolos son retirados de la Arca ([[Aaron haKodesh]]) i transportados até l púlpito ([[Bimá]]). An [[léngua heibraica]] la sinagoga recibe l nome de '''<big>בית כנסת</big>''', [[transliterado]] para ''beit knésset'' i [[traduzido]] para "casa de assemblé". Tamien ye chamada '''<big>בית תפילה</big>''', ''beit tefila'', ó seia, "casa de ouraçon". == Ourige stórica == Por bolta de 750 a.C., l reino fui debedido an dous: Israel la norte i [[Judá]] la sul. An 722 a.C, l reino de l norte fui debastado puls [[Assírios]] i seclos depuis, l reino de l sul fui cunquistado puls [[Vabilónia|Babilónios]] (an 587 a.C.). An 539 a.C., aqueilhes que regressórun a la sue tierra natal passórun a ser, zde anton, coincidos cumo judius (de [[Judá]] i [[Judeia]]). Fui depuis de l regresso de l [[sílio na Babilónia]] que l formato de la religion que hoije conhecemos ampeçou la se zambolber. L culto passou a centrar-se na sinagoga, un hábito adquirido na Babilónia debido a la ineisisténcia dun [[Templo de Jerusalén|templo]]. La sinagoga passou a funcionar cumo un punto de ancontro de l judius para las ouraçones i para la lheitura de las Scrituras. Segundo çcubiertas [[Arqueologie|arqueológicas]] recentes, la purmeira sinagoga fundada nas [[Cuntinente amaricano|Américas]] fui la [[Sinagoga Kahal Zur Israel]], custruída ne l [[Brasil]] an [[1637]] i cujas antigas ruínas ancontran-se cun cuidado preserbadas na cidade de [[Recife (Pernambuco)|Recife]], ne l mesmo lhocal adonde fui mais tarde custruído l ''Centro Cultural Judaico de l Stado de Pernambuco''. == Na atualidade == Anque defícel de calcular, l númaro de judius ye de aprossimadamente 16 milhones de pessonas (aprossimadamente 0,2% de la populaçon mundial), sendo que cerca de 5,2 milhones destes biben ne ls [[Stados Ounidos de la América]] i cerca de 5,4 milhones i meio habitan l atual stado de [[Israel]]. Outras quemunidades amportantes eisisten na [[Rússia]], [[Fráncia]], [[Ucránia]], [[Argentina]], [[Canadá]], [[Reino Ounido]] i [[Brasil]]. L Judaísmo fundamenta-se ne l cunceito dun D'eus eiterno i ambisible, cuja buntade fui rebelada na [[Torá]] scrita, cumpuosta puls purmeiros cinco lhibros de la [[Bíblia]] (l [[Pentateuco]]) i oural preserbada i transmitida por tradiçon de pai para filho ó de rabino para aluno. L Judaísmo acradita que la Torá fui scrita por Moisés, mas ditada diretamente por D'eus. Cumo bemos, la religion judaica nun aceita l que se chama de [[Nuobo Testamiento]], i que inda spírun l [[Messias]] que ls crestianos toman cumo habendo sido Jasus (ber: [[Cristandade]]). [[Catadorie:Judaísmo]] [[Catadorie:Sinagogas]] [[Catadorie:Arquitetura relegiosa]] 98rbrklqf8q13pnsynfeyndnlgv4agh El Cerrito 0 4397 108680 101308 2026-10-23T20:23:07Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 108680 wikitext text/x-wiki '''El Cerrito''' ye un munecípio de l departamiento de [[Valle del Cauca]], na [[Colómbia]]. La cidade ye coincida por sue cumpeténcia ye la quinta El Paraíso, adonde ls fatos de l remanse de María obra de [[Jorge Isaacs]]. Tamien faç parte de l sou território pertence al [[Parque Nacional Las Hermosas]]. Queda a leste de [[Cali]], la capital probincial cerca de 47 Km de çtáncia. == Lhigaçones sternas == * [http://www.elcerrito-valle.gov.co Alcaldía El Cerrito. Página Web Oficial del Municipio] {{Lhigaçon einatiba|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{es}} * [http://www.cerritel.es.tl El Cerrito Valle Ciudad cariño de Colombia. Página web con la información mas completa de El Cerrito Valle]{{es}} * [http://www.elcerritovalle.org Gente de El Cerrito, Página web no oficial del Municipio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616091822/http://www.elcerritovalle.org/blog/ |date=2009-06-16 }}{{es}} * [http://www.elcerritovalle.org/blog Blog, Página de opinión de la ciudad.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616091822/http://www.elcerritovalle.org/blog/ |date=2009-06-16 }} {{es}} * [[Fexeiro:Erioll world.svg|20px]] [http://www.wikimapia.org/#lat=3.6849579&lon=-76.3115716&z=16&l=0&m=b&search=El%20Cerrito Vista satelital del área urbana de El Cerrito, en][[WikiMapia]] [[Catadorie:Cidades de la Colómbia]] [[Catadorie:Munecípios de l Valle del Cauca]] [[Catadorie:Colómbia]] qazmhgecb3rrp7rqpjuk1ww2vjscpxk Cristina Ferreira 0 6684 108678 104598 2026-10-23T20:06:50Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 108678 wikitext text/x-wiki [[Image:2022 - ContentMakers SZ9 6373 (52474773638) (cropped) (cropped).jpg|Right|thumb|280px|Cristina Ferreira, 2022.]] '''Cristina Ferreira''' (dao sou nome cumpleto '''Cristina Maria Jorge Ferreira''', nacida an [[Torres Vedras]], [[1 de Setembre]] de [[1977]]) ye ua apersentadora de telebison i [[jornalista]] [[Pertual|pertuesa]]<ref>{{Citation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141226130114/http://www.tvi.iol.pt/programa/2015/artigo/1325627 |archivedate=2014-12-26 |title=''Cristina Ferreira - apresentadora'' |url=http://www.tvi.iol.pt/programa/2015/artigo/1325627 |accessdate=2013-07-04}}</ref>. == Carreira telebisiva == === TVI === * [[2002]] - Reporter in ''Olá Portugal'' * [[2003]] - ''Big Brother - Extra'' * [[2003]] - Reporter an ''Diário da Manhã'' * [[2004]]-hoije - ''Você na TV!'' cun [[Manuel Luís Goucha]]<ref>[http://activa.sapo.pt/tv/programas/2012/07/30/todos-os-visuais-de-cristina-ferreira-em-a-tua-cara-nao-me-e-estranha ''Todos os visuais de Cristina Ferreira em "A Tua Cara Não Me é Estranha"'']</ref> * [[2011]] - ''Uma canção para ti IV'' * [[2012]] - ''A tua cara não me é estranha'' (3 eidiçones) * [[2011]]-[[2013]] - Somos Portugal == Referencias == <references /> == {{Lhigaçones sternas}} == * [http://dailycristina.com/ Sítio oufecial de Cristina Ferreira] * [http://www.imdb.com/name/nm2440053/ Cristina Ferreira en IMDB] {{biografies}} [[Catadorie:Jornalistas de Pertual]] [[Catadorie:Pertueses]] op7pbz5uljg4e9lr492nczr3cdt0ud8 Gato 0 7656 108681 107679 2026-10-23T20:43:30Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 108681 wikitext text/x-wiki {{ber zambiguaçon}} {{Anfo/Taxonomie |nome = Gato<ref name=msw3>{{MSW3 Wozencraft|id=14000031|pages=41}}</ref> |quelor = pink |eimaige = Collage of Six Cats-02.jpg |eimaige_legenda = |stado = DOM |reino = [[Animalia]] |filo = [[Chordata]] |classe = [[Mammalia]] |orde = [[Carnibora]] |família = [[Felidae]] |género = ''[[Felis]]'' |spece = ''[[Felis catus]]'' |binomial = ''Felis catus'' |binomial_outoridade = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |sinónimos = * ''[[Felis silbestris]] catus'' <ref name="Driscoll">{{citar periódico|títalo=Fron wild animals to domestic pets, an eibolutionary biew of domestication|outor=Driscoll, C.La.; MacDonald, D.W.; L'Brien, S.J.|periódico=PNAS|belume=106|númaro=S1|data=2009|páiginas=9971-9978|url=http://www.pnas.org/cuntent/106/suppl.1/9971.full.pdf+html|doi=10.1073/pnas.0901586106 }}</ref> * ''Felis catus domestica'' <ref name="ITIS F.c.d.">{{citar web |url = http://www.itis.gob/serblet/SingleRt/SingleRt?search_topic=TSN&search_balue=727487 |títalo = ITIS Standard Report Page: Felis catus domestica |publicado= ITIS Online Database |acessodata= 07 de dezembre de 2012}}</ref> }} L '''gato''' ''(Felis silvestris catus)'', tamien coincido cumo '''gato caseiro''', '''gato ourbano''' ó '''gato doméstico''', ye un [[Animalia|animal]] de la [[Família (biologie)|Familha]] de ls [[felídeos]], mui popular cumo [[animal de stimaçon]]. Acupando l topo de la [[cadeia alimentar]], ye un [[Predaçon|predador]] natural de dibersos animales, cumo [[roedores]], [[Passeriformes|páixaros]], [[lagartixa]]s i alguns [[ansetos]]. La purmeira associaçon culs [[houmano]]s de la qual se ten ambora acunteciu hai cerca de 9.500 anhos, mas la domesticaçon dessa spece ouriunda de l cuntinente africano<ref name="fuolha-purmeiro-gato">{{citar web |url=http://www1.fuolha.uol .com.br/fuolha/ciencia/ult306u11517.shtml |titulo= ''Purmeiro gato doméstico surgiu hai 9.500 anhos'' |trabalho=[[Fuolha de San Paulo]] |acessodata=1 de júnio de 2009 |léngua2=t}}</ref><ref name="nationalgeographic-oldest">{{citar web |url=http://news.nationalgeographic .com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html |titulo=''Oldest Known Pet Cat? 9500-Year-Old Burial Found on Cyprus'' |trabalho=[[National Geographic]] |acessodata=1 de júnio de 2009 |léngua2=en}}</ref> ye mui mais antiga. Sou mais primitibo ancestral coincido ye l ''[[Miacis]]'', mamífero que bibeu hai cerca de 40 milhones d'anhos, ne l final de l período [[Paleoceno]], i que possuía l'hábito de caminar subre ls galhos de las [[arble]]s. L'eiboluçon de l gato dou ourige al ''[[Dinitis]]'', spece que yá apersentaba la maior parte de las caratelísticas persentes ne ls felinos atuales <ref name="britannica-miacis">{{citar web |url=http://www.britannica .com/EBchecked/topic/379658/Miacis |titulo= ''Miacis'' |trabalho= [[Anciclopédia Britannica]] |acessodata=1 de júnio de 2009 |léngua2=en}}</ref> sendo tamien l'antepassado de [[lince]]s, [[jaguatirica]]s, grandes felinos cumo [[tigre]]s, [[puma]]s, [[Lion|lhiones]], [[Onça-pintada|onças]], [[leopardo]]s i l zaparecido [[Smilodon|tigre-diente-de-sabre]]. La sub-família [[Felinae]], qu'agrupa ls gatos domésticos, surgiu hai cerca de 12 milhones d'anhos, spandindo-se a partir de la [[África susaariana]] até alcançar las tierras de l'atual [[Eigito]].<ref name="Stefoff">{{Citar libro |títalo=Cats |outor=STEFOFF, Rebeca |local=New York |eiditora=Benchmark Books |léngua=[[Léngua anglesa|anglés]] |anho=2004|id=ISBN 0-7614-1577-7 |páiginas=112}}</ref> Eisisten cerca de 250 raças de gato-doméstico, cujo peso bariable classefica la spece cumo animal doméstico de pequeinho la médio porte. Assi cumo [[perro|perros]] cun estas dimensones, bibe antre quinze i binte anhos. De personalidade andependiente, tornou-se un animal de cumpanha an dibersos lares al redror de l mundo, para pessonas de ls mais bariados stilos de bida. Na cultura houmana, figura de la [[mitologie]] a las [[superstiçon|superstiçones]], passando por personaiges de [[animaçon|zeinhos animados]], [[tira de jornal|tiras de jornales]], [[filme]]s i [[cuntos de fadas]]. Antre sues mais coincidas repersentaçones, stan ls gatos: [[Ton & Jerry|Ton]], [[Frajola]], [[Felix the Cat|Gato Félix]], [[L Gato de Botas]] i [[Garfield]]. {{TOC-lemitado|2}} == Taxonomie == L gato doméstico fui chamado ''Felis catus'' por [[Carolus Linnaeus]] na sue obra ''Systema Naturae'', de [[1798]]. [[Johann Christian Daniel bon Schreber]] chamou de ''[[Felis silbestris|Felis silvestris]]'', l [[gato salbaige]] an [[1775]]. Desse modo, ls gatos caseiros son cunsidrados ua de las sub-speces de l gato salbaige. Nun ye ancomun, aliás, l cruzamiento antre gatos domésticos i salbaiges, formando spécimes [[Híbrido (biologie)|híbridos]].<ref name=ECB>{{Citar libro |títalo=Ancyclopedie of Cat Breds |outor=HELGREN, J. Anne |local=EUA |eiditora=Barron's Eiducational Series |léngua=Anglés |anho=1997 |id=ISBN 0-7641-5067-7 |páiginas=224}}</ref> Pulas regras de prioridade de l ''Código Anternacional de Nomenclatura Zológica'', l nome de las speces domésticas deberie ser ''Felis catus''. Inda assi, na prática, la maiorie de ls [[biólogo]]s outelizan ''Felis silvestris'' pa las speces salbaiges i ''Felis catus'' solamente pa las formas domesticadas. Na oupenion m.º 2027, publicada ne l Belume 60 (Parte I) de l ''Bulletin of Zological Nomenclature'' ([[31 de márcio]] de [[2003]]),<ref name=BZOO>{{Citar libro |títalo=Bulletin of Zological Nomenclature |outor= Anternational Trust fur Zological Nomenclature |local=EUA |eiditora= Anternational Trust fur Zological Nomenclature |léngua=Anglés |anho=2003 |id=ISSN 0007-5167}}</ref> la ''Comisson Anternacional de Nomenclatura Zológica'' cunfirmou l'outelizaçon de ''Felis silbestris'' para chamar l gato salbaige i ''Felis silvestris catus'' pa las sub-speces domesticadas. ''Felis catus'' segue sendo bálido pa la forma domesticada, se esta fur cunsidrada ua spece apartada.<ref name="Linaeus1758">{{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |outhorlink=Carl Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae: secundun classes, ourdines, genera, species, cun charateribus, differentiis, synonymis, locis |publisher=Holmiae (Laurentii Salbii) |year=1766 |page=62 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bt6k99004c/f62.chemindefer |belume=1 |eidition = 12th |ourigyear = 1758}}</ref> Johann Christian Polycarp Erxleben denominou l gato doméstico de ''Felis domesticus'' an sues obras ''Anfangsgrunde dar Naturlehre'' i ''Systema regni animalis'', de [[1777]]. Este nome i las sues bariantes ''Felis catus domesticus'' i ''Felis silvestris domesticus'' nun son nomes científicos bálidos segundo las regras de l ''Código Anternacional de Nomenclatura Zológica''. == Stória i domesticaçon == {{Artigo percipal|[[Stória de l gato doméstico]]}} [[Fexeiro:Bauernkatze.jpg|thumb|squierda|200px|Zde tiempos eimemoriales ls gatos auxelian ls houmanos na prebençon de roedores, specialmente an árias agrícolas.]] Ls gatos domésticos atuales son ua adataçon eibolutiba de ls [[gato-brabo|gatos salbaiges]]. Cruzamientos antre defrentes spécimes ls tornórun menores i menos agressibos als [[home|houmanos]].<ref name="scientific-amarican"-eibolucao">{{citar periódico | títalo = L'eiboluçon de ls gatos | purmeiro = Stephen J. | ultimo = L'Brien |data= Agosto de 2007 | belume = 63 | coautores = Warren I. Johnson | jornal = Scientific Amarican Brasil | url = http://www2.uol .com.br/scian/reportaiges/la_eibolucao_de ls_gatos.html | acessadoen = 13 de júnio de 2009 }}</ref> Ls gatos fúrun domesticados purmeiramente ne l [[Ouriente Médio]] nas purmeiras bilas agriculturales de l [[Crecente Fértil]].<ref name="nyt-study">{{citar web |títalo= ''Study Traces Cat's Ancestry to Middle East'' | url = http://www.nytimes .com/2007/06/29/science/29cat.html?an&s=1183348800&en=46920e3fe2f7c649&ei=5087%0A |publicado= ''The New York Eiquipas'' | outor = Nicholas Wade |data= 29 de júnio de 2007 |léngua= [[Léngua anglesa|anglés]] | acessodata=12 de júnio de 2009}}</ref><ref name="science-near-eastern">{{citar periódico | títalo = ''The Near-Eastern Ourigin of Cat Domestication'' | purmeiro = Carlos La. | ultimo = Çcroll | jornal = Science |data= 27 de júlio de 2007 | belume = 317 | páiginas = 519-523| coautores = Marilyn Menotti-Raymond, Alfred L. Ruoca, Karsten Hupe, Warren I. Johnson, Eili Geffen, Eric H. Harley, Miguel Delibes, Domenique Pontier, Andrew C. Kitchener, Nobuyuki Yamaguchi, Stephen J. L’Brien, David W. Macdonald | eiditora = ''Amarican Association fur the Adbancement of Science'' |url = http://home.ncifcrf.gob/cr/lgd/feline%20genomic%20pdfs/MS602_Driscoll_Science.pdf | formato = [[PDF]] | léngua = [[Léngua anglesa|anglés]] | acessadoen = 13 de júnio de 2009}}</ref> Ls senhales mais antigos d'associaçon antre homes i gatos datan de 9 500 anhos atrás i fúrun ancontrados na ilha de [[Xipre]].<ref name="science-near-eastern" /> Quando las populaçones houmanas deixórun de ser [[nómade]]s, la bida de las pessonas passou a depender sustancialmente de la [[agricultura]]. La porduçon i armazenamiento de [[cereales]], mas, acabou por atrair [[roedor]]s. Fui nesse momiento que ls gatos benirun a fazer parte de l cotidiano de l ser houmano.<ref name="Stefoff"/> Por possuíren un fuorte anstinto [[caça]]delor, esses animales spontaneamente passórun a bibir nas cidades i eisercian ua amportante funçon na [[sociadade]]: eliminar ls [[rato]]s i [[camundongo]]s, qu'ambadian ls [[silo]]s de cereales i outros lugares adonde éran armazenados ls alimientos.<ref name="nyt-study" /><ref name="science-near-eastern" /> [[Fexeiro:Egypte louvre 058.jpg|180px|thumb|dreita|Ua statueta dun gato, feita ne l [[Antigo Eigito]], repersentando la diusa [[Bastet]], an sposiçon ne l [[Museu de l Loubre]].]] Registros ancontrados ne l [[Eigito]], cumo [[grabura]]s, [[pintura]]s i [[státua]]s de gatos, andican que la relaçon desse animal culs [[Antigo Eigito|eigípcios]] data de pul menos 5 000 anhos.<ref name="maneijo">{{citar web | títalo = Maneijo de gatos | url = http://www.eiditora.ufla.br/BolExtensao/pdfBE/bol_43.pdf | purmeiro = Heilaíne Haddad Simones | ultimo = Machado | coautores = Daniela de Melo Resende, Ruthnéa Aparecida Lázaro Muzzi, Leonardo Augusto Lopes Muzzi | publicado = [[Ounibersidade Federal de Labras]] | formato = [[PDF]] | acessodata = 13 de júnio de 2009 }}</ref> Eilemientos ancontradas an scabaçones andican que, nessa época, ls gatos éran benerados i cunsidrados animales sagrados.<ref name="salamandro-eigito">{{citar web | títalo = L Gato ne l Eigito | purmeiro = Camille | ultimo = Paglia | url = http://www.salamalandro.redezero.org/l-gato nel-eigito/ | publicado = [http://www.salamalandro.redezero.org/ Salamandro] |data= 29 d'outubre de 2006 | acessodata = 13 de júnio de 2009 }}. Testo retirado de l libro ''Personas Sexuales'', de [[Camille Paglia]]. [[Cumpanha de las Letras]], 1994</ref> [[Bastet]] (Bast ó Fastet), la diusa de la fertelidade i de la felicidade, cunsidrada benfeitora i protetora de l'home, era repersentada na forma dua mulhier cula cabeça dun gato i frequentemente figuraba acumpanhada de bários outros gatos an sou entorno.<ref name="harmonia-gatos">{{citar web | títalo = Gatos | url = http://www.beterinariaharmonia .com.br/andex.php?oution=cun_cuntent&task=category&sectionid=8&id=25&Itemid=112 | publicado = Clínica Beterinária Harmonia | acessodata = 13 de júnio de 2009}}</ref><ref name="FEG">{{Citar libro|títalo=Fotprint Eigyt|outor=Betts,Vanessa i Badawi, Cherine|local=San Paulo|eiditora=Fotprint Trable Guides|léngua=[[Léngua anglesa|anglés]]|anho=2004|id=ISBN 978 1 906098 23 0 |páiginas=64}}</ref> Na berdade, l'amor de ls eigípcios por esse animal era tan antenso qu'habie leis proibindo que ls gatos fússen "sportados".<ref name="PETFRIENDS">{{Citar web |url=http://www.petfriends .com.br/anciclopedie/ra%C3%A7as_gatos/gatos_anciclopediadomestico.htn |títalo=Modelo de l'anciclopédia para gatos |publicado=www.petfriends .com.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> Qualquiera biajante que fusse ancontrado traficando un gato era punido cula [[pena de muorte]]. Quien matasse un gato era punido de la mesma forma i, an causo de [[muorte natural]] de l'animal, sous duonhos deberian ousar trajes de [[luto]].<ref name="LUTO">{{citar web | títalo = L Gato na Stória| url = http://www.antercat .com.br/andex01.htn | publicado = [http://www.antercat .com.br/andex01.htn] | acessodata = 15 de júnio de 2009 }}</ref> Nun tardou para qu'alguns animales fússen clandestinamente trasportados para outros territórios,<ref name="DRAPRISCILLA">{{citar web | títalo = Ourige de ls gatos| url = http://www.drapriscilaalbes .com.br/artigos/Ourige%20dos%20gatos.pdf| publicado = [http://www.drapriscilaalbes .com.br/artigos/Ourige%20dos%20gatos.pdf] | acessodata = 15 de júnio de 2009 }}</ref> fazendo cun que la popularidade de ls gatos oumentasse. Al chegáren a la [[Pérsia]] antiga, tamien passórun a ser benerados i habie la fé de que, quando maltratados, corria-se l risco de star maltratando un [[sprito]] amigo, criado specialmente para fazer cumpanha al home durante sue passaige na [[Planeta Tierra|Tierra]]. Desse modo, al prejudicar un gato, l'home starie atingindo la si própio.<ref name="harmonia-gatos" /> Debido al fato de séren símios caçadores i auxeliáren ne l cuntrole de pragas, por muitos [[seclo]]s ls gatos tubírun ua posiçon prebilegiada na [[Ouropa]] [[Cristandade|crestiana]]. Mas, ne l'ampeço de la [[Eidade Média]], la situaçon mudou: gatos fúrun acusados de stáren associados a malos spritos i, por esso, muitas bezes fúrun queimados juntamente culas pessonas acusadas de [[bruxarie]].<ref name="ondaa-eidade-medie">{{citar web | títalo = Ls Gatos na Eidade Média | ultimo = Follain |purmeiro = Martha | url = http://www.ondaa.org/artigos/artigo22.htn | publicado = [http://www.ondaa.org/artigos.htn ONDAA.ORG - Organizaçon pula Dignidade de Animales Abandonados] | acessodata = 13 de júnio de 2009}} Acessíbel tamien an [http://www.floraisecie .com.br/detalhe_artigo.php?id_artigo=297 Florales i Cia.]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Até hoije, inda eisiste l preconceito de que las bruxas ténen un [[gato negro]] de stimaçon, sendo esse animal associado als mais dibersos tipos de sortilégios; dependendo de la region, mas, puoden ser cunsidrados animales que trazen buona suorte. Ye mui quemun oubir stórias de [[suorte]] i [[azar]] associadas als animales dessa quelor.<ref name="about-blackcats">{{citar web | títalo = Vlack Cats Folklore: Witches - Beliefs About Black Cats | ultimo = Syufy | purmeiro = Franny | url = http://cats.about .com/od/catloreurbanlegends/la/blackcatlore.htn | publicado = [http://cats.about .com/ About .com] |léngua= [[Léngua anglesa|anglés]] | acessodata = 13 de júnio de 2009}}</ref> [[Fexeiro:Blackie and Churchill (cropped).jpg|thumb|200px|squierda|[[Winston Churchill]] afaga l gato qu'era mascote de l nabio melitar HMS Prince of Wales (53), agosto de [[1941]].]] Al fin de la Eidade Média, l'aceitaçon de ls gatos nas residéncias tubo un nuobo ampulso, fenómeno que tamien se stendiu a las [[nabio|ambarcaçones]], adonde ls nabegadores ls mantenien cumo mascotes. Coincidos cumo [[gatos de nabios]], esses animales assumian tamien la funçon de cuntrolar la populaçon de [[roedor]]s a bordo de l'ambarcaçon.<ref name="ondaa-eidade-medie" /> Cul passar de l tiempo, muitos gatos passórun a ser cunsidrados animales de luxo, ganhando ua buona posiçon de l punto de bista social, sendo até outelizados cumo "acessórios" an eibentos sociales pulas damas. Nessa época, l gato ampeçou a passar por melhoramientos genéticos para sposiçones, ampeçando assi la criaçon de raças puras, cun [[pedigre]]. Ua de las purmeiras raças criadas para essa finalidade fui la [[gato persa|persa]], que quedou coincida passado sue antroduçon ne l cuntinente ouropeu, rializada pul biajante [[italia]]ne l [[Pietro Della Balle]].<ref name="catworld-persian">{{citar web | títalo = Persian Cat Bred Profile: Story of the Persian cat | url = http://www.cat-world .com.au/PersianCatBredProfile.htn | publicado = [http://www.cat-world .com.au/ Cat World] |léngua= [[Léngua anglesa|anglés]] | acessodata = 13 de júnio de 2009 }}</ref> La purmeira grande [[sposiçon]] de gatos acunteciu an [[1871]], an [[Londres]]. A partir desse momiento, l'antresse an se spor gatos zambolbidos drento de ciertos padrones propagou-se por to la [[Ouropa]].<ref name="ECB">{{Citar libro|títalo=Ancyclopedie of Cat Breds|outor=Heilgren, J. Anne|local=EUA|eiditora=Barron's Eiducational Series|léngua=[[Léngua anglesa|anglés]]|anho=1997|id=ISBN 0-7641-5067-7 |páiginas=224}}</ref> Atualmente, ls gatos son animales bastante populares, serbindo al home cumo un buono animal de cumpanha, i inda cuntinan sendo outelizados por agricultores i nabegadores de dibersos países cumo un meio barato de se cuntrolar la populaçon de detreminados roedores. Debido al fato de sue [[domesticaçon]] ser relatibamente recente, quando necessairo cumberten-se facilmente a la bida salbaige, passando a bibir an ambientes silbestres, adonde forman pequeinhas colónias i caçan an cunjunto.<ref name="ECB" /> == Caratelísticas == [[Fexeiro:Scheme cat anatomy-t.svg|thumb|squierda|340px|Anatomie dun gato.]] Ls gatos, giralmente, pesan antre 2,5 i 7&nbsp;kg; antretanto, alguns eisemplares, cumo l [[Maine Con]], puoden sceder ls 12&nbsp;kg. Yá fúrun registrados eisemplares cun peso superior a 20&nbsp;kg, debido al scesso d'alimentaçon.<ref>[http://www.seaworld.org/animal-anfo/Animal-Bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/mammalia/carnibora/domestic-cat.htn ''Domestic Cat'' Seaworld]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An catibeiro, ls gatos biben tipicamente de 15 a 20 anhos, mas l'eisemplar mais bielho yá registado bibeu até ls 36 anhos.<ref>[http://ronronar .com/artigos/gato-storia ''L Gato na Stória'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls gatos domésticos ténen la spetatiba de bida oumentada quando nun saen pulas rues, pus esso reduç l risco de ferimientos ocasionados por brigas i acidentes. La [[castraçon]] tamien oumenta seneficatibamente la [[spetatiba de bida]] desses animales, ua beç que reduç l'antresse de l'animal por fugas noturnas i tamien l risco d'ancidéncia de [[cáncaro (tumor)|cáncaro]] de [[colhon]]s i [[obairo]]s.<ref name=CBDSG>{{Citar libro|títalo=Cuide bien de sou Gato|outor=Palika, Liç|local=San Paulo|eiditora=Publifolha|léngua=Pertués|anho=2000|id=ISBN 85-7402-247-0 |páiginas=64}}</ref> Gatos salbaiges que biben an ambientes ourbanos ténen spetatiba de bida reduzida. Gatos salbaiges mantidos an quelónias tenden a bibir mui mais. L Fondo Británico de Açon para Gatos (''British Cat Ation Trust''<ref>[http://www.catationtrust.co.uk/main.htn ''British Cat Ation Trust'' British Cat Ation Trust Website]{{Lhigaçon einatiba|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) relatou l'eisisténcia dua gata salbaige cun cerca de 19 anhos d'eidade.<ref>[http://www.messybeast .com/longebity.htn ''Oldest Cats'' The Messybeast]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls gatos possuen trinta i dous [[músclo]]s na [[oureilha]], l que les permite tener un tipo de [[oudiçon]] direcional, mobendo cada oureilha andependientemente de l'outra. Assi, un gato puode mober l cuorpo nua direçon, anquanto mobe las oureilhas para outro lado.<ref name=CATANATOMY>{{Citar libro|títalo=Cat Anatomy)|outor=Flash Anatomy|local=EUA|eiditora=Bryan Edwards Publishing|léngua=Anglés|anho=1998|id=ISBN 1-878576-18-6 |páiginas=52}}</ref> La maiorie de ls gatos ten pabilhones auditibos ourientados para cima. Defrentemente de ls [[perro|perros]], gatos cun oureilhas dobradiças son stremamente ralos. Ls [[Scottish Fold]]s son ua de las sceçones a essa regra, debida a ua série de [[mutaçon|mutaçones genéticas]]. Quando eirritados ó assustados, ls gatos repuxan ls [[músclo]]s de las oureilhas, l que faç cun qu'eilhas se anclinen para trás. L método de cunserbaçon d'einergie de ls gatos cumprende [[sono|drumir]] arriba de la média de la maiorie de ls animales, subretodo a la medida qu'ambelhecen. La duraçon de l período de sono barie antre 12–16 horas, sendo de 13–14 horas l balor médio. Alguns spécimes, assi i todo, puoden chegar a drumir 20 horas nun período de 24 horas.<ref name="CBDSG"/> [[Fexeiro:Patricinho.jpg|thumb|dreita|200px|L gato doméstico questuma drumir durante la maior parte de l die para cunserbar sue einergie.]] La [[temperatura]] normal de l cuorpo desses animales barie antre 38 i 39&nbsp;°C. L'animal ye cunsidrado [[febre|febril]] quando ten la temperatura superior a 39,5&nbsp;°C, i [[heipotermia|heipotérmico]] quando stá ambaixo de 37,5&nbsp;°C. Cumparatibamente, ls seres houmanos ténen temperatura normal an torno de 37&nbsp;°C. La pulsaçon de l [[coraçon]] desses pequeinhos mamíferos bai de 140 a 220 batidas por minuto i depende mui de l stado de scitaçon de l'animal. An repouso, la média de la [[frequéncia cardíaca]] queda antre 150 i 180 bpn.<ref name="CATANATOMY"/> Un [[ditado popular|adágio]] popular diç que ls gatos caen siempre de pie. Giralmente, l ditado corresponde a la rialidade, mas nun ye ua regra cerrada. Durante la queda, l gato cunsegue, por [[anstinto]], girar l cuorpo i prepará-lo para aterrar an pie, outelizando la [[cauda]] para dar [[eiquilíbrio postural|eiquilíbrio]] i [[flexibelidade]]. Ls gatos siempre se ajeitan de l mesmo modo, zde qu'haba tiempo durante la queda para fazé-lo; deste modo, son capazes de suportar quedas de muitos metros, bisto que, durante la queda, chegan a ua belocidade-lemite na qual suportan l'ampato cul suolo. Alguas subespeces sin cauda son sceçones l'esta regra, yá que l gato cunta cula cauda para cunserbar l [[momiento angular]], neçaira para andireitar l cuorpo antes de l pouso. Assi cumo la maiorie de las speces de mamíferos, ls gatos son capazes de [[Nataçon|nadar]]. Inda assi, solamente l fázen quando stremamente necessairo, cumo an causo de queda [[acidente|acidental]] na [[auga]].<ref>[http://www.saudeanimal .com.br/gato1.htn ''L Gato doméstico'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Assi cumo ls perros, ls gatos son [[digitígrado]]s: andan diretamente subre ls [[dedo]]s; ls [[uosso]]s de las sues [[pata]]s cumponen la parte mais baixa de la porçon besible de las [[pierna]]s. San capazes de passos percisos, colocando cada pata diretamente subre la pegada deixada pula anterior, menimizando l rugido i ls trilhos besibles.<ref name="CATANATOMY"/> === Alimentaçon === [[Fexeiro:Moxy the infant kitten being bottle-fed.jpg|thumb|200px|Gato recén-nacido sendo alimentado la [[leite]].]] Ls gatos, cumo caçadores, alimentan-se de [[anseto]]s, pequeinhas [[abes]] i [[roedor]]s. Ls gatos nó-domesticados, abandonados i sin duonho, ó gatos domesticados que se alimenten libremente, cunsumen antre 8 a 16 refeiçones por die. Anque desso, ls animales adultos puoden adatar-se a solo ua refeiçon por die.<ref>[http://books.gogle .com/books?id=UTArAAAAYAAJ Nutrient Requirements of Cats]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. National Academies Press. Pg 1. ISBN 978-0-309-03682-5</ref> Biologicamente, ls gatos son classeficados cumo animales [[carníboro]]s, tenendo la sue [[fesiologie]] ourientada pa l'eficiéncia ne l processamiento de [[chicha]], cun cunsequente auséncia de porcessos eficientes pa la digeston de [[begetal|begetales]]. Ls gatos nun porduzen la sue própia [[taurina]] (un [[ácido ourgánico]] eissencial). Cumo essa sustáncia stá persente ne l tecido muscular de ls animales, l gato percisa se alimentar de chicha para subrebibir. Assi, ls gatos apersentan [[diente|dentiçon]] i [[apareilho digestibo]] specializado para processamiento de chicha. L [[antestino]] diminuiu de stenson al longo de l'eiboluçon para quedar solo culs segmientos que melhor processan las [[proteína]]s i [[gordura]]s d'ourige animal.<ref>{{cite journal |outhor=Zoran DL |title=The carnibore cunnetion to nutrition in cats |journal=Journal of the Amarican Beterinary Medical Association |belume=221 |issue=11 |pages=1559–67 |year=2002 |doi=10.2460/jabma.2002.221.1559 |url=http://www.catinfo.org/zoranes_article.pdf |format=PDF }}{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'apareilho digestibo lemita seriamente la capacidade de ls gatos de [[digeston|digerir]], [[metabolismo|metabolizar]] i [[absorçon (fesiologie)|absorber]] nutrientes d'ourige begetal, bien cumo ciertos [[ácido graxo|ácidos graxos]]. La taurina ye rala an plantas, mas relatibamente abundante ne ls [[tecidos animales|tecidos de ls animales]], sendo un [[aminoácido]] de grande amportança pa la [[salude]] de ls uolhos de ls gatos, de modo que la deficiéncia dessa sustáncia puode causar ua [[degeneraçon macular]], na qual la [[retina]] sofre çtruiçon lenta i gradual, podendo causar ua [[cegueira]] eirrebersible ne l'animal. [[Fexeiro:Cat and mouse.jpg|thumb|squierda|200px|L'eiboluçon tornou ls gatos eicelentes caçadores.]] Anque de la fesiologie de l gato ser eissencialmente ourientada pa l cunsumo de chicha, ye quemun que ls gatos cumplementen la sue dieta carníbora cula angeston de pequeinhas cantidades de [[yerba]]s, [[fuolha (botánica)|fuolhas]], [[Plantae|plantas domésticas]] ó outros eilemientos d'ourige begetal. Ua teorie sugere qu'este cumportamiento ajuda ls gatos la [[regurgitaçon|regurgitar]] an causo de defícel digeston; outra teorie apunta qu'angerir pequeinhas doses de begetales fornece fibras i minerales dibersos, nun persentes nua dieta sclusibamente carníbora. Neste cuntesto, ye neçaira prudéncia als duonhos de ls gatos porque alguas plantas puoden ser [[beneno]]sas pa ls animales.<ref name=UFLA>[http://www.eiditora.ufla.br/BolExtensao/pdfBE/bol_43.pdf ''Maneijo de Gatos'' UFLA]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Las fuolhas d'alguas speces de [[lírio]]s puoden causar dano ne ls [[rin|rines]], que puode mesmo ser fatal; tamien las plantas de l género ''[[Philodendron]]'' son benenosas pa ls gatos.<ref>{{Citar web| url = http://www.cfainc.org/articles/plants.html | títalo = Plants and Your Cat | publicado = The Cat Fanciers' Association, Anc. | acessodata = 2007-05-15}}</ref> Outro eisemplo ye l de l [[abacateiro]], de l qual alguas partes son [[antoxicaçon|tóxicas]], mas cujo fruito (sceto l carunha) ye un angrediente an bárias marcas de quemido para gatos.<ref>{{Citar web| url = http://www.breders-choice .com/cat_porduts/abodermcat.htn | títalo = AboDern Natural Premiun Cat Fod | acessodata = 13-jan-2009}}</ref> Ls gatos son bastante seletibos an sue alimentaçon, l que puode ser decorriente, pul menos an parte, de la mutaçon que causou a la spece la perda de la capacidade de detetar l sabor doce ne ls alimientos. Anque eisigentes, percisan alimentar-se custantemente, pus, de modo giral, nun tolírun mais de 36 horas d'ayuno sin que ls sous rines sofran algun risco de dano.<ref>{{Citar web |url=http://www.stension.org/pages/Fat_Cats_are_Predisposed_to_Liber_Porblems |títalo=Fat Cats are Predisposed to Liber Porblems - eXtension |publicado=www.stension.org |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> L gato eisibe algua preferéncia pula planta zeignada por [[nepeta]], popularmente coincida cumo ''yerba-de ls-gatos'', ó ''catnip''. Muitos gatos gustan de comer esta planta, que ten eifeitos dibersos ne l sou cumportamiento, anquanto outros solo rasteijan subre esse begetal i brincan cun sues fuolhas i flores.<ref>{{cite journal |outhor=Grognet J |title=Catnip: Its uses and effets, past and persent |journal=Can. Bet. J. |belume=31 |issue=6 |pages=455–456 |year=1990 |month=júnio |pmid=17423611 |url=http://www.pubmedcentral.nih.gob/picrender.fcgi?artid=1480656&blobtype=pdf }}{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls gatos tamien puoden sofrer de çtúrbios alimentares dibersos. Alguns cuntraen ua malina chamada [[pica (trastorno)|pica]],<ref>[http://www.bmth.ucdabis.edu/home/beh/feline_behabior/pica.html ''Pica: The Un-fenicky Feline'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> que cunsiste nun trastorno que ls ampele a mastigar oubjetos alhenos la sue dieta, tales cumo [[tierra|tierra]], [[plástico]], [[papel]], [[lana]], [[carbon]] i outros materiales, l que puode ser peligroso pa la sue própia subrebibéncia, dependendo de la [[toxicidade]] desses materiales.<ref name="UFLA"/> L meio d'alimentaçon mais recomendado pa ls gatos domésticos ye l cunsumo libre, ó seia, debe-se percurar deixar l'alimiento a la buntade pa l'animal al longo de l die. Essa prática ten la bantaige de diminuir l [[pH]] de la [[urina]], eibitando, desse modo, la formaçon de [[cálclo renal|cálclos renales]]. Inda assi, alguns [[medecina beterinária|beterinairos]] questuman recomendar que l duonho cuntrole la cantidade d'alimiento angerida, ouferecendo al gato porçones lemitadas, bisando eibitar que l'animal quede cun [[oubesidade|subrepeso]].<ref>[http://www.guabi .com.br/pet/gatos/dicas.asp?codigo=51 ''Cumo alimentar sou gato'']{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Cumportamiento === [[Fexeiro:White Cat Nursing Four Kittens.jpg|thumb|squierda|200px|Ua gata amamentando sous filhotes.]] L [[caráter|temperamiento]] de ls filhotes barie cunforme la niada i la [[socializaçon]]. Ls gatos de pul cúrtio tenden a ser mais magros i fesicamente mais atibos, anquanto ls gatos de pul cumprido tenden a ser mais pesados i letárgicos. Antretanto, la maiorie de ls gatos partilha un mesmo cumportamiento: son stremamente [[curjidade|curjidosos]]. Nun ye por acauso qu'eisiste un dezido popular que diç "''La curjidade matou l gato''". Quando abandonados an árias remotas, loinge de la sociadade houmana, filhotes de gatos puoden cumberter-se al meio de bida salbaige, passando la caçar pequeinhos animales para subrebibir.<ref name="hsus.org">''Feral Cats: Frequently Asked Questiones'' - Houmane Society of the United States [http://www.hsus.org/pets/issues_affeting_our_pets/feral_cats/feral_cats_frequently_asked_questiones.html#1_What_is_la_feral_cat]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La spetatiba de bida dun gato de rue ye de solo trés anhos. Yá un gato que seia cuidado por houmanos puode superar ls 20 anhos d'eidade.<ref name="Curjidades subre ls gatos">[http://gatos-i-gaticos.portales.ws/curjidades.html ''Curjidades subre ls gatos'']</ref> L gato ne l stado [[salbaige]] ye un animal mui social, chegando a stablecer quelónias mais ó menos hierarquizadas. Ten un [[anstinto]] natural de caça. Mesmo quando domesticados, ls machos tenden a marcar l sou território cun [[urina]]. Ls gatos possuen un cérebro bastante eiboluído, sendo capazes de sentir emoçones. Puoden sofrer dibersos çtúrbios psicológicos, tales cumo [[strisse]] i [[depresson nerbosa|depresson]]. Assi cumo un ser houmano, quando stressados, tenden a tener un cumportamiento [[neurose|neurótico]].<ref name="CBDSG"/> Esses animales questuman [[cópula (biologie)|copular]] solamente quando la [[fémea]] entra ne l [[cio]]. Este puode ocorrer bárias bezes al longo dun [[anho]] i dura aprossimadamente ua [[sumana]]. L macho percura cercar la fémea, que tenta rejistir al mássimo a la cópula. Se l macho ye hábil, el cunseguirá mordé-la na parte posterior de l [[cachaço]], eimobelizando-la. Até cunseguir esso, ye quemun que ls dous solten miados altos, defrentes de l miado usual. La [[penetraçon]] ye dolorosa. La cópula stimula l'ampeço de l porcesso de [[obulaçon]] de las fémeas: eilhas ténen sensores nerbosos que, cula delor, atiban l porcesso. Desse modo, poucos [[óbulo]]s son perdidos.<ref name="CATANATOMY"/> [[Fexeiro:Gatos an cria.JPG|thumb|squierda|200px|La mai amamenta la sue cria.]] Sue [[belheç]] ocorre de forma abruta, nun sendo gradual cumo l'houmana. Dura aprossimadamente un anho i finda cula [[muorte]]. Ye possible que l gato tenga malinas típicas de l'eidade abançada, cumo [[cachon (malina)|cachon]] i perda [[olfato|olfatiba]]. Nesta fase, l'animal giralmente drume durante to l die, mostrando stremo cansaço i fraqueza muscular.<ref name=GERIATRIA>{{Citar libro|títalo=Geriatria i Gerontologie de l Perro i Gato|outor=Hoskines, Johnny D.|local=San Paulo|eiditora=Ruoca |léngua=Pertués|anho=2008|id=ISBN 978-85-7241-734-1|Páiginas=448}}</ref> Las fémeas apersentan un temperamiento bariable: puoden simular eignorar sou duonho, dar atençon a el, ronronar ó fugir sin rezon aparente. L cumportamiento de ls gatos depende de cada andibíduo, de l momiento de l die i até mesmo de las [[clima|cundiçones climáticas]]. Anquanto un felino puode ser mui sociable, l'outro puode ser cumpletamente arisco. Alguns gatos quedan agitados i abersos al cuntato cun houmanos a la nuite. Inda ye possible ouserbar qu'alguns desses animales quedan agitados quando ua tempestade stá por benir, outros adotan ua posiçon defensiba, an que quedan deitados culas patas recolhidas, aguardando l'ampeço de la [[chuba]]. Debido la bariaçones custantes an sou humor, ye possible dezir que, na maiorie de las bezes, l temperamiento dun gato ye amprebesible. An alguas ocasiones, un gato filhote puode apersentar bariaçones d'einergie, quedando alguas bezes mais calmos, outras mais agitados. Gatos adultos manténen-se calmos por mais tiempo que gatos pequeinhos, por séren maiores i mais pesados.<ref name="ECB"/> ==== Higiene ==== Ls gatos son animales mui higiénicos, sendo que passan muitas horas por die cuidando de la limpeza de sous puls. Para esso, outelizan la superfice áspara de sues [[léngua]]s para remober partículas de pó i sujeira. Debido al modo que tratan de la sue higiene, lambendo-se i angerindo mui puls, ls gatos eibentualmente regurgitan esse material na forma de pequeinhas bolas cuntendo suco gástrico i material piloso.<ref name="Higiene">[http://bicharada.net/animales/topicos.php?bid=21 ''Gatos: l'higiene'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Outro aspeto caratelístico de l'higiene desses felinos ye l fato de anterrar la sue [[urina]] i [[merda]], eibitando assi que l'oulor denuncie sue persença a ua possible presa ó predador. Cun esso, quando l gato ye criado an locales sin la persença de tierra sposto, hai la necidade de se manter ua caixa cun [[arena sanitária]] a la sue çposiçon, sendo qu'anstintibamente el eirá outelizá-la pa l çcarte de sous resíduos fesiológicos. Alguns fabricantes çponibelizan arenas perfumadas para eliminar l'oulor fuorte que sues merda poderien deixar nun ambiente cerrado (casas i apartamientos).<ref name="Higiene2">[http://casa.hsw.uol .com.br/domesticacao2.htn ''Cumo ansinar sou animal a fazer las necidades ne l lugar cierto '']{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ciclo biológico === ==== Reproduçon ==== L gato apersenta bários ciclos reprodutibos al longo de l'anho, que puoden durar de 4 a 7 dies. Durante esse período, las gatas mian mais frequentemente i bários gatos puoden lutar por ua mesma fémea ne l [[cio]]; l bencedor ganha l dreito de copular. Inda que la fémea, la percípio, rechace la [[relaçon sexual]], eilha acaba aceitando l macho. Depuis de la cópula, la fémea se limpa i puode quedar mui biolenta até que tremine to l'ato de l'acasalamiento, ua beç que l ciclo se repita. Las gatas puoden tener cada óbulo fecundado por un macho defrente, tenendo assi, na mesma niada, filhotes de pais defrentes.<ref name="UFLA"/> Las gatas alcançan la maturidade sexual antre 4 a 10 meses d'eidade, i ls gatos antre 5 a 7 meses passado l nacimiento. La gestaçon dura de 63 a 65 dies, aprossimadamente i puode gerar dun a uito filhotes.<ref name="UFLA"/> Ls recén-nacidos dében manter-se cula mai por 60 dies, yá qu'anton l gatico yá terá recebido ls nutrientes necessairos. Separá-los antes desse período serie un erro, debido a la possibelidade de qu'eilhes morran por falta d'alimentaçon adequada. Puode-se sterelizar ls gatos, procedimiento normalmente rializado an machos antes qu'eilhes comecen a marcar território; esto debe eibitar qu'eilhes perpetuen esse cumportamiento al longo de sues bidas.<ref name="CATANATOMY"/> ==== Caratelísticas genéticas ==== L gato apersenta 38 [[cromossomo]]s i son coincidas cerca de 200 [[patologie]]s associadas, muitas deilhas quemuns als seres houmanos. L porjeto "Genoma de l Gato", de l ''Laboratory of Genomic Dibersity'', pretende çcubrir sou genoma.<ref>[http://home.ncifcrf.gob/cr/lgd/cumparatibe_genome/catgenome/andex_m.asp ''Cat Genome Porjet '' Laboratory of Genomic Dibersity]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Fexeiro:Cat Eyes.jpg|thumb|dreita|200px|Gata cun [[heiterocromie]], anomalia genética na qual l'andibíduo ten un uolho de cada quelor.]] Eesiste ua fé de que ls gatos brancos d'uolhos azules son xordos, la nun ser que téngan un uolho de cada quelor, caratelística coincida por [[heiterocromie]], cujos portadores son chamados [[Gato d'uolho ímpar|gatos d'uolhos ímpar]]. Esto stá cierto an parte, yá qu'hai ua maior porbabelidade de gatos cun essas caratelísticas físicas séren tamien xordos, mas este fato nun ye detreminante.<ref name="ECB"/> A quelor branca de l gato se debe a l'auséncia de [[melanina]] an sue [[piel]] i [[pul]]s. Hai quatro modos dun gato ser de la coloraçon branca "sólida": ser [[homozigótico]] pa l [[alelo]] ca ([[Albenismo|albino]] d'uolhos azules); ser homozigótico pa l'alelo c (que ye albino d'uolhos burmeilhos); ser homozigótico pa l'alelo S (mancha branca); ó tenr l'alelo w (de l gene branco dominante) ne l sou [[cariótipo]]. L gene de la [[xordeira]] ye própio de ls gatos brancos, chama-se alelo w, i ye l causador de la coloraçon branca i de la xordeira ne ls gatos. Nin todos ls gatos brancos son xordos, solo l son ls qu'apersentan l tal gene. L gene w faç cun que l gato seia branco, inda que sous genes dígan qu'el ye un gato scuro; este gene ten la peculiaridade de "mascarar" l resto de las coloraçones para fazé-los brancos.<ref name="CATANATOMY"/> Para alhá desso, estes gatos solo ten ls uolhos azules ó berdes. Outra caratelística genética ye l fato de, an alguns animales, ls caneiros de la mandíbula anferior séren proeminentes, semelhantemente al ouserbado ne ls [[fóssil|fósseis]] de l [[tigre-dientes-de-sabre]].<ref name="ECB"/> === Pelaige === [[Fexeiro:GataDoméstica.jpg|thumb|squierda|200px|Ua gata de pelaige tricolor.]] An respeito a las quelores, ls gatos puoden tener ua única coloraçon, cumo ls cumpletamente brancos ó negros, que solo ten [[pul]]s cuntrastantes soltos an alguas partes de l cuorpo. Tamien puoden tener dues quelores, cumo l branco i negro (típico ''gato-baca''), branco i laranja, pardo i branco, ó cinza i branco. Puoden tenr un padron de quelores tigrado an laranja, pardo i branco; an tones cinza i alaranjados (gatos romanos), cul pul dua solo quelor an to la sue stenson ó de dous tipos de quelores (las stremidades defrentes de l resto de l cuorpo). Tamien puoden tener un padron de quelor siamés cun quelores mais scuras na face, rabo, patas i oureilhas. Outro tipo de coloraçon ye a tricolor, cumo, por eisemplo, branco, laranja i negro. Las gatas questuman tener ls puls mais lustrosos i brilhantes de l que ls machos, an contra partida eilhas questuman soltar mais puls de l que ls gatos, percipalmente ne ls períodos de l'ampeço de l cio. Ls gatos tricolores ó d'até quatro quelores son normalmente fémeas; quando son machos, son stéreis. An cuntrapartida, ls gatos romanos laranjas son an sue maiorie machos, mas ye possible deparar-se cun fémeas. L tipo de pul bai zde l mui cúrtio (cumo l [[Sphynx]], cujo pul ye quaije ambesible), l crespo (ne l causo de l [[Debon rex]]), l pul cúrtio normal cun ua quelor solamente ó cun puntas d'outras quelor, l pul semi-longo, até l pul mais longo procedentes de las cruzas cul Bosque de la Noruega, persa ó qualquiera outra raça de pul longo.<ref name=Manual>{{Citar libro|títalo=Gato: manual de l propiatairo|outor=Brunner, David;Stall, San |local=San Paulo|eiditora=Giente|léngua=Pertués|anho=2006|id=ISBN 85-7312-484-9|páiginas=208}}</ref> === Sentidos === Muitos [[Zologie|zoólogos]] acraditan que ls gatos son ls mais sensitibos de ls mamíferos.{{Carece de fuontes|data=dezembre de 2012}} Anquanto sou [[olfato]] i [[oudiçon]] puoden nun ser tan aguçados quanto ls de ls perros, la [[bison]] altamente apurada, oudiçon i olfato subre-houmanos, cumbinados cul [[paladar]] i sensores táteis altamente zambolbidos, corroboran cun esta heipótese.<ref name="Manual"/> ==== Bison ==== [[Fexeiro:WhiteCat.jpg|thumb|squierda|200px|Gatos ténen la bison mui nítida.]] Medir i classeficar ls sentidos de ls animales puode ser defícel, percipalmente por que nun eisisten meios splícitos de quemunicaçon antre l'oubjeto de l teste i l'eisaminador. Antretanto, testes andican que la bison aguçada de ls gatos ye largamente superior ne l [[nuite|período noturno]] an cumparaçon als [[houmano]]s, mas menos eficaç durante l [[die]]. Ls uolhos de ls gatos possuen l [[tapetun lucidun]], ua nembrana posicionada drento de l [[globo ocular]] que restimula la retina al refletir la [[luç]] na cabidade.<ref name="gatoberde .com.br">{{Citar web |url=http://www.gatoberde .com.br/gatoberde/02_00.asp?menu_cod=139&menu_cod_pai=133 |títalo=Gato Berde - http://www.gatoberde .com.br |publicado=www.gatoberde .com.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> Anquanto este artifício melhora la bison noturna, parece reduzir l'acuidade bisual na persença de luç abundante. Quando hai muita luminosidade, la [[aluna]] an formato de fenda fecha-se l mássimo possible, para reduzir la cantidade de luç a atingir la [[retina]], l que tamien resguarda la noçon de perfundidade. L ''tapetun'' i outros macanismos dan als gatos un limiar de deteçon de luminosidade siete bezes menor que la de ls houmanos.<ref name="sentidos"> {{Citar web |url=http://www.osgatos.com.br/sentidos.html |títalo=Sentidos de ls gatos |publicado=www.osgatos.com.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> Ls gatos ténen, an média, campo bisual cun abiertura stimada an 200°, contra 180° de ls houmanos, cun subreposiçon binocular mais streita que la de ls houmanos. Cumo an muitos predadores, ls uolhos quedan posicionados na parte fruntal de la cabeça de l'animal, ampliando la noçon de perfundidade an detrimiento de l'anchura de l campo de bison.<ref name=OGEANEIDSG>{{Citar libro|títalo=L Gato: antendendo las necidades i anstintos de sou gato|outor=Hofmann, Heilga|local=San Paulo|eiditora=WMF |léngua=Pertués|anho=1997|id=ISBN 85-336-0667-2|Páiginas=175}}</ref> L campo de bison depende percipalmente de l posicionamiento de ls uolhos, mas tamien puode star relacionada cula custruçon de ls uolhos. Al ambés de la [[fóbea]], que dá als houmanos eicelente bison central, ls gatos ténen ua faixa central marcando l'anterseçon binocular. Aparentemente, ls gatos cunseguen defrenciar [[quelor]]s, especialmente a la cúrtie çtáncia, mas sin sutileza apreciable, an tenermos houmanos. Ls gatos tamien possuen ua terceira nembrana protetora de ls uolhos, la [[nembrana nititante|nembrana de nitaçon]], que ye l'ato d'ancerrar ls uolhos anstintibamente na persença de luç antensa. Essa nembrana fecha an parte quando l'animal stá [[malina|doente]]. Se l gato mostra frequentemente essa terceira [[pálpebra]], ye un andicatibo de malina.<ref name="GERIATRIA"/> ==== Oudiçon ==== [[Fexeiro:Katzenohr seitlich.JPG|thumb|Right|200px|L formato de las oureilhas de ls gatos ajuda-los l'eidantificáren cun percison la fuonte de ls [[sonido|sonidos]].]] Ls seres houmanos i ls gatos ténen lemites similares d'oudiçon an baixa frequéncia, que dében rondar ls 20&nbsp;Hç. Yá na scala d'alta frequéncia, ls gatos ténen ampla bantaige, alcançando ls 60&nbsp;kHç, superando até mesmo ls [[perro|perros]]. Ls gatos puoden oubir até dues [[oitaba]]s arriba de ls houmanos (20&nbsp;kHç) i meia oitaba para alhá de ls perros. Quando detetan un [[sonido]], las oureilhas de l gato eimediatamente buoltan-se pa l [[rugido]]. Ls gatos puoden percisar cun borda d'erro de 7,5&nbsp;cn la localizaçon dua fuonte sonora a un metro de çtáncia.<ref name="gatoberde .com.br"/> Trinta i dous músclos andebiduales na oureilha ls permiten oubir direcionalmente. Ls gatos puoden mober ua oureilha andependientemente de l'outra. Defrentemente de ls houmanos, ls gatos ténen sue oureilha cubierta anterna i sternamente por puls. Quando stá enojado ó atemorizado, l gato anstintibamente abaixa las oureilhas para trás de la cabeça, cobrindo sous canhales auditibos. Juntamente cun esta açon, arrepia sous pélos, coloca las [[garra]]s para fura i eimite un sonido amenaçador cula boca, deixando ls dientes a la mostra.<ref>{{Citation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630130729/http://www.hgtb.com/hgtb/ah_pets_care_health/article/0,1801,HGTB_3152_1380540,00.html |archivedate=2022-06-30 |title=''Understanding Cats'' |url=http://www.hgtb.com/hgtb/ah_pets_care_health/article/0,1801,HGTB_3152_1380540,00.html |accessdate=2018-01-25}}</ref> ==== Tato ==== Ls gatos giralmente apersentan ua dúzia de [[bibrissa]]s, çpostas an quatro fileiras subre ls [[lábio]]s superiores, las bibrissas dessa region an particular son quemumente chamadas coletibamente de [[bigote]], alguns nas bochechas, tufos subre ls [[uolho]]s i ne l queixo. Ls [[Sphynx]] - gatos quaije sin [[pul]]s - puoden tener bigotes normales, cúrtios ó nin sequiera apersentá-los. Ls bigotes auxelian na nabegaçon i [[tato]]. Puoden detetar pequeinhas bariaçones nas corrientes d'aire, possibelitando al gato çcubrir oustruçones sin bé-las, facelitando l çlocamiento na [[penumbra]]. Las fileiras mais eilebadas de ls bigotes moben-se andependientemente de las anferiores para mediçones inda mais percisas.<ref name="sentidos"/> Specula-se que ls gatos puoden preferir guiar-se puls bigotes specializados que dilatar las [[aluna]]s na totalidade, l que reduç l'halbelidade de focar oubjetos próssimos. Esses puls tamien alcançan aprossimadamente la mesma anchura de l cuorpo de l bicho, permitindo-lo julgar se cabe an detreminados spácios.<ref name="sentidos"/> L posicionamiento de ls bigotes ye un buono andicador de l [[humor]] de l felino: apuntados para frente, andican curjidade i tranquelidade; colados al [[Face|rostro]], andican que l gato assumiu ua postura defensiba i agressiba. Recentes studos de retratos anfrabermelhas de gatos caçando demunstran qu'eilhes tamien outelizan sous [[bigote]]s para detreminar se la presa mordida yá stá muorta. Ouserba-se nas fotos que, al aplicar la mordida fatal a la [[predaçon|bítima]] i mais tarde a manter apertada antre las [[mandíbula]]s, sous bigotes "abraçan" ó rodeian cumpletamente l cuorpo de la presa para detetar ua possible mínima bibraçon cumo senhal de que la caça inda puoda star cun bida. Cré-se qu'este fenómeno ye ousado para proteger l própio cuorpo de l [[felino]], porque muitas de sues bítimas, cumo ls [[rato]]s, inda puoden mordé-lo i/ó lesioná-lo, se l predador las lieba a la [[boca]] quando inda stan cun bida.<ref>[http://www.cesaho.com.br/biblioteca_virtual/arquivos/arquivo_298_cesaho.pdf ''Ls sentidos de l gato'']</ref> ==== Paladar ==== [[Fexeiro:Cat tongue macro.jpg|thumb|dreita|200px|Ls gatos ténen olfato i paladar mui aguçados.]] Ua curjidade subre l paladar de ls gatos ye que, d'acuordo cula eidiçon [[Stados Ounidos|norte-amaricana]] de la [[National Geographic]] (de [[8 de dezembre]] de [[2005]]), eilhes nun son capazes de saborear l [[gusto|doce]], por falta de recetores desse tipo. Alguns cientistas acraditan qu'esso se debe a la dieta de ls gatos ancluir quaije que sclusibamente alimientos ricos an [[proteína]]s, ambora seia ancierto se essa ye la causa ó l resultado dessa falta de células adatadas.<ref name="GERIATRIA"/> Antretanto, atrabeç de l'ouserbaçon de gatos domésticos, percebe-se que, ua beç que séian ouferecidos [[guloseimas|doces]], eilhes parécen gustar, ambora nun seia saudable deixá-los comer tales guloseimas, pus puoden causar scessiba fermentaçon drento de l'apareilho digestibo, gerando [[flatuléncia|gases]] i [[cólica]]s çcunfortables ne l'animal.<ref name=DOENCAS>{{Citar libro|títalo=Malinas de l Gato i sou Tratamiento|outor= Muller, Ulrike i Muller, Alfred|local=Pertual|eiditora=Persença |léngua=Pertués|anho=1997|id=ISBN 972-23-2185-4|páiginas=166}}</ref> Inda que nun reconheçan l gusto doce, esses animales apersentan grande sensibelidade als sabores [[ácido]]s, [[salgado (paladar)|salgados]] i [[amargo]]s, l que ls torna animales mui eisigentes quanto al paladar de ls alimientos que les son ouferecidos, podendo recusar la refeiçon fornecida, causo noten algo d'errado an sou sabor.<ref name=Royal>{{Citar web |url=http://publicationes.royalcanin .com/renboie.asp?type=1&cid=107438&id=102377&cun=23&animal=2&lang=6&session=3020805 |títalo=L paladar ne l gato |publicado=publicationes.royalcanin .com |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> ==== Olfato ==== Un gato doméstico ten l'olfato 14 bezes mais potente<ref>[http://cats.about.com/cs/felineanatomy/la/catsnose_scent.htn ''The nose knows'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> i dues bezes mais células recetoras que ls houmanos, antoce, podendo sentir [[odor]]s de ls quales un ser houmano nin sequiera registra. Para alhá desso, ls gatos possuen un uorgon sensorial ne l cielo de la boca chamado [[bomeronasal]] ó uorgon de Jacobson, qu'atua cumo un uorgon olfatorial auxeliar. Quando l gato franze la face, baixando la [[mandíbula]] i spondo parte de la [[léngua (anatomie)|léngua]], stá abrindo la passaige d'aire pa l bomeronasal. Esse olfato apurado faç cun que ls gatos téngan un paladar tamien mui apurado, l que ls torna stremamente eisigentes an relaçon a la comida, de modo que raramente aceiten restos de l'alimentaçon de ls houmanos.<ref name="gatoberde .com.br"/> === Ambelhecimiento === [[Fexeiro:Old Persian Cat MUCA2 2004.jpg|thumb|squierda|200px|Ambora nun apersenten muitos senhales sternos d'ambelhecimiento, ls gatos ténen la salude fragelizada nessa etapa de sues bidas.]] Inda qu'apersenten poucos senhales sternos decorrientes de l'ambelhecimiento, cul abanço de l'eidade, ls gatos apersentan mudanças fesiológicas seneficatibas qu'afetan sou metabolismo, tornando-los mais suscetibles i bulnerables als ataques de dibersas malinas, cumo porblemas na piel, uolhos, oubidos, olfato i paladar.<ref name="UFLA"/><ref name="DOENCAS"/><ref name="Royal"/> Puoden tamien apersentar fragelidade ne ls [[uosso]]s i zambolber [[tumor]]s i [[Cáncaro (tumor)|cánceres]]. Normalmente, ls andibíduos mais idosos apersentan [[letargie]], diminuiçon de l'apetite i emagrecimiento, culminando na ansuficiéncia d'uorgones bitales cumo [[ansuficiéncia renal|rines]], [[ansuficiéncia heipática|fígado]] i [[ansuficiéncia cardíaca|coraçon]], l que puode liebar l'animal al óbito.<ref name="UFLA"/><ref name="Belhinho">{{Citar web |url=http://www.nutrikao .com.br/andex.php?menu=home&id_catadorie=120&id_subcategoria=130 |títalo=Nutrikon - Cuidados cul belhinho |publicado=www.nutrikao .com.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> Ls gatos que biben sob cuidados d'houmanos puoden bibir mais de 20 anhos. Para qu'atinjan tal eidade, recomenda se que, a partir de ls uito anhos d'eidade, esses animales séian submetidos a un tratamiento defrenciado, ambolbendo alimentaçon defrenciada, cunsultas beterinárias i eisames de salude regulares.<ref>[http://bichanosonline .com.br/artigo/2008/02/28/belheç ''Belheç'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cuidados gerales dében ser antensificados nessa fase, subretodo l [[higiene|asseio]] culs dientes, que dében ser limpos i anspecionados semanalmente. Ls uolhos i oubidos tamien dében ser focos de cuidados speciales, pus esses uorgones ban, als poucos, tornando-se menos eficazes. Se l gato stubir cula sue bison prejudicada, debe-se eibitar la mudança de la localizaçon de ls sous pertences, cumo cama, [[liteira (gatos)|caixa d'arena]] i basilhas de [[auga]] i comida, pus l'animal poderá cuntinar outelizando esses itenes, zde que steia acostumado al local adonde normalmente stan anstalados. Quanto a l'alimentaçon, debe-se stimular un oumiento ne l númaro de refeiçones, pus l gato passará a tener menos apetite i, por bias desso, comer an menores porçones.<ref name="UFLA"/> Debido la reduçon na cantidade d'alimientos angeridos i a las mudanças fesiológicas decorrientes de la [[belheç|eidade mais abançada]], l nible d'einergie çponible diminuirá i l'animal nun terá mais tanta çposiçon para brincadeiras. Inda assi, sabe-se que gatos idosos aprecian la cumpanha de ls houmanos, debendo ser tratados cula mesma alegrie, dedicaçon i carinho çpensados an sue [[mocidade (eidade)|fase jubenil]].<ref name="UFLA"/> == Quemunicaçon == {{Artigo percipal|[[Anteligéncia an gatos]]}} Ls gatos cunseguen quemunicar-se de forma bastante eficaç, seia cun houmanos ó cun outros seres de sue spece. Studos de la [[anteligéncia]] an gatos ténen demunstrado que tales animales son dotados dun aparato [[cognitibo]] capaç de les propiciar dibersas açones, que puoden ser cumprendidas cumo senhales d'anteligéncia.<ref>''Gatos son anteligentes?'' Rebista Perros & Cia, m. 331, dezembre de 2006 [http://www.caocidadao .com.br/artigos_gatos.php?id=42]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L [[cérebro]] destes animales apersenta struturas cumplexas que possibelita-les zambolber ua spece de lenguaige, quemunicando-se por meio de miados, ronronares, bufos, gritos i lenguaiges corporales.<ref name="OGEANEIDSG"/><ref name=PENSAM>[http://www.etoxtr .com/t/pets/?p=2908 ''Ls gatos pensan?'']{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'abançada strutura de l cérebro faç cun qu'esses felinos séian frequentemente outelizados cumo [[Teste cun animales|animales spurmentales]], tenendo an bista qu'esse uorgon apersenta strutura mui similar àquela ouserbada ne l [[cérebro houmano]]. Pesquisas andican que, tanto ne l'home quanto ne l gato, l mesmo setor cerebral ye l respunsable pula eisisténcia de defrentes emoçones.<ref name="PENSAM"/><ref>[http://mios_i_miaus.web.simplesnet .pt/curjidades.htn ''Curjidades subre gatos'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Miado === {{Artigo percipal|[[Miado]]}} L {{Audio|Felis_silbestris_catus.ogg|miado}} ye l sonido típico que carateriza l gato. Ye trascrito [[onomatopeia|onomatopeicamente]] cumo "miau" an [[léngua pertuesa|pertués]] (an dibersas outras lénguas apersenta grafie semelhante, cumo "meow", "miaow", "maw", etc.) Defrentemente de l [[ronronar]], l miado ten un sonido mais agudo i audible a ua grande çtáncia. La [[pronúncia]] desta chamada barie seneficatibamente, dependendo de sou propósito. Usualmente, l gato bocaliza andicando [[sofrimiento]], solicitando atençon houmana (por eisemplo, para ser alimentado), ó cumo ua [[saudaçon]]. Alguns [[bocalizaçon|bocalizan]] scessibamente, anquanto qu'outros raramente mian. Dependendo de la raça, son capazes d'eimitir cerca de 100 tipos de bocalizaçones defrentes,<ref>[http://fameliapet.uol .com.br/gatos/curjidades/curjidades_ostiposdemiado.htn Ls tipos de miados]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ancluindo sonidos que se assemelhan a la lenguaige houmana. Ls machos possuen bocalizaçon mais fuorte i grabe que las fémeas i la spece doméstica questuma miar mui mais de l que la [[animal salbaige|salbaige]], yá que ye la percipal forma qu'eilhes ténen de chamar l'atençon de sous duonhos.<ref>[http://arcadenoe.sapo .pt/artigo/gatos_ruidosos_/285 ''Gatos ruidosos: cuntrolar l miar scessibo'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ronrono === {{Artigo percipal|[[Ronron]]}} L gato giralmente ronrona quando se ancontra nun stado de calma, prazer ó sastifaçon. Antretanto, puode ronronar quando stá se sentindo [[angústia|angustiado]], [[afliçon|aflito]] ó cun [[delor]]. Ronrona na persença d'outros gatos ó, se inda filhotes, na persença de la mai - por eisemplo. Eesisten muitas teories que splican l'ourige deste sonido, ancluindo bibraçon de las falsas [[cuordas bocales]] quando anspiran ó spiran, l sonido de l [[sangre]] circulando pula [[artéria aorta]], ressonáncia direta ne ls [[pulmones]], antre outras. Atualmente, acradita-se que l ronronar ye l resultado d'ampulsos rítmicos porduzidos por sue [[laringe]]. Quando un gato eimite l caratelístico sonido de sastifaçon, ye possible sentir sue gorja bibrar. Drento de la gorja, juntamente culas cuordas bocales, l gato ten un par de struturas chamadas pregas bestibulares. Alguns pesquisadores acraditan qu'essas pregas bibran quando l gato ronrona.<ref name="OGEANEIDSG"/> Inda assi, hai quien diga que las pregas bestibulares nada ténen a ber cula bibraçon de la laringe, relacionada a esse ronronar.<ref name="Ronronar">[http://www.osgatos .com.br/ronronar.htn Ronronar]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L'ourige anton starie nun oumiento momentáneo na turbuléncia de l sangre ne l sistema circulatório de l gato. Esta turbuléncia serie mais antensa quando l sangre ye zbiado para ua bena scepcionalmente ancha, situada ne l peito de l'animal. Quando ls músclos al redror desta bena se cuntraen, las bibraçones probocadas pula turbuléncia son amplificadas pul [[diafragma (músclo)|diafragma]], antes de subiren pula [[traqueia]] i ressoáren na cabidade sinusoidal. Essa bibraçon faç cun que l gato libere [[andorfina]], causando ua sensaçon anstantánea de bien-star. Ye eibidente que l ronronar eisige pouca einergie por parte de l'animal, ua beç que ls felinos puoden porduzir tal sonido por bários minutos cunsecutibos.<ref name="Ronronar"/> === Outros sonidos === La maiorie de ls gatos bufa ó grunhe quando stá an peligro. Alguns puoden gorjear, quando ouserban ua presa ó spressando antresse a un oubjeto próssimo. Quando esse sonido ye dirigido a ua presa fura d'alcance, nun se sabe se ye cula antençon d'apersentar un bruído amenaçador, ua spresson de frustraçon ó para eimitar l canto dua abe (ó dua presa de l'abe, cumo la [[checharra]]). Recentemente, studiosos de l cumportamiento animal cren qu'este sonido ye un "cumportamiento d'ansaio", ne l qual l gato antecipa ó pratica cumo matar sue presa, yá que l bruído usualmente acumpanha un mobimiento de la [[mandíbula]] similar al qu'outelizan para matar la presa.<ref name=GYOF>{{Citar libro|títalo=Gatos y Otros Felinos|outor=Edney, Andrew|local=Spanha|eiditora=Eibergren|léngua=Espanhol|anho=1999|id=ISBN 978-3-8228-6801-0|Páiginas=400}}</ref> == Zonoses == [[Fexeiro:Hunting cat.jpg|thumb|dreita|200px|Gatos que caçan ratos i páixaros puoden cuntaminar-se cul [[protozoairo]] causador de la [[toxoplasmose]].]] Cumo ls demales mamíferos, ls gatos son passibles de cuntaminaçon por malinas causadas por [[bírus]], [[fungo]]s i [[batéria]]s. Estas malinas giralmente se manifestan por meio de [[sintoma]]s cumo falta d'apetite, [[apatie]] i outras altaraçones cumportamentales. Poucas dessas malinas puoden cuntaminar ls seres houmanos. Inda assi, un grande númaro de pessonas son alérgicas a ua [[proteína]] porduzida puls felinos, apersentando sintomas ne l sistema respiratório quando entran an cuntato cun fragmientos de puls desses animales.<ref name="DOENCAS"/> === Alergies === Alguns felinos puoden zambolber seberas reaçones alérgicas quando submetidos la detreminadas [[medicamiento|medicaçones]], cumo, por eisemplo, la [[ibermetina]], que ye tradecionalmente aplicada ne l cuntrole de pequeinhos [[parasita]]s, cumo [[sancha]]s, [[pulga]]s i [[piolho]]s. An detreminadas situaçones, essa sustáncia puode ocasionar l'anchaço de l cérebro de l felino, probocando fuortes [[delor]]s, perda de cuntrole muscular, [[cegueira]] temporária, perda d'apetite, retençon d'urina i [[febre]], chegando a liebar l'animal al [[coma|stado de coma]]. La forma de se cumbater alergies desse tipo ye por meio de l'aplicaçon de [[antídoto]]s contra açon de l medicamiento antes menistrado.<ref>''Cunheça alguns de ls benenos i peligros que puoden star al alcance de ls felinos''[http://www.bitrine25demarco .com.br/coluna_detalhe.php?codeps=MTd8NTB8]{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Muitos houmanos son alérgicos a la [[glicoproteína]] ''[[Fel d 1]]'', persente na [[cuçpinha]] de ls gatos i trasmitida an cuntato cula piel ó cul pul de l'animal. La glucoproteína ''Fel d1'' puode gerar [[spirro]]s, eirritaçon de las bias respiratórias i, an causos mais agudos, [[asma]], [[renite]] i outras reaçones alérgicas. Ne l die [[24 de setembre]] de [[2006]], l'ampresa biotecnológica Allerca anunciou l'ampeço de la criaçon de ls purmeiros gatos heipoalergénicos. Para alhá desso, eisisten alguas raças de gatos que porduzen pequeinhas cantidades de la proteína respunsable pula reaçon alérgica, nun causando, deste modo, porblemas a las pessonas sensibles.<ref>{{Citar web |url=http://www.cienciat.net/t/andex.php?oution=cun_cuntent&task=biew&id=18232&Itemid=336 |títalo=CienciaPT - La Eiducaçon, Ciéncia, Tecnologie i Inobaçon an Pertués - Gatos "heipoalergénicos" çponibles an 2007 ne ls EUA |publicado=www.cienciat.net |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> === Toxoplasmose === {{Artigo percipal|[[Toxoplasmose]]}} A toxoplasmose ye ua [[zonose]] de çtribuiçon mundial. Trata-se dua malina anfeciosa causada pul protozoairo ''[[Toxoplasma gondii]]''. Ocorre an animales de stimaçon i de porduçon, ancluindo [[suíno]]s, [[caprino]]s, [[abes]], animales silbestres, [[perro|perros]], gatos i la maiorie de ls bertebrados terrestres homeotérmicos ([[Bobinos|bobino]]s, suínos, [[cabra]]s, etc). Usualmente, ls gatos son respunsabelizados pula trasmisson direta de a toxoplasmose als houmanos,<ref>''Toxoplasmose: será que ls gatos son mesmo ls bilones?''[http://www.bidadecao .com.br/cao/andex2.asp?menu=toxo.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Toxoplasmose: Será que ls gatos son mesmo ls bilones?</ref> mas pesquisas atuales andican que na maiorie de las bezes essa acusaçon ye ancorreta, tenendo an bista que l ''Toxoplasma gondii'', causador de la malina, necessita dun período d'ancubaçon passado ser spelido pul ourganismo de l'animal, por meio de las [[merda]]. Deste modo, para qu'haba cuntaminaçon, ye necessairo qu'haba cuntato culas merda secas de l'animal. Antoce, bastarie manter l gato nun ambiente higienizado, cun limpeza diária de sue [[liteira (gatos)|caixa d'arena]], para nun haber preocupaçon an adquirir essa zonose.<ref>[http://animaisbahia.blogspot .com/2008/02/berdades-i-mintiras -subre-toxoplasmose.html ''Berdades i mintiras subre a toxoplasmose'']{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[toxoplasmose]] puode ser peligrosa specialmente pa a mulhier [[grabideç|prenha]], sendo ua possible causadora de mala-formaçones [[feto|fetales]] i xordeira cungénita. Ls felinos zampenhan un papel chabe ne l ciclo desta anfermidade, sendo hospedeiro de l parasita. L gato puode adquirir la malina al se alimentar d'algun [[páixaro]] ó [[rato]] anfetado. Lougo, ls gatos ambolbidos na trasmisson son solamente aqueilhes que ténen possibelidade de caçar ratos (gatos silbestres ó de fazendas). Cumo ls gatos doméstico son, normalmente, alimentados solo cun raçon, esse risco ye stremamente reduzido, bastando certificar-se de que l gato de stimaçon nun tenga por hábito caçar animales. Çtaca-se inda que ye amprobable qu'un gato doméstico angira ls animales que caça, tenendo an bista que la maiorie trata la carcaça de sues bítimas cumo "troféus", nun se alimentando deilhas. Quando cuntaminado, l felino screta ls ocistos ("uobos" de l protozoairo) nas sues merda, i l'houmano puode ser anfetado bie oural al nun labar las manos corretamente depuis de limpar la caixa d'arena de l'animal, ó nun labar ls begetales que fúrun plantados an locales que cunténen merda de gatos, por eisemplo. Mas la cuntaminaçon solo ye possible se esse cuntato ocorrer passado l período d'ancubaçon desses uobos. Assi, buonas cundiçones d'higiene tornan amprobable algun tipo d'anfeçon.<ref>[http://www.abcdasaude .com.br/artigo.php?417 ''L que ye la Toxoplasmose'']{{Lhigaçon einatiba|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Segundo la [[Organizaçon Mundial de la Salude]] (OMS), l percipal cuntágio de a toxoplasmose nun ye l cuntato cun gatos domésticos, mas si l'angeston de protozoairos persentes na [[chicha]] burmeilha cruda ó mal cozida, bien cumo an begetales mal labados i cuntaminados cun dejetos d'animales.<ref name="Toxoplasmose">{{cite book |last=(WHO/OMS) |first=World Heialth Organization |outhorlink=WHO |title=Report of the WHO working group meting on toxoplasmosis bacine debelopment and technology |publisher=WHO (OMS) |year=1992 |page=11 |url=http://whqlibdoc.who.ant/hq/1993/WHO_CDS_BPH_93.114.pdf |belume=1 |ourigyear=1992 }}{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Leucemia felina === {{Artigo percipal|[[Leucemia felina]]}} [[Fexeiro:Stret cats (1).jpg|thumb|dreita|200px|Gatos que biben nas rues son mais suscetibles la malinas cumo la Leucemia i la Panleucopenia felina.]] La leucemia felina, probocada por un [[bírus]], ye ua de las malinas mais cumplexas qu'afeta ls gatos. Defrentemente de la berson houmana de la malina, ye cuntagiosa, podendo ser trasmitida de gato para gato por meio de la [[cuçpinha]] ó pul cuntato cun [[sangre]] cuntaminado. Inda assi, nun ye trasmitida als seres houmanos, tenendo an bista que l'agente causador solamente subrebibe ne l'ourganismo de ls felinos.<ref name="DOENCAS"/> La [[bacinaçon]] contra la leucemia cunfire proteçon als gatos an 95% de ls causos. La [[castraçon]] reduç la possibelidade de cuntaminaçon, yá que l'animal tende a permanecer mais an casa i nun tener cuntato cun outros gatos. La leucemia felina ye ua malina çconhecida por muitos beterinairos, que, al nun saber cumo tratá-la, recomendan l sacrifício de l'animal. Einicialmente, esta malina se manifesta pula perda parcial de la defesa eimunológica de l gato portador. Mas, trata-se dua [[malina degeneratiba]], cuja grabidade bai abançando al mesmo tiempo que reduç la spetatiba de bida an alguns anhos. Tratamientos puoden abrandar ls porblemas, subretodo se l gato bibir an buonas cundiçones, ua beç que, debido a la baixa eimunidade, qualquiera malina de menor grabidade puode ser altamente peligrosa pa l'animal. Durante l stado crítico, l gato necessita de cuidados i buona alimentaçon, acumpanhado por beterinairos, i de l'uso de l [[anterferon]]. La leucemia felina "treminal" ocorre quando la malina atinge la [[medula óssea]], anulando totalmente la porduçon de glóbulos brancos pa la sue defesa; quando esta ocorre, l'animal ampeça a tener la sue salude deteriorada debrebe i passa a sofrer fuortes delores, de modo que l sacrifício ye la única soluçon.<ref>[http://www.dr-addie .com/Pertuese/treatmentport.html ''Tratamiento de la PIF'']{{Lhigaçon einatiba|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Panleucopenia felina === {{Artigo percipal|[[Panleucopenia felina]]}} [[Fexeiro:Hannibal Poenaru - Nasty cat ! (by-sa).jpg|thumb|200px|dreita|Brigas antre gatos puoden fazer cun qu'eilhes téngan cuntato cun sangre i cuçpinha d'animales cuntaminados.]] La panleucopenia felina ye ua malina biral qu'acomete gatos domésticos i outros nembros de las famílias [[Felidae]], [[Mustelidae]], [[Bibirridae]] i [[Procyonidae]]. L'agente causador ye un [[bírus]] classeficado cumo ''[[parbobírus]] felino''. Essa malina nun ye trasmissible al [[home]] i nin a outros [[animal de stimaçon|animales de stimaçon]].<ref>{{Citar web |url=http://www.policlenicabeterinarie .com.br/art_saude.asp?xcod=24 |títalo=Policlínica Beterinária de Cotie |publicado=www.policlenicabeterinarie .com.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> Trata-se dua anfermidade altamente cuntagiosa als felinos, caratelizada pul aparecimiento súbito de [[febre]], [[anorexia (sintoma)|falta d'apetite]], [[Depresson nerbosa|depresson]], [[bómito]]s i [[diarreia]], [[zeidrataçon]] i [[leucopenia]].<ref name="DOENCAS"/> L bírus de la panleucopenia felina ye un parbobírus pequeinho pertencente a la família [[Parbobiridae]]. Essa malina ye cunsidrada un de ls çtúrbios gastrointestinales mais mortales pa ls gatos, apersentando taxa de mortalidade d'aprossimadamente 80% de ls andibíduos cuntaminados.<ref>[http://bichanosonline .com.br/percipales-temas/panleucopenia-felina ''panleucopenia-felina'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls gatos que biben soltos stan mais spostos a la cuntaminaçon pul bírus de la malina. La bacinaçon ye bastante eficaç, sendo l'ancidéncia de panleucopenia mui baixa nas populaçones de gatos que recíben las doses de la bacina ne ls purmeiros meses d'eidade.<ref>[http://www.stilors .com.br/pet/detail.php?pet=33&cat=5 ''Tabela de Bacinaçon de ls Gatos'']{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Assi i to, fúrun relatadas ocorrencias de la panleucopenia trasmitida pul [[colostro]] i pul [[leite]].<ref>[http://www.emea.ouropa.you/betdocs/PDFs/EPAR/PurebaxRCPFeLB/013505t1.pdf ''RELATÓRIO PÚBLICO EUROPEU DE ABALIAÇÃO: (EPAR)PUREBAX RCP FELB'']{{Lhigaçon einatiba|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls ancubadores de l bírus son ls própios gatos, sendo que la trasmisson ye feita mediante cuntato direto culs gatos cuntaminados i/ó doentes, atrabeç d'alimientos ó auga cuntaminada, pul cuntato cun [[merda]] ó [[urina]] (qu'ocorre quando un animal sadio usa ua [[Liteira (gatos)|caixa d'arena]] cuntaminada por un gato doente), cuntato cun bómito, cuçpinha, ó [[etoparasita]]s cumo [[pulga]]s i [[sancha]]s.<ref name="Panleucopenia Felina" /> Ls andibíduos doentes passan por un tratamiento d'eilebada cumplexidade. Ls animales que cunseguen subrebibir mais dua sumana, eibitando-se a to l custo la [[zeidrataçon]], ténen possibelidade plena de se salbar. Assi i to, esto ocorre solo an 20% de ls causos, andicando que la prebençon por meio de l'aplicaçon de [[bacina]]s inda ye a melhor forma de se eibitar l'ocorréncia de l porblema.<ref name="Panleucopenia Felina">[http://www.grepet.bet.br/panleucopenia.php ''Panleucopenia Felina'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Peritonite anfeciosa felina === {{Artigo percipal|[[Peritonite Anfeciosa Felina]]}} [[Fexeiro:Catfiller.JPG|thumb|squierda|200px|L cumpartilhamiento dua mesma caixa d'arena antre defrentes gatos puode oumentar l risco de trasmisson d'alguas malinas, cumo la PIF.]] La peritonite anfeciosa felina, mais coincida pul acrónimo PIF, ye ua [[síndrome]] biral cuntagiosa antre ls felinos, que cuntamina l'antestino, l fígado, ls rines, l cérebro i i to l sistema nerboso de ls animales, liebando a la formaçon [[abcesso]]s ne ls uorgones afetados.<ref>[http://www.bet.cornell.edu/fhc/brochures/fip.html ''Feline Anfetious Peritonitis'']{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La peritonite anfeciosa felina ye trasmitida por meio de cuntato culas merda cuntaminadas, l qu'ocorre, subretodo, quando dibersos gatos debeden ua mesma [[Liteira (gatos)|liteira]]. Puode tamien ser trasmitida als filhotes de gatas doentes, por meio de l [[leite]]. Assi i to, trata-se dun bírus qu'ataca sclusibamente ls felinos, nun ouferecendo assi risco de cuntágio als seres houmanos.<ref>[http://arcadenoe.sapo .pt/article.php?id=436 ''Gatos i la PIB: mutaçon rala, mas fatal'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dentre ls percipales sintomas, stan la perda d'apetite, emagrecimiento rápido de l'animal, anemia, diarreia, febre custante, [[abdómen]] çtendido, i [[Linfadenopatie|anchaço ne ls gánglios linfáticos]]. Nun hai cura pa la PIF, sendo que, passado la cuntaminaçon, l gato bibe por, ne l mássimo, dous anhos.<ref>[http://ronronar .com/artigos/percipales-doencas-gatos ''Percipales malinas de ls gatos'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inda nun hai bacina eficaç contra essa malina. Normalmente, quando ls sintomas se agrában, ye praticada la [[eutanásia]], bisando menimizar l sofrimiento, tenendo an bista que las manifestaçones de ls sintomas dessa malina, an sue fase treminal, causan delores antensas ne l'animal. === Síndrome urológica felina === [[Fexeiro:BladderStone.jpg|thumb|dreita|200px|[[Radiografie]] eibidenciando l'eisisténcia dun [[litíase|cálclo]] na bexiga dun gato. La mancha mais clara, na punta de la seta, andica la persença de [[Malinas causadas por calcificaçon an tecido dóndio|calcificaçon]] ne l'anterior de l'uorgon an queston.]] {{Artigo percipal|[[Síndrome Urológica Felina]]}} La síndrome urológica felina cunsiste nun cunjunto de porblemas que surge ne ls felinos cul abanço de l'eidade. L'animal afetado apersenta porblemas anflamatórios ne l sistema urinairo, dentre ls quales çtacan-se la [[cistite]], [[uremia]] i formaçon de [[cálclo renal|cálclos renales]] i na [[bexiga]].<ref>[http://www.saudeanimal .com.br/artigo2.htn ''Salude animal: Síndrome Urológica Felina'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L percipal sintoma cunsiste na deficuldade i delor al meijar; alguas bezes nota-se la persença de sangre na urina. Las causas dessa malina stan ligadas a l'alimentaçon de l'animal, para alhá de fatores genéticos qu'amplican ua predisposiçon a la sue ocorréncia. L tratamiento cunsiste na aplicaçon de medicamientos contra las delores i l'anfeçon, para alhá dun rigoroso cuntrole na dieta de l'animal. Debe ser ouferecida auga limpa an abundáncia i raçones que nun téngan acidificantes an sue formulaçon, ó apersenten eilebados índices de [[magnésio]].<ref>[http://www.marbistabet .com/html/body_feline_lower_urinary_trat_ç.html ''Feline Lower Urinary Trat Çease'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cun ua alimentaçon adequada, hai ua cunsidrable diminuiçon de la porbabelidade de formaçon de cálclos ne l sistema urinairo. Eesisten ne l mercado dibersas raçones balanceadas para defrentes tipos de gatos, bariando d'acuordo cun dibersos eilemientos, cumo la raça de l'animal, sue eidade, sexo, se ye castrado ó nó. Ye até mesmo possible ancontrar [[raçon animal|raçones]] specíficas para gatos portadores de la síndrome urológica felina, capazes de reduzir l pH urinairo i melhorar l funcionamiento de ls rines, auxeliando na dissoluçon de ls cálclos eisistentes i prebenindo la formaçon de nuobas calcificaçones.<ref>[http://www.çtaquesp .com/andex.php/Animales/Saude-Animal/doenca-renal-an-gatos.html ''Malina renal an gatos'']{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Raças == {{Artigo percipal|[[Lista de raças de gatos domésticos]]}} [[Fexeiro:Chumbinho 5.JPG|thumb|200px|Gato de la raça [[Gato abissínio|abissínio]], uas de las 26 mais quemuns de l mundo. Ye fuorte i atibo.]] Ls gatos apersentan ua grande bariadade de quelores i padrones. Las [[raça]]s puoden ser debedidas an trés catadories: pul longo, pul cúrtio i pul ralo. La pelaige puode inda ser debedida an lisa ó ondulada, eisistindo bariaçones antermediárias. A quelor de ls uolhos tamien puoden star relacionadas la ciertas raças. Ls gatos persas, por eisemplo, questuman apersentar [[íris]] cula mesma coloraçon de ls puls. La maior parte de las raças fúrun zambolbidas recentemente, de modo a ressaltar detreminadas caratelísticas zeiadas i inibir outras andeseijadas. Por eisemplo, anquanto un gato bengal ten piernas alongadas, un Munchkin jamales debe apersentar tal caratelística. Ó inda, anquanto que caudas longas i suberantes son amprescindibles pa la beleza de ls persas i himalaios, nun fázen parte de l padron eisistente pa la raça Bobtail. Defrentes raças tenden a apersentar graus çtintos de suscetibelidade la ciertas malinas. Ls gatos de l padron [[Keltic Shorthair]] normalmente son mais resistentes la porblemas de salude, ua beç que tales animales deriban de [[bira-lata|gatos de rue]]. Nesse causo, la [[seleçon natural]] faç cun que solo ls animales mais adatados subrebiban i cunsigan passar sous genes adelantre.<ref>[http://www.guiaderacas .com.br/gatos.shtml ''Raças de gatos'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Stima-se que, atualmente, eisistan mais de 250 defrentes raças de gatos domésticos.<ref>{{Citation |title=''Raças de gatos domésticos'' |url=http://www.biociencia.org/andex.php?oution=cun_cuntent&task=category&sectionid=12&id=39&Itemid=85 |accessdate=2013-09-18 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312185215/http://biociencia.org/andex.php?id=39&itemid=85&oution=cun_cuntent&sectionid=12&task=category }}</ref> Alguas deilhas surgiran naturalmente, a partir de cruzamientos antre gatos [[SRD|sin raça defenida]] que portában defrentes caratelísticas. Outras fúrun zambolbidas por meio de cruzamientos planeijados por criadores, bisando un [[melhoramiento genético|aprimoramiento genético]], cula antençon de ressaltar detreminadas feiçones de ls animales. Segundo associaçones de criadores de felinos, cumo la [[Associaçon Anternacional de Gatos]] (TICA), las raças de gatos mais quemuns eisistentes na atualidade son las seguintes:<ref name=ECB>{{Citar libro|títalo=Ancyclopedie of Cat Breds|outor=Heilgren, J. Anne|local=EUA|eiditora=Habitat|léngua=Anglés|anho=1997|id=ISBN 0-7641-5067-7 |páiginas=224}}</ref><ref>[http://www .ptica.org/ ''The Anternational Cat Association'']</ref><ref>[http://tica.org/public/breds.php ''TICA - Reconigzed Cat Breds'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Raças mais quemuns === ; Abissínio {{Artigo percipal|[[Gato abissínio]]}} Ls gatos abissínios possuen ourige [[Índia|andiana]]. Caraterizan-se pul cumportamiento retraído i çcreto, cun miados baixos. L cuorpo ye sguio i musculoso, l que les cunfire agelidade. Cun esso, tornan-se felinos atibos, que percisan de muita atebidade física. Questuman anteragir cun outros gatos, mesmo que pertençan la raças defrentes.<ref name=RDG>{{Citar libro|títalo=Raças de Gatos|outor=Spangenberg, Rolf|local=Barcarena, Pertual|eiditora=Eiditorial Persença|léngua=Pertués|anho=2005|id=ISBN 972-23-1540-4|páiginas=125}}</ref> [[Fexeiro:0612 chartreux bitscha orsbleus.jpg|thumb|200px|[[Chartreux]] d'uolhos amarielhos. Fuortes, silenciosos i ágeis, son buonos caçadores de pequeinhas presas, cumo ls ratos.]] ; Angorá {{Artigo percipal|[[Gato angorá]]}} Ls gatos de la raça Angorá surgiran na region de [[Ankara]], na [[Turquie]] Central, i son coincidos na Ouropa zde l'ampeço de l seclo XVII. Ls repersentantes desta raça son animales dóceis i [[amisade|amistosos]]. Curjidosos, gustan de scalar até puntos eilebados, d'adonde puodan ouserbar la mobimentaçon.<ref name="RDG"/> ; Bengal {{Artigo percipal|[[Gato de Bengala|Gato Bengal]]}} L Bengal ye ua raça recente, deribada de cruzamientos anduzidos antre gatos domésticos i l [[leopardo-asiático]] (''Prionailurus bengalensis''). Tal cruzamiento solo fui possible debido al fato de l leopardo-asiático tenr l mesmo númaro de [[cromossomo]]s de l gato doméstico, l que tornou possible la rializaçon de cruzamientos qu'ouriginassen çcendentes férteis. Esses animales apersentan tamanho médio la grande, cun peso antre 5,5 a 9&nbsp;kg. Possuen pul cúrtio, strutura [[uosso|óssea]] bastante fuorte i ua cabeça relatibamente grande, cun cuntornos arredondados i ligeiramente cumprida, lembrando l formato de ls felinos salbaiges.<ref name="RDG"/> ; Bobtail japonés {{Artigo percipal|[[Bobtail japonés|Gato Bobtail Japonés]]}} L Bobtail surgiu ne l [[Japon]] ne l [[seclo VII]], paíç ne l qual ye bastante popular i adonde acradita-se que l'eisisténcia un spécime tricolor desse animal traç suorte, felicidade i prosperidade. La percipal caratelística de l Bobtail ye la pequeinha cauda, que mede antre uito i dieç centímetros quando sticada. L gato siempre la mantén curbada, l que la deixa cula aparéncia dun rabo de [[coneilho]]. Ye ua raça de porte eilegante, cun ua buona musculatura, mas sbelta. Sues piernas son sguias, sendo las posteriores ligeiramente maiores que las anteriores.<ref name="RDG"/> ; Bombay {{Artigo percipal|[[Bombain (gato)|Gato Bombay]]}} [[Fexeiro:Lapern LH red tabby.jpg|thumb|dreita|200px|L gato [[LaPern]] apersenta puls longos i cacheados, que remeten a un [[saca-rolhas]].]] L Bombay ye un gato ouriginairo de ls [[Stados Ounidos]]. Surgiu na [[década de 1960]], por meio de cruzamientos antre defrentes gatos negros de pul cúrtio amaricano. Esses gatos apersentan la pelaige cumpletamente negra i cúrtie, cun testura abeludada, sin la persença de puntos brancos. Sou tamanho ye médio, sendo l macho maior que fémea. Ls gatos dessa raça mian pouco, mas, an cuntrapartida, questuman ronronar antensamente. Ye sociable i necessita siempre de cumpanha, nun adatando-se bien a la bida solitária.<ref name="RDG"/> ; Chartreux {{Artigo percipal|[[Chartreux|Gato Chartreux]]}} Ls gatos Chartreux apersentan coloraçon cinza-azulada, cun puls cúrtios, densos i grossos. Ls gatos desta raça son mui silenciosos, de modo que raramente mian. San mui atibos i necessitan de bastante spácio físico para corríren eisercitáren-se. Quando pribados de spácio, puoden quedar eirritadiços i demunstrar algua agressebidade. Ouriginário de la [[Fráncia]], l Chartreux ye un animal afetuoso i sociable. Ten un apurado anstinto de caça i ua fuorte musculatura, que le dá cundiçones para atacar debrebe pequeinhas presas cumo páixaros i roedores.<ref name="RDG"/> [[Fexeiro:Neighbours Siamese.jpg|thumb|200px|Eisemplar de [[gato siamés]]. Ye ua de las poucas raças de gato que puoden ser rialmente adestradas.]] ; Cornish Rex {{Artigo percipal|[[Cornish Rex|Gato Cornish Rex]]}} L Cornish Rex ye un gato de pul cúrtio i ligeiramente cacheado, ouriginairo de la [[Anglaterra]]. Ten un aspeto rústico i ye cunsidrado un eicelente animal de stimaçon, ua beç que cumbibe mui bien culs houmanos, mesmo ne l causo de la persença custante de stranhos. Ye un animal de fácele tratamiento, nun eisigindo cuidados mui cumplexos.<ref name="RDG"/> ; Himalaio {{Artigo percipal|Himalaio (gato)}} L gato Himalaio fui criado por meio de cruzamientos cunsecutibos antre spécimes de las raças persa i siamés. Deste modo, cumbinan la basta i sedosa pelaige de ls persas cul porte i la marcaçon de quelores persentes ne ls siameses. San gatos apegados als duonhos i bastante brincalhones, de modo que siempre necessitan de la cumpanha houmana ó de la persença de brinquedos para se çtraíren. Sue percipal caratelística ye la pelaige densa cun coloraçon de l tipo ''colourpoint'', na qual las stremidades de l rabo, patas i cabeça assumen ua tonalidade mais scura an relaçon al cuorpo.<ref name="RDG"/> [[Fexeiro:RoryJJay.jpg|thumb|200px|Podendo alcançar peso superior a 20&nbsp;kg, l [[Maine Con]] ye la maior raça de gatos eisistente. Ouriginalmente norte-amaricano, ye dócil, duonho de macie pelaige i capaç de tolerar climas rigorosos.]] ; LaPern {{Artigo percipal|[[LaPern|Gato LaPern]]}} L gato LaPern fui registrado an 1982, ne ls [[Stados Ounidos]]. Trata-se dun felino de pelaige longa i cacheada, cun spirales lembrando un [[saca-rolhas]]. Apersenta cumportamiento bastante anteratibo. Ye un gato mui percurado por pessonas que gustan d'animales que se adaten als questumes de l lar. Sue personalidade marcante faç cun que l LaPern zambolba ua fuorte ligaçon afetiba culs duonhos i steia siempre pronto para brincadeiras, até mesmo cun stranhos.<ref name="RDG"/> ; Maine Con {{Artigo percipal|[[Maine Con|Gato Maine Con]]}} L Maine Con ye un gato norte-amaricano, coincido pul sou abantajado tamanho an relaçon a las demales raças. Fui purmeiramente reconhecido cumo raça oufecial<ref>[http://www.mcbfa.org/Articles1.htn ''The Maine Con America's Natibe Longhair'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ne l stado norte-amaricano de l [[Maine]], adonde era famoso pula sue capacidade de caçar ratos i de tolerar climas rigorosos. Debido al sou grande porte físico, tamien ye coincido cumo "l gigante gentil". Ouriginalmente un gato de trabalho, l Maine Con ye resistente, rústico, capaç de suportar las antempéries. Sou pul ye macio i sou cuorpo mui bien proporcionado, d'aparéncia retangular i balanceada, sin partes sageradas an tamanho. Ye musculoso, de tamanho médio para grande. Las fémeas giralmente son menores que ls machos.<ref>[http://www.acfacats .com/maine_con_synopsis.htn ''The Maine Con.'' Amarican Cat Fanciers Association (ACFA)]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> L cumportamiento de l Maine Con ye stremamente dócil, meigo, cumpanheiro, dando-se bien cun outros gatos i outros animales de stimaçon, cumo l perro. Ye un gato de fácele adataçon, i eissencialmente mui amigable. Ye carente de cuidados i atençon, necessitando siempre cumpanha. Sou miado ye un de ls mais curjidosos, por ser semelhante al cricrilar dun [[grilo]].<ref name="RDG"/> ; Malo eigípicio [[Fexeiro:Mauegytiensmoke.jpg|thumb|dreita|200px|Ls gatos de la raça [[Malo eigípcio]] çcenden diretamente de ls purmeiros gatos domesticados ne l [[Antigo Eigito]].]] {{Artigo percipal|[[Malo eigípcio|Gato Malo Eigípcio]]}} L Malo Eigípcio ye ua raça que çcende diretamente de ls gatos de la época de l [[Antigo Eigito]]. Puode ser bisto an [[papiro]]s i custruçones eigípcias anteriores la [[1000 a.C.]]<ref>[http://arcadenoe.sapo .pt/raca/malo_eigipcio/87 '' Malo Eigípicio: Eilustre i sensible'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eisemplares fúrun liebados a la Ouropa i, mais recentemente, la raça fui zambolbida ne ls Stados Ounidos a partir de cruzamientos antre eisemplares ouropeus. Ye un gato doméstico de temperamiento calmo. Sperto i dedicado, ten laços afetibos stremamente fuortes culs sous duonhos.<ref>[http://www.muitosgatos .com/r-malo-eigipcio.html Malo Eigipício]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sou aspeto ye purfeitamente balanceado antre sbelto i roliço. Sue cabeça ye lebemente arredondada. L çofino nun ye pontudo i ls sous uolhos son oublíquos, de formato obal, giralmente apersentando quelor berde.<ref name="RDG"/> ; Munchkin {{Artigo percipal|[[Munchkin (gato)|Gato Munchkin]]}} L Munchkin ye un gato de piernas cúrties i cuorpo alongado. An funçon de l formato peculiar, ye apelidado de [[Basset Hound]] felino. Ye dócil, sociable i amable. Ye atibo cumo outros gatos, mas nun pula tan alto debido a la pequeinha altura de las sues piernas, que chegan a medir solo un terço de l tamanho ouserbado nas outras raças. La pelaige ye bastante bariable, podendo ser longa ó cúrtie, cun bárias tonalidades i quelores defrentes.<ref name="RDG"/> ; Noruegués de la Floresta {{Artigo percipal|[[Noruegués de la Floresta|Gato Noruegués de la Floresta]]}} Cumo l própio nome diç, l gato Noruegués de la Floresta se ouriginou nas árias florestales de la [[Noruega]]. La necidade de se abrigar durante ls ambiernos frius de la [[Scandinábia]] trasformou sou manto nua spece de cobertor macio, protegendo-lo de l bento, de l friu i de l'umidade de la niebe. Para proteger-se de l friu, este gato tamien çpone d'abundante camada de puls al redror de l cachaço, formando ua densa juba. Cumo ouriginórun-se de gatos que bebian al aire libre, ls repersentantes dessa raça possuen la caratelística de séren eicelente caçadores i apersentáren grande andependéncia an relaçon a la sous duonhos.<ref>[http://www.bayerpet .com.br/racas/detalhes.aspx?specie=2&raca=195 ''Noruegués de la Floresta.'' Bayer Pet]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <center><gallery> Fexeiro:Brown spotted tabby bengal cat.jpg|L [[Gato de Bengala|gato Bengal]] ten l cuorpo bien alongado. Fexeiro:Choclate Himlayan.jpg|L [[gato himalaio]] cumbina ls longos puls de ls persas cula coloraçon de l Siamés. Fexeiro:British Shorthair.jpg|Eisemplar de la raça "[[Gato de pul cúrtio anglés|pul cúrtio anglés]]", coincida hai dous mil anhos. Fexeiro:Japanese Bobtail walking.JPG|Gato [[Bobtail Japonés]] cun sue pequeinha cauda. Fexeiro:Bombay cat.jpg|Típico eisemplar de la raça [[Bombay]], qu'apersenta la pelaige cumpletamente negra. Fexeiro:Gato Balu.JPG|La raça [[Gato de pul cúrtio brasileiro|Pul Cúrtio Brasileiro]] fui la purmeira a ser reconhecida anternacionalmente cumo de fato brasileira. Fexeiro:An Ouropean Shorthair.JPG|[[Gato de pul cúrtio ouropeu]] zambolbiu-se naturalmente atrabeç de l cruzamiento de raças de l cuntinente. Fexeiro:Ocicat Charan-Rizzo watchin.jpg|La pelaige de l [[Ocicat]] se assemelha bastante la dua [[jaguatirica]] (''Leopardus pardalis''). </gallery></center> ; Pul cúrtio amaricano {{Artigo percipal|[[Gato de pul cúrtio amaricano]]}} [[Fexeiro:Dalaja Doll-norbegien ambre-blotched-tabby-blanc-neige2009b.jpg|thumb|200px|L gato [[Noruegués de la Floresta]] apersenta densa pelaige na region de l cachaço, que le protege contra l friu.]] L gato de pul cúrtio amaricano fui criado a partir de l padron ouserbado ne ls gatos que se procriórun nas rues de las grandes [[cidades]] de ls Stados Ounidos. San coincidos por sue longebidade, salude i docelidade cun ninos. Resistente, ten sou cuorpo mui bien proporcionado, fuorte, ágil, balanceado i simétrico. Sou cuorpo ye mais cumprido de l qu'alto, de tamanho médio para grande. Las fémeas son menos robustas an relaçon als machos. Sue pelaige ye cúrtie i de testura dura. Bariaçones na grossura de ls puls son ouserbadas d'acuordo cula region i [[staçon de l'anho]]. La pelaige ye densa l suficiente para proteçon de l tiempo, friu i cortes superficiales na piel.<ref name="RDG"/> ; Pul cúrtio brasileiro {{Artigo percipal|[[Gato de pul cúrtio brasileiro]]}} L gato de pul cúrtio brasileiro fui la purmeira raça genuinamente brasileira a ser reconhecida anternacionalmente. Criado a partir de l padron ouserbado ne ls gatos çcendentes de la subespece ''Felis silbestris iberica''{{Carece de fuontes|data=dezembre de 2012}}, que se procriórun nas rues de las [[cidades]] [[brasil]]eiras, son coincidos por sue longebidade, resisténcia i docelidade cun adultos i ninos. L pul ye bien deitado junto al cuorpo, cabeça i oureilhas de tamanho médio, proporcionales l'anchura de la base, bien colocadas. Ls uolhos ligeiramente oublíquos i l nariç de la mesma anchura de la base até a la punta. Peito ancho, piernas de tamanho médio i patas arredondadas, tamien de tamanho médio. L cuorpo ye fuorte, musculoso, mas l'aspeto giral ye dun gato mui ágil i eilegante.<ref>[http://www.petbrazil .com.br/bicho/gatos/gen10.htn ''Pul cúrtio Brasileiro'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Fexeiro:Gatto persiano Ettore-2.jpg|thumb|200px|Gato persa, la raça cun ''[[pedigre]]'' mais quemun ne l Brasil.<ref name="petsonline">{{citar web |url = http://www.petsonline .com.br/anforme.php?subation=showfull&id=1192451175&archibe=&start_fron=&ucat=1& |títalo = L Gato |publicado = [http://www.petsonline .com.br Pets On Line] |data= [[15 d'outubre]] de [[2007]] |acessodata = [[21 de maio]] de [[2009]] }}</ref>]] ; Pul cúrtio ouropeu {{Artigo percipal|[[Gato de pul cúrtio ouropeu]]}} L gato de pul cúrtio ouropeu fui naturalmente zambolbido a partir de l cruzamiento antre ls gatos de defrentes raças que bebian nas rues de las cidades [[cidades]] de la Ouropa cuntinental. Ye coincido por sue longebidade i resisténcia la malinas. Assemelha-se bastante al gato de pul cúrtio brasileiro, mas, debido al clima mais friu de la Ouropa, ten ua pelaige mais densa i cumpata. Assi cumo las demales raças de gatos surgidas nas rues, apersenta eicelente bison noturna i bun faro, l que le permite caçar roedores na auséncia d'alimientos fornecidos puls houmanos.<ref name="RDG"/> ; Pul cúrtio anglés {{Artigo percipal|[[Gato de pul cúrtio anglés]]}} Sendo coincido hai cerca de dous mil anhos, l gato de pul cúrtio anglés ye la mais antiga raça de gatos de la Anglaterra. Ye un gato eilegante, cirne, bien balanceado i fuorte, que prefire star ne l suolo i nun ten antre sues specialidades la belocidade, ó l'agelidade. La cabeça ye arredondada, cun buono spácio antre las oureilhas.<ref name="RDG"/> Debido a la sue anteligéncia, ye ua de las raças preferidas para filmes an [[Cinema de ls Stados Ounidos de la América|Hollywod]] i [[anúncio publicitairo|comerciales]] de [[telebison]].<ref>[http://www.cfa.org/breds/profiles/british.html ''Bred Profile: British Shorthair'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Fexeiro:Ragdoll fron Gatil Ragbelas.jpg|thumb|200px|Ls gatos de la raça [[Gato ragdoll|Ragdoll]], coincidos por séren dóceis, ténen an sou nome l seneficado de "boneca de panho".]] ; Persa {{Artigo percipal|[[Gato persa]]}} Ls gatos persas ouriginórun-se na antiga [[Pérsia]] (atual [[Eiran]]). Ne l [[seclo XVII]], fúrun liebados a la [[Eitália]], adonde sue pelaige macie i brilhante fizo cun qu'eimediatamente ganhassen popularidade. Atualmente, esta ye la raça de gato doméstico mais popular ne l Brasil i na maior parte de l mundo.<ref name=PERSA>[http://www.doghousepetshop .com.br/Cats/persa.htn ''Persa'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls persas son gatos mui percurados por pessonas que biben an spácios pequeinhos, cumo apartamientos, pus sous miados son baixos i pouco quemuns, para alhá de l fato desses animales apersentáren un fuorte apego al sou duonho.<ref name="PERSA"/> Carateriza-se pula pelaige cumprida i sedosa, cun ua cabeça grande i redonda, oureilhas pequeinhas i arredondadas cun tufos de puls ne l'anterior, uolhos grandes i redondos de coloraçon bíbida i patas cúrties, mas musculosas. L padron quemun de la raça apersenta çofinos achatados (''flat face''), mas alguns eisemplares possuen çofinos un pouco mais alongados (doll face).<ref name="RDG"/><ref name="PERSA"/> ; Ragdoll {{Artigo percipal|[[Gato ragdoll]]}} L gato ragdoll fui zambolbido an meados de l [[seclo XX]], ne ls Stados Ounidos. Sou nome, que senefica "boneca de panho" an [[léngua anglesa|anglés]], andica ua caratelística peculiar de la raça, que ye relaxar cumpletamente al ser colocado ne l colo. Ye tan dócil que permite ser jogado dun lado pa l'outro, algo que nin todos ls gatos aceitan. Ye un gato mui queto i gentil, i ua beç que scolha un duonho, l'acumpanhará permanentemente. Ye ua raça caseira i, por sue docelidade, totalmente andefesa quando libre, necessitando, antoce, sclusibamente de l'ambiente anterno. Nun ten muita necidade d'atebidades físicas, sendo mais sedentairo que gatos de raças menores.<ref name="RDG"/> [[Fexeiro:Vlue-Point.jpg|thumb|200px|L [[Sagrado de la Birmánia]] çcende dua linhaige felina que bebia ne ls mosteiros [[budismo|budistas]] [[Birmánia|birmaneses]].]] ; Ocicat {{Artigo percipal|[[Ocicat|Gato Ocicat]]}} L gato Ocicat surgiu ne ls Stados Ounidos an [[1964]], quando ua criadora comercial rializaba cruzamientos antre abissínios i siameses. Al cruzar un abissínio-siamés cun un cun un siamés choclate point, oubtebe un gato cula pelaige semelhante la dun [[Panthera onca|jaguar]]. Batizou la nuoba raça de "Ocicat", pula semelhança desse gato cula [[jaguatirica]] (que, an anglés, ye chamada de ''Ocelot''). Anque desta aparéncia singular, l Ocicat nun ye híbrido antre gatos domésticos i spécimes salbaiges. Ten grande porte, cun patas obales, piernas robustas bien musculosas i rabo alongado. Sou pul segue un padron manchado, assemelhando-se al ouserbado ne ls felinos salbaiges. Sous uolhos puoden apersentar quaije todas las tonalidades de quelores, scetuando-se l'azul.<ref name="RDG"/> ; Sagrado de la Birmánia {{Artigo percipal|[[Sagrado de la Birmánia|Gato Sagrado de la Birmánia]]}} L gato sagrado de la Birmánia recebiu esse nome por çcendíren diretamente dua linhaige de gatos que bebian drento de ls mosteiros [[budismo|budistas]] [[Birmánia|birmaneses]].<ref>[http://bicharada.net/animales/animales.php?aid=341 Sagrado de la Birmánia]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Segundo la lenda budista, habie, nun detreminado templo, un gato branco de pul cumprido qu'era l fiel cumpanheiro dun sacerdote. Quando este morriu, assassinado por ambasores, l gato pulou para cima de l cuorpo de sou duonho i ende quedou, para eibitar qu'alguien se aprossimasse. Nesse momiento, sue pelaige fui quedando quelor de creme. Ls uolhos dourados tornórun-se azules i las patas, nariç, oureilhas i cauda azules-cinzentos. Solo ls quatro pies, que stában an cuntato cul cuorpo de l defunto, permanecírun brancos.<ref>[http://www.animalia .pt/canhal_detalhe.php?id=58&catadorie=8&subcategoria=1 L Gato Sagrado de la Birmánia]{{Lhigaçon einatiba|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ls spécimes dessa raça apersentan uolhos azules, puls longos i cuorpos musculosos. La pelaige nun forma nós, nin cachos, sceto de la region de l'abdómen. Las fémeas pesan ne l mássimo 5&nbsp;kg, sendo bien menores de l que ls machos, que puoden chegar als 8&nbsp;kg. Siempre andan cula cauda ereta i nacen brancos, adquirindo la coloraçon defenitiba passado alguns meses. Alguns gatos dessa raça nacen portando [[Cardiopatia|cardiopaties cungénitas]].<ref name="RDG"/> [[Fexeiro:Sabannah Cat closeup.jpg|thumb|dreita|200px|Un gato de la raça [[Gato Sabannah|Sabannah]], ten cumo sue marca l'oureilha pontiaguda.]] ; Sabannah {{Artigo percipal|[[Gato Sabannah]]}} L Sabannah ye un [[Híbrido (biologie)|animal híbrido]] deribado de cruzamientos antre l gato doméstico i l [[serbal|serbal africano]] (''Letailurus Serbal''). Ten esse nome pul fato de l serbal habitar las sabanas.<ref>[http://www.sabannahcatclub .com/ ''The Anternational Bred Club of the Sabannah Cat'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pul fato de la raça ser resultante de l cruzamiento de speces defrentes, la maiorie de ls Sabannah ye stéril, l que a torna ua raça mui rala. Ten un porte antermediairo al de l gato doméstico i al de l serbal, cula cabeça tenndo formato triangular, oureilhas sguias i de tamanho grande, i la pelaige formada por manchas eiguales la de l serbal, mas cula quelor de l pul bariando antre prateado, dourado ó marron. Sue personalidade ye andependiente, assi i todo, nun apersenta traços de l'agressebidade eisistente ne ls animales salbaiges.<ref>[http://www.patzmeow .com/sabannahcat.html ''The Sabannah Cat'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Fexeiro:Yellow scottish fold.jpg|200px|thumb|Defrente de las outras raças, ls [[Scottish Fold]]s apersentan las puntas de las oureilhas caídas.]] ; Scottish Fold {{Artigo percipal|[[Scottish Fold|Gato Scottish Fold]]}} L Scottish Fold ye un gato ouriginairo de la [[Scócia]]. Ten un porte robusto, puls macios i face bien arredondada. Sue caratelística mais marcante stá nas oureilhas que, al cuntrario de ls demales gatos, son pequeinhas i cun puntas dobradas para drento. Ye bastante cumpanheiro i tolerante cun animales d'outras speces. Ten nible médio d'atebidade, nun sendo nin mui agitado nin mui pacato. Ls gatos dessa raça praticamente nun mian, sceto quando stan ne l cio. Sue coloraçon ye cinza-azulada, podendo bariar antre tones mais claros i mais scuros, siempre cuntrastando cun árias de pelaige branca. L pul azul puode quedar lebemente marron antes de la troca, que normalmente ocorre dues bezes por anho.<ref>[http://www.petfriends .com.br/anciclopedie/ra%C3%A7as_gatos/gatos_anciclopediascottishfold.htn ''Un gato d'oureilhas caídas'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Fexeiro:Sphinx2 July 2006.jpg|thumb|200px|Gato [[Sphynx]], la única raça que nun ten puls.]] ; Siamés {{Artigo percipal|[[Gato siamés]]}} Ls gatos siameses recebírun esse nome por séren ouriginales de l'antigo [[Sion]] (atual [[Tailándia]]). Trata-se dun gato de psicologie cumplexa, frequentemente amprebesible an sues reaçones. Por esso, percisa bibir an spácio amplo, adonde puoda dar sous passeios noturnos. Questuma miar bastante, subretodo ne l período de l cio.<ref name="RDG"/> La caratelística mais marcante dessa raça stá na cabeça, purfeitamente triangular, ornamentada por un par d'uolhos azules. Tales gatos nacen quaije totalmente brancos, sendo que la pelaige de las partes menos calecidas (oureilhas, patas i cauda) scurece a la medida que se tornan adultos; la pelaige de las partes mais calecidas, cumo l'ambelhigo, permanece clara. L ton de ls puls an giral tende a scurecer cunforme l'eidade de l'animal, debido a la circulaçon sanguínea menos eficiente, i gatos que biben an ambientes mais frius son giralmente mais scuros que spécimes an ambientes mais calientes. Ye ua de las poucas raças de gato que puode ser rialmente adestrada, aceitando anclusibe a passear de coleira cun sous duonhos, cumo fázen ls perros, zde que treinados zde pequeinhos.<ref name="ancarta-siames">{{cite ancyclopedie |title = Siamese (cat) |ancyclopedie= MSN Ancarta |publisher= Microsoft Corporation |year=2009 |url= http://web.archibe.org/web/20080417223448/http://ancarta.msn .com/ancyclopedie_761566414/Siamese_%28cat%29.html |acessdate= 2 de júnio de 2009 }}</ref> ; Sphynx {{Artigo percipal|[[Sphynx|Gato Sphynx]]}} L Sphynx ye ua raça ouriginária de l [[Canadá]]. Quedou famosa por nun tenr puls, sendo assi mui percurado por pessonas que gusten de gatos, mas possuan alergie la sous puls. Debido a essa auséncia de puls, esse animal ye bulnerable al friu i al calor, podendo sofrer [[queimadura solar|queimaduras solares]] nas partes mais claras de la piel.<ref name="RDG"/> ; Tonquinés {{Artigo percipal|[[Tonquinés|Gato Tonquinés]]}} L Tonquinés ye ua raça zambolbida ne l'ampeço de l [[seclo XX]], a partir de l cruzamiento antre gatos siameses i gatos birmaneses. Einicialmente, fui chamado "siamés dourado", mas, passado dibersas geraçones, la raça cunseguiu reconhecimiento própio. De caráter afetuoso i sociable, ye mui anteligente. Por sue genética mista, ne l cruzamiento antre tonquineses, solo la metade de la prole será de repersentantes dessa raça.<ref name="RDG"/> L Tonquinés inda ye pouco difundido na Ouropa, al cuntrairo de l qu'ocorre an sue ária d'ourige, la [[América de l Norte]], adonde ye bastante quemun ancontrar criadores que comercializen esses animales.<ref>[http://www.mundodosanimales .com/portal/gatos/racas/112-tonquines.html ''Gato Tonquinés'']{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Mitologie i cultura popular == {{Artigo percipal|[[Gatos na cultura popular]]}} [[Fexeiro:Cat feding two kitten E11295 mp3h8645.jpg|thumb|squierda|200px|Antiga státua eigipícia fundida an [[bronze]], pertencente al acerbo de l [[Museu de l Loubre]], eisibe ua gata amamentando dous filhotes.]] Ls gatos siempre fúrun mui referenciados na [[cultura popular]]. Dentre ls antigos pobos que reberenciában ls gatos, çtacan-se las ceblizaçones [[Eigito Antigo|eigípcia]], [[birmanes]]sa, [[celtas|celta]], [[latinos|latina]], [[mitologie nórdica|nórdica]] i [[Pérsia|persa]].<ref>[http://www.hull.ac.uk/php/cetag/5anitab.htn ''Animal Tabos'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Todas essas culturas tenien an quemun la persença de [[debindade|diuses]] qu'apersentában-se na forma de gatos.<ref name="Gatos an outras culturas">[http://mios_i_miaus.web.simplesnet .pt/gato%20outras%20culturas.htn ''Gatos an outras culturas'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na [[celtas|cultura celta]], la diusa [[Ceridwen]] ten ua relaçon cul culto al gato, por meio de sou filho [[Taliesin]], l qual, nua de sues [[rencarnaçon|rencarnaçones]], fui çcrito cumo sendo un gato de cabeça sarapintada.<ref>[http://blogs.abril .com.br/tuathadulac/2008/09/diusas-ceridwen.html ''Deusas: Ceridwen'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na [[mitologie nórdica]], eisiste la diusa [[Freya]], la qual ten ua [[carruaige]] puxada por dous gatos, que repersentában las culidades de la diusa: la [[fertelidade]] i la [[ferocidade]]. Esses gatos eisibian las facetas de l gato doméstico, al mesmo tiempo afetuosos, ternos i ferozes. Ls [[paganismo|templos pagones]] de la region nórdica éran frequentemente adornados cun eimaiges de gatos. Na [[Finlándia]], habie la fé de que las [[alma]]s de ls [[muorte|muortos]] éran liebadas al [[para alhá (spiritualidade)|para alhá]] por meio dun [[trenó]] puxado por gatos.<ref name="L Gato i la Religion">[http://www .ptribunaanimal .com/testos_gato_i_religiao.htn ''L Gato i la Religion'']</ref> La cultura [[Eislamismo|eislámica]] relata bárias associaçones antre ls gatos i l profeta [[Maomé]], la quien tenerien anclusibe salbo de la muorte, al matar ua serpente que l'atacaba.<ref name="Gatos an outras culturas"/> Na Ásia, ls gatos fúrun benerados puls purmeiros [[budismo|budistas]], debido la sue capacidade eilebada d'outo-domínio i al fato de l'animal apersentar capacidade de cuncentraçon semelhante a l'oubtida por meio de la meditaçon. Na [[China]], statuetas de gatos éran outelizadas para afugentar malos spritos. Tal pobo acraditaba na eisisténcia de dous tipos çtintos de gatos: ls buonos i ls malos, que podien ser facilmente defrenciados, ua beç que ls malos tenien dues caudas.<ref name="L Gato i la Religion"/> Ls [[heibreus]] acraditában que l gato tenerie sido criado por [[Dius]] drento de la [[Arca de Noé|Arca]], quando [[Noé]], preacupado cula proliferaçon de ls ratos que se procriórun scessibamente na ambarcaçon, amplorou a la Dius para que El probidenciasse ua soluçon. Dius anton fizo cun que l lion de la Arca spirrasse, i de l spirro desse felino, surgiran ls gatos domésticos.<ref>[http://www.felinus.org/andex.php?area=artigo&ation=show&id=1254 ''L Culto al Gato'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Durante la [[Eidade Média]], ls gatos fúrun bítimas d'einúmaras [[crueldade]]s, pus alguas pessonas acraditában qu'esses animales éran [[possesson demoníaca|possuídos pul diabo]].<ref name=GATOSNAIDADEMEDIA>[http://www.ondaa.org/artigos/artigo22.htn ''Ls Gatos na Eidade Média'' Follain, Martha]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ne l [[seclo XV]], l papa [[Inocéncio BIII]] chegou a ancluir ls [[gato negro|gatos negros]] na lista de [[heiresie|seres heireges]] perseguidos pula [[Anquesiçon]]. Assi, esses gatos fúrun acusados de stáren associados a malos spritos i, assi, queimados nas [[fogueiras]] juntamente culas pessonas acusadas de [[bruxarie]].<ref name="GATOSNAIDADEMEDIA"/> === Las bárias bidas de ls gatos === D'acuordo cun un [[Mitologie|mito]] eisistente an dibersas culturas, ls gatos possuen siete ó nuobe [[bida]]s. Esta lenda surgiu an decorréncia de l'halbelidade qu'esses felinos possuen para scapar de situaçones qu'ambolban risco a la sue bida.<ref>[http://www.best-cat-art .com/cat-myths.html ''Cat Myths, Mesinformation and Untruths'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Outro fator tamien respunsable por essa fé ye que, al caíren de grandes altitudes, ls gatos quaije siempre atinge l tierra apoiados subre las quatro patas. Esso ocorre an funçon de possuíren un apurado senso d'eiquilíbrio, permitindo-les girar debrebe usando la cauda cumo cuntrapeso.<ref>[http://cats.about .com/od/catsafety/la/highrisefalls.htn ''The ASPCA Warnes About High-Rise Falls by Cats'']{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Quando abandonados an árias remotas, çtantes de la sociadade houmana, filhotes de gatos puoden cumberter-se al meio de bida salbaige, passando la caçar pequeinhos animales para subrebibir. Esso faç cun qu'eilhes séian frequentemente bistos cumo animales resistentes, dotados de bárias "bidas".<ref name="hsus.org"/> Antretanto, la spetatiba de bida dun gato de rue ye de solo 3 anhos. Yá un gato que seia cuidado por houmanos puode superar ls 20 anhos d'eidade.<ref name="Curjidades subre ls gatos"/> Mas, inda que seia ampossible apuntar l'ourige sata dessa lenda, acradita-se qu'eilha steia ligada a la Eidade Média, quando se eimaginaba que las bruxas se associában als gatos, percipalmente als negros. An 1584, ne l libro ''[[:en:Beware the Cat|Beware the Cat]]''<ref>{{citar web |url=http://www.presscon.co.uk/halliwell/baldwin/baldwin_cat.html |titulo=Beware the Cat |outor=Presscon |acessodata=25 de júnio de 2013 |léngua2=en}}</ref> (''Cuidado cul gato''), l scritor anglés [[:en:William Baldwin (outhor)|William Baldwin]] dezie que ''"ye permitido a las bruxas possuíren l cuorpo de l sou gato por nuobe bezes"''. Outro anglés, [[John Heiywod]], reuniu, an 1546, ua coletánea de probérbios, de ls quales un dezie que ''"a mulhier, assi cumo l gato, ten nuobe bidas"''. Un outro probérbio anglés diç: ''"L gato ten 9 bidas, cun 3 el brinca, 3 el perde i cun 3 el queda"''. Yá ls árabes i turcos nada tenien contra ls gatos ([[Maomé]] bebia cercado deilhes) i sous probérbios falan an siete bidas. Ye probable que téngan passado essa berson para spanhois i pertueses na acupaçon de la [[Península Eibérica]] puls [[mouros]] - que tubo ampeço ne l [[Seclo BIII]] i durou quaije 800 anhos. A partir de Pertual, l mito de las siete bidas felinas lougo chegou al [[Brasil]], adonde ye mui popular. === Gato negro === [[Fexeiro:Black and white longhaired Norwegian Forest Cat.jpg|thumb|dreita|200px|Gato negro de la raça [[Noruegués de la Floresta]].]] {{Artigo percipal|[[Gato negro]]}} Un gato negro ó negro ten pelaige totalmente de quelor scura, mui associado a la [[fé]]s i [[superstiçon|superstiçones]]. Na [[Eidade Média]], acraditaba-se que ls gatos negros éran [[bruxa]]s trasformadas an animales. Por esso, la tradiçon diç que cruzar cun un gato negro ye senhal de malo agouro. An outras culturas, ls gatos dessa quelor son reberenciados, stando associados la persença de buona suorte. Ls animales de quelor [[negro|preta]] frequentemente stan persentes an stórias de [[suspense]] i [[terror (género)|terror]]. Un [[cunto]] mui popular tratando desse animal ye ''[[L Gato Negro]]'', de [[Edgar Allan Poe]], adonde l'outor respunsabeliza l'animal por ua série d'acuntecimientos subrenaturales persentes na narraçon.<ref>[http://recantodasletras.uol .com.br/cuntosdesuspense/1523338 ''L gato negro'' por Edgar Allan Poe]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Stórias desse tipo acaban liebando alguas pessonas la zambolbíren un [[fobia|medo patológico]] de gatos, que ye chamado [[ailurofobia]].<ref>[http://t.wiktionary.org/wiki/ailurofobia ''Ailurofobia'']</ref> === Ls gatos i la sociadade houmana === [[Fexeiro:45 Recon Squadron Patch.jpg|thumb|squierda|200px|Zeinho de l gato [[Frajola]] (Silbester, an Pertual) ne l [[logotipo]] dun squadron de l [[Eisército de ls Stados Ounidos]].]] Mui outelizados cumo animales de stimaçon, ls gatos puoden tener eifeitos benéficos, la medida an qu'atuan cumo animales de cumpanha, auxeliando ne l tratamiento de la depresson an seres houmanos.<ref>{{Citar web |url=http://www.arcabrasil.org.br/animales/anteracao/turner_antrebista.htn |títalo=ARCA BRASIL - Associaçon Houmanitária de Proteçon i Bien-Star Animal |publicado=www.arcabrasil.org.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> Studos científicos andican qu'eisiste ua reduçon de 30% ne l risco d'ocorréncias de [[anfarto]]s nas pessonas que ténen gatos cumo animales de stimaçon. L probable motibo ye que l cumbíbio cun esses pequeinhos felinos menimizan l nible de [[strisse]], un de ls percipales respunsables pul surgimiento de porblemas [[sistema circulatório|cardiobasculares]].<ref name="anfarto"> {{Citar web |url=http://www.saudemmobimiento .com.br/reportaige/noticia_frame.asp?cod_noticia=2584 |títalo=Salude an Mobimiento - Tener gatos reduç an 30% l risco d'anfarto. |publicado=www.saudemmobimiento .com.br |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref><ref name="anfarto2"> {{Citar web |url=http://g1.globo .com/Noticias/Ciencia/0,,MUL351367-5603,00-TER+UM+GATO+DE+ESTIMACAO+PODE+SALBAR+La+SUA+BIDA+DIZEM+MEDICOS.html |títalo=Tener un gato de stimaçon puode salbar la sue bida, dízen médicos |publicado=www.g1 .com.br |acessodata=2010-07-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> La persença custante desses animales na sociadade houmana faç cun que frequentemente séian criados personaiges baseados neilhes.<ref>{{Citar web |url=http://www.catquotes .com/famouscats.htn |títalo=Famous Cats fron TB, Filn, Newspapers, etc at CatQuotes.Cun. |publicado=www.catquotes .com |acessodata=2010-06-20 |radadeiro = |purmeiro = }}</ref> * [[CatDog]]: ua criatura metade gato, metade [[perro]]; era l personaige dun zeinho animado que daba nome a l'animaçon de [[Peter Hannan]]. La série tubo duraçon de quatro anhos (1998–2001). * [[Bafo-de-Onça]]: João Bafo-de-Onça ye coincido cumo ladron de bancos i enimigo de [[Mickey|Mickey Mouse]]. Sue purmeira apariçon fui an 1925. * [[Itchy & Scratchy|Comichon]]: personaige de l zeinho animado que diberte ls [[Simpsones]]. * [[Frajola]]: personaige de la [[Loney Tuns] ], ribal de l canairo [[Piu-piu]]. * [[Heillo Kitty]]: figura dua gata branca japonesa cun traços houmanos. Birou logomarca an 1976. Ye çtribuída mundialmente. * [[Garfield]]: criaçon de [[Jin Dabis]], ye un de ls personaiges mais famosos de tirinhas de jornal. * [[L Gato de Botas]]: datado de 1697, ye un [[cunto de fadas]] de l francés [[Charles Perrault]]. * [[Felix the Cat|Gato Félix]]: ye un personaige de zeinho animado de la época de ls filmes mudos. Cunsidrado l purmeiro personaige d'animaçon an série a cunquistar l'atençon de l grande público. * [[Top Cat|Manda-Chuba]]: série porduzida por [[Hanna-Barbera]] antre 1961 i 1962, cunta la stória dun grupo de gatos que biben nun beco de [[Nuoba Iorque]], cujo líder dá nome a l'animaçon. * [[Ton & Jerry|Ton]]: personaige an custante ribalidade cun Jerry, l rato. Sues armaçones gírun siempre grandes cunfusones para si. Ton i l ratico debeden la mesma casa. * [[Aneixo:Lista de Personaiges de Sonic the Heidgehog|Blaze the Cat]]: Ua gata roixa, princesa d'outra dimenson, que fizo sue purmeira apariçon an Sonic Rush. Apareciu tamien an Sonic Rush Adbenture i Sonic the Heidgehog (2006). {{refréncias|col=3|scroll=s}} == Ber tamien == {{correlatos |commonscat=Felis silbestris catus |wikispecies=Felis sylbestris catus |wikcionario=Gato |wikiquote=Gatos }} * [[Lista de raças de gatos domésticos]] * [[Ailurofobia]] * [[Gata Negra]] * [[Gato de nabio]] * [[Gato d'uolho ímpar]] * [[Gato de Schrödinger]] * [[Gato negro]] * [[Mulhier Gato]] * [[Bira-lata|Sin raça defenida (SRD)]] == Ligaçones sternas == * {{Link|t|2=http://casa.hsw.uol .com.br/cumo-cuidar-de-gatos.htn|3=Tutorial splicando cumo cuidar de ls gatos}} * {{Link|t|2=http://naturdata .com/Felis-catus-38042.htn|3=Ficha Naturdata subre l gato an Pertual}} {{Carnibora speces|Fe.|state=outocollapse}} {{DEFAULTSORT:Gato}} [[Catadorie:Gatos| ]] [[Catadorie:Speces çcritas an 1758]] n4sck3q1ku5gh7nd73rdzgc780rsz3r Daniel Estulin 0 9615 108679 106577 2026-10-23T20:12:36Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 108679 wikitext text/x-wiki Daniel Stulin (Bilnius, RSS de la Lituánia, URSS, 29 d'agosto de 1966) ye un outor specializado ne l Clube de Bilderberg, ua cunferéncia anual a la qual solo assisten ls cumbidados de l scol ne ls campos de ls negócios, finanças, meios de quemunicaçon social i política. El ye coincido por sous stensos trabalhos subre l dezido grupo Bilderberg i puls sous libros subre técnica de quemunicaçon. Stulin screbiu La Berdadeira Stória de l Clube de Bilderberg (títalo ouriginal: La Berdadera Storia Del Club Bilderberg), un relatório subre la natureza i las reuniones de pessonas mais poderosas de l mundo. Segundo l libro de Stulin, l secreto Clube de Bilderberg ten porduzido amportantes decisones políticas, eiquenómicas i sociales zde la sue purmeira reunion, an 1954.  Estulin publicou un segundo libro, Los secretos del club Bilderberg (Os secretos do Clube de Bilderberg), lançado en 2006. Heinry Kissinger, un nembro permanente de Bilderberg, terá dezido l seguinte subre José Manuel Duron Barroso: ye “sin dúbeda l pior purmeiro-menistro na recente stória política. Mas será l nuosso home na Ouropa”.  An fines de 2007, Stulin apareciu ne l Alex Jones Show i declarou tener "recebido anformaçones de fuontes anternas de ls serbícios secretos" que sugerian que las pessonas de ls mais altos scalones de l gobierno de ls Stados Ounidos de la América planejában un atentado contra l deputado Ron Paul, por se sentiren amenaçadas pula sue popularidade crecente cumo candidato a la Persidéncia de ls EUA.  == Refréncias == {{reflist}} == Ligaçones sternas == * [http://danielestulin.com Site Oficial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027114922/http://danielestulin.com/ |date=2006-10-27 }} * {{Citar web|url=http://www.apfn.net/messageboard/07-19-05/discussion.cgi.30.html}} * [https://web.archive.org/web/20171117012351/https://www.counterpunch.org/2005/05/27/infiltrating-bilderberg-2005/ "Infiltrating Bilderberg 2005"]. Por Daniel Estulin. ''CounterPunch'', 27 de Maio de 2005. * [http://www.infowars.com/articles/interviews/estulin_daniel_05_27_05.htm Alex Jones interviews Daniel Estulin]. Infowars.com, 27 de maio de 2005. * [http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_bilderberg_13.htm "Bilderberg 2007 - Towards a One World Empire?"] Por Daniel Estulin. Originalmente publicado pela ''Nexus Magazine'', vol. 14, nº 5, agosto- setembro de 2007. 5kdsl65627d010x9s98d9uqw4jxvw49 Ambás (Carreño) 0 10949 108677 94735 2026-10-23T19:07:20Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 108677 wikitext text/x-wiki [[Fexeiro:Parroquia d'AMBÁS (Situación).png|thumb]] '''Ambás''' ye ua de las doze parróquias de l cunceilho sturiano de Carreño.<ref>{{Citation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305135939/http://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=954&palabra=amb%E1s |archivedate=2016-03-05 |title=Xose Lluis García Arias, "Toponimia Asturiana" |url=https://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=954&palabra=amb%E1s |accessdate=2019-02-07}}</ref> {{Refréncias}} {{Rabisco}} [[Catadorie:Stúrias]] 32klyhexlqsxrzvqcstv6u0ddhnavky Alfredo Cameirão 0 10996 108676 101040 2026-10-23T19:02:46Z InternetArchiveBot 11236 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 108676 wikitext text/x-wiki '''Alfredo Cameirão''' ([[San Pedro de la Silba]], quando) ye un scritor, tradutor i porsor pertués de [[lhéngua mirandesa]]. Screbiu l lhibro ''Tortulhas'', i traduziu la obra ''[[L Sbarrulho dun Anjo]]'' de Camilo Castelo Branco.<ref>{{Citation |title=Alfredo Cameirão |url=https://zefiro.pt/os-nossos-autores-zefiro-alfredo-cameirao |accessdate=2019-02-25 |archivedate=2020-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928223601/https://zefiro.pt/os-nossos-autores-zefiro-alfredo-cameirao }}</ref><ref>{{Citation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190522041609/https://www.diariodetrasosmontes.com/noticia/queda-dum-anjo-traduzido-para-lingua-mirandesa |archivedate=2019-05-22 |title="A Queda dum Anjo" traduzido para língua mirandesa |url=https://www.diariodetrasosmontes.com/noticia/queda-dum-anjo-traduzido-para-lingua-mirandesa |accessdate=2019-02-25}}</ref> {{Refréncias}} {{Portal3|Miranda de l Douro|Pertual}} {{Rabisco}} {{NM|?||Alfredo Cameirão}} [[Catadorie:Lhéngua mirandesa]] [[Catadorie:Miranda de l Douro]] mhp2ephm8pwaw5hk4bl0dasp68gx59e Território Stinto 0 12527 108683 107393 2026-10-24T11:53:35Z ~2026-51381-65 15577 108683 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixaran de eisistir. Aqui stá ua lhista<ref>Criado Por; Miguel Arthur dos Santos Manaia</ref> <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ourmuç]] [[Nuoba Colónia de l Sacramiento]] [[Lhiampó]] <big>Paízes que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Zabotsuana|Botswana]] — antes: Bechuanalándia [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea [[Suriname]] — antes: Guiana Neerlandesa | <big>Ber tamien</big> [[Território cun Reconhecimiento Anternacional limitado]] [[Território Sternos|Territórios Sternos]] [[Geografie de la Ouropa]] [[Mundo de ls Ampérios]] [[Lhista de Capitales]] <big>Referéncia</big> tgo646ysow7zkt79413xtwzg23sl50r 108684 108683 2026-10-24T11:56:41Z ~2026-51381-65 15577 108684 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixáran de eisistir. Eiqui stá ua lhista. <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Iguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ourmuç]] [[Nuoba Colónia de l Sacramiento]] [[Lhiampó]] <big>Paízes que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Zabotsuana|Botswana]] — antes: Bechuanalándia [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea [[Suriname]] — antes: Guiana Neerlandesa | <big>Ber tamien</big> [[Território cun Reconhecimiento Anternacional limitado]] [[Território Sternos|Territórios Sternos]] [[Geografie de la Ouropa]] [[Mundo de ls Ampérios]] [[Lhista de Capitales]] <big>Refréncia</big> se11k9rdictbqe8cdlabkhhzha0t5lk 108685 108684 2026-10-24T11:57:23Z ~2026-51381-65 15577 108685 wikitext text/x-wiki Ls Territórios Stintos ye un cunjunto de paízes ó territórios que deixáran de eisistir. Eiqui stá ua lhista. <big>Reinos i Statos stintos</big> [[Reino de la Scócia]] [[Reino de la Anglaterra]] [[Reino de la Fráncia]] [[Reino de la Bósnia]] [[Cazária]] [[Califado de Córdoba]] <big>Paízes modernos stintos</big> [[Ounion Sobiética]] [[Jugoslábia|Iugoslábia]] [[Checoslobáquia]] [[Almanha Ouriental]] [[Almanha Oucidental]] [[Sérbia i Montenegro]] <big>Territórios stintos ó absorbidos</big> [[Território de Eiguaçu]] [[Território de Punta Poran|Território de Ponta Poran]] [[Cidade Libre de Danzigue]] [[Território Libre de Trieste]] <big>Antigos territórios de l Ampério Pertués</big> [[Ourmuç]] [[Nuoba Colónia de l Sacramiento]] [[Lhiampó]] <big>Paízes que mudaran de nome</big> [[Myanmar]]— antes: Birmánia(Burma) [[Sri Lanka]]— antes: Ceilon [[Tailándia]] — antes: Sian [[Eiran]] — antes: Pérsia [[Suazilándia|Eswatini]] — antes: Suazilándia [[República Democrática de l Congo]] — antes: Zaire [[Zabotsuana|Botswana]] — antes: Bechuanalándia [[Burkina Faso]] — antes: Alto Bolta [[Benin]] — antes: Daomé [[Camboja]] — antes: Kampuchea [[Suriname]] — antes: Guiana Neerlandesa | <big>Ber tamien</big> [[Território cun Reconhecimiento Anternacional limitado]] [[Território Sternos|Territórios Sternos]] [[Geografie de la Ouropa]] [[Mundo de ls Ampérios]] [[Lhista de Capitales]] <big>Refréncia</big> cif36x3m8pd7a461whygx94p6jx1n2s