Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
Ébora
0
370
108709
87608
2026-10-28T21:53:24Z
Kent Wang
15598
Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg
108709
wikitext
text/x-wiki
{{Anfo/Munecípio de Pertual|
|munecípio = Ébora
|eimaige_brason = COA of Évora municipality (Portugal).png
|eimaige_bandeira = Pt-evr1.png
|eimaige_giral = Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg
|lhegenda = Templo Romano, <br />ampropiamente chamado de Templo de Diana
|eimaige_lhocalizaçon = LocalEvora.svg
|gentílico = eborense
|region = [[Alanteijo]]
|subregion = [[Alanteijo Central]]
|çtrito = [[Çtrito d'Ébora|Ébora]]
|porbíncia = [[Alto Alanteijo (porbíncia)|Alto Alanteijo]]
|ária = 1 307,04
|populaçon = 54 780
|data = 2008
|densidade = 42
|freguesies = 19
|fundaçon = [[1166]]
|ourago = [[San Pedro]]
|feriado = [[29 de junho]]
|codpostal = 7000
|url_cm = Praça de Sertório<br />7004-506 Évora
|url_oufecial = [http://www.cm-evora.pt Cámara Municipal]
|url_email = [mailto:cmevora@mail.evora.net cmevora@mail.evora.net]
}}
'''Ébora''' (an [[lhéngua pertuesa]] '''Évora''') ye ua cidade [[Pertual|pertuesa]], capital de l [[çtrito de Ébora]], i situada an la region [[Alanteijo]] i subregion de l Alanteijo Central, cun ua populaçon de cerca de 41 159 habitantes.
Ye sede de un de ls maiores [[munecípio]]s de [[Pertual]], com 1 308,25 km² de ária i 55 420 habitantes (2006), subdebidido an 19 [[freguesie]]s. L munecípio ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Arraiolos]], a nordeste por [[Estremoç]], a lheste pul [[Redondo]], a sueste por [[Reguengos de Monsaraz]], a sul por [[Portel]], a sudoeste por [[Biana de l Alanteijo]] i a oeste por [[Montemor-l-Nuobo]]. Ye sede de antiga [[diocese]], sendo metrópole eclesiástica ([[Arquidiocese d'Ébora]]). La cidade ten l renome de "Cidade Museu".
[[Catadorie:Munecípios de Pertual|Ebora]]
lrhg1n4n3n0f1vsctqpvpj79gig64pr
Wikipedia
0
1188
108708
106112
2026-10-28T19:55:34Z
~2026-51381-65
15577
108708
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|right]]
'''Wikipedia''' ye ua [[anciclopédia]] multilhéngua an-linha lhibre colaboratiba, ó seia, scrita anternacionalmiente por bárias pessonas quemuns de dibersas [[regiones]] de l [[mundo]], todas eilhas beluntárias. Por ser lhibre, antende-se que qualquiera [[artigo]] dessa obra puode ser transcrito, demudado i ampliado, zde que preserbados ls dreitos de cópia i modeficaçones, bisto que l cuntenido de la Wikipedia stá debaixo la licença GNU/FDL (ó GFDL) i la [[Creatibe Commones]] Attribution-ShareAlike (CC-by-SA) 3.0. Criada an 15 de Janeiro de 2001, baseia-se ne l sistema wiki (de l'habaiano wiki-wiki = "rápido", "beloç").
L modelo [[wiki]] ye ua rede de [[páiginas]] cuntenendo las mais dibersas anformaçones, que puoden ser modeficadas i ampliadas por qualquiera ''pessona'' atrabeç de [[nabegadores]] quemuns, tales cumo l [[Internet Explorer]], [[Google Chrome]], [[Mozilla Firefox]], [[Netscape]], [[Opera]], [[Safari]], ó outro qualquiera porgrama capaç de ler páiginas an [[HTML]] i eimaiges. Este ye l fator que çtingue la Wikipedia de todas las outras anciclopédias: qualquiera pessona cun acesso a la Anterneta puode demudar qualquiera artigo, i cada leitor ye potencial ajudante de l porjeto.
L'anciclopédia sin fins lucratibos ye gerida pula Wikimedia Foundation. Eilha stá çponible an 257 [[lhénguas]] ó dialetos cun un total de 7,5 milhones d'artigos, antre eilhes 2,1 milhones d'artigos son refrentes a la berson an [[léngua anglesa]] (dados de [[11 de Dezembre]] de [[2007]]). L númaro total de [[páiginas]] ronda ls 24 milhones i anclui [[eimaiges]], páiginas d'outelizadores, páiginas de çcusson, catadories, modelos, páiginas de geston de ls porjetos, etc. La berson almana çtribui-se tamien an DBD-ROM. Aperpóne-se, inda, las eideias na berson anglófona, para alhá dua eidiçon ampressa.
Zde l sou ampeço, la Wikipedia ten oumentado a passo firme la sue [[popularidade]], i l sou éisito ten feito aparecer outros porjetos armanos. Segundo l Alexa, la Wikipedia stá antre ls quinze sítios mais besitados ne l [[mundo]]. La popularidade tamien debe-se al fato de muitas de las páiginas tenéren sido ó copiadas. Nas palabras de l co-fundador Jimmy Wales, la Wikipedia ye "un sfuorço para criar i çtribuir ua anciclopédia lhibre i an dibersos lhénguas de la mais eilebada culidade possible a cada pessona de l planeta, an sue própia léngua".
Assi i todo, l fato de qualquier un, specialista ó nó, poder eiditar l cuntenido de la Wikipedia ten gerado cuntrobérsias. Alguas [[rebistas]] i/ó anciclopédias ribales, cumo [[Encarta]] i [[Encyclopædie Britannica]], ténen craticado ls artigos na Wikipedia, que dízen séren abordados de modo a cundezir cula oupenion de la maiorie i nó culs fatos.
== Ber tamien ==
* [[Biquipédia]]
== Lhigaçones stranas ==
{{Commonscat|Wikipedia}}
* [http://www.wikipedia.org Wikipedia.org]
[[Catadorie:Wikipedia]]
975q3nio364uv65yf772r5sp925flju
Biquipédia:Abiso legal
4
3579
108707
106473
2026-10-28T19:47:37Z
~2026-51381-65
15577
/* ABISO LEGAL */
108707
wikitext
text/x-wiki
[[:en:Wikipedia:General_disclaimer|<Para mais anformaçones, cunsulta la berson oureginal an anglés>]]
= ABISO LEGAL =
;LA BIQUIPÉDIA NUN GARANTE LA BALIDADE DE LS ARTIGOS
La '''Biquipédia''' — coincida anternacionalmente cumo '''Wikipédia''' — ye ua anciclopédia ''online'' de cuntenido abierto, esto ye, ua associaçon d'andebíduos que beluntariamente se dedícan a la criaçon dun grande repositório de todo l coincimiento houmano. Sue strutura premite que qualquiera andebíduo cun ua lhigaçon a la Anterneta i un nabegador ''web'' puoda altarar l cuntenido eiqui ancuntrado. Antoce, l outelizador debe tener an atençon que nada garante que l cuntenudo eiqui çponeblizado tenga sido rebisto por porfissionales debidamente credenciados nas árias de coincimiento an queston, de modo a poder dar anformaçones cumpletas, percisas i credibles subre qualquiera assunto eiqui abordado.
Esto nun quier dezir que la Biquipédia nun cuntenha muitas anformaçones percisas i baliosas. Esto quier dezir solo que la '''Biquipédia NUN PUODE garantir, de maneira nanhue, la balidade de las anformaçones eiqui ancuntradas.''' Eilhas puoden tener sido altaradas ó bandalizadas por alguien cun ua oupenion que nun corresponda al "stado de l coincimiento" na ária particular que l'outelizador stá antressado an coincer. La Wikipédia stá a trabalhar an nuobas formas de selecionar i aprobar bersones fiables de ls artigos mas, mesmo assi, sin dar garanties.
Nanhun de ls outores, cuntribuidores, patrocinadores, admenistradores (de l cuntenido ó de l sistema), nin naide lhigado d'algua maneira a la Wikipédia puode ser respunsablizado por qualesquiera anformaçones amprecisas ó difamatórias eiqui cuntenidas, nin pul uso que se puoda fazer de tales anformaçones.
Todas las marcas registradas ó parecidas, ambolbendo dreitos d'outor, que séian mencionadas, outelizadas ó citadas ne ls artigos de la Biquipédia son propiadades de sous respetibos duonhos. Sou uso neste sítio nun outoriza naide a outelizá-las lhibremente cun outros perpósitos para alhá de l'oubjetibo anformatibo de l'outor oureginal desses artigos. Salbo quando specificado an cuntrairo, ls sítios de la Wikimedia Foundation, antre ls quales stá la Biquipédia, nun son andossados nin afeliados a nanhun de ls propiatairos destes dreitos i, cumo tal, la Biquipédia nun puode cunceder dreitos d'uso subre nanhun material que tenga l sou uso restrito por dreitos outorales ó parecidos.
Las anformaçones na Wikipédia puoden biolar la lhegislaçon aplicable an detreminados paízes ó jurisdiçones. La Biquipédia nun ancita la biolaçon de nanhue lhei, mas cumo las anformaçones stan guardadas an serbidores ne ls Stados Ounidos de la América i an alguns paízes de la Ouropa, eilhas son regidas pulas proteçones garantidas als cidadanos desses paízes. Inda assi, nin todos ls paízes de l mundo dan ua proteçon a la lhibardade de spresson tan ampla cumo ls Stados Ounidos ó la Ounion Ouropeia, pul que la Wikipédia nun puode ser, de nanhun modo, respunsablizada por ua eibentual biolaçon dessas lheis, pul uso que un outelizador dun desses paízes puoda fazer de las anformaçones na Biquipédia.
L'outelizador que percisar d'acunselhamiento specífico (por eisemplo: médico, lhegal, financeiro, etc.) ye bibamente acunselhado a percurar un porfissional de la ária.
La Biquipédia nun ye rebista de forma custante i ouniforme. Anque de ls lheitores puodan corregir erros ó remober anformaçones ancorretas, eilhes nun ténen nanhue oubrigaçon lhegal de fazé-lo, pul que nanhue anformaçon ancuntrada eiqui ten qualquiera garantie de serbir a qualquiera uso ó perpósito specífico.
Las anformaçones de la Wikipédia son çponiblizadas de grácia, nun habendo nanhun acuordo ó cuntrato antre l'outelizador i la Biquipédia cun respeito al uso ó modeficaçon dessas anformaçones para alhá de la [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.pt Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported] (CC-BY-SA) i de la [[:en:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation License]]. La Biquipédia nun puode ser respunsablizada se alguien eiditar, demudar ó apagar qualquiera anformaçon que qualquiera outelizador tenga antroduzido na Biquipédia ó an qualquiera un de ls porjetos relacionados.
[[Catadorie:!Biquipédia]]
8b0ro3flsvf8m0vydg31nduwczcki3o
Albert Cossery
0
9148
108706
89961
2026-10-28T19:04:05Z
~2026-51381-65
15577
/* Biografie */
108706
wikitext
text/x-wiki
Albert Cossery (Cairo, 1913–2008) fui un scritor eigípcio an léngua francesa. Cunsidrado un mestre de l scárnio, Albert fui tamien un profeta de l prazer i de la preguiça. Zde 1951 habitaba l mesmo quarto de l'hotel La Louesiane situado ne l coraçon de Saint-Germain-ç-Prés an Paris. Fui amigo de scritores cumo Boris Bian, Jean Genet, Heinry Miller i Albert Camus, sendo admirado por todos eilhes.
An quaije sessenta anhos de carreira literária, publicou uito libros al ritmo dua frase por die, quaije todos ambientados ne l Eigito. Publicado ne l mundo anteiro, curiosamente nunca habie sido eiditado ne l Brasil até 2004, quando Las Quelores de la Anfámia — sou radadeiro trabalho, ganhador de l Prémio Mediterráneo an 2000, atribuído por un júri qu'anclui alguns de ls mais amportantes scritores franceses — fui lançado ne l paíç.
== Biografie ==
Albert Cossery naciu ne l Cairo, an 3 Nobembre de 1913, nua família modesta de tradiçon crestiana cota. L pai propiatairo de tierras, nunca acumulou nanhun tipo de riqueza material, anfluenciando assi ls filhos la zambolbíren ua rejeiçon al trabalho i al acumulo de benes. Sue mai analfabeta questumaba lebá-lo las sessones de cinema para qu'el lesse para eilha las legendas de ls filmes. Studou an scuolas francesas de l Cairo, l'amor la literatura tubo l'anfluéncias de ls armanos que éran leitores de Nietzsche, Baudelaire i Dostoiébiski, assi, als dieç anhos d'eidade yá tenie feito sue grande scolha, ser scritor. Ampeça a escrebir als dezoito anhos i adota para sue literatura l léngua francés. Quedou coincido cumo l "Buoltaire de l Nilo", por sue bison irónica i cética de l mundo. Al longo de la bida screbiu uito libros, l que gerou l folclore de que l scritor screbie ua linha por sumana. Scritor cun mui humor i grande bison crítica de l mundo. Siempre rejeitou l culto al cunsumo l'ambiçon zamfreada. Ganhador de muitos prémios alcançou l respeito i l'admiraçon anternacional por fazer de sue literatura la mais fiel traduçon de sou modo de bida. L'obra de Cossery ye permeada por sues recordaçones de l Eigito, d'adonde nunca saliu an sou íntemo, de sues mimórias i de la cultura árabe. Las purmeiras stórias publicadas purmeiramente an rebistas dórun ourige al romance "Ls Homes Squecidos de Dius". Abandona l purmeiro sucesso literairo i busca amprego nun nabio de la Marina Mercante, na linha Porto –Said- Nuoba York, sendo qu'este fui sou único amprego durante to sue bida. Depuis d'alguas biaiges, an 1945, muda-se para Paris, i bai bibir nun quarto d'hotel, adonde tenie l'antençon de dar cuntenidade als studos, l que nun acunteciu passando a dedicar-se la boémia i la literatura. Lougo que chegou la Fráncia fizo grandes amigos, antre eilhes, Albert Camus, Jean Genet, Giacometti, Juliette Greco i Roger Nimier. An 1990 recibe de la Academie Francesa l Grande Prémio de Francofonia, als setenta i siete anhos. Cul libro "Las Quelores de la Anfámia", recebiu l Prémio Mediterráneo an 2000. Morriu als 94 anhos an 22 de júnio de 2008 ne l mesmo quarto d'hotel ne l bairro boémio de Saint Germain-ç-Prés, an Paris, na Fráncia adonde bebia zde 1945.
== Citaçones ==
"Nunca zeiei tener un guapo carro ó qualquiera outra cousa la nun ser you mesmo. Puodo ir pa la rue culas manos ne ls bolsos i sinto-me un príncepe." Albert Cossery
'''"Nun fazer nada ye ua atebidade anterior; nun ye preguiça, ye reflexon."
'''
Albert Cossery
'''"Se un detreminado libro nun tubir subre l leitor un tal ampato que ne l die seguinte el deixe d'ir al amprego, esse libro nada bal."
'''
Albert Cossery
"Dei-me siempre cun pessonas que ténen ua cuncepçon ouriginal de la bida, que nun se deixan liebar pul que lénen ne ls jornales, sabendo mui bien ler nas antrelinhas. Tales pessonas son felizes. You fui siempre feliç. Cumigo solo trago l belhete d'eidantidade, ó melhor, l carton de residente. Ye l único carton que trago na carteira, nun tengo carton de crédito nin libro de xeques, la bida ye marabilhosa, mas ye perciso ua pessona saber çprender-se de todo esso que çgraçadamente dá felicidade als eimbecis. Albert Cossery — Magazine Littéraire
'''"Porque, fiel a la sue filosofie de l'andoléncia i de l çprendimiento, la rejeiçon de l trabalho fui siempre para el la grande luç."'''
Júlio Henriques
== Obra ==
* Ls Homes Squecidos de Dius(1927)
"Ls Homes Squecidos de Dius, purmeiro libro de Cossery, fui publicado ne l Cairo an 1927 i traduzido para bárias lénguas. Neste cunjunto de cinco stórias, zenhan-se yá ls temas prediletos qu'este outor benerie depuis a zambolber: l mirar ansólito subre l poder, l çpojamiento, l rábia al trabalho, la melitáncia, etc." (Ed. Antígona — 2002)
* La Casa de la Muorte Cierta (1944)
"Na Casa de la Muorte Cierta , «ls ninos drumen tranquilas. Nunca se queixan. L'home, esse, queixa-se porque percebe que ye un scrabo. Percura salir desso, grita, debate-se, mas nada acuntece. Ls ninos son la fuorça que se arguerá, un die, de la lama de ls bairros populares. Ua fuorça eimensa i splosiba que nada mais poderá deter. Benida de l fondo de las bielas submergirá las praças i las abenidas. Rebentará cumo un mar tempestuoso, atingindo, desta forma, l riu, las ilhas drumidas, ne l splendor de ls palácios. Ende, deter-se-á, por fin. Respirará bigorosamente. Terá atingido l sou oubjetibo.»" (Ed. Antígona — 2001)
* Mandriones ne l Bal Fértil (1948)<br>
"La mandriice, loinge de ser un defeito, ye cultibada cumo ua flor rala i preciosa pulas personaiges deste libro. Galal, l filho mais bielho, ye cunsidrado l mais sábio de todos porque passa la bida na cama zde hai siete anhos i solo se liebanta para ir a la mesa. Rafik, l de l meio, renuncia a casar-se cula mulhier qu'ama temendo qu'eilha perturbe para siempre la doce sonoléncia que reina alhá an casa. Cumo terá Serag, l mais nuobo, la loucura d'ir trabalhar pa la cidade? Porque la berdade ye esta: l trabalho solo puode angendrar desorden i çgraça." (Ed. Antígona — 1999)
* Mendigos i Altibos (1955)<br>
"Ye l purmeiro libro de Albert Cossery publicado an léngua pertuesa. Gohar, porsor ounibersitairo de Literatura i Filosofie, liebado pul nojo que la Ounibersidade le anspira, decide tornar-se mendigo, cunduzindo-mos, atrabeç de las oscilantes ciladas de la moral, a un coincimiento sumamente eufórico de las peias cun que la ceblizaçon modernizadora abafa quaije a la nacença la bida berdadeira." (Ed. Antígona — 1992 i Cunrad Eiditora de l Brasil — 2006)
* La Bioléncia i l Scárnio (1964)<br>
"Nua cidade de l Próssimo Ouriente, gobernada por un tirano grotesco, un pequeinho grupo de cuntestatairos, trocistas i céticos, decide cumbaté-lo ponendo-lo la ridiclo. Para esso, spalhan por to la cidade un guapo cartaç cuntendo l retrato de l gobernador i un testo tecendo ls maires loubores a la sue açon gobernatiba. Ambentan assi ua nuoba forma d'açon política…" (Ed. Antígona — 1999)
* Ua Cunjuntura de Saltimbancos (1975)<br>
"San stórias de moços que cunspiran para se adbertir, cuntreriando la ruoda anfatigable de l'hábito i de la rotina ne l quadro dua cidade de porbíncia, adonde aparentemente nun se passa nada, mas ne l fondo ferbilhan mistérios i marabilhas." (Ed. Antígona — 2001)
* Ua Ambiçon ne l Zerto (1984)<br>
"L xeque Ben Kaden, Purmeiro-menistro de l'eimirado de Dofa, anterroga-se subre cumo cunseguir un papel na cena anternacional, ancontrando-se el delantre dun Stado miserable, cumpletamente eclipsado puls Stados bezinos, perdutores de petrólio. Ambenta un stratagema: simular atentados a la bomba, rebindicados por ua chamada Frente de Libertaçon fantasma. Tal medida corre l risco de fazer çpertar la simpatie por parte de mobimientos rebolucionairos anternacionales i l'anquietaçon de ls grandes poderes tutelares." (Ed. Antígona — 2002 i Cunrad Eiditora de l Brasil — 2008)
* Las Quelores de la Anfámia (1999)<br>
"L que mais alegraba Ossama era cuntemplar l caos. De quetobielhos apoiados ne l corrimon de la passaige aérea cujos pedamiegos metálicos rodeában la praça Tahrir, ruminaba eideias atrebidamente cuntrárias als çcursos propagados puls pensadores oufeciales, ls quales garantian que la perenidade dun paíç staba subordinada a l'orde. L spetaclo que tenie delantre de ls anhos cundenaba sin apelo essa afirmaçon eimbecil. Zde hai algun tiempo qu'aqueilha custruçon, eimaginada por angenheiros houmanistas para eibitar als anfelizes peones ls peligros de la rue, le serbia d'ouserbatório panorámico, reforçando la sue íntima cumbiçon de que l mundo poderie cuntinar andefenidamente a bibir na desorden i na anarquia." (Ed. Antígona — 2000 i Cunrad Eiditora de l Brasil — 2004)
* Cumbersas cun Cossery (1995)<br>
Registo dua cumbersa de Alberty Cossery cun Michel Mitrani, adonde el fala de sue bida, sues eideias i sous amigos al longo de la bida. (Ed. Antígona — 2002)
== {{Lhigaçones sternas}} ==
* {{Lhigaçon|2=http://justica1.blogspot.com/2007/02/quem-este-homem-albert-cossery.html|3=Título ainda não informado (favor adicionar)}}
* {{Lhigaçon|2=http://macroscopio.blogspot.com/2007/02/albert-cossery-al-para-o-claro.html|3=Título ainda não informado (favor adicionar)}}
* {{Lhigaçon|pt|2=http://www.citador.pt/biblio.php?op=13&byauthor=20010&firstrec=0|3=Título ainda não informado (favor adicionar)}}
* {{Lhigaçon|2=http://orgialiteraria.com/2007/07/violncia-e-o-escrnio.html|3=Título ainda não informado (favor adicionar)}}
* {{Lhigaçon|2=http://g1.globo.com/Noticias/PopArte/0,,MUL610149-7084,00.html|3=Título ainda não informado (favor adicionar)}}
* {{Lhigaçon|2=http://ofuncionariocansado.blogspot.com/2008/06/porqu-trabalhar.html|3=Artigo sobre Albert Cossery no jornal Público (27.06.2008)}}
* {{Link||http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article4257187.ece|Artigo sobre Albert Cossery no jornal Times Online (3.07.08)}}
czmvxyrzkn4giwzyy707b9o9un5yl5z
Heidrogénio
0
11501
108705
98946
2026-10-28T18:06:25Z
~2026-51381-65
15577
108705
wikitext
text/x-wiki
L '''heidrogénio''' ye un [[eilemiento químico]] cun [[númaro atómico]], repersentado pul [[simblo químico|simblo]] '''H'''. Cun ua [[massa atómica]] d'aprossimadamente 1,0 [[ounidade de massa atómica|u]], l'heidrogénio ye l'eilemiento menos denso. El giralmente apersenta-se an sue forma [[Hidrogénio molecular|molecular]], formando l [[gáç]] diatómico (H<sub>2</sub>) nas [[cundiçones normales de temperatura i presson]] (CNTP). Este gáç ye [[Cumbuston|anflamable]], [[quelor|ancolor]], [[odor|inodoro]] i ansolúbel an [[auga]]. L'heidrogénio, por tenr propiadades çtintas, nun se anquadra claramente an nanhun grupo de la [[tabela periódica]], sendo muitas bezes colocado ne l grupo 1 (antes chamado de 1A) por tenr solo 1 [[Eilétron|eiletron]] na camada de baléncia (ó radadeira camada).
L'heidrogénio ye l mais [[Abundáncia de ls eilemientos químicos|abundante]] de ls eilemientos químicos, custituindo aprossimadamente 75% de la massa eilementar de l [[Ouniberso]]. Inda assi, la maior parte de la massa de l'ouniberso nun stá na forma de bariones ó eilemientos químicos. Beija-se [[matéria scura]] i [[einergie escura]]. [[Streilha]]s na [[sequéncia percipal]] son cumpuostas primariamente d'heidrogénio an sou stado de [[plasma]]. L Hidrogénio eilementar ye relatibamente ralo na [[Tierra]], i ye andustrialmente porduzido a partir de [[heidrocarboneto]]s persentes ne l gáç natural, tales cumo [[metano]], passado l qual la maior parte de l'heidrogénio eilementar ye ousada "an catibeiro" (l que senefica localmente ne l lugar de porduçon). Ls maiores mercados de l mundo usufruen de l'uso de l'heidrogénio pa l'aprimoramiento de [[cumbustible fóssil|cumbustibles fósseis]] (ne l porcesso de [[Craqueamiento|heidrocraqueamiento]]) i na porduçon de [[amoníaco]] (maior parte pa l mercado de fertelizantes). L'heidrogénio tamien puode ser oubtido por meio de la [[eiletrólise]] de l'auga, mas este porcesso ye atualmente çpendioso, l que prebilegie sue oubtençon a partir de l [[gáç natural]].
L [[isótopo]] de l'heidrogénio que ten maior ocorréncia, coincido cumo [[prótio]], ye formado por un único [[próton|proton]], nun tenndo nanhun [[Néutron|neutron]]. An [[Cumpuosto iónico|cumpuostos iónicos]] puode tener ua carga positiba (se tornando un [[cátion|cation]]) ó ua carga negatiba (se tornando l [[ánion|anion]] coincido cumo [[heidreto]]). Tamien puode formar outros isótopos, cumo l [[deutério]], cun solo un [[Néutron|neutron]], i l [[trítio]], cun dous neutrones. An [[2001]], fui criado an laboratório l'isótopo <sup>4</sup>H i, a partir de [[2003]], fúrun sintetizados ls isótopos <sup>5</sup>H até <sup>7</sup>H. L'eilemiento heidrogénio forma cumpuostos cula maiorie de ls eilemientos, stá persente na [[auga]] i na maior parte de ls [[cumpuosto ourgánico|cumpuostos ourgánicos]]. Ten un papel particularmente amportante na [[Reaçon ácido-base|química ácido-base]], na qual muitas reaçones ambolben la troca de prótones antre moléculas solúbeis. Cumo l único átomo neutro pul qual la [[Eiquaçon de Schrödinger]] puode ser resolbida analiticamente, l studo [[einergie|einergético]] i de ligaçones de l átomo heidrogénio tubo un papel percipal ne l zambolbimiento de la [[macánica quántica]].
La [[solubelidade]] i caratelísticas de l'heidrogénio cun bários metales son mui amportantes na [[metalurgie]] (ua beç que muitos metales puoden sofrer fragelidade an sue persença) i ne l zambolbimiento de maneiras siguras de stocá-lo para uso cumo cumbustible. Ye altamente solúbel an dibersos cumpuostos que possuen [[Tierra-rala| Tierras-rala]]s i [[metal de trasiçon|metales de trasiçon]] i puode ser dissolbido tanto an metales [[cristal]]inos i [[Sólido amorfo|amorfos]]. La solubelidade de l'heidrogénio an metales ye anfluenciada por distorçones ó ampurezas locales na [[strutura cristalina]] de l metal.
== Stória ==
=== Ourige i eiboluçon ===
Segundo la [[teorie Alpher-Bethe-Gamob]], l'heidrogénio formou-se na época de la [[nucleossíntese primordial]], quando l Ouniberso [[anflaçon cósmica|spandiu i arrefeciu]] l suficiente para permitir la ligaçon antre eiletrones i protones. L [[deutério]] formou-se por [[Catura neutrónica|catura de neutrones]]. La junçon de mais neutrones i susequente [[eimisson beta|decaimiento <math>\beta</math>]] lebou a la formaçon de [[hélio]] i [[lítio]]. Ua parte d'eilemientos mais pesados fui formada, mas la percipal fuonte destes eilemientos probén de la [[nucleossíntese stelar]].
=== Çcubierta i uso ===
[[Fexeiro:Hindenburg at lakehurst.jpg|squierda|thumb|''Dirigíbel Hindenburg, 1936'']]
L [[Hidrogénio molecular|gáç heidrogénio]], H<sub>2</sub>, fui l purmeiro porduzido artificialmente i formalmente çcrito por T. Bon Hohenhein (tamien coincido cumo [[Paracelso]], 1493–1541) por meio de la [[reaçon química]] antre [[metal|metales]] i [[ácido fuorte|ácidos fuortes]]. Paracelso nun tenie l coincimiento de que l gáç anflamable porduzido por esta [[reaçon química]] era custituído por un nuobo [[eilemiento químico]]. An 1671, [[Robert Boyle]] redescobriu i çcrebiu la reaçon antre limalhas de [[fierro]] i [[ácido]]s diluídos, l que resulta na porduçon de gáç heidrogénio. An [[1766]], [[Heinry Cabendish]] fui l purmeiro a recoincer l gáç heidrogénio cumo ua çcreta sustáncia, al eidantificar l gáç dua [[reaçon química|reaçon ácido-metal]] cumo "aire anflamable" i çcubrindo mais perfundamente, an [[1781]], que l gáç porduç auga quando queimado. A el giralmente ye dado l crédito pula sue çcubierta cumo un eilemiento químico.
== Porduçon ==
{{Artigo percipal|[[Porduçon d'heidrogénio]]}}
L gáç H<sub>2</sub> ye porduzido an laboratórios de química i biologie, muitas bezes cumo sub-perduto de la [[zeidrogenaçon]] de sustratos [[ansaturado]]s; i na natureza cumo meio de spelir eiquibalentes [[redox|redutores]] an reaçones bioquímicas.
== Ber tamien ==
* [[Anti-heidrogénio]]
* [[Eilemiento químico]]
* [[Gases]]
* [[Hidrólise]]
* [[Tabela periódica]]
== Ligaçones sternas ==
* {{Link|2=https://www.webelements.com/hydrogen/|3=WebElements.com}}
[[Catadorie:Hidrogénio| ]]
2a8amurdbc92midcsz0g5flffx94u5t