Biquipédia
mwlwiki
https://mwl.wikipedia.org/wiki/Biquip%C3%A9dia:P%C3%A1igina_percipal
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Multimédia
Special
Cumbersa
Outelizador(a)
Cumbersa outelizador(a)
Biquipédia
Cumbersa Biquipédia
Fexeiro
Cumbersa fexeiro
Biqui
Cumbersa Biqui
Modelo
Cumbersa modelo
Ajuda
Cumbersa ajuda
Catadorie
Cumbersa catadorie
Portal
Cumbersa portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Cumbersa módulo
Evento
Evento Discussão
Braga
0
916
108863
106494
2026-11-10T13:41:36Z
Kent Wang
15598
Substitui la fotografia de la catedral de Braga (Braga Cathedral (1).jpg)
108863
wikitext
text/x-wiki
{{ber zambiguaçon}}
{{geocordenadas|41_32_39_N_08_25_19_W_type:adm2nd_region:PT|41° 32' N 08° 25' O}}
{{Anfo/Munecípio de Pertual
| munecípio = Braga
| eimaige_brason = Brasão de Braga.png
| eimaige_bandeira = Pt-brg1.png
| eimaige_giral = Braga Cathedral (1).jpg
| lhegenda = [[Sé de Braga]]
| eimaige_lhocalizaçon = LocalBraga.svg
| gentílico = Bracarense,<br />bracaraugustano,<br />brácaro,<br />bragués
| region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]]
| subregion = [[Cábado (sub-region)|Cábado]]
| çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]]
| porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]]
| ária = 183,4
| populaçon = 181 494<ref name="ine2011">[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref>
| densidade = 989,61
| data = 2011
| freguesies = 62
| persidente = [[Ricardo Rio]] (PSD) <br /> [[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]]
| fundaçon =
| ourago = [[Giraldo de Moissac|San Giraldo<br />Arcebispo Primaç de Braga]]
| feriado = [[24 de Júnio]]
| codpostal = 4700 Braga
| url_cm = [[Praça do Município (Braga)|Praça do Município]]<br />4704-514 Braga
| url_oufecial = [http://www.cm-braga.pt www.cm-braga.pt]
| url_email = [mailto:municipe@cm-braga.pt municipe@cm-braga.pt]
}}
'''Braga''' ye ua cidade [[Pertual|pertuesa]], fundada puls [[roma]]nos cumo [[Bracara Augusta]], cun mais de 2 000 anhos de [[Stória]] an custante zambolbimiento, crecimiento i spanson. Situada ne l [[Region Norte (Pertual)|Norte de Pertual]], mais propiamente ne l [[Cábado (sub-region)|Bal de l Cábado]], cunsidrada la terceira cidade Pertuesa, ten 181 894 habitantes ne l sou cunceilho (2011),<ref name="ine2011" /> sendo l centro de la [[Minho (porbíncia)|region minhota]], cun mais dun milhon d'habitantes.
Scolhida pul [[Fórun Ouropeu de la Mocidade]] para [[Capital Ouropeia de la Mocidade]] an [[2012]], ye ua cidade chena de cultura i tradiçones, adonde la [[Stória]] i la [[religion]] biben lhado a lhado cula andústria tecnológica i cul [[ansino]] [[ounibersitairo]].
==Outras zeignaçones==
Na gíria popular ye coincida cumo:
La ''"[[Cidade]] de ls [[Arcebispo]]s"'', durante seclos l sou [[Arcebispo]] fui l mais amportante na [[Península Eibérica]]; Ye inda detentor de l títalo de Primaç de las Spanhas.
La ''"[[Roma]] Pertuesa"'': ne l [[seclo XVI]] l [[arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]], anfluenciado pula sue bejita a la cidade de [[Roma]], zenha ua nuoba cidade adonde las [[praças]] i [[eigreijas]] abundan tal cumo an [[Roma]]. A este títalo stá tamien associado l fato d'eisistiren einúmaras [[eigreijas]] por Km² an Braga. Ye, inda, cunsidrada cumo l maior centro de studos relegiosos an Pertual
La ''"[[Cidade]] [[Barroco|Barroca]]"'': durante l seclo XVIII l [[arquiteto]] [[André Soares]] trasforma la cidade de Braga ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]].
La ''"[[Cidade]] [[Roma]]na"'': ne l tiempo de ls [[roma]]mos ser la maior i mais amportante [[cidade]] situada ne l território adonde serie [[Pertual]]. Ausónio, eilustre lhetrado de [[Bordéus]] i prefeito de la [[Aquitánia]], ancluiu [[Bracara Augusta]] antre las grandes cidades de l [[Ampério Romano]].<ref>{{Citar web|url=http://jn.sapo.pt/2005/04/24/minho/arqueologia_financiamento_insuficien.html|títalo=Jornal de Noticias - Eidiçon de l Minho an 24 de Maio de [[2005]].|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
La ''"Capital de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'' ó l ''"Coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'', por star lhocalizada ne l centro desta porbíncia. Braga reúne un pouco de to l [[Minho (porbíncia)|Minho]] i to l Minho ten un pouco de Braga.
La ''"Cidade de ls Trés Sacro-Montes"'': son [[santuairos]] situados la Sudiste de la cidade nua cadeia [[muntanha|muntanhosa]], i son pula orde Este a Sul: L [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]], [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] i la Falperra ([[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Esta. Marie Madalena]] i Esta. Marta de las Corchas).
La cidade stá stritamente lhigada a to l [[Minho (porbíncia)|Minho]]: a Norte queda l tradecional [[Alto Minho]], a Este l [[Parque Nacional de la Peneda-Gerés]], a Sul las tierras senhoriales de Basto i l'andustrial Abe i a Oeste l lhitoral marítimo Minhoto.
==Stória==
{{Artigo percipal|[[Stória de Braga]]}}
[[Fexeiro:MartindeBraga-Albelda.jpg|thumb|lheft|[[San Martico de Dume]].]]
Ls bruxedos de la persença houmana na region bénen d'hai miles d'anhos, cumo cumproban bários achados. Un de ls mais antigos ye la [[Mamoa de Lhamas]], un [[monumiento]] megalítico eidificado ne l período [[Neolítico]]. Inda assi, solo se cunsegue probar l'eisisténcia d'aglomerados populacionales an Braga na [[Eidade de l Bronze]]. Caraterizan-se por fossas i cerámicas ancontradas ne l Alto de la [[Cibidade]], lhocal adonde eisistirie ua [[Poboado|poboaçon]] i por ua [[necrópole]] que terá eisistido na zona de ls Granjinhos.<ref name="Bracara Augusta">{{Citar web|url=http://www.uaum.uminho.pt/estrutura/estrutura.htm|títalo=Ounidade de Arqueologie de la Ounibersidade de l Minho — Bracara Augusta.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
Na [[Eidade de l Fierro]], zambolbírun-se ls chamados "[[castro]]s". Estes éran própios de poboaçones qu'acupában lhocales altos de l relebo. Ls [[Celtas]] éran ls sous habitantes i, nesta region an particular, habitában ls [[Brácaros]] (an [[lhatin]], <small>BRACARI</small>), que darien nome a la cidade, passado la sue fundaçon i ls romanos tenéren fuorçado las populaçones çcíren al bal.
===Bracara Augusta===
{{Artigo percipal|[[Bracara Augusta]]}}
Ne l decurso de l [[seclo II a.C.]], la region fui tomada puls [[Roma]]nos ls qu'eidificórun la cidade ne l'anho 16 a.C., cula zeignaçon de [[Bracara Augusta]], an houmenaige al Amperador César Augusto.<ref name="Bracara Augusta"/> Bracara Augusta, capital de la region de la [[Gallaecie]], antegraba ls trés cumbentos de l [[Península Eibérica|Noroiste peninsular]] i parte de l cumbento Clunia, cun ua populaçon d'aprossimadamente 285 mil tributairos lhibre nas 24 ''cebitates'' ne l'anho 25.<ref>Morais, Rui Manuel Lopes de Sousa. ''[http://repositorium.sdum.uminho.pt/dspace/bitstream/1822/4721/1/Vol.1%20Parte%20I%20-%20II%20-%20Texto.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Autarcia i Comércio an Bracara Augusta ne l período Alto-Amperial]'', 2004, páigina 65.</ref> Desta época data tamien la criaçon de l bispado de [[Bracara Augusta]], segundo la lhenda, [[Pedro de Rates|San Pedro de Rates]] fui l purmeiro [[Arcebispado de Braga|bispo de Braga]] antre ls anhos [[45]] i [[60]], ourdenado pul apóstolo [[Santiago Maior|Santiago]] que tenerie benido de la [[Tierra Santa]], martirizado quando cumbertie pobos aderentes a la [[Mitologie romana|religion romana]] ne l noroiste de la [[Península Eibérica]]. Mas, solo ne l'anho 385 ye que l Papa [[Papa Sirício|S. Sirício]] faç refréncia a la metropolitana de [[Bracara Augusta]].
[[Fexeiro:Fonte do Ídolo Braga.jpg|thumb|[[Fuonte de l Ídolo]].]]
Passado la cunquista de l [[ampério romano]], [[Bracara Augusta]] tornou-se na capital política i anteletual de l reino de ls [[Suebos]], qu'anglobaba la zaparecida region de la [[Gallaecie]] (hoije [[Galiza]], norte de [[Pertual]], parte de las [[Astúrias]] i de las porbíncias de [[Lhion]] i [[Çamora]], i se prolongaba até al [[Riu Teijo]]. Por orde de l rei Ariamiro fui rializado l [[Purmeiro Cuncílio de Braga|cuncílio de Braga]], antre [[1 de Maio]] de [[561]] la [[563]], tenendo sido presidido por [[San Martico de Dume]], [[Arquidiocese de Braga|bispo titular de Bracara]]. Deste cuncílio resultórun grandes reformas, percipalmente ne l mundo eclesiástico i lhenguístico, çtacando-se la criaçon de l ritual bracarense i l'aboliçon d'eilemientos lhenguísticos pagones, cumo ls dies de la sumana ''Lunae dies, Martis dies, Mercurii dies, Jovis dies, Veneris dies, Saturni dies i Solis dies'', por ''Feria secunda, Feria tertia, Feria quarta, Feria quinta, Feria sexta, Sabbatum, Dominica Dies'', donde deriban ls modernos dies an [[lhéngua pertuesa]] i [[galega]]. Mais tarde, cul declínio de l pobo [[Suebos|Suebo]] (l'antigo Reino de la Galiza), fui dominada puls [[Godos]], durante mais de trés seclos.
Ne l'anho de [[716]], ls [[Mouros]] alcançan la [[cidade]] i probocan grande çtruiçon na mesma, dada la sue amportança relegiosa. Na época, fui tamien palco de bárias [[guerra]]s, çtruiçones i saques. Mais tarde, fui reconquistada por [[Fonso III de las Astúrias|Fonso III]], [[Lhista de reis de las Astúrias|Rei de las Astúrias]].
===Braga===
[[Fexeiro:Braga-mapa mediaval.jpg|thumb|right|230px|Mapa de Braga, c. 1600, retirado de l'obra [[Civitates orbis terrarum]].]]
Ne l seclo XI la cidade ye reorganizada, probabelmente cula nuoba zeignaçon de "Braga". Ye ampeçada la custruçon de la [[muralha]] citadina i de la [[Sé de Braga|Sé]], por orde de l bispo [[D. Pedro de Braga]], subre restos dun antigo [[templo romano]] dedicado a la [[diusa]] [[Ísis]], que tenerie mais tarde sido cumbertido nua [[eigreija]] [[Crestiana]]. La cidade zambolbe-se an torno de la Sé, quedando restringida al perímetro amuralhado.
Braga fui nessa altura ouferecida cumo dote, por [[Fonso VI de Lhion i Castielha]], a la sue filha [[Teresa de Lhion|D. Teresa]], ne l sou casamiento cun [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique de Borgonha]], Cunde de [[Pertual]]. Estes radadeiros fúrun senhores de la cidade antre [[1096]] la [[1112]]. An [[1112]] doan la cidade als [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos]]. Cula eilebaçon de l bispado bracarense a arcebispado, la cidade readquire ua einorme amportança la nible [[Península Eibérica|Eibérico]]. L'arcebispo [[Diego Gelmíreç]] de [[Santiago de Cumpostela]], cun medo de l'ascenson de la [[Sé de Braga]], rouba las [[relíquia]]s de ls [[santo]]s bracarenses na tentatiba de diminuir l'amportança relegiosa de la cidade, las [[relíquia]]s solo retornórun la Braga na década de nobenta de l seclo XX.
Sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]] (1261-1325), la [[muralha]] citadina ye requalificada, ye inda custruída la [[Castielho de Braga|torre de menaige]]. Mais tarde, fúrun adicionadas nuobe [[torre]]s, de planta quadrangular, a la muralha eisistente, cuncluindo-se tamien l [[Castielho de Braga]] an torno de la [[torre de menaige]] eisistente.
[[Fexeiro:Combate napoleonico Braga.jpg|thumb|230px|Mapa de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] antre tropas pertuesas i [[Napoleon|napoleónicas]].]]
Ne l [[seclo XVI]], l [[Arcebispo de Braga]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]] modifica la cidade perfundamente, antroduzindo-le rues, praças, nuobos eidifícios, probocando-le tamien l crecimiento para para alhá de l perímetro amuralhado. De l seclo XVI al seclo XVIII, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios de traça [[mediebal]] ban sendo apagados i sustituídos por eidifícios de [[Arquitetura]] relegiosa de la época.
Ne l [[seclo XVIII]], Braga por antermédio de l'anspiraçon artística de [[André Soares]] (Arquiteto [[1720]]-[[1769|69]]) trasforma-se ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]]. Ne ls fines deste seclo, surge an bárias eidificaçones l [[Neoclássico]] cun [[Carlos Amarante]] ([[Angenheiro]] i [[Arquiteto]] [[1742]]-[[1815]]). Mais ua beç, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios relegiosos son outra beç altarados cula antroduçon de l [[Barroco]] i l [[Neoclássico]].
Ne ls cien anhos que se seguen, eirrompen cunflitos debidos a las [[Guerra Peninsular|ambasones francesas]] i [[lhuitas lhiberales]]. An 20 de Márcio de 1809 la cidade ye palco de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] i bítima de bários saques rializados pulas [[Napoleon|tropas napoleónicas]]. La cidade benerie a ser reocupada a 5 de Abril pul general José António Botelho de Sousa, comandante de las fuorças pertuesas ne l Minho.
An [[1834]], cul fin de las [[lhuitas lhiberales]], son spulsas bárias ordes relegiosas de Braga, deixando l sou spólio pa la cidade. An cunsequéncia de la [[Rebolta de la Marie de la Fuonte]] na [[Póboa de Lhanhoso]], ária sob jurisdiçon de l quartel melitar de Braga, la cidade ye palco d'amportantes cunfrontos antre l [[pobo]] i las outoridades. Ne l final de l seclo XIX, l centro de la cidade deixa la ária de la [[Sé de Braga]] i passa pa la Abenida Central. An [[1875]], ye einougurado pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]] la lhinha i staçon de ls [[Ramal de Braga|camboios]] de Braga.
Ne l seclo XX, dá-se la reboluçon de ls trasportes i de las anfra-struturas básicas, reformula-se la Abenida de la Lhibardade, d'adonde se çtaca l [[Theatro Circo]] i ls eidifícios de l lhado nacente. An 28 de Maio de 1926, l general [[Gomes de la Costa]] ampeça nesta cidade la [[Reboluçon de 28 de Maio de 1926]]. Por fin, ne l final deste seclo, Braga sofre un grande zambolbimiento i crece a un ritmo bastante eilebado. Ye tamien coincida por muitos por Capital de l Minho.
==Geografie==
[[Fexeiro:Braga relevo.png|270px|left|thumb|Relebo de l cunceilho.]]
Situada ne l coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]], Braga ancontra-se nua region de trasiçones de Este para Oeste, antre [[sierra]]s, [[floresta]]s i lheiras als grandes [[bal]]s, [[prainada]]s i campos berdeijantes. Tierras custruídas pula natureza i moldadas pul Home.
Físicamente queda la <span class="plainlinks">[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=pt41_32_39_N_08_25_19_W 41° 32' N 08° 25' O]</span>,<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/cidade/situacao_geografica/situacao_geografica.asp|títalo=Cámara Municipal de Braga|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> ne l Noroiste de la [[Península Eibérica]], percisamente antre l [[Riu Douro]] i l [[Riu Minho]]. Acupando 183,51 Km², i bariando antre 20 a 572 metros d'altitude, l cunceilho ye bastante dibersificado. L terreno la Norte situado na borda squierda de l [[Riu Cábado]], ye semi-praino, grácias al grande bal de l [[Riu Cábado]]. La parte Este carateriza-se por [[muntanha]]s, tales cumo la [[Serra de l Carbalho]] (479m), [[Serra de ls Picos]] (566m), Monte de l [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] (572m) i l Monte Esta Marta (562m). Antre la [[Sierra de l Carbalho]] i la [[Sierra de ls Picos]] nace l [[Riu Este]], formando l bal d'Este, yá a Sul de la [[Sierra de ls Picos]] zambolbe-se l [[praino]] de [[Sobreposta]]-[[Pedralba (Braga)|Pedralba]]. A Sul, cumo a Oeste l terreno ye un misto de [[muntanha]]s, [[colina]]s i médios [[bal]]s. L centro de la cidade queda ne l'alto de la colina de [[Cibidade]] (215m), zambolbendo-se pa l [[bal]] de l [[Riu Cábado]] a Norte i Oeste, i pa l [[bal]] de l [[Riu Este]] a Este i Sul.
L território bracarense pertence a dues bacies heidrográficas, la bacie heidrográfica de l [[riu Cábado]] a Norte i la bacie heidrográfica de l [[riu Abe]] a Sul. L [[riu Cábado]], de caudal médio, ye l'eilemiento heidrográfico predominante a Norte, eisistindo tamien dibersas [[Rieiro|rieira]]s que zaguan neste. L território a Sul ye marcado pul [[riu Este]] i sous dibersos afluentes, cumo l [[riu Beiga]], todos de pequeinho caudal. L [[tierra]], dado pertencer al [[sierra de l Gerés|sistema muntanhoso de l Gerés]] i la sue prossimidade al [[Ouceano Atlántico]], ye bastante rico an [[auga]].
L cunceilho ye predominantemente ourbano,<ref name="Tipologie de las Freguesies">Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/tipologia_au.htm].</ref> percipalmente an torno de la cidade. Las árias rurales qu'outrora predominában, hoije, cunfinan-se als lhemites de l cunceilho. Ye inda de salientar que las [[colina]]s de maior cota i las [[muntanha]]s ancontran-se cubiertas por manchas florestales, anque de la presson ourbana i de ls fuogos florestales que sucedírun ne ls radadeiros anhos.
===Clima===
L [[clima]] de Braga, pul fato de se situar antre sierras i l [[Ouceano Atlántico]], ye tipicamente atlántico [[temperado]]<ref>La radadeira rebison de l sistema Köppen climate classification lhemitou l mássimo de precipitaçon pa l clima Mediterránico Cs cul balor de 900 mm.</ref>, ó seia, cun [[Staçon de l'anho|quatro staçones]] bien defenidas. Ls [[Ambierno]]s son bastante [[chuba|plubiosos]] i [[friu]]s, i giralmente cun [[bento]]s moderados de Sudoiste. L [[bento]] puode tamien soprar de l [[Norte]], normalmente fuorte, l que giralmente proboca ua grande çcida de la temperatura, estes bentos son zeignados cumo ''Nortadas''. An anhos mui frius puode ocorrer la queda de [[niebe]], inda assi debido al [[calecimiento global]] la queda de niebe ye un acuntecimiento mui ralo. L radadeiro nebon na cidade fui an 9 de Janeiro de [[2009]]. Las [[Primabera]]s son tipicamente frescas, cun grandes abierturas i bentos suabes. Las brisas matinales ocorren cun maior frequéncia, percipalmente nas maiores altitudes. Ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]], a baixa altitude, ye normal eisistiren ls nubrinas matinales. De salientar l més de Maio que ye bastante propício a las [[troboada]]s, debido al calecimiento de l'aire húmido cula chegada de l [[Berano]]. Ls [[berano|beranos]] son calientes i soalheiros cun [[bento]]s suabes d'Este. Ne ls dies mais frescos, puoden ocorrer spontaneamente [[chuba]]s de cúrtie duraçon, estas chubas son bastante amportantes pa la [[begetaçon]] de la region, pus reabastece ls [[Lhençol freático|''lhençóis d'auga'']] l que torna la region rica an begetaçon durante l'anho anteiro, pula qual ye coincida por Berde Minho. Ls [[Outonho]]s son amenos i [[chuba|plubiosos]], giralmente cun bentos moderados. Las maior i menor temperaturas registadas an Braga ne l período 1971-2000 fúrun 39,4 °C i -4,1 °C. Mas, hai registos de -6.3 °C an 2001 i 41.3 °C an 1943 (''fuonte: [[Anstituto de Meteorologie]]''). Anquanto la temperatura çce, oumenta la plubiosidade. Eesiste ua maior frequéncia de nubrinas, percipalmente ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]] adonde ocorren ls nubrinas matinales mais densos.
{|class="wikitable collapsible" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;"
! colspan= "15" style="background: #6688AA; color: white;" | <big>Tabela climática de Braga</big>
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Temperatura
|-
! style="background: #FFFFFF;" height="16"|Més
! style="background: #FFFFFF;"|Jan
! style="background: #FFFFFF;"|Feb
! style="background: #FFFFFF;"|Már
! style="background: #FFFFFF;"|Abr
! style="background: #FFFFFF;"|Mai
! style="background: #FFFFFF;"|Jún
! style="background: #FFFFFF;"|Júl
! style="background: #FFFFFF;"|Ago
! style="background: #FFFFFF;"|Set
! style="background: #FFFFFF;"|Out
! style="background: #FFFFFF;"|Nob
! style="background: #FFFFFF;"|Dez
! style="background: #FFFFFF;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #FFFFFF;"|Média
|-
! height="16;"|Mássima registada °C
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|23,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|29,5
|style="background: #FF3C00; color: black;"|31,0
|style="background: #FF1400; color: black;"|35,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|39,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF1400; color: black;"|33,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|28,5
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,1
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! height="16;"|Média Mássima °C
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|17,6
|style="background: #FF9900; color: black;"|18,3
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,1
|style="background: #FF6400; color: black;"|25,4
|style="background: #FF3C00; color: black;"|27,8
|style="background: #FF3C00; color: black;"|28,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|25,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,9
|style="background: #FF9900; color: black;"|16,8
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,4
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,4
|-
! height="16;"|Média °C
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|13,2
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,0
|-
! height="16;"|Média menima °C
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,9
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,5
|style="background: #FF9900; color: black;"|14,9
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,2
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,8
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,7
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,0
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFCC66; color: black;"|9,6
|-
! height="16;"|Mínima registada °C
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-6,4
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-4,5
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-5,0
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-1,2
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|-0,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|3,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|7,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,7
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|3,8
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|2,5
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-1,7
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-2,5
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Precipitaçon
|-
! style="background: #DDDDDD;" height="16"|Més
! style="background: #DDDDDD;"|Jan
! style="background: #DDDDDD;"|Feb
! style="background: #DDDDDD;"|Már
! style="background: #DDDDDD;"|Abr
! style="background: #DDDDDD;"|Mai
! style="background: #DDDDDD;"|Jún
! style="background: #DDDDDD;"|Júl
! style="background: #DDDDDD;"|Ago
! style="background: #DDDDDD;"|Set
! style="background: #DDDDDD;"|Out
! style="background: #DDDDDD;"|Nob
! style="background: #DDDDDD;"|Dez
! style="background: #DDDDDD;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #DDDDDD;"|Total
|-
! height="16;"|Total mm
|style="background: #000064; color: white;"|176,4
|style="background: #6478FF; color: black;"|114,8
|style="background: #1428FF; color: black;"|121,6
|style="background: #1428FF; color: black;"|130,8
|style="background: #6478FF; color: black;"|112,9
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|48,6
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|22,0
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|34,0
|style="background: #6478FF; color: black;"|81,7
|style="background: #000064; color: white;"|191,7
|style="background: #000064; color: white;"|193,9
|style="background: #000044; color: white;"|220,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #000044; color: white;"|1448,6
|-
! colspan="15" style="background: #DDDDDD;"|Dados referentes antre [[1981]] até [[2010]]. Fuonte: [http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ Instituto de Meteorologia, IP Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113000124/http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ |date=2012-11-13 }}
|}
===Demografie===
L cunceilho ye densamente poboado, cun 989,6 hab/Km² i 181 494 habitantes ([[2011]]), ye un de ls mais populosos de Pertual i ye un de ls mais moços de la [[Ouropa]]. La maiorie de la populaçon cuncentra-se na ária ourbana, adonde la densidade atinge cerca de 10 000 hab/Km².
{|align=right
|<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barraH value:rgb(0.3,0.3,0.9)
id:barraM value:rgb(0.9,0.3,0.3)
ImageSize = width:500 height:420
PlotArea = left:100 bottom:50 top:30 right:15
DateFormat = x.y
Period = from:-10000 till:10000
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:-10000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:-10000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:null
bar:85- text:85 i mais anhos
bar:80-84 text:80 a 84 anhos
bar:75-79 text:75 a 79 anhos
bar:70-74 text:70 a 74 anhos
bar:65-69 text:65 a 69 anhos
bar:60-64 text:60 a 64 anhos
bar:55-59 text:55 a 59 anhos
bar:50-54 text:50 a 54 anhos
bar:45-49 text:45 a 49 anhos
bar:40-44 text:40 a 44 anhos
bar:35-39 text:35 a 39 anhos
bar:30-34 text:30 a 34 anhos
bar:25-29 text:25 a 29 anhos
bar:20-24 text:20 a 24 anhos
bar:15-19 text:15 a 19 anhos
bar:10-14 text:10 a 14 anhos
bar:5-9 text:5 a 9 anhos
bar:0-4 text:0 a 4 anhos
PlotData =
color:barraH width:16 align:left
bar:85- from:-533 till: 0
bar:80-84 from:-1034 till: 0
bar:75-79 from:-1930 till: 0
bar:70-74 from:-2513 till: 0
bar:65-69 from:-2805 till: 0
bar:60-64 from:-3875 till: 0
bar:55-59 from:-5086 till: 0
bar:50-54 from:-5795 till: 0
bar:45-49 from:-6659 till: 0
bar:40-44 from:-6785 till: 0
bar:35-39 from:-7093 till: 0
bar:30-34 from:-7128 till: 0
bar:25-29 from:-6592 till: 0
bar:20-24 from:-5640 till: 0
bar:15-19 from:-5458 till: 0
bar:10-14 from:-5207 till: 0
bar:5-9 from:-5422 till: 0
bar:0-4 from:-5041 till: 0
color:barraM
bar:85- from: 0 till: 1429
bar:80-84 from: 0 till: 1979
bar:75-79 from: 0 till: 2828
bar:70-74 from: 0 till: 3179
bar:65-69 from: 0 till: 3327
bar:60-64 from: 0 till: 4399
bar:55-59 from: 0 till: 5421
bar:50-54 from: 0 till: 6276
bar:45-49 from: 0 till: 7173
bar:40-44 from: 0 till: 7489
bar:35-39 from: 0 till: 7715
bar:30-34 from: 0 till: 7536
bar:25-29 from: 0 till: 6857
bar:20-24 from: 0 till: 5783
bar:15-19 from: 0 till: 5259
bar:10-14 from: 0 till: 4924
bar:5-9 from: 0 till: 5194
bar:0-4 from: 0 till: 4770
PlotData =
bar:85- at:-533 fontsize:S text: 533 shift:(-25,-4)
bar:80-84 at:-1034 fontsize:S text: 1034 shift:(-25,-4)
bar:75-79 at:-1930 fontsize:S text: 1930 shift:(-25,-4)
bar:70-74 at:-2513 fontsize:S text: 2513 shift:(-25,-4)
bar:65-69 at:-2805 fontsize:S text: 2805 shift:(-25,-4)
bar:60-64 at:-3875 fontsize:S text: 3875 shift:(-25,-4)
bar:55-59 at:-5086 fontsize:S text: 5086 shift:(-25,-4)
bar:50-54 at:-5795 fontsize:S text: 5795 shift:(-25,-4)
bar:45-49 at:-6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-25,-4)
bar:40-44 at:-6785 fontsize:S text: 6785 shift:(-25,-4)
bar:35-39 at:-7093 fontsize:S text: 7093 shift:(-25,-4)
bar:30-34 at:-7128 fontsize:S text: 7128 shift:(-25,-4)
bar:25-29 at:-6592 fontsize:S text: 6592 shift:(-25,-4)
bar:20-24 at:-5640 fontsize:S text: 5640 shift:(-25,-4)
bar:15-19 at:-5458 fontsize:S text: 5458 shift:(-25,-4)
bar:10-14 at:-5207 fontsize:S text: 5207 shift:(-25,-4)
bar:5-9 at:-5422 fontsize:S text: 5422 shift:(-25,-4)
bar:0-4 at:-5041 fontsize:S text: 5041 shift:(-25,-4)
bar:85- at: 1429 fontsize:S text: 1429 shift:(8,-4)
bar:80-84 at: 1979 fontsize:S text: 1979 shift:(8,-4)
bar:75-79 at: 2828 fontsize:S text: 2828 shift:(8,-4)
bar:70-74 at: 3179 fontsize:S text: 3179 shift:(8,-4)
bar:65-69 at: 3327 fontsize:S text: 3327 shift:(8,-4)
bar:60-64 at: 4399 fontsize:S text: 4399 shift:(8,-4)
bar:55-59 at: 5421 fontsize:S text: 5421 shift:(8,-4)
bar:50-54 at: 6276 fontsize:S text: 6276 shift:(8,-4)
bar:45-49 at: 7173 fontsize:S text: 7173 shift:(8,-4)
bar:40-44 at: 7489 fontsize:S text: 7489 shift:(8,-4)
bar:35-39 at: 7715 fontsize:S text: 7715 shift:(8,-4)
bar:30-34 at: 7536 fontsize:S text: 7536 shift:(8,-4)
bar:25-29 at: 6857 fontsize:S text: 6857 shift:(8,-4)
bar:20-24 at: 5783 fontsize:S text: 5783 shift:(8,-4)
bar:15-19 at: 5259 fontsize:S text: 5259 shift:(8,-4)
bar:10-14 at: 4924 fontsize:S text: 4924 shift:(8,-4)
bar:5-9 at: 5194 fontsize:S text: 5194 shift:(8,-4)
bar:0-4 at: 4770 fontsize:S text: 4770 shift:(8,-4)
TextData =
fontsize:M pos:(230,15) text:Númaro d'andibíduos
fontsize:S pos:(10,3) text:Pirámide etária an 2008. L'azul andibíduos masculinos, a burmeilho andibíduos femeninos. Fuonte INE.
fontsize:L pos:(220,405) text:Pirámide etária
</timeline>
|}
La populaçon bracarense ye custituída por 78 954 andibíduos de l sexo masculino i 85 238 andibíduos de l sexo femenino. L grupo etairo de ls 0 als 25 anhos repersentaba 35% de la populaçon total, anquanto 54% de la populaçon tenie antre 26 a 64 anhos, l grupo etairo de ls idosos repersentaba 11%. La populaçon ye maioritariamente pertuesa, mas eisisten tamien quemunidades eimigrantes, nomeadamente [[brasileiros]], [[africanos]] percipalmente ouriundos de las antigas quelónias pertuesas, [[China|chineses]] i [[Ouropa de Lheste|ouropeus de lheste]].
Ne l que diç respeito la [[habitaçon]], an Braga hai 70 268 alojamientos (Censos de [[2001]]), balor scedentairo se tubirmos an cunsidraçon l cunceito clássico de [[família]] (51 173 agregados).
Inda assi, estas 19 095 habitaçones sobrantes nun stan todas an scesso na rialidade, muitas deilhas çtinan-se la residéncia temporária, normalmente associadas la [[studante]]s, a trabalhadores temporairos i a strangeiros qu'eisercen la sue atebidade profissional na cidade. Eesiste tamien un grande númaro d'habitaçones que pertencen a cidadanos residentes ne l strangeiro que las outelizan quando regressan periodicamente a [[Pertual]]. L custante crecimiento populacional i l'oumiento de la [[habitaçon]] andebidual associado a la nun custituiçon dua [[família]] clássica son tamien rialidades que justifican este fato na sociadade bracarense.
Las 19 095 habitaçones atrás referidas, repersentan an média ua capacidade para 60 000 andibíduos, l que faç cun que la populaçon rial de Braga steia próssima dun balor antermédio situado antre ls 174 000 andibíduos i ls 230 000 andibíduos.
L cunceilho creciu 16,2% antre [[1991]] la [[2001]], l maior crecimiento registou-se nas antigas freguesies suburbanas (hoije ourbanas), por eisemplo: [[Nueira (Braga)|Nueira]] 124,6%, [[Frossos (Braga)|Frossos]] 68,4%, [[Rial (Braga)|Rial]] 59,8%, [[Lhamaçanes]] 50,9%. Las prebisones apuntan para que Braga seia un de ls cunceilhos cun maior crecimiento ne ls próssimos anhos.
L'eiboluçon demográfica antre 1801 a 2011:<ref>{{Citar web|url=http://www.ine.pt/|títalo=Census de 1991, 2001 i Território an númaros de 2004|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
<center>
<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:190000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:1800
bar:1801 text:1801
bar:1849 text:1849
bar:1900 text:1900
bar:1911 text:1911
bar:1920 text:1920
bar:1930 text:1930
bar:1940 text:1940
bar:1950 text:1950
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1981 text:1981
bar:1991 text:1991
bar:2001 text:2001
bar:2011 text:2011
bar:2020
PlotData =
color:barra width:25 align:left
bar:1801 from:0 till: 30552
bar:1849 from:0 till: 40004
bar:1900 from:0 till: 58339
bar:1911 from:0 till: 60836
bar:1920 from:0 till: 57019
bar:1930 from:0 till: 60761
bar:1940 from:0 till: 75846
bar:1950 from:0 till: 84142
bar:1960 from:0 till: 92938
bar:1970 from:0 till: 96220
bar:1981 from:0 till: 125472
bar:1991 from:0 till: 141256
bar:2001 from:0 till: 164192
bar:2011 from:0 till: 181494
PlotData =
bar:1801 at:30552 fontsize:S text: 30.552 shift:(-14,5)
bar:1849 at:40004 fontsize:S text: 40.004 shift:(-14,5)
bar:1900 at:58339 fontsize:S text: 58.339 shift:(-14,5)
bar:1911 at:60836 fontsize:S text: 60.836 shift:(-14,5)
bar:1920 at:57019 fontsize:S text: 57.019 shift:(-14,5)
bar:1930 at:60761 fontsize:S text: 60.761 shift:(-14,5)
bar:1940 at:75846 fontsize:S text: 75.846 shift:(-14,5)
bar:1950 at:84142 fontsize:S text: 84.142 shift:(-14,5)
bar:1960 at:92938 fontsize:S text: 92.938 shift:(-14,5)
bar:1970 at:96220 fontsize:S text: 96.220 shift:(-14,5)
bar:1981 at:125472 fontsize:S text: 125.472 shift:(-18,5)
bar:1991 at:141256 fontsize:S text: 141.256 shift:(-18,5)
bar:2001 at:164192 fontsize:S text: 164.192 shift:(-18,5)
bar:2011 at:181819 fontsize:S text: 181.494 shift:(-18,5)
TextData =
fontsize:S pos:(20,20)
</timeline>
</center>
===Munecípio i ourganizaçon admenistratiba===
[[Fexeiro:Camara de braga.jpg|thumb|250px|right|[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga|Eidifício de la Cámara Municipal]] na [[Praça de l Munecípio (Braga)|Praça de l Munecípio]].]]
Admenistratibamente l cunceilho de Braga, de código admenistratibo 03 03, queda ne l [[çtrito de Braga]] de código admenistratibo 03, i ye capital de l mesmo. Ye tamien capital de la [[Minho (GAM)|grande ária metropolitana de l Minho]], la terceira maior de l paíç (cerca 800 000 hab.). Ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Amares]], a lheste pula [[Póboa de Lhanhoso]], a suiste por [[Guimaráes]], a sul por [[Bila Nuoba de Famalicon]], a oeste por [[Barcelos]] i a noroiste por [[Bila Berde]].
Ten ua [[Cámara Municipal (Pertual)|Cámara Municipal]], presidida por [[Ricardo Rio]] zde [[2013]]. La Cámara Municipal ye cumpuosta, para alhá de l persidente, por nuobe bereadores. Eesiste ua Assemblé Municipal que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por un persidente i dous secretairos, sessenta i trés deputados i ls sessenta i dous Persidentes de Junta de Freguesie.
{|{{prettytable1|center}}
|- bgcolor="#C0C0C0"
|width="40%"|'''Uorgon'''
|width="15%" align="center"|'''PS'''
|width="15%" align="center"|'''"Juntos por Braga"'''<ref>Coligaçon "Juntos por Braga":[[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]], [[CDS - Partido Popular|PP]] i [[Partido Popular Monárquico|PPM]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''Democrática Unitária'''<ref>Coligaçon Democrática Unitária: [[Partido Quemunista Pertués|PCP]] i [[PEB]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''BE'''
|-
|align="left"|Bereadores de la Cámara Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/executivo/executivo.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|6
|align="center"|5
|align="center"|0
|align="center"|0
|-
|align="left"|Deputados de la Assemblé Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/assembleia/assembleia.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|27
|align="center"|6
|align="center"|6
|align="center"|4
|}
===Freguesies===
{{Lhista de freguesies de Braga}}
[[Fexeiro:Braga freguesias 2013 (colored, lowercased).svg|thumb|250px|right|Mapa culas freguesies de Braga.]]
L cunceilho ye subdebidido an 62 [[freguesie]]s. Las freguesies stan agrupadas an freguesies qu'antegran la cidade<ref>Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=003647&cidade=BRAGA].</ref> (citadinas), freguesies predominantemente ourbanas (suburbanas) i freguesies mediamente ourbanas.<ref name="Tipologie de las Freguesies"/>
===Geminaçones===
Braga ten seis protocolos de coperaçon.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 |accessdate=2012-12-08 |archivedate=2011-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211012144/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 }}</ref>
*{{FRAb}} [[Clermont-Ferrand]], [[Puy-de-Dóme]], [[Fráncia]]
*{{FRAb}} [[Puteaux]], [[Altos de l Sena]], [[Fráncia]]
*{{BRAb}} [[Riu de Janeiro]], [[Brasil]]. <ref>[http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 Correio de l Minho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603103838/http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 |date=2013-06-03 }} Lhido a 21 de Nobembre de 2012.</ref>
*{{BRAb}} [[Santo André (San Paulo)|Santo André]], [[San Paulo]], [[Brasil]]
*{{CPBb}} [[Ilha de San Nicolau|S. Nicolau]], [[Cabo Berde]]
*[[Fexeiro:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|]] [[Bissorana (setor)|Bissorana]], [[Oio]], [[Guiné-Bissau]]
*{{ESPb}} [[Astorga (Spanha)|Astorga]], [[Castielha i Lhion]], [[Spanha]]. La cidade de Braga ten ''laços'' cun [[Astorga (Spanha)|Astorga]] hai mais de dous mil anhos, cumo eibidencia la custruçon de la [[Geira]] para ancurtar çtáncias antre estas.
* {{flagicon|France}} '''[[Rennes]]''', [[Eille-eit-Bilaine]], [[Fráncia]]
* {{flagicon|France}} '''[[Tours]]''', [[Andre-eit-Lhoire]], [[Fráncia]]
==Cultura==
===Artesanato===
[[Fexeiro:Cavaquinho.jpg|thumb|[[Cabaquinho]] ó braguinha, strumiento criado puls [[Palácio de ls Biscainhos|Biscainhos]] que chegou al Hawai, dando ourige al [[ukelele]].]]
L [[artesanato]] bracarense hai mui qu'ultrapassou las frunteiras de l paíç. Na música, ls [[cabaquinho]]s, [[biola]]s, [[guitarras]] (nomeadamente la [[Biuola Braguesa]]). Ye antressante notar que será este strumiento a dar ourige al famoso [[ukelele]] al ser lhiebado por eimigrantes pertueses pa l Hawai. Na Arte Sacra las repersentaçones bíblicas i la '''Bela Botiba de Braga''' son ls ex-libris. Ambora estes quatro séian famosos, l'artesanato Bracarense ye mais dibersificado, ls artigos de [[lhino]] (panhos, colchas, cortinados…), ls [[bordado]]s, la cestarie, meniaturas an [[Madeira (material)|madeira]], farricocos [(tamien an céra)], bijuterie, [[fierro]] fraugado ([[campana]]s, meniaturas, material para agricultura…), las lhouças típicas de Braga queloridas i de forma atratiba, antre outros, son artigos tradecionales que facilmente se ancontran nas rues, ruelas ó nas zonas rurales nas eimediaçones.
===Gastronomie===
Braga, cumo l resto de l Minho ten ua [[gastronomie]] riquíssema. L [[bacalhau]] assume-se cumo l prato de [[peixe]] faborito, la cidade ye famosa pulas sues einúmaras receitas de bacalhau (bacalhau a la Narcisa,<ref name=receitas>{{Citar web|url=http://www.1001receitas.com/component/recipes/receita/Bacalhau-a-Narcisa|título=Bacalhau à Narcisa|títalo=Bacalhau a la Narcisa|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> bacalhau a la Minhota (Braga), bacalhau a la moda de Braga…). L'arroç de Parro, las papas de sarrabulho cun cherrelhones, la tripa anfarinhada, ls farinhotes, ls anchidos de sangre, l [[chibo]] a la moda de Braga, las frigideiras de l Cantico ó las de la Sé, ls cherrelhones a la moda de l Minho, l frango "pica ne l suolo", l [[bino berde]], l [[Pudin Abade de Priscos]], l quenhon de l cielo, l bolho rei scangalhado, fidalguinhos, pederneiras, suplícios, pacéncias, antre muitos outros, fázen de Braga ua cidade de sabores.
===Tradiçones i Festebidades===
*'''[[Fiesta de San João an Braga]]'''<ref name=fiestas>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/precisa_saber/festas_feiras_romarias/|títalo=Fiestas, Feiras i Romaries|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> — Ls purmeiros registos de l S. João de Braga datan de 1515, data que pula purmeira beç la Cámara Municipal assume la sue rializaçon, mas qu'agregan muitos eilemientos cumprobadamente mais antigos, cumo por eisemplo la Procisson de ls Santos de l Més de Júnio, adonde tradecionalmente aparece l carro cula ''Beilça de l Rei David'', qu'anque de l nome, ye d'anspiraçon [[moçárabe]]. De salientar tamien, la persença de "''lhabradeiras''" ostentando las '''Belas Botibas de Braga''' (cumprindo la tradiçon d'a ouferecer al San João pula grácia cuncedida). Estas [[fiesta]]s repeten-se anualmente ne l més de Júnio.
[[Fexeiro:Braga Arcada noite.jpg|thumb|Eiluminaçon de la Arcada durante las festebidades de l S. João.]]
*'''[[Sumana Santa an Braga|Sumana Santa]]''' — '''[[Páscoa]]'''<ref name=fiestas />— Durante to essa sumana ls [[altar]]s de las [[Eigreija]]s, cada un ambocando ua cena de la [[Peixon de Cristo]], ancontran-se decorados cun [[flor]]s i [[Bela (eiluminaçon)|belas]]. Esta sumana atrai muitos [[turismo|turistas]] a la cidade. Ls bejitantes percuran eissencialmente las grandes procissones [[nuite|noturnas]] que se caraterizan pulas cientos de [[figurante]]s. Na quarta-feira rializa-se la tradecional [[Procisson Bós serdes l miu pobo|Procisson de la burrinha]], na quinta-feira la procisson de ''[[Ecce Homo (procisson)|Ecce Homo]]'' i, na Sesta-feira Santa, la solene [[Procisson Teofórica de l Antierro de l Senhor]]. An todas eilhas se recrian quadros de la stória relegiosa. Ne l sábado a la nuite, ye habitual ua sesson de [[Foguete pirotécnico|fuogo-de-artifício]], adonde rebenta ua figura de [[home]], simbolizando l suicida [[Judas]], que traíra [[Jasus]]. Passado la [[Páscoa|Bigília Pascal]] de la madrugada de Demingo de Páscoa, cunjuntos de pessonas saen de todas las [[eigreija]]s de la cidade para anunciáren a todas las casas la Ressurreiçon de [[Jasus]], dando ua [[Cruç]] specialmente decorada a beisar als residentes.
*'''[[Braga Romana]]''' — Rebibir l Passado an [[Bracara Augusta]]. Braga regressa hai 2000 anhos, época an qu'antegraba l [[Ampério Romano]], eibocando l sou quotidiano cumo cidade-capital de la porbíncia de la [[Gallaecie]]. Nestas festebidades, que decorren anualmente ne l'ampeço de l més de Júnio, ye recriado un [[mercado]] romano que ye palco d'artes [[circo|circenses]], [[triato|repersentaçones dramáticas]], simulaçones bélicas, personificaçones [[mitologie romana|mitológicas]], malabarismos, anterpretaçones [[música|musicales]] i [[beilça|beilados]] de la época de [[Bracara Augusta]]. Esta biaige ne l tiempo anclui inda l'ourganizaçon dua [[scuola]] romana, ua ária d'animaçon anfantil i la tradecional recepçon al [[amperador Augusto]], an que se procede a la lheitura de l édito fundador i a la nomeaçon de l'admenistrador de la cidade. Ne l die de l'abiertura dá-se l grandioso Corteijo Romano pulas rues de l centro stórico de la cidade.
*'''[[Antierro de la Gata|Fiestas Académicas de l Antierro de la Gata]]''' — La purmeira refréncia na [[amprensa]] relatibamente al "Antierro de la Gata" renbia-mos al lhoinge anho de 1889 i ben publicada ne l [[jornal]] "Aurora de l Minho" cul títalo pomposo de "''Antierro Xistoso''". Alhá se cunta cumo un grupo de [[studante]]s "para festeijar la fin de l'anho i anterrar la [[wikt:gata|gata]]" fazirun un "antierro xistoso i nuobo na spece". L'academie bracarense era anton repersentada puls studantes de l [[Lhiceu]] Nacional (hoije [[Scuola Secundária Sá de Miranda]]), que staba sediado ne l [[Cumbento de ls Cungregados]]. L purmeiro ''anterregno'' nas festebidades acunteciu antre 1934/35 i 1959. [[António de Oulibeira Salazar|Salazar]] ousarie la mordaça para calhar l'eirreberéncia als minhotos. L lhuto decretado por Coimbra passado las manifestaçones de 1969 lhiebarie la segunda anterrupçon antre 1970 i 1989. Ne l studo solicitado an 1989 pula Associaçon Académica de la Ounibersidade de l Minho al diretor de la [[Biblioteca Pública de Braga]], Dr. Anrique Barreto Nuns, cuncluiu-se que l 1º Antierro de la Gata se habie rializado an Maio de 1889. Assi, i passados satamente 100 anhos subre l sou nacimiento, era retomada la [[tradiçon]], agora nas manos de ls [[studante]]s de la moço [[Ounibersidade de l Minho]]. La "gata" repersenta l'andeseijado ansucesso scolar. Ye feito un belório an que la "Gata" ye trasportada pulas artérias de la cidade seguida por un séquito
que nun pára de chorar la "finada". Las fiestas ténen la duraçon dua sumana i rializan-se todos ls anhos ne l'ampeço de l més de Maio.
*'''[[Fiestas Académicas de l 1.º de Dezembre]]''' — Reza la Stória que ls [[Studante]]s de la Cidade de Braga ne l'anho de 1640, cul antuito de comemorar la [[restouraçon de l'andependéncia]], saíran a la rue. Ne l meio de la folia, estes moços assaltórun galhinheiros i celebrórun l'acuntecimiento bebendo i comendo un prato típico chamado "Frango Pica Ne l Suolo". La tradiçon de l jantar de l 1.º de Dezembre ye inda seguida puls studantes de la cidade, juntamente cun ua Récita que cunta cula participaçon de ls Grupos Culturales de la [[Ounibersidade de l Minho]].
*'''Procisson de ls Passos''' — rializa-se an: [[Rial (Braga)|Rial]] (terceiro Demingo antes de la [[Páscoa]]), [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] (segundo Demingo antes de la Páscoa), [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]] (terceiro Demingo de Quaresma) i Braga (Demingo de Galhos).
*'''Peregrinaçones al [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]]''' — Rializan-se ne l purmeiro Demingo de Júnio, radadeiro Demingo de Agosto i 8 de Dezembre.
*'''Procisson de l Cuorpo de Dius''' — La purmeira "manifestaçon" pública, fui perpuosta als [[Católicos]] cumo ua forma d'afirmáren publicamente la sue fé ne l Santíssemo Sacramiento de la Eucaristia, esto ye, que l [[pan]] i [[bino]] se trasustanciában afetabamente ne l Cuorpo i Sangre de [[Cristo]]. Ye, por esso, ua procisson defrente de las restantes: eiqui nun hai quadros splicatibos de la stória relegiosa, solo la spresson de l culto al Santíssemo Sacramiento, trasportado pul [[Arcebispo de Braga|Arcebispo]]. Fui nesta procisson an Braga que, an 1923, pula purmeira beç se amostrórun al público ls [[Scuteiro]]s de l Cuorpo Nacional de Scuitas, pul que ye tradecional que nesta procisson solo ls [[Scuteiro]]s custituan cuorpo participatibo, al ambés de solo cuntribuíren pa la sue ourganizaçon cumo na [[Sumana Santa]].
*'''Fiesta an Honra de l Debino Sprito Santo''' - Ua de las fiestas mais antigas de la cidade de Braga, rializada na freguesie de Nueira.
*'''Peregrinaçon a la Sra. de la Cabeça''' — [[Mire de Tibanes]] (segundo Demingo de Júlio)
*'''Romarie de Santa Marta''' — Rializa-se ne ls Montes de la Falperra i Santa Marta, die binte i nuobe de Júlio.
*'''Fiestas de ls Patronos''' — Por to la cidade, cada paróquia celebra la fiesta de l sou patrono. San particularmente coincidas las de [[San Bicente (Braga)|San Bicente]] i de la 'Cónega' (nome dado a la zona al fondo de l Campo de la Benie i Rue de la Boabista)
*'''Die de la Cidade''' — Celebra-se ne l die de [[Giraldo de Moissac|San Giraldo]], [[padroeiro]] de la cidade de Braga, a 5 de Dezembre. Ye ua celebraçon de cariç oufecial, cun sesson solene i antrega de medalhas de la cidade, nun habendo fiesta popular. De salientar inda la special decoraçon de la Capielha de San Giraldo na [[Sé de Braga|Sé Catedral]], que neste die ye anfeitada cun [[fruita]].
===Música===
Al lhongo de ls seclos la [[música]] an Braga fui perfundamente marcada pula [[música popular]], [[folclore]] i música relegiosa ó Sacra. An [[1961]], l'anstalaçon de l Cunserbatório de Música [[Calouste Gulbenkian]] abre ls hourizontes musicales de la cidade. Nas décadas seguintes assiste-se a ua spanson musical, que cuntina a crecer ne ls nuossos dies cul surgimiento de la Lhicenciatura an Música na [[Ounibersidade de l Minho]]. Na cidade eisisten inda bárias anstituiçones de refréncia nomeadamente la Orquestra Cámara de l Minho, Orquestra Cámara de Braga, l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Orfeon de Braga, l Coro de la Sé de Braga, l Coro de Pais de l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Coro Griegoriano de Braga, la Banda de Musical de S. Miguel de [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]], l [[CAUM|Coro Académico de la Ounibersidade de l Minho]], la scuola de música [[Cumpanha de la Música]], cerca de 23 ranchos folclóricos, antre outros.
Braga, ten-se tamien afirmado ne l panorama de la música moderna pertuesa cul surgimiento zde ls anhos 1980 de bárias bandas de refréncia. Cumo ancentibo l'este tipo de música, la Cámara Municipal de Braga criou ne l [[Stádio 1.º de Maio (Braga)|stádio 1.º de Maio]] bárias salas d'ansaio. Simultáneamente eisisten tamien einúmaros cuncursos musicales de ls quales se çtaca por eisemplo l "Cuncurso de Bandas Amadoras" de l [[Braga Parque]].
===Património eimoble===
Ne l cunceilho de Braga eisisten 15 eimobles classeficados cumo Monumientos Nacionales, 33 cumo Eidifícios d'antresse público i 20 an bias de classeficaçon.
{{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Braga#Cunceilho de Braga|Lhista de patrimonho eidificado an Braga]]}}
[[Fexeiro:Arco da porta nova Braga.jpg|thumb|[[Arco de la Puorta Nuoba]] .]]
====Arqueologie====
*Domus de Santiago ([[Museu Pio XII]]) — Cibidade
*[[Fuonte de l Ídolo]] — San Lházaro
*[[Ruínas romanas de las Carbalheiras]] — Sé
*[[Termas romanas de Maximinos]] — Alto de la Cibidade
*[[Triato romano de l Alto de la Cibidade]] — Cibidade
*[[Balneário Pré-Romano de Bracara]] — [[Maximinos]]
*[[Mosaico Romano ne l Museu de D. Diogo de Sousa]] — un de ls mais antigos de l Norte de Pertual
*[[Ansula ne ls terrenos de l Museu de D. Diogo de Sousa]]
*[[Ansula romana sob eidifício de la Scuola de la Sé]] — Sé
*[[Ruínas romanas anseridas ne l'eidifício de la Bibliopólis]]
*[[Ruínas Romanas de l Eidifício de las "Frigideiras de l Cantico"]]
*[[Troço de muralha de l Baixo Ampério na base de la Torre de la Capielha de Nuossa Senhora de la Glória]]
*[[Mercado romano i basílica paleo-crestiana]] — ouserbables nua crita, sob la capielha de la Sé Catedral
*[[Tramo de la muralha romana de la Quinta de l Fujacal]]
*[[Eidifício romano de Santo António de las Trabiessas]] — Eidifício Municipal
*[[Bie Nuoba (Geira)]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i an fase de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Bie Romana XVIII]] — lhocalizada a nordeste de la cidade, fazendo la lhigaçon mais direta cun Asturica Augusta (Astorga) — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Bie Romana XVII]] — cun ourige ne l lhemite lheste de la cidade i, atrabessando l Barroso, passa an Acquae Flabiae (Chabes), d'adonde prossegue para Astorga — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] datada de l seclo VI
*[[Ruínas de Palácio Suebo]] - Eidifício de la época de las ambasones de ls pobos bárbaros, lhocalizado na Santa Marta de las Corchas
====Arquitetura relegiosa====
{{Artigo percipal|[[Eigreijas de Braga]]}}
La cidade de Braga, por ser ua de las cidades crestianas mais antigas de l mundo, ten un basto patrimonho relegioso. Las eigreijas abundan ne l sou centro Stórico a la semelhança de [[Roma]]. De l sou patrimonho, eibidencia-se pula antiguidade, la [[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] (ber arqueologie), datada de l Seclo BI i la [[Capielha de San Fruituoso]] de l período Besigótico, classeficada cumo [[Monumiento Nacional]]. Inda assi, fui ne l seclo XI que se custruiu l'ex-libris de la cidade, la [[Sé Catedral de Braga]]. La Sé stá stritamente lhigada la Braga i faç parte de la sue Stória, reúne ua grande dibersidade de stilos arquitetónicos, l [[stilo románico]] (estilo enicial), l [[stilo gótico]] (capielha de ls Reis), [[stilo manuelino]] (sterior de la cabeceira de l'eigreija percipal), l stilo [[Arquitetura de l Renacimiento|renacentista]] ([[Eigreija de la Misericórdie de Braga]]), l stilo [[Barroco]] (altares d'alguas capielhas i ls uorgones i coro de la Eigreija percipal), l [[Neoclássico]] (Claustro), antre outros de menor spresson. Outro cunjunto ourbano multi-arquitetónico d'einorme balor ye l [[Paço Eipiscopal Bracarense]], [[palácio]] de ls [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos de Braga]] situado nas prossimidades de la Sé. Cun arquitetura [[mediebal]], çtaca-se inda la [[Eigreija de Santa Eulália (Tenones)|Eigreija de Santa Eulália]], la [[Eigreija de San Sabastian de las Carbalheiras|Eigreija de San Sabastian]], la [[Eigreija de San João de l Souto]] i la [[Capielha de ls Coimbras]].
[[Fexeiro:Cruzeiro das Hortas-Braga.jpg|thumb|right|Cruzeiro de las Carbalheiras.]]
De l stilo renacentista, la maior refréncia ye la [[Eigreija de San Paulo (Braga)|Eigreija de San Paulo]], de fachada alta i sóbria, treminada an frunton triangular, bazada por ua solo puorta an arco redondo, por dues jinelas i un oclo. Inda ne l mesmo período, l [[Arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|Diogo de Sousa]] altara l'arquitetura de la cidade, cula abiertura de nuobos spácios ourbanos i la custruçon de bários eidifícios relegiosos. Pul fato de muitos desses eidifícios solo tenéren sido cuncluídos ne ls seclos seguintes, surgiran na sue arquitetura anfluéncias d'outros stilos, cumo l [[barroco]] ó [[neoclássico]], cujos trabalhos son an grande parte son de l'outoria de [[Carlos Amarante]] i de [[André Soares]]. De l'outoria de l [[Arquiteto]] i [[Angenheiro]] [[Carlos Amarante]] son l [[Cumbento de l Pópulo]], la [[Eigreija de San Vicente (San Bicente)|Eigreija de San Bicente]], repleta d'eilemientos de l barroco, i la [[Eigreija de l Spital|Eigreija de San Marcos]] adonde se çtacan las státuas de ls apóstolos. L [[arquiteto]] [[André Soares]] porjetou l magnífico [[Cumbento de ls Cungregados]], "l'obra mais emocionada" palabras de l specialista [[Robert Chester Smith|Robert Smith]], i la [[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Eigreija de Santa Marie Madalena]] de stilo [[rocaille]].
[[Fexeiro:Tibaes Church Interior.JPG|thumb|left|Anterior de l'eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]] ornamentada cun talha de [[José de Santo António Bilaça]].]]Yá l [[Santuário de l Buono Jasus de l Monte|Buono Jasus]], ua de las refréncias de l [[barroco]] [[ouropeu]] i candidato la [[Património de la Houmanidade]] de la [[Unesco]], ye de l'outoria destes dous grandes [[arquiteto]]s bracarenses. Desta época datan tamien l'atual eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]], casa mai de la [[Cungregaçon Beniditina]] para [[Pertual]] i [[Brasil]], i la [[Eigreija de Santa Cruç an Braga|Eigreija de la Santa Cruç]] an stilo [[barroco]] maneirista. De las obras de l seclo XIX, subressai la [[Vasílica de l Sameiro]], [[templo]] central de l trio de ls Sacro-Montes (Buono Jasus-Sameiro-Falperra), de stilo neoclássico que ten ne l sou anterior un altar-mor an [[granito]] branco polido, i l [[sacrairo]] an [[prata]].
De ls grandes artistas bracarenses d'arte relegiosa, çtaca-se tamien [[José de Santo António Bilaça]], grande mestre de la talha dourada. La sue obra ye marcada por traços pessonales i decorada la [[ouro]]. Grande parte de ls ornamientos an talha que se ancontran nas [[Eigreijas de Braga|eigreijas bracarenses]] son de la sue outoria. Dada l'amportança de la sue obra, ciertas figuras lhigadas a la [[arte]] defenden la candidatura de la sue obra la [[patrimonho de l'houmanidade]].
An tenermos de [[Cruzeiro (arquitetura)|cruzeiro]]s, l mais amponente ye l [[Cruzeiro de Tibanes]], de stilo renacentista erudito, ten tamien traços típicos de ls restantes cruzeiros bracarenses i stá classeficado cumo [[Monumiento Nacional]] zde 1910. Para alhá destes, refire-se inda pula monumentalidade, l [[Cruzeiro de l Campo de las Hortas]] i l [[Cruzeiro de Sant'Ana]], tamien classeficados cumo [[Monumiento Nacional]].
{|class="toccolours" style="float:center;margin: 0.5em auto;bgcolor="#CCCCFF";clear:both" align="center"
|align="center"|<div style="overflow: auto; overflow-x: scroll; width: 100%;">
{|border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" align="center"
|[[Fexeiro:Monte das Oliveiras (Bom Jesus-Braga).jpg|215px]]
|[[Fexeiro:Bom Jesus e Parque Natural by snitrom.jpg|500px]]
|[[Fexeiro:Beijo de Judas.jpg|215px]]
|}
|-
|align="center"|[[Buono Jasus de Braga|Buono Jasus]]
|}
</div>
====Arquitetura cebil====
[[Fexeiro:Raio Palace.JPG|thumb|[[Palácio de l Centeilha]] .]]
[[Fexeiro:Largo do paco-Braga.jpg|thumb|[[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] .]]
*[[Arco de la Puorta Nuoba]] — Sé
*[[Arcada]]
*[[Eilebador de l Buono Jasus]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Casa de Anfias]] ó [[Casa de Anfias|Casa de Bal de Flores]] — San Bicente
*[[Casa de Santa Cruç de l Eigo]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa de ls Cribos]] ó Casa de las Gelosias — San João de l Souto
*[[Casa de ls Paibas ó de la Ruoda]], eidifício renacentista de l seclo XVI.
*[[Casa i Quinta de San Brás de la Torre]] ancluindo capielha, jardin i mata — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa Grande de las Hortas]] ó Palácio de las Hortas.
*[[Casa Rolon]]
*Eidifícios de la [[Biblioteca Pública de Braga]]
*[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga]] — Sé
*[[Eidifício de l Recolhimiento de Santa Marie Madalena ó de las Cumbertidas]]- An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio 1.º de Maio (Braga)|Estádio 1º de Maio]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio Municipal de Braga]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Palacete de ls Bilhenas Couticos]] (antigo tribunal)
*[[L Nuosso Café]]
*[[Palácio de l Centeilha]]
*[[Palácio de ls Biscainhos]]
[[Fexeiro:Ponte porto.jpg|thumb|Datada de la [[Alta Eidade Média]], la [[Puonte de l Porto]] que ne ls chega als nuossos dies sofriu bárias reconstruçones, debido a las chenas de l [[riu Cábado]]. Ye besible na parte mais sensible a las chenas la reconstruçon an [[stilo gótico]] de la [[Baixa Eidade Média]] (radadeira reconstruçon).|400px]]
*[[Puonte de Prado]] — San Paio de Merelin
*[[Puonte de l Porto]]
*[[Rue de San Giraldo]] i [[Antigo Cumbento de las Freiras]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Siete Fuontes de S. Bitor]] — Sistema de Cataçon de l Sistema de Auga de l Seclo XVIII — San Bítor
*[[Theatro Circo]]
====Arquitetura melitar====
[[Fexeiro:Castelo D. Chica (5).JPG|thumb|200px|lheft|[[Castielho de la D. Chica]]. L'eimoble ancontra-se nun stado d'abandono i degradaçon.]]
L [[Castielho de Braga]] i las muralhas mediebales, son las maiores spressones arquitetónicas melitares de la cidade. La Torre de menaige de l'antigo [[Castielho de Braga]], que fui ''angloriamente'' demolido an 1906, ye l percipal remanescente desta custruçon arguida sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]]. De planta quadrada, esta torre an [[estilo gótico]], argue-se l'aprossimadamente trinta metros d'altura, debedida anternamente an trés pabimientos. Ne l'alto, ua [[jinela]] geminada i matacanes ne ls bértices. Ne l topo ua corona de [[ameia]]s. Na torre i ne l'alçado oeste, las piedras-de-armas de D. Dinis. Çtaca-se inda l'einorme cantidade de simblos anscritos nas faces de las paredes anternas i sternas. Estes simblos, segundo l pobo mediebal, protegerie la cidade d'ambasores. De la muralha mediebal custituída por nuobe torres, susisten inda trés torres, la Torre de Santiago, la Torre de San Sabastian i la Torre de la Puorta Nuoba.
L [[Castielho de l Buono Jasus]] i l [[Castielho de la D. Chica]] son eidifícios apalaçados cun algua anfluéncia arquitetónica melitar, de caratelísticas ecléticas subre un stilo romántico. L [[Castielho de la D. Chica]], porjetado pul [[arquiteto]] [[Ernesto Korrodi]], ye un eisemplar anspirado ne ls castielhos apalaçados [[Babiera|bábaros]].
===Museus===
La cidade bimilenar de Braga, qu'atrabessou [[Época geológica|época]]s çtintas, ye detentora dun [[patrimonho]] rico i bariado de [[tradiçon|tradiçones]] i questumes seculares, de [[arte]]s antigas, marcadas perfundamente pula persença de l [[clero]]. Parte deste acerbo stá sposta ne ls [[museu]]s, i ye fruito d'anhos ambestigaçon i preserbaçon.
[[Fexeiro:800px-Museu Pio XII.JPG|thumb|right|[[Museu Pio XII]] .]]
L [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] i l [[Museu Pio XII]] possuen ua einorme coleçon arqueológica. Las coleçones, na grande maiorie, son probenientes de scabaçones rializadas an Braga, d'acuordo cun critérios científicos atuales. Ne l [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] çtaca-se la coleçon de "meliairos", cunsidrada a melhor de to la Ouropa. Eesisten tamien núcleos museológicos (cul oubjetibo de spor ruínas arqueológicas), antre ls quales l [[Núcleo Museológico de Lhamas]], la [[Fuonte de l Ídolo]] ó las [[Termas romanas de Maximinos]] son eisemplo desso (ber seçon de Arqueologie).
Ls [[museu]]s [[Museu Pio XII]], [[Tesouro Museu de la Sé Catedral]] i [[Mosteiro de Tibanes|Museu de l Mosteiro de Tibanes]] son museus mistos. Estes museus d'ourige relegiosa sponen dua maneira giral l [[patrimonho]] relegioso, arqueológico, stórico, cultural, i artístico de la region.
L [[Palácio de ls Biscaínhos]] cumbertido an [[museu]], ye un spácio adonde se puode apreciar l quotidiano de la nobreza setecentista.
Las [[arte]]s, al lhongo de las radadeiras décadas, fúrun l tema percipal para abiertura de nuobos museus na cidade. L [[Museu Nueira de la Silba]], gerido pula [[Ounibersidade de l Minho]], detén bariadas coleçones d'arte. L [[Museu Medina]] spone la maior coleçon d'obras, mais dua ciento, de [[Anrique Medina]]. L [[Museu de ls Cordofones]] stá lhigado a l'arte de ls [[Strumiento de cuordas|cordofones]]. Na ária de la [[retrato]], l [[Museu de la Eimaige]] reúne ua basto spólio heirdado de las antigas casas fotográficas de la cidade subre Braga i ten sposiçones regulares de retratista$2 cunceituados. L [[Theatro Circo]], reconstruído recentemente, ten tamien ua zona museológica.
La cidade de Braga ten un patrimonho de balor ancalculable, mas solo parte deste se ancontra ne ls sous museus. Durante l seclo XX, cula stinçon de bários [[cumbento]]s, casas senhoriales, antre outros por parte de l gobierno de la época, dou-se la çlocalizaçon deste spólio bracarense para bários museus de [[Lhisboua]]. Segundo l gobierno d'anton: "Braga nun tenie cundiçones para acuolher i preserbar este lhegado, mas se nun feturo las possuísse, este serie debolbido a la cidade". Atualmente la cidade yá ten eiquipamientos pa l sou acolhimiento i ye unánime antre ls bracarenses que l mesmo deberá retornar la Braga.
===Salas de spetaclos===
[[Fexeiro:Teatrocircobraga.jpg|thumb|[[Theatro Circo]] .]]
L [[Theatro Circo]], einougurado an [[1911]], ye la mais prestigiada sala de spetaclos bracarense. La sala percipal de l [[Theatro Circo]], de stilo eitaliano, ten mil lhugares i un de ls melhores sistemas de sonido de la [[Ouropa]].<ref>Segundo la Cámara Municipal de Braga i la Bioson — Eiletro Acústica Aplicada, L.da [http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609232642/http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22 |date=2007-06-09 }}.</ref> L ''Spácio Altarnatibo'', [[triato]] de la [[Pertual Telecon]], i l Triato de bolso de l TUM (Triato de la [[Ounibersidade de l Minho]]) son tamien salas de spetaclos lhigadas al [[triato]].
Al lhongo de las radadeiras décadas, face al crecimiento de cidade, fúrun custruídos bários [[auditório]]s. Estes triatos multiusos modernos ténen un grande ampato na [[sociadade]] bracarense, nun solo cumo spácios culturales, mas tamien cumo spácios atos pa la rializaçon de cunferéncias, cungressos, palhestras i apersentaçones. De ls grandes [[auditório]]s bracarenses, çtaca-se l Grande Auditório de l PEB (Parque de Sposiçones de Braga) cun 1200 lhugares, l Auditório de [[Stádio Municipal de Braga]] i l Auditório A1 de la [[Ounibersidade de l Minho]]. Eesisten tamien outros [[auditório]]s na cidade, qu'ambora de menor dimenson ténen grande atebidade al nible cultural, destes çtaca-se l [[auditório]] de la [[Biblioteca Lhúcio Crabeiro de la Silba]], l Auditório Municipal Galécia, l Auditório Anstituto Pertués de la Mocidade, l Auditório Adelina Carabana de l Cunserbatório de Música Calouste Gulbenkian, l Auditório de l Museu D. Diogo de Sousa i ls bários auditórios de la [[Ounibersidade de l Minho]] i de la [[Ounibersidade Católica Pertuesa|Ounibersidade Católica]].
L [[cinema]] San Giraldo, la segunda sala a eisibir filmes an [[Pertual]], fui al lhongo de décadas la sala de [[cinema]] de ls bracarenses, atualmente esta ''mítica'' sala stá cerrada i sin possibelidade dua probable reabiertura. Hoije an die, ls spácios a funcionar na cidade son ls [[cinema]]s [[Cinemax]] cun siete salas de projeçon i ls cinemas [[Lhusomundo]] cun nuobe. Eesiste tamien l cinema GoldCenter, mas ten solo ua sala. La Cámara Municipal de Braga ten tamien ua rede de bideotecas adonde ls cidadanos puoden ber [[filme]]s gratuitamente.
==Trasportes==
[[Fexeiro:Elevador Bom Jesus.jpg|thumb|left|Bista de l Eilebador de l Buono Jasus.]]
Braga ne l tiempo de ls [[roma]]ne ls era coincida por ser la cidade cun mais stradas na península. Nessa época possuía ua bie cun caratelísticas d'outo-strada, la [[Geira]], porjetada para ser un percurso rápido i sin grandes znibles, tenie bárias portaiges al lhongo de l trajeto, [[albergue]]s i troca de [[cabalho]]s (berdadeiras staçones de serbício).<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://geira.cm-terrasdebouro.pt/main.aspx?menu=30Geira ne l Gerés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la Cámara Municipal de [[Tierras de Bouro]].</ref> Muitos seclos mais tarde, la cidade buolta a star na banguarda cula einouguraçon an 1875, pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]], de la [[Ramal de Braga|lhinha i staçon de ls caminos de fierro de Braga]]. siete anhos depuis, an 25 de Márcio de 1882, ye einougurado tamien l [[Eilebador de l Buono Jasus]] que juntamente cun ua lhinha dun pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] lhigaba l'eilebador a l'abenida Central na cidade. Nessa época fui tamien antroduzido l [[Carro Amaricano]]. Mais tarde, an [[5 de Outubre]] de [[1914]], tanto la lhinha de l pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] cumo l [[Carro Amaricano]] fúrun sustituídos puls [[Eilétricos de Braga]].
Hoije la nible rodobiairo la cidade ten un cunjunto d'anchas abenidas que diluen l tránsito nas bárias direçones, ye de salientar la Rodobia (Praça de l Cundestábel, abenida de la Eimaculada Cunceiçon, abenida João XXI, abenida João Paulo II) qu'atrabessa la cidade de Oeste para Este. Braga ten tamien ua circular amportantíssema que çtribui l tránsito citadino, sin eilha la cidade serie un outéntico caos. A circular coneta amportantes bias: la bie-rápida de [[Bila de Prado|Prado]] (bariante a la [[EN101]]) lhiga las populaçones la norte, [[Bila de Prado|Prado]] i [[Bila Berde]], la bariante de l Fojo lhiga la zona Este i mais tarde pula [[EN103]] a la [[Póboa de Lhanhoso]] i la [[Viera de l Minho]], a sul coneta la bariante a la [[EN14]] que lhiga a la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Guimaráes]] (i mais tarde to l bal de l Abe, bal de l Sousa i Tierras de Basto) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Bila Nuoba de Famalicon]] i [[Porto]], a Oeste lhiga la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Barcelos]] i [[Apúlia (Pertual)|Apúlia]] ([[Sposende]]) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Balença (Pertual)|Balença]] i [[Spanha]]. Stá eigualmente porjetada la bariante de l Cábado que lhigará las populaçones de l Noroiste i [[Amares]], i la bariante de [[Gualtar]] que lhigará l nuobo spital de la cidade a la zona Este i [[Póboa de Lhanhoso]]. Diariamente circulan miles de [[outomobles]] na circular ourbana i bariantes d'acesso a la cidade, l que resulta an alguns cungestionamientos percipalmente nas horas de punta.
Na ária de ls trasportes an massa, l cunceilho ye serbido puls trasportes públicos [[Trasportes Ourbanos de Braga|TUB]]. La TUB ten ua frota de 116 biaturas, de quelor azul i branca. La rede cobre to l cunceilho cun 1553 paraiges, i 277,6 Km an 76 lhinhas adonde anualmente se percorre 5.089 milhones de quilómetros cun 22.556 milhones de passageiros.<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://www.tub.pt/indicadores.php TUB], radadeiros andicadores.</ref> Stá prebisto la cúrtio prazo l'alargamiento desta rede als cunceilhos bezinos de [[Bila Berde]] i [[Amares]].<ref>Tierras de l Home — [http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 TUB yá puoden antrar an Amares i Bila Berde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007231920/http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 |date=2007-10-07 }}</ref> Braga ten tamien ua central de camionaige junto a a circular ourbana, adonde eisisten lhigaçones regionales diárias para to [[Minho (porbíncia)|Minho]], oucidente de [[Trás-los-Montes i Alto Douro]], i [[Douro Lhitoral]]. Na central puoden tamien ser ancontradas lhigaçones diárias pula rede Spresso i Renex para to paíç i semanales pa la [[Ouropa]].
La nible de trasportes aéreos ten un [[Aeródromo de Braga|aeródromo]],<ref>Anformaçones de l [[Anstituto Nacional de Abiaçon Cebil]] [http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013014310/http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf |date=2007-10-13 }}.</ref> custituído por un [[heliporto]] i ua pista (950x25 metros) outelizada por abiones cun capacidade mássima de 25 passageiros. Ls aeroportos anternacionales mais próssimos son: [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] (50 Km), [[Aeroporto de la Portela]] (350 Km), i na bezina [[Spanha]] l Aeroporto de [[Bigo]] (125 Km).
Ls dous grandes portos marítimos nas prossimidades son l [[Porto de Biana]] (50 Km) i l [[Porto de Lheixones]] (50 Km).
An tenermos de [[camboio|trasportes ferrobiairos]] eisisten trés staçones de passageiros, la staçon percipal cun seis lhinhas an [[Maximinos]], la staçon de [[Tadin]] i l'estaçon de [[Arentin]], ambas de lhinha dupla; i un Treminal de Mercadorias an [[Abeleda (Braga)|Abeleda]].<ref>Anformaçones retiradas de l [http://www.portugal.gov.pt/Portal/Print.aspx?guid=%7B39DF8E6C-0314-4118-AE79-BCB59BADC635%7D Eixe Atlántico, Porjeto ferrobiairo Porto-Braga] de l site de l Gobierno Pertués.</ref> Las staçones de passageiros fornecen lhigaçones antre si i até al [[Porto]] an [[camboio]] ourbano (eilétrico), pa la restante lhinha de l Minho ye an [[camboio]] regional ([[diesel]]). La staçon percipal fornece inda lhigaçones diárias an [[Alfa Pendular]]<ref>Anformaçon retirada de l [http://www.cp.pt/cp/displayPage.do?vgnextoid=0fcf6e29d6b74010VgnVCM1000007b01a8c0RCRD Sítio oufecial de l Alfa-Pendular CP].</ref> para bárias cidades de [[Pertual]]. Stá cunfirmado pula [[Rabe]], Rede Ferrobiária de Alta Belocidade, l'anstalaçon dua staçon de l [[TGB]] na cidade,<ref>Anformaçon retirada de l site [http://www.rave.pt/datas.asp Rabe, Datas relebantes de l Porjeto Alta Belocidade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227133310/http://www.rave.pt/datas.asp |date=2007-02-27 }}.</ref> que fazerá lhigaçones diretas al [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] i la [[Bigo]] na [[Galiza]], lhigando tamien a las cidades de l [[Porto]] i de [[Lhisboua]] i a la fetura lhinha [[Lhisboua]]-[[Madrid]].
==Eiquenomie==
[[Fexeiro:Braga Banco Portugal.jpg|200px|thumb|left|Eidifício de l ''Banco de Pertual'' de l'arquiteto [[Moura Coutico]] .]]
Braga ye ua cidade stremamente dinámica, cun ua antensa atebidade eiquenómica nas árias de l comércio i serbícios, ansino i ambestigaçon, [[custruçon cebil]], [[anformática]] i nuobas [[tecnologie]]s, [[turismo]] i bários galhos de la [[andústria]] i de l [[artesanato]].
La populaçon eiquenomicamente atiba an 2001 fui 51,9%, ó seia, 85 194 andibíduos. Çtribuído ne ls seguintes setores: 893 andibíduos ne l [[setor primairo]], 31 374 [[setor secundairo]], 47 031 [[setor terciairo]] de ls quales 24655 andibíduos stában lhigadas a atebidades eiquenómicas.
L '''[[setor primairo]]''', ten benido a diminuir als poucos debido a la spanson ourbana. Hoije susisten las [[benicultura]]s, [[floricultura]], ampresas lhigadas a la [[floresta]] i [[pedreira|straçon de piedra]], la [[agricultura]] tradecional ye algo an bias de stinçon, ua beç que se lhemita a ser ua atebidade caseira i ye mantida eissencialmente por pessonas d'eidade abançada.
L '''[[setor secundairo]]''' ye bastante dibersificado, mas ye marcado por ampresas lhigadas a la [[tecnologie]], a l'andústria [[Metalurgie|metalúrgica]], a la [[custruçon cebil]] i a la trasformaçon de [[Madeira (material)|madeira]]. L'andústria de l [[software]] ye la nuoba fuorça andustrial Bracarense, cunsidrada por muitos la ''Silicon Valley'' Pertuesa. Este sucesso debe-se specialmente a la [[Ounibersidade de l Minho]], que zde 1976 forma profissionales nesta ária. Tamien son amportantes las andústrias lhigadas a la [[religion]], Braga ye un amportante centro perdutor d'eimaiges de santos, paramentarie i campanas. Ls campanas de Braga stan spalhados un pouco por to l mundo, de todos esses lhocales çtaca-se, por eisemplo, la [[Catedral de Notre-Dame de Paris]].
Eesisten bários parques andustriales i centros ampresariales na periferie de la cidade, tales cumo Cumplexo Grundig/Blaupunkt, centro ampresarial de [[Ferreiros (Braga)|Ferreiros]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Frossos (Braga)|Frossos]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] i parque andustrial de [[Adaúfe]]. Cula custruçon an Braga de l [[Lhaboratório Eibérico Anternacional de Nanotecnologie]] (INL) (ber Ambestigaçon & Tecnologie) i l'amplantaçon de l [[Anstituto de Zambolbimiento Ampresarial de l Atlántico]], amprendimiento de la [[Eideia Atlántico]], adonde stan l'anstaladas bárias dezenas ampresas de base tecnológica, prebé-se un grande ampulso ne l crecimiento deste setor na eiquenomie bracarense.
[[Fexeiro:Rua do souto.jpg|thumb|Rue de l Souto.]]
L '''[[setor terciairo]]''' ye l setor eiquenómico mais fuorte, rezon pula qual Braga ye zeignada cumo la [[Lhista de capitales de Pertual|capital de l comércio an Pertual]]. De l sou Centro Stórico fui retirado l tránsito i puode çfrutar-se de la maior ária pedonal de l paíç, adonde cumbiben lhado a lhado las splanadas, ls serbícios, l comércio lhocal i las lhoijas de las grandes cadeias anternacionales, formando to este cunjunto un "Shopping Center" gigante al aire lhibre. Na periferie de la cidade eisiste ua einorme bariadade de superfices comerciales, que ban zde ls quemuns heipermercados i "shoppings", a las mega-lhoijas de música i filmes, eiletrodomésticos, bricolage i custruçon, antre outros. Stá tamien amplantado an [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] l [[Mercado Abastecedor de la Region de l Noroiste|Mercado Abastecedor de la Region de Braga]] (MARB).
{|border="0" align="center" cellspacing="5" cellpading="5" style="text-align: left;"
|- align="center"
|+ '''Populaçon eiquenomicamente atiba an 2001'''
|-
|CAE 0: [[setor primairo]]||{{percentaige|1,04|1|FFCC00}}
|-
|CAE 1 a 4: [[setor secundairo]]||{{percentaige|36,82|37|FF0000}}
|-
|CAE 5 a 9: [[setor terciairo]]||{{percentaige|55,20|55|0000FF}}
|-
|CAE 5 a 9: atebidade eiquenómica||{{percentaige|28,93|29|0077FF}}
|}
La [[Associaçon Comercial de Braga]] i [[Associaçon Andustrial de l Minho]] (AIM) sedeadas an Braga, son uorgones bitales al apoio i zambolbimiento de las ampresas Bracarenses i ampresas de la region de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]. Yá l [[PME Pertual]] (Associaçon de las Micro, Pequeinhas i Médies Ampresas de Pertual) ye ua associaçon, sedeada an Braga, d'apoio a las micro, pequeinhas i médies ampresas, a nible nacional. L [[Parque de Sposiçones de Braga]] (PEB) cun 45 000 m² ouferece anfra-struturas para feiras, sposiçones i cungressos a nible nacional i anternacional.
Cun ua moderna circular ourbana an to l sou perímetro i "rasgada" por anchas Abenidas, Braga reúne todas las cundiçones para cuntinar a ser ua de las cidades de refréncia ne l cuntesto eiquenómico lhuso-galaico.
<br style="clear:both;">
==Ambestigaçon & Tecnologie==
La [[ambestigaçon]] i la [[tecnologie]] son árias an franco zambolbimiento na cidade de Braga. Zde la criaçon de la [[Ounibersidade de l Minho]], anstituiçon que se ten çtacado pula sue mocidade i inobaçon, la cidade de Braga passou de cidade cunserbadora, la cidade dinámica, criatiba i tecnologica. Tal fato oubrigou a la criaçon de grandes anfraestruturas de suporte, nomeadamente redes de [[fibra ótica]] (Braga ten atualmente la mais stensa rede de [[fibra ótica]] de l [[Pertual|paíç]]) i parques tecnológicos. Stando an fase d'amplementaçon l porjeto [[TechValley]], qu'anclui la custruçon dun parque tecnológico d'eiceléncia para Braga, na region stan prebistos inda mais dous parques nas prossimidades desta cidade, l [[Parque de la Inobaçon i Coincimiento]]<ref>[[Antena Minho]], [http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200204/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434 |date=2007-05-09 }}[http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200131/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433 |date=2007-05-09 }} an 16 de febreiro de [[2007]], i ne l [[Jornal de Amboras]] eidiçon de l Minho [http://jn.sapo.pt/2007/02/17/minho/centro_incubacao_para_criar_emprego_.html] an 17 de febreiro de [[2007]].</ref> ([[Bila Berde]]) a Norte, i l [[AvePark]] ([[Caldas de las Taipas]]) a Sul, todos an parcerie cula [[Ounibersidade de l Minho]].
Las anstituiçones d'ansino ounibersitairo bracarenses son grandes struturas d'ambestigaçon. La [[Ounibersidade de l Minho]] ten bários centros, núcleos i anstitutos d'ambestigaçon nas árias de [[Anformática]], Ciéncias de la Salude, [[Biomédica]], [[Biologie]], [[Física]], [[Química]], [[Matemática]], [[Angenharie]], [[Arqueologie]] i nas ciéncias sócio-culturales an árias cumo [[Dreito]], Studos de la Nino, antre outros. La [[Ounibersidade Católica Pertuesa]] ten tamien, ne ls sous Campus, bárias Ounidades de Ambestigaçon na ária de las ciéncias sócio-culturales.
La cidade de Braga ye cunsidrada por muitos cumo la ''Silicon Valley'' Pertuesa<ref>Segundo bários Profissionales de la ária, i anclusibe l [http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP Anstituto de l Amprego i Formaçon Profissional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307074802/http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP |date=2007-03-07 }}</ref> debido a las einúmaras ampresas lhigadas al [[software]], alguas deilhas de grande renome cumo la [[Primavera Software]] (ampresa pertuesa lhíder na porduçon de software an Pertual<ref>In [http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html Exame Informática] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007045151/http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html |date=2008-10-07 }}</ref> i antre las 500 ampresas ouropeias cun maior potencial de crecimiento<ref>Fuonte de la própia [http://www.primaverabss.com/pt/PortalRender.aspx?PageID={83e07ddc-6105-4330-998b-ce386c8231c1}&PressReleaseID={6a914c2e-a483-428b-ae81-761f83ec14da} empresa] i [http://www.europes500.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822214124/http://www.europes500.com/ |date=2016-08-22 }}</ref>), [[Mobicomp]] (ampresa pertuesa lhíder ne l zambolbimiento de soluçones de negócio assentes an tecnologies de cumputaçon i quemunicaçones mobles<ref>In [http://www.cotecportugal.pt/COTEC/Redaccao/2005/16/PME0012.htm COTEC Portugal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>) ó la [[Edigma]] (ampresa pertuesa lhíder na geston de porjetos digitales i anteratebidade<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735390.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 13:16.</ref>). Eesisten tamien grandes centros tecnológicos i d'ambestigaçon noutras árias, la [[BOSCH|BOSCH CM Pertual]], que ye la maior fábrica de porduçon d'outo-rádios, sistemas de nabegaçon i deribados de la [[Ouropa]], stá nas dieç maiores ampresas sportadoras [[Pertual|nacionales]], ye tamien un grande centro d'ambestigaçon i zambolbimiento d'angenharie eiletrónica. Esta ounidade de la [[BOSCH CM]] zambolbe todos ls sous perdutos zde l protótipo até al perduto final, ó seia zde de l lhayout de la placa de circuito ampresso (PCB) até al zeign de l perduto. La [[Cachapuz]], de l Grupo Bilanciai, ye tamien ua ampresa d'eiceléncia an tenermos de zambolbimiento i inobaçon. L Grupo Bilanciai ye l maior grupo mundial de balanças i sistemas de pesaiges. L maior grupo pertués de [[alumínio]]s,<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735441.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 15:51.</ref> l [[Grupo Navarra]], an houmenaige a la [[Nabarra (Braga)|freguesie]] que biu crecer l'ampresa, ye un amportante grupo qu'aposta na ambestigaçon i ne l progresso tecnológico ne l sou setor. Estas ampresas, cumo muitas outras, son l ''motor'' de la tecnologie i ambestigaçon pribada na cidade de Braga.
L mais recente ambestimiento na ária de l'ambestigaçon an Braga, atualmente an custruçon, ye l [[Laboratório Ibérico Internacional de Nanotecnologia]] (INL), tamien coincido por [[Instituto Ibérico de Investigação e Desenvolvimento]]. L'amplantaçon deste mega anstituto debiu-se a las caratelísticas singulares de la cidade, atrás referidas, i ye l resultado dun acuordo de coperaçon antre ls gobiernos [[Gobierno de la República Pertuesa|pertués]] i [[Spanha|spanhol]] na ária d'ambestigaçon i tecnologie. Cun un ambestimiento anual de 30 milhones d'ouros, esta estrutura eirá dedicar-se a l'ambestigaçon na ária de las [[nanotecnologie]]s i tenrá bárias ouficinas, [[lhaboratório]]s, ua [[biblioteca]], auditórios i un spácio para anstalar bejitantes de cúrtie duraçon. Será tamien dotado cun un centro de ciéncia biba para que seia mostrado a la populaçon l trabalho qu'alhá será zambolbido.
==Eiducaçon==
[[Fexeiro:Braga-educaçao.png|thumb|Níbel de scolaridade de la populaçon.]]
La média de l nible d'ansino an Braga ye superior al nible nacional. An 2001 44% de la populaçon tenie pul menos l nono anho (scolaridade mínima oubrigatória). Cul nible d'ansino superior eisistian 23 660 andibíduos (14%), cun ua superioridade femenina. La percentaige cun menos de l nono de scolaridade era de 64%, ye de relembrar que 19% de la populaçon tenie menos de catorze anhos. L'analfabetismo an 2001 fui de 5% (8 286 andibíduos), menos 1,9% qu'an 1991. L'analfabetismo Bracarense ye maioritariamente femenino, 6007 andibíduos.
Al nible superior, la cidade ten dues grandes ounibersidades:
*[[Ounibersidade Católica Pertuesa]] — Esta ounibersidade naciu an Braga an [[1967]] i fui la purmeira Scuola Superior nun statal a cunferir graus Académicos de lhicenciatura i doutoramiento an [[Pertual]]. Braga fui tamien la sede de la purmeira scuola particular de l território qu'habie de ser Pertual. Yá an [[1072]], segundo Abelino de Jasus de la Cuosta, habie un mestre-scuola para ansinar ls alunos que quejissen acorrer a la Scuola de l Cabido que funcionaba junto de la [[Sé de Braga]]. Ye nesta tradiçon que se coloca la mais prestigiada anstituiçon pribada d'ansino superior an Pertual.
[[Fexeiro:Braga UC.jpg|thumb|Ounibersidade Católica.]]
*[[Ounibersidade de l Minho]] — Fui fundada an Braga an [[1973]] i ampeçou la sue atebidade académica an 1975/76. Ye ua de las anton chamadas "Nuobas Ounibersidades", que mudórun perfundamente l cenairo de l'ansino superior Pertués. Esta anstituiçon, ten-se çtinguido al lhongo de la sue Stória tamien pula singularidade de las sues tradiçones académicas. Ls studantes desta ounibersidade ambergan un Traje Académico própio, zeignado por "tricórnio" (nome que ben de l chapéu que le pertence). D'ourige seiscentista, este traje ancontra-se retratado an painéis d'azuleijos subre la bida studantil bracarense, ne l'eidifício qu'alberga atualmente la reitoria de la UM, ne l [[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] an Braga. L prebilégio de l sou uso fui cuncedido na época pul Rei, als studantes de l zaparecido coleijo S. Paulo de Braga. Estas bestes son cumpuostas por çapatos negros lhisos, meias pretas, bermudas, camisa, jiqueta, cápia i chapéu tricórnio.
*[[Scuola Superior de Çporto de Braga]] — Aprobada die 24 de Setembre de 2010 an Cunseilho de Menistros, la Scuola Superior de Çporto de Braga era ua anstituiçon pribada, de "antresse público"<ref>Fuonte: Gobierno de Pertual [http://www.portugal.gov.pt/pt/GC18/Governo/ConselhoMinistros/ComunicadosCM/Pages/20100923.aspx Link: lhido an 24-09-2010]</ref>, qu'eirie funcionar ne l Parque Municipal de Sposiçones i Çportos de Braga i outelizará bários eiquipamientos municipales, zeignadamente l Stádio 1.º de Maio, la Pista Cubierta de Atletismo, l Cumplexo de Piscinas, i l Pabilhon Gimnodesportibo Municipal, antre outros<ref>[http://municipiobraga.blogspot.com/2010/09/comunicado-escola-superior-de-desporto.html Blog de l Munecípio de Braga. Lhido an 24-09-2010]</ref>. La Declaraçon d'antresse público aprobada pul Cunseilho de Menistros nun fui cunfirmada pul Menistério de l Ansino Superior, pul que la scuola nun ai abrir.<ref>{{citar web|url=http://www.diariodominho.pt/conteudo/43765/Escola%20de%20Desporto%20de%20Braga%20fecha%20sem%20devolver%20dinheiro%20aos%20alunos|títalo=Scuola de Çporto de Braga fecha sin debolber denheiro als alunos|outor=|data=|publicado=|acessodata=}}</ref>
Al nible de l'ansino básico, secundairo i profissional çtacan-se tamien bárias anstituiçones de prestígio:
La Academie Bracarense ye ua reputada scuola de moda a nible nacional. L'academie participa an bárias feiras, campeonatos, salones de moda anternacional, cumo l ''Salon Prét la Porter'' de Paris (la maior i mais cunceituada feira mundial de moda) ó l ''Mondial Coiffure Beauté'' de Paris (maior campeonato mundial de cableireiros i stética).
L [[Scuola Secundária Sá de Miranda|Lhiceu Nacional Sá de Miranda]], que marcou l'ansino secundairo ne l [[seclo XX]], zeignado hoije an die cumo [[Scuola Secundária Sá de Miranda]], fui durante grande parte de la [[década de 1990|década de nobenta]] la maior scuola de l paíç, cun mais de seis mil alunos. La cidade ten ne l total [[Scuolas de Braga| siete scuolas secundárias]] públicas i alguas scuolas pribadas.
Eesisten tamien bárias Scuolas Profissionales, de las quales se çtaca l [[Centro de Formaçon Profissional de Braga]], mais coincido por Mazagon i la Scuola Profissional de Braga.
Al nible de [[Scuolas de Braga|eiquipamientos d'ansino básico]] l cunceilho stá tamien strategicamente bien eiquipado. Cunta cun treze scuolas EB 2,3, nobenta i ua scuolas de l purmeiro ciclo i sessenta i trés stablecimientos d'ansino pré-scolar.
An tenermos d'ansino pribado, las scuolas mais coincidas son l [http://www.cjp.com.pt/ Coleijo João Paulo II], Sternato Anfante D. Anrique, l [[Coleijo D. Diogo de Sousa]], l Coleijo Luso-Anternacional de Braga - CLIB i l Sternato Paulo VI.
La '''Cámara Municipal de Braga''' ten tamien a la çposiçon de la populaçon ls seguintes eiquipamientos eiducatibos:
*[[Scuola de Eiducaçon Rodobiária]] — La Scuola Rodobiária de Braga fui criada cul oubjetibo de sensibelizar ls mais moços pa ls peligros de la senistralidade, nas bertentes prebentiba i formatiba.
*[[Quinta Pedagógica de Braga]] — La Quinta Pedagógica de Braga ye ua antiga quinta tradecional minhota, cun cerca de dous heitares i meio, que fui restruturada cul oubjetibo de reforçar l'eiducaçon ambiental i l cunsequente cuntato de l Home cula natureza. Esta strutura ten eiquipamientos nas árias de la [[pecuária]], agrícola tradecional i bitibínicola. Ten tamien un [[bosque]], un parque de merendas, ua ária de cunfeçon alimentar i un lhaboratório de spriéncias ambientales.
==Çporto==
===Anstituiçones çportibas===
*[[Associaçon de Futebol de Braga]]
*[[Associaçon de Basquetebol de Braga]]
*[[Associaçon de Andebol de Braga]]
*[[Associaçon de Atletismo de Braga]]
*[[Clube de Orientação do Minho (.COM)]]
*[[Aero Clube de Braga]]
*[[Sporting Clube de Braga]]
*[[Académico Basket Clube]]
*[[Hóquei Clube de Braga]]|
*[[Clube de Golfe de Braga]]
*[[Clube Automóvel do Minho]]
*[[GoalBraga]]
*[[Sociedade Tiro De Braga]]
*[[Badminton Clube de Braga]]
*[[Centro Hípico de Braga]]
*[[Clube de Caçadores de Braga]]
*[[Clube de Ténis de Braga]]
*[[Clube de Cicloturismo de Braga]]
*[[Moto Clube de Braga]]
===Títalos===
====Futebol====
*'''[[Copa de las Regiones de la UEFA|Copa de las Regiones de la UEFA]]:''' 1
:2011
==Spácios de lhazer==
[[Fexeiro:Estadio Braga.JPG|thumb|right|[[Estádio Municipal de Braga]] — Arqº [[Eduardo Souto de Moura|Souto Moura]] / Ang.º Rui Furtado.]]
[[Fexeiro:Braga-Bom Jesus(lago).jpg|thumb|right|[[Parque de l Buono Jasus|Parque Natural de l Buono Jasus]]: lhago grande.]]
[[Fexeiro:Maratona Estádio 1º de Maio.JPG|thumb|Antrada de la Maratona de l [[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]] .]]
*[[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]]
*[[Estádio Municipal de Braga]] - Cunsidrado la "pérola" de l [[Ouro 2004]], recebiu einúmaros prémios
*[[Café La Brasileira (Braga)|Café La Brasileira]] - Un de ls mais amblemáticos [[café (stablecimiento)|cafés]] de la cidade fundado an 1907
*[[Kartódromo Internacional de Braga]]
*[[Circuito Basco Sameiro]] — Outódromo
*[[Aeródromo de Braga]]
*[[Parque Radical de Maximinos]]
*[[Cumplexo çportibo de la Rodobia]]
*[[Parque de la Puonte]]
*Parque Natural de l [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]] de l Monte
*[[Praia flubial de Adaúfe]]
*[[Praia flubial de Nabarra]]
*[[Praia flubial de Crespos]]
*[[Praia flubial de Palmeira]]
*[[Praia flubial de San Paio Merelin]]
*[[Cumplexo de Piscinas de la Rodobia]]
*[[Cumplexo de Piscinas de Maximinos]]
*[[Cumplexo de Piscinas de l Parque de la Puonte]]
*[[Cumplexo de Piscinas de las Parretas]]
*[[Piscinas de Arentin]]
*[[Piscinas de Celeirós]]
*[[Piscinas de Dume]]
*[[Piscinas de Ferreiros]]
*[[Piscinas de Lhamas]]
*[[Piscinas de Nueira]]
*[[Piscinas de Nogueiró]]
*[[Piscinas de Padin de la Grácia]]
*[[Piscinas de San João de Passos]]
*[[Piscinas de Sobreposta]]
{{refréncias}}
=={{Lhigaçones sternas}}==
{{commons|Braga}}
*{{Link||2=http://www.cm-braga.pt|3=Cámara Municipal de Braga}}
*{{Link||2=http://www.gov-civil-braga.pt/|3=Gobierno Cebil de Braga}}
*[http://www.monumentos.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=53 www.monumentos.pt]
{{CunceilhosBraga}}
{{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}}
{{DEFAULTSORT:Braga}}
[[Catadorie:Braga| ]]
rn9um8wqo16sv0lylzu4x37i84gxjkw
108864
108863
2026-11-10T15:36:42Z
Kent Wang
15598
Nuoba fotografia de l Ancho de l Paço (Chafariz dos Castelos 13.jpg)
108864
wikitext
text/x-wiki
{{ber zambiguaçon}}
{{geocordenadas|41_32_39_N_08_25_19_W_type:adm2nd_region:PT|41° 32' N 08° 25' O}}
{{Anfo/Munecípio de Pertual
| munecípio = Braga
| eimaige_brason = Brasão de Braga.png
| eimaige_bandeira = Pt-brg1.png
| eimaige_giral = Braga Cathedral (1).jpg
| lhegenda = [[Sé de Braga]]
| eimaige_lhocalizaçon = LocalBraga.svg
| gentílico = Bracarense,<br />bracaraugustano,<br />brácaro,<br />bragués
| region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]]
| subregion = [[Cábado (sub-region)|Cábado]]
| çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]]
| porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]]
| ária = 183,4
| populaçon = 181 494<ref name="ine2011">[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref>
| densidade = 989,61
| data = 2011
| freguesies = 62
| persidente = [[Ricardo Rio]] (PSD) <br /> [[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]]
| fundaçon =
| ourago = [[Giraldo de Moissac|San Giraldo<br />Arcebispo Primaç de Braga]]
| feriado = [[24 de Júnio]]
| codpostal = 4700 Braga
| url_cm = [[Praça do Município (Braga)|Praça do Município]]<br />4704-514 Braga
| url_oufecial = [http://www.cm-braga.pt www.cm-braga.pt]
| url_email = [mailto:municipe@cm-braga.pt municipe@cm-braga.pt]
}}
'''Braga''' ye ua cidade [[Pertual|pertuesa]], fundada puls [[roma]]nos cumo [[Bracara Augusta]], cun mais de 2 000 anhos de [[Stória]] an custante zambolbimiento, crecimiento i spanson. Situada ne l [[Region Norte (Pertual)|Norte de Pertual]], mais propiamente ne l [[Cábado (sub-region)|Bal de l Cábado]], cunsidrada la terceira cidade Pertuesa, ten 181 894 habitantes ne l sou cunceilho (2011),<ref name="ine2011" /> sendo l centro de la [[Minho (porbíncia)|region minhota]], cun mais dun milhon d'habitantes.
Scolhida pul [[Fórun Ouropeu de la Mocidade]] para [[Capital Ouropeia de la Mocidade]] an [[2012]], ye ua cidade chena de cultura i tradiçones, adonde la [[Stória]] i la [[religion]] biben lhado a lhado cula andústria tecnológica i cul [[ansino]] [[ounibersitairo]].
==Outras zeignaçones==
Na gíria popular ye coincida cumo:
La ''"[[Cidade]] de ls [[Arcebispo]]s"'', durante seclos l sou [[Arcebispo]] fui l mais amportante na [[Península Eibérica]]; Ye inda detentor de l títalo de Primaç de las Spanhas.
La ''"[[Roma]] Pertuesa"'': ne l [[seclo XVI]] l [[arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]], anfluenciado pula sue bejita a la cidade de [[Roma]], zenha ua nuoba cidade adonde las [[praças]] i [[eigreijas]] abundan tal cumo an [[Roma]]. A este títalo stá tamien associado l fato d'eisistiren einúmaras [[eigreijas]] por Km² an Braga. Ye, inda, cunsidrada cumo l maior centro de studos relegiosos an Pertual
La ''"[[Cidade]] [[Barroco|Barroca]]"'': durante l seclo XVIII l [[arquiteto]] [[André Soares]] trasforma la cidade de Braga ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]].
La ''"[[Cidade]] [[Roma]]na"'': ne l tiempo de ls [[roma]]mos ser la maior i mais amportante [[cidade]] situada ne l território adonde serie [[Pertual]]. Ausónio, eilustre lhetrado de [[Bordéus]] i prefeito de la [[Aquitánia]], ancluiu [[Bracara Augusta]] antre las grandes cidades de l [[Ampério Romano]].<ref>{{Citar web|url=http://jn.sapo.pt/2005/04/24/minho/arqueologia_financiamento_insuficien.html|títalo=Jornal de Noticias - Eidiçon de l Minho an 24 de Maio de [[2005]].|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
La ''"Capital de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'' ó l ''"Coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'', por star lhocalizada ne l centro desta porbíncia. Braga reúne un pouco de to l [[Minho (porbíncia)|Minho]] i to l Minho ten un pouco de Braga.
La ''"Cidade de ls Trés Sacro-Montes"'': son [[santuairos]] situados la Sudiste de la cidade nua cadeia [[muntanha|muntanhosa]], i son pula orde Este a Sul: L [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]], [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] i la Falperra ([[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Esta. Marie Madalena]] i Esta. Marta de las Corchas).
La cidade stá stritamente lhigada a to l [[Minho (porbíncia)|Minho]]: a Norte queda l tradecional [[Alto Minho]], a Este l [[Parque Nacional de la Peneda-Gerés]], a Sul las tierras senhoriales de Basto i l'andustrial Abe i a Oeste l lhitoral marítimo Minhoto.
==Stória==
{{Artigo percipal|[[Stória de Braga]]}}
[[Fexeiro:MartindeBraga-Albelda.jpg|thumb|lheft|[[San Martico de Dume]].]]
Ls bruxedos de la persença houmana na region bénen d'hai miles d'anhos, cumo cumproban bários achados. Un de ls mais antigos ye la [[Mamoa de Lhamas]], un [[monumiento]] megalítico eidificado ne l período [[Neolítico]]. Inda assi, solo se cunsegue probar l'eisisténcia d'aglomerados populacionales an Braga na [[Eidade de l Bronze]]. Caraterizan-se por fossas i cerámicas ancontradas ne l Alto de la [[Cibidade]], lhocal adonde eisistirie ua [[Poboado|poboaçon]] i por ua [[necrópole]] que terá eisistido na zona de ls Granjinhos.<ref name="Bracara Augusta">{{Citar web|url=http://www.uaum.uminho.pt/estrutura/estrutura.htm|títalo=Ounidade de Arqueologie de la Ounibersidade de l Minho — Bracara Augusta.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
Na [[Eidade de l Fierro]], zambolbírun-se ls chamados "[[castro]]s". Estes éran própios de poboaçones qu'acupában lhocales altos de l relebo. Ls [[Celtas]] éran ls sous habitantes i, nesta region an particular, habitában ls [[Brácaros]] (an [[lhatin]], <small>BRACARI</small>), que darien nome a la cidade, passado la sue fundaçon i ls romanos tenéren fuorçado las populaçones çcíren al bal.
===Bracara Augusta===
{{Artigo percipal|[[Bracara Augusta]]}}
Ne l decurso de l [[seclo II a.C.]], la region fui tomada puls [[Roma]]nos ls qu'eidificórun la cidade ne l'anho 16 a.C., cula zeignaçon de [[Bracara Augusta]], an houmenaige al Amperador César Augusto.<ref name="Bracara Augusta"/> Bracara Augusta, capital de la region de la [[Gallaecie]], antegraba ls trés cumbentos de l [[Península Eibérica|Noroiste peninsular]] i parte de l cumbento Clunia, cun ua populaçon d'aprossimadamente 285 mil tributairos lhibre nas 24 ''cebitates'' ne l'anho 25.<ref>Morais, Rui Manuel Lopes de Sousa. ''[http://repositorium.sdum.uminho.pt/dspace/bitstream/1822/4721/1/Vol.1%20Parte%20I%20-%20II%20-%20Texto.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Autarcia i Comércio an Bracara Augusta ne l período Alto-Amperial]'', 2004, páigina 65.</ref> Desta época data tamien la criaçon de l bispado de [[Bracara Augusta]], segundo la lhenda, [[Pedro de Rates|San Pedro de Rates]] fui l purmeiro [[Arcebispado de Braga|bispo de Braga]] antre ls anhos [[45]] i [[60]], ourdenado pul apóstolo [[Santiago Maior|Santiago]] que tenerie benido de la [[Tierra Santa]], martirizado quando cumbertie pobos aderentes a la [[Mitologie romana|religion romana]] ne l noroiste de la [[Península Eibérica]]. Mas, solo ne l'anho 385 ye que l Papa [[Papa Sirício|S. Sirício]] faç refréncia a la metropolitana de [[Bracara Augusta]].
[[Fexeiro:Fonte do Ídolo Braga.jpg|thumb|[[Fuonte de l Ídolo]].]]
Passado la cunquista de l [[ampério romano]], [[Bracara Augusta]] tornou-se na capital política i anteletual de l reino de ls [[Suebos]], qu'anglobaba la zaparecida region de la [[Gallaecie]] (hoije [[Galiza]], norte de [[Pertual]], parte de las [[Astúrias]] i de las porbíncias de [[Lhion]] i [[Çamora]], i se prolongaba até al [[Riu Teijo]]. Por orde de l rei Ariamiro fui rializado l [[Purmeiro Cuncílio de Braga|cuncílio de Braga]], antre [[1 de Maio]] de [[561]] la [[563]], tenendo sido presidido por [[San Martico de Dume]], [[Arquidiocese de Braga|bispo titular de Bracara]]. Deste cuncílio resultórun grandes reformas, percipalmente ne l mundo eclesiástico i lhenguístico, çtacando-se la criaçon de l ritual bracarense i l'aboliçon d'eilemientos lhenguísticos pagones, cumo ls dies de la sumana ''Lunae dies, Martis dies, Mercurii dies, Jovis dies, Veneris dies, Saturni dies i Solis dies'', por ''Feria secunda, Feria tertia, Feria quarta, Feria quinta, Feria sexta, Sabbatum, Dominica Dies'', donde deriban ls modernos dies an [[lhéngua pertuesa]] i [[galega]]. Mais tarde, cul declínio de l pobo [[Suebos|Suebo]] (l'antigo Reino de la Galiza), fui dominada puls [[Godos]], durante mais de trés seclos.
Ne l'anho de [[716]], ls [[Mouros]] alcançan la [[cidade]] i probocan grande çtruiçon na mesma, dada la sue amportança relegiosa. Na época, fui tamien palco de bárias [[guerra]]s, çtruiçones i saques. Mais tarde, fui reconquistada por [[Fonso III de las Astúrias|Fonso III]], [[Lhista de reis de las Astúrias|Rei de las Astúrias]].
===Braga===
[[Fexeiro:Braga-mapa mediaval.jpg|thumb|right|230px|Mapa de Braga, c. 1600, retirado de l'obra [[Civitates orbis terrarum]].]]
Ne l seclo XI la cidade ye reorganizada, probabelmente cula nuoba zeignaçon de "Braga". Ye ampeçada la custruçon de la [[muralha]] citadina i de la [[Sé de Braga|Sé]], por orde de l bispo [[D. Pedro de Braga]], subre restos dun antigo [[templo romano]] dedicado a la [[diusa]] [[Ísis]], que tenerie mais tarde sido cumbertido nua [[eigreija]] [[Crestiana]]. La cidade zambolbe-se an torno de la Sé, quedando restringida al perímetro amuralhado.
Braga fui nessa altura ouferecida cumo dote, por [[Fonso VI de Lhion i Castielha]], a la sue filha [[Teresa de Lhion|D. Teresa]], ne l sou casamiento cun [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique de Borgonha]], Cunde de [[Pertual]]. Estes radadeiros fúrun senhores de la cidade antre [[1096]] la [[1112]]. An [[1112]] doan la cidade als [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos]]. Cula eilebaçon de l bispado bracarense a arcebispado, la cidade readquire ua einorme amportança la nible [[Península Eibérica|Eibérico]]. L'arcebispo [[Diego Gelmíreç]] de [[Santiago de Cumpostela]], cun medo de l'ascenson de la [[Sé de Braga]], rouba las [[relíquia]]s de ls [[santo]]s bracarenses na tentatiba de diminuir l'amportança relegiosa de la cidade, las [[relíquia]]s solo retornórun la Braga na década de nobenta de l seclo XX.
Sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]] (1261-1325), la [[muralha]] citadina ye requalificada, ye inda custruída la [[Castielho de Braga|torre de menaige]]. Mais tarde, fúrun adicionadas nuobe [[torre]]s, de planta quadrangular, a la muralha eisistente, cuncluindo-se tamien l [[Castielho de Braga]] an torno de la [[torre de menaige]] eisistente.
[[Fexeiro:Combate napoleonico Braga.jpg|thumb|230px|Mapa de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] antre tropas pertuesas i [[Napoleon|napoleónicas]].]]
Ne l [[seclo XVI]], l [[Arcebispo de Braga]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]] modifica la cidade perfundamente, antroduzindo-le rues, praças, nuobos eidifícios, probocando-le tamien l crecimiento para para alhá de l perímetro amuralhado. De l seclo XVI al seclo XVIII, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios de traça [[mediebal]] ban sendo apagados i sustituídos por eidifícios de [[Arquitetura]] relegiosa de la época.
Ne l [[seclo XVIII]], Braga por antermédio de l'anspiraçon artística de [[André Soares]] (Arquiteto [[1720]]-[[1769|69]]) trasforma-se ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]]. Ne ls fines deste seclo, surge an bárias eidificaçones l [[Neoclássico]] cun [[Carlos Amarante]] ([[Angenheiro]] i [[Arquiteto]] [[1742]]-[[1815]]). Mais ua beç, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios relegiosos son outra beç altarados cula antroduçon de l [[Barroco]] i l [[Neoclássico]].
Ne ls cien anhos que se seguen, eirrompen cunflitos debidos a las [[Guerra Peninsular|ambasones francesas]] i [[lhuitas lhiberales]]. An 20 de Márcio de 1809 la cidade ye palco de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] i bítima de bários saques rializados pulas [[Napoleon|tropas napoleónicas]]. La cidade benerie a ser reocupada a 5 de Abril pul general José António Botelho de Sousa, comandante de las fuorças pertuesas ne l Minho.
An [[1834]], cul fin de las [[lhuitas lhiberales]], son spulsas bárias ordes relegiosas de Braga, deixando l sou spólio pa la cidade. An cunsequéncia de la [[Rebolta de la Marie de la Fuonte]] na [[Póboa de Lhanhoso]], ária sob jurisdiçon de l quartel melitar de Braga, la cidade ye palco d'amportantes cunfrontos antre l [[pobo]] i las outoridades. Ne l final de l seclo XIX, l centro de la cidade deixa la ária de la [[Sé de Braga]] i passa pa la Abenida Central. An [[1875]], ye einougurado pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]] la lhinha i staçon de ls [[Ramal de Braga|camboios]] de Braga.
Ne l seclo XX, dá-se la reboluçon de ls trasportes i de las anfra-struturas básicas, reformula-se la Abenida de la Lhibardade, d'adonde se çtaca l [[Theatro Circo]] i ls eidifícios de l lhado nacente. An 28 de Maio de 1926, l general [[Gomes de la Costa]] ampeça nesta cidade la [[Reboluçon de 28 de Maio de 1926]]. Por fin, ne l final deste seclo, Braga sofre un grande zambolbimiento i crece a un ritmo bastante eilebado. Ye tamien coincida por muitos por Capital de l Minho.
==Geografie==
[[Fexeiro:Braga relevo.png|270px|left|thumb|Relebo de l cunceilho.]]
Situada ne l coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]], Braga ancontra-se nua region de trasiçones de Este para Oeste, antre [[sierra]]s, [[floresta]]s i lheiras als grandes [[bal]]s, [[prainada]]s i campos berdeijantes. Tierras custruídas pula natureza i moldadas pul Home.
Físicamente queda la <span class="plainlinks">[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=pt41_32_39_N_08_25_19_W 41° 32' N 08° 25' O]</span>,<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/cidade/situacao_geografica/situacao_geografica.asp|títalo=Cámara Municipal de Braga|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> ne l Noroiste de la [[Península Eibérica]], percisamente antre l [[Riu Douro]] i l [[Riu Minho]]. Acupando 183,51 Km², i bariando antre 20 a 572 metros d'altitude, l cunceilho ye bastante dibersificado. L terreno la Norte situado na borda squierda de l [[Riu Cábado]], ye semi-praino, grácias al grande bal de l [[Riu Cábado]]. La parte Este carateriza-se por [[muntanha]]s, tales cumo la [[Serra de l Carbalho]] (479m), [[Serra de ls Picos]] (566m), Monte de l [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] (572m) i l Monte Esta Marta (562m). Antre la [[Sierra de l Carbalho]] i la [[Sierra de ls Picos]] nace l [[Riu Este]], formando l bal d'Este, yá a Sul de la [[Sierra de ls Picos]] zambolbe-se l [[praino]] de [[Sobreposta]]-[[Pedralba (Braga)|Pedralba]]. A Sul, cumo a Oeste l terreno ye un misto de [[muntanha]]s, [[colina]]s i médios [[bal]]s. L centro de la cidade queda ne l'alto de la colina de [[Cibidade]] (215m), zambolbendo-se pa l [[bal]] de l [[Riu Cábado]] a Norte i Oeste, i pa l [[bal]] de l [[Riu Este]] a Este i Sul.
L território bracarense pertence a dues bacies heidrográficas, la bacie heidrográfica de l [[riu Cábado]] a Norte i la bacie heidrográfica de l [[riu Abe]] a Sul. L [[riu Cábado]], de caudal médio, ye l'eilemiento heidrográfico predominante a Norte, eisistindo tamien dibersas [[Rieiro|rieira]]s que zaguan neste. L território a Sul ye marcado pul [[riu Este]] i sous dibersos afluentes, cumo l [[riu Beiga]], todos de pequeinho caudal. L [[tierra]], dado pertencer al [[sierra de l Gerés|sistema muntanhoso de l Gerés]] i la sue prossimidade al [[Ouceano Atlántico]], ye bastante rico an [[auga]].
L cunceilho ye predominantemente ourbano,<ref name="Tipologie de las Freguesies">Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/tipologia_au.htm].</ref> percipalmente an torno de la cidade. Las árias rurales qu'outrora predominában, hoije, cunfinan-se als lhemites de l cunceilho. Ye inda de salientar que las [[colina]]s de maior cota i las [[muntanha]]s ancontran-se cubiertas por manchas florestales, anque de la presson ourbana i de ls fuogos florestales que sucedírun ne ls radadeiros anhos.
===Clima===
L [[clima]] de Braga, pul fato de se situar antre sierras i l [[Ouceano Atlántico]], ye tipicamente atlántico [[temperado]]<ref>La radadeira rebison de l sistema Köppen climate classification lhemitou l mássimo de precipitaçon pa l clima Mediterránico Cs cul balor de 900 mm.</ref>, ó seia, cun [[Staçon de l'anho|quatro staçones]] bien defenidas. Ls [[Ambierno]]s son bastante [[chuba|plubiosos]] i [[friu]]s, i giralmente cun [[bento]]s moderados de Sudoiste. L [[bento]] puode tamien soprar de l [[Norte]], normalmente fuorte, l que giralmente proboca ua grande çcida de la temperatura, estes bentos son zeignados cumo ''Nortadas''. An anhos mui frius puode ocorrer la queda de [[niebe]], inda assi debido al [[calecimiento global]] la queda de niebe ye un acuntecimiento mui ralo. L radadeiro nebon na cidade fui an 9 de Janeiro de [[2009]]. Las [[Primabera]]s son tipicamente frescas, cun grandes abierturas i bentos suabes. Las brisas matinales ocorren cun maior frequéncia, percipalmente nas maiores altitudes. Ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]], a baixa altitude, ye normal eisistiren ls nubrinas matinales. De salientar l més de Maio que ye bastante propício a las [[troboada]]s, debido al calecimiento de l'aire húmido cula chegada de l [[Berano]]. Ls [[berano|beranos]] son calientes i soalheiros cun [[bento]]s suabes d'Este. Ne ls dies mais frescos, puoden ocorrer spontaneamente [[chuba]]s de cúrtie duraçon, estas chubas son bastante amportantes pa la [[begetaçon]] de la region, pus reabastece ls [[Lhençol freático|''lhençóis d'auga'']] l que torna la region rica an begetaçon durante l'anho anteiro, pula qual ye coincida por Berde Minho. Ls [[Outonho]]s son amenos i [[chuba|plubiosos]], giralmente cun bentos moderados. Las maior i menor temperaturas registadas an Braga ne l período 1971-2000 fúrun 39,4 °C i -4,1 °C. Mas, hai registos de -6.3 °C an 2001 i 41.3 °C an 1943 (''fuonte: [[Anstituto de Meteorologie]]''). Anquanto la temperatura çce, oumenta la plubiosidade. Eesiste ua maior frequéncia de nubrinas, percipalmente ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]] adonde ocorren ls nubrinas matinales mais densos.
{|class="wikitable collapsible" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;"
! colspan= "15" style="background: #6688AA; color: white;" | <big>Tabela climática de Braga</big>
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Temperatura
|-
! style="background: #FFFFFF;" height="16"|Més
! style="background: #FFFFFF;"|Jan
! style="background: #FFFFFF;"|Feb
! style="background: #FFFFFF;"|Már
! style="background: #FFFFFF;"|Abr
! style="background: #FFFFFF;"|Mai
! style="background: #FFFFFF;"|Jún
! style="background: #FFFFFF;"|Júl
! style="background: #FFFFFF;"|Ago
! style="background: #FFFFFF;"|Set
! style="background: #FFFFFF;"|Out
! style="background: #FFFFFF;"|Nob
! style="background: #FFFFFF;"|Dez
! style="background: #FFFFFF;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #FFFFFF;"|Média
|-
! height="16;"|Mássima registada °C
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|23,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|29,5
|style="background: #FF3C00; color: black;"|31,0
|style="background: #FF1400; color: black;"|35,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|39,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF1400; color: black;"|33,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|28,5
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,1
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! height="16;"|Média Mássima °C
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|17,6
|style="background: #FF9900; color: black;"|18,3
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,1
|style="background: #FF6400; color: black;"|25,4
|style="background: #FF3C00; color: black;"|27,8
|style="background: #FF3C00; color: black;"|28,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|25,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,9
|style="background: #FF9900; color: black;"|16,8
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,4
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,4
|-
! height="16;"|Média °C
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|13,2
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,0
|-
! height="16;"|Média menima °C
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,9
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,5
|style="background: #FF9900; color: black;"|14,9
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,2
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,8
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,7
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,0
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFCC66; color: black;"|9,6
|-
! height="16;"|Mínima registada °C
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-6,4
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-4,5
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-5,0
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-1,2
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|-0,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|3,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|7,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,7
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|3,8
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|2,5
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-1,7
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-2,5
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Precipitaçon
|-
! style="background: #DDDDDD;" height="16"|Més
! style="background: #DDDDDD;"|Jan
! style="background: #DDDDDD;"|Feb
! style="background: #DDDDDD;"|Már
! style="background: #DDDDDD;"|Abr
! style="background: #DDDDDD;"|Mai
! style="background: #DDDDDD;"|Jún
! style="background: #DDDDDD;"|Júl
! style="background: #DDDDDD;"|Ago
! style="background: #DDDDDD;"|Set
! style="background: #DDDDDD;"|Out
! style="background: #DDDDDD;"|Nob
! style="background: #DDDDDD;"|Dez
! style="background: #DDDDDD;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #DDDDDD;"|Total
|-
! height="16;"|Total mm
|style="background: #000064; color: white;"|176,4
|style="background: #6478FF; color: black;"|114,8
|style="background: #1428FF; color: black;"|121,6
|style="background: #1428FF; color: black;"|130,8
|style="background: #6478FF; color: black;"|112,9
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|48,6
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|22,0
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|34,0
|style="background: #6478FF; color: black;"|81,7
|style="background: #000064; color: white;"|191,7
|style="background: #000064; color: white;"|193,9
|style="background: #000044; color: white;"|220,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #000044; color: white;"|1448,6
|-
! colspan="15" style="background: #DDDDDD;"|Dados referentes antre [[1981]] até [[2010]]. Fuonte: [http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ Instituto de Meteorologia, IP Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113000124/http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ |date=2012-11-13 }}
|}
===Demografie===
L cunceilho ye densamente poboado, cun 989,6 hab/Km² i 181 494 habitantes ([[2011]]), ye un de ls mais populosos de Pertual i ye un de ls mais moços de la [[Ouropa]]. La maiorie de la populaçon cuncentra-se na ária ourbana, adonde la densidade atinge cerca de 10 000 hab/Km².
{|align=right
|<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barraH value:rgb(0.3,0.3,0.9)
id:barraM value:rgb(0.9,0.3,0.3)
ImageSize = width:500 height:420
PlotArea = left:100 bottom:50 top:30 right:15
DateFormat = x.y
Period = from:-10000 till:10000
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:-10000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:-10000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:null
bar:85- text:85 i mais anhos
bar:80-84 text:80 a 84 anhos
bar:75-79 text:75 a 79 anhos
bar:70-74 text:70 a 74 anhos
bar:65-69 text:65 a 69 anhos
bar:60-64 text:60 a 64 anhos
bar:55-59 text:55 a 59 anhos
bar:50-54 text:50 a 54 anhos
bar:45-49 text:45 a 49 anhos
bar:40-44 text:40 a 44 anhos
bar:35-39 text:35 a 39 anhos
bar:30-34 text:30 a 34 anhos
bar:25-29 text:25 a 29 anhos
bar:20-24 text:20 a 24 anhos
bar:15-19 text:15 a 19 anhos
bar:10-14 text:10 a 14 anhos
bar:5-9 text:5 a 9 anhos
bar:0-4 text:0 a 4 anhos
PlotData =
color:barraH width:16 align:left
bar:85- from:-533 till: 0
bar:80-84 from:-1034 till: 0
bar:75-79 from:-1930 till: 0
bar:70-74 from:-2513 till: 0
bar:65-69 from:-2805 till: 0
bar:60-64 from:-3875 till: 0
bar:55-59 from:-5086 till: 0
bar:50-54 from:-5795 till: 0
bar:45-49 from:-6659 till: 0
bar:40-44 from:-6785 till: 0
bar:35-39 from:-7093 till: 0
bar:30-34 from:-7128 till: 0
bar:25-29 from:-6592 till: 0
bar:20-24 from:-5640 till: 0
bar:15-19 from:-5458 till: 0
bar:10-14 from:-5207 till: 0
bar:5-9 from:-5422 till: 0
bar:0-4 from:-5041 till: 0
color:barraM
bar:85- from: 0 till: 1429
bar:80-84 from: 0 till: 1979
bar:75-79 from: 0 till: 2828
bar:70-74 from: 0 till: 3179
bar:65-69 from: 0 till: 3327
bar:60-64 from: 0 till: 4399
bar:55-59 from: 0 till: 5421
bar:50-54 from: 0 till: 6276
bar:45-49 from: 0 till: 7173
bar:40-44 from: 0 till: 7489
bar:35-39 from: 0 till: 7715
bar:30-34 from: 0 till: 7536
bar:25-29 from: 0 till: 6857
bar:20-24 from: 0 till: 5783
bar:15-19 from: 0 till: 5259
bar:10-14 from: 0 till: 4924
bar:5-9 from: 0 till: 5194
bar:0-4 from: 0 till: 4770
PlotData =
bar:85- at:-533 fontsize:S text: 533 shift:(-25,-4)
bar:80-84 at:-1034 fontsize:S text: 1034 shift:(-25,-4)
bar:75-79 at:-1930 fontsize:S text: 1930 shift:(-25,-4)
bar:70-74 at:-2513 fontsize:S text: 2513 shift:(-25,-4)
bar:65-69 at:-2805 fontsize:S text: 2805 shift:(-25,-4)
bar:60-64 at:-3875 fontsize:S text: 3875 shift:(-25,-4)
bar:55-59 at:-5086 fontsize:S text: 5086 shift:(-25,-4)
bar:50-54 at:-5795 fontsize:S text: 5795 shift:(-25,-4)
bar:45-49 at:-6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-25,-4)
bar:40-44 at:-6785 fontsize:S text: 6785 shift:(-25,-4)
bar:35-39 at:-7093 fontsize:S text: 7093 shift:(-25,-4)
bar:30-34 at:-7128 fontsize:S text: 7128 shift:(-25,-4)
bar:25-29 at:-6592 fontsize:S text: 6592 shift:(-25,-4)
bar:20-24 at:-5640 fontsize:S text: 5640 shift:(-25,-4)
bar:15-19 at:-5458 fontsize:S text: 5458 shift:(-25,-4)
bar:10-14 at:-5207 fontsize:S text: 5207 shift:(-25,-4)
bar:5-9 at:-5422 fontsize:S text: 5422 shift:(-25,-4)
bar:0-4 at:-5041 fontsize:S text: 5041 shift:(-25,-4)
bar:85- at: 1429 fontsize:S text: 1429 shift:(8,-4)
bar:80-84 at: 1979 fontsize:S text: 1979 shift:(8,-4)
bar:75-79 at: 2828 fontsize:S text: 2828 shift:(8,-4)
bar:70-74 at: 3179 fontsize:S text: 3179 shift:(8,-4)
bar:65-69 at: 3327 fontsize:S text: 3327 shift:(8,-4)
bar:60-64 at: 4399 fontsize:S text: 4399 shift:(8,-4)
bar:55-59 at: 5421 fontsize:S text: 5421 shift:(8,-4)
bar:50-54 at: 6276 fontsize:S text: 6276 shift:(8,-4)
bar:45-49 at: 7173 fontsize:S text: 7173 shift:(8,-4)
bar:40-44 at: 7489 fontsize:S text: 7489 shift:(8,-4)
bar:35-39 at: 7715 fontsize:S text: 7715 shift:(8,-4)
bar:30-34 at: 7536 fontsize:S text: 7536 shift:(8,-4)
bar:25-29 at: 6857 fontsize:S text: 6857 shift:(8,-4)
bar:20-24 at: 5783 fontsize:S text: 5783 shift:(8,-4)
bar:15-19 at: 5259 fontsize:S text: 5259 shift:(8,-4)
bar:10-14 at: 4924 fontsize:S text: 4924 shift:(8,-4)
bar:5-9 at: 5194 fontsize:S text: 5194 shift:(8,-4)
bar:0-4 at: 4770 fontsize:S text: 4770 shift:(8,-4)
TextData =
fontsize:M pos:(230,15) text:Númaro d'andibíduos
fontsize:S pos:(10,3) text:Pirámide etária an 2008. L'azul andibíduos masculinos, a burmeilho andibíduos femeninos. Fuonte INE.
fontsize:L pos:(220,405) text:Pirámide etária
</timeline>
|}
La populaçon bracarense ye custituída por 78 954 andibíduos de l sexo masculino i 85 238 andibíduos de l sexo femenino. L grupo etairo de ls 0 als 25 anhos repersentaba 35% de la populaçon total, anquanto 54% de la populaçon tenie antre 26 a 64 anhos, l grupo etairo de ls idosos repersentaba 11%. La populaçon ye maioritariamente pertuesa, mas eisisten tamien quemunidades eimigrantes, nomeadamente [[brasileiros]], [[africanos]] percipalmente ouriundos de las antigas quelónias pertuesas, [[China|chineses]] i [[Ouropa de Lheste|ouropeus de lheste]].
Ne l que diç respeito la [[habitaçon]], an Braga hai 70 268 alojamientos (Censos de [[2001]]), balor scedentairo se tubirmos an cunsidraçon l cunceito clássico de [[família]] (51 173 agregados).
Inda assi, estas 19 095 habitaçones sobrantes nun stan todas an scesso na rialidade, muitas deilhas çtinan-se la residéncia temporária, normalmente associadas la [[studante]]s, a trabalhadores temporairos i a strangeiros qu'eisercen la sue atebidade profissional na cidade. Eesiste tamien un grande númaro d'habitaçones que pertencen a cidadanos residentes ne l strangeiro que las outelizan quando regressan periodicamente a [[Pertual]]. L custante crecimiento populacional i l'oumiento de la [[habitaçon]] andebidual associado a la nun custituiçon dua [[família]] clássica son tamien rialidades que justifican este fato na sociadade bracarense.
Las 19 095 habitaçones atrás referidas, repersentan an média ua capacidade para 60 000 andibíduos, l que faç cun que la populaçon rial de Braga steia próssima dun balor antermédio situado antre ls 174 000 andibíduos i ls 230 000 andibíduos.
L cunceilho creciu 16,2% antre [[1991]] la [[2001]], l maior crecimiento registou-se nas antigas freguesies suburbanas (hoije ourbanas), por eisemplo: [[Nueira (Braga)|Nueira]] 124,6%, [[Frossos (Braga)|Frossos]] 68,4%, [[Rial (Braga)|Rial]] 59,8%, [[Lhamaçanes]] 50,9%. Las prebisones apuntan para que Braga seia un de ls cunceilhos cun maior crecimiento ne ls próssimos anhos.
L'eiboluçon demográfica antre 1801 a 2011:<ref>{{Citar web|url=http://www.ine.pt/|títalo=Census de 1991, 2001 i Território an númaros de 2004|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
<center>
<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:190000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:1800
bar:1801 text:1801
bar:1849 text:1849
bar:1900 text:1900
bar:1911 text:1911
bar:1920 text:1920
bar:1930 text:1930
bar:1940 text:1940
bar:1950 text:1950
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1981 text:1981
bar:1991 text:1991
bar:2001 text:2001
bar:2011 text:2011
bar:2020
PlotData =
color:barra width:25 align:left
bar:1801 from:0 till: 30552
bar:1849 from:0 till: 40004
bar:1900 from:0 till: 58339
bar:1911 from:0 till: 60836
bar:1920 from:0 till: 57019
bar:1930 from:0 till: 60761
bar:1940 from:0 till: 75846
bar:1950 from:0 till: 84142
bar:1960 from:0 till: 92938
bar:1970 from:0 till: 96220
bar:1981 from:0 till: 125472
bar:1991 from:0 till: 141256
bar:2001 from:0 till: 164192
bar:2011 from:0 till: 181494
PlotData =
bar:1801 at:30552 fontsize:S text: 30.552 shift:(-14,5)
bar:1849 at:40004 fontsize:S text: 40.004 shift:(-14,5)
bar:1900 at:58339 fontsize:S text: 58.339 shift:(-14,5)
bar:1911 at:60836 fontsize:S text: 60.836 shift:(-14,5)
bar:1920 at:57019 fontsize:S text: 57.019 shift:(-14,5)
bar:1930 at:60761 fontsize:S text: 60.761 shift:(-14,5)
bar:1940 at:75846 fontsize:S text: 75.846 shift:(-14,5)
bar:1950 at:84142 fontsize:S text: 84.142 shift:(-14,5)
bar:1960 at:92938 fontsize:S text: 92.938 shift:(-14,5)
bar:1970 at:96220 fontsize:S text: 96.220 shift:(-14,5)
bar:1981 at:125472 fontsize:S text: 125.472 shift:(-18,5)
bar:1991 at:141256 fontsize:S text: 141.256 shift:(-18,5)
bar:2001 at:164192 fontsize:S text: 164.192 shift:(-18,5)
bar:2011 at:181819 fontsize:S text: 181.494 shift:(-18,5)
TextData =
fontsize:S pos:(20,20)
</timeline>
</center>
===Munecípio i ourganizaçon admenistratiba===
[[Fexeiro:Camara de braga.jpg|thumb|250px|right|[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga|Eidifício de la Cámara Municipal]] na [[Praça de l Munecípio (Braga)|Praça de l Munecípio]].]]
Admenistratibamente l cunceilho de Braga, de código admenistratibo 03 03, queda ne l [[çtrito de Braga]] de código admenistratibo 03, i ye capital de l mesmo. Ye tamien capital de la [[Minho (GAM)|grande ária metropolitana de l Minho]], la terceira maior de l paíç (cerca 800 000 hab.). Ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Amares]], a lheste pula [[Póboa de Lhanhoso]], a suiste por [[Guimaráes]], a sul por [[Bila Nuoba de Famalicon]], a oeste por [[Barcelos]] i a noroiste por [[Bila Berde]].
Ten ua [[Cámara Municipal (Pertual)|Cámara Municipal]], presidida por [[Ricardo Rio]] zde [[2013]]. La Cámara Municipal ye cumpuosta, para alhá de l persidente, por nuobe bereadores. Eesiste ua Assemblé Municipal que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por un persidente i dous secretairos, sessenta i trés deputados i ls sessenta i dous Persidentes de Junta de Freguesie.
{|{{prettytable1|center}}
|- bgcolor="#C0C0C0"
|width="40%"|'''Uorgon'''
|width="15%" align="center"|'''PS'''
|width="15%" align="center"|'''"Juntos por Braga"'''<ref>Coligaçon "Juntos por Braga":[[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]], [[CDS - Partido Popular|PP]] i [[Partido Popular Monárquico|PPM]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''Democrática Unitária'''<ref>Coligaçon Democrática Unitária: [[Partido Quemunista Pertués|PCP]] i [[PEB]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''BE'''
|-
|align="left"|Bereadores de la Cámara Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/executivo/executivo.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|6
|align="center"|5
|align="center"|0
|align="center"|0
|-
|align="left"|Deputados de la Assemblé Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/assembleia/assembleia.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|27
|align="center"|6
|align="center"|6
|align="center"|4
|}
===Freguesies===
{{Lhista de freguesies de Braga}}
[[Fexeiro:Braga freguesias 2013 (colored, lowercased).svg|thumb|250px|right|Mapa culas freguesies de Braga.]]
L cunceilho ye subdebidido an 62 [[freguesie]]s. Las freguesies stan agrupadas an freguesies qu'antegran la cidade<ref>Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=003647&cidade=BRAGA].</ref> (citadinas), freguesies predominantemente ourbanas (suburbanas) i freguesies mediamente ourbanas.<ref name="Tipologie de las Freguesies"/>
===Geminaçones===
Braga ten seis protocolos de coperaçon.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 |accessdate=2012-12-08 |archivedate=2011-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211012144/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 }}</ref>
*{{FRAb}} [[Clermont-Ferrand]], [[Puy-de-Dóme]], [[Fráncia]]
*{{FRAb}} [[Puteaux]], [[Altos de l Sena]], [[Fráncia]]
*{{BRAb}} [[Riu de Janeiro]], [[Brasil]]. <ref>[http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 Correio de l Minho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603103838/http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 |date=2013-06-03 }} Lhido a 21 de Nobembre de 2012.</ref>
*{{BRAb}} [[Santo André (San Paulo)|Santo André]], [[San Paulo]], [[Brasil]]
*{{CPBb}} [[Ilha de San Nicolau|S. Nicolau]], [[Cabo Berde]]
*[[Fexeiro:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|]] [[Bissorana (setor)|Bissorana]], [[Oio]], [[Guiné-Bissau]]
*{{ESPb}} [[Astorga (Spanha)|Astorga]], [[Castielha i Lhion]], [[Spanha]]. La cidade de Braga ten ''laços'' cun [[Astorga (Spanha)|Astorga]] hai mais de dous mil anhos, cumo eibidencia la custruçon de la [[Geira]] para ancurtar çtáncias antre estas.
* {{flagicon|France}} '''[[Rennes]]''', [[Eille-eit-Bilaine]], [[Fráncia]]
* {{flagicon|France}} '''[[Tours]]''', [[Andre-eit-Lhoire]], [[Fráncia]]
==Cultura==
===Artesanato===
[[Fexeiro:Cavaquinho.jpg|thumb|[[Cabaquinho]] ó braguinha, strumiento criado puls [[Palácio de ls Biscainhos|Biscainhos]] que chegou al Hawai, dando ourige al [[ukelele]].]]
L [[artesanato]] bracarense hai mui qu'ultrapassou las frunteiras de l paíç. Na música, ls [[cabaquinho]]s, [[biola]]s, [[guitarras]] (nomeadamente la [[Biuola Braguesa]]). Ye antressante notar que será este strumiento a dar ourige al famoso [[ukelele]] al ser lhiebado por eimigrantes pertueses pa l Hawai. Na Arte Sacra las repersentaçones bíblicas i la '''Bela Botiba de Braga''' son ls ex-libris. Ambora estes quatro séian famosos, l'artesanato Bracarense ye mais dibersificado, ls artigos de [[lhino]] (panhos, colchas, cortinados…), ls [[bordado]]s, la cestarie, meniaturas an [[Madeira (material)|madeira]], farricocos [(tamien an céra)], bijuterie, [[fierro]] fraugado ([[campana]]s, meniaturas, material para agricultura…), las lhouças típicas de Braga queloridas i de forma atratiba, antre outros, son artigos tradecionales que facilmente se ancontran nas rues, ruelas ó nas zonas rurales nas eimediaçones.
===Gastronomie===
Braga, cumo l resto de l Minho ten ua [[gastronomie]] riquíssema. L [[bacalhau]] assume-se cumo l prato de [[peixe]] faborito, la cidade ye famosa pulas sues einúmaras receitas de bacalhau (bacalhau a la Narcisa,<ref name=receitas>{{Citar web|url=http://www.1001receitas.com/component/recipes/receita/Bacalhau-a-Narcisa|título=Bacalhau à Narcisa|títalo=Bacalhau a la Narcisa|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> bacalhau a la Minhota (Braga), bacalhau a la moda de Braga…). L'arroç de Parro, las papas de sarrabulho cun cherrelhones, la tripa anfarinhada, ls farinhotes, ls anchidos de sangre, l [[chibo]] a la moda de Braga, las frigideiras de l Cantico ó las de la Sé, ls cherrelhones a la moda de l Minho, l frango "pica ne l suolo", l [[bino berde]], l [[Pudin Abade de Priscos]], l quenhon de l cielo, l bolho rei scangalhado, fidalguinhos, pederneiras, suplícios, pacéncias, antre muitos outros, fázen de Braga ua cidade de sabores.
===Tradiçones i Festebidades===
*'''[[Fiesta de San João an Braga]]'''<ref name=fiestas>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/precisa_saber/festas_feiras_romarias/|títalo=Fiestas, Feiras i Romaries|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> — Ls purmeiros registos de l S. João de Braga datan de 1515, data que pula purmeira beç la Cámara Municipal assume la sue rializaçon, mas qu'agregan muitos eilemientos cumprobadamente mais antigos, cumo por eisemplo la Procisson de ls Santos de l Més de Júnio, adonde tradecionalmente aparece l carro cula ''Beilça de l Rei David'', qu'anque de l nome, ye d'anspiraçon [[moçárabe]]. De salientar tamien, la persença de "''lhabradeiras''" ostentando las '''Belas Botibas de Braga''' (cumprindo la tradiçon d'a ouferecer al San João pula grácia cuncedida). Estas [[fiesta]]s repeten-se anualmente ne l més de Júnio.
[[Fexeiro:Braga Arcada noite.jpg|thumb|Eiluminaçon de la Arcada durante las festebidades de l S. João.]]
*'''[[Sumana Santa an Braga|Sumana Santa]]''' — '''[[Páscoa]]'''<ref name=fiestas />— Durante to essa sumana ls [[altar]]s de las [[Eigreija]]s, cada un ambocando ua cena de la [[Peixon de Cristo]], ancontran-se decorados cun [[flor]]s i [[Bela (eiluminaçon)|belas]]. Esta sumana atrai muitos [[turismo|turistas]] a la cidade. Ls bejitantes percuran eissencialmente las grandes procissones [[nuite|noturnas]] que se caraterizan pulas cientos de [[figurante]]s. Na quarta-feira rializa-se la tradecional [[Procisson Bós serdes l miu pobo|Procisson de la burrinha]], na quinta-feira la procisson de ''[[Ecce Homo (procisson)|Ecce Homo]]'' i, na Sesta-feira Santa, la solene [[Procisson Teofórica de l Antierro de l Senhor]]. An todas eilhas se recrian quadros de la stória relegiosa. Ne l sábado a la nuite, ye habitual ua sesson de [[Foguete pirotécnico|fuogo-de-artifício]], adonde rebenta ua figura de [[home]], simbolizando l suicida [[Judas]], que traíra [[Jasus]]. Passado la [[Páscoa|Bigília Pascal]] de la madrugada de Demingo de Páscoa, cunjuntos de pessonas saen de todas las [[eigreija]]s de la cidade para anunciáren a todas las casas la Ressurreiçon de [[Jasus]], dando ua [[Cruç]] specialmente decorada a beisar als residentes.
*'''[[Braga Romana]]''' — Rebibir l Passado an [[Bracara Augusta]]. Braga regressa hai 2000 anhos, época an qu'antegraba l [[Ampério Romano]], eibocando l sou quotidiano cumo cidade-capital de la porbíncia de la [[Gallaecie]]. Nestas festebidades, que decorren anualmente ne l'ampeço de l més de Júnio, ye recriado un [[mercado]] romano que ye palco d'artes [[circo|circenses]], [[triato|repersentaçones dramáticas]], simulaçones bélicas, personificaçones [[mitologie romana|mitológicas]], malabarismos, anterpretaçones [[música|musicales]] i [[beilça|beilados]] de la época de [[Bracara Augusta]]. Esta biaige ne l tiempo anclui inda l'ourganizaçon dua [[scuola]] romana, ua ária d'animaçon anfantil i la tradecional recepçon al [[amperador Augusto]], an que se procede a la lheitura de l édito fundador i a la nomeaçon de l'admenistrador de la cidade. Ne l die de l'abiertura dá-se l grandioso Corteijo Romano pulas rues de l centro stórico de la cidade.
*'''[[Antierro de la Gata|Fiestas Académicas de l Antierro de la Gata]]''' — La purmeira refréncia na [[amprensa]] relatibamente al "Antierro de la Gata" renbia-mos al lhoinge anho de 1889 i ben publicada ne l [[jornal]] "Aurora de l Minho" cul títalo pomposo de "''Antierro Xistoso''". Alhá se cunta cumo un grupo de [[studante]]s "para festeijar la fin de l'anho i anterrar la [[wikt:gata|gata]]" fazirun un "antierro xistoso i nuobo na spece". L'academie bracarense era anton repersentada puls studantes de l [[Lhiceu]] Nacional (hoije [[Scuola Secundária Sá de Miranda]]), que staba sediado ne l [[Cumbento de ls Cungregados]]. L purmeiro ''anterregno'' nas festebidades acunteciu antre 1934/35 i 1959. [[António de Oulibeira Salazar|Salazar]] ousarie la mordaça para calhar l'eirreberéncia als minhotos. L lhuto decretado por Coimbra passado las manifestaçones de 1969 lhiebarie la segunda anterrupçon antre 1970 i 1989. Ne l studo solicitado an 1989 pula Associaçon Académica de la Ounibersidade de l Minho al diretor de la [[Biblioteca Pública de Braga]], Dr. Anrique Barreto Nuns, cuncluiu-se que l 1º Antierro de la Gata se habie rializado an Maio de 1889. Assi, i passados satamente 100 anhos subre l sou nacimiento, era retomada la [[tradiçon]], agora nas manos de ls [[studante]]s de la moço [[Ounibersidade de l Minho]]. La "gata" repersenta l'andeseijado ansucesso scolar. Ye feito un belório an que la "Gata" ye trasportada pulas artérias de la cidade seguida por un séquito
que nun pára de chorar la "finada". Las fiestas ténen la duraçon dua sumana i rializan-se todos ls anhos ne l'ampeço de l més de Maio.
*'''[[Fiestas Académicas de l 1.º de Dezembre]]''' — Reza la Stória que ls [[Studante]]s de la Cidade de Braga ne l'anho de 1640, cul antuito de comemorar la [[restouraçon de l'andependéncia]], saíran a la rue. Ne l meio de la folia, estes moços assaltórun galhinheiros i celebrórun l'acuntecimiento bebendo i comendo un prato típico chamado "Frango Pica Ne l Suolo". La tradiçon de l jantar de l 1.º de Dezembre ye inda seguida puls studantes de la cidade, juntamente cun ua Récita que cunta cula participaçon de ls Grupos Culturales de la [[Ounibersidade de l Minho]].
*'''Procisson de ls Passos''' — rializa-se an: [[Rial (Braga)|Rial]] (terceiro Demingo antes de la [[Páscoa]]), [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] (segundo Demingo antes de la Páscoa), [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]] (terceiro Demingo de Quaresma) i Braga (Demingo de Galhos).
*'''Peregrinaçones al [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]]''' — Rializan-se ne l purmeiro Demingo de Júnio, radadeiro Demingo de Agosto i 8 de Dezembre.
*'''Procisson de l Cuorpo de Dius''' — La purmeira "manifestaçon" pública, fui perpuosta als [[Católicos]] cumo ua forma d'afirmáren publicamente la sue fé ne l Santíssemo Sacramiento de la Eucaristia, esto ye, que l [[pan]] i [[bino]] se trasustanciában afetabamente ne l Cuorpo i Sangre de [[Cristo]]. Ye, por esso, ua procisson defrente de las restantes: eiqui nun hai quadros splicatibos de la stória relegiosa, solo la spresson de l culto al Santíssemo Sacramiento, trasportado pul [[Arcebispo de Braga|Arcebispo]]. Fui nesta procisson an Braga que, an 1923, pula purmeira beç se amostrórun al público ls [[Scuteiro]]s de l Cuorpo Nacional de Scuitas, pul que ye tradecional que nesta procisson solo ls [[Scuteiro]]s custituan cuorpo participatibo, al ambés de solo cuntribuíren pa la sue ourganizaçon cumo na [[Sumana Santa]].
*'''Fiesta an Honra de l Debino Sprito Santo''' - Ua de las fiestas mais antigas de la cidade de Braga, rializada na freguesie de Nueira.
*'''Peregrinaçon a la Sra. de la Cabeça''' — [[Mire de Tibanes]] (segundo Demingo de Júlio)
*'''Romarie de Santa Marta''' — Rializa-se ne ls Montes de la Falperra i Santa Marta, die binte i nuobe de Júlio.
*'''Fiestas de ls Patronos''' — Por to la cidade, cada paróquia celebra la fiesta de l sou patrono. San particularmente coincidas las de [[San Bicente (Braga)|San Bicente]] i de la 'Cónega' (nome dado a la zona al fondo de l Campo de la Benie i Rue de la Boabista)
*'''Die de la Cidade''' — Celebra-se ne l die de [[Giraldo de Moissac|San Giraldo]], [[padroeiro]] de la cidade de Braga, a 5 de Dezembre. Ye ua celebraçon de cariç oufecial, cun sesson solene i antrega de medalhas de la cidade, nun habendo fiesta popular. De salientar inda la special decoraçon de la Capielha de San Giraldo na [[Sé de Braga|Sé Catedral]], que neste die ye anfeitada cun [[fruita]].
===Música===
Al lhongo de ls seclos la [[música]] an Braga fui perfundamente marcada pula [[música popular]], [[folclore]] i música relegiosa ó Sacra. An [[1961]], l'anstalaçon de l Cunserbatório de Música [[Calouste Gulbenkian]] abre ls hourizontes musicales de la cidade. Nas décadas seguintes assiste-se a ua spanson musical, que cuntina a crecer ne ls nuossos dies cul surgimiento de la Lhicenciatura an Música na [[Ounibersidade de l Minho]]. Na cidade eisisten inda bárias anstituiçones de refréncia nomeadamente la Orquestra Cámara de l Minho, Orquestra Cámara de Braga, l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Orfeon de Braga, l Coro de la Sé de Braga, l Coro de Pais de l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Coro Griegoriano de Braga, la Banda de Musical de S. Miguel de [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]], l [[CAUM|Coro Académico de la Ounibersidade de l Minho]], la scuola de música [[Cumpanha de la Música]], cerca de 23 ranchos folclóricos, antre outros.
Braga, ten-se tamien afirmado ne l panorama de la música moderna pertuesa cul surgimiento zde ls anhos 1980 de bárias bandas de refréncia. Cumo ancentibo l'este tipo de música, la Cámara Municipal de Braga criou ne l [[Stádio 1.º de Maio (Braga)|stádio 1.º de Maio]] bárias salas d'ansaio. Simultáneamente eisisten tamien einúmaros cuncursos musicales de ls quales se çtaca por eisemplo l "Cuncurso de Bandas Amadoras" de l [[Braga Parque]].
===Património eimoble===
Ne l cunceilho de Braga eisisten 15 eimobles classeficados cumo Monumientos Nacionales, 33 cumo Eidifícios d'antresse público i 20 an bias de classeficaçon.
{{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Braga#Cunceilho de Braga|Lhista de patrimonho eidificado an Braga]]}}
[[Fexeiro:Arco da porta nova Braga.jpg|thumb|[[Arco de la Puorta Nuoba]] .]]
====Arqueologie====
*Domus de Santiago ([[Museu Pio XII]]) — Cibidade
*[[Fuonte de l Ídolo]] — San Lházaro
*[[Ruínas romanas de las Carbalheiras]] — Sé
*[[Termas romanas de Maximinos]] — Alto de la Cibidade
*[[Triato romano de l Alto de la Cibidade]] — Cibidade
*[[Balneário Pré-Romano de Bracara]] — [[Maximinos]]
*[[Mosaico Romano ne l Museu de D. Diogo de Sousa]] — un de ls mais antigos de l Norte de Pertual
*[[Ansula ne ls terrenos de l Museu de D. Diogo de Sousa]]
*[[Ansula romana sob eidifício de la Scuola de la Sé]] — Sé
*[[Ruínas romanas anseridas ne l'eidifício de la Bibliopólis]]
*[[Ruínas Romanas de l Eidifício de las "Frigideiras de l Cantico"]]
*[[Troço de muralha de l Baixo Ampério na base de la Torre de la Capielha de Nuossa Senhora de la Glória]]
*[[Mercado romano i basílica paleo-crestiana]] — ouserbables nua crita, sob la capielha de la Sé Catedral
*[[Tramo de la muralha romana de la Quinta de l Fujacal]]
*[[Eidifício romano de Santo António de las Trabiessas]] — Eidifício Municipal
*[[Bie Nuoba (Geira)]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i an fase de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Bie Romana XVIII]] — lhocalizada a nordeste de la cidade, fazendo la lhigaçon mais direta cun Asturica Augusta (Astorga) — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Bie Romana XVII]] — cun ourige ne l lhemite lheste de la cidade i, atrabessando l Barroso, passa an Acquae Flabiae (Chabes), d'adonde prossegue para Astorga — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] datada de l seclo VI
*[[Ruínas de Palácio Suebo]] - Eidifício de la época de las ambasones de ls pobos bárbaros, lhocalizado na Santa Marta de las Corchas
====Arquitetura relegiosa====
{{Artigo percipal|[[Eigreijas de Braga]]}}
La cidade de Braga, por ser ua de las cidades crestianas mais antigas de l mundo, ten un basto patrimonho relegioso. Las eigreijas abundan ne l sou centro Stórico a la semelhança de [[Roma]]. De l sou patrimonho, eibidencia-se pula antiguidade, la [[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] (ber arqueologie), datada de l Seclo BI i la [[Capielha de San Fruituoso]] de l período Besigótico, classeficada cumo [[Monumiento Nacional]]. Inda assi, fui ne l seclo XI que se custruiu l'ex-libris de la cidade, la [[Sé Catedral de Braga]]. La Sé stá stritamente lhigada la Braga i faç parte de la sue Stória, reúne ua grande dibersidade de stilos arquitetónicos, l [[stilo románico]] (estilo enicial), l [[stilo gótico]] (capielha de ls Reis), [[stilo manuelino]] (sterior de la cabeceira de l'eigreija percipal), l stilo [[Arquitetura de l Renacimiento|renacentista]] ([[Eigreija de la Misericórdie de Braga]]), l stilo [[Barroco]] (altares d'alguas capielhas i ls uorgones i coro de la Eigreija percipal), l [[Neoclássico]] (Claustro), antre outros de menor spresson. Outro cunjunto ourbano multi-arquitetónico d'einorme balor ye l [[Paço Eipiscopal Bracarense]], [[palácio]] de ls [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos de Braga]] situado nas prossimidades de la Sé. Cun arquitetura [[mediebal]], çtaca-se inda la [[Eigreija de Santa Eulália (Tenones)|Eigreija de Santa Eulália]], la [[Eigreija de San Sabastian de las Carbalheiras|Eigreija de San Sabastian]], la [[Eigreija de San João de l Souto]] i la [[Capielha de ls Coimbras]].
[[Fexeiro:Cruzeiro das Hortas-Braga.jpg|thumb|right|Cruzeiro de las Carbalheiras.]]
De l stilo renacentista, la maior refréncia ye la [[Eigreija de San Paulo (Braga)|Eigreija de San Paulo]], de fachada alta i sóbria, treminada an frunton triangular, bazada por ua solo puorta an arco redondo, por dues jinelas i un oclo. Inda ne l mesmo período, l [[Arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|Diogo de Sousa]] altara l'arquitetura de la cidade, cula abiertura de nuobos spácios ourbanos i la custruçon de bários eidifícios relegiosos. Pul fato de muitos desses eidifícios solo tenéren sido cuncluídos ne ls seclos seguintes, surgiran na sue arquitetura anfluéncias d'outros stilos, cumo l [[barroco]] ó [[neoclássico]], cujos trabalhos son an grande parte son de l'outoria de [[Carlos Amarante]] i de [[André Soares]]. De l'outoria de l [[Arquiteto]] i [[Angenheiro]] [[Carlos Amarante]] son l [[Cumbento de l Pópulo]], la [[Eigreija de San Vicente (San Bicente)|Eigreija de San Bicente]], repleta d'eilemientos de l barroco, i la [[Eigreija de l Spital|Eigreija de San Marcos]] adonde se çtacan las státuas de ls apóstolos. L [[arquiteto]] [[André Soares]] porjetou l magnífico [[Cumbento de ls Cungregados]], "l'obra mais emocionada" palabras de l specialista [[Robert Chester Smith|Robert Smith]], i la [[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Eigreija de Santa Marie Madalena]] de stilo [[rocaille]].
[[Fexeiro:Tibaes Church Interior.JPG|thumb|left|Anterior de l'eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]] ornamentada cun talha de [[José de Santo António Bilaça]].]]Yá l [[Santuário de l Buono Jasus de l Monte|Buono Jasus]], ua de las refréncias de l [[barroco]] [[ouropeu]] i candidato la [[Património de la Houmanidade]] de la [[Unesco]], ye de l'outoria destes dous grandes [[arquiteto]]s bracarenses. Desta época datan tamien l'atual eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]], casa mai de la [[Cungregaçon Beniditina]] para [[Pertual]] i [[Brasil]], i la [[Eigreija de Santa Cruç an Braga|Eigreija de la Santa Cruç]] an stilo [[barroco]] maneirista. De las obras de l seclo XIX, subressai la [[Vasílica de l Sameiro]], [[templo]] central de l trio de ls Sacro-Montes (Buono Jasus-Sameiro-Falperra), de stilo neoclássico que ten ne l sou anterior un altar-mor an [[granito]] branco polido, i l [[sacrairo]] an [[prata]].
De ls grandes artistas bracarenses d'arte relegiosa, çtaca-se tamien [[José de Santo António Bilaça]], grande mestre de la talha dourada. La sue obra ye marcada por traços pessonales i decorada la [[ouro]]. Grande parte de ls ornamientos an talha que se ancontran nas [[Eigreijas de Braga|eigreijas bracarenses]] son de la sue outoria. Dada l'amportança de la sue obra, ciertas figuras lhigadas a la [[arte]] defenden la candidatura de la sue obra la [[patrimonho de l'houmanidade]].
An tenermos de [[Cruzeiro (arquitetura)|cruzeiro]]s, l mais amponente ye l [[Cruzeiro de Tibanes]], de stilo renacentista erudito, ten tamien traços típicos de ls restantes cruzeiros bracarenses i stá classeficado cumo [[Monumiento Nacional]] zde 1910. Para alhá destes, refire-se inda pula monumentalidade, l [[Cruzeiro de l Campo de las Hortas]] i l [[Cruzeiro de Sant'Ana]], tamien classeficados cumo [[Monumiento Nacional]].
{|class="toccolours" style="float:center;margin: 0.5em auto;bgcolor="#CCCCFF";clear:both" align="center"
|align="center"|<div style="overflow: auto; overflow-x: scroll; width: 100%;">
{|border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" align="center"
|[[Fexeiro:Monte das Oliveiras (Bom Jesus-Braga).jpg|215px]]
|[[Fexeiro:Bom Jesus e Parque Natural by snitrom.jpg|500px]]
|[[Fexeiro:Beijo de Judas.jpg|215px]]
|}
|-
|align="center"|[[Buono Jasus de Braga|Buono Jasus]]
|}
</div>
====Arquitetura cebil====
[[Fexeiro:Raio Palace.JPG|thumb|[[Palácio de l Centeilha]] .]]
[[Fexeiro:Chafariz dos Castelos 13.jpg|thumb|[[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] .]]
*[[Arco de la Puorta Nuoba]] — Sé
*[[Arcada]]
*[[Eilebador de l Buono Jasus]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Casa de Anfias]] ó [[Casa de Anfias|Casa de Bal de Flores]] — San Bicente
*[[Casa de Santa Cruç de l Eigo]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa de ls Cribos]] ó Casa de las Gelosias — San João de l Souto
*[[Casa de ls Paibas ó de la Ruoda]], eidifício renacentista de l seclo XVI.
*[[Casa i Quinta de San Brás de la Torre]] ancluindo capielha, jardin i mata — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa Grande de las Hortas]] ó Palácio de las Hortas.
*[[Casa Rolon]]
*Eidifícios de la [[Biblioteca Pública de Braga]]
*[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga]] — Sé
*[[Eidifício de l Recolhimiento de Santa Marie Madalena ó de las Cumbertidas]]- An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio 1.º de Maio (Braga)|Estádio 1º de Maio]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio Municipal de Braga]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Palacete de ls Bilhenas Couticos]] (antigo tribunal)
*[[L Nuosso Café]]
*[[Palácio de l Centeilha]]
*[[Palácio de ls Biscainhos]]
[[Fexeiro:Ponte porto.jpg|thumb|Datada de la [[Alta Eidade Média]], la [[Puonte de l Porto]] que ne ls chega als nuossos dies sofriu bárias reconstruçones, debido a las chenas de l [[riu Cábado]]. Ye besible na parte mais sensible a las chenas la reconstruçon an [[stilo gótico]] de la [[Baixa Eidade Média]] (radadeira reconstruçon).|400px]]
*[[Puonte de Prado]] — San Paio de Merelin
*[[Puonte de l Porto]]
*[[Rue de San Giraldo]] i [[Antigo Cumbento de las Freiras]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Siete Fuontes de S. Bitor]] — Sistema de Cataçon de l Sistema de Auga de l Seclo XVIII — San Bítor
*[[Theatro Circo]]
====Arquitetura melitar====
[[Fexeiro:Castelo D. Chica (5).JPG|thumb|200px|lheft|[[Castielho de la D. Chica]]. L'eimoble ancontra-se nun stado d'abandono i degradaçon.]]
L [[Castielho de Braga]] i las muralhas mediebales, son las maiores spressones arquitetónicas melitares de la cidade. La Torre de menaige de l'antigo [[Castielho de Braga]], que fui ''angloriamente'' demolido an 1906, ye l percipal remanescente desta custruçon arguida sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]]. De planta quadrada, esta torre an [[estilo gótico]], argue-se l'aprossimadamente trinta metros d'altura, debedida anternamente an trés pabimientos. Ne l'alto, ua [[jinela]] geminada i matacanes ne ls bértices. Ne l topo ua corona de [[ameia]]s. Na torre i ne l'alçado oeste, las piedras-de-armas de D. Dinis. Çtaca-se inda l'einorme cantidade de simblos anscritos nas faces de las paredes anternas i sternas. Estes simblos, segundo l pobo mediebal, protegerie la cidade d'ambasores. De la muralha mediebal custituída por nuobe torres, susisten inda trés torres, la Torre de Santiago, la Torre de San Sabastian i la Torre de la Puorta Nuoba.
L [[Castielho de l Buono Jasus]] i l [[Castielho de la D. Chica]] son eidifícios apalaçados cun algua anfluéncia arquitetónica melitar, de caratelísticas ecléticas subre un stilo romántico. L [[Castielho de la D. Chica]], porjetado pul [[arquiteto]] [[Ernesto Korrodi]], ye un eisemplar anspirado ne ls castielhos apalaçados [[Babiera|bábaros]].
===Museus===
La cidade bimilenar de Braga, qu'atrabessou [[Época geológica|época]]s çtintas, ye detentora dun [[patrimonho]] rico i bariado de [[tradiçon|tradiçones]] i questumes seculares, de [[arte]]s antigas, marcadas perfundamente pula persença de l [[clero]]. Parte deste acerbo stá sposta ne ls [[museu]]s, i ye fruito d'anhos ambestigaçon i preserbaçon.
[[Fexeiro:800px-Museu Pio XII.JPG|thumb|right|[[Museu Pio XII]] .]]
L [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] i l [[Museu Pio XII]] possuen ua einorme coleçon arqueológica. Las coleçones, na grande maiorie, son probenientes de scabaçones rializadas an Braga, d'acuordo cun critérios científicos atuales. Ne l [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] çtaca-se la coleçon de "meliairos", cunsidrada a melhor de to la Ouropa. Eesisten tamien núcleos museológicos (cul oubjetibo de spor ruínas arqueológicas), antre ls quales l [[Núcleo Museológico de Lhamas]], la [[Fuonte de l Ídolo]] ó las [[Termas romanas de Maximinos]] son eisemplo desso (ber seçon de Arqueologie).
Ls [[museu]]s [[Museu Pio XII]], [[Tesouro Museu de la Sé Catedral]] i [[Mosteiro de Tibanes|Museu de l Mosteiro de Tibanes]] son museus mistos. Estes museus d'ourige relegiosa sponen dua maneira giral l [[patrimonho]] relegioso, arqueológico, stórico, cultural, i artístico de la region.
L [[Palácio de ls Biscaínhos]] cumbertido an [[museu]], ye un spácio adonde se puode apreciar l quotidiano de la nobreza setecentista.
Las [[arte]]s, al lhongo de las radadeiras décadas, fúrun l tema percipal para abiertura de nuobos museus na cidade. L [[Museu Nueira de la Silba]], gerido pula [[Ounibersidade de l Minho]], detén bariadas coleçones d'arte. L [[Museu Medina]] spone la maior coleçon d'obras, mais dua ciento, de [[Anrique Medina]]. L [[Museu de ls Cordofones]] stá lhigado a l'arte de ls [[Strumiento de cuordas|cordofones]]. Na ária de la [[retrato]], l [[Museu de la Eimaige]] reúne ua basto spólio heirdado de las antigas casas fotográficas de la cidade subre Braga i ten sposiçones regulares de retratista$2 cunceituados. L [[Theatro Circo]], reconstruído recentemente, ten tamien ua zona museológica.
La cidade de Braga ten un patrimonho de balor ancalculable, mas solo parte deste se ancontra ne ls sous museus. Durante l seclo XX, cula stinçon de bários [[cumbento]]s, casas senhoriales, antre outros por parte de l gobierno de la época, dou-se la çlocalizaçon deste spólio bracarense para bários museus de [[Lhisboua]]. Segundo l gobierno d'anton: "Braga nun tenie cundiçones para acuolher i preserbar este lhegado, mas se nun feturo las possuísse, este serie debolbido a la cidade". Atualmente la cidade yá ten eiquipamientos pa l sou acolhimiento i ye unánime antre ls bracarenses que l mesmo deberá retornar la Braga.
===Salas de spetaclos===
[[Fexeiro:Teatrocircobraga.jpg|thumb|[[Theatro Circo]] .]]
L [[Theatro Circo]], einougurado an [[1911]], ye la mais prestigiada sala de spetaclos bracarense. La sala percipal de l [[Theatro Circo]], de stilo eitaliano, ten mil lhugares i un de ls melhores sistemas de sonido de la [[Ouropa]].<ref>Segundo la Cámara Municipal de Braga i la Bioson — Eiletro Acústica Aplicada, L.da [http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609232642/http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22 |date=2007-06-09 }}.</ref> L ''Spácio Altarnatibo'', [[triato]] de la [[Pertual Telecon]], i l Triato de bolso de l TUM (Triato de la [[Ounibersidade de l Minho]]) son tamien salas de spetaclos lhigadas al [[triato]].
Al lhongo de las radadeiras décadas, face al crecimiento de cidade, fúrun custruídos bários [[auditório]]s. Estes triatos multiusos modernos ténen un grande ampato na [[sociadade]] bracarense, nun solo cumo spácios culturales, mas tamien cumo spácios atos pa la rializaçon de cunferéncias, cungressos, palhestras i apersentaçones. De ls grandes [[auditório]]s bracarenses, çtaca-se l Grande Auditório de l PEB (Parque de Sposiçones de Braga) cun 1200 lhugares, l Auditório de [[Stádio Municipal de Braga]] i l Auditório A1 de la [[Ounibersidade de l Minho]]. Eesisten tamien outros [[auditório]]s na cidade, qu'ambora de menor dimenson ténen grande atebidade al nible cultural, destes çtaca-se l [[auditório]] de la [[Biblioteca Lhúcio Crabeiro de la Silba]], l Auditório Municipal Galécia, l Auditório Anstituto Pertués de la Mocidade, l Auditório Adelina Carabana de l Cunserbatório de Música Calouste Gulbenkian, l Auditório de l Museu D. Diogo de Sousa i ls bários auditórios de la [[Ounibersidade de l Minho]] i de la [[Ounibersidade Católica Pertuesa|Ounibersidade Católica]].
L [[cinema]] San Giraldo, la segunda sala a eisibir filmes an [[Pertual]], fui al lhongo de décadas la sala de [[cinema]] de ls bracarenses, atualmente esta ''mítica'' sala stá cerrada i sin possibelidade dua probable reabiertura. Hoije an die, ls spácios a funcionar na cidade son ls [[cinema]]s [[Cinemax]] cun siete salas de projeçon i ls cinemas [[Lhusomundo]] cun nuobe. Eesiste tamien l cinema GoldCenter, mas ten solo ua sala. La Cámara Municipal de Braga ten tamien ua rede de bideotecas adonde ls cidadanos puoden ber [[filme]]s gratuitamente.
==Trasportes==
[[Fexeiro:Elevador Bom Jesus.jpg|thumb|left|Bista de l Eilebador de l Buono Jasus.]]
Braga ne l tiempo de ls [[roma]]ne ls era coincida por ser la cidade cun mais stradas na península. Nessa época possuía ua bie cun caratelísticas d'outo-strada, la [[Geira]], porjetada para ser un percurso rápido i sin grandes znibles, tenie bárias portaiges al lhongo de l trajeto, [[albergue]]s i troca de [[cabalho]]s (berdadeiras staçones de serbício).<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://geira.cm-terrasdebouro.pt/main.aspx?menu=30Geira ne l Gerés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la Cámara Municipal de [[Tierras de Bouro]].</ref> Muitos seclos mais tarde, la cidade buolta a star na banguarda cula einouguraçon an 1875, pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]], de la [[Ramal de Braga|lhinha i staçon de ls caminos de fierro de Braga]]. siete anhos depuis, an 25 de Márcio de 1882, ye einougurado tamien l [[Eilebador de l Buono Jasus]] que juntamente cun ua lhinha dun pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] lhigaba l'eilebador a l'abenida Central na cidade. Nessa época fui tamien antroduzido l [[Carro Amaricano]]. Mais tarde, an [[5 de Outubre]] de [[1914]], tanto la lhinha de l pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] cumo l [[Carro Amaricano]] fúrun sustituídos puls [[Eilétricos de Braga]].
Hoije la nible rodobiairo la cidade ten un cunjunto d'anchas abenidas que diluen l tránsito nas bárias direçones, ye de salientar la Rodobia (Praça de l Cundestábel, abenida de la Eimaculada Cunceiçon, abenida João XXI, abenida João Paulo II) qu'atrabessa la cidade de Oeste para Este. Braga ten tamien ua circular amportantíssema que çtribui l tránsito citadino, sin eilha la cidade serie un outéntico caos. A circular coneta amportantes bias: la bie-rápida de [[Bila de Prado|Prado]] (bariante a la [[EN101]]) lhiga las populaçones la norte, [[Bila de Prado|Prado]] i [[Bila Berde]], la bariante de l Fojo lhiga la zona Este i mais tarde pula [[EN103]] a la [[Póboa de Lhanhoso]] i la [[Viera de l Minho]], a sul coneta la bariante a la [[EN14]] que lhiga a la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Guimaráes]] (i mais tarde to l bal de l Abe, bal de l Sousa i Tierras de Basto) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Bila Nuoba de Famalicon]] i [[Porto]], a Oeste lhiga la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Barcelos]] i [[Apúlia (Pertual)|Apúlia]] ([[Sposende]]) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Balença (Pertual)|Balença]] i [[Spanha]]. Stá eigualmente porjetada la bariante de l Cábado que lhigará las populaçones de l Noroiste i [[Amares]], i la bariante de [[Gualtar]] que lhigará l nuobo spital de la cidade a la zona Este i [[Póboa de Lhanhoso]]. Diariamente circulan miles de [[outomobles]] na circular ourbana i bariantes d'acesso a la cidade, l que resulta an alguns cungestionamientos percipalmente nas horas de punta.
Na ária de ls trasportes an massa, l cunceilho ye serbido puls trasportes públicos [[Trasportes Ourbanos de Braga|TUB]]. La TUB ten ua frota de 116 biaturas, de quelor azul i branca. La rede cobre to l cunceilho cun 1553 paraiges, i 277,6 Km an 76 lhinhas adonde anualmente se percorre 5.089 milhones de quilómetros cun 22.556 milhones de passageiros.<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://www.tub.pt/indicadores.php TUB], radadeiros andicadores.</ref> Stá prebisto la cúrtio prazo l'alargamiento desta rede als cunceilhos bezinos de [[Bila Berde]] i [[Amares]].<ref>Tierras de l Home — [http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 TUB yá puoden antrar an Amares i Bila Berde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007231920/http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 |date=2007-10-07 }}</ref> Braga ten tamien ua central de camionaige junto a a circular ourbana, adonde eisisten lhigaçones regionales diárias para to [[Minho (porbíncia)|Minho]], oucidente de [[Trás-los-Montes i Alto Douro]], i [[Douro Lhitoral]]. Na central puoden tamien ser ancontradas lhigaçones diárias pula rede Spresso i Renex para to paíç i semanales pa la [[Ouropa]].
La nible de trasportes aéreos ten un [[Aeródromo de Braga|aeródromo]],<ref>Anformaçones de l [[Anstituto Nacional de Abiaçon Cebil]] [http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013014310/http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf |date=2007-10-13 }}.</ref> custituído por un [[heliporto]] i ua pista (950x25 metros) outelizada por abiones cun capacidade mássima de 25 passageiros. Ls aeroportos anternacionales mais próssimos son: [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] (50 Km), [[Aeroporto de la Portela]] (350 Km), i na bezina [[Spanha]] l Aeroporto de [[Bigo]] (125 Km).
Ls dous grandes portos marítimos nas prossimidades son l [[Porto de Biana]] (50 Km) i l [[Porto de Lheixones]] (50 Km).
An tenermos de [[camboio|trasportes ferrobiairos]] eisisten trés staçones de passageiros, la staçon percipal cun seis lhinhas an [[Maximinos]], la staçon de [[Tadin]] i l'estaçon de [[Arentin]], ambas de lhinha dupla; i un Treminal de Mercadorias an [[Abeleda (Braga)|Abeleda]].<ref>Anformaçones retiradas de l [http://www.portugal.gov.pt/Portal/Print.aspx?guid=%7B39DF8E6C-0314-4118-AE79-BCB59BADC635%7D Eixe Atlántico, Porjeto ferrobiairo Porto-Braga] de l site de l Gobierno Pertués.</ref> Las staçones de passageiros fornecen lhigaçones antre si i até al [[Porto]] an [[camboio]] ourbano (eilétrico), pa la restante lhinha de l Minho ye an [[camboio]] regional ([[diesel]]). La staçon percipal fornece inda lhigaçones diárias an [[Alfa Pendular]]<ref>Anformaçon retirada de l [http://www.cp.pt/cp/displayPage.do?vgnextoid=0fcf6e29d6b74010VgnVCM1000007b01a8c0RCRD Sítio oufecial de l Alfa-Pendular CP].</ref> para bárias cidades de [[Pertual]]. Stá cunfirmado pula [[Rabe]], Rede Ferrobiária de Alta Belocidade, l'anstalaçon dua staçon de l [[TGB]] na cidade,<ref>Anformaçon retirada de l site [http://www.rave.pt/datas.asp Rabe, Datas relebantes de l Porjeto Alta Belocidade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227133310/http://www.rave.pt/datas.asp |date=2007-02-27 }}.</ref> que fazerá lhigaçones diretas al [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] i la [[Bigo]] na [[Galiza]], lhigando tamien a las cidades de l [[Porto]] i de [[Lhisboua]] i a la fetura lhinha [[Lhisboua]]-[[Madrid]].
==Eiquenomie==
[[Fexeiro:Braga Banco Portugal.jpg|200px|thumb|left|Eidifício de l ''Banco de Pertual'' de l'arquiteto [[Moura Coutico]] .]]
Braga ye ua cidade stremamente dinámica, cun ua antensa atebidade eiquenómica nas árias de l comércio i serbícios, ansino i ambestigaçon, [[custruçon cebil]], [[anformática]] i nuobas [[tecnologie]]s, [[turismo]] i bários galhos de la [[andústria]] i de l [[artesanato]].
La populaçon eiquenomicamente atiba an 2001 fui 51,9%, ó seia, 85 194 andibíduos. Çtribuído ne ls seguintes setores: 893 andibíduos ne l [[setor primairo]], 31 374 [[setor secundairo]], 47 031 [[setor terciairo]] de ls quales 24655 andibíduos stában lhigadas a atebidades eiquenómicas.
L '''[[setor primairo]]''', ten benido a diminuir als poucos debido a la spanson ourbana. Hoije susisten las [[benicultura]]s, [[floricultura]], ampresas lhigadas a la [[floresta]] i [[pedreira|straçon de piedra]], la [[agricultura]] tradecional ye algo an bias de stinçon, ua beç que se lhemita a ser ua atebidade caseira i ye mantida eissencialmente por pessonas d'eidade abançada.
L '''[[setor secundairo]]''' ye bastante dibersificado, mas ye marcado por ampresas lhigadas a la [[tecnologie]], a l'andústria [[Metalurgie|metalúrgica]], a la [[custruçon cebil]] i a la trasformaçon de [[Madeira (material)|madeira]]. L'andústria de l [[software]] ye la nuoba fuorça andustrial Bracarense, cunsidrada por muitos la ''Silicon Valley'' Pertuesa. Este sucesso debe-se specialmente a la [[Ounibersidade de l Minho]], que zde 1976 forma profissionales nesta ária. Tamien son amportantes las andústrias lhigadas a la [[religion]], Braga ye un amportante centro perdutor d'eimaiges de santos, paramentarie i campanas. Ls campanas de Braga stan spalhados un pouco por to l mundo, de todos esses lhocales çtaca-se, por eisemplo, la [[Catedral de Notre-Dame de Paris]].
Eesisten bários parques andustriales i centros ampresariales na periferie de la cidade, tales cumo Cumplexo Grundig/Blaupunkt, centro ampresarial de [[Ferreiros (Braga)|Ferreiros]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Frossos (Braga)|Frossos]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] i parque andustrial de [[Adaúfe]]. Cula custruçon an Braga de l [[Lhaboratório Eibérico Anternacional de Nanotecnologie]] (INL) (ber Ambestigaçon & Tecnologie) i l'amplantaçon de l [[Anstituto de Zambolbimiento Ampresarial de l Atlántico]], amprendimiento de la [[Eideia Atlántico]], adonde stan l'anstaladas bárias dezenas ampresas de base tecnológica, prebé-se un grande ampulso ne l crecimiento deste setor na eiquenomie bracarense.
[[Fexeiro:Rua do souto.jpg|thumb|Rue de l Souto.]]
L '''[[setor terciairo]]''' ye l setor eiquenómico mais fuorte, rezon pula qual Braga ye zeignada cumo la [[Lhista de capitales de Pertual|capital de l comércio an Pertual]]. De l sou Centro Stórico fui retirado l tránsito i puode çfrutar-se de la maior ária pedonal de l paíç, adonde cumbiben lhado a lhado las splanadas, ls serbícios, l comércio lhocal i las lhoijas de las grandes cadeias anternacionales, formando to este cunjunto un "Shopping Center" gigante al aire lhibre. Na periferie de la cidade eisiste ua einorme bariadade de superfices comerciales, que ban zde ls quemuns heipermercados i "shoppings", a las mega-lhoijas de música i filmes, eiletrodomésticos, bricolage i custruçon, antre outros. Stá tamien amplantado an [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] l [[Mercado Abastecedor de la Region de l Noroiste|Mercado Abastecedor de la Region de Braga]] (MARB).
{|border="0" align="center" cellspacing="5" cellpading="5" style="text-align: left;"
|- align="center"
|+ '''Populaçon eiquenomicamente atiba an 2001'''
|-
|CAE 0: [[setor primairo]]||{{percentaige|1,04|1|FFCC00}}
|-
|CAE 1 a 4: [[setor secundairo]]||{{percentaige|36,82|37|FF0000}}
|-
|CAE 5 a 9: [[setor terciairo]]||{{percentaige|55,20|55|0000FF}}
|-
|CAE 5 a 9: atebidade eiquenómica||{{percentaige|28,93|29|0077FF}}
|}
La [[Associaçon Comercial de Braga]] i [[Associaçon Andustrial de l Minho]] (AIM) sedeadas an Braga, son uorgones bitales al apoio i zambolbimiento de las ampresas Bracarenses i ampresas de la region de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]. Yá l [[PME Pertual]] (Associaçon de las Micro, Pequeinhas i Médies Ampresas de Pertual) ye ua associaçon, sedeada an Braga, d'apoio a las micro, pequeinhas i médies ampresas, a nible nacional. L [[Parque de Sposiçones de Braga]] (PEB) cun 45 000 m² ouferece anfra-struturas para feiras, sposiçones i cungressos a nible nacional i anternacional.
Cun ua moderna circular ourbana an to l sou perímetro i "rasgada" por anchas Abenidas, Braga reúne todas las cundiçones para cuntinar a ser ua de las cidades de refréncia ne l cuntesto eiquenómico lhuso-galaico.
<br style="clear:both;">
==Ambestigaçon & Tecnologie==
La [[ambestigaçon]] i la [[tecnologie]] son árias an franco zambolbimiento na cidade de Braga. Zde la criaçon de la [[Ounibersidade de l Minho]], anstituiçon que se ten çtacado pula sue mocidade i inobaçon, la cidade de Braga passou de cidade cunserbadora, la cidade dinámica, criatiba i tecnologica. Tal fato oubrigou a la criaçon de grandes anfraestruturas de suporte, nomeadamente redes de [[fibra ótica]] (Braga ten atualmente la mais stensa rede de [[fibra ótica]] de l [[Pertual|paíç]]) i parques tecnológicos. Stando an fase d'amplementaçon l porjeto [[TechValley]], qu'anclui la custruçon dun parque tecnológico d'eiceléncia para Braga, na region stan prebistos inda mais dous parques nas prossimidades desta cidade, l [[Parque de la Inobaçon i Coincimiento]]<ref>[[Antena Minho]], [http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200204/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434 |date=2007-05-09 }}[http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200131/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433 |date=2007-05-09 }} an 16 de febreiro de [[2007]], i ne l [[Jornal de Amboras]] eidiçon de l Minho [http://jn.sapo.pt/2007/02/17/minho/centro_incubacao_para_criar_emprego_.html] an 17 de febreiro de [[2007]].</ref> ([[Bila Berde]]) a Norte, i l [[AvePark]] ([[Caldas de las Taipas]]) a Sul, todos an parcerie cula [[Ounibersidade de l Minho]].
Las anstituiçones d'ansino ounibersitairo bracarenses son grandes struturas d'ambestigaçon. La [[Ounibersidade de l Minho]] ten bários centros, núcleos i anstitutos d'ambestigaçon nas árias de [[Anformática]], Ciéncias de la Salude, [[Biomédica]], [[Biologie]], [[Física]], [[Química]], [[Matemática]], [[Angenharie]], [[Arqueologie]] i nas ciéncias sócio-culturales an árias cumo [[Dreito]], Studos de la Nino, antre outros. La [[Ounibersidade Católica Pertuesa]] ten tamien, ne ls sous Campus, bárias Ounidades de Ambestigaçon na ária de las ciéncias sócio-culturales.
La cidade de Braga ye cunsidrada por muitos cumo la ''Silicon Valley'' Pertuesa<ref>Segundo bários Profissionales de la ária, i anclusibe l [http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP Anstituto de l Amprego i Formaçon Profissional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307074802/http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP |date=2007-03-07 }}</ref> debido a las einúmaras ampresas lhigadas al [[software]], alguas deilhas de grande renome cumo la [[Primavera Software]] (ampresa pertuesa lhíder na porduçon de software an Pertual<ref>In [http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html Exame Informática] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007045151/http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html |date=2008-10-07 }}</ref> i antre las 500 ampresas ouropeias cun maior potencial de crecimiento<ref>Fuonte de la própia [http://www.primaverabss.com/pt/PortalRender.aspx?PageID={83e07ddc-6105-4330-998b-ce386c8231c1}&PressReleaseID={6a914c2e-a483-428b-ae81-761f83ec14da} empresa] i [http://www.europes500.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822214124/http://www.europes500.com/ |date=2016-08-22 }}</ref>), [[Mobicomp]] (ampresa pertuesa lhíder ne l zambolbimiento de soluçones de negócio assentes an tecnologies de cumputaçon i quemunicaçones mobles<ref>In [http://www.cotecportugal.pt/COTEC/Redaccao/2005/16/PME0012.htm COTEC Portugal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>) ó la [[Edigma]] (ampresa pertuesa lhíder na geston de porjetos digitales i anteratebidade<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735390.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 13:16.</ref>). Eesisten tamien grandes centros tecnológicos i d'ambestigaçon noutras árias, la [[BOSCH|BOSCH CM Pertual]], que ye la maior fábrica de porduçon d'outo-rádios, sistemas de nabegaçon i deribados de la [[Ouropa]], stá nas dieç maiores ampresas sportadoras [[Pertual|nacionales]], ye tamien un grande centro d'ambestigaçon i zambolbimiento d'angenharie eiletrónica. Esta ounidade de la [[BOSCH CM]] zambolbe todos ls sous perdutos zde l protótipo até al perduto final, ó seia zde de l lhayout de la placa de circuito ampresso (PCB) até al zeign de l perduto. La [[Cachapuz]], de l Grupo Bilanciai, ye tamien ua ampresa d'eiceléncia an tenermos de zambolbimiento i inobaçon. L Grupo Bilanciai ye l maior grupo mundial de balanças i sistemas de pesaiges. L maior grupo pertués de [[alumínio]]s,<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735441.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 15:51.</ref> l [[Grupo Navarra]], an houmenaige a la [[Nabarra (Braga)|freguesie]] que biu crecer l'ampresa, ye un amportante grupo qu'aposta na ambestigaçon i ne l progresso tecnológico ne l sou setor. Estas ampresas, cumo muitas outras, son l ''motor'' de la tecnologie i ambestigaçon pribada na cidade de Braga.
L mais recente ambestimiento na ária de l'ambestigaçon an Braga, atualmente an custruçon, ye l [[Laboratório Ibérico Internacional de Nanotecnologia]] (INL), tamien coincido por [[Instituto Ibérico de Investigação e Desenvolvimento]]. L'amplantaçon deste mega anstituto debiu-se a las caratelísticas singulares de la cidade, atrás referidas, i ye l resultado dun acuordo de coperaçon antre ls gobiernos [[Gobierno de la República Pertuesa|pertués]] i [[Spanha|spanhol]] na ária d'ambestigaçon i tecnologie. Cun un ambestimiento anual de 30 milhones d'ouros, esta estrutura eirá dedicar-se a l'ambestigaçon na ária de las [[nanotecnologie]]s i tenrá bárias ouficinas, [[lhaboratório]]s, ua [[biblioteca]], auditórios i un spácio para anstalar bejitantes de cúrtie duraçon. Será tamien dotado cun un centro de ciéncia biba para que seia mostrado a la populaçon l trabalho qu'alhá será zambolbido.
==Eiducaçon==
[[Fexeiro:Braga-educaçao.png|thumb|Níbel de scolaridade de la populaçon.]]
La média de l nible d'ansino an Braga ye superior al nible nacional. An 2001 44% de la populaçon tenie pul menos l nono anho (scolaridade mínima oubrigatória). Cul nible d'ansino superior eisistian 23 660 andibíduos (14%), cun ua superioridade femenina. La percentaige cun menos de l nono de scolaridade era de 64%, ye de relembrar que 19% de la populaçon tenie menos de catorze anhos. L'analfabetismo an 2001 fui de 5% (8 286 andibíduos), menos 1,9% qu'an 1991. L'analfabetismo Bracarense ye maioritariamente femenino, 6007 andibíduos.
Al nible superior, la cidade ten dues grandes ounibersidades:
*[[Ounibersidade Católica Pertuesa]] — Esta ounibersidade naciu an Braga an [[1967]] i fui la purmeira Scuola Superior nun statal a cunferir graus Académicos de lhicenciatura i doutoramiento an [[Pertual]]. Braga fui tamien la sede de la purmeira scuola particular de l território qu'habie de ser Pertual. Yá an [[1072]], segundo Abelino de Jasus de la Cuosta, habie un mestre-scuola para ansinar ls alunos que quejissen acorrer a la Scuola de l Cabido que funcionaba junto de la [[Sé de Braga]]. Ye nesta tradiçon que se coloca la mais prestigiada anstituiçon pribada d'ansino superior an Pertual.
[[Fexeiro:Braga UC.jpg|thumb|Ounibersidade Católica.]]
*[[Ounibersidade de l Minho]] — Fui fundada an Braga an [[1973]] i ampeçou la sue atebidade académica an 1975/76. Ye ua de las anton chamadas "Nuobas Ounibersidades", que mudórun perfundamente l cenairo de l'ansino superior Pertués. Esta anstituiçon, ten-se çtinguido al lhongo de la sue Stória tamien pula singularidade de las sues tradiçones académicas. Ls studantes desta ounibersidade ambergan un Traje Académico própio, zeignado por "tricórnio" (nome que ben de l chapéu que le pertence). D'ourige seiscentista, este traje ancontra-se retratado an painéis d'azuleijos subre la bida studantil bracarense, ne l'eidifício qu'alberga atualmente la reitoria de la UM, ne l [[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] an Braga. L prebilégio de l sou uso fui cuncedido na época pul Rei, als studantes de l zaparecido coleijo S. Paulo de Braga. Estas bestes son cumpuostas por çapatos negros lhisos, meias pretas, bermudas, camisa, jiqueta, cápia i chapéu tricórnio.
*[[Scuola Superior de Çporto de Braga]] — Aprobada die 24 de Setembre de 2010 an Cunseilho de Menistros, la Scuola Superior de Çporto de Braga era ua anstituiçon pribada, de "antresse público"<ref>Fuonte: Gobierno de Pertual [http://www.portugal.gov.pt/pt/GC18/Governo/ConselhoMinistros/ComunicadosCM/Pages/20100923.aspx Link: lhido an 24-09-2010]</ref>, qu'eirie funcionar ne l Parque Municipal de Sposiçones i Çportos de Braga i outelizará bários eiquipamientos municipales, zeignadamente l Stádio 1.º de Maio, la Pista Cubierta de Atletismo, l Cumplexo de Piscinas, i l Pabilhon Gimnodesportibo Municipal, antre outros<ref>[http://municipiobraga.blogspot.com/2010/09/comunicado-escola-superior-de-desporto.html Blog de l Munecípio de Braga. Lhido an 24-09-2010]</ref>. La Declaraçon d'antresse público aprobada pul Cunseilho de Menistros nun fui cunfirmada pul Menistério de l Ansino Superior, pul que la scuola nun ai abrir.<ref>{{citar web|url=http://www.diariodominho.pt/conteudo/43765/Escola%20de%20Desporto%20de%20Braga%20fecha%20sem%20devolver%20dinheiro%20aos%20alunos|títalo=Scuola de Çporto de Braga fecha sin debolber denheiro als alunos|outor=|data=|publicado=|acessodata=}}</ref>
Al nible de l'ansino básico, secundairo i profissional çtacan-se tamien bárias anstituiçones de prestígio:
La Academie Bracarense ye ua reputada scuola de moda a nible nacional. L'academie participa an bárias feiras, campeonatos, salones de moda anternacional, cumo l ''Salon Prét la Porter'' de Paris (la maior i mais cunceituada feira mundial de moda) ó l ''Mondial Coiffure Beauté'' de Paris (maior campeonato mundial de cableireiros i stética).
L [[Scuola Secundária Sá de Miranda|Lhiceu Nacional Sá de Miranda]], que marcou l'ansino secundairo ne l [[seclo XX]], zeignado hoije an die cumo [[Scuola Secundária Sá de Miranda]], fui durante grande parte de la [[década de 1990|década de nobenta]] la maior scuola de l paíç, cun mais de seis mil alunos. La cidade ten ne l total [[Scuolas de Braga| siete scuolas secundárias]] públicas i alguas scuolas pribadas.
Eesisten tamien bárias Scuolas Profissionales, de las quales se çtaca l [[Centro de Formaçon Profissional de Braga]], mais coincido por Mazagon i la Scuola Profissional de Braga.
Al nible de [[Scuolas de Braga|eiquipamientos d'ansino básico]] l cunceilho stá tamien strategicamente bien eiquipado. Cunta cun treze scuolas EB 2,3, nobenta i ua scuolas de l purmeiro ciclo i sessenta i trés stablecimientos d'ansino pré-scolar.
An tenermos d'ansino pribado, las scuolas mais coincidas son l [http://www.cjp.com.pt/ Coleijo João Paulo II], Sternato Anfante D. Anrique, l [[Coleijo D. Diogo de Sousa]], l Coleijo Luso-Anternacional de Braga - CLIB i l Sternato Paulo VI.
La '''Cámara Municipal de Braga''' ten tamien a la çposiçon de la populaçon ls seguintes eiquipamientos eiducatibos:
*[[Scuola de Eiducaçon Rodobiária]] — La Scuola Rodobiária de Braga fui criada cul oubjetibo de sensibelizar ls mais moços pa ls peligros de la senistralidade, nas bertentes prebentiba i formatiba.
*[[Quinta Pedagógica de Braga]] — La Quinta Pedagógica de Braga ye ua antiga quinta tradecional minhota, cun cerca de dous heitares i meio, que fui restruturada cul oubjetibo de reforçar l'eiducaçon ambiental i l cunsequente cuntato de l Home cula natureza. Esta strutura ten eiquipamientos nas árias de la [[pecuária]], agrícola tradecional i bitibínicola. Ten tamien un [[bosque]], un parque de merendas, ua ária de cunfeçon alimentar i un lhaboratório de spriéncias ambientales.
==Çporto==
===Anstituiçones çportibas===
*[[Associaçon de Futebol de Braga]]
*[[Associaçon de Basquetebol de Braga]]
*[[Associaçon de Andebol de Braga]]
*[[Associaçon de Atletismo de Braga]]
*[[Clube de Orientação do Minho (.COM)]]
*[[Aero Clube de Braga]]
*[[Sporting Clube de Braga]]
*[[Académico Basket Clube]]
*[[Hóquei Clube de Braga]]|
*[[Clube de Golfe de Braga]]
*[[Clube Automóvel do Minho]]
*[[GoalBraga]]
*[[Sociedade Tiro De Braga]]
*[[Badminton Clube de Braga]]
*[[Centro Hípico de Braga]]
*[[Clube de Caçadores de Braga]]
*[[Clube de Ténis de Braga]]
*[[Clube de Cicloturismo de Braga]]
*[[Moto Clube de Braga]]
===Títalos===
====Futebol====
*'''[[Copa de las Regiones de la UEFA|Copa de las Regiones de la UEFA]]:''' 1
:2011
==Spácios de lhazer==
[[Fexeiro:Estadio Braga.JPG|thumb|right|[[Estádio Municipal de Braga]] — Arqº [[Eduardo Souto de Moura|Souto Moura]] / Ang.º Rui Furtado.]]
[[Fexeiro:Braga-Bom Jesus(lago).jpg|thumb|right|[[Parque de l Buono Jasus|Parque Natural de l Buono Jasus]]: lhago grande.]]
[[Fexeiro:Maratona Estádio 1º de Maio.JPG|thumb|Antrada de la Maratona de l [[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]] .]]
*[[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]]
*[[Estádio Municipal de Braga]] - Cunsidrado la "pérola" de l [[Ouro 2004]], recebiu einúmaros prémios
*[[Café La Brasileira (Braga)|Café La Brasileira]] - Un de ls mais amblemáticos [[café (stablecimiento)|cafés]] de la cidade fundado an 1907
*[[Kartódromo Internacional de Braga]]
*[[Circuito Basco Sameiro]] — Outódromo
*[[Aeródromo de Braga]]
*[[Parque Radical de Maximinos]]
*[[Cumplexo çportibo de la Rodobia]]
*[[Parque de la Puonte]]
*Parque Natural de l [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]] de l Monte
*[[Praia flubial de Adaúfe]]
*[[Praia flubial de Nabarra]]
*[[Praia flubial de Crespos]]
*[[Praia flubial de Palmeira]]
*[[Praia flubial de San Paio Merelin]]
*[[Cumplexo de Piscinas de la Rodobia]]
*[[Cumplexo de Piscinas de Maximinos]]
*[[Cumplexo de Piscinas de l Parque de la Puonte]]
*[[Cumplexo de Piscinas de las Parretas]]
*[[Piscinas de Arentin]]
*[[Piscinas de Celeirós]]
*[[Piscinas de Dume]]
*[[Piscinas de Ferreiros]]
*[[Piscinas de Lhamas]]
*[[Piscinas de Nueira]]
*[[Piscinas de Nogueiró]]
*[[Piscinas de Padin de la Grácia]]
*[[Piscinas de San João de Passos]]
*[[Piscinas de Sobreposta]]
{{refréncias}}
=={{Lhigaçones sternas}}==
{{commons|Braga}}
*{{Link||2=http://www.cm-braga.pt|3=Cámara Municipal de Braga}}
*{{Link||2=http://www.gov-civil-braga.pt/|3=Gobierno Cebil de Braga}}
*[http://www.monumentos.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=53 www.monumentos.pt]
{{CunceilhosBraga}}
{{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}}
{{DEFAULTSORT:Braga}}
[[Catadorie:Braga| ]]
9kn36pisdq1ryv79jhv4hrxcr279mn7
108865
108864
2026-11-10T16:42:18Z
Kent Wang
15598
Edifício do Banco de Portugal em Braga 18.jpg
108865
wikitext
text/x-wiki
{{ber zambiguaçon}}
{{geocordenadas|41_32_39_N_08_25_19_W_type:adm2nd_region:PT|41° 32' N 08° 25' O}}
{{Anfo/Munecípio de Pertual
| munecípio = Braga
| eimaige_brason = Brasão de Braga.png
| eimaige_bandeira = Pt-brg1.png
| eimaige_giral = Braga Cathedral (1).jpg
| lhegenda = [[Sé de Braga]]
| eimaige_lhocalizaçon = LocalBraga.svg
| gentílico = Bracarense,<br />bracaraugustano,<br />brácaro,<br />bragués
| region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]]
| subregion = [[Cábado (sub-region)|Cábado]]
| çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]]
| porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]]
| ária = 183,4
| populaçon = 181 494<ref name="ine2011">[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref>
| densidade = 989,61
| data = 2011
| freguesies = 62
| persidente = [[Ricardo Rio]] (PSD) <br /> [[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]]
| fundaçon =
| ourago = [[Giraldo de Moissac|San Giraldo<br />Arcebispo Primaç de Braga]]
| feriado = [[24 de Júnio]]
| codpostal = 4700 Braga
| url_cm = [[Praça do Município (Braga)|Praça do Município]]<br />4704-514 Braga
| url_oufecial = [http://www.cm-braga.pt www.cm-braga.pt]
| url_email = [mailto:municipe@cm-braga.pt municipe@cm-braga.pt]
}}
'''Braga''' ye ua cidade [[Pertual|pertuesa]], fundada puls [[roma]]nos cumo [[Bracara Augusta]], cun mais de 2 000 anhos de [[Stória]] an custante zambolbimiento, crecimiento i spanson. Situada ne l [[Region Norte (Pertual)|Norte de Pertual]], mais propiamente ne l [[Cábado (sub-region)|Bal de l Cábado]], cunsidrada la terceira cidade Pertuesa, ten 181 894 habitantes ne l sou cunceilho (2011),<ref name="ine2011" /> sendo l centro de la [[Minho (porbíncia)|region minhota]], cun mais dun milhon d'habitantes.
Scolhida pul [[Fórun Ouropeu de la Mocidade]] para [[Capital Ouropeia de la Mocidade]] an [[2012]], ye ua cidade chena de cultura i tradiçones, adonde la [[Stória]] i la [[religion]] biben lhado a lhado cula andústria tecnológica i cul [[ansino]] [[ounibersitairo]].
==Outras zeignaçones==
Na gíria popular ye coincida cumo:
La ''"[[Cidade]] de ls [[Arcebispo]]s"'', durante seclos l sou [[Arcebispo]] fui l mais amportante na [[Península Eibérica]]; Ye inda detentor de l títalo de Primaç de las Spanhas.
La ''"[[Roma]] Pertuesa"'': ne l [[seclo XVI]] l [[arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]], anfluenciado pula sue bejita a la cidade de [[Roma]], zenha ua nuoba cidade adonde las [[praças]] i [[eigreijas]] abundan tal cumo an [[Roma]]. A este títalo stá tamien associado l fato d'eisistiren einúmaras [[eigreijas]] por Km² an Braga. Ye, inda, cunsidrada cumo l maior centro de studos relegiosos an Pertual
La ''"[[Cidade]] [[Barroco|Barroca]]"'': durante l seclo XVIII l [[arquiteto]] [[André Soares]] trasforma la cidade de Braga ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]].
La ''"[[Cidade]] [[Roma]]na"'': ne l tiempo de ls [[roma]]mos ser la maior i mais amportante [[cidade]] situada ne l território adonde serie [[Pertual]]. Ausónio, eilustre lhetrado de [[Bordéus]] i prefeito de la [[Aquitánia]], ancluiu [[Bracara Augusta]] antre las grandes cidades de l [[Ampério Romano]].<ref>{{Citar web|url=http://jn.sapo.pt/2005/04/24/minho/arqueologia_financiamento_insuficien.html|títalo=Jornal de Noticias - Eidiçon de l Minho an 24 de Maio de [[2005]].|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
La ''"Capital de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'' ó l ''"Coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'', por star lhocalizada ne l centro desta porbíncia. Braga reúne un pouco de to l [[Minho (porbíncia)|Minho]] i to l Minho ten un pouco de Braga.
La ''"Cidade de ls Trés Sacro-Montes"'': son [[santuairos]] situados la Sudiste de la cidade nua cadeia [[muntanha|muntanhosa]], i son pula orde Este a Sul: L [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]], [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] i la Falperra ([[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Esta. Marie Madalena]] i Esta. Marta de las Corchas).
La cidade stá stritamente lhigada a to l [[Minho (porbíncia)|Minho]]: a Norte queda l tradecional [[Alto Minho]], a Este l [[Parque Nacional de la Peneda-Gerés]], a Sul las tierras senhoriales de Basto i l'andustrial Abe i a Oeste l lhitoral marítimo Minhoto.
==Stória==
{{Artigo percipal|[[Stória de Braga]]}}
[[Fexeiro:MartindeBraga-Albelda.jpg|thumb|lheft|[[San Martico de Dume]].]]
Ls bruxedos de la persença houmana na region bénen d'hai miles d'anhos, cumo cumproban bários achados. Un de ls mais antigos ye la [[Mamoa de Lhamas]], un [[monumiento]] megalítico eidificado ne l período [[Neolítico]]. Inda assi, solo se cunsegue probar l'eisisténcia d'aglomerados populacionales an Braga na [[Eidade de l Bronze]]. Caraterizan-se por fossas i cerámicas ancontradas ne l Alto de la [[Cibidade]], lhocal adonde eisistirie ua [[Poboado|poboaçon]] i por ua [[necrópole]] que terá eisistido na zona de ls Granjinhos.<ref name="Bracara Augusta">{{Citar web|url=http://www.uaum.uminho.pt/estrutura/estrutura.htm|títalo=Ounidade de Arqueologie de la Ounibersidade de l Minho — Bracara Augusta.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
Na [[Eidade de l Fierro]], zambolbírun-se ls chamados "[[castro]]s". Estes éran própios de poboaçones qu'acupában lhocales altos de l relebo. Ls [[Celtas]] éran ls sous habitantes i, nesta region an particular, habitában ls [[Brácaros]] (an [[lhatin]], <small>BRACARI</small>), que darien nome a la cidade, passado la sue fundaçon i ls romanos tenéren fuorçado las populaçones çcíren al bal.
===Bracara Augusta===
{{Artigo percipal|[[Bracara Augusta]]}}
Ne l decurso de l [[seclo II a.C.]], la region fui tomada puls [[Roma]]nos ls qu'eidificórun la cidade ne l'anho 16 a.C., cula zeignaçon de [[Bracara Augusta]], an houmenaige al Amperador César Augusto.<ref name="Bracara Augusta"/> Bracara Augusta, capital de la region de la [[Gallaecie]], antegraba ls trés cumbentos de l [[Península Eibérica|Noroiste peninsular]] i parte de l cumbento Clunia, cun ua populaçon d'aprossimadamente 285 mil tributairos lhibre nas 24 ''cebitates'' ne l'anho 25.<ref>Morais, Rui Manuel Lopes de Sousa. ''[http://repositorium.sdum.uminho.pt/dspace/bitstream/1822/4721/1/Vol.1%20Parte%20I%20-%20II%20-%20Texto.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Autarcia i Comércio an Bracara Augusta ne l período Alto-Amperial]'', 2004, páigina 65.</ref> Desta época data tamien la criaçon de l bispado de [[Bracara Augusta]], segundo la lhenda, [[Pedro de Rates|San Pedro de Rates]] fui l purmeiro [[Arcebispado de Braga|bispo de Braga]] antre ls anhos [[45]] i [[60]], ourdenado pul apóstolo [[Santiago Maior|Santiago]] que tenerie benido de la [[Tierra Santa]], martirizado quando cumbertie pobos aderentes a la [[Mitologie romana|religion romana]] ne l noroiste de la [[Península Eibérica]]. Mas, solo ne l'anho 385 ye que l Papa [[Papa Sirício|S. Sirício]] faç refréncia a la metropolitana de [[Bracara Augusta]].
[[Fexeiro:Fonte do Ídolo Braga.jpg|thumb|[[Fuonte de l Ídolo]].]]
Passado la cunquista de l [[ampério romano]], [[Bracara Augusta]] tornou-se na capital política i anteletual de l reino de ls [[Suebos]], qu'anglobaba la zaparecida region de la [[Gallaecie]] (hoije [[Galiza]], norte de [[Pertual]], parte de las [[Astúrias]] i de las porbíncias de [[Lhion]] i [[Çamora]], i se prolongaba até al [[Riu Teijo]]. Por orde de l rei Ariamiro fui rializado l [[Purmeiro Cuncílio de Braga|cuncílio de Braga]], antre [[1 de Maio]] de [[561]] la [[563]], tenendo sido presidido por [[San Martico de Dume]], [[Arquidiocese de Braga|bispo titular de Bracara]]. Deste cuncílio resultórun grandes reformas, percipalmente ne l mundo eclesiástico i lhenguístico, çtacando-se la criaçon de l ritual bracarense i l'aboliçon d'eilemientos lhenguísticos pagones, cumo ls dies de la sumana ''Lunae dies, Martis dies, Mercurii dies, Jovis dies, Veneris dies, Saturni dies i Solis dies'', por ''Feria secunda, Feria tertia, Feria quarta, Feria quinta, Feria sexta, Sabbatum, Dominica Dies'', donde deriban ls modernos dies an [[lhéngua pertuesa]] i [[galega]]. Mais tarde, cul declínio de l pobo [[Suebos|Suebo]] (l'antigo Reino de la Galiza), fui dominada puls [[Godos]], durante mais de trés seclos.
Ne l'anho de [[716]], ls [[Mouros]] alcançan la [[cidade]] i probocan grande çtruiçon na mesma, dada la sue amportança relegiosa. Na época, fui tamien palco de bárias [[guerra]]s, çtruiçones i saques. Mais tarde, fui reconquistada por [[Fonso III de las Astúrias|Fonso III]], [[Lhista de reis de las Astúrias|Rei de las Astúrias]].
===Braga===
[[Fexeiro:Braga-mapa mediaval.jpg|thumb|right|230px|Mapa de Braga, c. 1600, retirado de l'obra [[Civitates orbis terrarum]].]]
Ne l seclo XI la cidade ye reorganizada, probabelmente cula nuoba zeignaçon de "Braga". Ye ampeçada la custruçon de la [[muralha]] citadina i de la [[Sé de Braga|Sé]], por orde de l bispo [[D. Pedro de Braga]], subre restos dun antigo [[templo romano]] dedicado a la [[diusa]] [[Ísis]], que tenerie mais tarde sido cumbertido nua [[eigreija]] [[Crestiana]]. La cidade zambolbe-se an torno de la Sé, quedando restringida al perímetro amuralhado.
Braga fui nessa altura ouferecida cumo dote, por [[Fonso VI de Lhion i Castielha]], a la sue filha [[Teresa de Lhion|D. Teresa]], ne l sou casamiento cun [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique de Borgonha]], Cunde de [[Pertual]]. Estes radadeiros fúrun senhores de la cidade antre [[1096]] la [[1112]]. An [[1112]] doan la cidade als [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos]]. Cula eilebaçon de l bispado bracarense a arcebispado, la cidade readquire ua einorme amportança la nible [[Península Eibérica|Eibérico]]. L'arcebispo [[Diego Gelmíreç]] de [[Santiago de Cumpostela]], cun medo de l'ascenson de la [[Sé de Braga]], rouba las [[relíquia]]s de ls [[santo]]s bracarenses na tentatiba de diminuir l'amportança relegiosa de la cidade, las [[relíquia]]s solo retornórun la Braga na década de nobenta de l seclo XX.
Sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]] (1261-1325), la [[muralha]] citadina ye requalificada, ye inda custruída la [[Castielho de Braga|torre de menaige]]. Mais tarde, fúrun adicionadas nuobe [[torre]]s, de planta quadrangular, a la muralha eisistente, cuncluindo-se tamien l [[Castielho de Braga]] an torno de la [[torre de menaige]] eisistente.
[[Fexeiro:Combate napoleonico Braga.jpg|thumb|230px|Mapa de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] antre tropas pertuesas i [[Napoleon|napoleónicas]].]]
Ne l [[seclo XVI]], l [[Arcebispo de Braga]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]] modifica la cidade perfundamente, antroduzindo-le rues, praças, nuobos eidifícios, probocando-le tamien l crecimiento para para alhá de l perímetro amuralhado. De l seclo XVI al seclo XVIII, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios de traça [[mediebal]] ban sendo apagados i sustituídos por eidifícios de [[Arquitetura]] relegiosa de la época.
Ne l [[seclo XVIII]], Braga por antermédio de l'anspiraçon artística de [[André Soares]] (Arquiteto [[1720]]-[[1769|69]]) trasforma-se ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]]. Ne ls fines deste seclo, surge an bárias eidificaçones l [[Neoclássico]] cun [[Carlos Amarante]] ([[Angenheiro]] i [[Arquiteto]] [[1742]]-[[1815]]). Mais ua beç, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios relegiosos son outra beç altarados cula antroduçon de l [[Barroco]] i l [[Neoclássico]].
Ne ls cien anhos que se seguen, eirrompen cunflitos debidos a las [[Guerra Peninsular|ambasones francesas]] i [[lhuitas lhiberales]]. An 20 de Márcio de 1809 la cidade ye palco de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] i bítima de bários saques rializados pulas [[Napoleon|tropas napoleónicas]]. La cidade benerie a ser reocupada a 5 de Abril pul general José António Botelho de Sousa, comandante de las fuorças pertuesas ne l Minho.
An [[1834]], cul fin de las [[lhuitas lhiberales]], son spulsas bárias ordes relegiosas de Braga, deixando l sou spólio pa la cidade. An cunsequéncia de la [[Rebolta de la Marie de la Fuonte]] na [[Póboa de Lhanhoso]], ária sob jurisdiçon de l quartel melitar de Braga, la cidade ye palco d'amportantes cunfrontos antre l [[pobo]] i las outoridades. Ne l final de l seclo XIX, l centro de la cidade deixa la ária de la [[Sé de Braga]] i passa pa la Abenida Central. An [[1875]], ye einougurado pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]] la lhinha i staçon de ls [[Ramal de Braga|camboios]] de Braga.
Ne l seclo XX, dá-se la reboluçon de ls trasportes i de las anfra-struturas básicas, reformula-se la Abenida de la Lhibardade, d'adonde se çtaca l [[Theatro Circo]] i ls eidifícios de l lhado nacente. An 28 de Maio de 1926, l general [[Gomes de la Costa]] ampeça nesta cidade la [[Reboluçon de 28 de Maio de 1926]]. Por fin, ne l final deste seclo, Braga sofre un grande zambolbimiento i crece a un ritmo bastante eilebado. Ye tamien coincida por muitos por Capital de l Minho.
==Geografie==
[[Fexeiro:Braga relevo.png|270px|left|thumb|Relebo de l cunceilho.]]
Situada ne l coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]], Braga ancontra-se nua region de trasiçones de Este para Oeste, antre [[sierra]]s, [[floresta]]s i lheiras als grandes [[bal]]s, [[prainada]]s i campos berdeijantes. Tierras custruídas pula natureza i moldadas pul Home.
Físicamente queda la <span class="plainlinks">[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=pt41_32_39_N_08_25_19_W 41° 32' N 08° 25' O]</span>,<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/cidade/situacao_geografica/situacao_geografica.asp|títalo=Cámara Municipal de Braga|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> ne l Noroiste de la [[Península Eibérica]], percisamente antre l [[Riu Douro]] i l [[Riu Minho]]. Acupando 183,51 Km², i bariando antre 20 a 572 metros d'altitude, l cunceilho ye bastante dibersificado. L terreno la Norte situado na borda squierda de l [[Riu Cábado]], ye semi-praino, grácias al grande bal de l [[Riu Cábado]]. La parte Este carateriza-se por [[muntanha]]s, tales cumo la [[Serra de l Carbalho]] (479m), [[Serra de ls Picos]] (566m), Monte de l [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] (572m) i l Monte Esta Marta (562m). Antre la [[Sierra de l Carbalho]] i la [[Sierra de ls Picos]] nace l [[Riu Este]], formando l bal d'Este, yá a Sul de la [[Sierra de ls Picos]] zambolbe-se l [[praino]] de [[Sobreposta]]-[[Pedralba (Braga)|Pedralba]]. A Sul, cumo a Oeste l terreno ye un misto de [[muntanha]]s, [[colina]]s i médios [[bal]]s. L centro de la cidade queda ne l'alto de la colina de [[Cibidade]] (215m), zambolbendo-se pa l [[bal]] de l [[Riu Cábado]] a Norte i Oeste, i pa l [[bal]] de l [[Riu Este]] a Este i Sul.
L território bracarense pertence a dues bacies heidrográficas, la bacie heidrográfica de l [[riu Cábado]] a Norte i la bacie heidrográfica de l [[riu Abe]] a Sul. L [[riu Cábado]], de caudal médio, ye l'eilemiento heidrográfico predominante a Norte, eisistindo tamien dibersas [[Rieiro|rieira]]s que zaguan neste. L território a Sul ye marcado pul [[riu Este]] i sous dibersos afluentes, cumo l [[riu Beiga]], todos de pequeinho caudal. L [[tierra]], dado pertencer al [[sierra de l Gerés|sistema muntanhoso de l Gerés]] i la sue prossimidade al [[Ouceano Atlántico]], ye bastante rico an [[auga]].
L cunceilho ye predominantemente ourbano,<ref name="Tipologie de las Freguesies">Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/tipologia_au.htm].</ref> percipalmente an torno de la cidade. Las árias rurales qu'outrora predominában, hoije, cunfinan-se als lhemites de l cunceilho. Ye inda de salientar que las [[colina]]s de maior cota i las [[muntanha]]s ancontran-se cubiertas por manchas florestales, anque de la presson ourbana i de ls fuogos florestales que sucedírun ne ls radadeiros anhos.
===Clima===
L [[clima]] de Braga, pul fato de se situar antre sierras i l [[Ouceano Atlántico]], ye tipicamente atlántico [[temperado]]<ref>La radadeira rebison de l sistema Köppen climate classification lhemitou l mássimo de precipitaçon pa l clima Mediterránico Cs cul balor de 900 mm.</ref>, ó seia, cun [[Staçon de l'anho|quatro staçones]] bien defenidas. Ls [[Ambierno]]s son bastante [[chuba|plubiosos]] i [[friu]]s, i giralmente cun [[bento]]s moderados de Sudoiste. L [[bento]] puode tamien soprar de l [[Norte]], normalmente fuorte, l que giralmente proboca ua grande çcida de la temperatura, estes bentos son zeignados cumo ''Nortadas''. An anhos mui frius puode ocorrer la queda de [[niebe]], inda assi debido al [[calecimiento global]] la queda de niebe ye un acuntecimiento mui ralo. L radadeiro nebon na cidade fui an 9 de Janeiro de [[2009]]. Las [[Primabera]]s son tipicamente frescas, cun grandes abierturas i bentos suabes. Las brisas matinales ocorren cun maior frequéncia, percipalmente nas maiores altitudes. Ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]], a baixa altitude, ye normal eisistiren ls nubrinas matinales. De salientar l més de Maio que ye bastante propício a las [[troboada]]s, debido al calecimiento de l'aire húmido cula chegada de l [[Berano]]. Ls [[berano|beranos]] son calientes i soalheiros cun [[bento]]s suabes d'Este. Ne ls dies mais frescos, puoden ocorrer spontaneamente [[chuba]]s de cúrtie duraçon, estas chubas son bastante amportantes pa la [[begetaçon]] de la region, pus reabastece ls [[Lhençol freático|''lhençóis d'auga'']] l que torna la region rica an begetaçon durante l'anho anteiro, pula qual ye coincida por Berde Minho. Ls [[Outonho]]s son amenos i [[chuba|plubiosos]], giralmente cun bentos moderados. Las maior i menor temperaturas registadas an Braga ne l período 1971-2000 fúrun 39,4 °C i -4,1 °C. Mas, hai registos de -6.3 °C an 2001 i 41.3 °C an 1943 (''fuonte: [[Anstituto de Meteorologie]]''). Anquanto la temperatura çce, oumenta la plubiosidade. Eesiste ua maior frequéncia de nubrinas, percipalmente ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]] adonde ocorren ls nubrinas matinales mais densos.
{|class="wikitable collapsible" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;"
! colspan= "15" style="background: #6688AA; color: white;" | <big>Tabela climática de Braga</big>
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Temperatura
|-
! style="background: #FFFFFF;" height="16"|Més
! style="background: #FFFFFF;"|Jan
! style="background: #FFFFFF;"|Feb
! style="background: #FFFFFF;"|Már
! style="background: #FFFFFF;"|Abr
! style="background: #FFFFFF;"|Mai
! style="background: #FFFFFF;"|Jún
! style="background: #FFFFFF;"|Júl
! style="background: #FFFFFF;"|Ago
! style="background: #FFFFFF;"|Set
! style="background: #FFFFFF;"|Out
! style="background: #FFFFFF;"|Nob
! style="background: #FFFFFF;"|Dez
! style="background: #FFFFFF;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #FFFFFF;"|Média
|-
! height="16;"|Mássima registada °C
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|23,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|29,5
|style="background: #FF3C00; color: black;"|31,0
|style="background: #FF1400; color: black;"|35,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|39,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF1400; color: black;"|33,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|28,5
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,1
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! height="16;"|Média Mássima °C
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|17,6
|style="background: #FF9900; color: black;"|18,3
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,1
|style="background: #FF6400; color: black;"|25,4
|style="background: #FF3C00; color: black;"|27,8
|style="background: #FF3C00; color: black;"|28,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|25,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,9
|style="background: #FF9900; color: black;"|16,8
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,4
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,4
|-
! height="16;"|Média °C
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|13,2
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,0
|-
! height="16;"|Média menima °C
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,9
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,5
|style="background: #FF9900; color: black;"|14,9
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,2
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,8
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,7
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,0
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFCC66; color: black;"|9,6
|-
! height="16;"|Mínima registada °C
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-6,4
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-4,5
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-5,0
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-1,2
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|-0,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|3,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|7,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,7
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|3,8
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|2,5
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-1,7
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-2,5
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Precipitaçon
|-
! style="background: #DDDDDD;" height="16"|Més
! style="background: #DDDDDD;"|Jan
! style="background: #DDDDDD;"|Feb
! style="background: #DDDDDD;"|Már
! style="background: #DDDDDD;"|Abr
! style="background: #DDDDDD;"|Mai
! style="background: #DDDDDD;"|Jún
! style="background: #DDDDDD;"|Júl
! style="background: #DDDDDD;"|Ago
! style="background: #DDDDDD;"|Set
! style="background: #DDDDDD;"|Out
! style="background: #DDDDDD;"|Nob
! style="background: #DDDDDD;"|Dez
! style="background: #DDDDDD;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #DDDDDD;"|Total
|-
! height="16;"|Total mm
|style="background: #000064; color: white;"|176,4
|style="background: #6478FF; color: black;"|114,8
|style="background: #1428FF; color: black;"|121,6
|style="background: #1428FF; color: black;"|130,8
|style="background: #6478FF; color: black;"|112,9
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|48,6
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|22,0
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|34,0
|style="background: #6478FF; color: black;"|81,7
|style="background: #000064; color: white;"|191,7
|style="background: #000064; color: white;"|193,9
|style="background: #000044; color: white;"|220,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #000044; color: white;"|1448,6
|-
! colspan="15" style="background: #DDDDDD;"|Dados referentes antre [[1981]] até [[2010]]. Fuonte: [http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ Instituto de Meteorologia, IP Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113000124/http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ |date=2012-11-13 }}
|}
===Demografie===
L cunceilho ye densamente poboado, cun 989,6 hab/Km² i 181 494 habitantes ([[2011]]), ye un de ls mais populosos de Pertual i ye un de ls mais moços de la [[Ouropa]]. La maiorie de la populaçon cuncentra-se na ária ourbana, adonde la densidade atinge cerca de 10 000 hab/Km².
{|align=right
|<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barraH value:rgb(0.3,0.3,0.9)
id:barraM value:rgb(0.9,0.3,0.3)
ImageSize = width:500 height:420
PlotArea = left:100 bottom:50 top:30 right:15
DateFormat = x.y
Period = from:-10000 till:10000
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:-10000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:-10000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:null
bar:85- text:85 i mais anhos
bar:80-84 text:80 a 84 anhos
bar:75-79 text:75 a 79 anhos
bar:70-74 text:70 a 74 anhos
bar:65-69 text:65 a 69 anhos
bar:60-64 text:60 a 64 anhos
bar:55-59 text:55 a 59 anhos
bar:50-54 text:50 a 54 anhos
bar:45-49 text:45 a 49 anhos
bar:40-44 text:40 a 44 anhos
bar:35-39 text:35 a 39 anhos
bar:30-34 text:30 a 34 anhos
bar:25-29 text:25 a 29 anhos
bar:20-24 text:20 a 24 anhos
bar:15-19 text:15 a 19 anhos
bar:10-14 text:10 a 14 anhos
bar:5-9 text:5 a 9 anhos
bar:0-4 text:0 a 4 anhos
PlotData =
color:barraH width:16 align:left
bar:85- from:-533 till: 0
bar:80-84 from:-1034 till: 0
bar:75-79 from:-1930 till: 0
bar:70-74 from:-2513 till: 0
bar:65-69 from:-2805 till: 0
bar:60-64 from:-3875 till: 0
bar:55-59 from:-5086 till: 0
bar:50-54 from:-5795 till: 0
bar:45-49 from:-6659 till: 0
bar:40-44 from:-6785 till: 0
bar:35-39 from:-7093 till: 0
bar:30-34 from:-7128 till: 0
bar:25-29 from:-6592 till: 0
bar:20-24 from:-5640 till: 0
bar:15-19 from:-5458 till: 0
bar:10-14 from:-5207 till: 0
bar:5-9 from:-5422 till: 0
bar:0-4 from:-5041 till: 0
color:barraM
bar:85- from: 0 till: 1429
bar:80-84 from: 0 till: 1979
bar:75-79 from: 0 till: 2828
bar:70-74 from: 0 till: 3179
bar:65-69 from: 0 till: 3327
bar:60-64 from: 0 till: 4399
bar:55-59 from: 0 till: 5421
bar:50-54 from: 0 till: 6276
bar:45-49 from: 0 till: 7173
bar:40-44 from: 0 till: 7489
bar:35-39 from: 0 till: 7715
bar:30-34 from: 0 till: 7536
bar:25-29 from: 0 till: 6857
bar:20-24 from: 0 till: 5783
bar:15-19 from: 0 till: 5259
bar:10-14 from: 0 till: 4924
bar:5-9 from: 0 till: 5194
bar:0-4 from: 0 till: 4770
PlotData =
bar:85- at:-533 fontsize:S text: 533 shift:(-25,-4)
bar:80-84 at:-1034 fontsize:S text: 1034 shift:(-25,-4)
bar:75-79 at:-1930 fontsize:S text: 1930 shift:(-25,-4)
bar:70-74 at:-2513 fontsize:S text: 2513 shift:(-25,-4)
bar:65-69 at:-2805 fontsize:S text: 2805 shift:(-25,-4)
bar:60-64 at:-3875 fontsize:S text: 3875 shift:(-25,-4)
bar:55-59 at:-5086 fontsize:S text: 5086 shift:(-25,-4)
bar:50-54 at:-5795 fontsize:S text: 5795 shift:(-25,-4)
bar:45-49 at:-6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-25,-4)
bar:40-44 at:-6785 fontsize:S text: 6785 shift:(-25,-4)
bar:35-39 at:-7093 fontsize:S text: 7093 shift:(-25,-4)
bar:30-34 at:-7128 fontsize:S text: 7128 shift:(-25,-4)
bar:25-29 at:-6592 fontsize:S text: 6592 shift:(-25,-4)
bar:20-24 at:-5640 fontsize:S text: 5640 shift:(-25,-4)
bar:15-19 at:-5458 fontsize:S text: 5458 shift:(-25,-4)
bar:10-14 at:-5207 fontsize:S text: 5207 shift:(-25,-4)
bar:5-9 at:-5422 fontsize:S text: 5422 shift:(-25,-4)
bar:0-4 at:-5041 fontsize:S text: 5041 shift:(-25,-4)
bar:85- at: 1429 fontsize:S text: 1429 shift:(8,-4)
bar:80-84 at: 1979 fontsize:S text: 1979 shift:(8,-4)
bar:75-79 at: 2828 fontsize:S text: 2828 shift:(8,-4)
bar:70-74 at: 3179 fontsize:S text: 3179 shift:(8,-4)
bar:65-69 at: 3327 fontsize:S text: 3327 shift:(8,-4)
bar:60-64 at: 4399 fontsize:S text: 4399 shift:(8,-4)
bar:55-59 at: 5421 fontsize:S text: 5421 shift:(8,-4)
bar:50-54 at: 6276 fontsize:S text: 6276 shift:(8,-4)
bar:45-49 at: 7173 fontsize:S text: 7173 shift:(8,-4)
bar:40-44 at: 7489 fontsize:S text: 7489 shift:(8,-4)
bar:35-39 at: 7715 fontsize:S text: 7715 shift:(8,-4)
bar:30-34 at: 7536 fontsize:S text: 7536 shift:(8,-4)
bar:25-29 at: 6857 fontsize:S text: 6857 shift:(8,-4)
bar:20-24 at: 5783 fontsize:S text: 5783 shift:(8,-4)
bar:15-19 at: 5259 fontsize:S text: 5259 shift:(8,-4)
bar:10-14 at: 4924 fontsize:S text: 4924 shift:(8,-4)
bar:5-9 at: 5194 fontsize:S text: 5194 shift:(8,-4)
bar:0-4 at: 4770 fontsize:S text: 4770 shift:(8,-4)
TextData =
fontsize:M pos:(230,15) text:Númaro d'andibíduos
fontsize:S pos:(10,3) text:Pirámide etária an 2008. L'azul andibíduos masculinos, a burmeilho andibíduos femeninos. Fuonte INE.
fontsize:L pos:(220,405) text:Pirámide etária
</timeline>
|}
La populaçon bracarense ye custituída por 78 954 andibíduos de l sexo masculino i 85 238 andibíduos de l sexo femenino. L grupo etairo de ls 0 als 25 anhos repersentaba 35% de la populaçon total, anquanto 54% de la populaçon tenie antre 26 a 64 anhos, l grupo etairo de ls idosos repersentaba 11%. La populaçon ye maioritariamente pertuesa, mas eisisten tamien quemunidades eimigrantes, nomeadamente [[brasileiros]], [[africanos]] percipalmente ouriundos de las antigas quelónias pertuesas, [[China|chineses]] i [[Ouropa de Lheste|ouropeus de lheste]].
Ne l que diç respeito la [[habitaçon]], an Braga hai 70 268 alojamientos (Censos de [[2001]]), balor scedentairo se tubirmos an cunsidraçon l cunceito clássico de [[família]] (51 173 agregados).
Inda assi, estas 19 095 habitaçones sobrantes nun stan todas an scesso na rialidade, muitas deilhas çtinan-se la residéncia temporária, normalmente associadas la [[studante]]s, a trabalhadores temporairos i a strangeiros qu'eisercen la sue atebidade profissional na cidade. Eesiste tamien un grande númaro d'habitaçones que pertencen a cidadanos residentes ne l strangeiro que las outelizan quando regressan periodicamente a [[Pertual]]. L custante crecimiento populacional i l'oumiento de la [[habitaçon]] andebidual associado a la nun custituiçon dua [[família]] clássica son tamien rialidades que justifican este fato na sociadade bracarense.
Las 19 095 habitaçones atrás referidas, repersentan an média ua capacidade para 60 000 andibíduos, l que faç cun que la populaçon rial de Braga steia próssima dun balor antermédio situado antre ls 174 000 andibíduos i ls 230 000 andibíduos.
L cunceilho creciu 16,2% antre [[1991]] la [[2001]], l maior crecimiento registou-se nas antigas freguesies suburbanas (hoije ourbanas), por eisemplo: [[Nueira (Braga)|Nueira]] 124,6%, [[Frossos (Braga)|Frossos]] 68,4%, [[Rial (Braga)|Rial]] 59,8%, [[Lhamaçanes]] 50,9%. Las prebisones apuntan para que Braga seia un de ls cunceilhos cun maior crecimiento ne ls próssimos anhos.
L'eiboluçon demográfica antre 1801 a 2011:<ref>{{Citar web|url=http://www.ine.pt/|títalo=Census de 1991, 2001 i Território an númaros de 2004|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
<center>
<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:190000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:1800
bar:1801 text:1801
bar:1849 text:1849
bar:1900 text:1900
bar:1911 text:1911
bar:1920 text:1920
bar:1930 text:1930
bar:1940 text:1940
bar:1950 text:1950
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1981 text:1981
bar:1991 text:1991
bar:2001 text:2001
bar:2011 text:2011
bar:2020
PlotData =
color:barra width:25 align:left
bar:1801 from:0 till: 30552
bar:1849 from:0 till: 40004
bar:1900 from:0 till: 58339
bar:1911 from:0 till: 60836
bar:1920 from:0 till: 57019
bar:1930 from:0 till: 60761
bar:1940 from:0 till: 75846
bar:1950 from:0 till: 84142
bar:1960 from:0 till: 92938
bar:1970 from:0 till: 96220
bar:1981 from:0 till: 125472
bar:1991 from:0 till: 141256
bar:2001 from:0 till: 164192
bar:2011 from:0 till: 181494
PlotData =
bar:1801 at:30552 fontsize:S text: 30.552 shift:(-14,5)
bar:1849 at:40004 fontsize:S text: 40.004 shift:(-14,5)
bar:1900 at:58339 fontsize:S text: 58.339 shift:(-14,5)
bar:1911 at:60836 fontsize:S text: 60.836 shift:(-14,5)
bar:1920 at:57019 fontsize:S text: 57.019 shift:(-14,5)
bar:1930 at:60761 fontsize:S text: 60.761 shift:(-14,5)
bar:1940 at:75846 fontsize:S text: 75.846 shift:(-14,5)
bar:1950 at:84142 fontsize:S text: 84.142 shift:(-14,5)
bar:1960 at:92938 fontsize:S text: 92.938 shift:(-14,5)
bar:1970 at:96220 fontsize:S text: 96.220 shift:(-14,5)
bar:1981 at:125472 fontsize:S text: 125.472 shift:(-18,5)
bar:1991 at:141256 fontsize:S text: 141.256 shift:(-18,5)
bar:2001 at:164192 fontsize:S text: 164.192 shift:(-18,5)
bar:2011 at:181819 fontsize:S text: 181.494 shift:(-18,5)
TextData =
fontsize:S pos:(20,20)
</timeline>
</center>
===Munecípio i ourganizaçon admenistratiba===
[[Fexeiro:Camara de braga.jpg|thumb|250px|right|[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga|Eidifício de la Cámara Municipal]] na [[Praça de l Munecípio (Braga)|Praça de l Munecípio]].]]
Admenistratibamente l cunceilho de Braga, de código admenistratibo 03 03, queda ne l [[çtrito de Braga]] de código admenistratibo 03, i ye capital de l mesmo. Ye tamien capital de la [[Minho (GAM)|grande ária metropolitana de l Minho]], la terceira maior de l paíç (cerca 800 000 hab.). Ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Amares]], a lheste pula [[Póboa de Lhanhoso]], a suiste por [[Guimaráes]], a sul por [[Bila Nuoba de Famalicon]], a oeste por [[Barcelos]] i a noroiste por [[Bila Berde]].
Ten ua [[Cámara Municipal (Pertual)|Cámara Municipal]], presidida por [[Ricardo Rio]] zde [[2013]]. La Cámara Municipal ye cumpuosta, para alhá de l persidente, por nuobe bereadores. Eesiste ua Assemblé Municipal que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por un persidente i dous secretairos, sessenta i trés deputados i ls sessenta i dous Persidentes de Junta de Freguesie.
{|{{prettytable1|center}}
|- bgcolor="#C0C0C0"
|width="40%"|'''Uorgon'''
|width="15%" align="center"|'''PS'''
|width="15%" align="center"|'''"Juntos por Braga"'''<ref>Coligaçon "Juntos por Braga":[[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]], [[CDS - Partido Popular|PP]] i [[Partido Popular Monárquico|PPM]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''Democrática Unitária'''<ref>Coligaçon Democrática Unitária: [[Partido Quemunista Pertués|PCP]] i [[PEB]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''BE'''
|-
|align="left"|Bereadores de la Cámara Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/executivo/executivo.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|6
|align="center"|5
|align="center"|0
|align="center"|0
|-
|align="left"|Deputados de la Assemblé Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/assembleia/assembleia.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|27
|align="center"|6
|align="center"|6
|align="center"|4
|}
===Freguesies===
{{Lhista de freguesies de Braga}}
[[Fexeiro:Braga freguesias 2013 (colored, lowercased).svg|thumb|250px|right|Mapa culas freguesies de Braga.]]
L cunceilho ye subdebidido an 62 [[freguesie]]s. Las freguesies stan agrupadas an freguesies qu'antegran la cidade<ref>Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=003647&cidade=BRAGA].</ref> (citadinas), freguesies predominantemente ourbanas (suburbanas) i freguesies mediamente ourbanas.<ref name="Tipologie de las Freguesies"/>
===Geminaçones===
Braga ten seis protocolos de coperaçon.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 |accessdate=2012-12-08 |archivedate=2011-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211012144/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 }}</ref>
*{{FRAb}} [[Clermont-Ferrand]], [[Puy-de-Dóme]], [[Fráncia]]
*{{FRAb}} [[Puteaux]], [[Altos de l Sena]], [[Fráncia]]
*{{BRAb}} [[Riu de Janeiro]], [[Brasil]]. <ref>[http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 Correio de l Minho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603103838/http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 |date=2013-06-03 }} Lhido a 21 de Nobembre de 2012.</ref>
*{{BRAb}} [[Santo André (San Paulo)|Santo André]], [[San Paulo]], [[Brasil]]
*{{CPBb}} [[Ilha de San Nicolau|S. Nicolau]], [[Cabo Berde]]
*[[Fexeiro:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|]] [[Bissorana (setor)|Bissorana]], [[Oio]], [[Guiné-Bissau]]
*{{ESPb}} [[Astorga (Spanha)|Astorga]], [[Castielha i Lhion]], [[Spanha]]. La cidade de Braga ten ''laços'' cun [[Astorga (Spanha)|Astorga]] hai mais de dous mil anhos, cumo eibidencia la custruçon de la [[Geira]] para ancurtar çtáncias antre estas.
* {{flagicon|France}} '''[[Rennes]]''', [[Eille-eit-Bilaine]], [[Fráncia]]
* {{flagicon|France}} '''[[Tours]]''', [[Andre-eit-Lhoire]], [[Fráncia]]
==Cultura==
===Artesanato===
[[Fexeiro:Cavaquinho.jpg|thumb|[[Cabaquinho]] ó braguinha, strumiento criado puls [[Palácio de ls Biscainhos|Biscainhos]] que chegou al Hawai, dando ourige al [[ukelele]].]]
L [[artesanato]] bracarense hai mui qu'ultrapassou las frunteiras de l paíç. Na música, ls [[cabaquinho]]s, [[biola]]s, [[guitarras]] (nomeadamente la [[Biuola Braguesa]]). Ye antressante notar que será este strumiento a dar ourige al famoso [[ukelele]] al ser lhiebado por eimigrantes pertueses pa l Hawai. Na Arte Sacra las repersentaçones bíblicas i la '''Bela Botiba de Braga''' son ls ex-libris. Ambora estes quatro séian famosos, l'artesanato Bracarense ye mais dibersificado, ls artigos de [[lhino]] (panhos, colchas, cortinados…), ls [[bordado]]s, la cestarie, meniaturas an [[Madeira (material)|madeira]], farricocos [(tamien an céra)], bijuterie, [[fierro]] fraugado ([[campana]]s, meniaturas, material para agricultura…), las lhouças típicas de Braga queloridas i de forma atratiba, antre outros, son artigos tradecionales que facilmente se ancontran nas rues, ruelas ó nas zonas rurales nas eimediaçones.
===Gastronomie===
Braga, cumo l resto de l Minho ten ua [[gastronomie]] riquíssema. L [[bacalhau]] assume-se cumo l prato de [[peixe]] faborito, la cidade ye famosa pulas sues einúmaras receitas de bacalhau (bacalhau a la Narcisa,<ref name=receitas>{{Citar web|url=http://www.1001receitas.com/component/recipes/receita/Bacalhau-a-Narcisa|título=Bacalhau à Narcisa|títalo=Bacalhau a la Narcisa|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> bacalhau a la Minhota (Braga), bacalhau a la moda de Braga…). L'arroç de Parro, las papas de sarrabulho cun cherrelhones, la tripa anfarinhada, ls farinhotes, ls anchidos de sangre, l [[chibo]] a la moda de Braga, las frigideiras de l Cantico ó las de la Sé, ls cherrelhones a la moda de l Minho, l frango "pica ne l suolo", l [[bino berde]], l [[Pudin Abade de Priscos]], l quenhon de l cielo, l bolho rei scangalhado, fidalguinhos, pederneiras, suplícios, pacéncias, antre muitos outros, fázen de Braga ua cidade de sabores.
===Tradiçones i Festebidades===
*'''[[Fiesta de San João an Braga]]'''<ref name=fiestas>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/precisa_saber/festas_feiras_romarias/|títalo=Fiestas, Feiras i Romaries|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> — Ls purmeiros registos de l S. João de Braga datan de 1515, data que pula purmeira beç la Cámara Municipal assume la sue rializaçon, mas qu'agregan muitos eilemientos cumprobadamente mais antigos, cumo por eisemplo la Procisson de ls Santos de l Més de Júnio, adonde tradecionalmente aparece l carro cula ''Beilça de l Rei David'', qu'anque de l nome, ye d'anspiraçon [[moçárabe]]. De salientar tamien, la persença de "''lhabradeiras''" ostentando las '''Belas Botibas de Braga''' (cumprindo la tradiçon d'a ouferecer al San João pula grácia cuncedida). Estas [[fiesta]]s repeten-se anualmente ne l més de Júnio.
[[Fexeiro:Braga Arcada noite.jpg|thumb|Eiluminaçon de la Arcada durante las festebidades de l S. João.]]
*'''[[Sumana Santa an Braga|Sumana Santa]]''' — '''[[Páscoa]]'''<ref name=fiestas />— Durante to essa sumana ls [[altar]]s de las [[Eigreija]]s, cada un ambocando ua cena de la [[Peixon de Cristo]], ancontran-se decorados cun [[flor]]s i [[Bela (eiluminaçon)|belas]]. Esta sumana atrai muitos [[turismo|turistas]] a la cidade. Ls bejitantes percuran eissencialmente las grandes procissones [[nuite|noturnas]] que se caraterizan pulas cientos de [[figurante]]s. Na quarta-feira rializa-se la tradecional [[Procisson Bós serdes l miu pobo|Procisson de la burrinha]], na quinta-feira la procisson de ''[[Ecce Homo (procisson)|Ecce Homo]]'' i, na Sesta-feira Santa, la solene [[Procisson Teofórica de l Antierro de l Senhor]]. An todas eilhas se recrian quadros de la stória relegiosa. Ne l sábado a la nuite, ye habitual ua sesson de [[Foguete pirotécnico|fuogo-de-artifício]], adonde rebenta ua figura de [[home]], simbolizando l suicida [[Judas]], que traíra [[Jasus]]. Passado la [[Páscoa|Bigília Pascal]] de la madrugada de Demingo de Páscoa, cunjuntos de pessonas saen de todas las [[eigreija]]s de la cidade para anunciáren a todas las casas la Ressurreiçon de [[Jasus]], dando ua [[Cruç]] specialmente decorada a beisar als residentes.
*'''[[Braga Romana]]''' — Rebibir l Passado an [[Bracara Augusta]]. Braga regressa hai 2000 anhos, época an qu'antegraba l [[Ampério Romano]], eibocando l sou quotidiano cumo cidade-capital de la porbíncia de la [[Gallaecie]]. Nestas festebidades, que decorren anualmente ne l'ampeço de l més de Júnio, ye recriado un [[mercado]] romano que ye palco d'artes [[circo|circenses]], [[triato|repersentaçones dramáticas]], simulaçones bélicas, personificaçones [[mitologie romana|mitológicas]], malabarismos, anterpretaçones [[música|musicales]] i [[beilça|beilados]] de la época de [[Bracara Augusta]]. Esta biaige ne l tiempo anclui inda l'ourganizaçon dua [[scuola]] romana, ua ária d'animaçon anfantil i la tradecional recepçon al [[amperador Augusto]], an que se procede a la lheitura de l édito fundador i a la nomeaçon de l'admenistrador de la cidade. Ne l die de l'abiertura dá-se l grandioso Corteijo Romano pulas rues de l centro stórico de la cidade.
*'''[[Antierro de la Gata|Fiestas Académicas de l Antierro de la Gata]]''' — La purmeira refréncia na [[amprensa]] relatibamente al "Antierro de la Gata" renbia-mos al lhoinge anho de 1889 i ben publicada ne l [[jornal]] "Aurora de l Minho" cul títalo pomposo de "''Antierro Xistoso''". Alhá se cunta cumo un grupo de [[studante]]s "para festeijar la fin de l'anho i anterrar la [[wikt:gata|gata]]" fazirun un "antierro xistoso i nuobo na spece". L'academie bracarense era anton repersentada puls studantes de l [[Lhiceu]] Nacional (hoije [[Scuola Secundária Sá de Miranda]]), que staba sediado ne l [[Cumbento de ls Cungregados]]. L purmeiro ''anterregno'' nas festebidades acunteciu antre 1934/35 i 1959. [[António de Oulibeira Salazar|Salazar]] ousarie la mordaça para calhar l'eirreberéncia als minhotos. L lhuto decretado por Coimbra passado las manifestaçones de 1969 lhiebarie la segunda anterrupçon antre 1970 i 1989. Ne l studo solicitado an 1989 pula Associaçon Académica de la Ounibersidade de l Minho al diretor de la [[Biblioteca Pública de Braga]], Dr. Anrique Barreto Nuns, cuncluiu-se que l 1º Antierro de la Gata se habie rializado an Maio de 1889. Assi, i passados satamente 100 anhos subre l sou nacimiento, era retomada la [[tradiçon]], agora nas manos de ls [[studante]]s de la moço [[Ounibersidade de l Minho]]. La "gata" repersenta l'andeseijado ansucesso scolar. Ye feito un belório an que la "Gata" ye trasportada pulas artérias de la cidade seguida por un séquito
que nun pára de chorar la "finada". Las fiestas ténen la duraçon dua sumana i rializan-se todos ls anhos ne l'ampeço de l més de Maio.
*'''[[Fiestas Académicas de l 1.º de Dezembre]]''' — Reza la Stória que ls [[Studante]]s de la Cidade de Braga ne l'anho de 1640, cul antuito de comemorar la [[restouraçon de l'andependéncia]], saíran a la rue. Ne l meio de la folia, estes moços assaltórun galhinheiros i celebrórun l'acuntecimiento bebendo i comendo un prato típico chamado "Frango Pica Ne l Suolo". La tradiçon de l jantar de l 1.º de Dezembre ye inda seguida puls studantes de la cidade, juntamente cun ua Récita que cunta cula participaçon de ls Grupos Culturales de la [[Ounibersidade de l Minho]].
*'''Procisson de ls Passos''' — rializa-se an: [[Rial (Braga)|Rial]] (terceiro Demingo antes de la [[Páscoa]]), [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] (segundo Demingo antes de la Páscoa), [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]] (terceiro Demingo de Quaresma) i Braga (Demingo de Galhos).
*'''Peregrinaçones al [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]]''' — Rializan-se ne l purmeiro Demingo de Júnio, radadeiro Demingo de Agosto i 8 de Dezembre.
*'''Procisson de l Cuorpo de Dius''' — La purmeira "manifestaçon" pública, fui perpuosta als [[Católicos]] cumo ua forma d'afirmáren publicamente la sue fé ne l Santíssemo Sacramiento de la Eucaristia, esto ye, que l [[pan]] i [[bino]] se trasustanciában afetabamente ne l Cuorpo i Sangre de [[Cristo]]. Ye, por esso, ua procisson defrente de las restantes: eiqui nun hai quadros splicatibos de la stória relegiosa, solo la spresson de l culto al Santíssemo Sacramiento, trasportado pul [[Arcebispo de Braga|Arcebispo]]. Fui nesta procisson an Braga que, an 1923, pula purmeira beç se amostrórun al público ls [[Scuteiro]]s de l Cuorpo Nacional de Scuitas, pul que ye tradecional que nesta procisson solo ls [[Scuteiro]]s custituan cuorpo participatibo, al ambés de solo cuntribuíren pa la sue ourganizaçon cumo na [[Sumana Santa]].
*'''Fiesta an Honra de l Debino Sprito Santo''' - Ua de las fiestas mais antigas de la cidade de Braga, rializada na freguesie de Nueira.
*'''Peregrinaçon a la Sra. de la Cabeça''' — [[Mire de Tibanes]] (segundo Demingo de Júlio)
*'''Romarie de Santa Marta''' — Rializa-se ne ls Montes de la Falperra i Santa Marta, die binte i nuobe de Júlio.
*'''Fiestas de ls Patronos''' — Por to la cidade, cada paróquia celebra la fiesta de l sou patrono. San particularmente coincidas las de [[San Bicente (Braga)|San Bicente]] i de la 'Cónega' (nome dado a la zona al fondo de l Campo de la Benie i Rue de la Boabista)
*'''Die de la Cidade''' — Celebra-se ne l die de [[Giraldo de Moissac|San Giraldo]], [[padroeiro]] de la cidade de Braga, a 5 de Dezembre. Ye ua celebraçon de cariç oufecial, cun sesson solene i antrega de medalhas de la cidade, nun habendo fiesta popular. De salientar inda la special decoraçon de la Capielha de San Giraldo na [[Sé de Braga|Sé Catedral]], que neste die ye anfeitada cun [[fruita]].
===Música===
Al lhongo de ls seclos la [[música]] an Braga fui perfundamente marcada pula [[música popular]], [[folclore]] i música relegiosa ó Sacra. An [[1961]], l'anstalaçon de l Cunserbatório de Música [[Calouste Gulbenkian]] abre ls hourizontes musicales de la cidade. Nas décadas seguintes assiste-se a ua spanson musical, que cuntina a crecer ne ls nuossos dies cul surgimiento de la Lhicenciatura an Música na [[Ounibersidade de l Minho]]. Na cidade eisisten inda bárias anstituiçones de refréncia nomeadamente la Orquestra Cámara de l Minho, Orquestra Cámara de Braga, l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Orfeon de Braga, l Coro de la Sé de Braga, l Coro de Pais de l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Coro Griegoriano de Braga, la Banda de Musical de S. Miguel de [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]], l [[CAUM|Coro Académico de la Ounibersidade de l Minho]], la scuola de música [[Cumpanha de la Música]], cerca de 23 ranchos folclóricos, antre outros.
Braga, ten-se tamien afirmado ne l panorama de la música moderna pertuesa cul surgimiento zde ls anhos 1980 de bárias bandas de refréncia. Cumo ancentibo l'este tipo de música, la Cámara Municipal de Braga criou ne l [[Stádio 1.º de Maio (Braga)|stádio 1.º de Maio]] bárias salas d'ansaio. Simultáneamente eisisten tamien einúmaros cuncursos musicales de ls quales se çtaca por eisemplo l "Cuncurso de Bandas Amadoras" de l [[Braga Parque]].
===Património eimoble===
Ne l cunceilho de Braga eisisten 15 eimobles classeficados cumo Monumientos Nacionales, 33 cumo Eidifícios d'antresse público i 20 an bias de classeficaçon.
{{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Braga#Cunceilho de Braga|Lhista de patrimonho eidificado an Braga]]}}
[[Fexeiro:Arco da porta nova Braga.jpg|thumb|[[Arco de la Puorta Nuoba]] .]]
====Arqueologie====
*Domus de Santiago ([[Museu Pio XII]]) — Cibidade
*[[Fuonte de l Ídolo]] — San Lházaro
*[[Ruínas romanas de las Carbalheiras]] — Sé
*[[Termas romanas de Maximinos]] — Alto de la Cibidade
*[[Triato romano de l Alto de la Cibidade]] — Cibidade
*[[Balneário Pré-Romano de Bracara]] — [[Maximinos]]
*[[Mosaico Romano ne l Museu de D. Diogo de Sousa]] — un de ls mais antigos de l Norte de Pertual
*[[Ansula ne ls terrenos de l Museu de D. Diogo de Sousa]]
*[[Ansula romana sob eidifício de la Scuola de la Sé]] — Sé
*[[Ruínas romanas anseridas ne l'eidifício de la Bibliopólis]]
*[[Ruínas Romanas de l Eidifício de las "Frigideiras de l Cantico"]]
*[[Troço de muralha de l Baixo Ampério na base de la Torre de la Capielha de Nuossa Senhora de la Glória]]
*[[Mercado romano i basílica paleo-crestiana]] — ouserbables nua crita, sob la capielha de la Sé Catedral
*[[Tramo de la muralha romana de la Quinta de l Fujacal]]
*[[Eidifício romano de Santo António de las Trabiessas]] — Eidifício Municipal
*[[Bie Nuoba (Geira)]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i an fase de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Bie Romana XVIII]] — lhocalizada a nordeste de la cidade, fazendo la lhigaçon mais direta cun Asturica Augusta (Astorga) — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Bie Romana XVII]] — cun ourige ne l lhemite lheste de la cidade i, atrabessando l Barroso, passa an Acquae Flabiae (Chabes), d'adonde prossegue para Astorga — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] datada de l seclo VI
*[[Ruínas de Palácio Suebo]] - Eidifício de la época de las ambasones de ls pobos bárbaros, lhocalizado na Santa Marta de las Corchas
====Arquitetura relegiosa====
{{Artigo percipal|[[Eigreijas de Braga]]}}
La cidade de Braga, por ser ua de las cidades crestianas mais antigas de l mundo, ten un basto patrimonho relegioso. Las eigreijas abundan ne l sou centro Stórico a la semelhança de [[Roma]]. De l sou patrimonho, eibidencia-se pula antiguidade, la [[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] (ber arqueologie), datada de l Seclo BI i la [[Capielha de San Fruituoso]] de l período Besigótico, classeficada cumo [[Monumiento Nacional]]. Inda assi, fui ne l seclo XI que se custruiu l'ex-libris de la cidade, la [[Sé Catedral de Braga]]. La Sé stá stritamente lhigada la Braga i faç parte de la sue Stória, reúne ua grande dibersidade de stilos arquitetónicos, l [[stilo románico]] (estilo enicial), l [[stilo gótico]] (capielha de ls Reis), [[stilo manuelino]] (sterior de la cabeceira de l'eigreija percipal), l stilo [[Arquitetura de l Renacimiento|renacentista]] ([[Eigreija de la Misericórdie de Braga]]), l stilo [[Barroco]] (altares d'alguas capielhas i ls uorgones i coro de la Eigreija percipal), l [[Neoclássico]] (Claustro), antre outros de menor spresson. Outro cunjunto ourbano multi-arquitetónico d'einorme balor ye l [[Paço Eipiscopal Bracarense]], [[palácio]] de ls [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos de Braga]] situado nas prossimidades de la Sé. Cun arquitetura [[mediebal]], çtaca-se inda la [[Eigreija de Santa Eulália (Tenones)|Eigreija de Santa Eulália]], la [[Eigreija de San Sabastian de las Carbalheiras|Eigreija de San Sabastian]], la [[Eigreija de San João de l Souto]] i la [[Capielha de ls Coimbras]].
[[Fexeiro:Cruzeiro das Hortas-Braga.jpg|thumb|right|Cruzeiro de las Carbalheiras.]]
De l stilo renacentista, la maior refréncia ye la [[Eigreija de San Paulo (Braga)|Eigreija de San Paulo]], de fachada alta i sóbria, treminada an frunton triangular, bazada por ua solo puorta an arco redondo, por dues jinelas i un oclo. Inda ne l mesmo período, l [[Arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|Diogo de Sousa]] altara l'arquitetura de la cidade, cula abiertura de nuobos spácios ourbanos i la custruçon de bários eidifícios relegiosos. Pul fato de muitos desses eidifícios solo tenéren sido cuncluídos ne ls seclos seguintes, surgiran na sue arquitetura anfluéncias d'outros stilos, cumo l [[barroco]] ó [[neoclássico]], cujos trabalhos son an grande parte son de l'outoria de [[Carlos Amarante]] i de [[André Soares]]. De l'outoria de l [[Arquiteto]] i [[Angenheiro]] [[Carlos Amarante]] son l [[Cumbento de l Pópulo]], la [[Eigreija de San Vicente (San Bicente)|Eigreija de San Bicente]], repleta d'eilemientos de l barroco, i la [[Eigreija de l Spital|Eigreija de San Marcos]] adonde se çtacan las státuas de ls apóstolos. L [[arquiteto]] [[André Soares]] porjetou l magnífico [[Cumbento de ls Cungregados]], "l'obra mais emocionada" palabras de l specialista [[Robert Chester Smith|Robert Smith]], i la [[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Eigreija de Santa Marie Madalena]] de stilo [[rocaille]].
[[Fexeiro:Tibaes Church Interior.JPG|thumb|left|Anterior de l'eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]] ornamentada cun talha de [[José de Santo António Bilaça]].]]Yá l [[Santuário de l Buono Jasus de l Monte|Buono Jasus]], ua de las refréncias de l [[barroco]] [[ouropeu]] i candidato la [[Património de la Houmanidade]] de la [[Unesco]], ye de l'outoria destes dous grandes [[arquiteto]]s bracarenses. Desta época datan tamien l'atual eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]], casa mai de la [[Cungregaçon Beniditina]] para [[Pertual]] i [[Brasil]], i la [[Eigreija de Santa Cruç an Braga|Eigreija de la Santa Cruç]] an stilo [[barroco]] maneirista. De las obras de l seclo XIX, subressai la [[Vasílica de l Sameiro]], [[templo]] central de l trio de ls Sacro-Montes (Buono Jasus-Sameiro-Falperra), de stilo neoclássico que ten ne l sou anterior un altar-mor an [[granito]] branco polido, i l [[sacrairo]] an [[prata]].
De ls grandes artistas bracarenses d'arte relegiosa, çtaca-se tamien [[José de Santo António Bilaça]], grande mestre de la talha dourada. La sue obra ye marcada por traços pessonales i decorada la [[ouro]]. Grande parte de ls ornamientos an talha que se ancontran nas [[Eigreijas de Braga|eigreijas bracarenses]] son de la sue outoria. Dada l'amportança de la sue obra, ciertas figuras lhigadas a la [[arte]] defenden la candidatura de la sue obra la [[patrimonho de l'houmanidade]].
An tenermos de [[Cruzeiro (arquitetura)|cruzeiro]]s, l mais amponente ye l [[Cruzeiro de Tibanes]], de stilo renacentista erudito, ten tamien traços típicos de ls restantes cruzeiros bracarenses i stá classeficado cumo [[Monumiento Nacional]] zde 1910. Para alhá destes, refire-se inda pula monumentalidade, l [[Cruzeiro de l Campo de las Hortas]] i l [[Cruzeiro de Sant'Ana]], tamien classeficados cumo [[Monumiento Nacional]].
{|class="toccolours" style="float:center;margin: 0.5em auto;bgcolor="#CCCCFF";clear:both" align="center"
|align="center"|<div style="overflow: auto; overflow-x: scroll; width: 100%;">
{|border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" align="center"
|[[Fexeiro:Monte das Oliveiras (Bom Jesus-Braga).jpg|215px]]
|[[Fexeiro:Bom Jesus e Parque Natural by snitrom.jpg|500px]]
|[[Fexeiro:Beijo de Judas.jpg|215px]]
|}
|-
|align="center"|[[Buono Jasus de Braga|Buono Jasus]]
|}
</div>
====Arquitetura cebil====
[[Fexeiro:Raio Palace.JPG|thumb|[[Palácio de l Centeilha]] .]]
[[Fexeiro:Chafariz dos Castelos 13.jpg|thumb|[[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] .]]
*[[Arco de la Puorta Nuoba]] — Sé
*[[Arcada]]
*[[Eilebador de l Buono Jasus]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Casa de Anfias]] ó [[Casa de Anfias|Casa de Bal de Flores]] — San Bicente
*[[Casa de Santa Cruç de l Eigo]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa de ls Cribos]] ó Casa de las Gelosias — San João de l Souto
*[[Casa de ls Paibas ó de la Ruoda]], eidifício renacentista de l seclo XVI.
*[[Casa i Quinta de San Brás de la Torre]] ancluindo capielha, jardin i mata — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa Grande de las Hortas]] ó Palácio de las Hortas.
*[[Casa Rolon]]
*Eidifícios de la [[Biblioteca Pública de Braga]]
*[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga]] — Sé
*[[Eidifício de l Recolhimiento de Santa Marie Madalena ó de las Cumbertidas]]- An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio 1.º de Maio (Braga)|Estádio 1º de Maio]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio Municipal de Braga]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Palacete de ls Bilhenas Couticos]] (antigo tribunal)
*[[L Nuosso Café]]
*[[Palácio de l Centeilha]]
*[[Palácio de ls Biscainhos]]
[[Fexeiro:Ponte porto.jpg|thumb|Datada de la [[Alta Eidade Média]], la [[Puonte de l Porto]] que ne ls chega als nuossos dies sofriu bárias reconstruçones, debido a las chenas de l [[riu Cábado]]. Ye besible na parte mais sensible a las chenas la reconstruçon an [[stilo gótico]] de la [[Baixa Eidade Média]] (radadeira reconstruçon).|400px]]
*[[Puonte de Prado]] — San Paio de Merelin
*[[Puonte de l Porto]]
*[[Rue de San Giraldo]] i [[Antigo Cumbento de las Freiras]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Siete Fuontes de S. Bitor]] — Sistema de Cataçon de l Sistema de Auga de l Seclo XVIII — San Bítor
*[[Theatro Circo]]
====Arquitetura melitar====
[[Fexeiro:Castelo D. Chica (5).JPG|thumb|200px|lheft|[[Castielho de la D. Chica]]. L'eimoble ancontra-se nun stado d'abandono i degradaçon.]]
L [[Castielho de Braga]] i las muralhas mediebales, son las maiores spressones arquitetónicas melitares de la cidade. La Torre de menaige de l'antigo [[Castielho de Braga]], que fui ''angloriamente'' demolido an 1906, ye l percipal remanescente desta custruçon arguida sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]]. De planta quadrada, esta torre an [[estilo gótico]], argue-se l'aprossimadamente trinta metros d'altura, debedida anternamente an trés pabimientos. Ne l'alto, ua [[jinela]] geminada i matacanes ne ls bértices. Ne l topo ua corona de [[ameia]]s. Na torre i ne l'alçado oeste, las piedras-de-armas de D. Dinis. Çtaca-se inda l'einorme cantidade de simblos anscritos nas faces de las paredes anternas i sternas. Estes simblos, segundo l pobo mediebal, protegerie la cidade d'ambasores. De la muralha mediebal custituída por nuobe torres, susisten inda trés torres, la Torre de Santiago, la Torre de San Sabastian i la Torre de la Puorta Nuoba.
L [[Castielho de l Buono Jasus]] i l [[Castielho de la D. Chica]] son eidifícios apalaçados cun algua anfluéncia arquitetónica melitar, de caratelísticas ecléticas subre un stilo romántico. L [[Castielho de la D. Chica]], porjetado pul [[arquiteto]] [[Ernesto Korrodi]], ye un eisemplar anspirado ne ls castielhos apalaçados [[Babiera|bábaros]].
===Museus===
La cidade bimilenar de Braga, qu'atrabessou [[Época geológica|época]]s çtintas, ye detentora dun [[patrimonho]] rico i bariado de [[tradiçon|tradiçones]] i questumes seculares, de [[arte]]s antigas, marcadas perfundamente pula persença de l [[clero]]. Parte deste acerbo stá sposta ne ls [[museu]]s, i ye fruito d'anhos ambestigaçon i preserbaçon.
[[Fexeiro:800px-Museu Pio XII.JPG|thumb|right|[[Museu Pio XII]] .]]
L [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] i l [[Museu Pio XII]] possuen ua einorme coleçon arqueológica. Las coleçones, na grande maiorie, son probenientes de scabaçones rializadas an Braga, d'acuordo cun critérios científicos atuales. Ne l [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] çtaca-se la coleçon de "meliairos", cunsidrada a melhor de to la Ouropa. Eesisten tamien núcleos museológicos (cul oubjetibo de spor ruínas arqueológicas), antre ls quales l [[Núcleo Museológico de Lhamas]], la [[Fuonte de l Ídolo]] ó las [[Termas romanas de Maximinos]] son eisemplo desso (ber seçon de Arqueologie).
Ls [[museu]]s [[Museu Pio XII]], [[Tesouro Museu de la Sé Catedral]] i [[Mosteiro de Tibanes|Museu de l Mosteiro de Tibanes]] son museus mistos. Estes museus d'ourige relegiosa sponen dua maneira giral l [[patrimonho]] relegioso, arqueológico, stórico, cultural, i artístico de la region.
L [[Palácio de ls Biscaínhos]] cumbertido an [[museu]], ye un spácio adonde se puode apreciar l quotidiano de la nobreza setecentista.
Las [[arte]]s, al lhongo de las radadeiras décadas, fúrun l tema percipal para abiertura de nuobos museus na cidade. L [[Museu Nueira de la Silba]], gerido pula [[Ounibersidade de l Minho]], detén bariadas coleçones d'arte. L [[Museu Medina]] spone la maior coleçon d'obras, mais dua ciento, de [[Anrique Medina]]. L [[Museu de ls Cordofones]] stá lhigado a l'arte de ls [[Strumiento de cuordas|cordofones]]. Na ária de la [[retrato]], l [[Museu de la Eimaige]] reúne ua basto spólio heirdado de las antigas casas fotográficas de la cidade subre Braga i ten sposiçones regulares de retratista$2 cunceituados. L [[Theatro Circo]], reconstruído recentemente, ten tamien ua zona museológica.
La cidade de Braga ten un patrimonho de balor ancalculable, mas solo parte deste se ancontra ne ls sous museus. Durante l seclo XX, cula stinçon de bários [[cumbento]]s, casas senhoriales, antre outros por parte de l gobierno de la época, dou-se la çlocalizaçon deste spólio bracarense para bários museus de [[Lhisboua]]. Segundo l gobierno d'anton: "Braga nun tenie cundiçones para acuolher i preserbar este lhegado, mas se nun feturo las possuísse, este serie debolbido a la cidade". Atualmente la cidade yá ten eiquipamientos pa l sou acolhimiento i ye unánime antre ls bracarenses que l mesmo deberá retornar la Braga.
===Salas de spetaclos===
[[Fexeiro:Teatrocircobraga.jpg|thumb|[[Theatro Circo]] .]]
L [[Theatro Circo]], einougurado an [[1911]], ye la mais prestigiada sala de spetaclos bracarense. La sala percipal de l [[Theatro Circo]], de stilo eitaliano, ten mil lhugares i un de ls melhores sistemas de sonido de la [[Ouropa]].<ref>Segundo la Cámara Municipal de Braga i la Bioson — Eiletro Acústica Aplicada, L.da [http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609232642/http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22 |date=2007-06-09 }}.</ref> L ''Spácio Altarnatibo'', [[triato]] de la [[Pertual Telecon]], i l Triato de bolso de l TUM (Triato de la [[Ounibersidade de l Minho]]) son tamien salas de spetaclos lhigadas al [[triato]].
Al lhongo de las radadeiras décadas, face al crecimiento de cidade, fúrun custruídos bários [[auditório]]s. Estes triatos multiusos modernos ténen un grande ampato na [[sociadade]] bracarense, nun solo cumo spácios culturales, mas tamien cumo spácios atos pa la rializaçon de cunferéncias, cungressos, palhestras i apersentaçones. De ls grandes [[auditório]]s bracarenses, çtaca-se l Grande Auditório de l PEB (Parque de Sposiçones de Braga) cun 1200 lhugares, l Auditório de [[Stádio Municipal de Braga]] i l Auditório A1 de la [[Ounibersidade de l Minho]]. Eesisten tamien outros [[auditório]]s na cidade, qu'ambora de menor dimenson ténen grande atebidade al nible cultural, destes çtaca-se l [[auditório]] de la [[Biblioteca Lhúcio Crabeiro de la Silba]], l Auditório Municipal Galécia, l Auditório Anstituto Pertués de la Mocidade, l Auditório Adelina Carabana de l Cunserbatório de Música Calouste Gulbenkian, l Auditório de l Museu D. Diogo de Sousa i ls bários auditórios de la [[Ounibersidade de l Minho]] i de la [[Ounibersidade Católica Pertuesa|Ounibersidade Católica]].
L [[cinema]] San Giraldo, la segunda sala a eisibir filmes an [[Pertual]], fui al lhongo de décadas la sala de [[cinema]] de ls bracarenses, atualmente esta ''mítica'' sala stá cerrada i sin possibelidade dua probable reabiertura. Hoije an die, ls spácios a funcionar na cidade son ls [[cinema]]s [[Cinemax]] cun siete salas de projeçon i ls cinemas [[Lhusomundo]] cun nuobe. Eesiste tamien l cinema GoldCenter, mas ten solo ua sala. La Cámara Municipal de Braga ten tamien ua rede de bideotecas adonde ls cidadanos puoden ber [[filme]]s gratuitamente.
==Trasportes==
[[Fexeiro:Elevador Bom Jesus.jpg|thumb|left|Bista de l Eilebador de l Buono Jasus.]]
Braga ne l tiempo de ls [[roma]]ne ls era coincida por ser la cidade cun mais stradas na península. Nessa época possuía ua bie cun caratelísticas d'outo-strada, la [[Geira]], porjetada para ser un percurso rápido i sin grandes znibles, tenie bárias portaiges al lhongo de l trajeto, [[albergue]]s i troca de [[cabalho]]s (berdadeiras staçones de serbício).<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://geira.cm-terrasdebouro.pt/main.aspx?menu=30Geira ne l Gerés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la Cámara Municipal de [[Tierras de Bouro]].</ref> Muitos seclos mais tarde, la cidade buolta a star na banguarda cula einouguraçon an 1875, pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]], de la [[Ramal de Braga|lhinha i staçon de ls caminos de fierro de Braga]]. siete anhos depuis, an 25 de Márcio de 1882, ye einougurado tamien l [[Eilebador de l Buono Jasus]] que juntamente cun ua lhinha dun pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] lhigaba l'eilebador a l'abenida Central na cidade. Nessa época fui tamien antroduzido l [[Carro Amaricano]]. Mais tarde, an [[5 de Outubre]] de [[1914]], tanto la lhinha de l pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] cumo l [[Carro Amaricano]] fúrun sustituídos puls [[Eilétricos de Braga]].
Hoije la nible rodobiairo la cidade ten un cunjunto d'anchas abenidas que diluen l tránsito nas bárias direçones, ye de salientar la Rodobia (Praça de l Cundestábel, abenida de la Eimaculada Cunceiçon, abenida João XXI, abenida João Paulo II) qu'atrabessa la cidade de Oeste para Este. Braga ten tamien ua circular amportantíssema que çtribui l tránsito citadino, sin eilha la cidade serie un outéntico caos. A circular coneta amportantes bias: la bie-rápida de [[Bila de Prado|Prado]] (bariante a la [[EN101]]) lhiga las populaçones la norte, [[Bila de Prado|Prado]] i [[Bila Berde]], la bariante de l Fojo lhiga la zona Este i mais tarde pula [[EN103]] a la [[Póboa de Lhanhoso]] i la [[Viera de l Minho]], a sul coneta la bariante a la [[EN14]] que lhiga a la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Guimaráes]] (i mais tarde to l bal de l Abe, bal de l Sousa i Tierras de Basto) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Bila Nuoba de Famalicon]] i [[Porto]], a Oeste lhiga la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Barcelos]] i [[Apúlia (Pertual)|Apúlia]] ([[Sposende]]) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Balença (Pertual)|Balença]] i [[Spanha]]. Stá eigualmente porjetada la bariante de l Cábado que lhigará las populaçones de l Noroiste i [[Amares]], i la bariante de [[Gualtar]] que lhigará l nuobo spital de la cidade a la zona Este i [[Póboa de Lhanhoso]]. Diariamente circulan miles de [[outomobles]] na circular ourbana i bariantes d'acesso a la cidade, l que resulta an alguns cungestionamientos percipalmente nas horas de punta.
Na ária de ls trasportes an massa, l cunceilho ye serbido puls trasportes públicos [[Trasportes Ourbanos de Braga|TUB]]. La TUB ten ua frota de 116 biaturas, de quelor azul i branca. La rede cobre to l cunceilho cun 1553 paraiges, i 277,6 Km an 76 lhinhas adonde anualmente se percorre 5.089 milhones de quilómetros cun 22.556 milhones de passageiros.<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://www.tub.pt/indicadores.php TUB], radadeiros andicadores.</ref> Stá prebisto la cúrtio prazo l'alargamiento desta rede als cunceilhos bezinos de [[Bila Berde]] i [[Amares]].<ref>Tierras de l Home — [http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 TUB yá puoden antrar an Amares i Bila Berde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007231920/http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 |date=2007-10-07 }}</ref> Braga ten tamien ua central de camionaige junto a a circular ourbana, adonde eisisten lhigaçones regionales diárias para to [[Minho (porbíncia)|Minho]], oucidente de [[Trás-los-Montes i Alto Douro]], i [[Douro Lhitoral]]. Na central puoden tamien ser ancontradas lhigaçones diárias pula rede Spresso i Renex para to paíç i semanales pa la [[Ouropa]].
La nible de trasportes aéreos ten un [[Aeródromo de Braga|aeródromo]],<ref>Anformaçones de l [[Anstituto Nacional de Abiaçon Cebil]] [http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013014310/http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf |date=2007-10-13 }}.</ref> custituído por un [[heliporto]] i ua pista (950x25 metros) outelizada por abiones cun capacidade mássima de 25 passageiros. Ls aeroportos anternacionales mais próssimos son: [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] (50 Km), [[Aeroporto de la Portela]] (350 Km), i na bezina [[Spanha]] l Aeroporto de [[Bigo]] (125 Km).
Ls dous grandes portos marítimos nas prossimidades son l [[Porto de Biana]] (50 Km) i l [[Porto de Lheixones]] (50 Km).
An tenermos de [[camboio|trasportes ferrobiairos]] eisisten trés staçones de passageiros, la staçon percipal cun seis lhinhas an [[Maximinos]], la staçon de [[Tadin]] i l'estaçon de [[Arentin]], ambas de lhinha dupla; i un Treminal de Mercadorias an [[Abeleda (Braga)|Abeleda]].<ref>Anformaçones retiradas de l [http://www.portugal.gov.pt/Portal/Print.aspx?guid=%7B39DF8E6C-0314-4118-AE79-BCB59BADC635%7D Eixe Atlántico, Porjeto ferrobiairo Porto-Braga] de l site de l Gobierno Pertués.</ref> Las staçones de passageiros fornecen lhigaçones antre si i até al [[Porto]] an [[camboio]] ourbano (eilétrico), pa la restante lhinha de l Minho ye an [[camboio]] regional ([[diesel]]). La staçon percipal fornece inda lhigaçones diárias an [[Alfa Pendular]]<ref>Anformaçon retirada de l [http://www.cp.pt/cp/displayPage.do?vgnextoid=0fcf6e29d6b74010VgnVCM1000007b01a8c0RCRD Sítio oufecial de l Alfa-Pendular CP].</ref> para bárias cidades de [[Pertual]]. Stá cunfirmado pula [[Rabe]], Rede Ferrobiária de Alta Belocidade, l'anstalaçon dua staçon de l [[TGB]] na cidade,<ref>Anformaçon retirada de l site [http://www.rave.pt/datas.asp Rabe, Datas relebantes de l Porjeto Alta Belocidade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227133310/http://www.rave.pt/datas.asp |date=2007-02-27 }}.</ref> que fazerá lhigaçones diretas al [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] i la [[Bigo]] na [[Galiza]], lhigando tamien a las cidades de l [[Porto]] i de [[Lhisboua]] i a la fetura lhinha [[Lhisboua]]-[[Madrid]].
==Eiquenomie==
[[Fexeiro:Edifício do Banco de Portugal em Braga 18.jpg|200px|thumb|left|Eidifício de l ''Banco de Pertual'' de l'arquiteto [[Moura Coutico]] .]]
Braga ye ua cidade stremamente dinámica, cun ua antensa atebidade eiquenómica nas árias de l comércio i serbícios, ansino i ambestigaçon, [[custruçon cebil]], [[anformática]] i nuobas [[tecnologie]]s, [[turismo]] i bários galhos de la [[andústria]] i de l [[artesanato]].
La populaçon eiquenomicamente atiba an 2001 fui 51,9%, ó seia, 85 194 andibíduos. Çtribuído ne ls seguintes setores: 893 andibíduos ne l [[setor primairo]], 31 374 [[setor secundairo]], 47 031 [[setor terciairo]] de ls quales 24655 andibíduos stában lhigadas a atebidades eiquenómicas.
L '''[[setor primairo]]''', ten benido a diminuir als poucos debido a la spanson ourbana. Hoije susisten las [[benicultura]]s, [[floricultura]], ampresas lhigadas a la [[floresta]] i [[pedreira|straçon de piedra]], la [[agricultura]] tradecional ye algo an bias de stinçon, ua beç que se lhemita a ser ua atebidade caseira i ye mantida eissencialmente por pessonas d'eidade abançada.
L '''[[setor secundairo]]''' ye bastante dibersificado, mas ye marcado por ampresas lhigadas a la [[tecnologie]], a l'andústria [[Metalurgie|metalúrgica]], a la [[custruçon cebil]] i a la trasformaçon de [[Madeira (material)|madeira]]. L'andústria de l [[software]] ye la nuoba fuorça andustrial Bracarense, cunsidrada por muitos la ''Silicon Valley'' Pertuesa. Este sucesso debe-se specialmente a la [[Ounibersidade de l Minho]], que zde 1976 forma profissionales nesta ária. Tamien son amportantes las andústrias lhigadas a la [[religion]], Braga ye un amportante centro perdutor d'eimaiges de santos, paramentarie i campanas. Ls campanas de Braga stan spalhados un pouco por to l mundo, de todos esses lhocales çtaca-se, por eisemplo, la [[Catedral de Notre-Dame de Paris]].
Eesisten bários parques andustriales i centros ampresariales na periferie de la cidade, tales cumo Cumplexo Grundig/Blaupunkt, centro ampresarial de [[Ferreiros (Braga)|Ferreiros]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Frossos (Braga)|Frossos]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] i parque andustrial de [[Adaúfe]]. Cula custruçon an Braga de l [[Lhaboratório Eibérico Anternacional de Nanotecnologie]] (INL) (ber Ambestigaçon & Tecnologie) i l'amplantaçon de l [[Anstituto de Zambolbimiento Ampresarial de l Atlántico]], amprendimiento de la [[Eideia Atlántico]], adonde stan l'anstaladas bárias dezenas ampresas de base tecnológica, prebé-se un grande ampulso ne l crecimiento deste setor na eiquenomie bracarense.
[[Fexeiro:Rua do souto.jpg|thumb|Rue de l Souto.]]
L '''[[setor terciairo]]''' ye l setor eiquenómico mais fuorte, rezon pula qual Braga ye zeignada cumo la [[Lhista de capitales de Pertual|capital de l comércio an Pertual]]. De l sou Centro Stórico fui retirado l tránsito i puode çfrutar-se de la maior ária pedonal de l paíç, adonde cumbiben lhado a lhado las splanadas, ls serbícios, l comércio lhocal i las lhoijas de las grandes cadeias anternacionales, formando to este cunjunto un "Shopping Center" gigante al aire lhibre. Na periferie de la cidade eisiste ua einorme bariadade de superfices comerciales, que ban zde ls quemuns heipermercados i "shoppings", a las mega-lhoijas de música i filmes, eiletrodomésticos, bricolage i custruçon, antre outros. Stá tamien amplantado an [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] l [[Mercado Abastecedor de la Region de l Noroiste|Mercado Abastecedor de la Region de Braga]] (MARB).
{|border="0" align="center" cellspacing="5" cellpading="5" style="text-align: left;"
|- align="center"
|+ '''Populaçon eiquenomicamente atiba an 2001'''
|-
|CAE 0: [[setor primairo]]||{{percentaige|1,04|1|FFCC00}}
|-
|CAE 1 a 4: [[setor secundairo]]||{{percentaige|36,82|37|FF0000}}
|-
|CAE 5 a 9: [[setor terciairo]]||{{percentaige|55,20|55|0000FF}}
|-
|CAE 5 a 9: atebidade eiquenómica||{{percentaige|28,93|29|0077FF}}
|}
La [[Associaçon Comercial de Braga]] i [[Associaçon Andustrial de l Minho]] (AIM) sedeadas an Braga, son uorgones bitales al apoio i zambolbimiento de las ampresas Bracarenses i ampresas de la region de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]. Yá l [[PME Pertual]] (Associaçon de las Micro, Pequeinhas i Médies Ampresas de Pertual) ye ua associaçon, sedeada an Braga, d'apoio a las micro, pequeinhas i médies ampresas, a nible nacional. L [[Parque de Sposiçones de Braga]] (PEB) cun 45 000 m² ouferece anfra-struturas para feiras, sposiçones i cungressos a nible nacional i anternacional.
Cun ua moderna circular ourbana an to l sou perímetro i "rasgada" por anchas Abenidas, Braga reúne todas las cundiçones para cuntinar a ser ua de las cidades de refréncia ne l cuntesto eiquenómico lhuso-galaico.
<br style="clear:both;">
==Ambestigaçon & Tecnologie==
La [[ambestigaçon]] i la [[tecnologie]] son árias an franco zambolbimiento na cidade de Braga. Zde la criaçon de la [[Ounibersidade de l Minho]], anstituiçon que se ten çtacado pula sue mocidade i inobaçon, la cidade de Braga passou de cidade cunserbadora, la cidade dinámica, criatiba i tecnologica. Tal fato oubrigou a la criaçon de grandes anfraestruturas de suporte, nomeadamente redes de [[fibra ótica]] (Braga ten atualmente la mais stensa rede de [[fibra ótica]] de l [[Pertual|paíç]]) i parques tecnológicos. Stando an fase d'amplementaçon l porjeto [[TechValley]], qu'anclui la custruçon dun parque tecnológico d'eiceléncia para Braga, na region stan prebistos inda mais dous parques nas prossimidades desta cidade, l [[Parque de la Inobaçon i Coincimiento]]<ref>[[Antena Minho]], [http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200204/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434 |date=2007-05-09 }}[http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200131/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433 |date=2007-05-09 }} an 16 de febreiro de [[2007]], i ne l [[Jornal de Amboras]] eidiçon de l Minho [http://jn.sapo.pt/2007/02/17/minho/centro_incubacao_para_criar_emprego_.html] an 17 de febreiro de [[2007]].</ref> ([[Bila Berde]]) a Norte, i l [[AvePark]] ([[Caldas de las Taipas]]) a Sul, todos an parcerie cula [[Ounibersidade de l Minho]].
Las anstituiçones d'ansino ounibersitairo bracarenses son grandes struturas d'ambestigaçon. La [[Ounibersidade de l Minho]] ten bários centros, núcleos i anstitutos d'ambestigaçon nas árias de [[Anformática]], Ciéncias de la Salude, [[Biomédica]], [[Biologie]], [[Física]], [[Química]], [[Matemática]], [[Angenharie]], [[Arqueologie]] i nas ciéncias sócio-culturales an árias cumo [[Dreito]], Studos de la Nino, antre outros. La [[Ounibersidade Católica Pertuesa]] ten tamien, ne ls sous Campus, bárias Ounidades de Ambestigaçon na ária de las ciéncias sócio-culturales.
La cidade de Braga ye cunsidrada por muitos cumo la ''Silicon Valley'' Pertuesa<ref>Segundo bários Profissionales de la ária, i anclusibe l [http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP Anstituto de l Amprego i Formaçon Profissional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307074802/http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP |date=2007-03-07 }}</ref> debido a las einúmaras ampresas lhigadas al [[software]], alguas deilhas de grande renome cumo la [[Primavera Software]] (ampresa pertuesa lhíder na porduçon de software an Pertual<ref>In [http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html Exame Informática] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007045151/http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html |date=2008-10-07 }}</ref> i antre las 500 ampresas ouropeias cun maior potencial de crecimiento<ref>Fuonte de la própia [http://www.primaverabss.com/pt/PortalRender.aspx?PageID={83e07ddc-6105-4330-998b-ce386c8231c1}&PressReleaseID={6a914c2e-a483-428b-ae81-761f83ec14da} empresa] i [http://www.europes500.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822214124/http://www.europes500.com/ |date=2016-08-22 }}</ref>), [[Mobicomp]] (ampresa pertuesa lhíder ne l zambolbimiento de soluçones de negócio assentes an tecnologies de cumputaçon i quemunicaçones mobles<ref>In [http://www.cotecportugal.pt/COTEC/Redaccao/2005/16/PME0012.htm COTEC Portugal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>) ó la [[Edigma]] (ampresa pertuesa lhíder na geston de porjetos digitales i anteratebidade<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735390.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 13:16.</ref>). Eesisten tamien grandes centros tecnológicos i d'ambestigaçon noutras árias, la [[BOSCH|BOSCH CM Pertual]], que ye la maior fábrica de porduçon d'outo-rádios, sistemas de nabegaçon i deribados de la [[Ouropa]], stá nas dieç maiores ampresas sportadoras [[Pertual|nacionales]], ye tamien un grande centro d'ambestigaçon i zambolbimiento d'angenharie eiletrónica. Esta ounidade de la [[BOSCH CM]] zambolbe todos ls sous perdutos zde l protótipo até al perduto final, ó seia zde de l lhayout de la placa de circuito ampresso (PCB) até al zeign de l perduto. La [[Cachapuz]], de l Grupo Bilanciai, ye tamien ua ampresa d'eiceléncia an tenermos de zambolbimiento i inobaçon. L Grupo Bilanciai ye l maior grupo mundial de balanças i sistemas de pesaiges. L maior grupo pertués de [[alumínio]]s,<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735441.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 15:51.</ref> l [[Grupo Navarra]], an houmenaige a la [[Nabarra (Braga)|freguesie]] que biu crecer l'ampresa, ye un amportante grupo qu'aposta na ambestigaçon i ne l progresso tecnológico ne l sou setor. Estas ampresas, cumo muitas outras, son l ''motor'' de la tecnologie i ambestigaçon pribada na cidade de Braga.
L mais recente ambestimiento na ária de l'ambestigaçon an Braga, atualmente an custruçon, ye l [[Laboratório Ibérico Internacional de Nanotecnologia]] (INL), tamien coincido por [[Instituto Ibérico de Investigação e Desenvolvimento]]. L'amplantaçon deste mega anstituto debiu-se a las caratelísticas singulares de la cidade, atrás referidas, i ye l resultado dun acuordo de coperaçon antre ls gobiernos [[Gobierno de la República Pertuesa|pertués]] i [[Spanha|spanhol]] na ária d'ambestigaçon i tecnologie. Cun un ambestimiento anual de 30 milhones d'ouros, esta estrutura eirá dedicar-se a l'ambestigaçon na ária de las [[nanotecnologie]]s i tenrá bárias ouficinas, [[lhaboratório]]s, ua [[biblioteca]], auditórios i un spácio para anstalar bejitantes de cúrtie duraçon. Será tamien dotado cun un centro de ciéncia biba para que seia mostrado a la populaçon l trabalho qu'alhá será zambolbido.
==Eiducaçon==
[[Fexeiro:Braga-educaçao.png|thumb|Níbel de scolaridade de la populaçon.]]
La média de l nible d'ansino an Braga ye superior al nible nacional. An 2001 44% de la populaçon tenie pul menos l nono anho (scolaridade mínima oubrigatória). Cul nible d'ansino superior eisistian 23 660 andibíduos (14%), cun ua superioridade femenina. La percentaige cun menos de l nono de scolaridade era de 64%, ye de relembrar que 19% de la populaçon tenie menos de catorze anhos. L'analfabetismo an 2001 fui de 5% (8 286 andibíduos), menos 1,9% qu'an 1991. L'analfabetismo Bracarense ye maioritariamente femenino, 6007 andibíduos.
Al nible superior, la cidade ten dues grandes ounibersidades:
*[[Ounibersidade Católica Pertuesa]] — Esta ounibersidade naciu an Braga an [[1967]] i fui la purmeira Scuola Superior nun statal a cunferir graus Académicos de lhicenciatura i doutoramiento an [[Pertual]]. Braga fui tamien la sede de la purmeira scuola particular de l território qu'habie de ser Pertual. Yá an [[1072]], segundo Abelino de Jasus de la Cuosta, habie un mestre-scuola para ansinar ls alunos que quejissen acorrer a la Scuola de l Cabido que funcionaba junto de la [[Sé de Braga]]. Ye nesta tradiçon que se coloca la mais prestigiada anstituiçon pribada d'ansino superior an Pertual.
[[Fexeiro:Braga UC.jpg|thumb|Ounibersidade Católica.]]
*[[Ounibersidade de l Minho]] — Fui fundada an Braga an [[1973]] i ampeçou la sue atebidade académica an 1975/76. Ye ua de las anton chamadas "Nuobas Ounibersidades", que mudórun perfundamente l cenairo de l'ansino superior Pertués. Esta anstituiçon, ten-se çtinguido al lhongo de la sue Stória tamien pula singularidade de las sues tradiçones académicas. Ls studantes desta ounibersidade ambergan un Traje Académico própio, zeignado por "tricórnio" (nome que ben de l chapéu que le pertence). D'ourige seiscentista, este traje ancontra-se retratado an painéis d'azuleijos subre la bida studantil bracarense, ne l'eidifício qu'alberga atualmente la reitoria de la UM, ne l [[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] an Braga. L prebilégio de l sou uso fui cuncedido na época pul Rei, als studantes de l zaparecido coleijo S. Paulo de Braga. Estas bestes son cumpuostas por çapatos negros lhisos, meias pretas, bermudas, camisa, jiqueta, cápia i chapéu tricórnio.
*[[Scuola Superior de Çporto de Braga]] — Aprobada die 24 de Setembre de 2010 an Cunseilho de Menistros, la Scuola Superior de Çporto de Braga era ua anstituiçon pribada, de "antresse público"<ref>Fuonte: Gobierno de Pertual [http://www.portugal.gov.pt/pt/GC18/Governo/ConselhoMinistros/ComunicadosCM/Pages/20100923.aspx Link: lhido an 24-09-2010]</ref>, qu'eirie funcionar ne l Parque Municipal de Sposiçones i Çportos de Braga i outelizará bários eiquipamientos municipales, zeignadamente l Stádio 1.º de Maio, la Pista Cubierta de Atletismo, l Cumplexo de Piscinas, i l Pabilhon Gimnodesportibo Municipal, antre outros<ref>[http://municipiobraga.blogspot.com/2010/09/comunicado-escola-superior-de-desporto.html Blog de l Munecípio de Braga. Lhido an 24-09-2010]</ref>. La Declaraçon d'antresse público aprobada pul Cunseilho de Menistros nun fui cunfirmada pul Menistério de l Ansino Superior, pul que la scuola nun ai abrir.<ref>{{citar web|url=http://www.diariodominho.pt/conteudo/43765/Escola%20de%20Desporto%20de%20Braga%20fecha%20sem%20devolver%20dinheiro%20aos%20alunos|títalo=Scuola de Çporto de Braga fecha sin debolber denheiro als alunos|outor=|data=|publicado=|acessodata=}}</ref>
Al nible de l'ansino básico, secundairo i profissional çtacan-se tamien bárias anstituiçones de prestígio:
La Academie Bracarense ye ua reputada scuola de moda a nible nacional. L'academie participa an bárias feiras, campeonatos, salones de moda anternacional, cumo l ''Salon Prét la Porter'' de Paris (la maior i mais cunceituada feira mundial de moda) ó l ''Mondial Coiffure Beauté'' de Paris (maior campeonato mundial de cableireiros i stética).
L [[Scuola Secundária Sá de Miranda|Lhiceu Nacional Sá de Miranda]], que marcou l'ansino secundairo ne l [[seclo XX]], zeignado hoije an die cumo [[Scuola Secundária Sá de Miranda]], fui durante grande parte de la [[década de 1990|década de nobenta]] la maior scuola de l paíç, cun mais de seis mil alunos. La cidade ten ne l total [[Scuolas de Braga| siete scuolas secundárias]] públicas i alguas scuolas pribadas.
Eesisten tamien bárias Scuolas Profissionales, de las quales se çtaca l [[Centro de Formaçon Profissional de Braga]], mais coincido por Mazagon i la Scuola Profissional de Braga.
Al nible de [[Scuolas de Braga|eiquipamientos d'ansino básico]] l cunceilho stá tamien strategicamente bien eiquipado. Cunta cun treze scuolas EB 2,3, nobenta i ua scuolas de l purmeiro ciclo i sessenta i trés stablecimientos d'ansino pré-scolar.
An tenermos d'ansino pribado, las scuolas mais coincidas son l [http://www.cjp.com.pt/ Coleijo João Paulo II], Sternato Anfante D. Anrique, l [[Coleijo D. Diogo de Sousa]], l Coleijo Luso-Anternacional de Braga - CLIB i l Sternato Paulo VI.
La '''Cámara Municipal de Braga''' ten tamien a la çposiçon de la populaçon ls seguintes eiquipamientos eiducatibos:
*[[Scuola de Eiducaçon Rodobiária]] — La Scuola Rodobiária de Braga fui criada cul oubjetibo de sensibelizar ls mais moços pa ls peligros de la senistralidade, nas bertentes prebentiba i formatiba.
*[[Quinta Pedagógica de Braga]] — La Quinta Pedagógica de Braga ye ua antiga quinta tradecional minhota, cun cerca de dous heitares i meio, que fui restruturada cul oubjetibo de reforçar l'eiducaçon ambiental i l cunsequente cuntato de l Home cula natureza. Esta strutura ten eiquipamientos nas árias de la [[pecuária]], agrícola tradecional i bitibínicola. Ten tamien un [[bosque]], un parque de merendas, ua ária de cunfeçon alimentar i un lhaboratório de spriéncias ambientales.
==Çporto==
===Anstituiçones çportibas===
*[[Associaçon de Futebol de Braga]]
*[[Associaçon de Basquetebol de Braga]]
*[[Associaçon de Andebol de Braga]]
*[[Associaçon de Atletismo de Braga]]
*[[Clube de Orientação do Minho (.COM)]]
*[[Aero Clube de Braga]]
*[[Sporting Clube de Braga]]
*[[Académico Basket Clube]]
*[[Hóquei Clube de Braga]]|
*[[Clube de Golfe de Braga]]
*[[Clube Automóvel do Minho]]
*[[GoalBraga]]
*[[Sociedade Tiro De Braga]]
*[[Badminton Clube de Braga]]
*[[Centro Hípico de Braga]]
*[[Clube de Caçadores de Braga]]
*[[Clube de Ténis de Braga]]
*[[Clube de Cicloturismo de Braga]]
*[[Moto Clube de Braga]]
===Títalos===
====Futebol====
*'''[[Copa de las Regiones de la UEFA|Copa de las Regiones de la UEFA]]:''' 1
:2011
==Spácios de lhazer==
[[Fexeiro:Estadio Braga.JPG|thumb|right|[[Estádio Municipal de Braga]] — Arqº [[Eduardo Souto de Moura|Souto Moura]] / Ang.º Rui Furtado.]]
[[Fexeiro:Braga-Bom Jesus(lago).jpg|thumb|right|[[Parque de l Buono Jasus|Parque Natural de l Buono Jasus]]: lhago grande.]]
[[Fexeiro:Maratona Estádio 1º de Maio.JPG|thumb|Antrada de la Maratona de l [[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]] .]]
*[[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]]
*[[Estádio Municipal de Braga]] - Cunsidrado la "pérola" de l [[Ouro 2004]], recebiu einúmaros prémios
*[[Café La Brasileira (Braga)|Café La Brasileira]] - Un de ls mais amblemáticos [[café (stablecimiento)|cafés]] de la cidade fundado an 1907
*[[Kartódromo Internacional de Braga]]
*[[Circuito Basco Sameiro]] — Outódromo
*[[Aeródromo de Braga]]
*[[Parque Radical de Maximinos]]
*[[Cumplexo çportibo de la Rodobia]]
*[[Parque de la Puonte]]
*Parque Natural de l [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]] de l Monte
*[[Praia flubial de Adaúfe]]
*[[Praia flubial de Nabarra]]
*[[Praia flubial de Crespos]]
*[[Praia flubial de Palmeira]]
*[[Praia flubial de San Paio Merelin]]
*[[Cumplexo de Piscinas de la Rodobia]]
*[[Cumplexo de Piscinas de Maximinos]]
*[[Cumplexo de Piscinas de l Parque de la Puonte]]
*[[Cumplexo de Piscinas de las Parretas]]
*[[Piscinas de Arentin]]
*[[Piscinas de Celeirós]]
*[[Piscinas de Dume]]
*[[Piscinas de Ferreiros]]
*[[Piscinas de Lhamas]]
*[[Piscinas de Nueira]]
*[[Piscinas de Nogueiró]]
*[[Piscinas de Padin de la Grácia]]
*[[Piscinas de San João de Passos]]
*[[Piscinas de Sobreposta]]
{{refréncias}}
=={{Lhigaçones sternas}}==
{{commons|Braga}}
*{{Link||2=http://www.cm-braga.pt|3=Cámara Municipal de Braga}}
*{{Link||2=http://www.gov-civil-braga.pt/|3=Gobierno Cebil de Braga}}
*[http://www.monumentos.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=53 www.monumentos.pt]
{{CunceilhosBraga}}
{{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}}
{{DEFAULTSORT:Braga}}
[[Catadorie:Braga| ]]
2p0blrshtpkt6231d2ff3nw3z72rcjm
108866
108865
2026-11-10T17:50:51Z
Kent Wang
15598
Exterior of Theatro Circo 25.jpg
108866
wikitext
text/x-wiki
{{ber zambiguaçon}}
{{geocordenadas|41_32_39_N_08_25_19_W_type:adm2nd_region:PT|41° 32' N 08° 25' O}}
{{Anfo/Munecípio de Pertual
| munecípio = Braga
| eimaige_brason = Brasão de Braga.png
| eimaige_bandeira = Pt-brg1.png
| eimaige_giral = Braga Cathedral (1).jpg
| lhegenda = [[Sé de Braga]]
| eimaige_lhocalizaçon = LocalBraga.svg
| gentílico = Bracarense,<br />bracaraugustano,<br />brácaro,<br />bragués
| region = [[Region Norte (Pertual)|Norte]]
| subregion = [[Cábado (sub-region)|Cábado]]
| çtrito = [[Çtrito de Braga|Braga]]
| porbíncia = [[Minho (porbíncia)|Minho]]
| ária = 183,4
| populaçon = 181 494<ref name="ine2011">[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&contexto=pi&selTab=tab0]</ref>
| densidade = 989,61
| data = 2011
| freguesies = 62
| persidente = [[Ricardo Rio]] (PSD) <br /> [[Eileiçones outárquicas pertuesas de 2009|Mandato]] [[2009]]-[[2013]]
| fundaçon =
| ourago = [[Giraldo de Moissac|San Giraldo<br />Arcebispo Primaç de Braga]]
| feriado = [[24 de Júnio]]
| codpostal = 4700 Braga
| url_cm = [[Praça do Município (Braga)|Praça do Município]]<br />4704-514 Braga
| url_oufecial = [http://www.cm-braga.pt www.cm-braga.pt]
| url_email = [mailto:municipe@cm-braga.pt municipe@cm-braga.pt]
}}
'''Braga''' ye ua cidade [[Pertual|pertuesa]], fundada puls [[roma]]nos cumo [[Bracara Augusta]], cun mais de 2 000 anhos de [[Stória]] an custante zambolbimiento, crecimiento i spanson. Situada ne l [[Region Norte (Pertual)|Norte de Pertual]], mais propiamente ne l [[Cábado (sub-region)|Bal de l Cábado]], cunsidrada la terceira cidade Pertuesa, ten 181 894 habitantes ne l sou cunceilho (2011),<ref name="ine2011" /> sendo l centro de la [[Minho (porbíncia)|region minhota]], cun mais dun milhon d'habitantes.
Scolhida pul [[Fórun Ouropeu de la Mocidade]] para [[Capital Ouropeia de la Mocidade]] an [[2012]], ye ua cidade chena de cultura i tradiçones, adonde la [[Stória]] i la [[religion]] biben lhado a lhado cula andústria tecnológica i cul [[ansino]] [[ounibersitairo]].
==Outras zeignaçones==
Na gíria popular ye coincida cumo:
La ''"[[Cidade]] de ls [[Arcebispo]]s"'', durante seclos l sou [[Arcebispo]] fui l mais amportante na [[Península Eibérica]]; Ye inda detentor de l títalo de Primaç de las Spanhas.
La ''"[[Roma]] Pertuesa"'': ne l [[seclo XVI]] l [[arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]], anfluenciado pula sue bejita a la cidade de [[Roma]], zenha ua nuoba cidade adonde las [[praças]] i [[eigreijas]] abundan tal cumo an [[Roma]]. A este títalo stá tamien associado l fato d'eisistiren einúmaras [[eigreijas]] por Km² an Braga. Ye, inda, cunsidrada cumo l maior centro de studos relegiosos an Pertual
La ''"[[Cidade]] [[Barroco|Barroca]]"'': durante l seclo XVIII l [[arquiteto]] [[André Soares]] trasforma la cidade de Braga ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]].
La ''"[[Cidade]] [[Roma]]na"'': ne l tiempo de ls [[roma]]mos ser la maior i mais amportante [[cidade]] situada ne l território adonde serie [[Pertual]]. Ausónio, eilustre lhetrado de [[Bordéus]] i prefeito de la [[Aquitánia]], ancluiu [[Bracara Augusta]] antre las grandes cidades de l [[Ampério Romano]].<ref>{{Citar web|url=http://jn.sapo.pt/2005/04/24/minho/arqueologia_financiamento_insuficien.html|títalo=Jornal de Noticias - Eidiçon de l Minho an 24 de Maio de [[2005]].|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
La ''"Capital de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'' ó l ''"Coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]"'', por star lhocalizada ne l centro desta porbíncia. Braga reúne un pouco de to l [[Minho (porbíncia)|Minho]] i to l Minho ten un pouco de Braga.
La ''"Cidade de ls Trés Sacro-Montes"'': son [[santuairos]] situados la Sudiste de la cidade nua cadeia [[muntanha|muntanhosa]], i son pula orde Este a Sul: L [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]], [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] i la Falperra ([[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Esta. Marie Madalena]] i Esta. Marta de las Corchas).
La cidade stá stritamente lhigada a to l [[Minho (porbíncia)|Minho]]: a Norte queda l tradecional [[Alto Minho]], a Este l [[Parque Nacional de la Peneda-Gerés]], a Sul las tierras senhoriales de Basto i l'andustrial Abe i a Oeste l lhitoral marítimo Minhoto.
==Stória==
{{Artigo percipal|[[Stória de Braga]]}}
[[Fexeiro:MartindeBraga-Albelda.jpg|thumb|lheft|[[San Martico de Dume]].]]
Ls bruxedos de la persença houmana na region bénen d'hai miles d'anhos, cumo cumproban bários achados. Un de ls mais antigos ye la [[Mamoa de Lhamas]], un [[monumiento]] megalítico eidificado ne l período [[Neolítico]]. Inda assi, solo se cunsegue probar l'eisisténcia d'aglomerados populacionales an Braga na [[Eidade de l Bronze]]. Caraterizan-se por fossas i cerámicas ancontradas ne l Alto de la [[Cibidade]], lhocal adonde eisistirie ua [[Poboado|poboaçon]] i por ua [[necrópole]] que terá eisistido na zona de ls Granjinhos.<ref name="Bracara Augusta">{{Citar web|url=http://www.uaum.uminho.pt/estrutura/estrutura.htm|títalo=Ounidade de Arqueologie de la Ounibersidade de l Minho — Bracara Augusta.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
Na [[Eidade de l Fierro]], zambolbírun-se ls chamados "[[castro]]s". Estes éran própios de poboaçones qu'acupában lhocales altos de l relebo. Ls [[Celtas]] éran ls sous habitantes i, nesta region an particular, habitában ls [[Brácaros]] (an [[lhatin]], <small>BRACARI</small>), que darien nome a la cidade, passado la sue fundaçon i ls romanos tenéren fuorçado las populaçones çcíren al bal.
===Bracara Augusta===
{{Artigo percipal|[[Bracara Augusta]]}}
Ne l decurso de l [[seclo II a.C.]], la region fui tomada puls [[Roma]]nos ls qu'eidificórun la cidade ne l'anho 16 a.C., cula zeignaçon de [[Bracara Augusta]], an houmenaige al Amperador César Augusto.<ref name="Bracara Augusta"/> Bracara Augusta, capital de la region de la [[Gallaecie]], antegraba ls trés cumbentos de l [[Península Eibérica|Noroiste peninsular]] i parte de l cumbento Clunia, cun ua populaçon d'aprossimadamente 285 mil tributairos lhibre nas 24 ''cebitates'' ne l'anho 25.<ref>Morais, Rui Manuel Lopes de Sousa. ''[http://repositorium.sdum.uminho.pt/dspace/bitstream/1822/4721/1/Vol.1%20Parte%20I%20-%20II%20-%20Texto.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Autarcia i Comércio an Bracara Augusta ne l período Alto-Amperial]'', 2004, páigina 65.</ref> Desta época data tamien la criaçon de l bispado de [[Bracara Augusta]], segundo la lhenda, [[Pedro de Rates|San Pedro de Rates]] fui l purmeiro [[Arcebispado de Braga|bispo de Braga]] antre ls anhos [[45]] i [[60]], ourdenado pul apóstolo [[Santiago Maior|Santiago]] que tenerie benido de la [[Tierra Santa]], martirizado quando cumbertie pobos aderentes a la [[Mitologie romana|religion romana]] ne l noroiste de la [[Península Eibérica]]. Mas, solo ne l'anho 385 ye que l Papa [[Papa Sirício|S. Sirício]] faç refréncia a la metropolitana de [[Bracara Augusta]].
[[Fexeiro:Fonte do Ídolo Braga.jpg|thumb|[[Fuonte de l Ídolo]].]]
Passado la cunquista de l [[ampério romano]], [[Bracara Augusta]] tornou-se na capital política i anteletual de l reino de ls [[Suebos]], qu'anglobaba la zaparecida region de la [[Gallaecie]] (hoije [[Galiza]], norte de [[Pertual]], parte de las [[Astúrias]] i de las porbíncias de [[Lhion]] i [[Çamora]], i se prolongaba até al [[Riu Teijo]]. Por orde de l rei Ariamiro fui rializado l [[Purmeiro Cuncílio de Braga|cuncílio de Braga]], antre [[1 de Maio]] de [[561]] la [[563]], tenendo sido presidido por [[San Martico de Dume]], [[Arquidiocese de Braga|bispo titular de Bracara]]. Deste cuncílio resultórun grandes reformas, percipalmente ne l mundo eclesiástico i lhenguístico, çtacando-se la criaçon de l ritual bracarense i l'aboliçon d'eilemientos lhenguísticos pagones, cumo ls dies de la sumana ''Lunae dies, Martis dies, Mercurii dies, Jovis dies, Veneris dies, Saturni dies i Solis dies'', por ''Feria secunda, Feria tertia, Feria quarta, Feria quinta, Feria sexta, Sabbatum, Dominica Dies'', donde deriban ls modernos dies an [[lhéngua pertuesa]] i [[galega]]. Mais tarde, cul declínio de l pobo [[Suebos|Suebo]] (l'antigo Reino de la Galiza), fui dominada puls [[Godos]], durante mais de trés seclos.
Ne l'anho de [[716]], ls [[Mouros]] alcançan la [[cidade]] i probocan grande çtruiçon na mesma, dada la sue amportança relegiosa. Na época, fui tamien palco de bárias [[guerra]]s, çtruiçones i saques. Mais tarde, fui reconquistada por [[Fonso III de las Astúrias|Fonso III]], [[Lhista de reis de las Astúrias|Rei de las Astúrias]].
===Braga===
[[Fexeiro:Braga-mapa mediaval.jpg|thumb|right|230px|Mapa de Braga, c. 1600, retirado de l'obra [[Civitates orbis terrarum]].]]
Ne l seclo XI la cidade ye reorganizada, probabelmente cula nuoba zeignaçon de "Braga". Ye ampeçada la custruçon de la [[muralha]] citadina i de la [[Sé de Braga|Sé]], por orde de l bispo [[D. Pedro de Braga]], subre restos dun antigo [[templo romano]] dedicado a la [[diusa]] [[Ísis]], que tenerie mais tarde sido cumbertido nua [[eigreija]] [[Crestiana]]. La cidade zambolbe-se an torno de la Sé, quedando restringida al perímetro amuralhado.
Braga fui nessa altura ouferecida cumo dote, por [[Fonso VI de Lhion i Castielha]], a la sue filha [[Teresa de Lhion|D. Teresa]], ne l sou casamiento cun [[Anrique de Borgonha, conde de Portucale|D. Anrique de Borgonha]], Cunde de [[Pertual]]. Estes radadeiros fúrun senhores de la cidade antre [[1096]] la [[1112]]. An [[1112]] doan la cidade als [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos]]. Cula eilebaçon de l bispado bracarense a arcebispado, la cidade readquire ua einorme amportança la nible [[Península Eibérica|Eibérico]]. L'arcebispo [[Diego Gelmíreç]] de [[Santiago de Cumpostela]], cun medo de l'ascenson de la [[Sé de Braga]], rouba las [[relíquia]]s de ls [[santo]]s bracarenses na tentatiba de diminuir l'amportança relegiosa de la cidade, las [[relíquia]]s solo retornórun la Braga na década de nobenta de l seclo XX.
Sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]] (1261-1325), la [[muralha]] citadina ye requalificada, ye inda custruída la [[Castielho de Braga|torre de menaige]]. Mais tarde, fúrun adicionadas nuobe [[torre]]s, de planta quadrangular, a la muralha eisistente, cuncluindo-se tamien l [[Castielho de Braga]] an torno de la [[torre de menaige]] eisistente.
[[Fexeiro:Combate napoleonico Braga.jpg|thumb|230px|Mapa de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] antre tropas pertuesas i [[Napoleon|napoleónicas]].]]
Ne l [[seclo XVI]], l [[Arcebispo de Braga]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|D. Diogo de Sousa]] modifica la cidade perfundamente, antroduzindo-le rues, praças, nuobos eidifícios, probocando-le tamien l crecimiento para para alhá de l perímetro amuralhado. De l seclo XVI al seclo XVIII, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios de traça [[mediebal]] ban sendo apagados i sustituídos por eidifícios de [[Arquitetura]] relegiosa de la época.
Ne l [[seclo XVIII]], Braga por antermédio de l'anspiraçon artística de [[André Soares]] (Arquiteto [[1720]]-[[1769|69]]) trasforma-se ne l Ex-Libris de l [[Barroco]] an [[Pertual]]. Ne ls fines deste seclo, surge an bárias eidificaçones l [[Neoclássico]] cun [[Carlos Amarante]] ([[Angenheiro]] i [[Arquiteto]] [[1742]]-[[1815]]). Mais ua beç, por antermédio de bários [[Arcebispo de Braga|arcebispos]], ls eidifícios relegiosos son outra beç altarados cula antroduçon de l [[Barroco]] i l [[Neoclássico]].
Ne ls cien anhos que se seguen, eirrompen cunflitos debidos a las [[Guerra Peninsular|ambasones francesas]] i [[lhuitas lhiberales]]. An 20 de Márcio de 1809 la cidade ye palco de la [[Batailha de l Carbalho d'Este]] i bítima de bários saques rializados pulas [[Napoleon|tropas napoleónicas]]. La cidade benerie a ser reocupada a 5 de Abril pul general José António Botelho de Sousa, comandante de las fuorças pertuesas ne l Minho.
An [[1834]], cul fin de las [[lhuitas lhiberales]], son spulsas bárias ordes relegiosas de Braga, deixando l sou spólio pa la cidade. An cunsequéncia de la [[Rebolta de la Marie de la Fuonte]] na [[Póboa de Lhanhoso]], ária sob jurisdiçon de l quartel melitar de Braga, la cidade ye palco d'amportantes cunfrontos antre l [[pobo]] i las outoridades. Ne l final de l seclo XIX, l centro de la cidade deixa la ária de la [[Sé de Braga]] i passa pa la Abenida Central. An [[1875]], ye einougurado pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]] la lhinha i staçon de ls [[Ramal de Braga|camboios]] de Braga.
Ne l seclo XX, dá-se la reboluçon de ls trasportes i de las anfra-struturas básicas, reformula-se la Abenida de la Lhibardade, d'adonde se çtaca l [[Theatro Circo]] i ls eidifícios de l lhado nacente. An 28 de Maio de 1926, l general [[Gomes de la Costa]] ampeça nesta cidade la [[Reboluçon de 28 de Maio de 1926]]. Por fin, ne l final deste seclo, Braga sofre un grande zambolbimiento i crece a un ritmo bastante eilebado. Ye tamien coincida por muitos por Capital de l Minho.
==Geografie==
[[Fexeiro:Braga relevo.png|270px|left|thumb|Relebo de l cunceilho.]]
Situada ne l coraçon de l [[Minho (porbíncia)|Minho]], Braga ancontra-se nua region de trasiçones de Este para Oeste, antre [[sierra]]s, [[floresta]]s i lheiras als grandes [[bal]]s, [[prainada]]s i campos berdeijantes. Tierras custruídas pula natureza i moldadas pul Home.
Físicamente queda la <span class="plainlinks">[http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=pt41_32_39_N_08_25_19_W 41° 32' N 08° 25' O]</span>,<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/cidade/situacao_geografica/situacao_geografica.asp|títalo=Cámara Municipal de Braga|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> ne l Noroiste de la [[Península Eibérica]], percisamente antre l [[Riu Douro]] i l [[Riu Minho]]. Acupando 183,51 Km², i bariando antre 20 a 572 metros d'altitude, l cunceilho ye bastante dibersificado. L terreno la Norte situado na borda squierda de l [[Riu Cábado]], ye semi-praino, grácias al grande bal de l [[Riu Cábado]]. La parte Este carateriza-se por [[muntanha]]s, tales cumo la [[Serra de l Carbalho]] (479m), [[Serra de ls Picos]] (566m), Monte de l [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]] (572m) i l Monte Esta Marta (562m). Antre la [[Sierra de l Carbalho]] i la [[Sierra de ls Picos]] nace l [[Riu Este]], formando l bal d'Este, yá a Sul de la [[Sierra de ls Picos]] zambolbe-se l [[praino]] de [[Sobreposta]]-[[Pedralba (Braga)|Pedralba]]. A Sul, cumo a Oeste l terreno ye un misto de [[muntanha]]s, [[colina]]s i médios [[bal]]s. L centro de la cidade queda ne l'alto de la colina de [[Cibidade]] (215m), zambolbendo-se pa l [[bal]] de l [[Riu Cábado]] a Norte i Oeste, i pa l [[bal]] de l [[Riu Este]] a Este i Sul.
L território bracarense pertence a dues bacies heidrográficas, la bacie heidrográfica de l [[riu Cábado]] a Norte i la bacie heidrográfica de l [[riu Abe]] a Sul. L [[riu Cábado]], de caudal médio, ye l'eilemiento heidrográfico predominante a Norte, eisistindo tamien dibersas [[Rieiro|rieira]]s que zaguan neste. L território a Sul ye marcado pul [[riu Este]] i sous dibersos afluentes, cumo l [[riu Beiga]], todos de pequeinho caudal. L [[tierra]], dado pertencer al [[sierra de l Gerés|sistema muntanhoso de l Gerés]] i la sue prossimidade al [[Ouceano Atlántico]], ye bastante rico an [[auga]].
L cunceilho ye predominantemente ourbano,<ref name="Tipologie de las Freguesies">Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/tipologia_au.htm].</ref> percipalmente an torno de la cidade. Las árias rurales qu'outrora predominában, hoije, cunfinan-se als lhemites de l cunceilho. Ye inda de salientar que las [[colina]]s de maior cota i las [[muntanha]]s ancontran-se cubiertas por manchas florestales, anque de la presson ourbana i de ls fuogos florestales que sucedírun ne ls radadeiros anhos.
===Clima===
L [[clima]] de Braga, pul fato de se situar antre sierras i l [[Ouceano Atlántico]], ye tipicamente atlántico [[temperado]]<ref>La radadeira rebison de l sistema Köppen climate classification lhemitou l mássimo de precipitaçon pa l clima Mediterránico Cs cul balor de 900 mm.</ref>, ó seia, cun [[Staçon de l'anho|quatro staçones]] bien defenidas. Ls [[Ambierno]]s son bastante [[chuba|plubiosos]] i [[friu]]s, i giralmente cun [[bento]]s moderados de Sudoiste. L [[bento]] puode tamien soprar de l [[Norte]], normalmente fuorte, l que giralmente proboca ua grande çcida de la temperatura, estes bentos son zeignados cumo ''Nortadas''. An anhos mui frius puode ocorrer la queda de [[niebe]], inda assi debido al [[calecimiento global]] la queda de niebe ye un acuntecimiento mui ralo. L radadeiro nebon na cidade fui an 9 de Janeiro de [[2009]]. Las [[Primabera]]s son tipicamente frescas, cun grandes abierturas i bentos suabes. Las brisas matinales ocorren cun maior frequéncia, percipalmente nas maiores altitudes. Ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]], a baixa altitude, ye normal eisistiren ls nubrinas matinales. De salientar l més de Maio que ye bastante propício a las [[troboada]]s, debido al calecimiento de l'aire húmido cula chegada de l [[Berano]]. Ls [[berano|beranos]] son calientes i soalheiros cun [[bento]]s suabes d'Este. Ne ls dies mais frescos, puoden ocorrer spontaneamente [[chuba]]s de cúrtie duraçon, estas chubas son bastante amportantes pa la [[begetaçon]] de la region, pus reabastece ls [[Lhençol freático|''lhençóis d'auga'']] l que torna la region rica an begetaçon durante l'anho anteiro, pula qual ye coincida por Berde Minho. Ls [[Outonho]]s son amenos i [[chuba|plubiosos]], giralmente cun bentos moderados. Las maior i menor temperaturas registadas an Braga ne l período 1971-2000 fúrun 39,4 °C i -4,1 °C. Mas, hai registos de -6.3 °C an 2001 i 41.3 °C an 1943 (''fuonte: [[Anstituto de Meteorologie]]''). Anquanto la temperatura çce, oumenta la plubiosidade. Eesiste ua maior frequéncia de nubrinas, percipalmente ne l bal de l [[Riu Cábado|Cábado]] adonde ocorren ls nubrinas matinales mais densos.
{|class="wikitable collapsible" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;"
! colspan= "15" style="background: #6688AA; color: white;" | <big>Tabela climática de Braga</big>
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Temperatura
|-
! style="background: #FFFFFF;" height="16"|Més
! style="background: #FFFFFF;"|Jan
! style="background: #FFFFFF;"|Feb
! style="background: #FFFFFF;"|Már
! style="background: #FFFFFF;"|Abr
! style="background: #FFFFFF;"|Mai
! style="background: #FFFFFF;"|Jún
! style="background: #FFFFFF;"|Júl
! style="background: #FFFFFF;"|Ago
! style="background: #FFFFFF;"|Set
! style="background: #FFFFFF;"|Out
! style="background: #FFFFFF;"|Nob
! style="background: #FFFFFF;"|Dez
! style="background: #FFFFFF;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #FFFFFF;"|Média
|-
! height="16;"|Mássima registada °C
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|23,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|29,5
|style="background: #FF3C00; color: black;"|31,0
|style="background: #FF1400; color: black;"|35,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|39,5
|style="background: #FF0000; color: black;"|38,5
|style="background: #FF1400; color: black;"|33,5
|style="background: #FF5000; color: black;"|28,5
|style="background: #FF6400; color: black;"|24,1
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! height="16;"|Média Mássima °C
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|17,6
|style="background: #FF9900; color: black;"|18,3
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,1
|style="background: #FF6400; color: black;"|25,4
|style="background: #FF3C00; color: black;"|27,8
|style="background: #FF3C00; color: black;"|28,0
|style="background: #FF5000; color: black;"|25,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,9
|style="background: #FF9900; color: black;"|16,8
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,4
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FF8C00; color: black;"|20,4
|-
! height="16;"|Média °C
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|9,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|13,2
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,8
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,5
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF8C00; color: black;"|21,4
|style="background: #FF9900; color: black;"|19,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|12,3
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFA500; color: black;"|15,0
|-
! height="16;"|Média menima °C
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|4,9
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,0
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,9
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,4
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,5
|style="background: #FF9900; color: black;"|14,9
|style="background: #FFA500; color: black;"|14,7
|style="background: #FFA500; color: black;"|13,2
|style="background: #FFCC66; color: black;"|10,8
|style="background: #FFFF99; color: black;"|7,7
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,0
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #FFCC66; color: black;"|9,6
|-
! height="16;"|Mínima registada °C
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-6,4
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-4,5
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-5,0
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|-1,2
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|-0,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|3,3
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|7,5
|style="background: #FFFFCC; color: black;"|6,7
|style="background: #FFFFFF; color: black;"|3,8
|style="background: #C8DCF0; color: black;"|2,5
|style="background: #A0C8F0; color: black;"|-1,7
|style="background: #A0B4FF; color: black;"|-2,5
|<!-- Lheabe this blank! -->
|<!-- Lheabe this blank! -->
|-
! colspan="15" style="background: #446688; color: white;"|Precipitaçon
|-
! style="background: #DDDDDD;" height="16"|Més
! style="background: #DDDDDD;"|Jan
! style="background: #DDDDDD;"|Feb
! style="background: #DDDDDD;"|Már
! style="background: #DDDDDD;"|Abr
! style="background: #DDDDDD;"|Mai
! style="background: #DDDDDD;"|Jún
! style="background: #DDDDDD;"|Júl
! style="background: #DDDDDD;"|Ago
! style="background: #DDDDDD;"|Set
! style="background: #DDDDDD;"|Out
! style="background: #DDDDDD;"|Nob
! style="background: #DDDDDD;"|Dez
! style="background: #DDDDDD;"|<!-- Lheabe this blank! -->
! style="background: #DDDDDD;"|Total
|-
! height="16;"|Total mm
|style="background: #000064; color: white;"|176,4
|style="background: #6478FF; color: black;"|114,8
|style="background: #1428FF; color: black;"|121,6
|style="background: #1428FF; color: black;"|130,8
|style="background: #6478FF; color: black;"|112,9
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|48,6
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|22,0
|style="background: #C8DCFF; color: black;"|34,0
|style="background: #6478FF; color: black;"|81,7
|style="background: #000064; color: white;"|191,7
|style="background: #000064; color: white;"|193,9
|style="background: #000044; color: white;"|220,2
|<!-- Lheabe this blank! -->
|style="background: #000044; color: white;"|1448,6
|-
! colspan="15" style="background: #DDDDDD;"|Dados referentes antre [[1981]] até [[2010]]. Fuonte: [http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ Instituto de Meteorologia, IP Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113000124/http://www.meteo.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/004/ |date=2012-11-13 }}
|}
===Demografie===
L cunceilho ye densamente poboado, cun 989,6 hab/Km² i 181 494 habitantes ([[2011]]), ye un de ls mais populosos de Pertual i ye un de ls mais moços de la [[Ouropa]]. La maiorie de la populaçon cuncentra-se na ária ourbana, adonde la densidade atinge cerca de 10 000 hab/Km².
{|align=right
|<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barraH value:rgb(0.3,0.3,0.9)
id:barraM value:rgb(0.9,0.3,0.3)
ImageSize = width:500 height:420
PlotArea = left:100 bottom:50 top:30 right:15
DateFormat = x.y
Period = from:-10000 till:10000
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:-10000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:-10000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:null
bar:85- text:85 i mais anhos
bar:80-84 text:80 a 84 anhos
bar:75-79 text:75 a 79 anhos
bar:70-74 text:70 a 74 anhos
bar:65-69 text:65 a 69 anhos
bar:60-64 text:60 a 64 anhos
bar:55-59 text:55 a 59 anhos
bar:50-54 text:50 a 54 anhos
bar:45-49 text:45 a 49 anhos
bar:40-44 text:40 a 44 anhos
bar:35-39 text:35 a 39 anhos
bar:30-34 text:30 a 34 anhos
bar:25-29 text:25 a 29 anhos
bar:20-24 text:20 a 24 anhos
bar:15-19 text:15 a 19 anhos
bar:10-14 text:10 a 14 anhos
bar:5-9 text:5 a 9 anhos
bar:0-4 text:0 a 4 anhos
PlotData =
color:barraH width:16 align:left
bar:85- from:-533 till: 0
bar:80-84 from:-1034 till: 0
bar:75-79 from:-1930 till: 0
bar:70-74 from:-2513 till: 0
bar:65-69 from:-2805 till: 0
bar:60-64 from:-3875 till: 0
bar:55-59 from:-5086 till: 0
bar:50-54 from:-5795 till: 0
bar:45-49 from:-6659 till: 0
bar:40-44 from:-6785 till: 0
bar:35-39 from:-7093 till: 0
bar:30-34 from:-7128 till: 0
bar:25-29 from:-6592 till: 0
bar:20-24 from:-5640 till: 0
bar:15-19 from:-5458 till: 0
bar:10-14 from:-5207 till: 0
bar:5-9 from:-5422 till: 0
bar:0-4 from:-5041 till: 0
color:barraM
bar:85- from: 0 till: 1429
bar:80-84 from: 0 till: 1979
bar:75-79 from: 0 till: 2828
bar:70-74 from: 0 till: 3179
bar:65-69 from: 0 till: 3327
bar:60-64 from: 0 till: 4399
bar:55-59 from: 0 till: 5421
bar:50-54 from: 0 till: 6276
bar:45-49 from: 0 till: 7173
bar:40-44 from: 0 till: 7489
bar:35-39 from: 0 till: 7715
bar:30-34 from: 0 till: 7536
bar:25-29 from: 0 till: 6857
bar:20-24 from: 0 till: 5783
bar:15-19 from: 0 till: 5259
bar:10-14 from: 0 till: 4924
bar:5-9 from: 0 till: 5194
bar:0-4 from: 0 till: 4770
PlotData =
bar:85- at:-533 fontsize:S text: 533 shift:(-25,-4)
bar:80-84 at:-1034 fontsize:S text: 1034 shift:(-25,-4)
bar:75-79 at:-1930 fontsize:S text: 1930 shift:(-25,-4)
bar:70-74 at:-2513 fontsize:S text: 2513 shift:(-25,-4)
bar:65-69 at:-2805 fontsize:S text: 2805 shift:(-25,-4)
bar:60-64 at:-3875 fontsize:S text: 3875 shift:(-25,-4)
bar:55-59 at:-5086 fontsize:S text: 5086 shift:(-25,-4)
bar:50-54 at:-5795 fontsize:S text: 5795 shift:(-25,-4)
bar:45-49 at:-6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-25,-4)
bar:40-44 at:-6785 fontsize:S text: 6785 shift:(-25,-4)
bar:35-39 at:-7093 fontsize:S text: 7093 shift:(-25,-4)
bar:30-34 at:-7128 fontsize:S text: 7128 shift:(-25,-4)
bar:25-29 at:-6592 fontsize:S text: 6592 shift:(-25,-4)
bar:20-24 at:-5640 fontsize:S text: 5640 shift:(-25,-4)
bar:15-19 at:-5458 fontsize:S text: 5458 shift:(-25,-4)
bar:10-14 at:-5207 fontsize:S text: 5207 shift:(-25,-4)
bar:5-9 at:-5422 fontsize:S text: 5422 shift:(-25,-4)
bar:0-4 at:-5041 fontsize:S text: 5041 shift:(-25,-4)
bar:85- at: 1429 fontsize:S text: 1429 shift:(8,-4)
bar:80-84 at: 1979 fontsize:S text: 1979 shift:(8,-4)
bar:75-79 at: 2828 fontsize:S text: 2828 shift:(8,-4)
bar:70-74 at: 3179 fontsize:S text: 3179 shift:(8,-4)
bar:65-69 at: 3327 fontsize:S text: 3327 shift:(8,-4)
bar:60-64 at: 4399 fontsize:S text: 4399 shift:(8,-4)
bar:55-59 at: 5421 fontsize:S text: 5421 shift:(8,-4)
bar:50-54 at: 6276 fontsize:S text: 6276 shift:(8,-4)
bar:45-49 at: 7173 fontsize:S text: 7173 shift:(8,-4)
bar:40-44 at: 7489 fontsize:S text: 7489 shift:(8,-4)
bar:35-39 at: 7715 fontsize:S text: 7715 shift:(8,-4)
bar:30-34 at: 7536 fontsize:S text: 7536 shift:(8,-4)
bar:25-29 at: 6857 fontsize:S text: 6857 shift:(8,-4)
bar:20-24 at: 5783 fontsize:S text: 5783 shift:(8,-4)
bar:15-19 at: 5259 fontsize:S text: 5259 shift:(8,-4)
bar:10-14 at: 4924 fontsize:S text: 4924 shift:(8,-4)
bar:5-9 at: 5194 fontsize:S text: 5194 shift:(8,-4)
bar:0-4 at: 4770 fontsize:S text: 4770 shift:(8,-4)
TextData =
fontsize:M pos:(230,15) text:Númaro d'andibíduos
fontsize:S pos:(10,3) text:Pirámide etária an 2008. L'azul andibíduos masculinos, a burmeilho andibíduos femeninos. Fuonte INE.
fontsize:L pos:(220,405) text:Pirámide etária
</timeline>
|}
La populaçon bracarense ye custituída por 78 954 andibíduos de l sexo masculino i 85 238 andibíduos de l sexo femenino. L grupo etairo de ls 0 als 25 anhos repersentaba 35% de la populaçon total, anquanto 54% de la populaçon tenie antre 26 a 64 anhos, l grupo etairo de ls idosos repersentaba 11%. La populaçon ye maioritariamente pertuesa, mas eisisten tamien quemunidades eimigrantes, nomeadamente [[brasileiros]], [[africanos]] percipalmente ouriundos de las antigas quelónias pertuesas, [[China|chineses]] i [[Ouropa de Lheste|ouropeus de lheste]].
Ne l que diç respeito la [[habitaçon]], an Braga hai 70 268 alojamientos (Censos de [[2001]]), balor scedentairo se tubirmos an cunsidraçon l cunceito clássico de [[família]] (51 173 agregados).
Inda assi, estas 19 095 habitaçones sobrantes nun stan todas an scesso na rialidade, muitas deilhas çtinan-se la residéncia temporária, normalmente associadas la [[studante]]s, a trabalhadores temporairos i a strangeiros qu'eisercen la sue atebidade profissional na cidade. Eesiste tamien un grande númaro d'habitaçones que pertencen a cidadanos residentes ne l strangeiro que las outelizan quando regressan periodicamente a [[Pertual]]. L custante crecimiento populacional i l'oumiento de la [[habitaçon]] andebidual associado a la nun custituiçon dua [[família]] clássica son tamien rialidades que justifican este fato na sociadade bracarense.
Las 19 095 habitaçones atrás referidas, repersentan an média ua capacidade para 60 000 andibíduos, l que faç cun que la populaçon rial de Braga steia próssima dun balor antermédio situado antre ls 174 000 andibíduos i ls 230 000 andibíduos.
L cunceilho creciu 16,2% antre [[1991]] la [[2001]], l maior crecimiento registou-se nas antigas freguesies suburbanas (hoije ourbanas), por eisemplo: [[Nueira (Braga)|Nueira]] 124,6%, [[Frossos (Braga)|Frossos]] 68,4%, [[Rial (Braga)|Rial]] 59,8%, [[Lhamaçanes]] 50,9%. Las prebisones apuntan para que Braga seia un de ls cunceilhos cun maior crecimiento ne ls próssimos anhos.
L'eiboluçon demográfica antre 1801 a 2011:<ref>{{Citar web|url=http://www.ine.pt/|títalo=Census de 1991, 2001 i Território an númaros de 2004|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
<center>
<timeline>
Colors =
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:190000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData =
bar:1800
bar:1801 text:1801
bar:1849 text:1849
bar:1900 text:1900
bar:1911 text:1911
bar:1920 text:1920
bar:1930 text:1930
bar:1940 text:1940
bar:1950 text:1950
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1981 text:1981
bar:1991 text:1991
bar:2001 text:2001
bar:2011 text:2011
bar:2020
PlotData =
color:barra width:25 align:left
bar:1801 from:0 till: 30552
bar:1849 from:0 till: 40004
bar:1900 from:0 till: 58339
bar:1911 from:0 till: 60836
bar:1920 from:0 till: 57019
bar:1930 from:0 till: 60761
bar:1940 from:0 till: 75846
bar:1950 from:0 till: 84142
bar:1960 from:0 till: 92938
bar:1970 from:0 till: 96220
bar:1981 from:0 till: 125472
bar:1991 from:0 till: 141256
bar:2001 from:0 till: 164192
bar:2011 from:0 till: 181494
PlotData =
bar:1801 at:30552 fontsize:S text: 30.552 shift:(-14,5)
bar:1849 at:40004 fontsize:S text: 40.004 shift:(-14,5)
bar:1900 at:58339 fontsize:S text: 58.339 shift:(-14,5)
bar:1911 at:60836 fontsize:S text: 60.836 shift:(-14,5)
bar:1920 at:57019 fontsize:S text: 57.019 shift:(-14,5)
bar:1930 at:60761 fontsize:S text: 60.761 shift:(-14,5)
bar:1940 at:75846 fontsize:S text: 75.846 shift:(-14,5)
bar:1950 at:84142 fontsize:S text: 84.142 shift:(-14,5)
bar:1960 at:92938 fontsize:S text: 92.938 shift:(-14,5)
bar:1970 at:96220 fontsize:S text: 96.220 shift:(-14,5)
bar:1981 at:125472 fontsize:S text: 125.472 shift:(-18,5)
bar:1991 at:141256 fontsize:S text: 141.256 shift:(-18,5)
bar:2001 at:164192 fontsize:S text: 164.192 shift:(-18,5)
bar:2011 at:181819 fontsize:S text: 181.494 shift:(-18,5)
TextData =
fontsize:S pos:(20,20)
</timeline>
</center>
===Munecípio i ourganizaçon admenistratiba===
[[Fexeiro:Camara de braga.jpg|thumb|250px|right|[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga|Eidifício de la Cámara Municipal]] na [[Praça de l Munecípio (Braga)|Praça de l Munecípio]].]]
Admenistratibamente l cunceilho de Braga, de código admenistratibo 03 03, queda ne l [[çtrito de Braga]] de código admenistratibo 03, i ye capital de l mesmo. Ye tamien capital de la [[Minho (GAM)|grande ária metropolitana de l Minho]], la terceira maior de l paíç (cerca 800 000 hab.). Ye lhemitado a norte pul munecípio de [[Amares]], a lheste pula [[Póboa de Lhanhoso]], a suiste por [[Guimaráes]], a sul por [[Bila Nuoba de Famalicon]], a oeste por [[Barcelos]] i a noroiste por [[Bila Berde]].
Ten ua [[Cámara Municipal (Pertual)|Cámara Municipal]], presidida por [[Ricardo Rio]] zde [[2013]]. La Cámara Municipal ye cumpuosta, para alhá de l persidente, por nuobe bereadores. Eesiste ua Assemblé Municipal que ye l'uorgon lhegislatibo de l munecípio, custituída por un persidente i dous secretairos, sessenta i trés deputados i ls sessenta i dous Persidentes de Junta de Freguesie.
{|{{prettytable1|center}}
|- bgcolor="#C0C0C0"
|width="40%"|'''Uorgon'''
|width="15%" align="center"|'''PS'''
|width="15%" align="center"|'''"Juntos por Braga"'''<ref>Coligaçon "Juntos por Braga":[[Partido Social Democrata (Pertual)|PSD]], [[CDS - Partido Popular|PP]] i [[Partido Popular Monárquico|PPM]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''Democrática Unitária'''<ref>Coligaçon Democrática Unitária: [[Partido Quemunista Pertués|PCP]] i [[PEB]]</ref>
|width="15%" align="center"|'''BE'''
|-
|align="left"|Bereadores de la Cámara Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/executivo/executivo.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|6
|align="center"|5
|align="center"|0
|align="center"|0
|-
|align="left"|Deputados de la Assemblé Municipal<ref>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.pt/html/assembleia/assembleia.htm|títalo=Cámara Municipal de Braga.|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref>
|align="center"|27
|align="center"|6
|align="center"|6
|align="center"|4
|}
===Freguesies===
{{Lhista de freguesies de Braga}}
[[Fexeiro:Braga freguesias 2013 (colored, lowercased).svg|thumb|250px|right|Mapa culas freguesies de Braga.]]
L cunceilho ye subdebidido an 62 [[freguesie]]s. Las freguesies stan agrupadas an freguesies qu'antegran la cidade<ref>Dados de l INE [http://www.ine.pt/prodserv/nomenclaturas/refter/cid-vil/cidades_ano_fg.asp?ano=200212&anoD=2002&codLugar=003647&cidade=BRAGA].</ref> (citadinas), freguesies predominantemente ourbanas (suburbanas) i freguesies mediamente ourbanas.<ref name="Tipologie de las Freguesies"/>
===Geminaçones===
Braga ten seis protocolos de coperaçon.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 |accessdate=2012-12-08 |archivedate=2011-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111211012144/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4700 }}</ref>
*{{FRAb}} [[Clermont-Ferrand]], [[Puy-de-Dóme]], [[Fráncia]]
*{{FRAb}} [[Puteaux]], [[Altos de l Sena]], [[Fráncia]]
*{{BRAb}} [[Riu de Janeiro]], [[Brasil]]. <ref>[http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 Correio de l Minho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603103838/http://www.correiodominho.com/noticias.php?id=65655 |date=2013-06-03 }} Lhido a 21 de Nobembre de 2012.</ref>
*{{BRAb}} [[Santo André (San Paulo)|Santo André]], [[San Paulo]], [[Brasil]]
*{{CPBb}} [[Ilha de San Nicolau|S. Nicolau]], [[Cabo Berde]]
*[[Fexeiro:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|]] [[Bissorana (setor)|Bissorana]], [[Oio]], [[Guiné-Bissau]]
*{{ESPb}} [[Astorga (Spanha)|Astorga]], [[Castielha i Lhion]], [[Spanha]]. La cidade de Braga ten ''laços'' cun [[Astorga (Spanha)|Astorga]] hai mais de dous mil anhos, cumo eibidencia la custruçon de la [[Geira]] para ancurtar çtáncias antre estas.
* {{flagicon|France}} '''[[Rennes]]''', [[Eille-eit-Bilaine]], [[Fráncia]]
* {{flagicon|France}} '''[[Tours]]''', [[Andre-eit-Lhoire]], [[Fráncia]]
==Cultura==
===Artesanato===
[[Fexeiro:Cavaquinho.jpg|thumb|[[Cabaquinho]] ó braguinha, strumiento criado puls [[Palácio de ls Biscainhos|Biscainhos]] que chegou al Hawai, dando ourige al [[ukelele]].]]
L [[artesanato]] bracarense hai mui qu'ultrapassou las frunteiras de l paíç. Na música, ls [[cabaquinho]]s, [[biola]]s, [[guitarras]] (nomeadamente la [[Biuola Braguesa]]). Ye antressante notar que será este strumiento a dar ourige al famoso [[ukelele]] al ser lhiebado por eimigrantes pertueses pa l Hawai. Na Arte Sacra las repersentaçones bíblicas i la '''Bela Botiba de Braga''' son ls ex-libris. Ambora estes quatro séian famosos, l'artesanato Bracarense ye mais dibersificado, ls artigos de [[lhino]] (panhos, colchas, cortinados…), ls [[bordado]]s, la cestarie, meniaturas an [[Madeira (material)|madeira]], farricocos [(tamien an céra)], bijuterie, [[fierro]] fraugado ([[campana]]s, meniaturas, material para agricultura…), las lhouças típicas de Braga queloridas i de forma atratiba, antre outros, son artigos tradecionales que facilmente se ancontran nas rues, ruelas ó nas zonas rurales nas eimediaçones.
===Gastronomie===
Braga, cumo l resto de l Minho ten ua [[gastronomie]] riquíssema. L [[bacalhau]] assume-se cumo l prato de [[peixe]] faborito, la cidade ye famosa pulas sues einúmaras receitas de bacalhau (bacalhau a la Narcisa,<ref name=receitas>{{Citar web|url=http://www.1001receitas.com/component/recipes/receita/Bacalhau-a-Narcisa|título=Bacalhau à Narcisa|títalo=Bacalhau a la Narcisa|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> bacalhau a la Minhota (Braga), bacalhau a la moda de Braga…). L'arroç de Parro, las papas de sarrabulho cun cherrelhones, la tripa anfarinhada, ls farinhotes, ls anchidos de sangre, l [[chibo]] a la moda de Braga, las frigideiras de l Cantico ó las de la Sé, ls cherrelhones a la moda de l Minho, l frango "pica ne l suolo", l [[bino berde]], l [[Pudin Abade de Priscos]], l quenhon de l cielo, l bolho rei scangalhado, fidalguinhos, pederneiras, suplícios, pacéncias, antre muitos outros, fázen de Braga ua cidade de sabores.
===Tradiçones i Festebidades===
*'''[[Fiesta de San João an Braga]]'''<ref name=fiestas>{{Citar web|url=http://www.cm-braga.com.pt/turismo/precisa_saber/festas_feiras_romarias/|títalo=Fiestas, Feiras i Romaries|lhéngua=|outor=|obra=|data=|acessodata=}}</ref> — Ls purmeiros registos de l S. João de Braga datan de 1515, data que pula purmeira beç la Cámara Municipal assume la sue rializaçon, mas qu'agregan muitos eilemientos cumprobadamente mais antigos, cumo por eisemplo la Procisson de ls Santos de l Més de Júnio, adonde tradecionalmente aparece l carro cula ''Beilça de l Rei David'', qu'anque de l nome, ye d'anspiraçon [[moçárabe]]. De salientar tamien, la persença de "''lhabradeiras''" ostentando las '''Belas Botibas de Braga''' (cumprindo la tradiçon d'a ouferecer al San João pula grácia cuncedida). Estas [[fiesta]]s repeten-se anualmente ne l més de Júnio.
[[Fexeiro:Braga Arcada noite.jpg|thumb|Eiluminaçon de la Arcada durante las festebidades de l S. João.]]
*'''[[Sumana Santa an Braga|Sumana Santa]]''' — '''[[Páscoa]]'''<ref name=fiestas />— Durante to essa sumana ls [[altar]]s de las [[Eigreija]]s, cada un ambocando ua cena de la [[Peixon de Cristo]], ancontran-se decorados cun [[flor]]s i [[Bela (eiluminaçon)|belas]]. Esta sumana atrai muitos [[turismo|turistas]] a la cidade. Ls bejitantes percuran eissencialmente las grandes procissones [[nuite|noturnas]] que se caraterizan pulas cientos de [[figurante]]s. Na quarta-feira rializa-se la tradecional [[Procisson Bós serdes l miu pobo|Procisson de la burrinha]], na quinta-feira la procisson de ''[[Ecce Homo (procisson)|Ecce Homo]]'' i, na Sesta-feira Santa, la solene [[Procisson Teofórica de l Antierro de l Senhor]]. An todas eilhas se recrian quadros de la stória relegiosa. Ne l sábado a la nuite, ye habitual ua sesson de [[Foguete pirotécnico|fuogo-de-artifício]], adonde rebenta ua figura de [[home]], simbolizando l suicida [[Judas]], que traíra [[Jasus]]. Passado la [[Páscoa|Bigília Pascal]] de la madrugada de Demingo de Páscoa, cunjuntos de pessonas saen de todas las [[eigreija]]s de la cidade para anunciáren a todas las casas la Ressurreiçon de [[Jasus]], dando ua [[Cruç]] specialmente decorada a beisar als residentes.
*'''[[Braga Romana]]''' — Rebibir l Passado an [[Bracara Augusta]]. Braga regressa hai 2000 anhos, época an qu'antegraba l [[Ampério Romano]], eibocando l sou quotidiano cumo cidade-capital de la porbíncia de la [[Gallaecie]]. Nestas festebidades, que decorren anualmente ne l'ampeço de l més de Júnio, ye recriado un [[mercado]] romano que ye palco d'artes [[circo|circenses]], [[triato|repersentaçones dramáticas]], simulaçones bélicas, personificaçones [[mitologie romana|mitológicas]], malabarismos, anterpretaçones [[música|musicales]] i [[beilça|beilados]] de la época de [[Bracara Augusta]]. Esta biaige ne l tiempo anclui inda l'ourganizaçon dua [[scuola]] romana, ua ária d'animaçon anfantil i la tradecional recepçon al [[amperador Augusto]], an que se procede a la lheitura de l édito fundador i a la nomeaçon de l'admenistrador de la cidade. Ne l die de l'abiertura dá-se l grandioso Corteijo Romano pulas rues de l centro stórico de la cidade.
*'''[[Antierro de la Gata|Fiestas Académicas de l Antierro de la Gata]]''' — La purmeira refréncia na [[amprensa]] relatibamente al "Antierro de la Gata" renbia-mos al lhoinge anho de 1889 i ben publicada ne l [[jornal]] "Aurora de l Minho" cul títalo pomposo de "''Antierro Xistoso''". Alhá se cunta cumo un grupo de [[studante]]s "para festeijar la fin de l'anho i anterrar la [[wikt:gata|gata]]" fazirun un "antierro xistoso i nuobo na spece". L'academie bracarense era anton repersentada puls studantes de l [[Lhiceu]] Nacional (hoije [[Scuola Secundária Sá de Miranda]]), que staba sediado ne l [[Cumbento de ls Cungregados]]. L purmeiro ''anterregno'' nas festebidades acunteciu antre 1934/35 i 1959. [[António de Oulibeira Salazar|Salazar]] ousarie la mordaça para calhar l'eirreberéncia als minhotos. L lhuto decretado por Coimbra passado las manifestaçones de 1969 lhiebarie la segunda anterrupçon antre 1970 i 1989. Ne l studo solicitado an 1989 pula Associaçon Académica de la Ounibersidade de l Minho al diretor de la [[Biblioteca Pública de Braga]], Dr. Anrique Barreto Nuns, cuncluiu-se que l 1º Antierro de la Gata se habie rializado an Maio de 1889. Assi, i passados satamente 100 anhos subre l sou nacimiento, era retomada la [[tradiçon]], agora nas manos de ls [[studante]]s de la moço [[Ounibersidade de l Minho]]. La "gata" repersenta l'andeseijado ansucesso scolar. Ye feito un belório an que la "Gata" ye trasportada pulas artérias de la cidade seguida por un séquito
que nun pára de chorar la "finada". Las fiestas ténen la duraçon dua sumana i rializan-se todos ls anhos ne l'ampeço de l més de Maio.
*'''[[Fiestas Académicas de l 1.º de Dezembre]]''' — Reza la Stória que ls [[Studante]]s de la Cidade de Braga ne l'anho de 1640, cul antuito de comemorar la [[restouraçon de l'andependéncia]], saíran a la rue. Ne l meio de la folia, estes moços assaltórun galhinheiros i celebrórun l'acuntecimiento bebendo i comendo un prato típico chamado "Frango Pica Ne l Suolo". La tradiçon de l jantar de l 1.º de Dezembre ye inda seguida puls studantes de la cidade, juntamente cun ua Récita que cunta cula participaçon de ls Grupos Culturales de la [[Ounibersidade de l Minho]].
*'''Procisson de ls Passos''' — rializa-se an: [[Rial (Braga)|Rial]] (terceiro Demingo antes de la [[Páscoa]]), [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] (segundo Demingo antes de la Páscoa), [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]] (terceiro Demingo de Quaresma) i Braga (Demingo de Galhos).
*'''Peregrinaçones al [[Santuário de l Sameiro|Sameiro]]''' — Rializan-se ne l purmeiro Demingo de Júnio, radadeiro Demingo de Agosto i 8 de Dezembre.
*'''Procisson de l Cuorpo de Dius''' — La purmeira "manifestaçon" pública, fui perpuosta als [[Católicos]] cumo ua forma d'afirmáren publicamente la sue fé ne l Santíssemo Sacramiento de la Eucaristia, esto ye, que l [[pan]] i [[bino]] se trasustanciában afetabamente ne l Cuorpo i Sangre de [[Cristo]]. Ye, por esso, ua procisson defrente de las restantes: eiqui nun hai quadros splicatibos de la stória relegiosa, solo la spresson de l culto al Santíssemo Sacramiento, trasportado pul [[Arcebispo de Braga|Arcebispo]]. Fui nesta procisson an Braga que, an 1923, pula purmeira beç se amostrórun al público ls [[Scuteiro]]s de l Cuorpo Nacional de Scuitas, pul que ye tradecional que nesta procisson solo ls [[Scuteiro]]s custituan cuorpo participatibo, al ambés de solo cuntribuíren pa la sue ourganizaçon cumo na [[Sumana Santa]].
*'''Fiesta an Honra de l Debino Sprito Santo''' - Ua de las fiestas mais antigas de la cidade de Braga, rializada na freguesie de Nueira.
*'''Peregrinaçon a la Sra. de la Cabeça''' — [[Mire de Tibanes]] (segundo Demingo de Júlio)
*'''Romarie de Santa Marta''' — Rializa-se ne ls Montes de la Falperra i Santa Marta, die binte i nuobe de Júlio.
*'''Fiestas de ls Patronos''' — Por to la cidade, cada paróquia celebra la fiesta de l sou patrono. San particularmente coincidas las de [[San Bicente (Braga)|San Bicente]] i de la 'Cónega' (nome dado a la zona al fondo de l Campo de la Benie i Rue de la Boabista)
*'''Die de la Cidade''' — Celebra-se ne l die de [[Giraldo de Moissac|San Giraldo]], [[padroeiro]] de la cidade de Braga, a 5 de Dezembre. Ye ua celebraçon de cariç oufecial, cun sesson solene i antrega de medalhas de la cidade, nun habendo fiesta popular. De salientar inda la special decoraçon de la Capielha de San Giraldo na [[Sé de Braga|Sé Catedral]], que neste die ye anfeitada cun [[fruita]].
===Música===
Al lhongo de ls seclos la [[música]] an Braga fui perfundamente marcada pula [[música popular]], [[folclore]] i música relegiosa ó Sacra. An [[1961]], l'anstalaçon de l Cunserbatório de Música [[Calouste Gulbenkian]] abre ls hourizontes musicales de la cidade. Nas décadas seguintes assiste-se a ua spanson musical, que cuntina a crecer ne ls nuossos dies cul surgimiento de la Lhicenciatura an Música na [[Ounibersidade de l Minho]]. Na cidade eisisten inda bárias anstituiçones de refréncia nomeadamente la Orquestra Cámara de l Minho, Orquestra Cámara de Braga, l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Orfeon de Braga, l Coro de la Sé de Braga, l Coro de Pais de l Cunserbatório Calouste Gulbenkian de Braga, l Coro Griegoriano de Braga, la Banda de Musical de S. Miguel de [[Cabreiros (Braga)|Cabreiros]], l [[CAUM|Coro Académico de la Ounibersidade de l Minho]], la scuola de música [[Cumpanha de la Música]], cerca de 23 ranchos folclóricos, antre outros.
Braga, ten-se tamien afirmado ne l panorama de la música moderna pertuesa cul surgimiento zde ls anhos 1980 de bárias bandas de refréncia. Cumo ancentibo l'este tipo de música, la Cámara Municipal de Braga criou ne l [[Stádio 1.º de Maio (Braga)|stádio 1.º de Maio]] bárias salas d'ansaio. Simultáneamente eisisten tamien einúmaros cuncursos musicales de ls quales se çtaca por eisemplo l "Cuncurso de Bandas Amadoras" de l [[Braga Parque]].
===Património eimoble===
Ne l cunceilho de Braga eisisten 15 eimobles classeficados cumo Monumientos Nacionales, 33 cumo Eidifícios d'antresse público i 20 an bias de classeficaçon.
{{Artigo percipal|[[Lhista de patrimonho eidificado an Braga#Cunceilho de Braga|Lhista de patrimonho eidificado an Braga]]}}
[[Fexeiro:Arco da porta nova Braga.jpg|thumb|[[Arco de la Puorta Nuoba]] .]]
====Arqueologie====
*Domus de Santiago ([[Museu Pio XII]]) — Cibidade
*[[Fuonte de l Ídolo]] — San Lházaro
*[[Ruínas romanas de las Carbalheiras]] — Sé
*[[Termas romanas de Maximinos]] — Alto de la Cibidade
*[[Triato romano de l Alto de la Cibidade]] — Cibidade
*[[Balneário Pré-Romano de Bracara]] — [[Maximinos]]
*[[Mosaico Romano ne l Museu de D. Diogo de Sousa]] — un de ls mais antigos de l Norte de Pertual
*[[Ansula ne ls terrenos de l Museu de D. Diogo de Sousa]]
*[[Ansula romana sob eidifício de la Scuola de la Sé]] — Sé
*[[Ruínas romanas anseridas ne l'eidifício de la Bibliopólis]]
*[[Ruínas Romanas de l Eidifício de las "Frigideiras de l Cantico"]]
*[[Troço de muralha de l Baixo Ampério na base de la Torre de la Capielha de Nuossa Senhora de la Glória]]
*[[Mercado romano i basílica paleo-crestiana]] — ouserbables nua crita, sob la capielha de la Sé Catedral
*[[Tramo de la muralha romana de la Quinta de l Fujacal]]
*[[Eidifício romano de Santo António de las Trabiessas]] — Eidifício Municipal
*[[Bie Nuoba (Geira)]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i an fase de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Bie Romana XVIII]] — lhocalizada a nordeste de la cidade, fazendo la lhigaçon mais direta cun Asturica Augusta (Astorga) — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Bie Romana XVII]] — cun ourige ne l lhemite lheste de la cidade i, atrabessando l Barroso, passa an Acquae Flabiae (Chabes), d'adonde prossegue para Astorga — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] datada de l seclo VI
*[[Ruínas de Palácio Suebo]] - Eidifício de la época de las ambasones de ls pobos bárbaros, lhocalizado na Santa Marta de las Corchas
====Arquitetura relegiosa====
{{Artigo percipal|[[Eigreijas de Braga]]}}
La cidade de Braga, por ser ua de las cidades crestianas mais antigas de l mundo, ten un basto patrimonho relegioso. Las eigreijas abundan ne l sou centro Stórico a la semelhança de [[Roma]]. De l sou patrimonho, eibidencia-se pula antiguidade, la [[Núcleo Museológico de S. Martico de Dume|Basílica de San Martico de Dume]] (ber arqueologie), datada de l Seclo BI i la [[Capielha de San Fruituoso]] de l período Besigótico, classeficada cumo [[Monumiento Nacional]]. Inda assi, fui ne l seclo XI que se custruiu l'ex-libris de la cidade, la [[Sé Catedral de Braga]]. La Sé stá stritamente lhigada la Braga i faç parte de la sue Stória, reúne ua grande dibersidade de stilos arquitetónicos, l [[stilo románico]] (estilo enicial), l [[stilo gótico]] (capielha de ls Reis), [[stilo manuelino]] (sterior de la cabeceira de l'eigreija percipal), l stilo [[Arquitetura de l Renacimiento|renacentista]] ([[Eigreija de la Misericórdie de Braga]]), l stilo [[Barroco]] (altares d'alguas capielhas i ls uorgones i coro de la Eigreija percipal), l [[Neoclássico]] (Claustro), antre outros de menor spresson. Outro cunjunto ourbano multi-arquitetónico d'einorme balor ye l [[Paço Eipiscopal Bracarense]], [[palácio]] de ls [[Arquidiocese de Braga|Arcebispos de Braga]] situado nas prossimidades de la Sé. Cun arquitetura [[mediebal]], çtaca-se inda la [[Eigreija de Santa Eulália (Tenones)|Eigreija de Santa Eulália]], la [[Eigreija de San Sabastian de las Carbalheiras|Eigreija de San Sabastian]], la [[Eigreija de San João de l Souto]] i la [[Capielha de ls Coimbras]].
[[Fexeiro:Cruzeiro das Hortas-Braga.jpg|thumb|right|Cruzeiro de las Carbalheiras.]]
De l stilo renacentista, la maior refréncia ye la [[Eigreija de San Paulo (Braga)|Eigreija de San Paulo]], de fachada alta i sóbria, treminada an frunton triangular, bazada por ua solo puorta an arco redondo, por dues jinelas i un oclo. Inda ne l mesmo período, l [[Arcebispo]] [[Diogo de Sousa, bispo de l Porto i arcebispo de Braga|Diogo de Sousa]] altara l'arquitetura de la cidade, cula abiertura de nuobos spácios ourbanos i la custruçon de bários eidifícios relegiosos. Pul fato de muitos desses eidifícios solo tenéren sido cuncluídos ne ls seclos seguintes, surgiran na sue arquitetura anfluéncias d'outros stilos, cumo l [[barroco]] ó [[neoclássico]], cujos trabalhos son an grande parte son de l'outoria de [[Carlos Amarante]] i de [[André Soares]]. De l'outoria de l [[Arquiteto]] i [[Angenheiro]] [[Carlos Amarante]] son l [[Cumbento de l Pópulo]], la [[Eigreija de San Vicente (San Bicente)|Eigreija de San Bicente]], repleta d'eilemientos de l barroco, i la [[Eigreija de l Spital|Eigreija de San Marcos]] adonde se çtacan las státuas de ls apóstolos. L [[arquiteto]] [[André Soares]] porjetou l magnífico [[Cumbento de ls Cungregados]], "l'obra mais emocionada" palabras de l specialista [[Robert Chester Smith|Robert Smith]], i la [[Eigreija de Santa Marie Madalena (Braga)|Eigreija de Santa Marie Madalena]] de stilo [[rocaille]].
[[Fexeiro:Tibaes Church Interior.JPG|thumb|left|Anterior de l'eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]] ornamentada cun talha de [[José de Santo António Bilaça]].]]Yá l [[Santuário de l Buono Jasus de l Monte|Buono Jasus]], ua de las refréncias de l [[barroco]] [[ouropeu]] i candidato la [[Património de la Houmanidade]] de la [[Unesco]], ye de l'outoria destes dous grandes [[arquiteto]]s bracarenses. Desta época datan tamien l'atual eigreija de l [[Mosteiro de Tibanes]], casa mai de la [[Cungregaçon Beniditina]] para [[Pertual]] i [[Brasil]], i la [[Eigreija de Santa Cruç an Braga|Eigreija de la Santa Cruç]] an stilo [[barroco]] maneirista. De las obras de l seclo XIX, subressai la [[Vasílica de l Sameiro]], [[templo]] central de l trio de ls Sacro-Montes (Buono Jasus-Sameiro-Falperra), de stilo neoclássico que ten ne l sou anterior un altar-mor an [[granito]] branco polido, i l [[sacrairo]] an [[prata]].
De ls grandes artistas bracarenses d'arte relegiosa, çtaca-se tamien [[José de Santo António Bilaça]], grande mestre de la talha dourada. La sue obra ye marcada por traços pessonales i decorada la [[ouro]]. Grande parte de ls ornamientos an talha que se ancontran nas [[Eigreijas de Braga|eigreijas bracarenses]] son de la sue outoria. Dada l'amportança de la sue obra, ciertas figuras lhigadas a la [[arte]] defenden la candidatura de la sue obra la [[patrimonho de l'houmanidade]].
An tenermos de [[Cruzeiro (arquitetura)|cruzeiro]]s, l mais amponente ye l [[Cruzeiro de Tibanes]], de stilo renacentista erudito, ten tamien traços típicos de ls restantes cruzeiros bracarenses i stá classeficado cumo [[Monumiento Nacional]] zde 1910. Para alhá destes, refire-se inda pula monumentalidade, l [[Cruzeiro de l Campo de las Hortas]] i l [[Cruzeiro de Sant'Ana]], tamien classeficados cumo [[Monumiento Nacional]].
{|class="toccolours" style="float:center;margin: 0.5em auto;bgcolor="#CCCCFF";clear:both" align="center"
|align="center"|<div style="overflow: auto; overflow-x: scroll; width: 100%;">
{|border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" align="center"
|[[Fexeiro:Monte das Oliveiras (Bom Jesus-Braga).jpg|215px]]
|[[Fexeiro:Bom Jesus e Parque Natural by snitrom.jpg|500px]]
|[[Fexeiro:Beijo de Judas.jpg|215px]]
|}
|-
|align="center"|[[Buono Jasus de Braga|Buono Jasus]]
|}
</div>
====Arquitetura cebil====
[[Fexeiro:Raio Palace.JPG|thumb|[[Palácio de l Centeilha]] .]]
[[Fexeiro:Chafariz dos Castelos 13.jpg|thumb|[[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] .]]
*[[Arco de la Puorta Nuoba]] — Sé
*[[Arcada]]
*[[Eilebador de l Buono Jasus]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR i de perparaçon de candidatura la Património de la Houmanidade pula UNESCO
*[[Casa de Anfias]] ó [[Casa de Anfias|Casa de Bal de Flores]] — San Bicente
*[[Casa de Santa Cruç de l Eigo]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa de ls Cribos]] ó Casa de las Gelosias — San João de l Souto
*[[Casa de ls Paibas ó de la Ruoda]], eidifício renacentista de l seclo XVI.
*[[Casa i Quinta de San Brás de la Torre]] ancluindo capielha, jardin i mata — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Casa Grande de las Hortas]] ó Palácio de las Hortas.
*[[Casa Rolon]]
*Eidifícios de la [[Biblioteca Pública de Braga]]
*[[Eidifício de la Cámara Municipal de Braga]] — Sé
*[[Eidifício de l Recolhimiento de Santa Marie Madalena ó de las Cumbertidas]]- An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio 1.º de Maio (Braga)|Estádio 1º de Maio]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Stádio Municipal de Braga]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Palacete de ls Bilhenas Couticos]] (antigo tribunal)
*[[L Nuosso Café]]
*[[Palácio de l Centeilha]]
*[[Palácio de ls Biscainhos]]
[[Fexeiro:Ponte porto.jpg|thumb|Datada de la [[Alta Eidade Média]], la [[Puonte de l Porto]] que ne ls chega als nuossos dies sofriu bárias reconstruçones, debido a las chenas de l [[riu Cábado]]. Ye besible na parte mais sensible a las chenas la reconstruçon an [[stilo gótico]] de la [[Baixa Eidade Média]] (radadeira reconstruçon).|400px]]
*[[Puonte de Prado]] — San Paio de Merelin
*[[Puonte de l Porto]]
*[[Rue de San Giraldo]] i [[Antigo Cumbento de las Freiras]] — An fase de classeficaçon pul IPPAR
*[[Siete Fuontes de S. Bitor]] — Sistema de Cataçon de l Sistema de Auga de l Seclo XVIII — San Bítor
*[[Theatro Circo]]
====Arquitetura melitar====
[[Fexeiro:Castelo D. Chica (5).JPG|thumb|200px|lheft|[[Castielho de la D. Chica]]. L'eimoble ancontra-se nun stado d'abandono i degradaçon.]]
L [[Castielho de Braga]] i las muralhas mediebales, son las maiores spressones arquitetónicas melitares de la cidade. La Torre de menaige de l'antigo [[Castielho de Braga]], que fui ''angloriamente'' demolido an 1906, ye l percipal remanescente desta custruçon arguida sob l reinado de [[Dinis I de Pertual|D. Dinis]]. De planta quadrada, esta torre an [[estilo gótico]], argue-se l'aprossimadamente trinta metros d'altura, debedida anternamente an trés pabimientos. Ne l'alto, ua [[jinela]] geminada i matacanes ne ls bértices. Ne l topo ua corona de [[ameia]]s. Na torre i ne l'alçado oeste, las piedras-de-armas de D. Dinis. Çtaca-se inda l'einorme cantidade de simblos anscritos nas faces de las paredes anternas i sternas. Estes simblos, segundo l pobo mediebal, protegerie la cidade d'ambasores. De la muralha mediebal custituída por nuobe torres, susisten inda trés torres, la Torre de Santiago, la Torre de San Sabastian i la Torre de la Puorta Nuoba.
L [[Castielho de l Buono Jasus]] i l [[Castielho de la D. Chica]] son eidifícios apalaçados cun algua anfluéncia arquitetónica melitar, de caratelísticas ecléticas subre un stilo romántico. L [[Castielho de la D. Chica]], porjetado pul [[arquiteto]] [[Ernesto Korrodi]], ye un eisemplar anspirado ne ls castielhos apalaçados [[Babiera|bábaros]].
===Museus===
La cidade bimilenar de Braga, qu'atrabessou [[Época geológica|época]]s çtintas, ye detentora dun [[patrimonho]] rico i bariado de [[tradiçon|tradiçones]] i questumes seculares, de [[arte]]s antigas, marcadas perfundamente pula persença de l [[clero]]. Parte deste acerbo stá sposta ne ls [[museu]]s, i ye fruito d'anhos ambestigaçon i preserbaçon.
[[Fexeiro:800px-Museu Pio XII.JPG|thumb|right|[[Museu Pio XII]] .]]
L [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] i l [[Museu Pio XII]] possuen ua einorme coleçon arqueológica. Las coleçones, na grande maiorie, son probenientes de scabaçones rializadas an Braga, d'acuordo cun critérios científicos atuales. Ne l [[Museu Regional de Arqueologie D. Diogo de Sousa]] çtaca-se la coleçon de "meliairos", cunsidrada a melhor de to la Ouropa. Eesisten tamien núcleos museológicos (cul oubjetibo de spor ruínas arqueológicas), antre ls quales l [[Núcleo Museológico de Lhamas]], la [[Fuonte de l Ídolo]] ó las [[Termas romanas de Maximinos]] son eisemplo desso (ber seçon de Arqueologie).
Ls [[museu]]s [[Museu Pio XII]], [[Tesouro Museu de la Sé Catedral]] i [[Mosteiro de Tibanes|Museu de l Mosteiro de Tibanes]] son museus mistos. Estes museus d'ourige relegiosa sponen dua maneira giral l [[patrimonho]] relegioso, arqueológico, stórico, cultural, i artístico de la region.
L [[Palácio de ls Biscaínhos]] cumbertido an [[museu]], ye un spácio adonde se puode apreciar l quotidiano de la nobreza setecentista.
Las [[arte]]s, al lhongo de las radadeiras décadas, fúrun l tema percipal para abiertura de nuobos museus na cidade. L [[Museu Nueira de la Silba]], gerido pula [[Ounibersidade de l Minho]], detén bariadas coleçones d'arte. L [[Museu Medina]] spone la maior coleçon d'obras, mais dua ciento, de [[Anrique Medina]]. L [[Museu de ls Cordofones]] stá lhigado a l'arte de ls [[Strumiento de cuordas|cordofones]]. Na ária de la [[retrato]], l [[Museu de la Eimaige]] reúne ua basto spólio heirdado de las antigas casas fotográficas de la cidade subre Braga i ten sposiçones regulares de retratista$2 cunceituados. L [[Theatro Circo]], reconstruído recentemente, ten tamien ua zona museológica.
La cidade de Braga ten un patrimonho de balor ancalculable, mas solo parte deste se ancontra ne ls sous museus. Durante l seclo XX, cula stinçon de bários [[cumbento]]s, casas senhoriales, antre outros por parte de l gobierno de la época, dou-se la çlocalizaçon deste spólio bracarense para bários museus de [[Lhisboua]]. Segundo l gobierno d'anton: "Braga nun tenie cundiçones para acuolher i preserbar este lhegado, mas se nun feturo las possuísse, este serie debolbido a la cidade". Atualmente la cidade yá ten eiquipamientos pa l sou acolhimiento i ye unánime antre ls bracarenses que l mesmo deberá retornar la Braga.
===Salas de spetaclos===
[[Fexeiro:Exterior of Theatro Circo 25.jpg|thumb|[[Theatro Circo]]]]
L [[Theatro Circo]], einougurado an [[1911]], ye la mais prestigiada sala de spetaclos bracarense. La sala percipal de l [[Theatro Circo]], de stilo eitaliano, ten mil lhugares i un de ls melhores sistemas de sonido de la [[Ouropa]].<ref>Segundo la Cámara Municipal de Braga i la Bioson — Eiletro Acústica Aplicada, L.da [http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609232642/http://www.cm-braga.pt/html/notas_imprensa/agosto_2006/teatro_som.pdf#search=%22teatro%20circo%20som%22 |date=2007-06-09 }}.</ref> L ''Spácio Altarnatibo'', [[triato]] de la [[Pertual Telecon]], i l Triato de bolso de l TUM (Triato de la [[Ounibersidade de l Minho]]) son tamien salas de spetaclos lhigadas al [[triato]].
Al lhongo de las radadeiras décadas, face al crecimiento de cidade, fúrun custruídos bários [[auditório]]s. Estes triatos multiusos modernos ténen un grande ampato na [[sociadade]] bracarense, nun solo cumo spácios culturales, mas tamien cumo spácios atos pa la rializaçon de cunferéncias, cungressos, palhestras i apersentaçones. De ls grandes [[auditório]]s bracarenses, çtaca-se l Grande Auditório de l PEB (Parque de Sposiçones de Braga) cun 1200 lhugares, l Auditório de [[Stádio Municipal de Braga]] i l Auditório A1 de la [[Ounibersidade de l Minho]]. Eesisten tamien outros [[auditório]]s na cidade, qu'ambora de menor dimenson ténen grande atebidade al nible cultural, destes çtaca-se l [[auditório]] de la [[Biblioteca Lhúcio Crabeiro de la Silba]], l Auditório Municipal Galécia, l Auditório Anstituto Pertués de la Mocidade, l Auditório Adelina Carabana de l Cunserbatório de Música Calouste Gulbenkian, l Auditório de l Museu D. Diogo de Sousa i ls bários auditórios de la [[Ounibersidade de l Minho]] i de la [[Ounibersidade Católica Pertuesa|Ounibersidade Católica]].
L [[cinema]] San Giraldo, la segunda sala a eisibir filmes an [[Pertual]], fui al lhongo de décadas la sala de [[cinema]] de ls bracarenses, atualmente esta ''mítica'' sala stá cerrada i sin possibelidade dua probable reabiertura. Hoije an die, ls spácios a funcionar na cidade son ls [[cinema]]s [[Cinemax]] cun siete salas de projeçon i ls cinemas [[Lhusomundo]] cun nuobe. Eesiste tamien l cinema GoldCenter, mas ten solo ua sala. La Cámara Municipal de Braga ten tamien ua rede de bideotecas adonde ls cidadanos puoden ber [[filme]]s gratuitamente.
==Trasportes==
[[Fexeiro:Elevador Bom Jesus.jpg|thumb|left|Bista de l Eilebador de l Buono Jasus.]]
Braga ne l tiempo de ls [[roma]]ne ls era coincida por ser la cidade cun mais stradas na península. Nessa época possuía ua bie cun caratelísticas d'outo-strada, la [[Geira]], porjetada para ser un percurso rápido i sin grandes znibles, tenie bárias portaiges al lhongo de l trajeto, [[albergue]]s i troca de [[cabalho]]s (berdadeiras staçones de serbício).<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://geira.cm-terrasdebouro.pt/main.aspx?menu=30Geira ne l Gerés]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de la Cámara Municipal de [[Tierras de Bouro]].</ref> Muitos seclos mais tarde, la cidade buolta a star na banguarda cula einouguraçon an 1875, pul [[Lhuís I de Pertual|Rei D. Lhuís]], de la [[Ramal de Braga|lhinha i staçon de ls caminos de fierro de Braga]]. siete anhos depuis, an 25 de Márcio de 1882, ye einougurado tamien l [[Eilebador de l Buono Jasus]] que juntamente cun ua lhinha dun pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] lhigaba l'eilebador a l'abenida Central na cidade. Nessa época fui tamien antroduzido l [[Carro Amaricano]]. Mais tarde, an [[5 de Outubre]] de [[1914]], tanto la lhinha de l pequeinho [[camboio|camboio a oupor]] cumo l [[Carro Amaricano]] fúrun sustituídos puls [[Eilétricos de Braga]].
Hoije la nible rodobiairo la cidade ten un cunjunto d'anchas abenidas que diluen l tránsito nas bárias direçones, ye de salientar la Rodobia (Praça de l Cundestábel, abenida de la Eimaculada Cunceiçon, abenida João XXI, abenida João Paulo II) qu'atrabessa la cidade de Oeste para Este. Braga ten tamien ua circular amportantíssema que çtribui l tránsito citadino, sin eilha la cidade serie un outéntico caos. A circular coneta amportantes bias: la bie-rápida de [[Bila de Prado|Prado]] (bariante a la [[EN101]]) lhiga las populaçones la norte, [[Bila de Prado|Prado]] i [[Bila Berde]], la bariante de l Fojo lhiga la zona Este i mais tarde pula [[EN103]] a la [[Póboa de Lhanhoso]] i la [[Viera de l Minho]], a sul coneta la bariante a la [[EN14]] que lhiga a la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Guimaráes]] (i mais tarde to l bal de l Abe, bal de l Sousa i Tierras de Basto) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Bila Nuoba de Famalicon]] i [[Porto]], a Oeste lhiga la [[A11 (outoestrada)|A11]] para [[Barcelos]] i [[Apúlia (Pertual)|Apúlia]] ([[Sposende]]) i a la [[A3 (outoestrada)|A3]] para [[Balença (Pertual)|Balença]] i [[Spanha]]. Stá eigualmente porjetada la bariante de l Cábado que lhigará las populaçones de l Noroiste i [[Amares]], i la bariante de [[Gualtar]] que lhigará l nuobo spital de la cidade a la zona Este i [[Póboa de Lhanhoso]]. Diariamente circulan miles de [[outomobles]] na circular ourbana i bariantes d'acesso a la cidade, l que resulta an alguns cungestionamientos percipalmente nas horas de punta.
Na ária de ls trasportes an massa, l cunceilho ye serbido puls trasportes públicos [[Trasportes Ourbanos de Braga|TUB]]. La TUB ten ua frota de 116 biaturas, de quelor azul i branca. La rede cobre to l cunceilho cun 1553 paraiges, i 277,6 Km an 76 lhinhas adonde anualmente se percorre 5.089 milhones de quilómetros cun 22.556 milhones de passageiros.<ref>Anformaçones retiradas de l site [http://www.tub.pt/indicadores.php TUB], radadeiros andicadores.</ref> Stá prebisto la cúrtio prazo l'alargamiento desta rede als cunceilhos bezinos de [[Bila Berde]] i [[Amares]].<ref>Tierras de l Home — [http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 TUB yá puoden antrar an Amares i Bila Berde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007231920/http://www.terrasdohomem.com/visualizar.php?id=2593&Cid=19&Sid=0 |date=2007-10-07 }}</ref> Braga ten tamien ua central de camionaige junto a a circular ourbana, adonde eisisten lhigaçones regionales diárias para to [[Minho (porbíncia)|Minho]], oucidente de [[Trás-los-Montes i Alto Douro]], i [[Douro Lhitoral]]. Na central puoden tamien ser ancontradas lhigaçones diárias pula rede Spresso i Renex para to paíç i semanales pa la [[Ouropa]].
La nible de trasportes aéreos ten un [[Aeródromo de Braga|aeródromo]],<ref>Anformaçones de l [[Anstituto Nacional de Abiaçon Cebil]] [http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013014310/http://www.inac.pt/pdf/PortBraga.pdf |date=2007-10-13 }}.</ref> custituído por un [[heliporto]] i ua pista (950x25 metros) outelizada por abiones cun capacidade mássima de 25 passageiros. Ls aeroportos anternacionales mais próssimos son: [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] (50 Km), [[Aeroporto de la Portela]] (350 Km), i na bezina [[Spanha]] l Aeroporto de [[Bigo]] (125 Km).
Ls dous grandes portos marítimos nas prossimidades son l [[Porto de Biana]] (50 Km) i l [[Porto de Lheixones]] (50 Km).
An tenermos de [[camboio|trasportes ferrobiairos]] eisisten trés staçones de passageiros, la staçon percipal cun seis lhinhas an [[Maximinos]], la staçon de [[Tadin]] i l'estaçon de [[Arentin]], ambas de lhinha dupla; i un Treminal de Mercadorias an [[Abeleda (Braga)|Abeleda]].<ref>Anformaçones retiradas de l [http://www.portugal.gov.pt/Portal/Print.aspx?guid=%7B39DF8E6C-0314-4118-AE79-BCB59BADC635%7D Eixe Atlántico, Porjeto ferrobiairo Porto-Braga] de l site de l Gobierno Pertués.</ref> Las staçones de passageiros fornecen lhigaçones antre si i até al [[Porto]] an [[camboio]] ourbano (eilétrico), pa la restante lhinha de l Minho ye an [[camboio]] regional ([[diesel]]). La staçon percipal fornece inda lhigaçones diárias an [[Alfa Pendular]]<ref>Anformaçon retirada de l [http://www.cp.pt/cp/displayPage.do?vgnextoid=0fcf6e29d6b74010VgnVCM1000007b01a8c0RCRD Sítio oufecial de l Alfa-Pendular CP].</ref> para bárias cidades de [[Pertual]]. Stá cunfirmado pula [[Rabe]], Rede Ferrobiária de Alta Belocidade, l'anstalaçon dua staçon de l [[TGB]] na cidade,<ref>Anformaçon retirada de l site [http://www.rave.pt/datas.asp Rabe, Datas relebantes de l Porjeto Alta Belocidade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227133310/http://www.rave.pt/datas.asp |date=2007-02-27 }}.</ref> que fazerá lhigaçones diretas al [[Aeroporto Francisco Sá Carneiro]] i la [[Bigo]] na [[Galiza]], lhigando tamien a las cidades de l [[Porto]] i de [[Lhisboua]] i a la fetura lhinha [[Lhisboua]]-[[Madrid]].
==Eiquenomie==
[[Fexeiro:Edifício do Banco de Portugal em Braga 18.jpg|200px|thumb|left|Eidifício de l ''Banco de Pertual'' de l'arquiteto [[Moura Coutico]] .]]
Braga ye ua cidade stremamente dinámica, cun ua antensa atebidade eiquenómica nas árias de l comércio i serbícios, ansino i ambestigaçon, [[custruçon cebil]], [[anformática]] i nuobas [[tecnologie]]s, [[turismo]] i bários galhos de la [[andústria]] i de l [[artesanato]].
La populaçon eiquenomicamente atiba an 2001 fui 51,9%, ó seia, 85 194 andibíduos. Çtribuído ne ls seguintes setores: 893 andibíduos ne l [[setor primairo]], 31 374 [[setor secundairo]], 47 031 [[setor terciairo]] de ls quales 24655 andibíduos stában lhigadas a atebidades eiquenómicas.
L '''[[setor primairo]]''', ten benido a diminuir als poucos debido a la spanson ourbana. Hoije susisten las [[benicultura]]s, [[floricultura]], ampresas lhigadas a la [[floresta]] i [[pedreira|straçon de piedra]], la [[agricultura]] tradecional ye algo an bias de stinçon, ua beç que se lhemita a ser ua atebidade caseira i ye mantida eissencialmente por pessonas d'eidade abançada.
L '''[[setor secundairo]]''' ye bastante dibersificado, mas ye marcado por ampresas lhigadas a la [[tecnologie]], a l'andústria [[Metalurgie|metalúrgica]], a la [[custruçon cebil]] i a la trasformaçon de [[Madeira (material)|madeira]]. L'andústria de l [[software]] ye la nuoba fuorça andustrial Bracarense, cunsidrada por muitos la ''Silicon Valley'' Pertuesa. Este sucesso debe-se specialmente a la [[Ounibersidade de l Minho]], que zde 1976 forma profissionales nesta ária. Tamien son amportantes las andústrias lhigadas a la [[religion]], Braga ye un amportante centro perdutor d'eimaiges de santos, paramentarie i campanas. Ls campanas de Braga stan spalhados un pouco por to l mundo, de todos esses lhocales çtaca-se, por eisemplo, la [[Catedral de Notre-Dame de Paris]].
Eesisten bários parques andustriales i centros ampresariales na periferie de la cidade, tales cumo Cumplexo Grundig/Blaupunkt, centro ampresarial de [[Ferreiros (Braga)|Ferreiros]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Frossos (Braga)|Frossos]], centro ampresarial i parque andustrial de [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] i parque andustrial de [[Adaúfe]]. Cula custruçon an Braga de l [[Lhaboratório Eibérico Anternacional de Nanotecnologie]] (INL) (ber Ambestigaçon & Tecnologie) i l'amplantaçon de l [[Anstituto de Zambolbimiento Ampresarial de l Atlántico]], amprendimiento de la [[Eideia Atlántico]], adonde stan l'anstaladas bárias dezenas ampresas de base tecnológica, prebé-se un grande ampulso ne l crecimiento deste setor na eiquenomie bracarense.
[[Fexeiro:Rua do souto.jpg|thumb|Rue de l Souto.]]
L '''[[setor terciairo]]''' ye l setor eiquenómico mais fuorte, rezon pula qual Braga ye zeignada cumo la [[Lhista de capitales de Pertual|capital de l comércio an Pertual]]. De l sou Centro Stórico fui retirado l tránsito i puode çfrutar-se de la maior ária pedonal de l paíç, adonde cumbiben lhado a lhado las splanadas, ls serbícios, l comércio lhocal i las lhoijas de las grandes cadeias anternacionales, formando to este cunjunto un "Shopping Center" gigante al aire lhibre. Na periferie de la cidade eisiste ua einorme bariadade de superfices comerciales, que ban zde ls quemuns heipermercados i "shoppings", a las mega-lhoijas de música i filmes, eiletrodomésticos, bricolage i custruçon, antre outros. Stá tamien amplantado an [[Celeirós (Braga)|Celeirós]] l [[Mercado Abastecedor de la Region de l Noroiste|Mercado Abastecedor de la Region de Braga]] (MARB).
{|border="0" align="center" cellspacing="5" cellpading="5" style="text-align: left;"
|- align="center"
|+ '''Populaçon eiquenomicamente atiba an 2001'''
|-
|CAE 0: [[setor primairo]]||{{percentaige|1,04|1|FFCC00}}
|-
|CAE 1 a 4: [[setor secundairo]]||{{percentaige|36,82|37|FF0000}}
|-
|CAE 5 a 9: [[setor terciairo]]||{{percentaige|55,20|55|0000FF}}
|-
|CAE 5 a 9: atebidade eiquenómica||{{percentaige|28,93|29|0077FF}}
|}
La [[Associaçon Comercial de Braga]] i [[Associaçon Andustrial de l Minho]] (AIM) sedeadas an Braga, son uorgones bitales al apoio i zambolbimiento de las ampresas Bracarenses i ampresas de la region de l [[Minho (porbíncia)|Minho]]. Yá l [[PME Pertual]] (Associaçon de las Micro, Pequeinhas i Médies Ampresas de Pertual) ye ua associaçon, sedeada an Braga, d'apoio a las micro, pequeinhas i médies ampresas, a nible nacional. L [[Parque de Sposiçones de Braga]] (PEB) cun 45 000 m² ouferece anfra-struturas para feiras, sposiçones i cungressos a nible nacional i anternacional.
Cun ua moderna circular ourbana an to l sou perímetro i "rasgada" por anchas Abenidas, Braga reúne todas las cundiçones para cuntinar a ser ua de las cidades de refréncia ne l cuntesto eiquenómico lhuso-galaico.
<br style="clear:both;">
==Ambestigaçon & Tecnologie==
La [[ambestigaçon]] i la [[tecnologie]] son árias an franco zambolbimiento na cidade de Braga. Zde la criaçon de la [[Ounibersidade de l Minho]], anstituiçon que se ten çtacado pula sue mocidade i inobaçon, la cidade de Braga passou de cidade cunserbadora, la cidade dinámica, criatiba i tecnologica. Tal fato oubrigou a la criaçon de grandes anfraestruturas de suporte, nomeadamente redes de [[fibra ótica]] (Braga ten atualmente la mais stensa rede de [[fibra ótica]] de l [[Pertual|paíç]]) i parques tecnológicos. Stando an fase d'amplementaçon l porjeto [[TechValley]], qu'anclui la custruçon dun parque tecnológico d'eiceléncia para Braga, na region stan prebistos inda mais dous parques nas prossimidades desta cidade, l [[Parque de la Inobaçon i Coincimiento]]<ref>[[Antena Minho]], [http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200204/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13434 |date=2007-05-09 }}[http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509200131/http://new.antena-minho.pt/index.php?act=page&id=13433 |date=2007-05-09 }} an 16 de febreiro de [[2007]], i ne l [[Jornal de Amboras]] eidiçon de l Minho [http://jn.sapo.pt/2007/02/17/minho/centro_incubacao_para_criar_emprego_.html] an 17 de febreiro de [[2007]].</ref> ([[Bila Berde]]) a Norte, i l [[AvePark]] ([[Caldas de las Taipas]]) a Sul, todos an parcerie cula [[Ounibersidade de l Minho]].
Las anstituiçones d'ansino ounibersitairo bracarenses son grandes struturas d'ambestigaçon. La [[Ounibersidade de l Minho]] ten bários centros, núcleos i anstitutos d'ambestigaçon nas árias de [[Anformática]], Ciéncias de la Salude, [[Biomédica]], [[Biologie]], [[Física]], [[Química]], [[Matemática]], [[Angenharie]], [[Arqueologie]] i nas ciéncias sócio-culturales an árias cumo [[Dreito]], Studos de la Nino, antre outros. La [[Ounibersidade Católica Pertuesa]] ten tamien, ne ls sous Campus, bárias Ounidades de Ambestigaçon na ária de las ciéncias sócio-culturales.
La cidade de Braga ye cunsidrada por muitos cumo la ''Silicon Valley'' Pertuesa<ref>Segundo bários Profissionales de la ária, i anclusibe l [http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP Anstituto de l Amprego i Formaçon Profissional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307074802/http://portal.iefp.pt/portal/page?_pageid=117,100712&_dad=gov_portal_iefp&_schema=GOV_PORTAL_IEFP |date=2007-03-07 }}</ref> debido a las einúmaras ampresas lhigadas al [[software]], alguas deilhas de grande renome cumo la [[Primavera Software]] (ampresa pertuesa lhíder na porduçon de software an Pertual<ref>In [http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html Exame Informática] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007045151/http://exameinformatica.clix.pt/foco/entrevista/194734.html |date=2008-10-07 }}</ref> i antre las 500 ampresas ouropeias cun maior potencial de crecimiento<ref>Fuonte de la própia [http://www.primaverabss.com/pt/PortalRender.aspx?PageID={83e07ddc-6105-4330-998b-ce386c8231c1}&PressReleaseID={6a914c2e-a483-428b-ae81-761f83ec14da} empresa] i [http://www.europes500.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822214124/http://www.europes500.com/ |date=2016-08-22 }}</ref>), [[Mobicomp]] (ampresa pertuesa lhíder ne l zambolbimiento de soluçones de negócio assentes an tecnologies de cumputaçon i quemunicaçones mobles<ref>In [http://www.cotecportugal.pt/COTEC/Redaccao/2005/16/PME0012.htm COTEC Portugal]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>) ó la [[Edigma]] (ampresa pertuesa lhíder na geston de porjetos digitales i anteratebidade<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735390.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 13:16.</ref>). Eesisten tamien grandes centros tecnológicos i d'ambestigaçon noutras árias, la [[BOSCH|BOSCH CM Pertual]], que ye la maior fábrica de porduçon d'outo-rádios, sistemas de nabegaçon i deribados de la [[Ouropa]], stá nas dieç maiores ampresas sportadoras [[Pertual|nacionales]], ye tamien un grande centro d'ambestigaçon i zambolbimiento d'angenharie eiletrónica. Esta ounidade de la [[BOSCH CM]] zambolbe todos ls sous perdutos zde l protótipo até al perduto final, ó seia zde de l lhayout de la placa de circuito ampresso (PCB) até al zeign de l perduto. La [[Cachapuz]], de l Grupo Bilanciai, ye tamien ua ampresa d'eiceléncia an tenermos de zambolbimiento i inobaçon. L Grupo Bilanciai ye l maior grupo mundial de balanças i sistemas de pesaiges. L maior grupo pertués de [[alumínio]]s,<ref>In [http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/nacional/empresas/pt/desarrollo/735441.html Diário Económico], 2007 febreiro 2 15:51.</ref> l [[Grupo Navarra]], an houmenaige a la [[Nabarra (Braga)|freguesie]] que biu crecer l'ampresa, ye un amportante grupo qu'aposta na ambestigaçon i ne l progresso tecnológico ne l sou setor. Estas ampresas, cumo muitas outras, son l ''motor'' de la tecnologie i ambestigaçon pribada na cidade de Braga.
L mais recente ambestimiento na ária de l'ambestigaçon an Braga, atualmente an custruçon, ye l [[Laboratório Ibérico Internacional de Nanotecnologia]] (INL), tamien coincido por [[Instituto Ibérico de Investigação e Desenvolvimento]]. L'amplantaçon deste mega anstituto debiu-se a las caratelísticas singulares de la cidade, atrás referidas, i ye l resultado dun acuordo de coperaçon antre ls gobiernos [[Gobierno de la República Pertuesa|pertués]] i [[Spanha|spanhol]] na ária d'ambestigaçon i tecnologie. Cun un ambestimiento anual de 30 milhones d'ouros, esta estrutura eirá dedicar-se a l'ambestigaçon na ária de las [[nanotecnologie]]s i tenrá bárias ouficinas, [[lhaboratório]]s, ua [[biblioteca]], auditórios i un spácio para anstalar bejitantes de cúrtie duraçon. Será tamien dotado cun un centro de ciéncia biba para que seia mostrado a la populaçon l trabalho qu'alhá será zambolbido.
==Eiducaçon==
[[Fexeiro:Braga-educaçao.png|thumb|Níbel de scolaridade de la populaçon.]]
La média de l nible d'ansino an Braga ye superior al nible nacional. An 2001 44% de la populaçon tenie pul menos l nono anho (scolaridade mínima oubrigatória). Cul nible d'ansino superior eisistian 23 660 andibíduos (14%), cun ua superioridade femenina. La percentaige cun menos de l nono de scolaridade era de 64%, ye de relembrar que 19% de la populaçon tenie menos de catorze anhos. L'analfabetismo an 2001 fui de 5% (8 286 andibíduos), menos 1,9% qu'an 1991. L'analfabetismo Bracarense ye maioritariamente femenino, 6007 andibíduos.
Al nible superior, la cidade ten dues grandes ounibersidades:
*[[Ounibersidade Católica Pertuesa]] — Esta ounibersidade naciu an Braga an [[1967]] i fui la purmeira Scuola Superior nun statal a cunferir graus Académicos de lhicenciatura i doutoramiento an [[Pertual]]. Braga fui tamien la sede de la purmeira scuola particular de l território qu'habie de ser Pertual. Yá an [[1072]], segundo Abelino de Jasus de la Cuosta, habie un mestre-scuola para ansinar ls alunos que quejissen acorrer a la Scuola de l Cabido que funcionaba junto de la [[Sé de Braga]]. Ye nesta tradiçon que se coloca la mais prestigiada anstituiçon pribada d'ansino superior an Pertual.
[[Fexeiro:Braga UC.jpg|thumb|Ounibersidade Católica.]]
*[[Ounibersidade de l Minho]] — Fui fundada an Braga an [[1973]] i ampeçou la sue atebidade académica an 1975/76. Ye ua de las anton chamadas "Nuobas Ounibersidades", que mudórun perfundamente l cenairo de l'ansino superior Pertués. Esta anstituiçon, ten-se çtinguido al lhongo de la sue Stória tamien pula singularidade de las sues tradiçones académicas. Ls studantes desta ounibersidade ambergan un Traje Académico própio, zeignado por "tricórnio" (nome que ben de l chapéu que le pertence). D'ourige seiscentista, este traje ancontra-se retratado an painéis d'azuleijos subre la bida studantil bracarense, ne l'eidifício qu'alberga atualmente la reitoria de la UM, ne l [[Ancho de l Paço (Braga)|Ancho de l Paço]] an Braga. L prebilégio de l sou uso fui cuncedido na época pul Rei, als studantes de l zaparecido coleijo S. Paulo de Braga. Estas bestes son cumpuostas por çapatos negros lhisos, meias pretas, bermudas, camisa, jiqueta, cápia i chapéu tricórnio.
*[[Scuola Superior de Çporto de Braga]] — Aprobada die 24 de Setembre de 2010 an Cunseilho de Menistros, la Scuola Superior de Çporto de Braga era ua anstituiçon pribada, de "antresse público"<ref>Fuonte: Gobierno de Pertual [http://www.portugal.gov.pt/pt/GC18/Governo/ConselhoMinistros/ComunicadosCM/Pages/20100923.aspx Link: lhido an 24-09-2010]</ref>, qu'eirie funcionar ne l Parque Municipal de Sposiçones i Çportos de Braga i outelizará bários eiquipamientos municipales, zeignadamente l Stádio 1.º de Maio, la Pista Cubierta de Atletismo, l Cumplexo de Piscinas, i l Pabilhon Gimnodesportibo Municipal, antre outros<ref>[http://municipiobraga.blogspot.com/2010/09/comunicado-escola-superior-de-desporto.html Blog de l Munecípio de Braga. Lhido an 24-09-2010]</ref>. La Declaraçon d'antresse público aprobada pul Cunseilho de Menistros nun fui cunfirmada pul Menistério de l Ansino Superior, pul que la scuola nun ai abrir.<ref>{{citar web|url=http://www.diariodominho.pt/conteudo/43765/Escola%20de%20Desporto%20de%20Braga%20fecha%20sem%20devolver%20dinheiro%20aos%20alunos|títalo=Scuola de Çporto de Braga fecha sin debolber denheiro als alunos|outor=|data=|publicado=|acessodata=}}</ref>
Al nible de l'ansino básico, secundairo i profissional çtacan-se tamien bárias anstituiçones de prestígio:
La Academie Bracarense ye ua reputada scuola de moda a nible nacional. L'academie participa an bárias feiras, campeonatos, salones de moda anternacional, cumo l ''Salon Prét la Porter'' de Paris (la maior i mais cunceituada feira mundial de moda) ó l ''Mondial Coiffure Beauté'' de Paris (maior campeonato mundial de cableireiros i stética).
L [[Scuola Secundária Sá de Miranda|Lhiceu Nacional Sá de Miranda]], que marcou l'ansino secundairo ne l [[seclo XX]], zeignado hoije an die cumo [[Scuola Secundária Sá de Miranda]], fui durante grande parte de la [[década de 1990|década de nobenta]] la maior scuola de l paíç, cun mais de seis mil alunos. La cidade ten ne l total [[Scuolas de Braga| siete scuolas secundárias]] públicas i alguas scuolas pribadas.
Eesisten tamien bárias Scuolas Profissionales, de las quales se çtaca l [[Centro de Formaçon Profissional de Braga]], mais coincido por Mazagon i la Scuola Profissional de Braga.
Al nible de [[Scuolas de Braga|eiquipamientos d'ansino básico]] l cunceilho stá tamien strategicamente bien eiquipado. Cunta cun treze scuolas EB 2,3, nobenta i ua scuolas de l purmeiro ciclo i sessenta i trés stablecimientos d'ansino pré-scolar.
An tenermos d'ansino pribado, las scuolas mais coincidas son l [http://www.cjp.com.pt/ Coleijo João Paulo II], Sternato Anfante D. Anrique, l [[Coleijo D. Diogo de Sousa]], l Coleijo Luso-Anternacional de Braga - CLIB i l Sternato Paulo VI.
La '''Cámara Municipal de Braga''' ten tamien a la çposiçon de la populaçon ls seguintes eiquipamientos eiducatibos:
*[[Scuola de Eiducaçon Rodobiária]] — La Scuola Rodobiária de Braga fui criada cul oubjetibo de sensibelizar ls mais moços pa ls peligros de la senistralidade, nas bertentes prebentiba i formatiba.
*[[Quinta Pedagógica de Braga]] — La Quinta Pedagógica de Braga ye ua antiga quinta tradecional minhota, cun cerca de dous heitares i meio, que fui restruturada cul oubjetibo de reforçar l'eiducaçon ambiental i l cunsequente cuntato de l Home cula natureza. Esta strutura ten eiquipamientos nas árias de la [[pecuária]], agrícola tradecional i bitibínicola. Ten tamien un [[bosque]], un parque de merendas, ua ária de cunfeçon alimentar i un lhaboratório de spriéncias ambientales.
==Çporto==
===Anstituiçones çportibas===
*[[Associaçon de Futebol de Braga]]
*[[Associaçon de Basquetebol de Braga]]
*[[Associaçon de Andebol de Braga]]
*[[Associaçon de Atletismo de Braga]]
*[[Clube de Orientação do Minho (.COM)]]
*[[Aero Clube de Braga]]
*[[Sporting Clube de Braga]]
*[[Académico Basket Clube]]
*[[Hóquei Clube de Braga]]|
*[[Clube de Golfe de Braga]]
*[[Clube Automóvel do Minho]]
*[[GoalBraga]]
*[[Sociedade Tiro De Braga]]
*[[Badminton Clube de Braga]]
*[[Centro Hípico de Braga]]
*[[Clube de Caçadores de Braga]]
*[[Clube de Ténis de Braga]]
*[[Clube de Cicloturismo de Braga]]
*[[Moto Clube de Braga]]
===Títalos===
====Futebol====
*'''[[Copa de las Regiones de la UEFA|Copa de las Regiones de la UEFA]]:''' 1
:2011
==Spácios de lhazer==
[[Fexeiro:Estadio Braga.JPG|thumb|right|[[Estádio Municipal de Braga]] — Arqº [[Eduardo Souto de Moura|Souto Moura]] / Ang.º Rui Furtado.]]
[[Fexeiro:Braga-Bom Jesus(lago).jpg|thumb|right|[[Parque de l Buono Jasus|Parque Natural de l Buono Jasus]]: lhago grande.]]
[[Fexeiro:Maratona Estádio 1º de Maio.JPG|thumb|Antrada de la Maratona de l [[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]] .]]
*[[Estádio 1.º de Maio (Braga)|Stádio 1.º de Maio]]
*[[Estádio Municipal de Braga]] - Cunsidrado la "pérola" de l [[Ouro 2004]], recebiu einúmaros prémios
*[[Café La Brasileira (Braga)|Café La Brasileira]] - Un de ls mais amblemáticos [[café (stablecimiento)|cafés]] de la cidade fundado an 1907
*[[Kartódromo Internacional de Braga]]
*[[Circuito Basco Sameiro]] — Outódromo
*[[Aeródromo de Braga]]
*[[Parque Radical de Maximinos]]
*[[Cumplexo çportibo de la Rodobia]]
*[[Parque de la Puonte]]
*Parque Natural de l [[Buono Jasus (Braga)|Buono Jasus]] de l Monte
*[[Praia flubial de Adaúfe]]
*[[Praia flubial de Nabarra]]
*[[Praia flubial de Crespos]]
*[[Praia flubial de Palmeira]]
*[[Praia flubial de San Paio Merelin]]
*[[Cumplexo de Piscinas de la Rodobia]]
*[[Cumplexo de Piscinas de Maximinos]]
*[[Cumplexo de Piscinas de l Parque de la Puonte]]
*[[Cumplexo de Piscinas de las Parretas]]
*[[Piscinas de Arentin]]
*[[Piscinas de Celeirós]]
*[[Piscinas de Dume]]
*[[Piscinas de Ferreiros]]
*[[Piscinas de Lhamas]]
*[[Piscinas de Nueira]]
*[[Piscinas de Nogueiró]]
*[[Piscinas de Padin de la Grácia]]
*[[Piscinas de San João de Passos]]
*[[Piscinas de Sobreposta]]
{{refréncias}}
=={{Lhigaçones sternas}}==
{{commons|Braga}}
*{{Link||2=http://www.cm-braga.pt|3=Cámara Municipal de Braga}}
*{{Link||2=http://www.gov-civil-braga.pt/|3=Gobierno Cebil de Braga}}
*[http://www.monumentos.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=53 www.monumentos.pt]
{{CunceilhosBraga}}
{{Cunceilhos pertueses cun mais de 100 mil habitantes}}
{{DEFAULTSORT:Braga}}
[[Catadorie:Braga| ]]
t6d3wjno1k9z6ju3g1yo3jp99zw78f4
Caxias do Sul
0
1087
108869
106465
2026-11-10T22:58:48Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
108869
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Monumento ao Imigrante.jpg|thumb|250px|L [[Monumiento Nacional al Eimigrante]], un de l simblos de Caxias de l Sul]]
La '''stória de [[Caxias de l Sul]]''', ua de las percipales cidades de l stado de l [[Riu Grande de l Sul]], ne l [[Brasil]], ampeça antes de la [[Eimigraçon eitaliana ne l Riu Grande de l Sul|colonizaçon eitaliana]] na region. Habitada zde tiempos eimemoriales por [[índio]]s nómades, ne l [[seclo XVII]] la ária era percorrida puls [[missionário]]s [[jesuíta]]s, que tentórun fundar [[reduçones]], mas sin sucesso, sendo registrada la persença ne l çtrito de [[Santa Lhúcia de l Piaí]] de l padre [[Cristóvão de Mendoza]], que eilhi fui muorto puls natibos an [[1635]]. Un pouco antes de [[1790]] las tierras de l que hoije ye l sou çtrito de [[Çtritos i Regiones Admenistratibas de Caxias de l Sul|Fazenda Souza]] fúrun acupadas por Ampeço Souza Corréa, suldado de l çtacamiento de [[Santo António de la Patrulha]], que eilhi fondou ua [[stáncia]] para criaçon de [[muar]]es <ref>[http://www.caxias.rs.gov.br/ Prefeitura de Caxias de l Sul - Cordenadoria Çtrital]
</ref>, mas l poboamiento efetibo solo ganharie ampulso cula chegada de lhebas de eimigrantes eitalianos a partir de [[1875]]. Zde anton se zambolbiu debrebe para an [[2008]] ser ua de las 50 maiores cidades de l paíç, cun mais de 400 mil habitantes <ref>''Stimatibas de la populaçon para 1º de júlio de 2008''. IBGE. 29 de agosto de 2008 [http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/stimatiba2008/POP2008_DOU.pdf]</ref>, tornando-se ua de las mais fuortes eiquenomies de l stado <ref>[http://www.caxias.rs.gov.br/ Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. Dados de 2004]</ref>.
==Primórdios de la colonizaçon==
{{Artigos percipales|[[Eimigraçon eitaliana ne l Brasil]] i [[Eimigraçon eitaliana ne l Riu Grande de l Sul]]}}
===La crise na Eitália i l cuntesto brasileiro===
Ne l ampeço de la década de [[1870]] la [[Eitália]], inda sofrendo cun ls porblemas de las [[Risorgimiento|Guerras de Unificaçon]], ampeçou a anfrentar las cunsequéncias de la [[recesson]] eiquenómica mundial de 1873-74. Para alhá desso, la cuncorréncia çfaborable cun ls cereales produzidos na [[América de l Norte]] desestruturou la [[eiquenomie]] agrícola eitaliana, causando [[éxodo rural]], declínio de l oufícios artesanales i de la porduçon de quemidos, i l aparecimiento dun scedente populacional nas cidades sin qualificaçones pa l trabalho ourbano. L resultado fui la fame i l ampobrecimiento, i la seluçon ancontrada fui la [[emigraçon]]
<ref>PONZI, Lhuiç Carlos. ''La Emigraçon Eitaliana''; ''La Crise ne l Reino de la Eitália''. In Un Pouco de Stória [http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2005-11-27_2005-12-03.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820092632/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2005-11-27_2005-12-03.html |date=2008-08-20 }}</ref>.
Ne l Brasil na época l sistema scrabocrata staba sendo minado cula proibiçon de l tráfico de [[scrabo]]s (1850) i cula promulgaçon de la [[Lei de l Bentre Lhibre]] an [[1871]], ocasionando la deminuiçon de ouferta de mano-de-obra barata, i surgie la eideia de se ampregar trabalhadores lhibres. L Brasil yá ancentibara antes la eimigraçon almana, i la einiciatiba fura cunsidrada un sucesso, mas ne l fin de l seclo XIX la situaçon mudara, i las dediculdades ampostas pula nuoba lhegislaçon brasileira yá nun atraían mais ls almanes i nórdicos, que éran ls preferidos pul gobierno amperial. Outras mudanças nas lheis i, anque de l preconceitos étnicos, la busca de candidatos na Eitália, i mais la demarcaçon de la quelónia ''Fondos de Nuoba Palmira'' an [[1875]] ne ls altos de la serra gaúcha, preparórun l camino para la chegada de l eitalianos <ref>DE VONI, Lhuis & COSTA, Robílio. ''Ls Tribénetos ne l Riu Grande de l Sul: Eimigraçon i colonizaçon ne l Brasil''. EST Eidiçones OnLine [http://www.steditora .com.br/testos/tribenetos.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
===La chegada i assentamiento de l eimigrantes===
[[Fexeiro:Steamship Rio Amazonas migrants from Italy disembark at Port of Santos in Brazil 1907.png|thumb|Nabio cun eimigrantes eitalianos chegando al Brasil]]
Ampulsionados pul deseio de ''far l'America'' (fazer la América), i mais ó menos eiludidos cun las promessas de l gobierno brasileiro i cun las lhendas subre la [[Cocanha|Cucagna]], un paíç eimaginário cheno de riquezas fáceles que fui eidantificado cul Brasil, grandes lhebas de eitalianos ampeçórun a chegar al paíç nas precárias cundiçones de nabios superlotados adonde las muortes por fame i malinas éran quemuns. Einicialmente éran çtinados a las lhabouras [[café|cafeiras]] de [[San Paulo]], i a partir de la demarcaçon de la quelónia ls scedentes fúrun sendo ancaminhados an outros nabios pa l sul. Entrában ne l stado por [[Riu Grande]] i zambarcában an [[Porto Alegre]], adonde permanecian na ''Casa de l Eimigrantes'' até tomáren barcos menores para [[San Sabastian de l Caí]], de adonde prosseguian la pie, an carroças ó a cabalho até l topo de la serra, para alcançáren ls ''Fondos de Nuoba Palmira'', ua region antes coincida cumo ''Campo de l Bugres'' por causa de eibidéncias de acampamientos andígenas. Sou camino se fazie pula ''Picada de l Boémios'', ua trilha abierta zde [[1872]] por alguns almanes de la [[Boémia]] que yá bibian ne ls lhemites de la quelónia, ne l feturo çtrito de [[Forqueta]]. Terminada la chubida, éran anstalados nun barracon coletibo na purmeira sede de la quelónia, anton lhocalizada an [[Nuoba Milano]], hoije ne l munecípio de [[Farroupilha]], a la spera de la çtribuiçon, puls funcionários de la Comisson de Tierras, de l terrenos, semientes i ferramental básico pa l trabalho agrícola, l que podie lhebar meses para acunter. An berdade la acupaçon de la atual region ourbana de Caxias de l Sul, na nuoba sede fundada ne l ''Trabesson Santa Thereza'', la chamada ''Sede Dante'', adonde hoije ye la [[Praça Dante Alighieri]], solo aparece registrada a partir de [[30 de maio]] de [[1876]]. Éran an sue maiorie moços famílias procedentes de l [[Béneto]], perfazendo cerca de 71% de l total, mas aprossimadamente 23% deilhes éran austríacos, 2% brasileiros i l restante de outras ouriges cumo la [[Fráncia]], [[Spanha]] i [[Anglaterra]].<ref>PONZI, Lhuiç Carlos. ''Ls Preparatibos pa l Éxodo''; ''Transporte de Carga Houmana''; ''La Serra Gaúcha''; ''Ls Almanes recepcionan ls Eitalianos''; ''Ls Bénetos chegan a la Serra Gaúcha''. In Un Pouco de Stória [http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2005-12-11_2005-12-17.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820092544/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2005-12-11_2005-12-17.html |date=2008-08-20 }} [http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2005-12-18_2005-12-24.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820092459/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2005-12-18_2005-12-24.html |date=2008-08-20 }} [http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-01-15_2006-01-21.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820092426/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-01-15_2006-01-21.html |date=2008-08-20 }} [http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-01-22_2006-01-28.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820092530/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-01-22_2006-01-28.html |date=2008-08-20 }}</ref>.<ref>GIRON, Lhoraine Slomp. ''Caxias de l Sul: Eiboluçon Stórica''. Caxias de l Sul: UCS/Prefeitura Municipal; Porto Alegre: EST, 1977. p.29-33</ref><ref>DE BONI & COSTA. Oup.cit. [http://www.steditora .com.br/testos/tribenetos.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
[[Fexeiro:Caxias do Sul em torno de 1876.jpg|thumb|La ''Sede Dante'' an torno de 1876-77]]
[[Fexeiro:CasaDeItaloMassotti.jpg|thumb|Propiadade de Italo Masotti na zona rural, fin de l seclo XIX]]
Ls lhotes éran scolhidos puls própios eimigrantes dentre ls çponibles, nun éran gratuitos i debian ser rembolsados al gobierno an alguns anhos. Feita la scolha, recebien un títalo de posse probisório i se mudában para outros barracones ne ls ''trabessones'' ó ''lhinhas'', las purmeiras stradas, i ampeçában l trabalho de sou stablecimiento, cula derrubada de la mata, custruçon de la moradie i plantaçon de las purmeiras lhabouras de susisténcia. Anquanto la casa nun quedaba pronta i la agricultura nó daba sous fruitos, l sustento benie de la coleta, de la caça, de la benda de la madeira, de algun auxílio alimentar oufecial i de l trabalho assalariado pa l gobierno, partecipando na demarcaçon de nuobos lhotes i na abiertura de las stradas. Antretanto, nun éran todos agricultores, spressiba parcela de l eimigrados praticaba oufícios i passou a residir na sede. Ls agricultores stablecian residéncia na zona rural, nas tierras recebidas, i aqueilhes que tenien un pouco mais de recursos adquirian lhotes tamien na sede. An [[1877]], quando la ária fui batizada de ''Quelónia Caxias'', yá habie cerca de dues mil pessonas fixadas <ref>MACHADO, Marie Abel. ''Custruindo ua Cidade: Stória de Caxias de l Sul - 1875-1950''. Caxias de l Sul: Maneco, 2001. pp. 50-51</ref><ref>Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. ''L Munecípio: Nome; Colonizaçon''. [http://www.caxias.rs.gov.br/]</ref>.
La ourganizaçon de la propiadade rural era de strema simplicidade. Ua casa rústica de madeira, a las bezes de [[taipa]] ó piedra, debedida nua cozina grande adonde quedaba l ''focolaro'', l fuogo doméstico, i mais ua sala i poucos quartos de drumir, i un sóton ó poneran cumo depósito. Junto deilha se arguian un [[stábulo]], un [[paiol]], un chiqueiro i un galhinheiro. Frequentemente la cozina se lhocalizaba nun cómodo apartado de l cuorpo percipal de la casa, an bista de l peligro de ancéndio, yá que l fuogo quedaba aceso to l die. Plantaba-se tamien ua horta, para alhá de las lhabouras percipales. Cumo fura proibido l trabalho scrabo na quelónia <ref>La quelónia fura fundada an 1875, inda sob l regime scrabocrata brasileiro, que solo fui abolido an 1888. Habie muitos scrabos ne l Riu Grande de l Sul, mas ordes de l gobierno proibian sou amprego na quelónia. Esso nun ampediu la persença de negros lhibres eilhi.</ref>, todas las atebidades éran zambolbidas pula família. L stablecimiento einicial nun fui fácele i la pobreza era la regra.<ref>FILIPPON, Marie Isabel. ''La Casa de l Eimigrante Eitaliano: La Lhenguaige de l Spácio de Habitar''. Caxias de l Sul: UCS, 2007. p 125.[http://tede.ucs.br/tde_arquibos/1/TDE-2007-11-12T122604Z-156/Publico/Dissertacao%20Marie%20Isabel%20Filippon.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>MACHADO. pp. 55-57</ref>.
La tierra birge se rebelou fértil, i lhougo la lhembrança de la fame quedou para trás, cun buonas safras de patata, freijon, mandioca, cascaboi, bóbeda, tomate, pimienton, trigo i milho, i cul crecimiento de las criaçones de cochinos, galhinhas i ganado bobino. Ls [[tropeiro]]s cun sues carabanas cuntribuían pa l [[comércio]], l mesmo fazendo ls almanes de San Sabastian de l Caí, que yá habien zambolbido ua rede eficiente de antrepostos, facilitando l scoamiento de l purmeiros perdutos agropecuários cumo mel, bino, graspa, ambutidos, banha, farinha i queiso, i la troca por outros benes neçairos, i cun esso ampulsionando ua andustrializaçon ancipiente <ref>{{Citation |title=PONZI, Lhuiç Carlos. ''La Poupança''. In Un Pouco de Stória |url=http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-02-26_2006-03-04.html |accessdate=2009-06-13 |archivedate=2008-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820092444/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-02-26_2006-03-04.html }}</ref><ref>SALES, Fabiana de Lhima. ''L zambolbimiento eiquenómico de Caxias de l Sul na perspetiba de l acerbo de l Museu Municipal''. Ounibersidade de Caxias de l Sul, 2006 [http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-5.pdf]</ref>. L resultado dessa atebidade pudo ser bisto an [[1881]] cula purmeira ''Feira Agro-Andustrial'', ourige de la moderna [[Fiesta de la Uba]], que fui anstalada ne l eidifício de la Diretoria de la Comisson de Tierras, reunindo nun eibento percipal las dibersas festibidades comemoratibas de las colheitas rializadas sparsamente puls quelonos <ref>''Fiesta de la Uba: Tradiçon & Mudança'', in ''Boletin Mimória''. Caxias de l Sul: Museu i Arquibo Stórico Municipal, janeiro de 1992.</ref>.
L crecimiento de l poboado fui rápido; an [[1883]] yá se cuntaba ua populaçon de 7.359 habitantes, i la persença de 93 stablecimientos comerciales, antre olaries, mercados de secos i molhados, funilaries, carpintaries, marcenaries, ouribesaries, ferraries, molinos, çapataries i alfaiataries, que tornában la quelónia praticamente outo-suficiente, i lhougo la [[policultura]] de susisténcia perdie spácio para las [[monocultura]]s de la uba, de l trigo i de l lhino cun bistas a la comercializaçon, crecendo tamien la criaçon de l [[bicho de la seda]] i la [[andústria]] de transformaçon de l perdutos agrícolas <ref>Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. ''L Munecípio: Andustrializaçon''. [http://www.caxias.rs.gov.br/]</ref>. Anque desso buona parte de l quelonos, specialmente ls de las zonas rurales mais çtantes de la sede, anfrentaba l porblema de l isolamiento i cun esso la dediculdade de comercializar sous perdutos, i cunquanto a quemido fusse farta, les faltaba to l resto, fazendo cun que l Cónsul eitaliano an bejita a la quelónia an [[1905]] quedasse spantado cun sou aspeto de mendigos maltrapilhos <ref>MACHADO. p. 62</ref>.
===Purmeiras admenistraçones i cunflitos===
[[Fexeiro:Replica-caxias-1885.jpg|thumb|350px|Réplica de l centro de Caxias de l Sul an 1885, criada ne l Parque de la Fiesta de la Uba]]
La ''Sede Dante'' tenie lhotes bien menores que ls de la zona rural, i de ampeço se çtinaba solo a la anstalaçon de la Diretoria de Tierras, mas lhougo se tornou l centro de la [[ourbanizaçon]] i de l comércio, i sue ária tubo de ser ampliada. L praino de acupaçon de la quelónia se zambolbiu seguindo un traçado prébio an malha ortogonal, cumo un tabuleiro de [[xadreç]], la chamada ''rede romana''. Esse modelo nun se rebelou l mais apropiado para la region, chena de acidentes geográficos, i la ourbanizaçon fui quaije siempre bastante defícel i çpendiosa, l que fizo mais tarde l [[Antendente]] José Penna de Moraes chamar l porjeto dun [[Minotauro]], que deboraba todas las berbas de l ourçamiento <ref>MACHADO. Oup. cit. pp. 65-</ref>.
La bida [[política]] de Caxias de l Sul, anque de l sou relatibo isolamiento até ampeço de l seclo XX, nun deixou de ser mobimentada i por bezes biolenta. An [[12 de abril]] de [[1884]] deixa de ser ua quelónia i ye emancipada, assumindo la chamaçon de ''Freguesie de Santa Thereza de Caxias'', binculada la San Sabastian de l Caí, tenendo João Muratore cumo sou purmeiro admenistrador çtrital. Yá era assi ua [[paróquia]] outónoma i se tornarie an agosto de l mesmo anho cabeça dua [[comarca]] judicial. Nesta altura yá possuía 10.500 habitantes.
An [[20 de júnio]] de [[1890]] fui eilebada a la cundiçon de [[bila]], cul nome de ''Villa de Santa Thereza de Caxias'', que passaba a necessitar dua ourganizaçon lhegal para se outogerir. An Portarie de [[28 de júnio]] l gobierno stadual nomeou ua Junta Gobernatiba probisória, antegrada por Ernesto Marsiaj, Angelo Chitolina i Salbador Sartori, para admenistrar l munecípio, cuncentrando ls poderes [[Legislatibo]] i [[Eisecutibo]]. Esta Junta ancerrou sues atebidades an [[20 de outubre]] de [[1891]], quando fui rializada la eileiçon de siete Cunselheiros Municipales, un cargo eiquibalente al de [[bereador]], para cumpor la purmeira lhegislatura de l munecípio. Antre la eileiçon i la posse de l Cunseilho, marcada para [[15 de dezembre]] de 1891, acunteciu l purmeiro lhebante popular de la quelónia, la [[Rebolta de l Quelonos (Caxias de l Sul)|Rebolta de l Quelonos]], an protesto contra la eileiçon. L clima permanece tenso i nuoba rebolta acunte ne l anho seguinte, ambolbendo 300 sediciosos, i assume la admenistraçon municipal ua Junta Rebolucionária cumpuosta por Lhuiç Pierucini, Demingos Maineri i Bicente Robea, lhíderes de l mobimiento, sendo apoiados pul Delegado de Polícia Francisco Januário Salerno, que se outonomeia [[Antendente]], todos an ouposiçon al Cunseilho eileito. L Cunseilho ultrajado reclama al gobierno stadual, que andica an [[5 de júlio]] de [[1892]] l purmeiro Antendente Municipal, António Xabier de la Luç. Ls reboltosos se antregan i la orde buolta a la cidade. Assi, an [[12 de outubre]] de [[1892]] se custituiu, na forma de la lhei, l [[munecípio]], i lhougo se aprobában sue [[Lei Orgánica]] i l Código de Posturas, çpondo subre ua multiplicidade de aspetos de la bida municipal, cumo l decoro público de l cidadanos, la manutençon de la orde, ls lhemites de l munecípio i sou traçado ourbano, higiene i salude pública, i outros mais <ref>{{Citation |title=Cámara Municipal de Caxias de l Sul. ''Memorial'' |url=http://www.camaracaxias.rs.gov.br/memorial.php |accessdate=2013-07-06 |archivedate=2009-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090723111217/http://www.camaracaxias.rs.gov.br/memorial.php }}</ref><ref>MACHADO. Oup. cit. p. 150</ref>.
[[Fexeiro:Prédio da Comissão de Terras de Caxias.jpg|thumb|Prédio de la Diretoria de la Comisson de Tierras, albeijado puls rebolucionários. L prédio data de 1883 i fui la purmeira eidificaçon an albenarie de la cidade. Foto de D. Mancuso ne l [[Arquibo Stórico Municipal João Spadari Adami]] (AHM)]]
Pouco depuis, an [[30 de júnio]] de [[1894]], la [[Reboluçon Federalista]] chegou la Caxias de l Sul i deixou un rastro de çtruiçon. La cidade fui ambadida por 400 rebolucionários comandados por Belisário Batista de Almeida Soares, que saqueórun l comércio i atacórun eidifícios públicos, oubrigando la populaçon la se refugiar na zona rural <ref>{{Citation |title=Cámara Municipal de Caxias de l Sul. ''Memorial'' |url=http://www.camaracaxias.rs.gov.br/memorial2.php |accessdate=2013-07-06 |archivedate=2007-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612160723/http://www.camaracaxias.rs.gov.br/memorial2.php }}</ref>. La persença lhocal de eilemientos [[Maçonarie|maçones]] i [[carbonário]]s tamien causou albrotes i bioléncia specialmente contra ls relegiosos, armando-les ciladas, assaltos i tentatibas de assassinato, cun esso debedindo la quemunidade i oubrigando alguns de l purmeiros padres la andáren armados ó la se mudáren para outros lhocales. Antonio Passaggi, l purmeiro [[capelon]] de la quelónia, an cierta ocasion fui bítima dua armadilha, quando alguns andebíduos anticlericales armórun un falso casamiento antre dous homes, un deilhes trabestido. Çcubierta la trama, l punido fui l padre, sendo çtituído de sues funçones i pribado de las ordes sagradas pul Bispo, anquanto ls berdadeiros culpados permanecírun lhibres. An [[1898]] l padre Pedro Nosadini, que yá habie sido sequestrado i amenaçado de muorte an [[1897]], screbiu ua carta abierta al gobierno denunciando las calúnias que l ambolbian ne l atentado que sofrera l Antendente José Cándido de Campos Júnior, i outros fatos bexatórios rebeladores de l clima de antriga, animosidade i ancumprenson que reinaba antre eigreija i políticos lhocales. La paç solo fui stablecida quando assumiu la direçon de la paróquia l padre Antonio Pertile, an cuja lhápide custa l títalo de ''Pacificatore di Caxias'' <ref>BRANDALISE, Ernesto La. ''Paróquia Santa Teresa - Cien Anhos de Fé i Stória (1884 - 1984)''. Caxias de l Sul: Eiditora de la UCS (EDUCS), 1985. pp. 14; 26-33; 107-124.</ref><ref>MACHADO. pp. 157-159</ref>.
==Cultura i sociadade ne ls purmeiros tiempos de la quelónia==
===Família, trabalho i religion===
[[Fexeiro:Familia-Oppelt-Costamilan-1.jpg|thumb|Família Cuostamilan-Ouppelt, 1901]]
La [[sociadade]] caxiense an sue fundaçon era struturada an torno de l núcleo familiar i de la [[cultura]] eitaliana trazida cun ls eimigrantes, fuortemente marcada pul [[Catolicismo]] <ref>[http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-5.pdf SALES]</ref>. La preocupaçon cula susisténcia era l fator determinante de la ourganizaçon de l tiempo, restando pouco para atebidades eiducatibas i culturales, ambora la falta de scuolas na quelónia fusse criticada zde l ampeço <ref>ADAMI, João Spadari. ''Stória de Caxias de l Sul''. Caxias de l Sul: Scuola Superior de Teologie San Lhourenço de Brindes, 1981. Tomo III (Eiducaçon), p. 17</ref>. La dedicaçon al trabalho era un balor fundamental, mas las técnicas agrícolas trazidas de la Eitália nun serbian bien al [[clima]] i [[geografie]] defrentes de l sul de l Brasil, i la adataçon de la cultura agrária eitaliana tradecional para un sustituto aclimatado nun se dou sin penosas dediculdades.
[[Fexeiro:Familia-Paternoster.jpg|thumb|170px|left|Família Paternoster an frente al sou hotel, l modelo patriarcal se repetindo na zona ourbana, c. 1920]]
[[Fexeiro:Colonas-italianas.jpg|thumb|left|170px|L trabalho de la mulhier, c. 1910]]
L home era l lhíder de la família, i çtribuía las funçones de cada nembro de l grupo familiar. A el, l "pai-patron", i als filhos mais crecidos, cabie l trabalho mais pesado de la carpintarie i de la ferrarie, i de l zbeste de la mata i de la abiertura de las lhabouras, las quales, junto cun las hortas i las criaçones de animales, depuis quedában sob l cuidado percipalmente de la mulhier i de las filhas i filhos menores, zde pequeinhos acostumados a la dura lhida na tierra de la manhana a la nuite. I cumo dependia solo deilhes la própia subrebibéncia, las famílias tendian a ser numerosas la fin de se criáren mais braços pa l trabalho. Ls pequeinhos lhucros éran eiquenomizados para aquisiçon de tierras la fin de garantir l feturo de l çcendentes ó ambestidos na pequeinha andústria doméstica <ref>GIRON, Lhoraine Slomp & HERÉDIA, Bania Beatriz Merlotti. ''Eidantidade, Trabalho i Turismo''. Ounibersidade de Caxias de l Sul, 2006 [http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-11.pdf]</ref>.
Nesse sistema hierarquizado i [[patriarcado|patriarcal]] de porduçon familiar, que se repetie ne ls pequeinhos comércios i serie cuntinado até mesmo abançando l [[seclo XX]], quando la subrebibéncia delantre dua natureza salbaige yá nun era ua amenaça urgente, a a mulhier cabie un papel subordinado, l qual, ambora pouco reconhecido, era básico cumo centro aglutinador de la família i daquela sociadade primitiba. Era eilha la "matriç reprodutora", se ancarregaba tamien de la eiducaçon eilementar de la prole i zampenhaba funçones socializadoras amportantes. Era la figura mediadora por eiceléncia, apaziguando cunflitos, facilitando la solidarizaçon antre las geraçones i l cuntato antre ls dibersos grupos de quelonos. Tamien se debiu a a mulhier, percipalmente a las abós, la preserbaçon de la [[Tradiçon oural|mimória oural]] na transmisson de las tradiçones que até hoije se cultiban na cidade, ansinando a las geraçones sucessibas músicas, lhendas sacras i profanas, artes manuales, jogos anfantis, i la culinária típica de la region <ref>SANTOS, Mirian de Oulibeira. ''L papel de la mulhier na reproduçon social de la família, un studo de causo cun çcendentes de eimigrantes ouropeus''. CPDA/UFRRJ. [http://www.fazendogenero7.ufsc.br/artigos/M/Mirian_de_Oulibeira_Santos_55.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
Assi i todo, la maior fuorça unificadora antre ls quelonos era la religion Católica. Venidos dun paíç que acabara de se unificar, nun habie antre eilhes un sentido de [[pátria]] oureginal, mas defrenciában-se segundo la region de adonde probinhan, i tampouco la lhéngua serbiu cumo eilo quemun, yá que falában defrentes [[dialeto]]s de l [[léngua eitaliana|idioma eitaliano]]. La religion, solo eilemiento de fato cumpartilhado por todos, funcionou assi cumo puonte antegradora antre ls grupos. Cumo afirmou Oulíbio Manfroi,
[[Fexeiro:Santuario-de-Caravaggio.jpg|thumb|170px|L [[Antigo Santuário de Nuossa Senhora de Carabaggio|Santuário de Nuossa Senhora de Carabaggio]], hoije ne l munecípio de Farroupilha, çmembrado de Caxias de l Sul, tipifica la capielha quelonial eitaliana. Foto de l AHM, década de 20-30]]
[[Fexeiro:Caxias do Sul - Catedral - 1899.jpg|thumb|170px|La [[Praça Dante Alighieri]] cula [[Catedral de Caxias de l Sul|Catedral de Caxias]] an 1899. Foto de l AHM]]
::''"La spresson relegiosa, an sues manifestaçones cotidianas i festibas, era l senhal mais significatibo de l ouniberso cultural de l eimigrantes eitalianos. Era la refréncia purmeira i andispensable de filiaçon al grupo. (...) Fui atrabeç de la religion católica que l eimigrante eitaliano se ancontrou cunsigo mesmo i cun ls outros''" <ref>MANFROI, Oulíbio, citado an DE BONI, Lhuis Alberto. ''L Catolicismo de la Eimigraçon: De l Triunfo a la Crise''. EST eidiçones online [http://www.steditora .com.br/testos/catolicismo.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
Çtarte, aqueilha cultura fui pautada pul refrencial relegioso, lhougo assumindo grande amportança las [[capielha]]s, que se multiplicában an cada trabesson i centralizában las fiestas i comemoraçones grupales. La capielha fui l centro social an torno de l qual ampeçou la ourbanizaçon de l çtritos i de la sede municipal, i an sue buolta aparecen l salon de fiestas, las canchas sportibas, ls bolichos, las scuolas i l comércio. Até hoije la [[Diocese de Caxias de l Sul]] ten sob sue jurisdiçon 678 capielhas que agregan un grande cuntingente houmano na zona rural. Na maiorie deilhas nun habie sacerdote permanente, i l culto era cunduzido por lheigos que tenien algun coincimiento de l [[latin]] eclesiástico i de l ritos i tradiçones, i era essa figura quien [[catequese|catequizaba]], lhideraba la reza quemunitária de l [[Santo Rosário|terço]], fazie las ouraçones fúnebres, batizaba, abençoaba las colheitas i ls doentes i an ciertos causos até mesmo celebraba la [[missa]] dominical. Esses questumes ''sui generis'', nacidos spontaneamente de la necidade popular, an bista de la scasseç de padres para atendíren a un território basto, nun tardórun a antrar an cunflito cula outoridade eclesiástica anstituída regularmente, mas l papel de l "padre-lheigo" na sociadade colonizadora fui de einorme amportança. Mesmo quando sacerdotes itinerantes acorrian an socorro de l fiéis se notaba ua fraca adeson a la ortodoxia. L pobo partecipaba de l bibos festeijos de fondo relegioso, mas se squibaba de la [[cunfisson]] i de la [[Eucaristia|quemunhon]] <ref>DE BONI. [http://www.steditora .com.br/testos/catolicismo.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. De qualquier forma la eigreija oufecial pudo dar ampeço an [[1893]] a la custruçon de la [[Catedral de Caxias de l Sul]], hoije la sede de l Bispado, a partir de l sfuorço cunjunto de la quemunidade de eimigrantes, que trabalhou nas obras gratuitamente i zambolsou la eilebada soma de 150 [[cuntos de réis]] até la data de sue inauguraçon an [[1899]], quando inda faltában to l rebestimiento de la fachada i las decoraçones anternas. Na cunsagraçon solene de l templo an [[15 de outubre]] de [[1900]] l Bispo [[Cláudio José Gonçalbes Ponce de Lhion|Ponce de Lhion]] [[crisma|crismou]] 5 mil pessonas <ref>BRANDALISE. pp. 29; 33.</ref>.
La religion tamien fui la respunsable pul aparecimiento de las purmeiras manifestaçones artísticas de la quelónia, i zde l ampeço houbo artífices que sculpiran estátuas i altares, i pintórun eimaiges debocionales. Dentre eilhes se çtacórun [[Tarquinio Zambelli]], [[Francisco Meneguzzo]] i [[Pietro Stangherlin]], deixando obra significatiba an muitas eigreijas i capielhas de la region i outras hoije preserbadas ne l [[Museu Municipal de Caxias de l Sul]] <ref>DE BONI & COSTA. [http://www.steditora .com.br/testos/tribenetos.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
<center>
<gallery>
Image:Museudecaxiasdosul.jpg|Taquinio Zambelli: ''Nuossa Senhora de la Misericórdie cul Nino'', 1885. [[Státua de ruoca]], Museu Municipal
Image:Caxias museumunicipal4.jpg|Pietro Stangherlin: ''San Marcos eibangelista'', 1890. Museu Municipal
Image:Stangherlin-SãoMiguel.jpg|Pietro Stangherlin: ''San Miguel'', detalhe. Museu Municipal
Image:CatedralCaxias-AltarMor.jpg|Francisco Meneguzzo: Altar-mor de la Catedral, c. 1913
</gallery>
</center>
===La lhéngua i la eiducaçon===
Éran poucos ls eitalianos que tenien algua cultura, i eilhes falában ua dibersidade de dialetos de sues porbíncias de ourige. L relatibo isolamiento de la quelónia i la cumbibéncia antre ls grupos de ouriges bárias cul tiempo fizo nacer un nuobo dialeto, l [[talian]], defrente de todos, ua spece de lhéngua franca que ancorporaba eilemientos de cada un i tamien de l [[léngua pertuesa|pertués]]. La progressiba perda de cuntato cula Eitália i la cessaçon de la chegada de nuobos eimigrantes na birada de l seclo faboreciu inda mais la disseminaçon disse nuobo modo de falar, que passou a ser ampregado an todos ls momientos, ouralmente ó por scrito, i tenerie un uso predominante na region até la [[II Guerra Mundial]]. Neste momiento ls italianismos fúrun seberamente reprimidos pul gobierno i ampeçórun a declinar tamien pula crecente antegraçon de las quelónias cula cultura brasileira i pula ounibersalizaçon de l ansino público, antre outras rezones, ambora nun téngan zaparecido i até hoije séian ancontrados, specialmente na zona rural <ref>DE VONI & COSTA. [http://www.esteditora .com.br/testos/tribenetos.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>MAESTRI, Mário. ''La Lhei de l Siléncio: stória i mitos de la eimigraçon ítalo-gaúcha''. EST Eidiçones on lhine
[http://www.steditora .com.br/testos/silencio.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Nesse cuntesto lhinguístico alcançou grande repercusson na quelónia la publicaçon antre [[1924]] i [[1925]] an talian, pul jornal ''[[Correio Riograndense|Staffetta Riu-grandense]]'', de l [[folhetin]] que cuntaba la stória de [[Nanetto Pipetta]], un personaige fitício criado pul frade Aquiles Bernardi que se tornou un simblo de to l porcesso eimigratório i un speilho para cada eimigrante <ref>COSTA, Robílio. ''80 anhos de suonhos i rialidade dun cidadano de l mundo''. Correio Riograndense On Lhine. Eidiçon 4.869 Anho 95 - Caxias de l Sul, 21 de janeiro de 2004. [http://www.steditora .com.br/correio/4869/4869.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
[[Fexeiro:Luiza Marchioro e alunos.jpg|thumb|Lhuíza Morelli Marchioro i sous alunos an frente de sue residéncia-scuola]]
Ne ls defíceles trabalhos de la fundaçon dua nuoba cidade an ambiente inóspito, la eiducaçon formal tenie pouco spácio, i se dirigie basicamente a la anstruçon eilementar, sin maiores pretensones, i zde que ls cursos nun anterferissen ne l trabalho, la prioridade para todos. Aprossimadamente 80% de l recén-chegados éran analfabetos <ref>DALL'AGNOL, Samira. ''Aspetos stóricos i sócio-antropológicos i hábitos de lheitura''. Ounibersidade de Caxias de l Sul. [http://www.unisc.br/cursos/pos_graduacao/mestrado/lhetras/anales_2coloquio/aspetos_storicos_antropologicos.pdf]</ref>, mas passadas cerca de dues décadas l índice de [[analfabetismo]] habie caído para an torno de 30% pa ls homes i 70% para las mulhieres <ref>KREUTZ, Lhúcio. ''Scuolas quemunitárias de eimigrantes ne l Brasil: anstáncias de cordenaçon i struturas de apoio''. Rebista Brasileira de Eiducaçon. [http://www.anped.org.br/rbe/rbedegital/RBDE15/RBDE15_11_LUCIO_KREUTZ.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Mesmo cula caréncia einicial de porsores i de scuolas, un ansino rudimentar fui ourganizado yá an 1875, anho de chegada de l purmeiros eimigrantes, i menistrado por alguns de l mais anstruídos, i lhougo por mestres que ocasionalmente la persidéncia de la porbíncia ambiaba ó eilhi aparecian spontaneamente. Giralmente las aulas éran an algua casa spaçosa, i mais tarde nas scuolas simples custruídas para esse fin. Antre ls purmeiros eiducadores cujo nome se lhembra staba Lhuíza Morelli Marchioro, la ''Maestra'', figura que se tornou célebre na region, i que ansinaba anformalmente an sue residéncia na 7ª Lhégua zde antes de 1877, quando fui cuntratada pul gobierno probincial <ref>ADAMI. pP. 18-19</ref>.
Lhougo essas scuolas pribadas proliferában an todos ls trabessones, cun aulas percipalmente an dialeto i eitaliano i, an menor scala, an pertués, que poucos cumprendian, ambora zde l ampeço de l porcesso eiducatibo regional tenga sido antendido que la alfabetizaçon ne l [[bernaclo]] era un fator amportante para la socializaçon i l sucesso na bida, sendo registradas dibersas solicitaçones al gobierno para la abiertura de scuolas an pertués, que l mais de las bezes nun fúrun atendidas, i dende l caráter probisório i amprobisado de l ansino, quando abrian tantas aulas nuobas quanto outras fechában. Tamien era marcante la ourientaçon relegiosa nesses stablecimientos, muitos deilhes funcionando an capielhas i eigreijas, dirigidos por relegiosos ó binculados de outra forma a la religion struturada. Fúrun ordes relegiosas cumo las [[Armanas de San José|Josefinas]] i ls [[Armanos de las Scuolas Crestianas|Lassalistas]] las respunsables pula fundaçon de coleijos que hoije se cuntan antre ls percipales de la cidade, cumo l [[Coleijo San José (Caxias de l Sul)|Coleijo San José]] (1901) i l [[Coleijo Nuossa Senhora de l Carmo]] (1908). L Stado brasileiro nun anterferiu decisibamente nessa anstruçon amboluntariamente étnica até l final de la [[década de 20]], quando passou-se a faborecer ua "nacionalizaçon prebentiba" cula abiertura de bárias scuolas solo an pertués al lhado de las étnicas. L ansino an eitaliano ó an dialeto solo serie definitibamente suprimido an 1938-39, cun ua sequéncia de decretos federales que stablecírun la nacionalizaçon cumpulsória para todos i acelerórun l porcesso de oufecializaçon i lhaicizaçon de l ansino <ref>ADAMI. pp. 107-111</ref><ref>[http://www.anped.org.br/rbe/rbedegital/RBDE15/RBDE15_11_LUCIO_KREUTZ.pdf KREUTZ]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
===Tradiçones===
[[Fexeiro:Reunião-de-família---1928.jpg|thumb|Reunion de la família Benbenutti, 1928]]
Antre las fadigas de la dura jornada de trabalho de l eimigrantes, algun tiempo, scasso que fusse, era dedicado al cultibo de las tradiçones trazidas de la Ouropa. Al cuntrário de la Eitália, adonde ls agricultores bibian an bilareijos cun casas mui próssimas, ls ''paesi'', de adonde saían para trabalhar ls campos de l entorno, na quelónia las habitaçones éran çtantes ua de la outra, i la necidade de l ancontro social se fazie mais premente <ref>[http://tede.ucs.br/tde_arquibos/1/TDE-2007-11-12T122604Z-156/Publico/Dissertacao%20Marie%20Isabel%20Filippon.pdf FILIPPON]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. L ''filó'', la reunion antre las famílias, era l momiento pribilegiado adonde acuntecie esse cultibo. Acuntecian percipalmente na zona rural, als sábados a la nuite ó depuis de la missa dominical, nas cozinas de las casas, ó nas cantinas, i deilhas todos partecipában. Ls homes cumbersában i jogában cartas, [[bocha]] ó la [[Jogo de la mora|mora]], las mulhieres praticában artes manuales cumo l [[croché]], la costura i la cunfeçon de la ''dressa'', ua trança de palha de milho que daba ourige als chapéus, i trocában sues speriéncias, anquanto ls ninos brincában cun brinquedos rústicos. An meio a essas reuniones, acumpanhadas dun bun copo de bino, de l salame, de l ''grostoli'', de l pan i de l queiso, surgian las cantorias an [[coro]], giralmente sin acumpanhamiento anstrumental, de lhongas cançones tradecionales, marcadamente narratibas, que lhembrában sue tierra eitaliana, cantában sue suidade de l parientes çtantes, falában de l amor i de l trabalho. ''Eil primo'', ó guia de l coro, ampeçaba ls bersos, i l cunjunto cumpletaba la strofe. Pa l [[Natal]] habie tradiçones speciales, quando grandes grupos percorrian todas las lhinhas i bejitában todas las casas, cantando las ''cançones de la stela'' i portando ua tocha anfeitada cun ua streilha de papel - era l anúncio de la ''nuoba stela'', la nuoba streilha que simbolizaba l nacimiento de [[Jasus]]. Ne l die de l padroeiro de la capielha ocorria la ''sagra'', outra fiesta ritual tamien marcada pula prática coletiba de la música, mas agora, quando possible, habie até ua banda para acumpanhamiento. L mesmo acuntecie ne ls casamientos, nas fiestas de Anho Nuobo, i an outras datas amportantes <ref>RIBEIRO, Cleodes M.P.J. ''L lhugar de l canto''. Caxias de l Sul: UCS. sin data[http://www.ucs.br/ucs/tplPOSLetras/posgraduacao/stritosensu/lhetras/porsores/cleodes_rieiro/artigo.pdf]</ref><ref>[http://tede.ucs.br/tde_arquibos/1/TDE-2007-11-12T122604Z-156/Publico/Dissertacao%20Marie%20Isabel%20Filippon.pdf FILIPPON]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>ROBEDA, Fernando & RIGO, Sergio. ''Jogo de la mora''. EST eidiçones on lhine. [http://www.steditora .com.br/etnias/jogodamora.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
==La cidade na purmeira metade de l seclo XX==
===Eiquenomie i anfra-strutura===
[[Fexeiro:Moinho-Caxias-1881.jpg|thumb|Un de l purmeiros molinos de Caxias de l Sul, ne l çtrito de San Romédio, pertencente la Giacomo Clamer, Giobanni Vattista Lhonghi i Giustina Brustolin. 1881]]
[[Fexeiro:Caxias do Sul - Banco Nacional do Comércio.jpg|thumb|Prédio de l Banco Nacional de l Comércio, década de 20. Foto de l AHM]]
Na birada de l seclo l setor andustrial staba se struturando a partir de la microindústria artesanal de transformaçon de perdutos alimentícios básicos cumo l milho i trigo para farinha, la uba pa l bino i la [[graspa]], ls suínos para ambutidos i banha, i de perdutos naturales cumo la madeira de la [[Araucarie angustifolia|araucária]], que eisistia an abundáncia i ten eicelente qualidade. L comércio yá mostraba un zambolbimiento tamien spressibo fazendo circular esses perdutos deribados, tanto que cuntatos comerciales para colocaçon de l bino caxiense yá stában stablecidos cun [[San Paulo]] por pioneiros cumo [[Abramo Eberle]]. De fato, l apelido de ''Pérola de las Quelónias'' pul qual la cidade ye coincida fui-le dado por [[Júlio de Castilhos]] quando la bejitou yá an [[1890]], admirado cul trabalho rializado an tan pouco tiempo <ref>MACHADO, Marie Abel & HERÉDIA, Vania Beatriz Merlotti. ''Cámara de Andústria, Comércio i Serbícios de Caxias de l Sul: Cien Anhos de Stória''. Caxias de l Sul: Maneco, 2001. pp. 16; 19; 27.</ref>.
L seclo ampeça cun un acuntecimiento de amportança, la fundaçon an [[1901]] de la purmeira antidade de classe de la cidade, la Associaçon de l Comerciantes, senhal bisible de l ampeço de la ourganizaçon de la sociadade an bases mais efetibas. La Associaçon tubo papel de einorme relebo an to la region i surgiu cumo la maior fuorça social depuis de la Antendéncia i de l Cunseilho Municipal caxienses. Mantenie un cuntrole rígido i eficiente subre l comércio, tenie grande anfluéncia junto al poder custituído, anterbindo beneficamente an crises eiquenómicas cumo las de [[1923]] i [[1929]] i an porblemas de anfra-strutura lhocal cumo nas caréncias de einergie eilétrica i de auga, partecipou de l mobimiento que alterou l traçado oureginal de la [[VR 116]] para que passasse pula cidade, assumiu la direçon de la Fiesta de la Uba i stendia sue atuaçon a la ária assistencial, cumo quando na [[Reboluçon de 30]] auxiliou las famílias de l cumbatentes caxienses i dou mais tarde susídios para amplantaçon de porgramas de salude i eiducaçon públicas. La Associaçon, anque alguas crises anternas i zabenças cun las outoridades, lhideraba todas las questones que dua forma ó outra dezien respeito als antresses de las classes perdutoras, mesmo quando se tratában de assuntos sclusibamente agrícolas, yá que todas las atebidades produtibas nessa fase zambocában ne l comércio <ref>Cámara de Andústria, Comércio i Serbícios de Caxias de l Sul. ''Stória''. [http://www.cic-caxias .com.br/]{{Lhigaçon einatiba|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>MACHADO, Marie Abel & HERÉDIA, Bania Beatriz Merlotti. ''Associaçon de l Comerciantes: Ua Forma de Organizaçon de l Eimigrantes Ouropeus nas Quelónias Agrícolas ne l Sul de l Brasil''. In ''Scrita Nuoba''. Rebista Eiletrónica de Geografía y Ciencias Sociales. Ounibersidad de Barcelona. Nº 94 (28), 1 de agosto de 2001. [http://www.ub.s/geocrit/sn-94-28.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio...'' etc. pp. 19; 30.</ref>.
[[Fexeiro:Colonos-caxienses.jpg|thumb|left|Quelonos sponen sous perdutos an feira na 3ª Lhégua, c. 1918. Foto de l AHM]]
[[Fexeiro:Festa-da-Uva-1932.jpg|thumb|left|Pabilhones de la Fiesta de la Uba de 1932, na Praça Dante Alighieri. Foto de l AHM]]
L [[telifone]] yá habie sido antroduzido an [[1895]], l [[telégrafo]] chega an [[1906]], i l jornal ''[[Correio Riograndense|La Lhibertà]]' ' ampeça sue publicaçon (an eitaliano) an [[1909]] <ref>SOSA, Derocina Albes Campos. ''La Stória Política de l Brasil (1930 -1946) sob la ótica de la amprensa gaúcha''. Porto Alegre: PUC-RS, márcio de 2005. [http://www.dominiopublico.gov.br/download/teste/cp020582.pdf]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, retirando la cidade de sou relatibo isolamiento. Tamien aparecen ne ls purmeiros anhos de l seclo XX associaçones beneficentes cumo la Associaçon de las Damas de Caridade (1913) i l purmeiro spital amportante, l [[Spital Nuossa Senhora de Pompéia|Nuossa Senhora de Pompéia]], inaugurado an 1920 <ref>[http://www.pompeia.org.br/storico.php Spital Pompéia, páigina oufecial]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, i ls purmeiros bancos abren sues agéncias - [[Vanco de la Porbíncia]] an 1918, [[Banco Nacional de l Comércio]] an 1920 <ref>COSTA, Suélen de l Sacramiento & PALMEIRA, Eduardo Mauch. ''Crise Sistémica i Auxílio Financeiro: Faltou un Lhender of Lhast Resort pa l Banco Pelotense?''. Ouserbatorio de la Eiquenomía Lhatinoamericana. [http://www.eumed.net/cursecon/ecolat/br/08/scmp.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La [[einergie eilétrica]] eilumina la cidade a partir de [[1913]], oufrecendo maior cunfuorto i possiblidades de socializaçon, al mesmo tiempo an que ampulsiona las atebidades produtibas <ref>[http://www.caxias.rs.gov.br/novo_site/cidade/index.php?codigo=6 Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. ''L Munecípio: Chamaçon'']</ref>.
Las feiras agro-andustriales se multiplican na zona rural i na sede ourbana, se spanden até para la capital de l stado, i se cunsulida la [[Fiesta de la Uba]] cumo atraçon comercial i turística de ámbito regional. Ls porfissionales outónomos specializados ancontran un mercado maior i son formados sindicatos, acumpanhando la crecente ourbanizaçon de la sede, que ampeça a eidificar cun maior sofisticaçon an albenarie abandonando las custruçones de piedra i madeira que éran típicas de l purmeiros tiempos, i podendo agora erigir monumientos i se preocupar cula [[macadame|macadamizaçon]] de las rues centrales i l amblezamiento de l percipales lhogradouros públicos.<ref>{{Citation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820092600/http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-04-09_2006-04-15.html |archivedate=2008-08-20 |title=PONZI, Lhuiç Carlos. ''La Cidade''. In Un Pouco de Stória |url=http://umpoucodehistoria.zip.net/arch2006-04-09_2006-04-15.html |accessdate=2009-06-13}}</ref><ref>[http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-11.pdf GIRON & HERÉDIA. Oup. cit]</ref>.
[[Fexeiro:Chegada do trem em Caxias do Sul - 1910.jpg|thumb|Inauguraçon de la Biaçon Férrea an 1 de júnio de 1910, data de la eilebaçon de la Billa de Caxias a la cundiçon de cidade. Foto de l AHM]]
[[Fexeiro:CantinaPieruccini1910.jpg|thumb|Cantina Pierucini, 1910. Foto de l AHM]]
An [[1º de júnio]] de [[1910]] la ''Billa de Santa Thereza de Caxias'' fui eilebada a la cundiçon de [[cidade]] pul Decreto nº 1607, simplificando sou nome para ''Caxias'', ne l mesmo die an que chegaba eilhi l purmeiro [[camboio]].<ref>[http://www.caxias.rs.gov.br/novo_site/cidade/index.php?codigo=6 Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. ''L Munecípio: Chamaçon'']</ref>. Las statísticas de 1910 rebelan que yá funcionában na cidade 235 andústrias i 186 casas comerciales <ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio..." etc. p. 27.</ref>. Outras etnias cumo ls pertueses, polacos, negros, almanes, judius éran atraídas para alhá i cuntribuían pa l zambolbimiento giral, i la agropecuária yá nun era la base maior de la eiquenomie, ambora inda sustentasse tanto comércio cumo la andústria. Na purmeira metade de l seclo XX las atebidades de [[bitibinicultura|cultibo i transformaçon de la uba]] buoltadas pa l comércio se firmarian cumo l percipal antresse eiquenómico lhocal <ref>[http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-5.pdf SALES]</ref>.
Assi i todo, an [[1911]] se deflagra ua séria crise ne l setor bitibinícola causada pula super-safra i pula adulteraçon de l bino ne ls centros çtribuidores de l [[Riu de Janeiro]] i San Paulo, cul cunsequente çcrédito de l perduto, oubrigando l gobierno federal a cuntratar de la Eitália Stefano Paternó para ourganizar las purmeiras [[coperatiba]]s de perdutores ne l sul. La einiciatiba cuntou cul apoio eimediato de l gobierno stadual, que las isentou de bários ampostos, i fui Paternó quien cunseguiu reorganizar tamien la Associaçon Comercial, que staba na época zatibada por porblemas dibersos, i la cunduziu a ua fase de maior antendimiento cul poder público. Nun oustante sous sfuorços, las coperatibas an sue maiorie fracassórun i la crise se prolongarie cun altos i baixos até la [[década de 30]].
La [[I Guerra Mundial]] nun tubo cunsequéncias negatibas para la eiquenomie de Caxias de l Sul, sequiera fui mencionada nas atas de la Associaçon Comercial até [[1919]]. Al cuntrário, l númaro de catadories ampresariales habie se eilebado para mais de 40, cun un capital de quaije 5 mil [[cuntos de réis]], i la dediculdade nas trocas anternacionales amposta pul cunflito oubrigou la andústria lhocal a ancontrar seluçones alternatibas para la falta de ciertos benes amportados, çtacando-se la atuaçon de la [[Metalúrgica Abramo Eberle]], que fui mais tarde ua de las fuorças pa l direcionamiento de la eiquenomie lhocal pa l setor metal-macánico, hoije la percipal fuonte de rendas de l munecípio. Houbo inda la antroduçon de nuobo maquinário i técnicas modernas ne l campo de la bitibinicultura.<ref>MACHADO. p. 207</ref>,<ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio..." etc. pp. 30-36.</ref><ref>[http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-5.pdf Sales. Oup. cit]</ref>.
De la mesma forma, la [[Grande Depresson]] de 1929 fui de cierta maneira benéfica pa l Brasil, stimulando la andustrializaçon anterna la fin de suprir un mercado an crecimiento que dependia até anton mais de las amportaçones. Mesmo que tenga sido sentido un ampato sério na region pula scasseç de capital circulante, lhemitando l crédito i ampedindo l cumprimiento de cumpromissos, l ancentibo de l gobierno federal a las atebidades purmárias resultou, nun purmeiro momiento, an crecimiento de l comércio i andústria lhocales, inda fuortemente baseados ne l beneficiamiento de perdutos naturales. Assi i todo, esse crecimiento an meio a ua crise giral lhougo zamcadeou ua grabe scasseç de einergie eilétrica i de transportes, chegando al punto de afugentar ampresas i amenaçar l funcionamiento dua de las maiores andústrias caxienses de la época, la de Abramo Eberle. Outra beç la Associaçon Comercial anterbeio i aglutinou ls sfuorços de la classe ampresarial i de l poder público, cuntornando l porblema, i demunstrando la grande ounion de la sociadade an torno de oubjetibos quemuns. Anque de l apoio de l gobierno [[Getúlio Bargas|Bargas]] a las atebidades purmárias, sue nuoba lhegislaçon trabalhista i prebidenciária oubrigou a ua restruturaçon de las relaçones sociales de trabalho. Assi fúrun reorganizados l calendário de trabalho i l Sindicato de l Comerciantes i Andustriales, i fui criada ua Comisson Mista de Cunciliaçon de las Classes Ampresariales i Trabalhadora, bisando ua adequaçon a la nuoba lhegislaçon <ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio..." etc. pp. 46-47; 56-57; 65-66.</ref>. Nuobas determinaçones de la admenistraçon municipal na ária de salude pública al final de la [[década de 30]] tamien tubírun l eifeito de melhorar las cundiçones de trabalho ne ls stablecimientos comerciales i andustriales de la cidade, i las questones de l fornecimiento de auga i luç, i çposiçon de l sgotos i de l lhixo, passórun a recebir atençon cuncentrada de l poder público <ref>MACHADO. pp. 122-124</ref>.
[[Fexeiro:Metalurgica-Eberle.jpg|thumb|Anterior de la Metalúrgica Abramo Eberle. Foto de l AHM]]
Durante la [[II Guerra Mundial|II Grande Guerra]] outra beç ls porblemas se cumberten an benefícios i se ouserba un crecimiento na atebidade de las andústrias. Alguas ampresas lhocales fúrun declaradas pul gobierno cumo "de antresse melitar", i cunfiscadas para produziren cun plena capacidade pa l eisército. Sous ouperários éran tratados cumo suldados i éran ampedidos de abandonar l lhocal de trabalho sob pena de séren cunsidrados desertores. Essa presson acabou por stimular l aparecimiento dua eiquenomie mais dinámica, ampeçando a ser abandonado l padron eiquenómico tradecional <ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio..." etc. pp. 69-70.</ref>.
An suma, na purmeira metade de l seclo XX la cidade creciu muito i dibersificou sou spetro eiquenómico, lhebada a esso tanto pul sucesso de la bitibinicultura cumo pula progressiba ourbanizaçon i pula falhéncia de l sistema quelonial de la pequeinha propiadade familiar. La sucessiba fragmentaçon de las propiadades rurales antre ls múltiplos heirdeiros las tornou ancapazes de prober l sustento de las famílias, giralmente grandes, ocasionando l [[éxodo rural]] i transformando buona parte de l antigos agricultores an ouperários de la andústria i comércio, que se spandian na sede ourbana, tornando-se quemun tamien la figura de l camposino que trabalhaba parte de l tiempo cumo ouperário ourbano para cumplementar la renda de sou grupo. Ye antressante assinalar que la atebidade de l ouperário era cunsidrada lhebe para quien staba acostumado cul trabalho saustibo na tierra. Ne l total l trabalhador nun ralo acumulaba 16 horas de trabalho diário <ref>HERÉDIA, Vánia Beatriz Merlotti. ''Porcesso de Andustrializaçon de la Zona Quelonial Eitaliana''. Caxias de l Sul: EDUCS, 1997. pp. 166-7.</ref>.
Anque de las dediculdades dessa transiçon de modelo eiquenómico, de crises eiquenómicas i de porblemas políticos i sociales, l resultado global fui spressibamente positibo, cumo mostran alguns andicadores. L númaro de scuolas públicas creciu sin cessar: an 1901 son 20 na zona rural i 4 na zona ourbana; an 1914 son criadas dues de ansino técnico; an 1922 yá son 79 rurales, 14 staduales i 20 admenistradas pul munecípio, i antre 1946 i 1948 son fundados 23 cursos supletibos i tamien bibliotecas rurales itinerantes. L ourçamiento municipal para la eiducaçon se mobiu de 0,93% an 1902 para 12,81% an 1949, i la populaçon ourbana passou de 2.500 an 1900 para 36.742 pessonas an [[1950]] <ref>MACHADO. p. 211</ref><ref>GIRON. pp.79-81</ref>. Mui disse progresso eiquenómico einicial se debiu a la formaçon dua cultura própia, que se fundaba ne ls laços étnicos, ne ls oubjetibos quemuns i nua rede de cunfiança mútua antre ls partecipantes, l chamado [[capital social]], que ye ua fuorça produtiba por si mesmo, ''"possiblitando la rializaçon de ciertos oubjetibos que serien inalcançábeis se el nun eisistisse"'' <ref>[http://www.ucs.br/ucs/tplSemMenus/posgraduacao/stritosensu/turismo/seminarios/seminario_4/arquibos_4_seminario/GT07-5.pdf PUTNAM, citado an SALES. Oup. cit]</ref>. La purmeira metade de l seclo ancerra na cidade cul aparecimiento dua eimissora de rádio, la [[Rádio Caxias AM|Rádio Caxias]], que a partir de [[1946]] tamien dou sue cuntribuiçon a la eiquenomie por serbir de eficiente beiclo de propaganda de las ampresas, quando até anton la dibulgaçon de l perdutos dependia de jornales, de l boca-la-boca i de alto-falantes <ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio..." etc. pp. 69-70.</ref>.
===La cultura se dibersifica===
[[File:Quermesse-em-Caxias-do-Sul.jpg|thumb|Quermisse na fiesta de Santa Teresa de 1910]]
[[File:Congresso Eucarístico Diocesano em Caxias do Sul.jpg|thumb|Cungresso Eucarístico Diocesano an 1948]]
Las fiestas relegiosas cuntinában a tener papel relebante na cungregaçon social, i an funçon de l anriquecimiento de la cidade podien mesmo oumentar agora sou brilho, cuntando cula colaboraçon diligente de bárias sociadades de caráter debocional, cumo l Apostolado de la Ouraçon i la Mocidade Feminina Católica, que ourganizában las atebidades, recolhian doaçones i preparában ls ornamientos. Las datas mais celebradas éran las fiestas percipales de la eigreija, cumo l [[Natal]], la [[Páscoa]] i l die de la padroeira de la Catedral, [[Santa Teresa de Ábila]]. Essas fiestas, que ancluían missas, [[procisson]]es i [[litania]]s nas eigreijas, éran acumpanhadas de [[quermisse]]s cun bárias atraçones populares: jogo de la [[bingo|tómbola]], jogo de la [[Jogo de la mora|mora]], [[Palo-de-sebo|palo de sebo]], [[tiro al albo]], apersentaçones de [[banda]]s i outras. De ampeço al aire lhibre, mais tarde ne l ambierno passórun a acunter an galpones ó ne l térreo de l Vispado, i a partir de [[1947]], ourganizadas an torno de la ''Catholica Domus'', la secretarie eipiscopal, quando la nobidade fui la cumpra pul Bispado dun cunjunto anstrumental [[jazç]]ístico para las apersentaçones de l grupo ''Las Garotas de l Jazç'', que fazie grande sucesso <ref>BRANDALISE. pp. 58-59.</ref>.
[[File:Marisa Frantz Panceri em sua Primeira Comunhão.jpg|thumb|150px|left|Foto "oufecial" de Purmeira Quemunhon, década de 30]]
Momiento special fui la rializaçon de l Cungresso Eucarístico Diocesano an [[1948]], que moblizou birtualmente to la cidade i atraiu multidones de fura, quando fui custruído un altar monumental na praça Dante i einorme corteijo de altemobles acumpanhou l traslado de la eimaige de [[Nuossa Senhora de Carabaggio]] zde [[Antigo Santuário de Nuossa Senhora de Carabaggio|sou santuário]] an [[Farroupilha]] até la Catedral, adonde permaneciu por alguas sumanas.<ref>BRANDALISE. p. 63.</ref>. Por fin, la celebraçon de l [[sacramiento]]s cumo la [[Quemunhon|Purmeira Quemunhon]], la [[Crisma]] i l [[Casamiento]], berdadeiros [[rito de passaige|ritos de passaige]], cuntinaba a ser rodeada cul mássimo lhuxo que las famílias éran capazes de oufrecer na cunfeçon de l trajes, ne l adorno de la eigreija i nas fiestas que se seguian, i tales datas custituían un acuntecimiento tanto relegioso cumo social.
Paralelamente a la cuntinidade de l fator relegioso cumo eilo unificador de la sociadade, l crecimiento eiquenómico de Caxias de l Sul i l fin de la fase de assentamiento de l eimigrantes possiblitórun la formaçon dua eilite <ref>DACANAL, José Hildebrando. ''La Eimigraçon i la Stória de l Riu Grande de l Sul''. EST Publicaçones Online [http://www.steditora .com.br/testos/eimigracao.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, que adquirieb mais anformaçon, era mais eiducada i pudo se dedicar mais al lhazer i a la cultura an padrones menos folclóricos i mais cosmopolitas, anquanto la populaçon an giral tamien se beneficiaba desses abanços. Sob l stímulo de las classes superiores son criados ls purmeiros cafés i clubes recreatibos, cumo l [[Clube Jubenil]] (1905) i l [[Recreio de la Mocidade]] (1912), que oufrecian ua porgramaçon cultural als sous sócios adonde la partecipaçon feminina era çtacada, ancluindo récitas de [[poesie]] i [[música]], cuncursos temáticos i sportibos, i rializando ls purmeiros beiles de gala lhocales.
[[File:OperetaDonPasticcio-1922.jpg|thumb|Cena de la oupereta ''Don Pasticio'' ne l Cine Theatro Apollo, 1922. Foto de l AHM]]
Tamien aparecen clubes sportibos amadores, cumo l [[Sporte Clube Mocidade]] (1913) i l Grémio Esportibo Flamengo, l atual [[Sociadade Sportiba i Recreatiba Caxias de l Sul|SER Caxias]] (1935). An [[1917]] ye criada pula Antendéncia la purmeira [[biblioteca]] pública, i surge ls purmeiros [[triato]]s i salas de [[cinema]], cumo l Cinema Jubenil (antes de 1910), l Cine Theatro Apollo (1921), l [[Antigo Cinema Central|Cinema Central]] (1927-28), que trazian la porduçon cinematográfica mais atualizada de la época, dában spácio para cumpanhas itinerantes de triato i amadores lhocales, i até mesmo para grupos [[ópera|ouperísticos]]. Merece refréncia tamien la criaçon an [[1937]] de l Centro Cultural Tobias Barreto de Menezes, fundado por [[Percy Bargas de Abreu i Lhima]], amportante personalidade anteletual de la cidade, ambora nacido fura. L Centro oufrecie cursos noturnos gratuitos de [[Houmanidades]] i [[Ciéncias]] abiertos a to la populaçon, zambolbia ua série de outras atebidades culturales, i fui un foco de çcusson política an funçon de las eideias [[socialismo|socialistas]] de l fundador. La atual [[Casa de la Cultura Percy Bargas de Abreu i Lhima|Casa de la Cultura]] de la cidade lheba l sou nome. Outra associaçon cultural amportante fui l Centro Lhiterário José de Alencar, criado pul [[Círclo Ouperário Caxiense]] an [[1939]], rializando cunferéncias, sessones de lheitura i çpondo de buona biblioteca.<ref>[http://www.caxias.rs.gov.br/casadacultura/ Casa de la Cultura Percy Bargas de Abreu i Lhima - ''L Patrono'']</ref><ref>ADAMI. p 167</ref>
Ls questumes sociales i la paisaige ourbana son registrados ne l ampeço de l seclo puls amportantes [[retratista$2]]s [[Julio Calegari]], Giacomo Geremia i [[Ulysses Geremia]], mui requisitados na época i deixando obra stensa de grande sensiblidade i requinte artístico specialmente na retratística, que custitui un precioso trabalho de documentaçon bisual de l sprito de la época. Finalmente, ne l campo de las artes plásticas, alguns nomes merecen ser lhembrados por cuntináren la tradiçon artesanal de arte sacra fundada puls purmeiros ''santari'', ls santeiros, de fines de l seclo XIX i ampeço de l seclo XX. Dentre eilhes son amportantes [[Família Zambelli|Stácio Zambelli]] i subretodo [[Michelangelo Zambelli]], ambos filhos de l pioneiro Tarquinio Zambelli. Deixórun specialmente l segundo basta obra de statuária espalhada an templos de to la region, cun guapos eisemplares na Catedral, ne l Museu Municipal i an coleçones pribadas. Michelangelo fui recentemente çtinguido cula criaçon an [[2004]], pula Prefeitura an parcerie cula Fiesta de la Uba, de l [[Memorial Atelier Zambelli]], çtinado a preserbar sue mimória i obra.
<center>
<gallery>
Image:Caxias do Sul c. 1910.jpg|L Cine Jubenil an torno de 1910. Foto de l AHM
Image:Clube Juvenil 1916.jpg|Purmeira sede própia de l Clube Jubenil, 1916. Foto de l AHM
Image:Antigas14b.jpg|Retrato nupcial, de Júlio Calegari, 1921
Image:Esporte Clube Juventude - década de 30.jpg|L eiquipa de l I. C. Mocidade an 1935
</gallery>
</center>
===Política i admenistraçon pública===
[[Fexeiro:Concentração de eleitores na Praça Dante Alighieri em 1902.jpg|thumb|Cuncentraçon de eileitores na Praça Dante Alighieri an 1902]]
[[Fexeiro:GetúlioVargas-CaxiasDoSul.jpg|thumb|Besita de Getúlio Bargas an 1928. Foto de l AHM]]
Ls mobimientos políticos i rebolucionários de la purmeira metade de l seclo XX tamien eisercírun ampato lhocal. Las eileiçones para Persidéncia de l Stado an [[1922]] fúrun manchadas por fraudes i antimidaçones. Ls títalos eileitorales de l cuntrários a la lhinha [[Júlio Prates de Castilhos|Castilhista]] fúrun retidos, gerando protestos públicos an massa que grácias a la anterbençon de l padre João Meneguzzi nun acabórun an tragédia <ref>VRANDALISE. pp. 45-46.</ref>. La ascenson claramente manipulada de [[Borges de Medeiros]] al poder stadual zamcadeou la [[Reboluçon de 1923]], culminando un período de crise política i eiquenómica que se zenhaba hai algun tiempo, cun cunsequéncias negatibas pa l comércio i andústria de Caxias de l Sul. Las associaçones comerciales de la cidade tentórun anton minimizar ls porblemas atrabeç de pleitos junto al gobierno federal <ref>[http://www.ub.s/geocrit/sn-94-28.htn MACHADO & HERÉDIA. ''Associaçon de l Comerciantes...'' etc]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
Nun oustante las dediculdades, an [[1925]] fui comemorado l cinquentenário de la eimigraçon eitaliana ne l Brasil, nun período que se mostrou stremamente propício para se ampeçar ua cunsagraçon pública de l sucessos yá alcançados i cunsulidados, oubjetibando purmeiramente antegrar las eilites queloniales ne l panorama stórico stadual, até anton dominado pulas repersentaçones pastoris-lhatifundiárias. Tentou-se aprobeitar para esso l apoio dado pulas quelónias a la política de [[Borges de Medeiros]], que tecie ua [[apologie]] subre las rializaçones de l pequeinhos propietários i de l eimigrantes brancos, mas na prática tentaba eibitar que eilhes ascendessen a la admenistraçon pública superior. Esse çcurso político dúbio ancontraba retombo an anteletuales cumo [[Alfredo Barela]] i [[Moysés Bellinho]], que se preocupában cula cumpetiçon de l eilemiento eitaliano, cunsidrado menos nobre, cula tradiçon mais prestigiada de la família pertuesa. Al mesmo tiempo, na Eitália [[Fascismo|fascista]], surgie l antresse de se reconstituir la stória de l emigrados anterpretando-a cumo poderosa cuntribuiçon ciblizatória de la raça lhatina al [[Nuobo Mundo]], i anstando ls eitalianos daqui para que defendessen sue ourige étnica <ref>MACHADO. p. 177</ref><ref>MAESTRI, Mário. ''Ls Gringos Tamien Aman''. Rebista Spácio Académico, nº 88, setembre de 2008. [http://www.spacoacademico .com.br/025/25hmaestri.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Benito Mussolini]], ne l prólogo de l álbun comemoratibo ''Cinquantenario della Colonizzazione Eitaliana nello Stato del Riu Grande del Sud'', declaraba:
::''"Ne l nobre ourgulho que eileba las buossas almas, anquanto parales para cuntemplar l resultado de la lhonga i tanazes fatiga, you bislumbro l signo de la nobilíssima stirpe que amprimiu un traço eimorredouro na stória de l Pobos."'' <ref>Citado por MAESTRI. ''Ls Gringos...' etc. [http://www.spacoacademico .com.br/025/25hmaestri.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
[[Fexeiro:Caxias do Sul - Praça Dante - 1933.jpg|thumb|Praça Dante Alighieri an 1933, ne l lhançamiento de la piedra fundamental de l monumiento al [[Duque de Caxias]], mostrando an purmeiro praino la Státua de la Lhiberdade, de 1922, i al fondo la Catedral i la [[Casa Canónica]], yá an sues formas definitibas. Foto de l AHM]]
[[Fexeiro:Caxias-EstadoNovo.jpg|thumb|Manifestaçones pró-Stado Nuobo na Praça Dante Alighieri, 1937-38. Foto de l AHM]]
L mesmo sprito animou scritores cumo [[Celhestre Gobbato]] para ne l mesmo álbun dezíren que l gobierno nun poderie tener scolhido melhor material houmano para sue ampresa colonizadora, saltando las qualidades supostamente inatas de l eitalianos. Tal posicionamiento [[Ufanismo|ufanista]] i [[Racismo|racista]], que nun staba isento de manipulaçon strangeira, nun tubo un final feliç. [[Getúlio Bargas]] a partir de [[1930]] adotou ua lhinha de zambolbimiento nacionalista, passando a reprimir la outonomie stadual i las singularidades regionales, ls chamados "quistos sociales" que habien se formado "amprudentemente" an bárias regiones de l Brasil anclusibe ne l sul. Nesse momiento a outo-eimaige scessibamente outimista i cunfiante custruída puls eitalianos ampeçou a ser posta ambaixo, i an beç de colaboradores ne l porcesso de crecimiento i poboaçon brasileiros ls eimigrantes passórun a ser bistos cumo potenciales einimigos de la pátria. L porcesso chegou a ua culminaçon cula antrada de l Brasil na II Guerra Mundial al lhado de l [[Aliados]] contra ls países de l [[Poténcias de l Eixe|Eixe]], ocasionando ua rutura perfunda de l laços antre Eitália i Brasil, cun pesadas cunsequéncias para la region de eimigraçon <ref>MAESTRI. ''Ls Gringos...' etc. [http://www.spacoacademico .com.br/025/25hmaestri.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>RIBEIRO, Cleodes M. P. J. ''Fiesta i Eidantidade: Cumo se fizo la Fiesta de la Uba''. Caxias de l Sul: UCS, 2002. pp. 137-144.</ref>.
Nesse ínterin, la admenistraçon municipal tamien sofria mudanças. L zambolbimiento de to la region lheba alguns çtritos caxienses la reibindicáren outonomie, i assi an [[1924]] [[Flores de la Cunha|Nuoba Trento]], i an [[1934]] [[Farroupilha|Nuoba Bicenza]], se emancipan. Na sede l sistema de l Antendentes assessorados pul Cunseilho Municipal funcionou até 1930, quando l nuobo [[Reboluçon de 1930|goberno rebolucionário]] brasileiro anstituiu la figura de l [[Prefeito]]. L lhegislatibo fui cerrado i an sou lhugar fui anstalado un Cunseilho Cunsultibo cun trés nembros, permanecendo an atebidade até [[1935]], quando fui struturada la nuoba [[Cámara municipal (Brasil)|Cámara de Bereadores]] brasileira, adequando-se al que prebia la [[Custituiçon de 1934]]. Esse modelo permaneciu an bigor até [[1937]], quando ua reforma na lhei dissolbiu outra beç ls lhegislatibos. Solo buoltarian la se reunir an [[1947]], acumpanhando la nuoba [[Custituiçon brasileira de 1946|Custituiçon de 1946]] <ref>Cámara Municipal de Caxias de l Sul. ''Cartilha de la Cámara: Stórico de l Poder Lhegislatibo''. [http://www.camaracaxias.rs.gov.br/cartilha1.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612160944/http://www.camaracaxias.rs.gov.br/cartilha1.php |date=2007-06-12 }}</ref>. Un pouco antes, an [[29 de dezembre]] de [[1944]] la admenistraçon municipal, atrabeç de l Decreto nº 720, mudara la debison territorial de la cidade criando nuobos bairros, i tamien l sou nome, até anton simplesmente ''Caxias'', para ''Caxias de l Sul'' <ref>[http://www.caxias.rs.gov.br/novo_site/cidade/index.php?codigo=6 Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. ''L Munecípio: Chamaçon'']</ref>. L crecimiento ourbano passou a eisigir alteraçones na lhegislaçon tamien ne l que dezie respeito al ourbanismo, salude pública, acupaçon de l spácio por particulares i outras matérias.
[[Fexeiro:SalvoConduto-EmaPanigazArti.jpg|thumb|left|170px|Salbo-cunduto emitido an fabor de Ema Panigaç Artico para biaige de Caxias de l Sul la San Marcos, 1944]]
L período de la II Guerra Mundial ancontrou la cidade perturbada por defrenças políticas i pula atmosfera [[xenofobia|xenófoba]] criada pula política nacionalista de la [[Era Bargas]] i pul cunflito armado cula Eitália. Formou-se até mesmo un batalhon de boluntários caxienses para lhutar cula [[FEB]] na campanha de la Eitália <ref>Prefeitura Municipal de Caxias de l Sul. Departamiento de Mimória i Património Cultural - Museu de l Ex- Cumbatentes de la II Guerra Mundial. [http://www.caxias.rs.gov.br/novo_site/cultura/teste.php?codigo=46]</ref>. Antre [[1941]] i [[1944]] houbo manifestaçones populares antiitalianas ourganizadas pula [[Liga da Defesa Nacional]], que buscórun suprimir ls signos eidantificadores de la etnia, criando-se ua atmosfera de terror. Grupos de manifestantes, antre outros atos de agresson, remobírun la placa de bronze comemoratiba de l oubelisco a la eimigraçon arguido ne l çtrito de Nuoba Milano, i, na sede ourbana, las placas que chamában la abenida Eitália i la [[Praça Dante Alighieri]], eisigindo - i cunseguindo - la sustituiçon de sous nomes. Ls itálicos se biran proibidos de falar l dialeto, formando-se a la sue buolta un muro de siléncio, yá que muitos inda mal sabien se spressar an pertués. Sou çlocamiento passou a depender de la oubtençon de salbo-cundutos, prejudicando grabemente sue anteraçon an todos ls nibles cun ls brasileiros. Tamanha represson oureginou un sfuorço de outo-censura por parte de l própios eitalianos i sous çcendentes, desestimulando l cultibo de la mimória até ne l recesso de l lhar i anterrompendo até 1950 la celebraçon de la Fiesta de la Uba. L mesmo tratamiento sofrírun aqueilhes que, an menor númaro, çcendendo de germánicos, falában l alman.<ref>RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc. pp. 137-144.</ref>.
Tamien la religion fui ambolbida na política nesse período. An [[16 de setembre]] de [[1945]] houbo peligroso cunfronto nun [[comício]] contra l [[quemunismo]] rializado delantre de la Catedral, que atraiu muitas carabanas de l anterior, i l Bispo [[Don José Barea]] fui amenaçado de muorte puls quemunistas causo cumparecisse, mas anfrentou la turba corajosamente i nada le acuntiu. Un nuobo anfrentamiento acuntiu un més depuis, por ocasion dua [[nobena]] pública, quando grupos católicos i quemunistas se atacórun, bradando palabras de orde i oufensas mútuas. Ls bumbeiros anterbiírun lhançando auga subre la multidon, i houbo prisones de padres i outros ambolbidos. Por fin ls católicos triunfórun, ls sacerdotes fúrun lhiberados i l cunflito ancerrou sin maiores cunsequéncias, an meio a ua grande procisson, adonde se cantou l [[Hino Nacional Brasileiro|Hino Nacional]] cun grande entusiasmo. L causo repercutiu nacionalmente <ref>BRANDALISE. pp. 60-61.</ref>.
La passaige de la purmeira para la segunda metade de l seclo ye marcada por un eibento de grande balor simbólico: la custruçon de l [[Monumiento Nacional al Eimigrante|Monumiento al Eimigrante]], mais tarde transformado an monumiento nacional. Sue custruçon fui perpuosta an [[1949]], sendo inaugurado an [[1954]], alinhando-se a la política de reconciliaçon cula Eitália amprendida por Getúlio depuis de l ancerramiento de la Guerra, i rebalorizando l trabalhador strangeiro depuis de l çprezo manifesto hai poucos anhos atrás, quando todas las scuolas étnicas fúrun nacionalizadas cumpulsoriamente i l uso de l dialetos era cercado de medo i represson <ref>VRANDALISE. pp. 65-66.</ref><ref>CONSTANTINO, Núncia Santoro de. ''Mimória, mito i eidantidade: farroupilhas i eitalianos ne l Riu Grande de l Sul.'' Bie Política. [http://www.biapolitica .com.br/suonhos/10_memoria_mito_eidantidade.php]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>MARTINS, Geomar Machado. ''Riu Grande de l Sul: Dun Seclo al Outro (1900-2000)''. [http://www.ufsn.br/çp/geomar/pessonal/arquibos/storiaRS.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Antretanto, de parte de la eilite çcendente de l eitalianos, l ton de l çcurso yá nun era idéntico al de l tiempos anfluenciados pul fascismo. La mensaige de l gobierno fura antendida i, an sou própio antresse i de la coletibidade, eilha passaba agora a adotar sue filosofie nacionalista, anfatizando solo l progresso i l trabalho, zbinculando-los de causas [[Eugenia|eugénicas]]. Mas al mesmo tiempo an que la custruçon de l monumiento i mais las grandes comemoraçones de l 75 anhos de la eimigraçon an [[1950]] repersentórun l coroamiento de la reflexon i de la reconstruçon stórica ampeçadas na década de 20, assinalórun tamien l fin desta etapa, i até [[1975]], quando se festeijou l centenário de la eimigraçon, praticamente nun se oubiu falar ne l tema <ref>MAESTRI. ''Ls Gringos...' etc. [http://www.spacoacademico .com.br/025/25hmaestri.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
===Fiesta de la Uba ===
{{AP|[[Fiesta de la Uba]]}}
Debe ser feita ua mençon an apartado para la Fiesta de la Uba, que a partir de 1931 passou a custituir l maior eibento profano de la cidade. La fiesta se oureginou de las dibersas festibidades comemoratibas de las bindimas i de las feiras agro-andustriales que ls quelonos rializában an pequeinhos grupos an sous trabessones. An 1931 esses festeijos çpersos fúrun reunidos nua grande comemoraçon municipal, que recebiu l nome pul que se conhece hoije. Sue criaçon se anseriu nun mobimiento de releitura de las cunquistas rializadas puls quelonos, i al mesmo tiempo an que tenie un caráter genuinamente celebratório, sues possiblidades cumo un fórun eiquenómico tamien lhougo se tornórun óbbias. Para alhá de l comércio direto de l perdutos spostos na grande bitrine que era la fiesta, ne l cuntato antre ls perdutores i outros antressados se fazie la troca de speriéncias i de anformaçones técnicas cun bistas a la melhoria de las cundiçones de cultibo i beneficiamiento de la uba. Cumo notou un ouserbador de la amprensa ne l eibento,
::''"Numerosos éran ls besitantes que de lhápeç an punho na frente de las castas (de ubas) que antressában tomában nota de sous carateres i sous nomes, cul propósito de antroduzí-las an sues lhabouras, la fin de melhorar la custituiçon de sou parreiral."'' <ref>Correio de l Pobo, Porto Alegre, márcio de 1931, p. 7. In RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc.pp 85-88.</ref>.
[[Fexeiro:Rainha e Princesas da Festa da Uva em 1934.jpg|thumb|Reina i princesas de la Fiesta de la Uba de 1934. Foto de l AHM]]
[[Fexeiro:FestaDaUva1937.jpg|thumb|Pabilhones de la Fiesta de la Uba an 1937. Foto de l AHM]]
[[Fexeiro:Cortejo-festa-da-Uva-1950.jpg|thumb|Corteijo de carros alegóricos an 1950. Foto de l AHM]]
La fiesta fui un cumpleto sucesso, reunindo mais de cinquenta spositores que apersentórun mais de cien speces de ubas i dezenas de tipos de binos, l que serbiu para ourientar sue rializaçon nun nuobo i mais amplo formato, resultando la eidiçon de [[1932]] ser chamada pula ''[[Rebista de l Globo]]'' de ''"l acuntecimiento mais memorable, até hoije, nesta zona de l stado"'' <ref>Citada an RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc. pp. 90; 95; 99; 117; 130</ref>, quando las associaçones simbólicas antre progresso i ceblizaçon, bien d'acuordo cul [[Positibismo]] que tingie l eideário político de la época ne l stado, fúrun claramente anfatizadas puls promotores, juntamente cun alusones als rituales greco-romanos de la antiguidade. Antre sous signos eidantificadores mais çtacados staba l ''Grande Corteijo Triunfal de la Uba'', l modelo de l çfiles de carros alegóricos que inda hoije son rializados - i nun sendo fortuita la chamaçon de ''Triunfal''. Para alhá de la sposiçon de l perdutos de la tierra i de l corteijo, houbo inda cuncursos para ornamentaçon de l prédios i residéncias, batailhas de flores, cuncursos de corales, banquetes, beiles pribados i beilças al aire lhibre. Cunforme declara Cleodes Rieiro,
::''"Se la lhiturgie de l ritual de la Fiesta de la Uba serbiu para proclamar la eidantidade de l celebrantes, eisibir l resultado de l trabalho zambolbido al lhongo de mais de meio seclo i reibindicar l statuto de brasileiros, sues caratelísticas definidoras fúrun splicitadas pul bocabulário simbólico ampregado ne l ritual. Ls çcursos, la sposiçon i las çtribuiçones de ubas, l corteijo triunfal, las tendeiras an sous trajes típicos, las cançones, ls banquetes, l cungresso i las bandeiras anfeitando las rues, todo esso refletiu l sfuorço de l oufertantes de la fiesta ne l porcesso de outo-repersentaçon. "'' <ref>RIVEIRO. ''Fiesta...'' etc. p. 134.</ref>
Quanto a la figura simbólica de la Reina de la fiesta, la eiloquente saudaçon a eilha dirigida na abiertura de l eibento de 1933 i registrada ne l relatório daquela eidiçon fala por si de la eimaige que ls eitalianos pretendian custruir de si mesmos i de l papel que eimaginában benir a zampenhar ne l cenário nacional:
::''"Te saúdo, Reina de la Fiesta de la Uba i Senhora de l domínios sin termo de la nuossa simpatie i de l coraçon de Caxias, coraçon que se mobimenta i age pul sangre baloroso dua raça de heiróis, inda nun cantada, que dá al Riu Grande la seiba propulsora a la rializaçon de l que será un die, drento de l Brasil, i sob l cielo de la América lhibre"'' <ref>RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc. p. 129.</ref>
Antre [[1938]] i 1950 la fiesta nun se rializou an funçon de la política nacionalista de Getúlio Bargas i de atritos biolentos antre eimigrantes i brasileiros, mas na eidiçon de 1950, coincidindo cula comemoraçon de l 75 anhos de la eimigraçon, la Fiesta yá cuntaba cula partecipaçon de dieç munecípios i eisibia perdutos andustriales, decorrientes de l crecimiento eiquenómico de la cidade i de la maior bariadade an sou perfil produtibo. Agora ls eimigrantes passában a ser chamados de ''pioneiros'', andicando ua reorientaçon na eidantidade a ser custruída, cun amplicaçones progressistas que se abrian pa ls nó-eitalianos, yá cunsidrados cumo parceiros an to l porcesso. Tamien fui salientado l aspeto de reconciliaçon cula nacion, passado l çgeste anfrentado durante la II Guerra <ref>RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc. 137-139; 184-186; 191.</ref>.
==De 1950 a 2000==
Assi cumo la purmeira metade de l seclo XX repersentou ua abiertura i maior antegraçon de la cidade al cuntesto stadual i nacional, la segunda metade figura cumo ua fase de abiertura pa l mundo, cula mudança an sou perfil produtibo, político i cultural, l ampeço de sue penetraçon ne l mercado strangeiro i la cunsulidaçon de sue posiçon cumo ua de las maiores eiquenomies de l Brasil. An tenermos gerales la cidade crece aceleradamente nesse anterbalo, passando dua populaçon de 54 mil an [[1950]] para 180 mil an [[1975]] i cerca de 360 mil pessonas an [[2000]] <ref>GIRON. p. 76</ref><ref>ZIMMERMAN, Silbia Aparecida. ''Políticas de Abastecimiento Alimentar na Perspetiba de la Sigurança Alimentar: L Porgrama de Abastecimiento Alimentar de Caxias de l Sul''. Riu de Janeiro: Seropédica, Agosto de 2006 [http://www.ufrrj.br/cpda/static/teses/n_silbia_zimmermann_2006.pdf]</ref>, trazendo cunsigo paralelamente todos ls porblemas sociales, culturales, eiquenómicos i ambientales típicos de las cidades brasileiras cun grande taxa de spanson. An [[1994]] atrabeç de la Lhei Cumplementar Stadual 10.335/94 fui criada la [[Aglomeraçon Ourbana de l Nordeste de l Riu Grande de l Sul]], ua beç que la ária se carateriza cumo l ambrion dua fetura region metropolitana.
===La nuoba eiquenomie caxiense ===
An [[1951]] Getúlio Bargas boltou al poder depuis de la admenistraçon de Gaspar Dutra, que habie ourientado l zambolbimiento brasileiro ne l sentido de abiertura al capital anternacional. Sue buolta antroduziu nuobos fatores políticos que entrórun an cunflito cul cuntesto eiquenómico criado por sou antecessor, gerando porblemas nas árias de quemunicaçones, einergie, sportaçon, crédito i fiscal. Cula persidéncia de [[Juscelino Kubitschek]] se dou ampeço a un porgrama [[zambolbimentismo|zambolbimentista]] na tentatiba de se modernizar l paíç i superar sou atraso, mas l fracasso eiquenómico de l gobierno de [[João Goulart]] lhebarie al golpe que anstaurou la [[Ditadura melitar ne l Brasil (1964-1985)|Ditadura Melitar]] ne l Brasil, tornando las purmeiras décadas deste período bastante tumultuadas.
Ne l cuntesto caxiense l sistema de la eiquenomie rural familiar ampeça la se tornar porblemático cula multiplicaçon de las famílias i cunsequente fragmentaçon progressiba de las propiadades, oureginando l fenómeno de l [[éxodo rural]]. Esse scedente de pessonas busca amprego na andústria ourbana i an bista de l salários ansuficientes ten dediculdades an aspetos básicos cumo moradie i salude, ampeçando un porcesso de [[bairro de lhata|fabelizaçon]] de l subúrbios, i a mulhier passa a tener ua partecipaçon mais significatiba na andústria cumo ouperária, ambora de ampeço inda çcriminada i cun menor salário. Las relaçones tradecionales mais ó menos tranquilas antre patrones i ampregados ampeçan la se tornar cumplexas i delicadas cula crecente ocorréncia de grebes, adonde las de l ampeço de la década de 60 sacoden l meio ampresarial i oubrigan a ua reformulaçon de posturas nesse campo, i grande ouferta de mano-de-obra barata i nun specializada proboca ua maior rotatibidade ne ls ampregos <ref>LAZZAROTTO, Balentin. ''Pobres Custrutores de Riquezas''. Caxias de l Sul: EDUCS/EST, 1991. pp. 81-87; 110-112; 119-124; 140-143; 154-165; 176-178; 183-193.</ref>.
[[Fexeiro:Metalúrgica Abramo Eberle.jpg|thumb|left|250px|[[Prédios de la Metalúrgica Abramo Eberle|Prédios stóricos de la Metalúrgica Abramo Eberle]]]]
Tentou-se cuntornar esses porblemas cun ua restruturaçon ne ls uorgones de classe. Assi, la Associaçon Comercial decide recebir ua delegacie de l Centro de Andústria Fabril de Porto Alegre, na steira de la grande spanson de l setor na cidade, i lhougo an [[1954]] se anstala l Centro de la Andústria Fabril de Caxias de l Sul, que separou l comércio de la andústria i cun esso causou ua cison antre las lhideranças ampresariales que até anton stában cungregadas todas na Associaçon Comercial. Assi i todo, l Centro fui amportante nessa etapa quando trabalhou para solucionar ls zafios que se apersentában, para alhá de fomentar l zambolbimiento de la anfra-strutura produtiba giral. Ye quando grandes ampresas lhocales se firman ne l mercado brasileiro, cumo la Metalúrgica Abramo Eberle, i entran na cena outras que se tornarian mais tarde eigualmente amportantes, cumo la [[Marcopolo]] i la [[Randon]] <ref>[http://www.ub.s/geocrit/sn-94-28.htn MACHADO & HERÉDIA. ''Associaçon de l Comerciantes''... etc]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
La debison de fuorças durou pouco. An [[1973]] andústria i comércio, sob la égide respetibamente de Paulo Bellini i Edemir Zatti, se reuniran outra beç para criar la Cámara de Andústria i Comércio de Caxias de l Sul. Las comemoraçones de l centenário de la eimigraçon an [[1975]] ancontran la cidade cumo la segunda metrópole de l stado i ua de las dieç que mais habien crecido an to l paíç, l que dou ourige la mais porblemas an tenermos de anfra-strutura básica de salude, meio ambiente, ourbanismo, eiducaçon, moradie, transporte i amprego, antre outros. Las fuorças eiquenómicas capitaneadas pula Cámara de Andústria i Comércio, junto cula admenistraçon pública, antendírun que serie neçairo hierarquizar ls porblemas para melhor solucioná-los, i naciu la eideia de se criar prioritariamente un Çtrito Andustrial para permitir un melhor funcionamiento de las andústrias i lhiberar l núcleo ourbano para un crecimiento mais racional i ourdenado. La assinatura dun cumbénio cul gobierno de l stado an [[1979]] criou la region de la Grande Caxias i definiu la ária de abrangéncia de l pólo metal-macánico que se struturaba, l que significou ua mudança decisiba ne l perfil eiquenómico de la cidade, que dua eiquenomie tradecional se dirigie para ua eiquenomie dinámica <ref>[http://www.ub.s/geocrit/sn-94-28.htn MACHADO & HERÉDIA. ''Associaçon de l Comerciantes''... etc]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
L fin de l Regime Melitar ne ls [[anhos 80]], junto cul [[Praino Cruzado|Praino de Stablizaçon Eiquenómica]] de [[1986]] oubrigórun ls ampresários a un sfuorço redobrado ne l sentido de adequaçon a la nuoba rialidade nacional heiperinflacionária, surgindo ua preocupaçon cula cumpetitibidade i produtibidade, i un antresse pula qualificaçon de l [[recursos houmanos]], pul aperfeiçoamiento de las tecnologies produtibas ancluindo las purmeiras robotizaçones, pula anserçon ne l mercado sterno, pula custituiçon de [[microempresa]]s i pula ancluson de l setor de serbícios ne l topo de la cadeia eiquenómica, l que lhebou an [[1992]] a la Cámara de Andústria i Comércio la se renomear cumo [[Cámara de Andústria, Comércio i Serbícios de Caxias de l Sul]]. La [[década de 90]], por fin, fui marcada pula crecente anformatizaçon, pula ampliaçon de las anfra-struturas, preocupaçon cul meio ambiente i la abiertura de nuobos ampregos i de nuobos mercados an bárias frentes anternacionales, anfrentando las crises de l fracasso de l [[Praino Cruzado]] i de l [[Praino Collor]] <ref>MACHADO & HERÉDIA. ''Cámara de Andústria, Comércio, ... ''etc. pp. 77 ss</ref>.
===Eiducaçon i cultura===
La eiducaçon brasileira sofriu nesse meio seclo mudanças perfundas cula ounibersalizaçon de la anstruçon purmária oubrigatória, la spanson de l [[ansino secundário]] i l ancentibo a la anstalaçon de scuolas superiores pribadas. Na cidade la eiducaçon yá staba bastante struturada, cun grandes coleijos an funcionamiento (Carmo, La Salle, San José, San Carlos, Cristóvão de Mendoza), i na [[década de 60]] i son fundados ls purmeiros cursos superiores: Faculdades de [[Ciéncias Eiquenómicas]] i [[Filosofie]], de la Mitra Diocesana; Scuola de [[Anfermaige]] Madre Justina Inés, de la Sociadade Caritatibo-Lhiterária San José; Faculdade de [[Dreito]], de la Sociadade Spitalar Nuossa Senhora de Fátima, i la Scuola de [[Guapas Artes]], de la Prefeitura Municipal. Estas scuolas serien la base para an [[10 de febreiro]] de [[1967]] ser fundada la [[Ounibersidade de Caxias de l Sul]] (UCS), hoije ua de las melhores anstituiçones pribadas de ansino superior de l Brasil i cuntando an sou quadro docente cun nomes eilustres cumo [[Jayme Pabiani]] i [[José Clemente Pozenato]], ambos zambolbendo antensa atebidade ne l campo de l ansaio, de la crítica de arte i de la lhiteratura.<ref>[http://www.ucs.br/ Ounibersidade de Caxias de l Sul. ''Stória'']</ref>. L crecente afluxo de migrantes de outras partes de l Brasil, de bárias etnias i religiones, tamien cuntribui para tornar l ambiente cultural de la cidade mais dibersificado i stimulante, i ye de notar la penetraçon de la anfluéncia [[gaúcho|gauchesca]] nessa region tradecionalmente eitaliana <ref>BENTO, Cláudio Moreira. ''La Projeçon Republicana i de las Tradiçones Farroupilhas na Quelónia Eitaliana de l Riu Grande de l Sul''. Academie de Stória Melitar Terrestre de l Brasil [http://www.ahimtb.org.br/aprojrep.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
[[Fexeiro:Casa de pedra.jpg|thumb|La ''Casa de Piedra'', solo remanescente na atual zona ourbana caxiense de las purmeiras moradies de l eitalianos. Hoije ye un museu]]
[[Fexeiro:Casa de pedra 2.jpg|thumb|Anterior de l museu de la Casa de Piedra, cun oubjetos de uso doméstico de l eimigrantes]]
An meados de la década de 60 la Fiesta de la Uba yá habie se tornado un eibento nacional, i de fato era l maior an sou género an to la [[América Lhatina]], sendo bejitada por mais de 300 mil pessonas, mas, cumo un sintoma de l nuobos tiempos, staba perdendo mui de sou apelo tradecional i se cunformaba a un perfil marcadamente ampresarial, cumo andicarie claramente sue nuoba chamaçon ne ls [[anhos 70]]: ''Ampresa Fiesta de la Uba Turismo i Amprendimientos S.La.''. Nun fúrun poucos ls protestos de setores de la quemunidade quanto al crecente predomínio de las máquinas subre la uba <ref>Fiesta Nacional de la Uba. ''1965 - Maior eibento de l género na América Lhatina'' [http://www.festanacionaldauba .com.br/?ir=storia&id_storia=13]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc. p. 197-199</ref>.
L declínio de la religion cumo fuorça social aglutinadora, ls nuobos hábitos de cunsumo, la perfunda mudança ne l sistema produtibo lhocal, la padronizaçon de l ansino brasileiro, l çcaso de las nuobas geraçones para cula lhéngua i ls questumes de sous abós, la persença de grande númaro de migrantes de ascendéncia nó-eitaliana, la grande popularizaçon de [[meios de quemunicaçon]] i antretenimiento cumo l rádio, la [[TB]] i l cinema, i la progressiba abiertura de la cidade pa l mundo, probocan antre ls anhos 50 i 60 ua rápida çcaraterizaçon de las feiçones étnicas i tradecionales de la cultura caxiense <ref>''La cidade quedou eigual la tantas outras... Las defrenças?''. In ''Boletin Mimória''. Caxias de l Sul: Museu i Arquibo Stórico Municipal, nº 16, nobembre de 1993.</ref><ref>[http://www.ucs.br/ucs/tplPOSLetras/posgraduacao/stritosensu/lhetras/porsores/cleodes_rieiro/artigo.pdf RIBEIRO. ''L lhugar...'' etc]</ref><ref>MAESTRI. ''La Lhei de l Siléncio...'' etc. [http://www.steditora .com.br/testos/silencio.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, fazendo aparecer a partir de meados de la década de 70 un renobado antresse antre ls anteletuales pulas raízes stóricas regionales, lhebando storiadores cumo [[Loraine Slomp Giron]] i [[João Spadari Adami]] la zambolbíren amportantes pesquisas que resultórun na publicaçon de bários lhibros básicos pa l studo de la stória lhocal. Antretanto nesse período, an que houbo ua berdadeira spluson de bibliografie subre l tema de la colonizaçon nun solo an Caxias de l Sul, se percebe ua tendéncia rebisionista que nun tentaba mais mitificar la stória de l quelono, mas si apersentá-la cun sues cuntradiçones i cunflitos, nun ne l antuito de denegrir la eimaige de l eimigrante, mas de torná-la mais rial i rica <ref>MAESTRI. ''Ls Gringos...' etc. [http://www.spacoacademico .com.br/025/25hmaestri.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
L mesmo antresse fizo l gobierno municipal an [[1975]] restruturar i reabrir l [[Museu Municipal de Caxias de l Sul|Museu Municipal]] i criar l [[Museu Ambiéncia Casa de Piedra]], dous de l hoije mais amportantes museus stóricos de la cidade, i fundar an [[1976]] l [[Arquibo Stórico Municipal de Caxias de l Sul|Arquibo Stórico Municipal]] <ref>RIBEIRO. ''Fiesta...'' etc. p. 202</ref>. Na década seguinte serie criado tamien l Departamiento de Património Stórico de la Prefeitura, ampeçando un trabalho de preserbaçon i resgate de las tradiçones eimateriales, de l lhegado artístico i de la ardança arquitetónica eitalianas, que stában zaparecendo debrebe sob ua óndia de progresso que tenie priessa de acunter. L trabalho dessas anstituiçones, que se baseia nua nuoba cuncéncia de que l progresso puode cumbiber cul passado, junto cula atuaçon de grupos artísticos cumo l Miseri Coloni, de [[triato]] rializado an dialeto, son fuorças atibas que lhutan por preserbar aspetos amportantes de la ardança eitaliana i tentan rebitalizá-los i reinserí-los cun ua lheitura crítica nua cidade que se torna cada die mais cosmopolita <ref>''La preserbaçon nun recusa l nuobo''. In ''Boletin Mimória''. Caxias de l Sul: Museu i Arquibo Stórico Municipal, nº4, rediçon de 1992</ref><ref>[http://tede.ucs.br/tde_arquibos/1/TDE-2007-11-12T122604Z-156/Publico/Dissertacao%20Marie%20Isabel%20Filippon.pdf FILIPPON. pp. 50-51]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>ITAQUI, José. ''L material i l eimaterial ne l trabalho de l ator: L causo Miseri Coloni''. EST Eidiçones On Lhine [http://www.steditora .com.br/testos/ator.htn]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
[[Fexeiro:Locatelli-ceia.jpg|thumb|left|150px|Aldo Lhocatelli: ''Redadeira Cena'', na Eigreija de San Pelegrino]]
===Arte===
1951 ye ua data amportante para la arte lhocal. Ye quando [[Aldo Lhocatelli]] chega a la cidade para decorar la [[Eigreija de San Pelegrino]], rializando un de l maiores cunjuntos de pintura mural de l stado. Subre l altar pinta la ''[[Redadeira Cena]]'', lhadeada por eimaiges de l ''[[Sagrado Coraçon de Jasus]]'' i de la ''Apariçon de Nuossa Senhora de Carabaggio''; ne l teto cria dibersas cenas eilustratibas de l hino ''[[Dies irae]]'' i de l ''[[Génesis]]'', emoldurando la grande cumposiçon central de l ''[[Juízo Final]]'', i nas paredes lhaterales quedórun las telas de la ''[[Bie Sacra]]'', talbeç sue melhor obra. L artista deixarie sue marca tamien na sede de la Prefeitura i na [[Capielha de l Santo Sepulcro]].
[[Fexeiro:Casa de Cultura-Caxias.jpg|thumb|La Casa de Cultura de Caxias de l Sul]]
Antretanto, ls artistas caxienses cuntinarian a produzir percipalmente an cuntornos ampíricos i amadores até la struturaçon de l ansino artístico superior na Scuola de Guapas Artes de la Prefeitura, mais tarde ancorporada a la UCS. La UCS tamien fui la respunsable pula manutençon de l atibo mas zaparecido ''Atelier de la UCS'', que dou ourige an [[1988]] al [[Núcleo de Artes Bisuales de Caxias de l Sul]] (NABI), l qual, junto cul moderno curso de Lhicenciatura an Eiducaçon Artística de la ounibersidade, la [[Casa de Cultura Percy Bargas de Abreu i Lhima]], criada an 1982, i ls dibersos porgramas de fomiento a las artes mantidos pula Prefeitura, se tornarian a partir de l [[anhos 90]], época an que ampeça un grande florescimiento artístico na cidade, las mais significatibas anstáncias lhocales de porduçon, çcusson i difuson artística an alto nible. De l artistas lhocales merece nota an tiempos recentes [[Diana Domingues]], que lhidera l grupo de pesquisa an médias cuntemporáneas lhigado a la UCS i ye ua de las respunsables por lhebar l nome de Caxias de l Sul als mais amportantes fóruns de debate artístico de l Brasil, para alhá de trazer a la cidade nomes anternacionales na ária de la crítica, pesquisa i porduçon <ref>Grupo de Pesquisa Artecno. Lhaboratório NTAB - Nuobas Tecnologies nas Artes Bisuales. UCS [http://artecno.ucs.br/andexport.html]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Outras figuras çtacadas na cidade de la década de 90 an delantre son Odete Garbin, ua de las mais atibas lhíderes de l NABI, Iolanda Gollo Mazzotti, Beatriz Balen Susin i Bera Zattera, que tornan la persença feminina de amportança central para la atualizaçon artística caxiense <ref>''NABI''. Catálogo comemoratibo de l 15 anhos de l Núcleo. Caxias de l Sul: NABI / Prefeitura Municipal, 2006</ref>.
==La moderna metrópole regional ==
Hoije Caxias de l Sul ye l segundo pólo metal-macánico de l paíç i un de l maiores de la [[América Lhatina]]. Mais de 6.500 andústrias fázen cun que l munecípio respunda por cerca de 5,83% de l PIB de l Riu Grande de l Sul <ref>IBGE. ''Produto Anterno Bruto la précios corrientes i Produto Anterno Bruto per capita segundo las Grandes Regiones, Ounidades de la Federaçon i Munecípios - 2002-2005'' [http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/eiquenomie/pibmunicipios/2005/tab01.pdf]</ref>. Ten ua rede cumpleta de serbícios i ua bida cultural atiba, tenendo sido scolhida la [[Capital Brasileira de la Cultura]] an 2008 <ref>Caxias de l Sul - Capital Brasileira de la Cultura 2008 [http://www.caxiascapitaldacultura .com.br/]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Assi i todo, la multiplicidade de aspetos i atebidades que cuntemporaneamente caraterizan la cidade yá caen fura de l ámbito stórico deste artigo, i por esso remete-se l lheitor a la páigina [[Caxias de l Sul]], adonde ancontrará las anformaçones mais atuales subre la chamada ''Pérola de las Quelónias''.
[[Fexeiro:Panoramica festa da uva.jpg|thumb|center|700px|<center>Un panorama de Caxias de l Sul an 2008 </center>]]
== Refréncias ==
<references/>
[[Catadorie:Stória de l Brasil]]
s56oi1q4cl2vt6w0fvdu1v4rr7tkzzx
Region de l Norte (Pertual)
0
3550
108873
107430
2026-11-11T10:41:57Z
Kent Wang
15598
Atualizar la fotografia (Main facade of Basílica do Bom Jesus do Monte (Braga) 60.jpg)
108873
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:LocalRegiaoNorte.svg|frame|Lhocalizaçon de la Region de l Norte]]
L '''Norte''' ó '''Region de l Norte''' ye ua region ó [[Nomenclaturas d'ounidades territoriales para fines statísticos|ounidade territorial para fines statísticos de nible II (NUTS II)]], de [[Pertual]], que cumprende ls çtritos de [[Çtrito de Biana de l Castielho|Biana de l Castielho]], [[Çtrito de Braga|Braga]], [[Çtrito de l Porto|Porto]], [[Çtrito de Bila Rial|Bila Rial]] i [[Çtrito de Bergáncia|Bergáncia]], i parte de ls çtritos de [[Çtrito de Abeiro|Abeiro]], [[Çtrito de Biseu|Biseu]] i [[Çtrito de la Guarda|Guarda]].
Lhemita la norte i la lheste cun [[Spanha]] ([[Galiza]] i [[Castielha i Lhion]], respetibamente), la sul cula [[Region Centro]] i l'oeste cul [[Ouceano Atlántico]]. Acupa ua ária de 21 278 Km² (24% de l território de Pertual cuntinental), ye habitado por 3 745 246 (dados de [[2007]], 37% de la populaçon pertuesa) i antegra uito subregiones ó [[Nomenclaturas d'ounidades territoriales para fines statísticos|ounidades de nible III (NUTS III)]]:
:* [[Alto Trás ls Montes]]
:* [[Abe (subregion)|Abe]]
:* [[Cábado (subregion)|Cábado]]
:* [[Douro (subregion)|Douro]]
:* [[Antre Douro i Bouga]]
:* [[Grande Porto]]
:* [[Minho-Lhima]]
:* [[Támega (subregion)|Támega]]
La Region de l Norte cumprende 86 cunceilhos (27,8% de l total nacional).
== Percipales cidades i cidades stóricas ==
Las cidades mais amportantes i stóricas de la Region de l Norte son l [[Porto]], [[Braga]], [[Guimarães|Guimaráes]], [[Biana de l Castielho]], [[Bila Real]], [[Bergáncia]], [[Lhamego]], [[Chabes]], [[Miranda de l Douro]], [[Penafiel]], [[Amarante]] i [[Barcelos]].
== Stória ==
Cumo ounidade admenistratiba, la Region de l Norte fui criada, an [[1969]], cumo region de planeamiento, subdebidida nas subregiones de l [[Lhitoral Norte]] (agrupando ls çtritos de [[çtrito de Biana de l Castielho|Biana de l Castielho]], [[çtrito de Braga|Braga]] i [[çtrito de l Porto|Porto]]) i de l Anterior Norte (agrupando ls çtritos de [[çtrito de Bila Rial|Bila Rial]] i [[çtrito de Bergáncia|Bergáncia]]). Mais tarde, ls sous lhemites fúrun sendo altarados, de modo que, hoije, nun coinciden culs lhemites çtritales. An [[1986]], ne l ámbito de la debison de l paíç an ounidades territoriales para fines statísticos, seguindo las diretibas ouropeias, passou a ser cunsidrada ua [[NUTS II]], sendo subdebidida an [[NUTS III]].
An tenermos geográficos, la Region de l Norte, corresponde, aprossimadamente, a las antigas [[porbíncia]]s de [[Antre-Douro-i-Minho]] i de [[Trás ls Montes]].
<br><gallery class=center caption="Region de l Norte (Pertual)">
Main facade of Basílica do Bom Jesus do Monte (Braga) 60.jpg|[[Braga]]
Guimaraes-Castelo-50-Turm-vier Maedels-2011-gje.jpg|[[Guimarães]]
Porto-Kathedrale-20-Kreuzgang-2011-gje.jpg|[[Porto]]
Douro-Tal-08-2011-gje.jpg
Douro-Tal-38-Weinberge-2011-gje.jpg
Douro-Tal-64-Bahnhof Gouvinhas-2011-gje.jpg
Portugal-Norte-104-Bohnenstangen-2011-gje.jpg
Portugal-Norte-138-Friedhof-2011-gje.jpg
Portugal-Norte-192-See-2011-gje.jpg
Portugal-Norte-186-Moimenta da Beira-Metzgerei-2011-gje.jpg
Tavora-Tal-60-Oelbaumterrassen-2011-gje.jpg
POR Porto Aerial 02.jpg
</gallery><br>
{{Commonscat|Norte (Portugal)}}
{{Pertual/NUTS}}
[[Catadorie:Regiones de Pertual|Norte]]
izyhktv4ac0hbj9o0hexmfq7kv9fwzh
Couverture (técnica de cumbate)
0
4258
108870
108492
2026-11-10T23:03:58Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
108870
wikitext
text/x-wiki
[[Image: protection_passive1color.jpg|110px|right|thumb|Couverture sur un [[murro direto a parbo curso|jab]] an [[Boxa burman]] ]]
Ne ls [[sport de cumbate de precusson|sportes de cumbate de precusson]] ([[scerma]], [[boxa]], [[karate]], etc.), la '''''couverture''''' (que an [[lhéngua francesa|francés]] quier dezir '''cubierta''') ye un mobimento de defesa premitente de se proteger dun ataco (colpo) an placiante l'arma ó la parte del cuorpo (pugno, antebracio, cubito, bracio ó spatula) sur l scopo mirado d'este ataco.
Esta forma de defesa, si-nominada "passiba", diferencia se del [[blocage (técnica de cumbate)|blocage]] i de la [[parata (técnica de cumbate)|parata]] que son mobimentos si-nominados "atibos". La couverture ye sinonimo de "proteçon" an particular an [[boxa]] quando ls cumbatentes lheban l bracio para se proteger cuntra un eibentual ataco al facie.
Eilha ye outelizada:
:* de maniera anticipante an caso d'ataco de l'adbersairo, an particular para se proteger an su proprio abanciamento ó ataco (eisemplo: lhebar la spatula ante la maxilla, se coperir cun l bracio i l guanto)
:* de maniera anstantanea quando l'ataco de l'adbersairo ye lhanciado.
== An boxa i [[boxe pieds-poings]] ==
La couverture an boxa ye una forma de defesa muito ousada nas situaçones de cuorpo a cuorpo i quando l cumbatente ye submergido per una multitude de colpos.
<gallery>
Image:couverture_high.jpg|''Couverture lhateral cun l guanto sur un ataco an [[cuntapie circular]] ''
Image:Outside Crescent kick.jpg|''Couverture lhateral cun l bracio i l guanto sur un ataco an [[cuntapie an crescente]] ''
Image:Drop0.jpg|'' Couverture si-nominada "teto del casa" sur un ataco an [[murro descendente|overcut]] ''
Image:bloc_épaule1.jpg|''Couverture cun la spatula sur un ataco an [[murro direto a grande curso|cross]] del bracio posterior ''
</gallery>
== Fontes ==
* Georges Blanchet, ''Boxe et sports de combat en éducation physique'', Ed. Chiron, Paris, 1947
*Alain Delmas, 1. ''Lexique de la boxe et des autres boxes'' (Document fédéral de formation d’entraîneur), Aix-en-Provence, 1981-2005 - 2. ''Lexique de combatique'' (Document fédéral de formation d’entraîneur), Toulouse, 1975-1980.
*[[Jack Dempsey]], ''Championship fighting'', Ed. Jack Cuddy, 1950
*Gabrielle & Roland Habersetzer, ''Encyclopédie des arts martiaux de l'Extrême-Orient'', Ed. Amphora, Paris, 2000
*Louis Lerda, J.C. Casteyre, ''Sachons boxer'', Ed. Vigot, Paris, 1944
*Marcel Petit, ''Boxe: technique et entraînement'', Paris, Ed. Amphora, Paris, 1972
{{Commons|Category: boxing|Boxing}}
== Lhigaçones sternas ==
* {{fr}} [http://www.wka-france.fr Antenna WKA-Francia] - Lhexico de ls ''[[boxe pieds-poings|boxes pieds-poings]]'' (Rúbrica "Formations", onglet "Ceinture noire")
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20081219092244/http://www.netboxe.com/rep1/lexique.php Lhexico de Netboxe.com]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20090122084337/http://netboxe.com/rep1/pratique.php Folios práticos de Netboxe.com]
* {{en}} [http://www.boxrec.com/media/index.php/Main_Page BoxRec Boxing Encyclopaedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729120642/http://boxrec.com/media/index.php/Main_Page |date=2012-07-29 }}
[[Catadorie:Técnicas de defesa]]
hlgu7wy00hj23fbfjzdse28nhyqzqbz
Rádio Studio 54 Network
0
5247
108872
104404
2026-11-10T23:36:11Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
108872
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Radio Studio 54 Network logo.svg|thumb|Logo de Studio 54 Network]]
'''Rádio Studio 54 Network''' (an [[Léngua eitaliana|Eitaliano]]: ''Studio 54 Network'') ye ua eimissora de [[eimissoras de rádio|rádio]] de la [[Eitália]], de la Region [[Calábria]]. Las trasmissones de Studio 54 Network chegan la modulaçon de frequéncia an nuobe porbíncias an cinco regiones de l Sul de la Eitália (Messina, Reggio Calabria, Bibo Balentie, Catanzaro, Crotone, Lece, Potenza, Salerno).
Porgramaçon carateriza-se pula trasmisson solamente rializaçones musicales i anformaçones an tiempo rial, cun 28 atualizaçones diárias.
== Stória ==
Studio54network naciu an 6 de júnio de 1985, l'eideia de Pietro Parretta i Francesco Massara, cun Enzo Gatto, Memmo Minniti, Pietro Musmeci, cul nome stórico de la ''Radio DJ Club Studio 54''.
Cumo quaije todos ls eitaliano rádio libre naciu para jogar, an seguida, bire ne l'ampeço de ls anhos 90 an oubjetibos cuncientes nun para ser adiadas, profissionalismo. Lei Mammi pa la radiodifuson eitaliano an 1990 para sustituir l'ampresa.
An 1991 ye la purmeira rádio calabrese (i ua de las primera an Italia), usando l sistema de dados de rádio.
An 1994 l'aeraçon ye anformatizada, percebendo ua pontualidade i culidade na trasmisson, ancapaç de corresponder cun eiquipamiento analógico; purmeiro an Calabria na cunsecuçon deste oubjetibo i pula purmeira beç na Eitália, an total outelizaçon desta tecnologie pa la queston.
Zde 1995, grácias a l'aquesiçon de las feliales de l'ampresa d'outra eimissoras calabresi, sal de ls lemites de l reggina la cuosta jónica, ampliando sue ária d'anfluéncia na Calábria i, mais tarde, las regiones adjacentes.
An 1997 ye un de ls purmeiro rádio eitaliana para tomar las purmeiras spriéncias de streaming, para trasmisson na web, an tecnologie de áudio Rial.
An 1998 rializa un restyling de l nome para Studio54Network.
An 2000, l purmeiro stúdio moble Stargate marca l'ampeço dua nuoba política eiditorial: l rádio que trasmite a partir de la Praça de la cidade, antre las pessonas.<ref>[http://www.milanodabere.it/news/eventi/sanremo_2007_da_fabbrica_di_sogni_a_sagra_del_belpaese_5086.html "Dalla diretta radiofonica su Studio 54 Network a gli incontri per vivere il Festival in maniera 'Off'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328134114/http://www.milanodabere.it/news/eventi/sanremo_2007_da_fabbrica_di_sogni_a_sagra_del_belpaese_5086.html |date=2016-03-28 }}. milanodabere.it.</ref>
== Porgramaçon ==
* ''54 News'', las anformaçones an tiempo rial, de las 7 a las 21:00h, todos ls puntos cada hora.
* ''Soundtracks - il cinema alla radio'',a las 08:40, 15.10, 23.
* ''Promodisco'', a las 12.40, a las 17.40 i a las 19.40.
* ''History Time'' cun Luciano Procopio, a las 13.30, 23.30 i a las 5.10
* ''Area 54 - All days'', a las 14,30 i a las 21.30.
* ''Pezzi da 90'', a las 22.
* ''Rock Italia'', a las 8.40, 9.45, 21.20, 23.45.
* ''Italia in Prima Pagina'', anformaçones i coincimientos, de las 6 a las 10.00.
* ''Rock Colletion'', a las 14 i a las 21.
* ''54 Disco Hit'', a las 7.30, 13, 18 i a las 22.
* ''Rock a Mezzanotte'', depuis de la meia nuite.
* ''Action Parade'', a las 9.45 i a las 22.20.
* ''The Ultimate Ipod Colletion'', a las 10.20 i a las 2.20.
* ''Edizione Limitata'', a las i 20.40 i a las 3.40.
* ''Concerto Impossibile'', a las 3.20 i a las 20.40.
* ''Emozioni'', de las 23.30.
* ''Dejà vu'', a las 12.30.
* ''Celebrity'', a las 10.10 i a las 21.30.
* ''Storie'', a las 14.00 i a las 18.40.
== Eiquipe atual ==
* '''Propiatário''': [[Francesco Massara]].
* '''Técnicos de sonido''': Giuseppe Romeo, Mimmo De Marco, Piero Fiumanò, Vincenzo Macrì
* '''Quemunicadores''': Luciano Procopio, Rossella Laface, Enzo DiChiera, Marika Torcivia, Demetrio Malgeri, Franco Siciliano, Paolo Sia, Mara Rechichi
* '''Respunsábel por la Casas Çcográficas''': Daniela Panetta
* '''Porgramaçon musical''': Francesco D'Augello, Daniela Panetta <ref>Bumbaca, Domenica (26 Aprile 2012). [http://www.ntacalabria.it/76867/la-locri-rc-1-maggio-allinsegna-della-musica/ "La Locri (RC) 1° maggio all'ansegna della musica"]{{Lhigaçon einatiba|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Ntà Calabria''.</ref>
== L Pessonal de l passado ==
Memmo Minniti, Tommaso Massara, Clementina Parretta, Enzo Gatto, Francesca Ritorto, Pino Martelli, Espedita Rechichi, Sergio Minniti, Gianluca Laganà, Rossana Pedullà, Ugo La Macchia, Paolo Guerrieri, Antonio Lombardo, Rosy Carelli, Giuseppe Galluzzo, Peppe Lentini, Paolo Guerrieri, Chiara Mearelli, Luca Filippone, Enrico Ventrice, Valentina Ammirato, Massimo Apa, Emily e Debora LoGiacco, Barbara Costa, Pasquale Fragomeni, Roberta Rupo, Veronica De Biase, Valentina Geracitano, Francesco Cunsolo, Francesco Parasporo, Antonella Romeo, Eleonora Femia, Rosana e Regina Garofalo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Luigi Grandinetti, Eddy ed Ottavia Lombardo, Antony Greco, Sandro Pascuzzo, Giuseppe Evalto, Stefania Morabito.
== Studio 54 LiveTour ==
Nacido an [[2000]], este ye un show de música, jogos, lazer, persentes i surpresas, drento dua çcoteca, trasmitido al bibo ne l rádio, cun cumbidados, gadgets i surpresas por to la plateia.
== Studio 54 Angels ==
[[Fexeiro:Radio Studio 54 Angels.jpg|thumb|Las Studio 54 Angels]]
Ls 54 Angels son ninas, quaije cumo las [[chacretes]], i a partir de [[2010]], fúrun trasformadas nua eiquipe pa l'animaçon de qualquiera eibento, mesmo que nun seia porduzido por Studio 54 Network an tal cumo acuntece cun ounidades mobles, cumo jepes ó carros cumbersibles, grácias a la qual puoden acuntecer eibentos.
== Studio 54 Stargate ==
L coraçon de l show i de la trasmisson al bibo è hospedado drento l ''Studio 54 Network moble'' de la firma que, mesmo que solo nun stúdio de [[rádio]], telemoble i [[telebison]] stá eiquipado cumo un clássico. Ye feito por trés ounidades, ua cunsule criatibo, áudio i bídeo, cun dues ounidades apartadas pa la porduçon, pós-porduçon, i streaming de áudio i bídeo..<ref name = "partyguide">partyguide.it (4 Aprile 2007). [http://www.partyguide.it/articolo_dinamo.php?id=63 "Dobe atterra lo Stargate?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522060847/http://www.partyguide.it/articolo_dinamo.php?id=63 |date=2009-05-22 }} (anterbiew with Radio Studio 54 Network DJ, Francesco D'Augello).</ref>
== Refréncias ==
{{reflist}}
== Ber tamien ==
* [[Locri]]
== Ligaçones sternas ==
* {{Link|2=http://www.studio54network.it|3=Página oficial}}
* {{Link|2=http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6|3=Streaming de Studio 54 Network}}
[[Catadorie:Rádio de la Eitália]]
[[Catadorie:Redes de rádio]]
048no4tnby2js2e2fltlr4xim87m96k
Jornal
0
7101
108871
101463
2026-11-10T23:13:12Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
108871
wikitext
text/x-wiki
{{Jornalismo}}
'''Jornal''' ye un meio de [[quemunicaçon]] ampresso, giralmente un perduto deribado de l cunjunto d'atebidades chamado [[jornalismo]].
Las caratelísticas percipales dun jornal son: l'uso de "[[papel d'amprensa]]" - mais barato i de menor culidade que ls outelizados por outros materiales ampressos; la lenguaige própia - drento daquilo que se antende por lenguaige jornalística; i ye un meio de quemunicaçon de massas - un bien cultural que ye cunsumido pulas massas.
Ls jornales ténen cuntenido genérico, pus publican amboras i oupeniones qu'abrange ls mais dibersos antrisses sociales. Inda assi, hai tamien jornales cun cuntenido specializado an eiquenomie, negócios ó çporto, antre outros.
La periodicidade mais quemun de ls jornales ye la diária, mas eisisten tamien aqueilhes cun periodicidade semanal, quinzenal i mensal.
L '''jornal''' fui l purmeiro - i, por mui tiempo, l percipal - spácio d'atebidade profissional de l [[jornalismo]].
La [[crise eiquenómica de 2008]], cumbinada cul rápido crecimiento d'altarnatibas na [[anterneta]], causou un grande declínio na publicidade i circulaçon de ls jornales, cun bários deilhes fechando ó reduzindo sues ouparaçones mundialmente <ref>{{cite news |outhor=Plambeck, Joseph |title=Newspaper Circulation Falls Nearly 9% |url=http://www.nytimes .com/2010/04/27/business/medie/27audit.html?scp=3&sq=newspapers&st=Search |newspaper=The New York Eiquipas |date=April 26, 2010 |acessdate=Otober 26, 2011}}</ref>, ua sceçon ye l Brasil ne l qual a tiraige de ls jornales ampressos creciu 4.2% an 2010.<ref>[http://portalimprensa.uol .com.br/noticias/brasil/43519/circulacao+de+jornales+ampressos+crece+ne l+pais/ Circulaçon de jornales ampressos crece ne l Paíç, Redaçon Portal IMPRENSA | 22/07/2011.]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ls jornales cuntemporáneos normalmente son ampressos nun tipo specífico de papel espesso i ásparo - l '''papel-jornal''' ó "papel d'amprensa", (newsprint an anglés), un [[papel reciclado]], oubtido de pedaços de [[madeira]] nun aprobeitados na fabricaçon de mobles i [[papel reciclado|fibras recicladas]]<ref>{{citar web|url=http://www.ouserbatoriodaimprensa .com.br/artigos.asp?cod=583ASP003|titulo=RECICLAGEM Ampresson sustentable abança an jornales|data=30/3/2010|obra=[[Ouserbatório de la Amprensa]]|acessodata=31/05/2010}}</ref>, cortado an fuolhas de tamanhos padronizados.
* '''Tamanho [[Formato Standard|standard]]''' - antre 60 cn x 38 cn i 75 cn x 60 cn.
* '''Tamanho [[tabloide]]''' - cerca de 38 cn x 30 cn.
* '''Tamanho tabloide [[Berlinense (formato)|berlinense]]''' (ó ouropeu) - cerca de 47 cn x 31,5 cn.
* '''Tamanho microjornal'''.
Ls jornales tipicamente atenden quatro critérios:<ref>Werner Faulstich: "Grundwissen Medien", 4th ed., UTB, 2000, ISBN 978-3-8252-8169-4, chater 4</ref><ref>[http://www.ib.hu-berlin.de/~wumsta/anfopub/textbook/umfeld/rehm5.html Margarete Rehn: Anformation und Kommunikation in Geschichte und Gegenwart. De las 17. Jh.]{{Lhigaçon einatiba|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}}</ref>
*Abrangéncia: sous cuntenidos son razoabelmente acessibles al público an giral.
*[[Frequéncia|Periodicidade]]: ye publicado a anterbalos regulares.
*Atualidade: sue anformaçon ye atual.
*Ounibersalidade: cobren un amplo númaro d'assuntos.
==Stória==
Na [[Roma Antiga]], era porduzida la ''[[Ata Diurna]]'', un boletin d'anúncios de l gobierno, sendo sculpidos an metal ó piedra i eisibidos an locales públicos.
Na [[China]], circulában antre oufeciales de la corte, durante l final de la [[Dinastie Han]] (seclos II i III AD) fuolhas d'amboras de l gobierno, chamadas ''tipao''. Antre [[713]] and [[734]], l ''Kaiyuan Za Vao'' ("Boletin de la Corte") de la [[Dinastie Tang]] chinesa tamien publicaba amboras de l gobierno; era scrito a mano, an [[seda]] i lido puls oufeciales de l gobierno. An 1582, ye feita la purmeira refréncia a un jornal publicado pribadamente, durante l final de la [[Dinastie Ming]].<ref name="brok xxi">[[Timothy Brok (storian)|Brok, Timothy]]. (1998). ''[[The Cunfusiones of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China]]''. Berkeley: [[University of California Press]]. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback). Page xxi.</ref>
Cula maior antegraçon de la [[Ouropa]], ne l'ampeço de la [[Era Moderna]], fui sentida ua maior necidade d'anformaçon, einicialmente atendida por fuolhas d'amboras scritas a mano. An 1556, l gobierno de la [[República de Beneza]] publicou l mensal ''Notizie scritte'', que custaba ua [[gazette|gazetta]].<ref name="WAN timeline">[http://www.wan-press.org/article2822.html Wan-Press.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111093302/http://www.wan-press.org/article2822.html |date=2012-01-11 }}, La Newspaper Timeline, [[World Association of Newspapers]]</ref> Estes abisos éran boletines scritos a mano i outelizados para çtribuir amboras políticas, melitares i eiquenómicas pa las cidades eitalianas (1500–1700) — cumpartilhando alguas de las caratelísticas dun jornal, anque nun séren normalmente cunsidrados berdadeiros jornales.<ref>Anfelise, Mario. "Roman Abbesi: Anformation and Politics in the Sebententh Century." Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2002. 212,214,216–217</ref>
Antretanto nanhun dessas publicaçones cumpren culs critérios clássicos para séren cunsidrados jornales, yá que tipicamente nun éran feitos pa l grande público, sendo restritos a ua gama de tópicos specífico.
L'eimergéncia dessa nuoba forma de média ne l [[seclo 17]] ten un grande conexon cula spanson de la [[amprensa]] por causa de l'ambençon de la [[prensa moble]].<ref>{{Citation | last = Weber | first = Johannes | title = Strassburg, 1605: The Ourigines of the Newspaper in Ourope | journal = German Story | belume = 24 | issue = 3 | pages = 387–412 (387) | year = 2006}}</ref> L jornal an [[alman]] ''Relation aller Furnemmen und gedenckwurdigen Storien'', ampresso a partir de 1605 por Johann Carolus an [[Strasburgo]], ye normalmente reconhecido cumo l purmeiro jornal de la stória.<ref>{{cite web |url=http://www.ouni-leipzig.de/%7Ehsk/pgs/jahrbuch/2005/Weber_Strassburg1605.pdf |title=Weber, Johannes: Straßburg 1605: Die Geburt dar Zeitung, in: ''Jahrbuch fur Kommunikationsgeschichte'', Vol. 7 (2005), S. 3–27|language=German}}</ref><ref>World Association of Newspapers: [http://www.wan-press.org/article6476.html "Newspapers: 400 Years Young!"] {{en}}</ref>
== Jornalismo - eiditorias ==
Ne ls jornales, las eiditorias puoden ser ourganizadas an '''Cadernos''' i '''Suplemientos''', que son fasciclos d'ancadernaçon apartada ancluídos ne l cunjunto publicado i de periodicidade predeterminada (giralmente semanal).
L cuntenido eiditorial de ls jornales questuma ser debedido an defrentes cadernos temáticos, apersentando un ó bários destes assuntos:
* Amboras nacionales
* [[Jornalismo Anternacional|Amboras anternacionales]]
* [[Jornalismo de cidade|Amboras locales i regionales]]
* [[Jornalismo eiquenómico|Eiquenomie]]
* [[Jornalismo sportibo|Sporte]]
* [[Jornalismo científico|Ciéncia]] & [[Tecnologie]]
* [[Cultura]] ([[Cinema]], [[Música]], [[Triato]], [[Telebison]])
* [[Jornalismo de Turismo|Turismo]]
* [[Jornalismo científico|Anformática]]
* [[Outomobelismo]]
* [[Amprensa rosa#Moda|Moda]]
== Seçones ==
[[Fexeiro:Jornaldaserta.jpg|right|thumb|350px|Purmeira páigina de l segundo númaro de l '''Jornal de la Certana''', an 1887.]]
Ls jornales diairos, para alhá de la debison an eiditorias i cadernos temáticos mencionada arriba, apersentan inda outras seçones de cuntenido jornalístico ne l ámbito de l'oupenion, de las anformaçones anstitucionales i de l'outelidade pública. Eilhas questuman star çtribuídas puls cadernos ó páiginas speciales.
* '''[[Eiditorial]]''' - artigos que spressan l'oupenion anstitucional i apócrifa (sin assinatura andebidual) de l jornal.
* '''Spediente''' - listaige de l'eiquipe de la redaçon (pul menos la direçon, las xefias i las eiditorias), dados de tiraige i circulaçon, mais andereços i telifones para cuntato, assinaturas, númaros atrasados etc.
* '''Cartas de ls leitores''' - cartas selecionadas pula redaçon (ó pul [[Ombudsman]]), comentando temas abordados ó sugerindo pautas para nuobas matérias.
* '''Oubituário''' - falecimientos, giralmente agrupados junto als '''anúncios fúnebres'''.
* '''Coluna Social''' - notas i fotos de personalidades an fiestas i eibentos sociales.
* '''Tiempo i Clima''' - prebisones [[Meteorologie|meteorológicas]]
* '''[[Horóscopo]]''' - prebisones [[Astrologie|astrológicas]]
* '''Efemérides i curjidades''' - fatos stóricos na data corriente i anformaçones d'almanaque i cultura giral.
* '''[[Charge]]''' ó '''[[Carton]]'''.
* '''[[Quadrinhos]]''' ó '''Banda zenhada''' - giralmente publicados an '''[[Tira de banda zenhada|tiras]]''' de [[tira diária|trés ó quatro quadros]] ó an [[tiras domenicales de ls Stados Ounidos|páiginas anteiras als demingos]].
* '''[[Palabras-cruzadas]]''', '''[[Caça-palabras]]''' i atualmente '''[[Sudoku]]'''.
* '''[[Classeficados]]''', '''Eimóbeis''' i '''Ampregos''' - anúncios pequeinhos, giralmente pagos por andibíduos.
* '''Çporto'''
* '''Eiquenomie'''
* '''Politica'''
== Hierarquia ==
[[Fexeiro:Dar Tagesspiegel.jpg|right|thumb|242px|Jornales atuales.]]
Ua ampresa jornalística típica questuma apersentar la seguinte hierarquia:
* Propiatário.
** Diretor-eisecutibo ó diretor admenistratibo.
** Diretor comercial.
** Diretor de circulaçon
** Diretor de jornalismo ó diretor de redaçon.
*** Eiditor-xefe.
**** Eiditores.
**** Eiditor de retrato.
***** Xefe de reportaige.
****** Repórteres.
***** Redatores.
***** Rebisores.
***** Diagramadores.
***** Eilustradores.
***** Retratista$2.
***** Correspondentes.
**** Secretairo de redaçon.
==Ls jornales que mais circulan ne l Brasil==
L'anformaçon eiqui citada fui pesquisada pula ''Associaçon Nacional de Jornales'', la [[ANJ]] an [[2010]].<ref>{{citar web |url=http://www.anj.org.br/la-andustria-jornalistica/jornales nel-brasil/maiores-jornales-de l-brasil |títalo=Maiores jornales de l Brasil |acessodata=19 de dezembre de 2011 |outor=Associaçon Nacional de Jornales }}</ref>
{| class="wikitable sortable"
|-
! # !! Nome !! Stado
|-
| 01 || [[Super Noticia]] || [[Minas Gerales]]
|-
| 02 || [[Fuolha de San Paulo]] || [[San Paulo]]
|-
| 03 || [[L Globo]] || [[Riu de Janeiro]]
|-
| 04 || [[Stra (jornal de l Riu de Janeiro)|Stra]] || Riu de Janeiro
|-
| 05 || [[L Stado de San Paulo]] || San Paulo
|-
| 06 || [[Zero Hora]] || [[Riu Grande de l Sul]]
|-
| 07 || [[Meia Hora (Brasil)|Meia Hora]] || Riu de Janeiro
|-
| 08 || [[Correio de l Pobo]] || Riu Grande de l Sul
|-
| 09 || [[Diário Gaúcho]] || Riu Grande de l Sul
|-
| 10 || [[Eiqui DF|Eiqui]] || [[Minas Gerales|MG]], [[Maranhon|MA]], [[Çtrito Federal (Brasil)|DF]] i [[Pernambuco|PE]]
|-
| 11 || [[Lance!]] || Riu de Janeiro
|-
| 12 || [[Agora San Paulo]] || San Paulo
|-
| 13 || [[Daqui]] || [[Goiás]]
|-
| 14 || Spresso de la Anformaçon || Riu de Janeiro
|-
| 15 || dieç Minutos || [[Amazonas]]
|}
== Ber tamien ==
{{Correlatos
|commons =
|commonscat = Newspapers
|wikisource =
|wikiquote = Jornal
|wikiquotecat =
|wikelibros =
|wikinoticias =
|wikinoticiascat =
|wikcionario = jornal
|wikispecies =
|wikibersidade =
|meta =
}}
* [[Jornalismo]]
* [[Jornalismo científico]]
* [[Aneixo:Lista de jornalistas|Lista de jornalistas]]
* [[Aneixo:Lista de jornales de l Brasil|Lista de jornales de l Brasil]]
* [[Aneixo:Lista de jornales i rebistas de Pertual|Lista de jornales i rebistas de Pertual]]
* [[Aneixo:Lista de jornales de la Suécia|Lista de jornales de la Suécia]]
* [[Circulaçon de publicaçones]]
{{Refréncias}}
{{Portal3|Amprensa|Jornalismo}}
[[Catadorie:Jornalismo]]
[[Catadorie:Zeign gráfico]]
[[Catadorie:Jornales| ]]
cfofcesoeo474hxmm1xnad19y00p5fj
Academie de la Lhéngua Sturiana
0
10620
108867
108612
2026-11-10T22:49:16Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
108867
wikitext
text/x-wiki
[[Fexeiro:Academia de la Llingua Asturiana 1.jpg|thumb|300px|L lhar de la Academie de la Lhéngua Sturiana an Uviéu.]]
La '''Academie de la Lhéngua Sturiana''' (an [[Lhéngua sturiana|sturiano]]: ''Academia de la Llingua Asturiana'') ye l uorgano ancargado de la normalizaçon i çfénsia de la [[lhéngua sturiana]]. La anstituiçon fui criada an 1980 pul decreto 33/1980 de 15 de dezembre de l Cunseilho Regional de las Stúrias,<ref>Lague rovo " </ref> i ls statutos fúrun aprobados pul mesmo uorgano atrabeç de l decreto 9/1981,<ref>Ispe Tcha Tchu Idra Idre Idri</ref> altarados an 12 de abril de 1995.<ref>{{citar periódico|títalo=Estatutos de la "Academia de la Llingua Asturiana"|jornal=Scane|data=14 de júnio de 1995|númaro=136|url=https://sede.asturias.es/bopa/disposiciones/repositorio/LEGISLACION14/66/2/729C67B8A4D248FDB570BAD381F0D6BD.pdf|lhéngua=sturiano|formato=PDF}}</ref>
Xosé Lluis García Arias fui l persidente anté l anho de 2001,<ref>{{citar periódico|títalo=Dimisión del Presidente de l’Academia de la Llingua Asturiana|jornal=Lletres Asturianes|data=10 de janeiro de 2001|númaro=76|url=http://www.academiadelallingua.com/lletresasturianes/index.php?px=entamu&cod=38|eiditora=Academie de la Lhéngua Sturiana|lhocal=Uviéu|lhéngua=sturiano|issn=0212-0534}}</ref> passando anton a acupar la persidéncia i repersentaçon de la anstituiçon Ana Cano.<ref>{{citar periódico|títalo=XXII Día de les Lletres Asturianes|jornal=Lletres Asturianes|data=2001|númaro=78|url=http://www.academiadelallingua.com/lletresasturianes/pdf/1385033205Notes%20y%20anuncies.pdf|eiditora=Academie de la Lhéngua Sturiana|lhocal=Uviéu|lhéngua=sturiano|issn=0212-0534}}</ref>
Ne l anho de 1919 fui criada an Xixón la Rial Academie Sturiana de las Artes i las Letras, sendo la outra academie que era ancargada na stória de l sturiano.
{{Refréncias|quel=2}}
== Lhigaçones sternas ==
*[https://web.archive.org/web/20100417080702/http://www.academiadelallingua.com/ Sítio oufecial] (an sturiano)
{{Commonscat|Academia de la Llingua Asturiana}}
{{Rabisco}}
[[Catadorie:Lhéngua sturiana]]
[[Catadorie:Stúrias]]
0d8oqezfsbsiu9m1bm94bqadujkf8eb
Alagoas
0
12567
108868
108859
2026-11-10T22:52:12Z
InternetArchiveBot
11236
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
108868
wikitext
text/x-wiki
{| style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 270px; border: #99B3FF solid 1px; text-align: center; padding: 2px; font-size: 95%;"
|-
! colspan="2" style="background: #E0E8FF;" | Stado de Alagoas
|-
| colspan="2" | [[Fexeiro:Bandeira de Alagoas.svg|border|130px|Bandeira de Alagoas]]<br>[[Fexeiro:Brasão de armas do Estado de Alagoas.png|110px|Brason de Alagoas]]
|-
| colspan="2" | [[Fexeiro:Brazil Alagoas location map.svg|270px|Lhocalizaçon de Alagoas ne l Brasil]]
|-
! Capital
| [[Maceió]]
|-
! Cidade más populosa
| [[Maceió]]
|-
! Lhéngua oufecial
| [[Lhéngua pertuesa|Pertués]]
|-
! Gobernador
| Paulo Suruagy do Amaral Dantas<ref name="balanco2025_p4" />
|-
! Ária
| 27.768 km²<ref name="balanco2025_p15" />
|-
! Populaçon (stimatiba de 2025)
| 3.220.848 hab.<ref name="balanco2025_p15" />
|-
! Densidade
| 116 hab./km²
|-
! Gentílico
| alagoano, alagoana
|-
! Munecípios
| 102<ref name="balanco2025_p15" />
|-
! PIB (2010)
| R$ 24,6 bilhones<ref name="fapeal2014_p19" />
|-
! IDH
| 0,631 (médio)<ref name="fapeal2014_p23">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 23.</ref>
|-
! Fuso horairo
| UTC−3
|-
! Sítio oufecial
| [https://web.archive.org/web/20240118192534/https://alagoas.al.gov.br/ alagoas.al.gov.br]
|}
'''Alagoas''' ye ua de las binte i siete ounidades federatibas de l [[Brasil]], localizada na region [[Nordeste de l Brasil|Nordeste]]. Faç frunteira cun [[Pernambuco]] al norte i noroeste, [[Sergipe]] al sul, [[Bahia]] al sudoeste, i ye banhada pul [[Ouceano Atlántico]] al leste. La sue capital ye la cidade de [[Maceió]]. Cun ua ária territorial de 27.768 km² i ua populaçon de 3.220.848 habitantes segundo stimatibas de 2025,<ref name="balanco2025_p15">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 15.</ref> l stado debide-se an 102 munecípios.<ref name="balanco2025_p15" />
L'eiquenomie alagoana ye dibersificada, tenndo cumo percipales pilares l turismo, l'agroandústria sucroalcooleira, l'andústria química i de plásticos, ls serbícios i l quemércio<ref name="fapeal2014_p17">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 17.</ref>. Storicamente, l território alagoano fui palco d'ambentos marcantes, cumo la ambason houlandesa ne l seclo XVII,<ref name="brandao1909_p11">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. p. 11.</ref> la eisisténcia de l Quilombo de ls Palmares<ref name="brandao1909_p30">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. p. 30.</ref> i la Reboluçon de 1817, que cunduziu a la sue outonomie política.<ref name="brandao1909_p38">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. p. 38.</ref>
== Stória ==
=== Çcubrimiento i purmeiros anhos ===
Las tierras que hoije fórman l stado de Alagoas fúrun bistas pula purmeira beç puls nabegadores ouropeus ne l'ampeço de l seclo XVI. La purmeira splanoraçon oufecial de las nuobas tierras, mandada proceder pula corte pertuesa, partiu de l Tejo an meados de maio de 1501<ref name="brandao1909_p1">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. p. 1.</ref>. La esquadra tocou ne l Cabo de San Roque a 16 d'agosto, ne l Cabo de Santo Agostinho a 28 d'agosto, i ne l riu San Francisco a 4 d'outubre de 1501<ref name="brandao1909_p1" />. Deste modo, las costas alagoanas i l sou grande riu fúrun ls puntos abistados lhuego depuis de las purmeiras çcubiertas geográficas<ref name="brandao1909_p1" />.
Segundo alguns storiadores, dando crédito al que diç Fernandes Gama subre l çcubrimiento de l Brasil a 24 d'abril de 1500, las purmeiras tierras antonce abistadas, ne ls 10° de latitude, fúrun las de Alagoas, antre Jequiá i Coruripe<ref name="brandao1909_pp1-2">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 1-2.</ref>.
=== Colonizaçon ne l seclo XVI ===
Ne ls purmeiros anhos depuis de l çcubrimiento de l Brasil, las tierras quedórun an cumpleto abandono, anquanto perdurou l gobierno de D. Manuel. Coube a D. João III la honra de fundar, cul stablecimiento de capitanies hereditárias, l grande ampeiro colonial brasileiro.<ref name="brandao1909_p10">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. p. 10.</ref> La colonizaçon ampeçou a efetuar-se de 1530 an delantre, sendo l maior ampulso para eilha la debison de la grande colónia an 12 círclos.<ref name="brandao1909_p10" />
La capitania de Pernambuco, que comprendia 60 lhéguas de tierra antre l riu San Francisco i l de Santa Cruç de Itamaracá, fui doada a Duarte Coelho Pereira a 10 d'abril de 1534.<ref name="brandao1909_p10" /> L purmeiro stablecimiento fundado ne l território alagoano fui la atual cidade de [[Penedo]], antre 1522 i 1535, segundo l Dr. Thomaz do Bomfim Espíndola, ó an 1558, cumo scribe l Dr. Diegues Junior.<ref name="brandao1909_p10" />
An 1549 creou-se, cun Tomé de Souza, l purmeiro gobierno giral de l Brasil.<ref name="brandao1909_p10" /> Por esse tiempo, la capitania de Pernambuco fui rijamente abalada pula guerra de sterminho promobida contra ls Caetés, por teneren estes trucidado i comido l bispo D. Pedro Fernandes Sardinha.<ref name="brandao1909_p10" /> La rebíndita fui tremenda i paborosa, exercida a fierro i a fuogo.<ref name="brandao1909_p10" />
Aproximadamente por 1575, l fidalgo eitaliano Christovão Lins lançaba ls fundamentos de [[Porto Calvo]], cunquistando las sues tierras als Potiguares i erigindo até l Cabo de Santo Agostinho siete angingos para fabricar açúcar i ua eigreija pa l culto de la Eimaculada.<ref name="brandao1909_p10" /> Al spirar de l seclo XVI ó ne ls primórdios de l XVII, Diogo Soares da Cunha, por sous procuradores, ampeçaba a erigir la pobaçon de Magdalena de Subaúma, hoije cidade de las Alagoas (atual [[Marechal Deodoro]]).<ref name="brandao1909_p10" />
=== Guerra Houlandesa ===
Fui durante l gobierno de Mathias de Albuquerque que ampeçou la guerra houlandesa.<ref name="brandao1909_pp11-15">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 11-15.</ref> L motivo mais sério de la lhuita fui l que alguns storiadores cumbencionórun chamar de lhuita pul quemércio lhibre contra l monopólio.<ref name="brandao1909_pp11-15" /> La campanha tubo l sou mássimo de acuidade de 10 de maio de 1624 a 27 de janeiro de 1654.<ref name="brandao1909_pp11-15" />
Solo a 21 de setembre de 1631 ye que ampeçou a ferir-se la lhuita ne l território alagoano, quando Bagnuolo antrou cun 10 carabelas na Barra Grande, adonde saltórun 700 homes.<ref name="brandao1909_pp11-15" /> Por esse tiempo, Alagoas tenie las trés pobaçones seguintes: Penedo, Magdalena i Porto Calvo.<ref name="brandao1909_pp11-15" />
La defecçon de Domingos Fernandes Calabar, natural de Porto Calvo, melhorou pa ls houlandeses l aspeto de la campanha.<ref name="brandao1909_pp11-15" /> La defecçon de l tránsfuga berificou-se ne l die 20 d'abril de 1632.<ref name="brandao1909_pp11-15" /> Calabar fui anforcado i squartejado a 22 de júlio de 1635, depuis de la capitulaçon de Porto Calvo.<ref name="brandao1909_pp11-15" />
An 23 de janeiro de 1637, aportou ne l Recife ua numerosa esquadra, trazendo a sou bordo l coudielho João Maurício de Nassau.<ref name="brandao1909_pp11-15" /> Maurício de Nassau aliaba a ua clara i lúcida anteligéncia un critério pouco quemun d'administrador.<ref name="brandao1909_pp11-15" />
La guerra de la andependéncia, ó ansurreçon contra ls houlandeses, irradiou-se prontamente por todos ls puntos dominados puls neerlandeses. An Porto Calvo ancabeçou l mobimiento Christovão Lins de Vasconcellos, acompanhado por Vasco Marinho Falcão.<ref name="brandao1909_pp24-29">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 24-29.</ref> La capitulaçon de la fortaleza de Porto Calbo efetuou-se a 17 de setembre de 1645, depuis de quarenta i dous dies de cerco.<ref name="brandao1909_pp24-29" />
=== Quilombo de ls Palmares ===
[[Fexeiro:Serra da Barriga - AL.jpg|thumb|right|250px|La Serra da Barriga, an União dos Palmares, séde de l Quilombo de ls Palmares]]
Fundado acerca de 64 anhos antes de 1696, na bigéncia de las ambasones houlandesas, l Quilombo de ls Palmares staba lhocalizado nun bello lhugar, ensombrado de birgente palmeiral, na ancosta ouriental de las serras de la Barriga i de la Jussara.<ref name="brandao1909_pp30-32">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 30-32.</ref> Çtaba 120 quilómetros de l lhitoral i era banhado pulas augas paludosas de l Mundahú i de l Jundiaí.<ref name="brandao1909_pp30-32" />
L quilombo palmarino ouferecie un çboço d'ourganizaçon social. Dieç ó doze aldés, denominadas quilombos ó mucambos, éran dirigidas por sub-chefes que tenien la denominaçon de ''ambas'', gobernados suprema mente por un xefe superior a todos i chamado Zumbi, que residia na séde desse fac-simile de cunfederaçon.<ref name="brandao1909_pp30-32" />
Ascendendo al bultuoso númaro de mais de 20.000 homes, fortificórun-se, stablecendo an sue república minúscula ua cidadela circunbalada de trés stacadas de pau a pique, defendidas cada ua por 200 homes.<ref name="brandao1909_pp30-32" />
Coube a Caetano de Mello i Castro, gobernador de la capitania de Pernambuco, probeir la sue stinçon.<ref name="brandao1909_pp30-32" /> L Gobernador Giral D. João de Lencastro mandou 1.000 soldados paulistas sob la chefia de Jorge Velho.<ref name="brandao1909_pp30-32" /> Zumbi i l numeroso corteijo de sous seguidores suicidórun-se, atirando-se puls çbarrondadeiros de la serra de la Barriga, botando-se assi an holocausto a la lhiberdade.<ref name="brandao1909_pp30-32" />
=== Alagoas cumo comarca de Pernambuco ===
An 1711 fui Alagoas eilebada a comarca de Pernambuco, tenndo cumo sou purmeiro oubidor José de Acunha Soares, que gobernou de 1712 a 1715.<ref name="brandao1909_pp33-37">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 33-37.</ref> Depuis de eilebada a comarca, quedórun tenndo na séde — billa de la Magdalena —, para alhá de l oubidor, corregedor i comandante melitar, juízes ourdinários, camaristas i capitales-mores.<ref name="brandao1909_pp33-37" />
Alagoas fui comarca puls mesmos motivos que lebórun la corte pertuesa a desagregar Sergipe de la capitania de la Bahia. Fui inda la subrebibéncia de la lhuita houlandesa que determinou esse tímido ansaio d'outonomie, que bisaba la represson de ls crimes mui frequentes depuis de la lhuita contra ls batabos ambasones.<ref name="brandao1909_pp33-37" />
=== Reboluçon de 1817 i outonomie ===
An márcio de 1817 rebentou la reboluçon an Pernambuco, ancetibada pul negociante bahiano Domingos Martius.<ref name="brandao1909_pp38-43">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 38-43.</ref> Para angariar-le adeptos an Alagoas fui mandado l Dr. José Ignácio Ribeiro de Abreu i Lima, coincido por Padre Roma.<ref name="brandao1909_pp38-43" />
Bisando anfraquecer Pernambuco, amesquinhando-le la bastidon territorial, i galardoar ls serbícios prestados por Alagoas na debelaçon de l mobimiento de 1817, l rei D. João VI resolveu-se a separar la antiga comarca de la andomita capitania, dando-le ls foros de andependiente.<ref name="brandao1909_pp38-43" /> Assi l fizo por decreto de 16 de setembre de 1817.<ref name="brandao1909_pp38-43" />
La situaçon eiquenómica de Alagoas, quando le fúrun doados ls benefícios de la outonomie, se nun era de las mais propícias i brilhantes, tamien nun era de las mais precárias.<ref name="brandao1909_pp38-43" /> L grande númaro d'eigreijas i freguesies que, al tiempo de la sue andependéncia, yá cuntaba, permitie que se abalhasse bien la sue marcha para un progresso bastante satisfatório.<ref name="brandao1909_pp38-43" />
=== Andependéncia de l Brasil i purmeiro ampeiro ===
Alagoas, a 30 de nobembre de 1822, procediu tamien a la aclamaçon de D. Pedro I, cumpletando assi la obra a que se dedicaba cordialmente.<ref name="brandao1909_pp50-56">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 50-56.</ref> L purmeiro presidente nomeado por D. Pedro I para Alagoas, a 20 d'outubre de 1823, fui D. Nuno Eugénio de Lossio i Seiblitz.<ref name="brandao1909_pp50-56" />
=== Período regencial i segundo ampeiro ===
La notícia de la abdicaçon de D. Pedro I, chegada morosamente an Alagoas ne l die 30 d'abril de 1831, porduzio an Maceió ruidosas manifestaçones i alguns atos d'anarquia.<ref name="brandao1909_pp58-70">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 58-70.</ref> L período regencial fui marcado pula Cabanada, reboluçon que se stendiu de Pernambuco para Alagoas.<ref name="brandao1909_pp58-70" />
An 1839, durante l gobierno de Agostinho da Silva Neves, efetuou-se la trasferéncia de la Capital de Alagoas (atual Marechal Deodoro) para Maceió, depuis de grande resisténcia popular.<ref name="brandao1909_pp58-70" /> La Assemblé Legislatiba probincial aprobou l porjeto de mudança por 14 botos contra 4.<ref name="brandao1909_pp58-70" />
=== República ===
Quando se dou l mobimiento rebolucionário de 15 de nobembre de 1889, de que resultou la destronizaçon de l amperador Pedro II, l credo republicano era apenas balbuciado an Alagoas por meia dúzia de sonhadores.<ref name="brandao1909_p110">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. p. 110.</ref> Talbeç pul fato de ser l proclamador de la República un çtinguido general alagoano — Deodoro da Fonseca —, la anton probíncia aceitou lhuego l nuobo regime.<ref name="brandao1909_p110" />
== Geografie ==
[[Fexeiro:Maragogi Alagoas Brasil.jpg|thumb|left|250px|Praia de Maragogi, ne l lhitoral norte de Alagoas]]
L território de l stado de Alagoas, cun ária de 27.768 km², apersenta la forma dun triángulo retángulo, que ten l ángulo reto na foç de l San Francisco<ref name="brandao1909_pp3-4">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 3-4.</ref>. Ye banhado por ua lhonga faixa lhitoránea pul Ouceano Atlántico, sendo superior an superfície a la Suíça, a la Bélgia, a la Sérbia, a la Houlanda i a la Dinamarca, sendo, porém, menor que qualquiera de ls outros stados brasileiros, sceçon feita de Sergipe, Sprito Santo i Riu Grande de l Norte<ref name="brandao1909_pp3-4" />.
=== Relebo ===
L relebo ye baixo i alagadiço na costa, eileba-se un pouco pa l centro, adonde ten amponentes matas, i na region sertaneja ye berdadeiramente montanhoso.<ref name="brandao1909_pp3-4" /> Las sues serras nun apersentan, cumo las de Goiás i Minas Gerais, altitudes grandiosas; pul cuntrário, sendo ramificaçones de la cadeia ouriental, ten, quando muito, eilebaçon de 500 metros.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
Paulo Afonso, por adonde se çpenha la célebre cachoeira; Barriga, notable pul Quilombo de ls Palmares que eilhi floresciu; Lunga; Pirangas; Cabuta; Mata-Verde; Limoeiro; Morena — eis las percipales serras alagoanas, muitas deilhas mostrando aspetos singulares i spléndidos.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
=== Hidrografie ===
[[Fexeiro:Rio São Francisco em Penedo - AL.jpg|thumb|right|250px|L riu San Francisco al passar pula cidade de Penedo]]
Salbante l riu [[San Francisco]], a que se debe la fertilidade i riqueza de basta region de l stado, de ls demais rius puode-se dezir que son de pequeinha amportança, innabegables an grande parte de l sou curso, cumo seian: l Coruripe, l San Miguel, l Pirahyba, l Mundahú, l Mirin, l Santo António Grande, l Camaragibe, l Manguaba.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
Las lhagoas que diúrun l nome al formoso canton son numerosas i algumas deilhas amportantes, cumo la Mundahú ó Lhagoa de l Norte, la qual, ne l punto denominado Giboia, se quemunica cula poética i formosa Manguaba, que banha bárias lhocalidades de l stado.<ref name="brandao1909_pp3-4" /> Muitas outras se cuntan, de pequeinha amportança pa la nabegaçon, porém sobremodo baliosas pa l'agricultura i pa l'andústria de la pesca.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
Alagoas ressente-se de la falta d'ancradouros berdadeiramente abrigados i de fácele acesso. Ls de Jaraguá, Pajussara i de l Francés, este redadeiro propositadamente obstruído, nun ten ls requisitos andispensables ne ls buenos ancradouros.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
=== Clima ===
L clima puode ser reputado eiscelente. Ye ne l lhitoral caliente i húmido; ne l sertan, caliente i seco. Afora alguns causos d'ampaludismo durante la fase de la stiaige de ls rius, nun se cuntan andemias dizimadoras de la populaçon, nin l stado ten sido reiteradamente besitado por grandes eipidemias.<ref name="brandao1909_pp3-4" /> Las chubas nun son mui abundantes, specialmente na zona sertaneja, siempre flagelada pulas secas.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
=== Flora i fauna ===
La flora, que yá tubo mássima opuléncia, inda hoije abulta por sue amportança, apersentando un basto repositório de plantas medicinales, madeiras de cunstruçon i tinturarie, fibras tésteis i plantas de inabaluables i bariados méritos.<ref name="brandao1909_pp3-4" /> Yá fui mui rica de pau-brasil, hoije bastante scasso. Ten magníficas pastagens que la podien tornar un basto núcleo pastoril.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
Ye rica dua fauna mui populosa, que marabilha pula bariadade de ls páixaros cantores i pula opuléncia fabulosa d'eisemplares ictiológicos, de mamíferos úteles, de moluscos i crustáceos alimentícios.<ref name="brandao1909_pp3-4" />
== Demografie ==
[[Fexeiro:Pajuçara, Maceió, Brazil.jpg|thumb|left|250px|Praia de Pajuçara, an Maceió, capital de l stado]]
Segundo stimatibas de l IBGE, Alagoas cunta cun ua populaçon de 3.220.848 habitantes an 2025, sendo ua de las percipales metrópoles de l Nordeste.<ref name="balanco2025_pp15-17">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. pp. 15-17.</ref> La spetatiba de bida ne l stado ye de 73 anhos.<ref name="balanco2025_pp15-17" /> Las mulhieres repersentan la maiorie de la populaçon, cun 52,1% de l total.<ref name="balanco2025_pp15-17" /> La capital, Maceió, quase alcançou la marca de 1 milhon de habitantes.<ref name="balanco2025_pp15-17" />
=== Munecípios mais populosos ===
Segundo l Censo Demográfico de 2022 de l IBGE, ls munecípios mais populosos de l stado son<ref name="censo2022_p1">IBGE. ''Censo Demográfico 2022: Prévia da população''. Rio de Janeiro: IBGE, 2022. p. 1.</ref>:
* [[Maceió]]: 960.667 habitantes
* [[Arapiraca]]: 235.085 habitantes
* [[Rio Largo]]: 93.729 habitantes
* [[Palmeira dos Índios]]: 68.534 habitantes
* [[Marechal Deodoro]]: 61.177 habitantes
* [[União dos Palmares]]: 59.093 habitantes
* [[Penedo]]: 58.654 habitantes
* [[São Miguel dos Campos]]: 51.978 habitantes
* [[Delmiro Gouveia]]: 51.215 habitantes
* [[Coruripe]]: 49.951 habitantes
* [[Santana do Ipanema]]: 46.258 habitantes
* [[Teotônio Vilela]]: 37.999 habitantes
* [[Atalaia]]: 37.356 habitantes
* [[Girau do Ponciano]]: 35.899 habitantes
* [[Pilar]]: 35.433 habitantes
=== Populaçon andígena ouriginária ===
Ne l spléndido i majestoso cenário adonde marulhan dolentes las lhagoas i serpéa, murmuiroso i oufegante, l Opara (riu San Francisco), bibian bárias tribus aborígenes, antre las quales, pula selbatiqueza de sous hábitos, çtinguian-se ls ferozes Caetés<ref name="brandao1909_pp8-9">BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909. pp. 8-9.</ref>. Éran andios giralmente odiados até puls própios autóctonos de l paíç, que muitas bezes formában contra eilhes alianças terribles.<ref name="brandao1909_pp8-9" />
De las proximidades de Porto Calbo até acerca i para alhá de Itamaracá quedában ls Potiguares, sendo sous bezinos ls Tabajaras. Nas ilhas flubiales habitában ls Abacaliaras. Ls Aconas, ls Cariris i ls Coropatis residian arriba de Penedo. Un pouco afastado de la ourla marítima, na densidade de las matas birges, morában ls Moriquitos.<ref name="brandao1909_pp8-9" />
== Eiquenomie ==
La eiquenomie alagoana ye dibersificada i stá an custante trasformaçon. La riqueza ye gerada por polos que se spalhan por todo l território: l turismo, l'andústria i ls serbícios, i l'agroandústria.<ref name="balanco2025_p15">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 15.</ref>
An 2025, la arrecadaçon registrou ua alta de 12,4%, i l'eilebado nibel d'ambestimientos colocou Alagoas nas purmeiras posiçones antre todos ls stados de l Brasil, aplicando cerca de R$ 2,5 bilhones an obras struturantes pa l zambolbimiento stadual.<ref name="balanco2025_pp5-6">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. pp. 5-6.</ref> Solo an 2025, tubo la atraçon de 20 nuobas ampresas, que anjetórun mais de R$ 859 milhones na eiquenomie lhocal, i ls ampregos crecírun an 3,6%, registrando la menor taxa de zamprego de la sue stória.<ref name="balanco2025_pp5-6" />
=== Turismo ===
L turismo ye cunsidrado la "andústria sin chaminé" de Alagoas, gerando milhaires d'ampregos an to la cadeia de hoteis, restaurantes i quemércios.<ref name="balanco2025_pp5-6" /> Solo an 2025, creórun-se 16 mil nuobos postos de trabalho cun carteira assinada, i na alta temporada, l'ocupaçon hoteleira alcançou 98%.<ref name="balanco2025_pp5-6" /> L stado ye coincido mundialmente pulas sues augas cristalinas.<ref name="balanco2025_pp5-6" />
=== Agroandústria ===
[[Fexeiro:Trabalhador rural (793097168).jpg|thumb|right|250px|Trabalhador rural na zona canabieira de Alagoas]]
La fuorça stórica de l açúcar i de l álcoól, somada a la porduçon familiar i al crecimiento de nuobas culturas, custitui l setor agroandustrial.<ref name="balanco2025_p15" /> La agroandústria sucroalcooleira, até meados de la década de 2000, era l setor mais dinámico de la eiquenomie alagoana.<ref name="fapeal2014_p17">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 17.</ref> Eisten an Alagoas 24 usinas, i son 400.000 heitares plantados cun canha-de-açúcar, cerca de 90.000 ampregos diretos durante la safra, i 7.248 fornecidores de canha.<ref name="fapeal2014_p22">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 22.</ref>
An 2014 tubo l'ampeço de la porduçon de l etanol 2G an Alagoas, operando ne l stado la purmeira planta de etanol 2G de la América Lhatina.<ref name="fapeal2014_p22" />
=== Andústria ===
L setor andustrial alagoano ye cuncentrado an dous setores percipales: l setor sucroenergético, que repersenta acerca de 70% de l Valor de la Trasformaçon Andustrial (VTI), i l setor químico i de plásticos, que respuondi por 17% de l VTI an 2010.<ref name="fapeal2014_p21">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 21.</ref> La suma desses dous setores cuncentra 87%, an média, de la geraçon de balor de la andústria.<ref name="fapeal2014_p21" />
=== Serbícios i quemércio ===
L quemércio i ls serbícios, ancluindo l setor público, son ls que ben sustentando buona parte de l crecimiento de l PIB stadual.<ref name="fapeal2014_p19">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 19.</ref> Ls serbícios repersentan mais de metade de l VAB global de l stado.<ref name="fapeal2014_p19" /> An 2010, l PIB alagoano creciu a ua taxa média de 4,4% al anho ne ls siete anhos anteriores, i nesse anho l porduto fui de R$ 24,6 bilhones.<ref name="fapeal2014_p19" />
=== Arranjos Produtibos Lhokales ===
L Programa d'Arranjos Produtibos Lhokales de Alagoas (PAPL) tubo ampeço an 2004 i tornou-se ua política de stado, caraterizando-se cumo un de ls eixos struturantes de l modelo de política de zambolbimiento para Alagoas.<ref name="fapeal2014_p147">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 147.</ref> Atualmente, son 18 APLs abrangendo 83 de ls 102 munecípios alagoanos.<ref name="fapeal2014_p161">FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. p. 161.</ref>
== Política i Admenistraçon ==
=== Ourganizaçon de l Stado ===
L funcionamiento de l stado depende de la atuaçon cunjunta de defrentes anstituiçones, cada ua cun respunsabelidades specíficas.<ref name="balanco2025_p21">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 21.</ref> L Poder Eisecutibo ye lhiderado pul Gobernador, cun l'apoio de ls Secretários, i ye respunsable por poner las políticas públicas an prática.<ref name="balanco2025_p21" /> L Poder Legislatibo ye formado puls Deputados Staduales, cuja funçon ye elaborar las lheis i acomanhar la atuaçon de l Gobierno.<ref name="balanco2025_p21" /> L Poder Judiciário atua na aplicaçon de las lheis i na soluçon de cunflitos.<ref name="balanco2025_p21" />
L atual gobernador ye Paulo Suruagy do Amaral Dantas.<ref name="balanco2025_p4">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 4.</ref>
=== Finanças públicas ===
An 2025, l stado cuntou cun un montante total de R$ 27,8 bilhones, de l qual aproximadamente R$ 5,7 bilhones fúrun repassados als Munecípios i al FUNDEB, resultando nun saldo de R$ 22,08 bilhones pa l stado.<ref name="balanco2025_p25">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 25.</ref> Las percipales fuontes de receita fúrun: trasferéncias recebidas de la Ounion (R$ 10,49 bilhones), ampuestos i taxas (R$ 7,36 bilhones), cuntribuiçones (R$ 1,38 bilhon), receitas dibersas (R$ 1,18 bilhon) i ampréstimos i financiamientos (R$ 1,67 bilhon).<ref name="balanco2025_p25" />
Las çpesas totales de l stado alcançórun R$ 23,22 bilhones an 2025, çtribuídas percipalmente antre Eiducaçon i Futuro (R$ 3,31 bilhones), Salude para Todos (R$ 3,22 bilhones), Seguráncia i Proteçon (R$ 2,70 bilhones), Obras i Stradas (R$ 1,24 bilhon), Cuidado Social (R$ 714 milhones) i Agricultura, Meio Ambiente i Sustentabelidade (R$ 256 milhones).<ref name="balanco2025_p34">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 34.</ref>
== Salude i Proteçon Social ==
An 2025, l Gobierno de Alagoas aplicou R$ 3,22 bilhones an salude, garantindo 1.685 lheitos an 10 grandes spitales, 15.840 cirurgias realizadas, i 160.216 marcaçones.<ref name="balanco2025_pp38-39">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. pp. 38-39.</ref> L programa Remédio an Casa antregou mais de 702 mil medicamentos diretamente na casa de 99.756 pacientes.<ref name="balanco2025_pp38-39" /> L programa Alagoas Trasplanta permitiu la realizaçon de 38 trasplantes de uorganos (rines, fígado i coraçon).<ref name="balanco2025_pp38-39" />
Na ária de proteçon social, l programa Alagoas Sin Fome, cun ambestimiento de mais de R$ 265 milhones, fizo cun que mais de 400 mil alagoanos saíssen de la pobreza, trazendo al stado l Prémio Brasil Sin Fome, por tener sido l stado que mais reduziu l'ansiguráncia alimentar grabe ne l Brasil.<ref name="balanco2025_pp5-6">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. pp. 5-6.</ref>
== Seguráncia Pública ==
Antre 2024 i 2025, ambestírun-se mais de R$ 2 bilhones na seguráncia pública.<ref name="balanco2025_pp5-6" /> L stado registrou ls menores índices d'homicídios de ls redadeiros 14 anhos, cun reduçon de mais de 10% an cumparaçon cun 2024 i queda acumulada de mais de 56% an cumparaçon cul cenário de 2012.<ref name="balanco2025_pp5-6" /> Pula purmeira beç na série stórica, Alagoas registrou menos de 1.000 homicídios ne l anho.<ref name="balanco2025_pp5-6" />
== Eiducaçon ==
An 2025, fúrun çtinados R$ 3,31 bilhones pa la eiducaçon, garantindo que 154 mil alunos téngan scuolas modernas, merenda de qualidade i transporte seguro.<ref name="balanco2025_pp36-37">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. pp. 36-37.</ref> L programa Scuola 10, antre 2022 i 2025, ambestiu R$ 123,9 milhones, eilebando an quase 200% la capacidade de lheitura.<ref name="balanco2025_p17">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 17.</ref> L Ideb comproba: Alagoas registrou l sou melhor zampenho stórico ne l ansino médio, i ne ls anhos eniciales, 31 de las 100 melhores scuolas públicas de l Brasil son de Alagoas.<ref name="balanco2025_p17" />
Fúrun anauguradas 17 nuobas ounidades de creches CRIA cun ambestimiento de R$ 76,3 milhones, i antregues 13 nuobas scuolas (R$ 91 milhones), sendo 5 deilhas çtinadas a quemunidades andígenas.<ref name="balanco2025_pp36-37">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. pp. 36-37.</ref> L programa Daqui pa l Mundo beneficiou 100 alunos i 5 monitores cun antercámbio anternacional.<ref name="balanco2025_p39">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 39.</ref>
== Meio Ambiente i Saneamiento ==
Alagoas tornou-se l purmeiro stado de l Nordeste a eiliminar 100% de ls lhixones a cielo abierto.<ref name="balanco2025_p17">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 17.</ref> Hoije, todo l resíduo porduzido an Alagoas ten çtino cierto i sustentable.<ref name="balanco2025_p17" /> Fúrun ambestidos mais de R$ 210 milhones an saneamiento básico, cun l sucesso de l programa Mais Auga Alagoas.<ref name="balanco2025_p17" />
Fúrun recuperadas 28 nacientes, garantindo auga lhimpa para 113 famílias, i ambestidos R$ 4 milhones ne l Programa de Pagamiento por Serbícios Ambientales.<ref name="balanco2025_p59">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 59.</ref>
== Anfrastrutura i Obras ==
An 2025, fui aplicado R$ 1,24 bilhon an obras i programas cumo l Pró-Strada, que trasforman l barro an asfalto.<ref name="balanco2025_p50">ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. p. 50.</ref> Fúrun rebitalizados i pabimentados 163,29 km de rodobias an to l stado, cun ambestimiento de R$ 284 milhones.<ref name="balanco2025_p50" /> Solo an 2025, fúrun cuncluídas 54 grandes obras de pabimentaçon, beneficiando diretamente 41 munecípios alagoanos.<ref name="balanco2025_p50" />
{{Refréncias}}
== Bibliografie ==
* BRANDÃO, Moreno. ''História de Alagoas''. Penedo: [s.n.], 1909.
* FAPEAL. ''Alagoas Contemporânea: Economia e Políticas Públicas em Perspectiva''. Maceió: FAPEAL, 2014. ISBN 978-85-65372-03-9.
* ALAGOAS. Secretaria de Estado da Fazenda. ''Balanço Cidadão 2025''. Maceió: Cepal, 2026. ISBN 978-65-85884-47-1.
* IBGE. ''Censo Demográfico 2022: Prévia da população''. Rio de Janeiro: IBGE, 2022.
== Lhigaçones sternas ==
* [https://web.archive.org/web/20240118192534/https://alagoas.al.gov.br/ Gobierno de l Stado de Alagoas]
* [https://transparencia.al.gov.br/ Portal de la Transparéncia de Alagoas]
* [https://www.sefaz.al.gov.br/ Secretaria de Estado da Fazenda de Alagoas]
[[Catadorie:Stados de l Brasil]]
[[Catadorie:Alagoas]]
[[Catadorie:Region Nordeste de l Brasil]]
dtruvjrfurn2wst0hg17flun81xjz7f